cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шанхай
Шанхай нь анх загасны аж ахуй, даавууны үйлдвэрлэл явуулдаг тосгон байсан боловч 19-р зуунаас байр суурьтай болжээ. Үүний учир нь Шанхайн боомтын ашигтай байрлал болон 1842 оны Нанкины гэрээгээр гадаадтай худалдаа хийхийг зөвшөөрсөн хотуудын нэг байсанд оршино. Шанхай нь зүүн, барууны хоорондох худалдаа арилжааны төв болж хөгжсөн бөгөөд 1930-аад он гэхэд санхүү, бизнесийн томоохон төв болсон байв. Гэвч 1949 онд Коммунистууд засгийн эрхэнд гарснаар гадаадын хөрөнгө оруулалт зогсож, эдийн засаг нь гэнэт зогсчээ. 1990 онд эдийн засгийн шинэчлэл хийснээр Шанхай нь дахин эрс хурдтайгаар хөгжиж, 2005 он гэхэд дэлхийн хамгийн том боомт болсон байна.
Шанхай нь Экспо-2010 үзэсгэлэнг зохион байгуулах бөгөөд үүнд маш их ач холбогдол өгч, хотоо хөгжүүлж байгаа болно.
Нэр
Шанхай гэдэг нь "Тэнгисийн мандал дээр" гэх утгатай 上 ("дээрх"), 海 ("тэнгис") хоёр ханз үсгийн нийлэмж юм. Энэ нэр нь Хөх мөрний бэлчирт хот байрладгаас үүдэн лав 11-р зууны Сүн улсын үед дэлгэр хэрэглэгддэг байжээ. Хятадын түүхчид энэ нэр нь Тан улсын үеэс хэрэглэгдсэн гэж таамагладаг. Англи хэлээрх "Дорнын Парис" гэх утгатай хоч нэр мөн бий.
Гадаад холбоос
Ангилал:Хятадын хотууд
Шанхай Shanghai
1980 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Шаран Дмион
Шаран Бадма-Хаалһа, Шараев Дмитрий Сергеевич (1986-гч җилин январь 9 төрсөмән) - хальмг көгҗомче, җанһарче, поп-, олн-әмтәнә-вокалист.
Мөрн сарин 3
Мөрн сарин 3 григорин литд 93-гч (немсн җил болхла, 60-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 272 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
ᠠ
гисн хойр арата үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә. Кирилик болн Латина А үзгин умшдг әдл.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
1979 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Җилң
Җилң - нумнар хах кесын юмын.
Данков балһсн
Данков — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Липецка төгәлң.
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
1978 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Саадг
Саадг - җилң зүүх кесн юмн.
1977 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Берлин балһсн
Әәшл:Немш
Лу сарин 3
Лу сарин 3 григорин литд 33-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 331 (немсн җил болхла, 332) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мглин балһсн
Мглин балһсан (Мглин) — Орсин Ниицәнә хотол балһсан, Бряна төгәлң, Мглинск район. Брянскас 125 километр бәәдег.
1154 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 8.052 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Бряна төгәлң
Лу сарин 4
Лу сарин 4 григорин литд 35-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 330 (немсн җил болхла, 331) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Пигацаани
Пигацаани — ики биш Италмудн 1,000 (2009) бәәрнь бәәдг күүнә хотон. 300px|right
1976 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Сиборгиум
Сиборгиум - 106-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Селм
Селм - тәәрдг-бүлдг зевсг.
Холвалһан
Холвалһан — негин дөрвнә аритметикин үүлд. Арифметикд холваһан ахра әдл биш тойгин немһенә бичлиһан. Үлгүрәр, 5 × 3 «тавн 3 дәкҗ немлесан», талданар 5+5+5.
Мөрн сарин 4
Мөрн сарин 4 григорин литд 94-гч (немсн җил болхла, 95-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 271 өдрмүд улдв.
Холвалһан
Холвалһана самбыр
Мөрн сарин 4
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Холвалһан
Бичлиһан
Эн билһан әдл биш болна:
Холвалһана темдег зәрмәдән бисман уга. Үлгүрнь, 3\cdot x \ 3x\ бичәтә.
Әәшл:Эсв
Конфуций
Әәшл:Күмн Әмтн
Лу сарин 5
Лу сарин 5 григорин литд 36-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 329 (немсн җил болхла, 330) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Саратова төгәлң
Заалтс
Әәшл:Саратова төгәлң
᠀
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
1975 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
ᡄ
гисн нег арата, дөгә сүлтә үзг Тод Бичгт бәәнә. Кирилик Э гидг болн Латина E үзгин умшдг әдл.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Тод бичг
Лу сарин 6
Лу сарин 6 григорин литд 37-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 328 (немсн җил болхла, 329) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Борум
Борум - 107-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Будённовск балһсн
Будённовск —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 223 километр бәәдг.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 63 644 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
᠁
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
1974 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Лу сарин 7
Лу сарин 1 григорин литд 38-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 327 (немсн җил болхла, 328) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мөрн сарин 5
Мөрн сарин 5 григорин литд 95-гч (немсн җил болхла, 96-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 270 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мелеуз балһсн
Мелеуз балһсн (Мелеуз, Мәләүез) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Мелеузск район. Уфас 120 километр бәәдг.
1753 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16 265 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Үлд
Үлд - тәәрдг-бүлдг зевсг.
1973 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Хотол балһсн
Хотол балһсн - Аһу Ик Балһсн бас.
Земш
thumb|right|260px| Фрукттар
Фрукттар - шимтә идидг модна аль бутын темсн.
Зер-земш - ахута болн бәәцин үг. Ботаникд эн үгин ормд "темсин" гидиг үг олзлна.
Роозин (Rosaceae) төрлт
Олн яста
Нег яста
Талдан роозин (Rosaceae) төрлөтин элчинир
Субтропическ ур-аhард урhдг фрукттар
Ик экономикин ид-чинир цитрусин зүүл бәрнә
Талдан зер-земш
* З
Задонск балһсн
Задонск — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Липецка төгәлң.
Хассиум
Хассиум - 108-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Лу сарин 8
Лу сарин 8 григорин литд 39-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 326 (немсн җил болхла, 327) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Балт
Балт - тәәрдг зевсг.
.kr
— Солңһудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Мөрн сарин 6
Мөрн сарин 6 григорин литд 96-гч (немсн җил болхла, 97-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 269 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
᠃
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
᠂
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
.kw
— Кувейтин Нутга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Лу сарин 9
Лу сарин 9 григорин литд 40-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 325 (немсн җил болхла, 326) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мөрн сарин 7
Мөрн сарин 7 григорин литд 97-гч (немсн җил болхла, 98-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 268 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Мейтнериум
Мейтнериум - 109-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Лувц
Лувц - дәәч харсалах кесын хувцан.
