cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garab
Ndax dañuy muucu gaasub karbon bi doomu aadama yi génne di ko denc. Ba noppi di génne gaas ogsisen bi nga xam ne nit moom lay soxla ngir dund. Day liggéey, liggéey bu am solo it ci wërug ndox mi. (Ni ndox mi di jaare ci suuf garab yi muucu ko mu demaat ci kaw, wàccaat.)
Batay ci wàccug taw bi da ciy liggéey lu am solo, ndax fu la ëpp i garab ëpp la lu muy taw. Da ñuy xëcc ndox mi ngir mu wàcc màndal leen.
Am na njariñ lool tam it ci yi doomu aadama di jëfandikoo. lu ci mel ni: matt, këriñ walla sax foytéef yi ñu ciy lekk. Walla mu di ci faju mbaa kerlu mbaa jariñoo dénk wi ngir di ci defar i lal ak yeneen, mbaa defar ci luy aar yaramam niki ay saabu yu muy sangoo walla ay pat ngir ay bañam. Dees na ci defar ba tay ay néeg, ay kër, ay këyit, ay toogu, ay cempteŋ (taabal), ay kees, (kaartoŋ) ay bale, ay bunt, ay palanteer, ay raas ay gaal walla sax bato ak yaneen ak yaneen i njariñ yu muy amal doomu aadama.
Foo dem ci àdduna bi rekk, garab am na lumu fay jariñ. Dana am fuñu koy teg am cër buñu ko jox it.
Xamle gi
Daanaka amul menn piri moo xam ne ñépp dëppoo nañu ci, muy tekki garab. Ndax boo jëlee garab dafa ëmb ay gàncax yu bari yoo xam ne xeet yu wuute ñoo ci nekk yu tasaaroo. Looloo waral nag ñiy jàng xam-xamu gàncax ak ñi am xam-xamu garab yu xaw a mag yi, ak ñi am xam-xamu àll, ñoom dañu ciy werante ba leegi. Ngir nag ñu am ay tegandaay yoo xam ne di nañu ci man a sukkandiku ngir méngale njuréef yi jóge ci àll yi ci àdduna bi yépp, kuréelu Mbootaayu Xeet yi ëmb wàllu dund ak mbay ñu koy wax FAO moom dafay joxe menn piri moo xam ne daal dafay sukkandiku rekk ci guddaayu garab gi.
Moom FAO dafa wax ne, garab daal genn xeetu gàncax la goo xam ne, bu fekente ne mbir yépp daje nañu maanaam bu amee li mu laaj lépp dafay màgg ba man a am 5i met cib guddaay, ci réew yi nga xam ne amuñu ak suqaliku, walla 7i met ci dëkk yi nga xam ne ñoo suqaliku.
Loolu nag moo koy wuutali ak garab yu ndawaan yi ñiy woowe ay ngajj. Niki ngeer, salaan añs, yooyu nga xam ne seenub guddaay buñu màggee ci diggante genn-wàllu met ba ci 5i met walla 7i met lay toll, te nga xam ne ñoom daanaka duñu am ker, duñu am mbaar.
FAO itam dugal na ci loolu garab yi nga xam ne amuñu li ñiy wax daakaande, lu deme ni ron walla dànq.
Amna it ñoñ niñu jàppe garab, mooy gépp garab gu am daakaande rekk lañuy wax garab. Waaye FAO moom da cee dolli yi amul daakaande. alt=Nataal|vignette|Nataal
IFN moom dañoo wax ne, garab mooy xeetu gàncax goo xam ne dafa am liñin, ba noppi am ab bànqaas boo xam ne dara sax na ca, ba noppi guddaay ba day tollook 5i met walla mu ëpp ko. Wàll:Garab
Magadan
thumb|Magadan
Magadan (Магадан) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 95 982 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Cadd
Cadd (Republik bu Cadd) : réewum Afrig.
Wàll:Réew Wàll:Afrig Wàll:Cadd
Feebar yuy wale
Doomu jangaro bu nit menul tek bet la ci kaw nga jeffandiko  jumtukaay bu lay may nga gis ko.Men na jural nit ki infection ba tax mu am feebar. Pathogen itam men nanu ko mengale ak lu mel ni "germs" wala yennsay  "parasite" ndax microb yuy dund lanuy dunde. Pathogen yi nit yi genna xam " virus" la ak " bacterie". Feebar yi pathogen menna joxe ci missaal Korona lanuy woowe feebar yuy wale.
