cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цеглегеч
Цеглегеч онцулдаг түдлуһнә темдег болҗана.
Үкр сар
Үкр сар - арвн негдгч гисн литн җилин сар болҗана.
Молдавмудин Орн
Молдавмудн Орн Нутуг - Ар-Дорд үзгә Европаның орн-нутуг мемлекеттік. thumb|left
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
Ирландин Орн
Ирландин (Ирландмудар: Éire ) гидиг орн нутуг Ар Барун Европд бәәнә. Ода цагатан Ирланд Орн Нутуг 80% Эйрһазрин Аралас эзлҗана. Орн нутугин нерн чикяр Ирландин болх эс гиҗ Ирландмудн Орн Нутуг келҗ чик Орн нутугин нерен аралын нерняс талдан кедг тускар.
Заалтс
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
Бар сар
Бар сар - арвн хойрдгч гисн литн җилин сар болҗана.
Шатр
Әәшл:Сойл Әәшл:Наадн
1944 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Арсан
thumb|Арсана бүрдәц қожа thumb|Арсан микроскоппен thumb|Күүнә структуралық арсан
Арсан - мана цокцин бүркә, эн мана цокоциг һазаһасан му хорлота юмсас харсана. Зуг түрүн деерән эн юм илһильнә мөч болна. Арсар дамҗаҗ көлсан һарна. Көлсан арсанад бәдәг көлснә үрмүг бульчрахаһас хурдуман. Эн шеснад бәйге әдл юмус зуг баһ болхас биш, урсусан усн болдаман. Көлсән манас даңгин (й)илһираҗ һардаман, болв икәр көлсан манд халун болхала һардаман. Халун манд, һазаһас ирдыг дуланас, келхед нарна, бешин эскәлә дотур дуланас, келхед мана цокоц гүҗрүҗ көдлемыш кесын цагат болдоман.
Тӱвыра коваште
Декоративно кап процесс модификаций пура. Правил семын, тудын семын сӱретлен да шке рашемдымаш заказчик, кандарыше да илыш-йӱла условийжым але. Сырыкташ значенийже акрет сӱретлыме верыште кӱлешан улмо, калыкнан ойыртемжым рашемдаш класс. Чурийым сӱретлен коштен туржын, тӱсшыланат шелалтеш, стиль да йӧн дене ямдылыме. Айдемым ыштымеке, сӱретлымаш, лӱмжым нумалеш: татуировщик, кольщик, мастар сӱретлымаш, татун-мастер, татун-художник, татун-артист.
Пирсинг — модификаций формо ик могыр гыч, шӱтлен ыштен, кудышкыжо нумал сӧрастарат. Шкеат умыледа «пирсинг» процесс шӱтен пурышо гай кертеш, да тыге рожым шӱташ йӧным ыштен.
Арсан хәләҗ харлаһан.
Арсиг хәләҗ харх керег мана эрүл-дорүл болхин төлә кергетә. Кир болын шора дахад мана арсан деер кесег микробтар болн талдан олын зүсын арсана гем ирүлдүг үүрмүг әмтә юмс суна. Арсана гем-машулдаг-тадн медедег бишийт, энүг йир бичкин шалз һарһадаг биший; талдан чигин кесег арсана гем бәнә. Эн гемес эс авхин төлә арсан цевр бәрҗ бәх кергетә. Тер дотур һаран дару-дарунь уһаҗ бәх кергетә, тер юнгад гихлә эн юмнас икәр киртинә. Дару дарунь толһаһан уһаҗ бәх кергетә. Цаг цагатань дола хонгин нег баньд орҗ бәх кергетә. Арсан шархаталһан әмшегтә. Зәрмәдән арсан әрвәҗ уга маҗәҗ оркав чигин энүгәрнь гем һарһадаг микробтар орна. Тер учрар арсан шархатахам биш. Кемр арсандан шарх һарһаҗ оркасан цагтан, шархан цевр усар уһаҗ оркад, йод түркичкәд, цевр сернеҗал эскәлә кенчерәр боҗ оркох кергетә. Йодар шархад орсан микробиологиялық вирустар алад, цевр бодһа киртихәснь хальчилах. Шархан киртәснәс авн ик му йовудла болхинь санҗ бәх кергетә.
Цаһан сар
сарны эдэр:
Давхар цег
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">:
Давхар цег тодрахаһар бичлиһнә темдег болҗана.
Благовещенск балһсн (Иштгудин таңһч)
Благовещенск балһсн (Благовещенск, Благовещен) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Благовещенск район. Уфас 42 километр бәәдг.
1756 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 34 994 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Хонг
Хонг — Һазр һаригин нег эргесан цаг тааһад цагин негец болҗана. Хонг 24 часла хувалгасман (1440 минут; 86400 секунд); өрүнәс, өдрәс, асханас, сөөһәс тогтасман.
Априк
*
Цег цегләч хойр
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">;
1909 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Цег цегләч хойр
Цег цегләч хойр зәңгин хүвин нег-негәр хоорнд таадаг темдег болҗана.
Азия
Азия маш ик нарт делкәни хүв, Европта Евразия тив тогтадаг. Девсикар һазра 43,4 сай дөрвөлҗин километрмуд, бәәдәг әмтән 3981 сай күн.
1945 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Азия
*
Хасгудин Орн
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
1946 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Кииснә сө
Кииснә сө нег хонгас икәр Нарн мандлһас угаһар цаг.
Туула сарин 1
Туула сарин 1 григорин литд хойрдгч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 364 (365, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ҷ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Йоханнес Хистерс
Йоханнес Хистерс (Бар сарин 5 өдрөтә төрсын, 1903 җил) недерлендин җөҗлөгче-дууч.
200px|left|thumb|Хистерс арвн зурһан наста бәәдег
Хойр дәкҗ мордосан бәәҗ: 1930-1985 җилмүдт Луиз Гиҗс җөҗлгчтә болн 1991 җиләс Симон Ретелтә. Хойр күүктә негдегче гергәс, тавын ачта.
1947 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Тихорецк балһсн
1874 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Дахуль
Дахуль:
Тихорецк балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 59 981 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Краснодарин зах улс
Антарктик
*
Брянск балһсн
Брянск балһсан (Брянск) — Орсин Ниицәнә хотол балһсан, Брянск төгәлң. Москвас 350 километр бәәдег.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 408.472 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Бряна төгәлң
Ӌ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Цолмон
Цолмон - хол герл толярлдг теңгрин юмн.
Богучар балһсн
Богучар — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Богучарск район, Воронежа төгәлң. Воронежас 232 километр бәәдг.
1704 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Туула сарин 2
Туула сарин 2 григорин литд хойрдгч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 363 (364, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Богучар балһсн
Заалһуд
Әәшл:Воронежа төгәлң
Туула сарин 2
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1948 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
2009 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ҹ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Туула сарин 3
Туула сарин 3 григорин литд 3-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 362 (363, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1949 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 4
Туула сарин 4 григорин литд 4-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 361 (362, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Кенгуру
thumb|right|200px Кенгуру - Австральд бәәдг ар хойр көлнь ут аң.