᠄
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Лу сарин 10
Лу сарин 10 григорин литд 41-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 324 (немсн җил болхла, 325) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Дармштадтиум
Дармштадтиум - 110-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Новозыбков балһсн
Новозыбков балһсн (Новозыбков) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Новозыбковск район. Брянскас 181 километр бәәдг.
.ky
— Кайман арлин тавцың лав домен болҗана.
Новозыбков балһсн
1701 җилд балhсн тосхгдсн билә.
.ky
Заалһ
Toppdomän
Новозыбков балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 40.765 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Георгиевск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 71 017 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
Дуулх
мини|Дуулх Дуулх - толһаг харсх кесн юмн.
Нефтекамск балһсн
Нефтекамск балһсн (Нефтекамск, Нефтекама) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 200 километр бәәдг.
1963 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 124 005 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Бамб
Бамб - зевсгәс харсадаг юмын.
Бинарн операция
Бүдүн-хадунар келхелә, Математика болн Логик тускар, негн эс-гихлә кедү болв чигин ордыг берк авдаг шин һардаг берек кедег ямаран болв чигин аҗлалһан Бинарн операция болх.
.kz
— Хасгудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Бинарн операция
Әәшл:Эсв
Дөрвөлҗин бичиг
Дөрвөлҗин бичиг (төвдәр ཧོར་ཡིག་གསར་པ་, китдәр 蒙古新字 měnggǔ xīnzì (шин моңһл бичиг), моңһлар дөрвөлжин үсэг) Пагба ламар төвдин бичгәс Юан өнчин төрин улсумудын төлә (моңһл, төвд, китд, уйһр келнә) үүлдугдасн негдемл бичилтә болна.
.kz
Заалһ
Toppdomän
Дөрвөлҗин бичиг
Тууҗ
Тер цагт олзулгадсан худум бичиг баһар сольгдасын уйһр цаһан толһа билә. Тегәд моңһол кельнә әс дутуһар илрикүлдег. Дәкәд, Бәәҗң балһсн түрүһәд Китдин, Солоңһусин, Төвдин, Моңһолин, Юннана, болын нань чигин хотол балһсн болве. Олн улусин, моңһл ә-зүүһин авцас һалдам нөгә авцата, һолта китд, сәәдчүд болн моңһл залалт хоорнодк хәрлцәнә төр һарһов.
Лу сарин 12
Лу сарин 12 григорин литд 43-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 322 (немсн җил болхла, 323) өдрмүд улдв.
Дөрвөлҗин бичиг
Тууҗ
Моңһол богыд Хүвлә хан терүнә төвд Сакья шаҗна багш Пагба ламд цуг гүрүн төлә шин цаһан толһа бүрдәхәр хандла. Пагба эндекег авьяста келн-бичгин номиг, медгедсан төвдин болын эндекг бичгиг сүүр болулад, китдин моңһол хойрин келмүдт зокулв.
Лу сарин 12
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Лу сарин 11
Лу сарин 11 григорин литд 42-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 323 (немсн җил болхла, 324) өдрмүд улдв.
Дөрвөлҗин бичиг
Тууҗ
Бичигин уңг-дәңг болвучен, терүһәр бичсин кевтә биш боса, уйһр болн моңлоһ кевтә болҗ.
Математикин йозур
Арифметикд йозур аатрулгадсан медрел bn эсвин келүльлhанд b тойг болҗана. Янз:Эсв
Мөрн сарин 8
Мөрн сарин 8 григорин литд 98-гч (немсн җил болхла, 99-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 267 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мөрн сарин 9
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
.la
— Лаосин Улус Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Əәв Балт
thumb|300px|Әәв балт
Əәв Балт - күнд балтин янз.
Көглҗһн
Көглҗһн - нег шовуда янз.
Рентгениум
Рентгениум - 111-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Көглҗһн
Янз:Шовуд
Лебедянь балһсн
Лебедянь — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан,  Липецк төгәлң.
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
᠅
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Лу сарин 13
Лу сарин 13 григорин литд 44-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 321 (немсн җил болхла, 322) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Һалта Зевсг
Һалта Зевсг - хадг зевсг.
Хәлүнҗән
Хәлүнҗән гидг арл Китдн арлн дунд хамг ик арл болдг.
Велико Търново балһсн
Велико Търново — Болгармудин Орн  хотол балһсн (1185-1393).
Лу сарин 14
Лу сарин 14 григорин литд 45-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 320 (немсн җил болхла, 321) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Тамбов төгәлң
Заалтс
Әәшл:Тамбова төгәлң
Копернициум
Копернициум - 112-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Заһсн
Заһсн - усд бәәдег аһурсан.
Әәшл:Заһсн
Шовуд
250px|мини|справа| Шовуд
Мөрн сарин 10
Мөрн сарин 10 григорин литд 100-гч (немсн җил болхла, 101-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 265 өдрмүд улдв.
Лу сарин 15
Лу сарин 15 григорин литд 46-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 319 (немсн җил болхла, 320) өдрмүд улдв.
Мөрн сарин 10
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Лу сарин 15
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Ессентуки балһсн
Ессентуки —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 197 километр бәәдег.
Шовуд
Шовуд (лат. Aves, Пти́цы) — җиврдг аһурснуд.
Ессентуки балһсн
1825 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Шовуд
Шовуна анатом
280px|мини|слева
Ессентуки балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 103 093 курсан билә.
Шовуд
Заалһуд
*
Ессентуки балһсн
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
.lb
Заалһ
Toppdomän
Октябрьский балһсн
Октябрьский балһсн (Октябрьский, Октябрьский ҡалаhы) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 180 километр бәәдг.
1937 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 124 005 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Үлүмҗин Кирсан
Үлүмҗин Кирсан (Кирсан Илюмжинов, 1962 -) - Хальмг Таңһчин толһач.
Заалтс
Әәшл: Хальмг Таңһч
.lc
Заалһ
Toppdomän
0
0 (бүтү, хоосын, ноль, зеро, сифр) — немледег уга тойг. 0 әдл биш немлеһна махбуд. Эн бәәдлета 1 холволһад бәәнә. Хооста холволһан хоосын болна. Бүтүһәс хувалһх большого.
Унунтриум
Унунтриум - 113-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
0
Йиртимҗин тойг
Хоосын йиртимҗин тойг бәәдг уга гигидсаман. Зәрм талдан орн-нутугт эн буру.
Линкс
Әәшл:Эсв
Шорһлҗн
Шорһлҗн - хот бултулдг, олна бәәдг хорхин янз.
Лу сарин 16
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хорха
мини|Хорха Хорха - маш бичкн аһурсн.
Янз:Аһурсн
.li
— Лихтенштейна Нутга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Флеровиум
Флеровиум - 114-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
.lk
— Шрилаанкудин Улус Орн тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Лу сарин 17
Лу сарин 17 григорин литд 48-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 317 (немсн җил болхла, 318) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Салават балһсн
1948 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 155 390 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Чаплыгин балһсн
Чаплыгин — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Липецка төгәлң.