Walante
Ni nga xamantane noonu la nit ñi di jele jangoro bi ci nit yobu ko ci nit, moom lanuy wakh yoon u wanlante. doom u jangoro u rañeku yi ñooy jooxe infection u rañeku yi itam infection u rañeku yi dañu am yoon u walate u rañeku. Pur xam lu waral infection yi di am ak naka lanuy fagaro ci ñoom faaj kat yi sen xel macc ci mbiir moomu war nanu xam naka la yoon u walante infection boobu di ame. Yoon u walante am na ay pacc u berri. Ci gatal men nanu ci lim:
Doom u jangoro bi men na jogge ci nit wala mala bu ko yore pur dem ci nit bu neew doole ci anam bu nekk. Am na ay xeet u doom u jangoro ñoom ndox wala dund moo kay yobbu, am na yenneen yaram yu lalante wante itam am na yenneen ci jawu ji. Ci mbind mi, dinanu waxt ci doom u jangoro bi nekk ci jawu ji.
Bibbe nabbe subay wernoowo mabbe
Pathogen opportuniste yi men nañu joxe ay jangoro yi nga xamantani dañuy walate ci nit yi am doom u jangoro bi te amuñu benn mandarga te sen sen system immunitaire yi leen di aar amuñ u doole wala ci anam yu mel ni operation chirurgical wala accident lañuy dugg ci sen yaram.Pathogen opportuniste yi dañuy law bu baax ci kwa nit ki am doom u jangoro bi nekk ci anam yi nga xamatani dafa sonn loolu.
Jangat ci  infection bi waral jafe jafe wergu yaram nit ki ak jafe jafe yi cu men juddu
Infection bi njek men nanu ko jappe kon li waral jafe jafe wergu aram nit ki, wente ci bennen wet, ñaarel u infection men nanu ko jape kon jafe jafe yi men juddu gannaaw infection bi.
Manadargay feebar
Mandargay infection bi mun gi lalu ci ban xeetu feebar la. Am na ay mandargay feebar yi nga xamantani yaram bi yep lañuy japp; lu ci mel ni coono, ñak lekk, sa yaram di jeex, sa yaram di tang, wala ngay ñak guddi, ngay lox, di am ay metiit,di son lu berri. Am na yenneen xeetu manadarga yo xamantani danuy feeñ ci yenn pacc yaramu nit ki ci missaal, tap wala sekkat,wala bakan buy sotiku.
Yensaay feebar yi jogge ci infection duñu wone benn mandarga giiru jamono bi ñu nekk ci nit ki. Am infection tekkiwul ni nit ki dafa am feebar bu garaw di walle ndax am na ay infection yi nga xamantani duñu juur benn feebar ci nit ki am infection bi.
Fii bakteri maa viral
Gannaaw bi nu xame ni bacteri wala viral men nanu juur benn mandargay jangoro, dina jafe loolu xam lan moo waral infection bu specific. Am na solo torop xam lan mo waral wuute bi ndaxte infection viral yi kenn menu ko fajj ak ay garab yu mel ni aitibiotic gannaaw bi nu xame ni men na fajj infection yu bacteri yi.
Raaya wu Senegaal
225px|thumb|right|Raaya réewum Senegaal fimne Raaya réewum Senegaal am na ñatti rëdd yu taxaw te tolloo, wu wert, wu mboq ak wu xonk. Ab biddiw wu wert am juróomi cat a nekk ci digg rëdd wu mboq wi.
Kulóor bu wert bee ngi màndargaal kulóoru yonent Yàlla Muhammad ñeel jullit yi, wow yaakaar ñeel nasaraan yi mbaa wow njur ñeel ñi gëmul Yàlla. Nimero bi ko sistem Panton jox mooy 361 mbaa RGB 30 181 58.
Amul benn dogalu buur bu ñeel yaatuwaayu rëdd yooyu, kulóoru raaya wi ak tolluwaayu biddiw bi.