2008 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Моһа сарин 23
Моһа сарин 23 григорин литд 82-гч (немсн җил болхла, 83-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 283 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Ӹ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Гидроҗен
мини|Hydrogen Spectrum Test Гидро, ус төргеч - негдегче хем махбуд Менделеевин эвед.
Туула сарин 5
Туула сарин 5 григорин литд 5-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 360 (361, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Бодь
Бодь — зәрм шаҗт ийр ик цаһан керг кесн, бәәдг әмтин төлә бурхнд мөргсн күн. Хальмг келнд бодь эндкг келәс "бодхи" авсн үг болҗана.
Әәшл:Шаҗн
1906 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ҍ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Давлеканово балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 23 978 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Туапсе балһсн
Туапсе — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Туапсинск район. Краснодарас 182 километр бәәдг. Москвас 1 672 километр бәәдг.
1838 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 63 185 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Краснодарин зах улс
Хутгут
Әәшл:Шаҗн
2007 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Кипрудин Орн
Заалтс
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
Туула сарин 6
Туула сарин 6 григорин литд 6-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 359 (360, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ӭ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Моһа сарин 24
Моһа сарин 24 григорин литд 83-гч (немсн җил болхла, 84-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 282 өдрмүд улдв.
2006 җил
Өңгерсен әмтен
Әәшл:Цаг
Моһа сарин 24
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Генүләч
Генүләч (эллинмудин μάρτυς, латин martyr, арабмудин شهيد (шахид)) — зәрм шаҗна медрл болҗана. Тер медрл эн бүгд утхта: генүләч дала зовлң һарсн, шаҗн батлсн күмн.
Жуковка балһсн
Жуковка балһсн (Жуковка) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Жуковск район. Брянскас 56 километр бәәдг.
Генүләч
Кирс шаҗн
Генүләч кирс шаҗт "герч" үндстә. Икңк хүвнь генүләчнр кирс шаҗна көөлһнә цагт зовлң авла.
Пауэрлифтинг
Пауэрлифтинг - һурвын упражненьта күнде атлетик: штаангата суулһан, кевтын дарлаһан, нурһар өргельһан.
Жуковка балһсн
1867 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Генүләч
Лал шаҗн
Генүләчин йовдл лал шаҗт маш ик өргәл-тәкл тоогдад болҗана.
Жуковка балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 408.472 курсн билә.
Усть-Лабинск балһсн
Усть-Лабинск — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Усть-Лабинск район. Краснодарас 62 километр бәәдг.
1794 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 42 355 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Краснодарин зах улс
Процент
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">%
Процент - нег зууна хүв болна, % темдегтә. Кемҗәнә хоорнод хәрцән бичлиҗ олзулна. Үлгүрнь: 500 килограмин 17% 17 хүвс 5 килограм чинритә бүр, талданар 85 килограм; дәкәд 500 килограма 700% 3500 кг бәәнә; тон тонын өрәләс 200% болна.
Дәкәд хәләтн
Янз:Эсв
Туула сарин 7
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Нарн
thumb| Нарн – Һазрас маш өөр одн.
2005 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 8
Туула сарин 8 григорин литд 8-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 357 (358, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
2004 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 8
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1904 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ниицәтә Немшин Орн
Эн орн-нутуг (мемлекеттік) делкән тууҗд болн өдгә цагт эврәннь ончата орман эзлҗәнә. Делкән хамгин делгерлететә тавын орн-нутугин тоод Германь орҗана, цаг ирвәс энүнә чинрнь болн күчнь өөдләд йовна. Өөрхөн иргычде делкән лидерин тоод дәкнәс эн һарх гиҗ Немш тоолҗана.
Германь Деев үзгин Европин хамгин ик государствесин девлетсин негинь, ФРГ болын ГДР 1990 җилин хулһан сарин 3-д негдеснә хөөн энүнә эзлҗәх һазрин аһунь 357 миңһн дөрвөлҗин киломерт болҗана. Энд бәәдег әмтәнә тонь 1990 җилин то-дигәр 78,7 сай күүнд күрчәнә.
Орн-нутугин хотол балһснь (шехер/мудина) Берлин болҗана. Берлинд 3,2 сай күн байна (1990 җил). Болв ода деерән Берлин йоста хотол болад уга, яһад гихлә правительств өдгә цагат Боннд (ФРГ-н урдк хотл балһснд) бәәршлҗәнә. Эн балһсн дегәд ик биш. 1989 җилин то-диһәр энд 286,8 миңһн күн бәәлә. Тегәд орн-нутугин (мемлекеттік) государствин девлетин болын экономическ политик Бонн балһснас күцәгдҗәнә.
Берлинд бохала правительствин учрежденьсин төлә бәәрн йилһигдҗәнә, гермүд тосхугдаҗана. Тегәд бүклудән Берлинүр нүүлһнә төр иргче тавн-арвн җилд йостаһар күцәгдх гиҗ тоолгодҗана.
Орн-нутугин тогтац
Алвын-йосна тогтацин тускар келхелә, Немшин Орн Нутугин Ниицәнд 16 Танһч (Land) бәәнә, тер тоод Берлин онц һазар гиҗ тоолгадна. Һазрамуд округар (Regierungsbezirk), округуд-райодар (Kreis), райод болхала, хамцүдәр (Gemeinde), хувагдна. 16 һазрмуднь иим нертә: Баварь (Bayern), Баден-Вюртемберг (Baden-Württemberg), Берлин (Berlin), Бранденбург (Branderburg), Бремен (Bremen), Гамбург (Hamburg), Гессен (Hessen), Мелкленбург - Өмнк Померань (Mecklenburg-Vorpommern), Дора Саксонь (Niedersachsen), Райланд Пфальц (Rheinland-Pfalz), Саар (Saarland), Саксонь (Sachsen), Саксонь-Анхальт (Sachsen-Anhalt), Ар үзгин Райн-Вестфаль (Nordrhein-Westfalen), Тюрингий (Thüringen), Шлезвиг-Гольштейн (Schleswig-Holstein).
Тиигәд аштань ухан-тоолварта, улс-йоста хәләц диилв. Ямаран чигин орн-нутугиг хуваҗ болшго. 1949 җилд болхала Англь, Франц болн США эзлҗәсн һазрин зонд ФРГ, советин радянин цергүд эзлҗәсн һазрт ГДР тогтагдла. Деед үзгин Бердин болхала эврә зөвтә йосна һанц болҗ. Нарт делкән онц бәәдл-дүрнь авад бәәлә.
Болв Радян Советск Союзд учрҗасн улс-йоста йовцс Европд чигин үлмәһән күргұв. ГДР-т, Румыньд, Чехословакд болн нань чигин орн-нутгудт тенд йос залҗасн диг-дараг бурушалһна йовдлмуд учрла. Терүнү ашт ГДР болн ФРГ хоорнд хәрлцән оңдарулгдла. Her орн-нутуг болхар бәәсын чидлмүд хамцуллһна җисәг делгерүлҗәлә. Тегәд 1990 җилин хөн сарин 18-д ФРГ болн ГДР хоорнод валютін, экономическ болн социальн ниицә тогталһна туск бооцан батлагдав. 1990 җилин така сарий 1 щинд эн бооцан үүлдүврүт орв. Ноха сарин 31-д "Негделһенә туск бооцан' батлагдав. Энд деед германя һололгеч закана 23-ч статьян ул деер ГДР-иг ФРГ-ла ниилүллһнә диг-даран батлагдав.