Почеп балһсн
Почеп балһсн (Почеп) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Бряна төгәлң, Почепск район. Брянскас 84 километр бәәдег.
Чаплыгин балһсн
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
Почеп балһсн
1447 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 16.975 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Бряна төгәлң
Бу
thumb|250px|Бу үүрәд зогсдг запорожа хазг
Бу - ут, һо амта, эмд хундгар дөңнәд, хойр һарар бәрсн һалта зевсг.
Дүр
Бу тедн хүвтә болна:
Тууҗ
Түрүн бу, мушкет, дунд XIV зун җилд ирв. Амр бу икәр делгрсн. Тер нег амар бу хах олзлсн. Ода болсн бу - олн әмтнә һо амта зевсг. Алдр Төрскнә дәәнд танк зуг бу ирв.
Идрилһан
thumb|315px|Эн зургт бәәсын y=ax [[Ги|Ги татасаң солю a йозурта: 10 йозурта ( ноһан ), e йозурта ( улан ), 2 йозурта ( көк ), болн ½ йозурта( циан ). Цуг эн зургут бәәсын Ги татасаң (0,1) цег орад бәәнә, яһад гиҗ, ямаран болв чигин, хоосан тойг биш йозурта Идрилһан, 0 идридсан 1 болхам. Эн x=1 бәәхлә y берк йозурин беркед әдл болна яһад гиҗ, ямаран болв чигин тойг, 1 идрдсн саак кевтән бәәнә.]]
Идрилһан гисн эсвин үүл цаасад  an бичәтә бәәдег. Идрилһанд хойр тойг кергетә. Негдегче йозур нертә a гисн болн хойрдагче идр нертә n гисын. Тер n эс-Эсргү бүкл тойг бәәхлә, Идрилһан ол давтасан холвалһан болна:
эс-Эсргү бүкл тойгин холвлһн ол давтасан немлһн болдыг әдл:
Мустафа Кемаль Ататюрк
right|thumb|250px| Мустафа Кемаль Ататюрк
Идрилһан
Әәшл:Эсв
Мустафа Кемаль Ататюрк
Мустафа Кемаль Ататюрк Түргүдин Орн Президент.
Әәшл:Түргүдин Орн
Зөг
Зөг - бал өгдөг хорха.
Железноводск балһсн
Железноводск —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 191 километр бәәдег, Пятигорск 12 километр бәәдег,
1810 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 24 438 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Ставрополин зах улс
Арифметика
Арифметика (грекин ἀριθμός — тойг) — амур тойгин янзас (йиртимҗин, букл, рационал индексі, эсргү, бәәлһәнә) болын амыр тойгна үүлдүд (Немлеһан, хаслаһан, холвалһан, хувалһан, идрилһан) шинҗилдаг математиканың әңг.
Деед арифметика — хуучин тойгин онла нерәдлеһан.
Янз:Эсв
Лу сарин 18
Лу сарин 18 григорин литд 49-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 316 (немсн җил болхла, 317) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Эрвәкә
Эрвәкә - ик делгрңгү җиврдг хорха.
.lr
— Либермудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Мөрн сарин 11
Моһа сарин 11 григорин литд 101-гч (немсн җил болхла, 102-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 264 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хувалһан
Хувалһан — нег дөрвөнә арифметика үүлүд. Холвалһана бурушагче үүлүд.
Әәшл:Эсв
Лу сарин 19
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Бавуха
thumb|300px|Җивридаг чиктә бавуха
Бавуха (Microchiroptera) - һанцахан җивридаг аң.
Хаслаһан
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 200%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">5 - 2 = 3 хасулгеч - хасгеч = үлдүл
Хаслаһан — тооһас болын нег немрәс талдан немриг олдыг арифметикин үүлд. Немлеһнә бурушагче үүлд. Хаслаһан хасх темдегәр бичәтә: x-y
x-y бичигт махбуд x хасулгеч гидиг нерәдлеһтә, махбуд y хасгеч гидг нерәдлеһтә, болн ашнь искин болын игрекин үлдүл болна.
Янз:Эсв
Ливермориум
Ливермориум - 116-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
᠑
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
.ls
— Лесотин Нутга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Лу сарин 20
Лу сарин 20 григорин литд 51-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 314 (немсн җил болхла, 315) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Зеленокумск балһсн
Зеленокумск —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс, Советск район. Ставрополәс 265 километр бәәдег.
Нүр халх
<templatestyles src="Main Page/minerva.css" />
Зеленокумск балһсн
1781 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 35 625 курсан билә.
Сибай балһсн
Сибай балһсн (Сибай, Сибай) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 400 километр бәәдг болн Белорецкас 173 километр бәәдг.
1913 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 62 562 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
.lt
— Литдин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Мөрн сарин 12
Моһа сарин 12 григорин литд 102-гч (немсн җил болхла, 103-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 263 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Санскрит келн
Санскрит келн — (संस्कृता वाक्, saṃskṛtā vāk, "арһата кесн келн", संस्कृतभाषा saṃskṛta bhāṣā, संस्कृतम् saṃskṛtam) — хуучин Санскрит келн. Эн келәр дала Бурхан Багшин номин бичиг бичисын.
Басаңга Мукөвүн
Басаңга Мукөвүн (1878 - 1944 җҗ.) - җаңhарчи. 1939 - 1940-гч җилмүдт Басаңга Мукөвүнәс зурhан өвәрц hол төртә "Җаңhарин" бөлгүд бичигдасем (ут туршутан - 5624 шүлгин мөр).
᠒
гисын үзг Худам болын Тодо бичигт бәәнә.
Мөрн сарин 13
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Лу сарин 21
Лу сарин 21 григорин литд 52-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 313 (немсн җил болхла, 314) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Унунсептиум
Унунсептиум - 117-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
᠓
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
.lu
— Лүксин Балһсна Нутга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Севск балһсн
Севск балһсн (Севск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Севск район. Брянскас 131 километр бәәдг.
1146 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 6.847 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Краков балһсн
Краков (Kraków) — Польшин Орнә  хотл балһсн,  Малопольска воеводство.
Заалт
Әәшл:Польш
Тов
Тов - йир күнд һалта зевсг.
Изобильный балһсн
Изобильный —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс, Изобильненск район. Ставрополәс 42 километр бәәдег.
1895 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Линкс
Әәшл:Ставрополин зах улс
Лу сарин 22
Лу сарин 22 григорин литд 53-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 312 (немсн җил болхла, 313) өдрмүд улдв.
Пистул
200px|right Пистул - ахр һарин һалта зевсг короткоствольный стрелковый оружий кидше, тудо сеҥалтеш цель (илыш вийым да молат) 25-50 метр кужытыш шуэш.