Raaya ya jëkkoon
Raayaw Senegaal wi njëkk, ci atum 1958, daa amoon biddiw bu mboq bu am juróomi cat te ginaaw gi wert. Mi ngi ajuwoon ci Mbooloom Jëmale Senegaal kanam (doon tey làng politig gii di Parti socialiste (PS)), amoom benn biddiw ca jamono jooja.
Ci weeru samwie 1959, réewum Sudaη miy làkk faraase (doon tey réewum Mali) ak réewum Senegaal ñoo ànd sos Mbooloo mu Mali (bokk ci réew yiy wax farañse), te aw raayaam, am ñetti kulóor, wert, mboq ak xonk akub kanaga ca digg ba. Réewum Senegaal daa mujj rocciku ci mbooloo moomu, témb ci 20 ut atum 1960. Bamuy génn ca Mbooloo ma Senegaal daa yóbbale raayaw Mbooloo mu Mali ma waaye daa wuutale kanaga ba akub biddiw bu wert ngir bañ a juuyoo ak jullit yi.
Lëkkalekaayi Biti
Wàll:Afrig Wàll:Réew Wàll:Senegaal Wàll:Raaya
Kursk
thumb|Kursk
ASP.NET
ASP.net
Kursk
Kursk (Курск) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 415 159 (2010).
ASP.NET
misaalum xëtu ASP.aspx / ASP.asp
Wàll:Xam-xamu nosukaay
Susuman
thumb|Susuman
Susuman (Сусума́н) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 5 855 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Arafu J
Damay janeer lu mel ne ceeñeeri  cofeel - mel ne ku ñéer cafka ga far càkku  ca teel
Ba xel mi jullusante na’ak xol bi, li jib - xañ na ma cëslaay  ba jamuj  naa ci lu jub
Mel ne ñunux ci man ci kuw maram lëjal - ma far di cam su wéet di jukkat  di jëfal
Te jàmbat ’ak junj jeñul  jóori  cibeel - ma jaaxle cumbóonu ci màndingum  cofeel
Ba jèmbraayi rònqooñ it di car-cari - jàllawli xel mi xol bi it di jér-jéri
Ba maa ngi ceeñeerlu ci biir am jayaxaan - samab cës it call  ba maa ngiiy ñeetaan
Ba càqaral na xol bi, jëmmi jamjamoor - moo ma ñëwal njold ma jéllu kekki  joor
jullóotu naa ba faf ne jànjang  ca ja  ba - ca dig njolloor  ga ba weeroo  ni Ruba
Ma sàkku aw jaraasu pek  jàppandiwul - Ñu far ma njàmbaasali njëgg  mom jarul
Kanam gi ñëkk, ñaq, ñuqi lëf të ma - ma jóofu  ay jafeñ-jafeñ jàmm të ma
Mu mel ni jaani ñas yu ñàng ñoo ma war - te doon yu ñammasle di jurbi  mel ne jur
Ma jumm-jummi jiiñ  jamono lii ma dal - te xam ne moom du jag du jéggal du jagal
Te xam ne njàngóor a ko gën jikko ndax it - njekk  da koo xamul du jekki  it jubut
Ma daal di jàppeelu ci lii ma xam ci moom - te def ko ñukk jàpp nag ca kay boroom
Te ñukk jëm ci moom te jòkk  nag ci jëf - te kañ ko, njukkal  ko te far sóobu ci lef
Doonte ne nag njàqare fi’m ne moo ma muur - ni njóof di muure jaasi war ma bebb boor
Du tee ma jéem a muñ te xam ne rek  ngënéel - déesu ko jox cuune ku muñ rekk la ñeel
Te ñàkk jom day tax a jëf ñàkk  te it - da nay waral di jëf lu jóonu  lol jubut Kon njegemaar yu jekk tey joŋante - firdawsi cig njoggama  yal nan ci joti
Wàll:Mamoor Xam Sa Diine
Ngiste
français
L'optique est la branche de la physique qui traite de la lumière et de ses relations avec la vision
Ceññeer-mbej
thumb
wolof
Ceññeer-mbej day wund feeñte yiy saytu sosu ak tasug duus yu mbejbijjaakon yu néew kàttan yi. Moom nag (Ceññeer-mbej)mooy cëslaayu mbooleem xarala yu jokkoo yiy sukkandiku ci duus yu mbejbijjaakon yi.
français
''' La radioélectricité: désigne les phénomènes qui régissent la formation et la propagation des ondes électromagnétiques de faible énergie. Elle est le fondement de toutes les techniques de communication ayant pour support les ondes électromagnétiques.