Туула сарин 9
Туула сарин 9 григорин литд 9-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 356 (357, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Ниицәтә Немшин Орн
Орн-нутугин тогтац
Ашлгч үгән хойр орн-нутугиг тогтасан орн-нутгуд-дииләчныр келх зөнтә бәәсмин. Тегәд 1990 җилин хулһан сарин 1 шинд Москвад СССР, США, Англь, Франц болн хойр германск орн-нутугин хоорнд Германя туст төриг күцүцдень хаһласна туск Бооцанд һар тәвгдв. Удл уга, 1 990 җилин хулһан сарин 5-д энүг ФРГ-н бундестаг таасв.
Ода ФРГ-д 1949 җилин хөн сарин 23-д батласан Цааҗн Бичиг үүлдҗәнә. 1954, 1956 болн 1990 җилд энүнд нем-рмүд орулгадла.
ФРГ-д закз тогтагч болн күцәгч йосна хоорнд цүүгән һархаш. Энд бат диг-даран тогтасан бәәнә, терүг арвад җилмүдин туршарт сольвар угаһар закана зөвд орҗ күцәҗәнә. Мана таңһчед тиим бәәдел тогтасан болхала, эдл-ахун болн экономическ политикин кесг төрмүдиг бидын сәәнәр болн түргувар хаһлах биләвидн.
ФРГ-д орн-нутг толһачнь федеральн ахлач болҗана. Шишлиң холван хурал кеһәд (Вundesversammlund) ахлачиг 5 җилин болзагат суңһуна. Шинәс энүг зуг нег дәкҗ суңһҗ болхаман. Федеральн хуралыг (масжид) бундес тагин ахлач цуглулна, эн хуралын ханьд бундестагин депутатнар болын ландатагкуд (һазрамудын парламентмуд) суңһуҗах әдл тоота гешүд орна. Кемр президент (бақша) гемин зүүләр аль нань чигн учрар эврәннь үүлән дааҗ эс чадхала, эс гиҗ өңгөрхәлә, ахлачин күцүц зөвиг бундестагин ахлач куцәнә.
Зака тогтагче йосиг парламент күцәнә. Эн хойр палатас: бундестагас болн бундестагас тогтана. Бундес-тагиг орн-нутугин олн-әмтын 4 җилин болзагат суңһуна. Ут туршатан 662 депутат бундестагт орна. Депутатнрин өрәлнь сүңһврин округудар шуд дууһан өглеһнә эв-арһар суңһугдана, наадк өрәлнь болхала, һазр болһнас өгчәх партийн спискүдәр суңһугдана.
Бундестагин депутатнриг һазрмудын заалтс эврәнень ханяс 4 җилин болзагат шииднә.
Күцәгч йосиг федеральн заалта күцәнә, энүнә толһачнь холван канцлер болҗана. Холван канцлериг президентин селвгәр бундестаг эврәннь дууһин ик зууһар суңһна. Министрмүдиг болхла ахлач холван канцлерин селвгәр шииднә.
Һазар болһанад эврәннь цааҗн бичиг, хурал болн заалт бәәнә
Хойрдагче ормд Германя Социал-улс-йосна парть йовна. Бундестагд эн 239 орм эзлҗәнә. ФРГ-Д эн 1946 җилд бүрдәгдлә, Энд 950 миңһн гешүн бәәнә. Энүнә ахлачнь Ханс Йохен Фогель. Ут -турштан зурһан партин элченар бундестагин депутатнр болҗана. Бундестагд 662 депутат үүлдҗәнә.
Хуралын бас нег палат-бундестагд — 68 депутат. Ахлачиг эңд җил болһн суңһуна.
Эдл-аху, келн
ФРГ-н алвн йосна келн — немш. Мөңгень: хуучин - ФРГ-н марк = 100 пфенниг, өдгә цагат - евро. ФРГ-н келн-әмтнә сән өдрнь хулһан сарин 3 — немш негделһенә Өдр. Мана һазрат цуг хальмгуд негдесаән болхала, бидын бас тиим келн-әмтнә сән өдриг кех биләвидн, гиҗ сангадна. Болв тер өдр кезә ирхмб?
Тиим ик орн:нутугин мемлекеттік тускар ахр статьяд цугинь келҗ большого. Бидын һололгачдан политическ тогтацд оньган өгвидн.
Немш номтонор хальмг кел, тууҗ, сойл шинҗилилһанд ик нилчән күрглә, ода чигн күргүҗәнә. Эн туст маднад ФРГ-ла бәрҗәх нөкцлтән экономикин болн культурин халхар цааранднь делгерүлх кергтә. Ода деерән эн туст ик керг-үүлдвр күцәгдәд уга.
Бәәдл-җирһлин кемҗән ФРГ-д йир өөдән. Энүг ода ГДР-ин гражданмуд чигн медҗәнә. Болв көдлмш угаһар үлдсн әмтн икәр түржәнә. Тегәд чигин урдк ГДР-т болн ФРГ-н нань чигң һазрамудт һазадын орнас ирсн көдлемшечнирин өмнәс зөрүлгадсан ик җисән делгерлә. Зуг сүл саамд эн йовудлын өмнас ФРГ-н олн громадян гражданмуд босҗ бурушаһад, эн халхар бәәдл невчк тогтнҗана.
Техника и культура
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
Ҁ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Злынка балһсн
Злынка балһсн (Злынка) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Злынковск район. Брянскас 207 километр бәәдег.
1702 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 5.490 курсан билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
2003 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Хадыженск балһсн
Хадыженск — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Апшеронск район. Краснодарас 62 километр бәәдг.
1864 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 22 246 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Краснодарин зах улс
Делкән пролетармуд негдтн!
thumb|270px|СССР-ин төрин сүлд "Делкән пролетармуд негдтн!" - нег йир нертә коммунистин уран. Терүнә түрүн келсн күн Карл Маркс Фридрих Энгельс хойр болла:
Коммунистнр теднә үзлиг, санлиг бултуллһн ичкевт тоолҗана. Теднә күсл күрхәр цуг бәәдг олна гүрим күчәр хольвлад һанцхн иләр медүлҗәнә. Нойрхгч классмуд Коммунизмин Хүвсхүләс әәҗ догдлгдх болтха. Пролетармудт теднә күслүдәс талдан энд геех юмн уга. Тедн бүгд орчлң олтха.<BR /> ДЕЛКӘН ПРОЛЕТАРМУД НЕГДТН!
Промиле
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">‰
Проми́ле (латин pro mille) — нег миңһна хүв, 0,1 процент. Кедү миңһна хүвс кемҗән бәрдг гиҗ бичнә Улгүрнь:
Нег килограма промиле нег грам болна. Тонын промиле — килограм.