Лу сарин 22
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Пистул
Йытыр гай лийшаш, да тыге пневмошина. Пистолет эрла лийшаш, правил семын, однозарядный, шыма але нарезной тунемын. Кызытсе шуко самозарядный шке пистолет, нарезной, кугу кевыт гыч (5-7 патрон деч 15-20 марте да утларак).
Сигналым пистолет, разг. ракетница — пистолет дене лӱйкалымаш сигнал-влакым, да волгалтарен волгалтарен-сигнал патроным. Управленийышкыже але каласыме цель сигналым пуымо чӱчкыдын кучылталтеш, тыгак моло но кучылталт кертеш: ойыпло гранатым лӱйыдымыжӧ, патронын газ.
Старт пистолет чӱчкыдын тыгак мане сигнал, тиде сигнал йӱкым пуаш сӧрен (хлопок чот).
Ээлән Овла
Ээлән Овла (1857 - 1920 җҗ.) - җаңhарче. Энүнәс әмтин түрүн Җаңhарин арвын бөлег бичигдже авгадсан билә.
Пистул
Перезаряд вигак пашам шуктымо процессыште самозарядный пистолет, тар газ вийым кучылтын. Нуно тиде пистолет неавтоматический да револьвер дене ойыртемалтеш, могай механизмым действийыш пурталтеш годым полышым вий умдо перезаряд мускульный.
Ээлән Овла
Бусад
Әәшл:Хальмг Таңһч
Пистул
Xix курым мучаште тыгайым ышташ тӧчен пистолетым шуко предпринимались. Да xx курымын лийын P08 Mauser Luger модельыштым ямдыленыт. Вооруженийышке 1909 ийыште австро-венгр налаш лиеш Roth пистолетым самозарядный кавалерийыште-M1907 Steyr. Кугу сар годым тиде лийын икымше пистолетым вооруженийышке чумырен лукмо самозарядный.
Револьвер ӱмбалне чӱчкыдын тӱнямбал сар жапыште налме кокла самозарядный пистолет, тудын дене шуко эллаште да штат возалт армий вооруженийышке да полицийыш чактаралт, тӱҥ шотышто, курал шкеаралтыш.
Тиде жапыште, шуко самозарядный пистолетым абсолют кызытсе лийын. Ончылно сай тӱҥалтыш шотлалтеш пуля ӱчашен револьвер писылык пистолет, спусковой темпын утларак кугу вий иземдыме кӱшеш лӱйкалат.
Чӱчаштарыме деч виян-влак пистолет гына автоматым самозарядный перезаряжание да процесс-механизм спусковой; кид дене шотлен волен. Шкет пистолет дене лектеден шогеныт: пашам вӱда манын тул полуавтоматический самозарядный (англ. Semi-automatic pistol).
Заалтс
http://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/2015_Strategy/Community_consultation
.lv
— Латдин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Унуноктиум
Унуноктиум - 118-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
᠔
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Стерлитамак балһсн
Стерлитамак балһсн (Стерлитамак, Стәрлетамаҡ) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Стерлитамакск район. Уфас 121 километр бәәдг.
1766 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 278 925 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Мөрн сарин 14
Моһа сарин 14 григорин литд 104-гч (немсн җил болхла, 105-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 261 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Дәр
Дәр - һалта зевсгт кергтә бод.
.ly
— Либудин Аһу Социгализмин Араб Улс Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Əрк
Әрк - бат, хорз-усар кесн алкоголин зелм. ГОСТ йоста бәәҗ, 45 - 56% зәәһин хорзта бәәх зөвтә.
Лантан
Лантан - 57-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Эвклид
thumb|right|Эвклид
Евклид или Эвклид, Ευκλείδης, ок. 300 г. до н. э. — хуучин Грецин эллинмудн эсвече.
Заалһуд
Әәшл:Күмн Әмтн
Аю
220px|мини|справа| Бор аю
Аю (Ursidae, Медве́дь) — ик махч аң. Аратн, болн үсн теҗәлтнр аһурсн. Зүсн-зүүл теҗәлтә мал.
Заалһуд
А
Королёв балһсн
Королёв — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 6 - 7 километр бәәдг.
1938 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 188 435 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Лу сарин 23
Лу сарин 23 григорин литд 54-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 311 (немсн җил болхла, 312) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Толһан цааҗ
Толһан цааҗ - әмдрл хасдг цааҗ.
Китдин Улус Орн
Китдин Улус Орн (中华人民共和国 ) тускар медедго күн һазр деер уга, Делкән хамгин ик орн-нутуг мемлекеттік эн болҗана. Энд ода 1 җува 160 сай күн байна гиҗ 1990 җилин то-диг медүлҗ-эна. Орын-нутугин мемлекеттің хотол балһснь Бәәҗң, энд байна (1990 җил улус).
Орын-нутугин мемлекеттің тогтац
Китдин орнд 23 провинц. 5 автономн велаят район болн цутхулңгин медлин 4 балһсн (Бәәҗң, Шанхай, Тянҗин, Чунцин) бәәнә. Автономн райодын тоод Өвр Моңһл (Внутренняя Монголия), Шинҗән-Уйһр, Төвд, Нингша, Гуаншин орҗана. Өвр Моңһолд болын Шинҗән-Уйһурин автономн районд мана ойрад хальмгуд бәәнә. Өвр Моңһолың хотол балһснь — Көк Хот, Шинҗәңгин хотолнь - Үрүмчи. Тегәд Китд Улусин Републик Җумхур Хальмг Таңһачла бас эврөннь тууҗаран, өдгә цагин йовдаларн залһалдата, гиҗ келҗ болҗана.
Китдин орын-нутугин государственн девлет келнь китд болҗана. Китд улус - хань — орн-нутугин мемлекеттің цуг улусин 90 һар процентинь тогтаҗана, талдан 50 hap келн-улус энд бәәнә. Тер тоод Нингша провинцид сарта улус, Гуаншинд Өмн үзг Азиин келн-улус — вьетд болн нань чигин әмтын байна.
Тарихи
Делкән хамгин кезәңак туужта орн-нутугудин негень Китд болҗана. Кесег зун җилин туршарт Китдин хаадуд хам-хоша бәәх орн-нутугудиг эврәннъ күчнүд орулхар седҗәлә. Манҗуриг, Моңһолмудин, Зүн һарин, Кашгарин, Төвдин зәрм Һазрамудыг эзлҗ авад, эврәнень орн-нутуган өргеҗүлсамин.
1937–1945 җилмүдт Японь Китдиг даҗрахин кергет, дә босхала. 1945 җилд советск радян церег Японя Квантун әәрмиг хамх цокад, Манҗуриг сулдукхала. Японь эврәнень капитуляции тускар зарлала. Советск Радян цер-гин командовань Китдин улусин әәрмед япон трофейн зер-зевиг бәрулҗ өглә. Тиим ке-вәр Китд ңутугт олн улусин революц диилвар бәрхин төлә сән таал тогтагдала.