Wàll:baati wolof Wàll:Jëmm Wàll:Kàttan
Pskov
thumb|Pskov
Pskov (Псков) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 203 279 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Ŋas (rougeole)
At mu nekk, feebar bi dina jàpp lu toolu ci 20 milioŋ ciy doomu aadama, ñi ëpp ci ñoom ñooy waa Afrique ak waa Asie. Barina ñu koy jàppee feebaru xale waaye ku nekk la mëna dal. Bokk na ci feebar yi am vaccin yi dàq a ray. Ci atum 1980, feebar bi daan na faat lu tollu ci 2,6 milioŋ ciy nit, te ci atum 1990, faatna 545 000 doomi aadama; bi ñuy yegg ci atum 2014 prograamu ñaq nit ñi ci àdduna bi wàññina limu ñiy faatu ci rougeole ba 73 000. Lu weesu xayma yooyu ñu amal ak dee gi yokk ci diggante 2017 ba 2019 ndax matuwaayi fàggu ci feebar bu jeex. Li ñu xayma ni moom lay faat mingi tollu ci 0.2%, waaye mën yegg ba ci 10% ci barab yi amul dund gu baax. Ñi ëpp ci ñi feebar bi di faat ñooy xale yi amagul 5 at. Daa melni feebar bi mënalul dara rab yi.
Wàll:Paj
Gdov
thumb|Gdov
Gdov (Гдов) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 4 379 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Xureer
alt=Xureer gi (Crateva religiosa)|vignette|Xureer gi (Crateva religiosa) Xureer garab la gu bàyyikoo Sapoŋ, Óstaraali, ca pàcc bu yaa ca Asi gu Ngoppkaw, (Bëj-saalum ak Penku) ak ca dun yu bari yoy Jàmme(pasifig) gu Bëjsaalum.
Melo wi
Xureer gi garab la guy tóortóoram yore xetu laaj. Xeetu garabu tóortóor la gog gox yu naaje ak xaw a naaje yi. Day yeex a màgg, day néew i xob, téeñu ronu garab gi daa teqaloo te yor xob yuy melax ak um xànc mu am i gàkkgàkk yu weex. Yenn ciy xeetam man nañ àgg ba 30i met ci guddaay. Ci suuf su naat te néewle ag sëcc(asibe) lay gën a man a meññ.
Njariñal xureer
Xureet garab gu am ug tooke la waaye ginnaaw ag togg dootul lore. Xob yi ak meññ mu yees mu dañ leen lekk niy lujum. Dees koy fajoo, di ci dolli ag xëntewoo lekk, di ci jële ay bir ngir defar simaa, te di yàtt cim mattam ay jumtukaay.
Turu xam-xam wi
Crateva religiosa
Tur wi ci yeneeni làkk
Farañse: poire à l'ail sacrée
Wàll:garab
Sili
thumb|Ciili thumb|Atacama 250 px|left Ciili (Republik bu Ciili)
Wàll:Aamerig
Réewum Popileer bu Siin
Siin (Republik Popileer bu Ciin) : réewum Asi
Wàll:Réew Wàll:Asi
Priozersk
thumb|Priozersk
Priozersk (Приозе́рск) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 18 933 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Kronstadt
thumb|Kronstadt
Kronstadt (Кронштадт) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 43 005 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
MBaaliya Kamara
MBaaliya Kamara
Mbaaliya Kamara mu ngi juddu atum 1929, faatu fukki fan ak juroom-ñett ci weeru féewiriyee atum 1955 ci Tondon. Ab bañkat la woon buy xeex ngir Ginne moom boppam.