Кемҗәд промилед
Зәрм кемҗәс промилед бичнә. Үлгүрәр, усна давсн, әркин то күүнә цусд.
Монтенегрин Орн
Заалтс
Әәшл:Европ
Туула сарин 10
Туула сарин 10 григорин литд 10-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 355 (356, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1903 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ѡ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Моһа сарин 25
Моһа сарин 25 григорин литд 84-гч (немсн җил болхла, 85-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 281 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
2002 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 11
Туула сарин 11 григорин литд 11-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 354 (355, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1902 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Белсин Орн
Заалтс
Әәшл:Һазр делкә
Палтога
295 күн улста (2002).
Әәшл:Орсин Орн Нутг
Поворино балһсн
Поворино — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Воронежа төгәлң.
1870 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Заалт
Әәшл:Воронежа төгәлң
Цаг
Цаг - нег экн күңкллһнә болн бодьзүлһнә төр.
Дюртюли балһсн
Дюртюли балһсан (Дюртюли, Дүртүли) — Орсин Ниицәнә хотол балһсан, Иштгудин таңһч, Дюртюлин район. Уфас 124 километр бәәдег.
1795 җилд балhсан тосхугдасын билә.
2001 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Дюртюли балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 31 152 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Иштгудин таңһч
Ѣ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Меркурий һариг
Меркурий - Нарас маш өөр һариг.
2000 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Эйринмуд
Хойр халхс тиим нертә бәәнә:
Ꙗ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Туула сарин 12
Туула сарин 12 григорин литд 12-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 353 (354, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1999 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Венера һариг
Венера - Нарас хойрдагче һариг.
Ѥ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Моһа сарин 26
Моһа сарин 26 григорин литд 85-гч (немсн җил болхла, 86-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 280 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
1
1 (неѓен) — 0 2 хоорнод бәәдег йиртмҗин тойг.
Эсв
1 һанцахан тойг хәрү тойгта әдл бин болна. Тегәд багин онлд эн төр бәәнә - Багин негн.
Болв чигин тойгт x:
1 - нег тавн тогатна ханьд бәәдег тогатан (1, 0, e, π болн i:
Дәкәд хәләтн
0, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
Әәшл:Эсв
Һазр
Һазр:
Россошь балһсн
Россошь — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Воронежа төгәлң.
Заалт
Әәшл:Воронежа төгәлң
Туула сарин 13
Туула сарин 13 григорин литд 13-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 352 (353, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Туула сарин 14
Туула сарин 14 григорин литд 14-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 351 (352, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ꙓ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Ґ үзг
Ґ - тавдыгче украинмудин бичилтин үзг болҗана. Орс үзгет Г таана.
1901 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 15
Туула сарин 15 григорин литд 15-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 350 (351, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Моһа сарин 27
Моһа сарин 27 григорин литд 86-гч (немсн җил болхла, 87-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 279 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
1998 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
1997 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ѧ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
.kg
— Киргизин Орна тавцың лав домен болҗана.
Таалһн
Теоремы в математике и теории в науке принципиально отличаются по своей эпистемологии. Научная теория не может быть доказана; её ключевой атрибут заключается в том, что он фальсифицируется, то есть он делает предсказания о мире природы, которые можно проверить экспериментально.
.kg
Заалһ
Toppdomän
Таалһн
...
Если я вижу дорожный знак я могу отрицать что он существует только у меня там галлюцинацию допустим я не могу отрицать что я вижу это дорожный знак во всяком случае мне не удалось вообразить такую мысленный эксперимент который поставил под сомнение что я что-то вижу
Сар
Сар:
Майкоп балһсн
Майкоп (Мыекъуапэ) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Адъгудин таңһч. Краснодарас 138 километр бәәдег. Москвас 1 252 километр бәәдег.
1857 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 144 101 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Адъгудин таңһч
.kh
— Камбудин Нутга тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Ђ үзг
Ђ - сербмудин цаһан толһан зурһадгеч үзг, "дьже" әәтә.
Туула сарин 16
Туула сарин 16 григорин литд 16-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 349 (350, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Гелион
мини|Гелион Гелиүм (латин Gelium) - хойрдагче хем махбуд Менделеевин эвед.
Туула сарин 17
Туула сарин 17 григорин литд 17-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 348 (349, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Ѫ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
2010 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
1996 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
1900 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Карачев балһсн
Карачев балһсн (Карачев) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Карачевск район. Брянскас 44 километр бәәдг.
1146 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 18.392 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Үсын теҗәлтенер
300px|мини|справа| Үсн теҗәлтенр
Үсын теҗәлтенер (лат. Mammalia, Млекопита́ющие) — зоота, әмде төргеч, үстә көкүлдүг аңгудин янз болҗана. Тер цагат хамаг һазрат үсын теҗәлтенер 4500 зүүтә.
*
Ѓ үзг
Ѓ - македонмудин цаһан толһан зурһадгеч "ге" әәтә үзг болҗана.
Моһа сарин 28
Моһа сарин 28 григорин литд 87-гч (немсн җил болхла, 88-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 278 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
1995 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 18
Туула сарин 18 григорин литд 18-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 347 (348, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Москва төгәлң
Түүх
Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдэхүүнд 1929 оны 1 сарын 14-нд Төв Аж Үйлдвэрийн муж (Центральнопромышленная область) гэдэг нэртэйгээр байгуулагдсан бөгөөд Москва, Рязань, Тула, Тверь губернуудыг халж, мөн Калуга, Владимир губернуудын газар нутгийн нэг хэсгийг оролцуулан байгуулж байжээ. Мөн оны 6 сарын 3-нд одоогийн нэрээрээ нэрлэгдэх болсон байна. 1937 оны 9 сард Москва, Рязань, Тула мужуудыг байгуулснаар одоогийнхоо хил хязгаараар тогтжээ.
Газарзүй
Москва муж нь хойд талаараа Тверь муж, зүүн хойд талаараа Ярославль муж (1 цэгээр), зүүн талаараа Владимир муж, зүүн өмнө талаараа Рязань муж, өмнө талаараа Тула муж, баруун өмнө талаараа Калуга муж, баруун талаараа Смоленск мужтай хиллэх бөгөөд Москва хот голд нь оршино. Хэдийгээр Москва хот засаг захиргааны төв нь боловч улсын чанартай, тусгай статустай юм.
Цагийн бүс
Москва муж нь Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүст орших бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.
Заалтс
Әәшл:Москова төгәлң
Эртиль балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 10 835 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Воронежа төгәлң
.ki
— Кирибадин Орна тавцың лав домен болҗана.
Үнн
Үнн - чик төрин медлһн.
.ki
Заалһ
Toppdomän
Туула сарин 19
Туула сарин 19 григорин литд 19-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 346 (347, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
1994 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Марс һариг
Марс - Нарас дөрвөдгәч һариг.
Ѕ үзг
Ѕ (дзе, зело) македонмудин цаһан толһан арвыдгеч үзг болҗана.
1993 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
.km
— Комормудин Арлин Ниицәнә тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
.kn
— Сент-Китс Невис арлудин тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Є үзг
Є (э оборотное) нәәмдегче украинмудин цаһан толһан үзге болҗана.