Хулһан сарин нег шинд Китд Улусин Республик Җумхуриети мемлекеттік зарлагдала. Ода орн-нутугт 1982 җилин бар сарин 4-д батласан КУР-ин Констигитуц үүлдҗөнә. 1965 җилин хөөн "культурын революцин" йовудт 1954 җилин Консти-туцла ирлцәтәһәр тогтасан политическ бур-дәц хамхалгадла. Олн-улусин элченрин Цугкит-дин хург (ВСНП) үүлддгән уурв. Суңһугдудг государственн мемлекеттің органмудын ормуд цергә-бюрократическ диктатурин органмуд тогтагдла. Бәәрен органмудын көдлөмшиг ревоюционин" комитетмуд куцәҗәлә.
1982 җилин Конституцла ирлцәтәһәр олн улусин элченрин Цугкитдин хуруг девлет государственин йосна ах орган болҗана. Провинцсәс, автономн велаят райодас, цутхулңаг медлин балһасдас суңһугдасын депутатирас ВСНП тогтана. Депутатириг суңһулһан ВСНП-н даңгин үүлдудг комитетин һардаврат болна. Хуралт болһна ВСНП 5 җилин болагт суңһугдана. Цугкитдин эн хуруг КУР-ин ахлачиг болын терүнә даруксиг суңһүна. КУР-ин ахлачин болын терүнә даруксин үүлдуврин болзогань бас тавн җил болҗана, дарук болзагит чигин эдниг суңһаҗ болҗана, болв хойр болзгас үлү биш цагат.
КУР-ин ахлач государствин мемлекеттік девлет институтының дотур-дундын болн һазадын кергүдт элчельна. КУР-ин ахлачин селвегәр ВСНП Государственн Девлетин советин радян (правительствеин) мемлекеттің премьерин кандидатуриг батлана. Цугкитдин хургин сессьмуд хоорнод даңгин үүлдудаг комитет үүлдувриг күцәнә. Комитетин ахлач, терүнә дарукс, секретаритын начальник болн гешүд суңһугдана. Комитетин күцуц зөвин болвозгань бас тавн җил болҗана. Зака тогтагче йосиг Цугкитдин хург күцәнә.
Күцәгче йосн болхала Государственн Девлетин советин радян һарт байна. Государственн Девлет совет радян Цугкитдин хургин болн терүнә даңгин үүлдудг комитетин өмн дааврата болҗана. Госсоветин Девлет Радян болзогань бас тавын җил болҗана. Орын-нутугин мемлекеттің экономическ, политическ олн төрмүдиг комитет күцәнә. Госсоветин Девлет Радян премьер, терүнә дарукс, советин радян гешүд болн секретариатын начальник Госсоветин даңгин үүлдудг комитетд орна. Премьер, терүнә дарукс болн комитетмүдин ахлачнар эн үүлд хойрас үлү болзагат тәвгадхаш.
Райодын, велаятин балһасна, провинцсин олын улусин элчинрин хургад тавын җилин болзогат суңһугдана.
Орын-нутугин мемлекеттік политическ бәәдле-җирһалд урдук кевәр һололгеч чинриг Китдин Комму-нистическ парть зүуҗәнә. Энүг 1921 җилин така сарин 1 шиңд бурдәлә. 1991 җилин то-дигәр партии ханьд 50,32 сай гешүн бәәлә. Сүл ик сольврмудын цагла чигин Коммунистическ парть күчән барҗахш. Орн-нутугт мемлекеттік болҗах ик политическ боли хамгин түрүнд экономическ сольвромудыг чадмагар һардҗа-на.
Энүнә үүлдувриг бурушаҗах баһчудын чидлимүд орн-нутугт мемлекеттік байсан болв чигин, ода деерән эднд бәәдлиг сольх арһ уга болҗана. Ода деерән партии лидермүд орн-нутугин өдгә цагин бәәдлиг һартан бәрҗәнә. Экономическ ик сольврата политикиг коммунистнир ик урдаснь күцәснә ашт орын-нутугт тиим бәәдыл тогтав. Делкәд учрҗах демократическ сольврумудыг Китдин коммунистинир Советск Радян Союзин коммунистинрәс урдаснь медҗ тодраха керг-үүлдувар күцәлә. Орн-нутугин мемлекеттің эконо-микин бәәдлиг ясрулхин кергет Дэн Сяопине селвегәр һазадын капитал орн-нутугт промышленностин кесг халхад өргәр олзулдаг болв. Сул экономическ зонмуд өргәр бүрдәгдҗәлә. Радян Советск Союзд Радян болхала тер цагла хуучин йосн нам түрун ишкидлән эн туст кеһәд уга билә. Тиигәд Һазадын капиталыг олзалсана, эврәннь экономикой оңдарулсна ашт Китд ард хоцорлаһнас болын революционн ик сольврмудас гетлегев. Хуучин йосн ормадан үлдав.
Коммунистическ партии Генеральн сег-лөтрин үүлиг ода Цзян Цземинь дааҗана. Энүнлә дегец эн КУР-ин цергә радян советин ах-лачнь болҗана. Тегәд цергә күчин чигин ком-мунистнрин һарт бәәхмен болҗана.
1987 җилин хулһан сарин чилгичәр КПК-н XII съезд болла. ханьта шин ЦК-г эн суңһув. ханьта селвегченрин цутхулаң комиссь энд суңһула. ЦК-н Политбюрон ханьд орҗана. Дисципли бүртукдуг цутхулаң комиссь партьд бас байнәжй.й. Тегәд коммунистер урдук кевәр дисциплинд һол оньган өгдег болҗана, үлу үг келх зөв уга. Тегәд орн-нутугт мемлекеттік буржуазиялық гиҗ келҗ болх зәрм партьс бөөсын болв чигин, эврәннь һололгеч зокалмудас коммунистнир хаһцаҗахш. Талдан халәцтә партиг эдин цагин некверлә ишкидыл бәрҗ тесдег болҗана.
"Буржуазн" партисан тоод Китд нугугут демократь делгурүлуһнуд дөң болдыг ассоциац, Китдин демократическ лиг, Тайваня демок-ратическ автономин лиг. Гоминьдана рево-люционн комитет үнн-чик бәәдлин Китдин парть болн нань чигн зәрм җисәд үулдҗәнә. Болвы орн-нутугин политическ бәәдел-җирһилад эднә зүүҗәх чинринь йир баһ. Китд парла-ментин ханьд һалалгачдан коммунистнир байна. Талдан партьсин элчинриг терүнә ханьд кезә орулхамб?