Dundu ak jaar-jaaram
Mu ngi juddu ci Poseya, ci goxu Dubréka. Ci njabootu baykat la bokk. Bi mu jëmee mag tuuti, la dugg ci kureelu pólotig gu tudd Rassemblement démocratique africain (RDA), ci wetu borom-këram, Cerno Kamara mi bokkoon ci ñi demoon ca ñaareelu xare àdduna ba. Way-dencante yi dëkk Tondon, foofee mu doon jiite kureelu jigeen ñi bokk ci RDA. Njiitu kàntoŋ ba, Almaami Dawit Silla tere fa yëngu-yënguy pàrti RDA. Juroom-ñett ak juroom-ñeenti fan ci weeru féewiriyee atum 1955, mu bokk ci ñiy nangu lempo yi. Ab jote am ci diggante dëkkandoo yi ci jamonoy laaj lempo yooyu, Silla daldi ne saraax ci kër kamara-kundaa yi. Mbaaliya ma mu fa fekkoon, nga xam ne dafa wannoon lor sax, moo jàmmaarloo ak moom, Silla dóor ko jaasi, ñu yóbbu ko lopitaal bu Konaakiri. Fukki fan ak benn ci weeru féewiriyee, liir bi juddu te andiwaalewul bakkan. Ñu teg ci benn ayu-bés rekk, Mbaaliya Kamara faatu.
Xew-xew boobule yokk xadar ji nit ñi àndaloon, gën leen a ñaax ci xeex ba réew ma doon xeex ngir moom boppam. Ay junne junney nit teewe rob ga. Ahmet Seku Ture jàng seede ya. Nit ñi fent ay woy ngir sargale ko Mbaaliya Kamara mi nga xam ne woyam woowu, mu nga fay jolli ba tey, te ba léegi ñu ngi ko fay màggal. Ja bu Konaakiri, moom lañu ko tudde.
Shlisselburg
thumb|Shlisselburg
Shlisselburg (Шлиссельбург) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 13 170 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Ngéejaan
vignette Ngéejaan walla Ngalama ci Baambara garab la gog mi ngi fekk baax ci tundi Afrig sow jant mi ngi bokk ci njabootug kompritaasiiye.
Melo wi
Guddaayam man naa jàpp ci juroom jàpp fanweer ciy met peram day yaatu lool man naa jàpp juróom-ñaar-fukki sànti met. Ay foytéefam dañuy yor melo wu xaw a mboq walla melo wu xaw a oraas ci digg bi. Garab gi nag garab la gog jamonoy noor rekk lees koy farala gis ak bu nawet bi tàmbalee benn xeet la garab, gog dafa bari lool ci tund Afrig, fiñu koy fekk mu bari lool mi ngi nekk ci réew yu mel ne Senegaal, ak Ecopi.
Porkhov
thumb|Porkhov
Ngéejaan
Solo si
Garab la gog bari na lumuy faj lool ndax ay raasinam dan koy jëfandikoo ngir faj lu ci mel ni néew kàttan walla ku am ay jafe-jafe ngir jugal ak biir buy daw itam ñeel gone yu ndaw ñi. Garab la gog manees na cee def ay xeeti Armuwaar ak yu ni mel manees na koo def matt.
Porkhov
Porkhov (По́рхов) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 10 608 (2010).
Ngéejaan
turu xam-xam wi
Anogeissus leiocarpus
Ñaqu BCG
Ñaqu BCG (Bacillus Calmette-Guérin) mooy lila gëna mëna aar ci tuberkuloos (TB). Sudee ci réew yi feebaru tuberkuloos wala ngaana bari, digle nañu ñu ñaq benn yoon xale biy sooga judd te amul benn feebar nga ñaq ko ci nimu gëna gaawe su juddoo. Sudee ci barab yi feebar bi bariwul, xale yi nekk ci barab bi ñu ko mëna amee ñoom la seen yaram di am ay matuwaayi moytu feebar bi, waaye su amee kuñu ñaaw njortu ndax amna feebar am déet, dañu koy saytu ba noppi faj ko. Mag ñi amul tuberkuloos te nekk ci barab bu feebar bi bari, seen yaram mën na defar ay matuwaay yu leen di aar ci feebar bi. Ñaqu BCG mën nala aaraale itam ci feebar yu melni ulseeru Buruli ak yenn feebari bacteri yu bokkul ak tuberkuloos. Rax ci dolli dina ñu koy faral di jëfandikoo ngir faj kanseeru naq.
Ngéejaan
turu xam-xam wi
Wàll:garab
Bundesliga
Bundesliga football (Almaañ).