Адыгейск балһсн
Адыгейск (Адыгэкъалэ) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Адъгудин таңһч. Майкопас 85 километр бәәдг.
1969 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 12 659 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Адъгудин таңһч
Гәәлгүдин келн
Эйринмудн келн (эйр. Gaeilge) — Энетекгин-Европин бүлин келн. Кезәнк цагт Эйрин һазрт экләд ода эйринмуд әмтнә келн бәәнә. Ода цагт дала биш Эйринмуд эврәнә келтә дуһарҗана. Эйринмудн келн Европин Ниицән болн Эйринмудн Орн-нутгин медгдәд бәәнә. Ар Эйрин һазрт бахн әмтнә келн медгдад бәәнә.
Моһа сарин 29
Моһа сарин 29 григорин литд 88-гч (немсн җил болхла, 89-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 277 өдрмүд улдв.
Гәәлгүдин келн
Алфавит
Әәшл:Келн
Моһа сарин 29
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Туула сарин 21
Туула сарин 21 григорин литд 21-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 344 (345, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ишимбай балһсн
Ишимбай балһсн (Ишимбай, Ишембай) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Ишимбайск район. Уфас 160 километр бәәдг.
Туула сарин 20
Туула сарин 20 григорин литд 20-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 345 (346, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Ишимбай балһсн
1815 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Туула сарин 20
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ишимбай балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 66 234 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Гер
Гер - әмтнә болн малын бәәлһнә орм. Орон сууц нь байнгын, хагас байнгын, эсвэл байнгын бус байж болно.
Олон орны Үндсэн хуульд хүний хувийн нууцад хамаарах эрх, гэр орны халдашгүй байдлыг хэлдэг.
Практик функцээс гадна орон сууц нь бэлгэдлийн үүрэг гүйцэтгэдэг-гадны эмх замбараагүй байдлаас хамгаалагдсан бүтэцтэй хүний соелын орон зайн санааг агуулдаг бөгөөд гэр бүл эсвэл овгийн өмнөх үеийнхтэй холбогддог. Энэ утгаараа орон сууц гэдэг нь зөвхөн орон сууцны барилга төдийгүй суурин газар, улс орон, oikumene зэрэг үгийн өргөн утгаараа байшин гэсэн үг юм. Орон сууц гэдэг нь байнгын оршин суух орон сууцны барилга, ажил, судалгааны явцад амьдрах дотуур байр, богино хугацаанд оршин суух зочид буудлыг хэлнэ. Орон сууцны барилгад зочид буудлын төрлийн байшин, ахмад настанд зориулсан орон сууцны байшин орно. Гадаад төрх, хананы материал, байшингийн дотоод бүтэц нь маш олон янз байдаг (материал нь мод, брезент, чулуу, бетон, газар, тоосго, ган, тэр ч байтугай шил, яс, цас байж болно).
Пачер
Пачер-илыме помещенийын ик але икмыняр йыгыре пӧлемысе ик видше, южо годым посна тӱжвал лекмаш дене пӧртын посна ужашыжым ыштыше.
Россий Федерацийын илыме вер тӧртыкшотшо почеш, пачер-структур дене ойыралт шогышо помещений, тыгай пӧртыштӧ тӱшкан пайдаланыме помещенийлашке вигак пураш йӧным пуышо да ик але икмыняр пӧлем гыч улшо, тыгак тыгай помещенийыште нунын илыме верышт дене кылдалтше озанлык да илыш-касыш да моло нужналыкым шуктышашлан ышталтше ешартыш кучылтмо вер. Пачер шкежак кажне гражданинын шке малпогыжлан але служымо илыме вержылан шотлалтыт. Пачер оза общеоступный коридор, тошкалтыш але моло пӧрт але оралте-влак дек пураш лиеш.
Пачерысе ола районлаште ола рӱдер лишне пашазе вер ден / але мер транспорт деке утларак лишылрак улыт. Туге гынат квадратан футлан ак ола округласе деч ятырлан кӱкшӧ.
Пачер кугыт дене кугем шогышо-тиде ик малыме пӧлемысе пачер, пӧлемже вес пӧлем деч пӧлемын кӧргӧ омсаже. Умбакыже кок, кум малыме пӧлем да т.м. Апартамент-влак вашлийыт.
Изирак пачер - влак чӱчкыдынак ик пурыман улыт.цитате кӱлеш: кугу пачерыште чӱчкыдын кок омса уло, можыч, ик омса ончыч, а весе шеҥгечын, але мланде йымалысе але моло парк дене ыштыме. Пурымо омса-влакын конструкцийышт шот дене лачшымак тӱжвал але чумыр зоно дене, коридор але вестибюль гайрак зоно дене ушалт кертыт.
Хуулийн үзэл баримтлал болох орон сууц
Ихэвчлэн, нь орон сууц, хүний оршин суугаа газар гэх мэт, нь "зочны өрөө" гэж биш гэж ойлгож байна (байшин, эсвэл байшингийн нэг хэсэг), Харин бүтэц нь өргөн хүрээний гэх мэт, орон сууцны үндэсний төрлийн оруулж болох нь (жишээ нь, нь chum эсвэл kibitka), түүнчлэн бусад түр зуурын барилга гэх мэт (тэр ч байтугай урц), хүн үнэхээр тэдний дотор амьдардаг бол. Үүний зэрэгцээ, өөр өөр улс орны хууль тогтоомж энэ талаар ялгаатай байж болно, ямар нэг улс оронд орон сууцны гэж үздэг өөр ийм гэж үзэж байна. Хуульд тусгагдсан орон сууцны үндсэн шинж чанаруудын нэг нь гэр орны халдашгүй байдлын өмч, өөрөөр хэлбэл тэнд амьдарч буй хүмүүсийн хүсэл зоригийн эсрэг зөвшөөрөлгүй этгээд нэвтрэх боломж хязгаарлагдмал байдаг. Ийм нэвтрэлт хийхийг зөвшөөрсөн тохиолдлыг хууль тогтоомжид тусгайлан заасан байдаг. Үүнийг жишээлбэл, шүүхийн тусгай шийдвэрийн үндсэн дээр хийж болно. ОХУ-д орон сууцны тухай хууль ОХУ-ын орон сууцны хуулиар зохицуулж байна. Үүний зэрэгцээ, байрны зарим ангилал, орон сууцны хувьд зохицсон хэдий ч, оХУ-ын хуулийн дагуу бус орон сууцны гэж үзэж байна (зочид буудлын өрөө, дотуур байр өрөө, орон сууц), гэр халдашгүй зарчмаар хамрагдсан биш юм нь.
Эдийн засаг
ОУВС (2014) - аас хийсэн судалгаагаар дэлхийн санхүүгийн хямралыг үл харгалзан сүүлийн жилүүдэд олон улс дахь орон сууцны үнэ түүхэн дунджаас дээгүүр байна.
Орон сууцны барилга
Европт XVII зууны дунд үед олон орон сууцны түрээсийн байшин барих практик дахин сэргэжээ. Орон сууц түрээслэх зардал нь тэдний байрлаж байсан шалан дээр хамаарч: өндөр үнэ, хямд.