Тер мет Китдин олн улусин политическ селвелцәнә радян совет орн-нутугуг мемлекеттік 1949 җиләс авын үүлдеҗәнә. Энүнә ханьд олн зүсан демократическ партьс, олна организацас, олн зусн келн-әмтенә элчинир, тер мет һазадын орнд бәәх китд улус орҗана. Радян Советин ахлачнь КПК-н нертә үүлдәч Ли Җуйхань болҗана.
Хабар агенттігі церлелте
Өдр болһан һардаг газетмүдәс хамгин ик тиражтань "Женьминь жибао" болҗана КПК-н ЦК-н орган эн болжана. 5 сай зкземпляртаһар һарчана. Болвы китд пионермүдин газетин тиражнь энүнәс ик — 11 сай.
2013 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
᠕
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Китдин Улус Орн
Хабар агенттігі церлелте
Зәңгелелһенә "Синьхуа" агентств нарт дел-кәд ик темдгтә. Энүг 1931 җил Яньаньд бурдәлә. Улан Китдин агентств гиҗ энүг түрүн саамд нерәдҗәлә. 1937 җилин туула сард энүг Шин Китдин (Синьхуа) агентствд хүврүлв. Цутхулаң радиозәңгелилһи болн техе-үзлүһан орн-нутугт байна. 105 телестанц Китд нутугт мемлекеттік үүлдҗәнә.
Алабама
Әәшл:Америкин
Китдин Улус Орн
Эдл-аху
Китдин экономикин тускар бидн келлә-видын. Сүл цагт энд хамгин шин технологийтә промышленность делгерлит авчана, сул экономик зонмуд энүнд сән нилчән күр-гҗәнә. Селәнә эдл-аху орн-нутугут ик делгерлит авчана, энд бас ик сольврмуд күцәгдв, орн-нутуг бийән хот-хоолар теткҗәнә. Китдин мөңгнь-юуань — 10 җяо — 100 фын. Сүл саамд нарт делкән бәәдл-җирһалд Китдин чинр өсәд йовна. Her үлү Советск Союз Радян тарад хуурсана саамд эн орн-нутугин тоомсрнь өөдлөв. Моңһолын, Казахстана Қазақстан болн нань чигтн орн-нутугудын туст энүнә күргҗәх үлмәнь өсәд йовна.
᠕
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Китдин Улус Орн
Таңһчин буулһавар
Notes:
Дәкәд хәләтән
Әәшл:Һазр делкә
Буддизм
thumb|238px|right|Буддизм. [[Тайланд]] thumb|right|200px|Найман зөв замыг илтэгэсэн дугуй (орчулсан уга) thumb|238px|right|Дорҗи Буддизм, cанскрит кельнед: बुद्ध धर्म, төвдин кельнед: ནང་བསྟན།. Хальмг улyсин авьяста шанҗин.
Ормуд
Әәшл:Сойл Әәшл:Шаҗн
Мөрн сарин 15
Моһа сарин 15 григорин литд 105-гч (немсн җил болхла, 106-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 260 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Лу сарин 24
Лу сарин 24 григорин литд 55-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 310 (немсн җил болхла, 311) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Мөрн
thumb|250 px|Мөрн хасгуда теегт.
Мөрн - күүһәр өргә олзлсн герин мал.
Әәшл:Аһурсн
Цериүм
Цериүм - 58-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
.ma
— Морокин Нутуга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
סיומת אינטרנט Toppdomän
᠖
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Сельцо балһсн
Сельцо балһсн (Сельцо) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң. Брянскас 22 километр бәәдг.
᠖
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Сельцо балһсн
1870 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16.957 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Бряна төгәлң
Мөрн сарин 16
Моһа сарин 16 григорин литд 106-гч (немсн җил болхла, 107-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 259 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Лу сарин 25
Лу сарин 25 григорин литд 56-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 309 (немсн җил болхла, 310) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Мис
Мис - үлмә уга герин мал.
Ипатово балһсн
Ипатово —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс, Ипатовск район. Ставрополәс 135 километр бәәдг.
.mc
Заалһ
Toppdomän
Ипатово балһсн
1860 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 25 155 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
Лу сарин 26
Лу сарин 26 григорин литд 57-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 308 (немсн җил болхла, 309) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Тамбов балһсн
Тамбов — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Тамбова төгәлң.
Заалһуд
Әәшл:Тамбова төгәлң
Мөрн сарин 17
Моһа сарин 17 григорин литд 107-гч (немсн җил болхла, 108-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 258 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Празеодим
Празеодим - 59-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
᠗
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Җуукан Нәәмн
Җуукан Нәәмн (1921 - 1997 җҗ.) - җаңhарче.
Җуукан Нәәмн 1921-гч җил Хальмг Таңчин Яшкульск района "Цаhан-Усун" гидиг селәнд төрҗ. 1940-гче җилин мөчн сарас аын 1944 җилин дундас 1956-гч җилин моhа сар күртүл эн спецпереселенц болад. 1956 җилин дундас авн 1997-гч җилин hаха сар күртүл эн Хальмг Таңhчин Яшкульск района.
Бусад
Әәшл:Хальмг Таңһч
.md
— Молдавмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
סיומת אינטרנט Toppdomän
᠘
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Лу сарин 27
Лу сарин 27 григорин литд 58-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 307 (немсн җил болхла, 308) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Basshunter
Заалһ
Әәшл:Сведин Нутг
Туймазы балһсн
Туймазы балһсн (Туймазы, Туймазы) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Туймазин район. Уфас 200 километр бәәдг.
1912 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 68 157 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Мөрн сарин 18
Моһа сарин 18 григорин литд 108-гч (немсн җил болхла, 109-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 257 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Темән
280px|мини|справа| Хойр бөктә темән 220px|мини|справа| Май темән
Цинь Шихуанди
thumb| Цинь Ши Хуан
Темән
Темән (лат. Camelus, Верблю́д) — ик, теегин болн өвсн теҗәлтә адусн. Үсн теҗәлтнр, болн ац турутнр аһурснуд.
Цинь Шихуанди
Цинь Шихуан-ди (秦始皇帝, Qín Shǐ Huáng-dì «Түрүн Цинь хан»; үнн нерень Ин Чжэн, 嬴政, Yíng Zhèng; 259—210 гг. до н. э - түрүн цуг Китдин богд хан.
Темән
Заалтс
Т
Цинь Шихуанди
thumb|right|100px|Түрүн хаани нерадлеһан (хуучин китдин бичилтәр). thumb|left|250px|Цинь Шихуандин сувраһас күрул терген
Әәшл:Күмн Әмтн
Үкр
Үкр - үсн өгдг герин мал.
Әәшл:Аһурсн
.me
— Харуулин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
ᠡ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Неодим
Неодим - 60-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
᠙
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Лу сарин 28
Лу сарин 28 григорин литд 59-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 306 (немсн җил болхла, 307) өдрмүд улдв.
Кисловодск балһсн
Кисловодск —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 234 километр бәәдг.