Porkhov
Wàll:Dëkki Riisi
Ñaqu BCG
Yàggaayu kaaraange ñaq bi barina te wuute, waaye mën na yegg ba 20 at. Ci xale yi ñu ñaq, dina am 20% ci ñoom ñu dul am feebar bi, ñeneen ñi des itam suñu amee feebar bi itam, du leen mënal dara. Ñaq bi ci suufu deru yaram wi lañu la koy defal. Ama guñu firnde ci ndax dañu koy baamtu am déet.
Bundesliga
Lëkkalekaay yu biti
Wàll:Football Wàll:Almaañ
Ñaqu BCG
Daanaka ñaq bi amul benn loraange. Yenn saay fiñu la ko jam xonk wala mu newwi, wala nga yëg tuuti metit. Mën nga amaale ulseer bu ndaw ak yenn léget su weree. Efe secondaire yi ñoo ci gëna bari, te ci mag ñi amatul matuwaayu xeet feebar bi lay gëna sonal. Wóoral a jox jigéen ju ëmb. Ñu ngi ñëkka sosee ñaq bi cii Mycobacterium bovis muy luñuy faral di jëlee ci nag. Néewal nañu dooleem bu baax waaye mingi dundu.
Wàll:Paj
Koloombi
Koloombi (Republik bu Koloombi) : réew Aamerig
Wàll:Réew Wàll:Aamerig Wàll:Koloombi
Cabeça dos Tarafes
Lëkkalekaay yu biti
Wàll:Dekk-dëkkaani Kap Weer Wàll:Boa Vista (Kap Weer)
Vysotsk
thumb|Vysotsk
Vysotsk (Высо́цк) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 1 244 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Saytu yaramu nit
Toppu fajum yoon
Pajum yoon ak saytu limu andal:
Barina fasong yinuy sayto ci toppu fajum yoon,bokk na ci amal ay xeet u saytu yu berri te wute wala xeet u saytu yu bess yi nga xamante ni mën na wane bepp xeet u jangoro bu nekk ci yaram u nit ki. Ci deug deug toppu fajum yoon barina yoon.
Saytu ci wallu corona wirus bi
Corona wirus bi  mën  nañu ko saytu ci ay mandargam jëm ci saytu yu njëk yi, donte ni sax pur dëggal ni feebar bi mungi ci nit dañuy xaar ba am mandarga yu melni luñuy tudde (rRT-PCR) wala xaar ba giss ni  am na ay pacc yaram u nit ki am na doom u jangoro bi ci missaal tiflit (CT) lañu koy mandarga le. amal nañu jangat ci diggante (CT) li jëm ci wallu askaneer ak (PCR) manam li jëm ci wallu  ADN nit ki ci rewu Wuhan limu wone mooy saytu ak skaneer amul njariñ loolu. Li ko tamabale ci weer u mars  2020 ba leegi daara ju mag nekk ci Amérique di yëngu ci wallu rajo xamle ni " lu jëm ci wallu skaneer pur saytu feebar bi di corona wirus nekkul li ñu diggle".
Saytu virus
Kurël bi tënk wallu wërgu yaram ci aduna bi yepp xamle na ay bataaxal jëm ci tërelin u saytu yi ñuy amal ci wallu corona wirus bi, xamle bu njëk bi mungi amoon ci weer u janvier ci bessu fukk ak juroom  ñaar. Saytu bi reaktion bu tuddu (rRT-PCR) lay jëfandiko. Saytu bi mën nañu ko amal ci ay nooyikay walla ci deret. Saytu yi li cu ruuse mën nañu ko am ci ay fan yu neew walla ay waxtu yu neew. Lu ci ëpp saytu bi mën jogge ci jangat buñu amal jële ko ci bakkan wala put.
Barina ay bërëb u gëstukay ak usin  yuy guestu ci ay  serum pur mëna giss ci teel lu bokkul ci yaram u nit ki. Ci weerup awril juroom ñaari fan ci atum 2020 saytu  yi joxewul dara lo xamante ni mën nañu ci japp ba tax ñu war ko mëna jëfandiko  ci aduna bi yëpp. Cu rewu  Amérique benn saytu jëm ci serum te Cellex amal ko nangu nañu ko pur jëfandiko ko ci ni mu gëna gaawe ci bërëb u gëstukay yi ñu jox ndogal.