XIX зууны эхнээс капиталист харилцаа тогтоосон нь түрээсийн орон сууцтай орон сууцны барилга барихад түлхэц болжээ.
Беларусь улсын Витебск хотод XIX — XX зууны эхэн үед баригдсан хуучин орон сууцны барилгууд
Ажилчдад зориулсан орон сууцны барилгаас гадна XIX зууны хоердугаар хагаст Европын олон хотод дунд анги, дээд ангийн түрээсийн орон сууц бүхий байшингууд гарч эхлэв. 1880-аад он гэхэд цахилгаан шат гэх мэт техникийн шинэчлэл бий болсноор энэ төрлийн орон сууцны нэр хүнд эрс нэмэгдсэн.
Германд Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа, хэрэгцээ хямд барих, Харин ажилчдын хурдацтай хөгжиж буй хэд хэдэн тэр үед тав тухтай хангалттай орон сууцны үед, орон сууцны барилгын архитектур нь шинэ чиглэл бий хүргэсэн, барилга, уран сайхны зураг төсөл дээд сургуулийн дэмжиж байсан бөгөөд, Bauhaus гэж нэрлэдэг. Бруно Таут гэх энэ чиглэлийн Архитекторуудын зохион бүтээсэн орон сууцны барилгууд нь орон сууцны барилгын сонгодог бүтээл болж, өнөөг хүртэл дэлхийн бүх улс оронд жижиг өөрчлөлтөөр хуулбарлагдаж байна.
Ипотекийн зээл
Моргейжийн-үл хөдлөх хөрөнгийн барьцааны нэг хувилбар, нь үл хөдлөх хөрөнгийн зээлдэгчийн эзэмших, ашиглах хэвээр байна, болон зээлдүүлэгч, хариуцагчийн үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд, энэ эд хөрөнгийг худалдах замаар сэтгэл ханамжийг олж авах эрхийг олж авсан. Бусад барьцаа хөрөнгийн нэгэн адил ипотекийн зээл нь үүргийн гүйцэтгэлийг хангах арга юм.
Энэ нь "орон сууцны" болон "орон сууцны зээл" гэсэн ойлголтуудыг хооронд нь ялгах шаардлагатай байна. Хоер дахь тохиолдолд, зээлийн үл хөдлөх хөрөнгийн аюулгүй байдлын талаар гаргасан байна. Орон сууцны зээл нь орон сууцны системийн нэг бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Үл хөдлөх хөрөнгө худалдан авахад зориулж зээл авах үед худалдан авсан үл хөдлөх хөрөнгө нь өөрөө зээлийн эргэн төлөлтийн баталгаа болох зээлийн байгууллагын моргейжийн (барьцааны) зээлд ордог
Моргейжийн дэд хэвшинжийн нэг нь зээл, зээл авах, засвар, барилга, эсвэл зээлдэгч-mortgagor үзэмжээр бусад хэрэгцээнд аль алинд нь ашиглаж болно хувьд mortgagor аль хэдийн авах боломжтой үл хөдлөх хөрөнгийн объектын барьцааны юм.
Хэрэв үндсэн үүргээ биелүүлээгүй бол худалдан борлуулах ажиллагааг зөвхөн барьцаалсан үл хөдлөх эд хөрөнгөд хэрэглэх бөгөөд барьцаалуулагч нь зээлдэгчийн бусад Зээлдүүлэгчийн Өмнө нэхэмжлэлээ хангах урьдчилсан эрхтэй. Зээлдүүлэгчийн эрсдэлийг бууруулах арга замуудын нэг нь орон сууцны даатгал юм.
Ѱ үзг
(Пси) - зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
1992 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 22
Туула сарин 2 григорин литд 22-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 343 (344, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Моһа сарин 30
Моһа сарин 30 григорин литд 89-гч (немсн җил болхла, 90-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 276 өдрмүд улдв.
Литион
мини|Литион Литион (латин Lithium) - һурвадгеч хем махбуд Менделеевин эвд.
Туула сарин 22
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.kp
— Солоңһудин Улус Орна тавцың лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Сан-Паулу
[[Боомг:Ponte estaiada Octavio Frias - Sao Paulo.jpg|310px|right|thumb|São Paulo: 23° 32' 52" S 46° 38' 09" O]] left|100px
Сан-Паулу (São Paulo) - Бразиль өмн үзгт икәр балһсн. Бүүрлсн әмтн: 11.037.593 күн (2009).
Моһа сарин 30
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Юпитер һариг
Юпитер гидиг Нарнас тавдагче бәәдег һариг. Талдан Индиян кельнәс ирсын нерен Бархасвадь болдыг.
Новохопёрск балһсн
Новохопёрск — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн,  Воронежа төгәлң.
1710 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 6 472 курсан билә.
Заалт
Әәшл:Воронежа төгәлң
1990 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 23
Туула сарин 23 григорин литд 23-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 342 (343, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Сатурн һариг
Сатурн гидг Нарнас зурһадгеч бәәдг һариг.
1991 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Моһа сарин 31
Моһа сарин 31 григорин литд 90-гч (немсн җил болхла, 91-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 275 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Хар Һазра район
Хар Һазра район (Черноземе́льский райо́н) - Хальмг Таңһчин район. Терүнә хотол балһсан Комсомольский селән болҗана.
Һазр зү
Района девсикир һазрин аһу 14 192 км² болсман. Элст балһснас 190 километрлік әңгелсман. 12 847 бәәдег күүтә. Телефонды коды +7 84743
Тогтац
Тедн алвыт Хар Һазра район тогтасман:
Әәшл:Хальмг Таңһчин hардлhна хуваллhн
Екатеринбург
Екатеринбург Дунд Урал болна. Уралин Ниицәнә улус Сведловин һазрин хотол балһсан.
Өгөгцан
Бүүрүлсан әмтын - 1300 тыс.чел.
Дээд боловсрол
thumb|Екатеринбург, 1734
Фермент
Фермент - әмд тоот химин хүврүлһиг шулуһар болулдаг бод.
Ѳ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Екатеринбург
Танылган туганнар
Сергей Светлаков шоумен, телевидениесінде алып баручысы, актерлік, продюсері, сценаристі
Александр Масляков телевидениесінде алып баручысы, телепродюссер
Семен Альтов язучы-юморист
Алексей Балабанов кинорежиссері, продюсері, сценарист
Александр Малинин җырчы
Игорь Алтушкин эшмәкәр, «Рус бакыр компаниясе»нә нигез салучы һәм директорлар советы рәисе. Меценат һәм җәмәгать эшлеклесе
Зам тээвэр
Екатеринбургийн метро нь 2009 оны байдлаар 1 шугам, 7 өртөөтэй. Мөн төмөр замын 2 өртөө тус хотод бий. Трамвай, троллейбус нийтийн тээвэрт үйлчилдэг.
Ѵ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Ставрополь балһсн
Ставрополь —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улус. Московас 1 230 километр бәәдег.
Туула сарин 24
Туула сарин 24 григорин литд 24-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 341 (342, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Ставрополь балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 419 816 курсан билә.