1803 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 129 949 курсн билә.
Кирсанов балһсн
Кирсанов — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Тамбова төгәлң.
Кисловодск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
Кирсанов балһсн
Заалт
Әәшл:Тамбова төгәлң
Лагань
Лагань — Хальмг Таңһчин мөндыр (хөөн 1963). Хальмг таңһчин Лагань улус мемлекеттік административті цутхуләң. Буурулсан әмтән:.
Заалт
Янз:Хальмг Таңһч
Стародуб балһсн
Стародуб балһсн (Стародуб) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Стародубск район. Брянскас 145 километр бәәдг.
1080 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 18.868 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Лермонтов балһсн
1953 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 22 771 курсан билә.
Заалт
Әәшл:Ставрополин зах улс
Киев
Киев — Украинмудин Орнә  хотол балһсн.
ᠣ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Мөрн сарин 19
Моһа сарин 19 григорин литд 109-гч (немсн җил болхла, 110-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 256 өдрмүд улдв.
Лу сарин 29
Лу сарин 29 григорин литд 60-гч немсн җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 306 өдрмүд улдв.
Мөрн сарин 19
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Лу сарин 29
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Учалы балһсн
1955 җилд балhсн тосхгдсн билә.
2014 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Учалы балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 31 367 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
.mg
— Мадагаскармудин Орна тавцың лав домен болҗана.
ᠢ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Прометиум
Прометиум - 61-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
.mg
Заалһ
סיומת אינטרנט Toppdomän
Адучин Церен
Адучин Церен (1918 - 1990 җҗ.) - җаңhарче. Ээлән Овлан "школын" авъяс дахачнарин негнь бәәсмин.
.mh
— Маршал Арлин Орна тавцың лав домен болҗана.
Адучин Церен
Арвын hурвытадан Церен бүкл эпическ репертуар Ээлән Овлаhас Ууртын Дамба гидги күүнәс дасасын бәәж. "Җаңhарин" бөлгүдиг Церен Базарович домбырыт дуулж өгдг билә. 70-гче, 80-гч жилмүдт энүнәс аман үгин дуд бичигдасын болдыг, тер дотур "Җаңhарин" дуд.
.mh
Заалһ
Toppdomän
Адучин Церен
1980-гч жил эн 80 наста болх бәәсмын. "Теегин герел" журналд Д. Басаев энүнә 70 насни өөнд нерәдсан "Певец народного эпоса" гидиг статья барлала. 1990-гч "Җаңhарин" 550 жилин байрин өөнлә болсн жаңhарчинрин марhанд орлацад, эн нүүрлугче орм эзллә.
Бусад
Әәшл:Хальмг Таңһч
.mk
— Масидин Орна тавцың лав домен болҗана.
Моһа сарин 1
Моһа сарин 1 григорин литд 60-гч (немсн җил болхла, 61-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 305 өдрмүд улдв.
.mk
Заалһ
Toppdomän
І үзг
І (и десятичное) зәрм кирилл цаһан толһан үзг, "и" әәтә.
ᠤ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Анна Нетребко
Анна Нетребко - сопрано.
Моһа сарин 1
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Анна Нетребко
Ресми сайт
Әәшл:Күмн Әмтн
2015 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Нитроҗен
Нитроҗен, Нитро төргеч - доладгеч хем махбуд Менделеевин эвед.
Моһа сарин 2
Моһа сарин 2 григорин литд 61-гч (немсн җил болхла, 62-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 304 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Шала
альт=Шала|мини|Шала Шала - аһута герин ора.
ᠥ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Самариум
Самариум - 62-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Моһа сарин 3
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.ml
— Малудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Моһа сарин 4
Моһа сарин 4 григорин литд 63-гч (немсн җил болхла, 64-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 302 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Өргә
Өргә - ик-алдр гер.
.mm
— Мьянмудин Ниицәнә тавцң лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Ї үзг
Ї арвн һурвыдгеч украинмудин цаһан толһан үзг, "и" әәтә.
Хөн
Хөн - герин малин янз.
Бәәшң
Бәәшң - өндр тослһн, суврһн.
ᠦ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Янаул балһсн
Янаул балһсн (Янаул, Яңауыл) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Янаульск район. Уфас 209 километр бәәдг.
Котовск балһсн
Котовск — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Тамбова төгәлң. Тамбовас 15 километр бәәдг.
Янаул балһсн
1914 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Минеральные Воды балһсн
1878 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Янаул балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 26061 курсн билә.
Котовск балһсн
Заалт
Әәшл:Тамбова төгәлң
Янаул балһсн
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Минеральные Воды балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 75 205 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
Сураж балһсн
Сураж балһсан (Сураж) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Бряна төгәлң, Суражск район. Брянскас 177 километр бәәдег.
1781 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 11.242 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Бряна төгәлң
.mn
— Моңһлмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Моһа сарин 5
Моһа сарин 5 григорин литд 64-гч (немсн җил болхла, 65-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 301 өдрмүд улдв.
Мөрн сарин 20
Моһа сарин 20 григорин литд 110-гч (немсн җил болхла, 111-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 255 өдрмүд улдв.
Моһа сарин 5
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Котельники балһсн
Котельники — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң.
Мөрн сарин 20
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Котельники балһсн
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Зан
280px|мини|справа| Зан
Зан (лат. Elephantidae, Слон) — күнд юмн йовулх чаддг мал. Априкин болн Азин турута. Үсн теҗәлтнр, болн өвсн теҗәлтә аһурснуд.
Заалһуд
З
Кирилл бичиг
Кирилл бичиг - һурве учт-утухта төр:
ᠧ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Кирилл бичиг
Барин үзүгүд
Эн цуһар барин кирилл үзүгүдин зургуд.