Jullit
Jullit mooy ku topp Diiney Lislaam, sartees nako ci nangu te wax ni «Maangi Seere ni amul jenn Yàlla ju dul Yàlla (Allaa); Te maangi seere ni Muhammad ndawul Yàlla la» ñu koy wax Baati Seere yi
Saytu yaramu nit
Xalatal
Mandarga feebar yi ñuy saytu ci wallu radiographie yu nit yi am bepp xeetu mandarga buy wane ni am na doomu jangoro mën nañu ci wax jafe jafe ci wallu xool bu bax lu melni lep luy takk ci missaal lamp wala itam jafe jafe  jëm ci wallu nooyikay nit ki am mandargay feebar. Benn bërëb ci wallu radiographie manam xol yan xeet u feebar ñoo nekk ci nit ki te bët munu ko giss ci reewu Italie amal na benn jangat bumu jaglel lu jëm ci wallu nit yi am doomu jangoro bi mungi ñu tass ci internet bi. Kom jixi jaxa dafa am ci ak yeneen xeetu doomu  jangoro yi di walle lu ci "adénovirus" di benn xeetu wirus boo xamante ni dafay ëndil jafe jafe nit ki ci wallu nooyi, skaneer bu andul ak dëgal ni nit ki am na feebar bi di COVID-19 nekkul luñuy mëna jëfandiko pur saytu ndax nit ki am na feebar bi di COVID-19. Reew mu Chine amal na jangat bu yaatu diggante saytu ci skaneer wala saytu ci wallu ADN li ñu giss mooy amana sax skaneer bi nekkul lu am doole loolu pur xam ndax nit ki am na doomu jangoro bi ci yaramam, wante moo gëna gaaw pur ay tontu ba taxna ñungi digle ngir ñu koy jëfandiko lu jëm ci wallu saytu nit yi ndax am nañu doomu  jangoro bi ci dekk yi nga xam ni doomu jangoro bi law na fa bu baax. Amalnañu ay xeetu "neurones"yi nga xamante ni seen liggey mooy fexe ba rañee wirus bi ci kaw amal "radiograpghie" ak "skaneer". Wàll:Paj
Jullit
Ginnaaw wax jooju, sartees ci kawam, mu Gëm Yàlla moomu ca namu ware, gëm ni amul ndey, amul Baay, Amul fumu yamle, Amul kumuy bokkaaleel, amul ab tàmbali, amul ab dayo, Mooy degg, Mooy gis, te day jàpp, Déggam googu ak gisam gi aki meloom yépp, Darra nduroowu ci ak niko leneen di defe, Gisug lépp, ak déggug lépp, moongi aju ci moom, nduroo wul ak darra, Darra nduru wu ko, Darra umbu ko, teewe na lune, moo Sos lépp, Moo bind nit ak Jinne, Moo sàkk dénd bi, Lu am moom la neex, ak lépp li ci aju ci gëm ko... fii Gëm Yonent yépp ci lu dul ag xàjjale, Gëm amug Malaaka yi doonte gisu léen, Gëm ëllëg bisu pénc ba, Gëm Dogal bi ni lu am rekk mooko dogale noona, Gëm Téere yi mu wàcce woon yépp ca ñu jëkk ña ak ñu mujj ñi, te gëm ni Alxuraan rekk moo ci di Téere buy wéy ba fimne, nangu li Yàlla wax ci Alxuraan lépp, nangu it Hadiisi Yonent bi Muhammad, Nangu Julliy Juróom bis bu ne, nangu joxe Azaka ndeem war na ci Alalam, nangu Woor, nangu Haj aw yoon ci sag dund ndeem man nga
AJ
Wàll:Diine Wàll:Lislaam
Nahju
Maa ngi Tàmbali samay wax ak jëf ci turu Yàlla miy kiy boroom yërmande ju yaa ji ci adduna ak ju ñu jagleele ji ca allaaxiraa.
Yàlla doy na ñu, moom de wéeruwaay wu baax la (wu mat a wéer say mbir, joyal ko ko).