Туула сарин 24
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ставрополь балһсн
Заалт
Әәшл:Ставрополин зах улс
Орлов төгәлң
Заалтс
Әәшл:Орлова төгәлң
1989 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ууруг
Ууруг - йир җаңһарта, әмд бәәчин сүүр бәәдег бод.
Ꙟ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Белүр
Белүр (латин Berillium) - дөрвөдгеч хем махбуд Менделеевин эвед.
Кумертау балһсн
Кумертау балһсн (Кумертау, Күмертау) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 259 километр бәәдг болн Стерлитамакас 102 километр бәәдг.
1947 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 61 943 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Элкн
Элкн - идсн хотиг чандг дотр.
1988 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 25
Туула сарин 25 григорин литд 25-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 340 (341, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Бобров балһсн
Бобров — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Бобровск район, Воронежа төгәлң.
1716 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Дятьково балһсн
Дятьково балһсан (Дятьково) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Брянск төгәлң, Дятьковск район. Брянскас 40 километр бәәдег.
Бобров балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 19 210 курсн билә.
Мөрн сарин 1
Мөрн сарин 1 григорин литд 91-гч (немсн җил болхла, 92-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 274 өдрмүд улдв.
Бобров балһсн
Заалһуд
Әәшл:Воронежа төгәлң
Мөрн сарин 1
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Дятьково балһсн
1626 җилд балhсан тосхугдасын билә.
.za
— Өмн Априкин тавцың лав домен болҗана.
Дятьково балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 27.773 курсан билә.
.za
Заалһ
Toppdomän
Дятьково балһсн
Линкс
Әәшл:Бряна төгәлң
1987 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Пенза төгәлң
Заалтс
Әәшл:Пенса төгәлң
Оошг
Оошг - ки йовулдг дотр.
Газет
Газет - давтрар һардг барин һарц.
Благодарный балһсн
1782 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 31 959 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Ставрополин зах улс
Бангкок балһсн
Әәшл:Азия
Туула сарин 26
Туула сарин 26 григорин литд 26-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 339 (340, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хальмг үнн
Хальмг үнн (орс. Калмыцкая Правда) — Хальмг Таңһчин бодлаһна, олн әмтенә 5 дәкҗ долан хонгот һардаг хальмг келәр бичисын газет. 1920 җилд алдар хуралар "Улан Хальмг" нертә экләд, терүнә һол өргә Эльсте балһасд, Ленинә уульнцад, 243 тойгта герта байна. Одахан тираж 12 200 дәкҗ. 1970 җилд "Знак почёта" ачлаврата ачласман.
Чикин
Чикин - ә соңгосдог дотур.
1986 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Липецк балһсн
Липецк — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн,  Липецка төгәлң.
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
Туула сарин 27
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хальмг Туульс
Цагин селгән
Кезәнә нег хан алватан ямаран билгтәhинь медхәр седнә. -Алвтынм медлд келнә билгитә улс бәәхлә, долан хонгин дунд ирҗ баралхтха, гиҗ хан зәңг тәвнә. Хана зар хотн болhнар тарад йовна. Тер зәңгәр хаанад hурвн өвгн ирнә. hурвн өвгн хаанад орҗ ирхлә, хан өвгдлә мендлчкәд, негдгч өвгнәснь сурна: - Та, өвгн, кедүтәвт? - Тәвтәв. Хойрдагче өвгнәснь: - Та кедүдәвт?- гиҗ сурна. - Тәвтәв. hурвдгч өвгөнәснь: - Та кедүдәвт? – гинә. - Бас тәвтәв, - гинә. Өвгд, цугтан цацу бәәҗмелт, -гиҗ хааг келхлә: - Тиим, - гиҗ цугтан нег дууһар хәрү өгнә. һурвн өвгиг шинҗлхлә: негдгчнь – халцха толһата; хойрдагчень-үснь цаһан, сахлнь хар; һурвдгч-цур сахал уга болна. Тиигәд хан негдегче өвгнәснь сурна: - Та, өвгн, өвгөдлә цацу болдамат, толһан яһад халцха болсмб? - Баһасн авн му үзәд, олн уха ухала йовутлам, толһа дерм нег чигн үсн үлдсн уга, - гинә. Хойрдгч өвгнәснь: - Та, өвгн, эднлә цацу болдмт, сахалтан хар, үснтн цаһан болдмб?-гиҗ хан сурна. - Сахлам намаг хөрн тавтадм урһла, үсм төрхәрә бәәһә. Тегәд сахлам үснәсн хөрн тавн дү. Үсм медәтәдән цаһан, сахлам ода чигн баһ, тегәд хар, - гиҗ хәрү өгнә. һурвдгч өвгнәснь сурна: - Та эднлә цацу болдомат, цур сахл уга болдмт? - Би эк-эцктән һанцхн үрнь биләв. Тегәд эцкән һундашгон төлә көвүн болҗ төрләв, экән һундашгон төлә сахл уга боллав, - гиҗ хәрү өгнә. Эн өвгдт юм эс өгхлә, хөөнь эдн муудм күрх гиҗ санад, хан һурвладнь нег мишиг алт өгнә. һурвын өвгн хаанас алтан үүрч авад, һарад хәрцхәнә… Алтан өгн тусчкад, хан һундурхад, хәрү авхин уха туңһана. Тиигәд, келмрч гисын нег түшмлән дуудҗ авад: - Эн өвгдәс тер алтыг авхин арһ хә, - гинә. Зөвәр уудад йовҗ одсн өвгдин ардас мөр унҗ авад, залу һарад довтолна. Нег мөртә күн тоос пүргүләд, ардаснь довтлад йовхла, негдегче өвгнь наадк хойртан келнә: - Та хойр алтан авад йовҗ йовтн, би эн күүг күләҗәнәв, - гинә. Үлдсн өвгнүр мөртә күн довтлҗ ирәд: - Та келмрчвт? – гиҗ сурна. - Э, келмрчв. - Келмрч болхла, мини хойр сурвурат хәрү өгтөн, - гинә. - Орчлң генткин Аман бәрчкәд: «Муха юмб! Кукн, эн сурвринчнь хәрүг тер хойр өвгөнд үлдәчкҗүв. Әмсухүлд мөрән өглөч, довтлҗ одад, авад ирсүв», - гинә. «Шүүнә гидг – эн», - гиҗ дотран хана түшмул санчкад, - автан, - гиҗ залуд келнә. - Та мөрн деер биләт, би һазрт биләв. Та мөртә биләт, би мөрн уга биләв. Ода та мөрн уга болвт, би мөртә болув, сәәхн менд бәәтн, цагин селгән гидг эн, гичкәд довтлад йовҗ одна. Залу алтн чигн, мөрн уга меклгдәд үлднә.