Һол үзүгүд
Боомг:Cyrillic letter A.png Боомг:Cyrillic letter Be.png Боомг:Cyrillic letter Ve.png Боомг:Cyrillic letter Ghe.png Боомг:Cyrillic letter Ghe with upturn.png Боомг:Cyrillic letter Gje.png W Боомг:Cyrillic letter De.png
Боомг:Cyrillic letter Dje.png Боомг:Cyrillic letter Ie.png Боомг:Cyrillic letter Ie with grave.png Боомг:Cyrillic letter Io.png Боомг:Cyrillic letter Ukrainian Ie.png Боомг:Cyrillic letter Zhe.png Боомг:Cyrillic letter Ze.png
Боомг:Cyrillic letter Dze.png Боомг:Cyrillic letter I.png Боомг:Cyrillic letter I with grave.png Боомг:Cyrillic letter Byelorussian-Ukrainian I.png Боомг:Cyrillic letter Yi.png Боомг:Cyrillic letter Short I.png Боомг:Cyrillic letter Je.png
Боомг:Cyrillic letter Ka.png Боомг:Cyrillic letter Kje.png Боомг:Cyrillic letter El.png Боомг:Cyrillic letter Lje.png Боомг:Cyrillic letter Em.png Боомг:Cyrillic letter En.png Боомг:Cyrillic letter En with Hook.png
Боомг:Cyrillic letter Nje.png Боомг:Cyrillic letter O.png Боомг:Cyrillic letter Pe.png Боомг:Cyrillic letter Er.png Боомг:Cyrillic letter Es.png Боомг:Cyrillic letter Te.png Боомг:Cyrillic letter Tshe.png
Боомг:Cyrillic letter U.png Боомг:Cyrillic letter Short U.png Боомг:Cyrillic letter Ef.png Боомг:Cyrillic letter Ha.png Боомг:Cyrillic letter Shha.png Боомг:Cyrillic letter Tse.png Боомг:Cyrillic letter Che.png
Боомг:Cyrillic letter Dzhe.png Боомг:Cyrillic letter Sha.png Боомг:Cyrillic letter Shcha.png Боомг:Cyrillic letter Hard Sign.png Боомг:Cyrillic letter Yeru.png Боомг:Cyrillic letter Soft Sign.png Боомг:Cyrillic letter E.png
Боомг:Cyrillic letter Yu.png Боомг:Cyrillic letter Ya.png
Хуучин үзүгүд
Боомг:Cyrillic letter Iotified E.png Боомг:Cyrillic letter Little Yus.png Боомг:Cyrillic letter Big Yus.png Боомг:Cyrillic letter Iotified Little Yus.png Боомг:Cyrillic letter Iotified Big Yus.png Боомг:Cyrillic letter Ksi.png Боомг:Cyrillic letter Psi.png
Боомг:Cyrillic letter Fita.png Боомг:Cyrillic letter Izhitsa.png Боомг:Cyrillic letter Izhitsa with double grave accent.png
Љ үзг
Љ - сербмудин цаһан толһан 14гч үзг, "лье" әәтә.
Кирилл бичиг
Славин уга келнә үзүгүд
Боомг:Cyrillic letter A with Breve.png Боомг:Cyrillic letter A with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic letter Schwa.png Боомг:Cyrillic letter Schwa with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic ligature AE.png Боомг:Cyrillic letter Ghayn.png Боомг:Cyrillic letter Ghe with Descender.png
Боомг:Cyrillic letter Ghe with Middle Hook.png Боомг:Cyrillic letter Ie with Breve.png Боомг:Cyrillic letter Abkhazian Che.png Боомг:Cyrillic letter Abkhazian Che with Descender.png Боомг:Cyrillic letter Zhe with Breve.png Боомг:Cyrillic letter Zhje.png Боомг:Cyrillic letter Zhe with Diaeresis.png
Боомг:Cyrillic letter Dhe.png Боомг:Cyrillic letter Ze with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic letter Abkhazian Dze.png Боомг:Cyrillic letter I with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic letter Tajik I.png Боомг:Cyrillic letter Palochka.png Боомг:Cyrillic letter Short I with Tail.png
Боомг:Cyrillic letter Qaf.png Боомг:Cyrillic letter Ka with Stroke.png Боомг:Cyrillic letter Bashkir Qa.png Боомг:Cyrillic letter Ka with Hook.png Боомг:Cyrillic letter Ka with Vertical Stroke.png Боомг:Cyrillic letter El with Tail.png Боомг:Cyrillic letter Em with Tail.png
Боомг:Cyrillic ligature En Ghe.png Боомг:Cyrillic letter Ng.png Боомг:Cyrillic letter En with Tail.png Боомг:Cyrillic letter O with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic letter Oe.png Боомг:Cyrillic letter Oe with Diaeresis.png
Боомг:Cyrillic letter Abkhazian Ha.png Боомг:Cyrillic letter Pe with Middle Hook.png Боомг:Cyrillic letter Er with Tick.png Боомг:Cyrillic letter Es with Descender.png Боомг:Cyrillic letter Te with Descender.png Боомг:Cyrillic letter U with Double Acute.png Боомг:Cyrillic letter U with Diaeresis.png
Боомг:Cyrillic letter U with Macron.png Боомг:Cyrillic letter Ue.png Боомг:Cyrillic letter Kazakh Short U.png Боомг:Cyrillic letter Soft Ha.png Боомг:Cyrillic ligature Te Tse.png Боомг:Cyrillic letter Che with Diaeresis.png
Боомг:Cyrillic letter Che with Descender.png Боомг:Cyrillic letter Khakassian Che.png Боомг:Cyrillic letter Che with Vertical Stroke.png Боомг:Cyrillic letter Yeru with Diaeresis.png Боомг:Cyrillic letter Semisoft Sign.png Боомг:Cyrillic letter E with Diaeresis.png
Юникодт
thumb|right|350px|Кирилл үзг олзулдыг нутугуд
Мичуринск балһсн
Мичуринск — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн,  Тамбова төгәлң.
Заалт
Әәшл:Тамбова төгәлң
Ј үзг
Ј - арвн негдегче сербмудин, арвн хойрдагч македонмудин цаһан толһан үзг, "й" әәтә.
Гадолиниум
Гадолиниум - 64-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
ᡃ
гисн үзгин темдг Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Тод бичг
Њ үзг
Њ - сербмудин цаһан толһан 17гч үзг, "нье" әәтә.
Догҗир
Догҗир - хуучн тослһна янз.
Улан Үд балһсн
Улан Үд балһсн (Улан-Удэ, Улаан Үдэ) Верхнеудинск — Орсин Ниицәнә хотол балһсн, Бурядин таңһч. Москвас 5591 километр бәәдег.
1666 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 421453 курсан билә.
Сайты
Әәшл:Бурядин таңһч
.mp
— Ар Мариан арлин тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Цамхаг
мини|Цамхаг Цамхаг - тегиг шинҗлх аль медсн йовулх кесн тослһн.
2016 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Бурм
thumb
Бурм - торлаһан болад кесын тослаһан.
.mo
— Макаун тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Трубчевск балһсн
Трубчевск балһсн (Трубчевск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Трубчевск район. Брянскас 94 километр бәәдг.
975 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 14.073 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
ᡅ
гисн үзг Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Тод бичг
Моһа сарин 6
Моһа сарин 6 григорин литд 65-гч (немсн җил болхла, 66-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 300 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Михайловск балһсн ( Ставрополин зах улс)
Михайловск —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс, Шпаковин район. Ставрополәс 5 километр бәәдг.
1784 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 79 507 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Ставрополин зах улс
Киргиз Орн
Киргиз орн нутуг — Ар-Дорд үзгә Азин Азияның (һолар Тянь-Шань уулд) орн. Казахин қазақ, Узбекдин өзбек, Таҗикин, Китдин орн-нутугта әәлхоша улус мемлекеттік.