Меклә шорһолҗин хойр
Кезәнә меклә шорhолҗин хойр нәәҗ болцхаҗ. Сән-сайхан нәәҗнр болад бәәhәд бәәцхәнә. Меклә зунын дуусн мел нәр-наад кеhәд бәәдг болна. Шорhлҗн мел зунын дуусн көдлемшин ард орад, хотан зөөhәд hарна. Меклә дегд нәр-наадндан шүлтә бәәҗ, хотан белдхән мартеҗ оркаҗ. Генткин үвл болна, меклән геснь өлснә, бийнь даарна. Идн гихлә, идидг хот уга болна. Зөвәр түрәд бәәдг болна, шорhолҗин нәәҗән күрәд ирнә. -Нәәҗ, нәәҗ, менд! -Менд,- гинә шорhолҗин хәрү өгнә. -Меклә, цаг биш цагла чи йаhҗ йoвнач? -гиҗ шорhлҗин сурна. -Арh чамд, нәәҗ. Нәр-наадн дегд ик болад, хотан белҗ авече чадсен угав. Тегәд чамур ирүв,- гиҗ меклә келнә. -Хөөткән санл уга, иигтилән нәр-наадна ард орад бәәдв. Иигҗ чи бидн хойр нәәҗ болҗ, чадш угавидн. Би мел зунын дуусн көдләд бәәхлә, чи мел зунын дуусн нәәрләд бәәвшч. Тиигчкад, нанас хот хәәнәч,- гиҗ шорhлҗн керлднә. - Болв сән-сәәхн бәәсн чини седкеличн hундахшив. Тер темәнә көл ав,- гиhәд, царцахан нег hуй өгнә. -Тиим бичкин өглh өгчкад, хәрү бийим наад бәрҗәнәч,- гиhәд меклә шорhолҗинла цүүгнә. Тиигәд үюнәс хооран меклә шорhолҗин хойр нәәҗ болдаган уурна.
Борон
Борон (латин Borium) - тавдагче хем махбуд Менделеевин эвд.
1985 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Юстан район
Юстан район (Юстинский район) - Хальмг Таңһчин район. Терүнә хотол балһсан Цаһан Аман селән болҗана.
Һазр зү
Района девсикар һазрин аһу 7 996 км² болсман. Элст балһснас 190 километрар әңгелсмин. 10 312 бәәдег күүтә. Телефонды коды +7 84744
Тогтац
Тедн алвыт Хар Һазра район тогтасман:
Әәшл:Хальмг Таңһчин hардлhна хуваллhн *
Зүркн
Зүркн - цусиг йовулдг дотр.
Оңһц
Оңһц - бичкн керм.
Әдл темдег
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">=
Әдл темдег әдл бәәдг юмн бичих олзалсан болҗана.
Меклә
Меклә - бичкн усни-һазра аң.
1984 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Яшалтан район
Яшалтан район (Яшалти́нский райо́н) - Хальмг Таңһчин район. Терүнә хотол балhсан Яшалта селән болҗана.
Һазр зү
Района девсекер һазрин аһу 2 416 км² болсман. 16 676 бәәдег күүтә. Телефонды коды +7 84745
Тогтац
Тедне алват Хар Һазра район тогтасман:
Әәшл:Хальмг Таңһчин hардлhна хуваллhн *
Туула сарин 28
Туула сарин 28 григорин литд 28-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 337 (338, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Елец балһсн
Елец — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Липецка төгәлң.
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
Межгорье балһсн (Иштгудин таңһч)
Межгорье балһсн (Межгорье, Межгорье) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 140 километр бәәдг болн Белорецкас 50 километр бәәдг.
1979 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16 265 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Клинцы балһсн
Клинцы балһсн (Клинцы) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Клинцовск район. Брянскас 172 километр бәәдг.
1707 җилд балhсн тосхугдасн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 61.517 курсн билә.
Җид
Җид - бүлдиг, тәәрдәг зевсг.
1983 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ростова төгәлң
Заалтс
Әәшл:Ростова төгәлң
Арм
Арм - бичкин җид.
Туула сарин 29
Туула сарин 29 григорин литд 29-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 336 (337, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Туула сарин 30
Туула сарин 30 григорин литд хойрдгч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 335 (336, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
1982 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Туула сарин 30
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Туула сарин 31
Туула сарин 31 григорин литд 31-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 334 (335, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Грязи балһсн
Грязи — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Липецка төгәлң.
1981 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Резерфордиум
Резерфордиум - 104-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Рязань төгәлң
Заалтс
Әәшл:Рязана төгәлң
Орсин
Орсин (русские)
᠐
гисн үзг Худам болн Тод Бичгт бәәнә.
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Нумн
Нумн - холар шивх зевсг.
Мөрн сарин 2
Мөрн сарин 2 григорин литд 92-гч (немсн җил болхла, 93-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 273 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Лу сарин 1
Лу сарин 1 григорин литд 32-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 333 (334, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Лу сарин 2
Лу сарин 2 григорин литд 33-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 332 (немсн җил болхла, 333) өдрмүд улдв.
Немлеһан
Немлеһан — түрүн арифметикин хойр тойгиг ниилүлдг үүл. Талданар, немлеһан - нег олнд загласан хойр хүвд (немр гидиг нерәдлеһтә) нег шин хүв (то гидг нерәдлеһтә) өгдг үүл. a болн b тойгна то немх темдегәр бичсиман: a + b.
Лу сарин 2
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Немлеһан
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 200%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">2 + 3 = 5 немыр + немыр = то
Заглаһан
Арифметика: немлеһан хойр йиртимҗин тойгин үүл эн чинритә: Энд a'  - а тойгин дарук тойг.
Бичлиһан
Немлеһан немх темдегәр бичисиман. Немлеһинә аш әдлецлиһнә темдегәр медгәҗәнә. Үлгүрнь:
Зәрмдән немх темдег бичигдиго:
Немлеһнә самбыр.
Олна ниилүлһан
Олна ниилүлһан - маш тохнята медлһн болх. Хойр әдл биш олд негдүлхлә, тер нег олна - то хойрин олна тооһин то болна. Тер медульһан амр умшта болн бичәтә.
Утнь икдүлһан
Хойрдагче немлеһнә медлеһан - экн утнь өгөгцан утар икдүлһан. Тегәд то - аш утнь бәәх.
Янз:Эсв
Атльг
thumb|400px|Герман атльг
Атльг (мадаг) - ут бүлдуг-тәәрдег зевсг. Атльгин клинок һо аль ги, хойр аль нег иртә бәәһә бәәҗ; утнь 64 - 72 см, эң 4 - 5 см. Эңгин мадаг эфеста, бәрүл цаһрагта аль гинҗитә болна. Орсин нутуга зер-зевәр агсагдасын күчде: йовһан, товин, инженерин цергет мадаг XVIII-XIX век җилд элзилила. Тегәд эн бодарт сапёруд фашина утх авад орсман. Тер шин мадаг дәәнә көделмшин хойр зевсег бәәҗ, юнгад гихлә, нег аю иртә, талдан аю арата болала.
Шанхай
Шанхай (上海) нь Хятад улсын хамгийн том төдийгүй дэлхийн хамгийн их хүнтэй хот юм. Хятадын мужийн зиндааны 4 хотын нэг ба 2010 оны тооллогоор 23 сая хүнтэй байна. Хөх мөрний тэнгист цутгах аманд байрладаг, Жианьсу, Жезян мужуудтай баруун талдаа хил залгана.