'''Jëf yaa ngi ci yéene yi, ku nekk it la nga yéeneey sag pay '''
Bokk na ci hikam (sagesse) : '''ku sàkku mbir de bu ca saxee am ko. Ku fëgg bunt it boo fa saxee ubbilees la '''
Bokk na ci hikma bat ay: ku tëyye boppam wëlif neen yi (caaxaan yi ) limees ko mu bokk ci boroom xel yi.
ku taqook jiyaar ak bakkanam, texe fa biir bàmmeelam .
Bokk na ci :
ku topp Yonnant bi, am gën ji la mu ñaan.
Am ku jël maanaa yii yépp boole leen ci wenn bayit :
'''( képp ku woor wëlif caaxaan yi danga dogi ciy ngënéel ) '''
Taalif wi
Taaliif wii nag lu ñu barkeel la ci njëlbéen gi ba ca dayo ba.
Moom nag  (ki waxoon bayit wu njëkk wi) –yal nañu ko dolli ag bëbb (xéewal) – am na ba tay weneen bayit wu yor maanaa mii, mu ciy nos (woy) maanaam waxi sëriñam ji, wax jooju mooy jii :
(nguurug neen waxtu rekk la, nguurug dëgg nag day wey ba yawmal-xiyaam)
( dëgg day sax, neen nag bu kawe woon it day mujj naaxsaay, mujj suufe)
Maa ngi Tàmbali samay wax ak jëf ci turu Yàlla miy kiy boroom yërmande ju yaa ji ci adduna ak ju ñu jagleele ji ca allaaxiraa
Ubbite gi
Tudd naa sellam ga moom de boroom bu tedd la bob may na ma lu waral ma koy sant. Moom de mooy ki def ay teggiin yu raf muy luy làq ag réer ak judd bu ñaaw (bonu askan). Mooy ki jagleel boroom xam-xam yeek teggiin, mooy ki léen jagleel ab yool akug jam-jub (def la jub). Xéewal ak mucc gu kawe nañu sottiku ca ka yéegoon ca Alburaax (Yonnant bi).
Kooku mooy suñu sang biy woote jëme ci aji bind ji (ki sàkk mbindeef yi), defe ko nag ci gën jaa rafeti teggiin yi.
Kooku mooy Muhammad ak ñoñam ñi di woroomug raw ak saabaam yi làq ngënéelul Aji des ji (Yàlla mi fi dul jug)
Ñoom saaba yooyu de saxaloon nañu ag laa-biire ci lu dul ŋaayoo, ndaxte dañoo toroxaloon seeni bakkan ba far léen moom.
Sànkoon nañu seeni alal cig joxe ci lu dul ngistal mbaa naafeq. Ñu sukkandiku woon ci Aji jariñ (Yàlla) jiy Aji wërsëgale, ngir ag wakkiirlu ci moom ci mbooleem wërsëg yi.
Ñoom de dañoo boyoon jëm allaaxira ngir ne dañoo fase woon wujj wa (adduna). Masuñoo bàyyi lenn ndigal lu juge ci Aji settantal ji (kiy def mbir yi di Yalla) kiy Aji bind ji. Ñoom de - ci saffanub ñuy bàyyi ndigal yi - dañu ciy sax ànd ceek bànneex, ndaxte koomum ja yi du tax ñu koy fàtte (alal ji ñuy jële ci marse yi duñu tax ñuy fàtte ndigali suñu boroom yi). Wuññi woon nañu lëndëm-lëndëmi gox yi ci xam-xam ak jëf ak dëppoo.
Ndaw ñu di sang yu ñaw ! ñoom de la neexoon ca cafka ga jël nanu ko.
Yal na ngërëm - lol di naa ci dajeek ëlëg ka làq cang gu joyu ga – sottiku ci seen kaw. Kooka mooy Muhammad, yal na ko Aji des ji sotti ay xéewal ak mucc mook ñoñam ak saabaam yi di ay ndab (yuy duy xam-xam aki xeewal aki hikam)
Li waral xasida gi
Ñoom de dañoo sàkku woon ñu defal leen woy wuy jàngale ay teggiin, ngir ñu sàkkoo ciy teggiin, te loolu wartéef la.
Ndax kat képp ku bëgg a topp Yonnant bi te tegoo ko ciy teggiin dees na ko xañ ag texe akug jariñu Moom teggiin de - ci àdduna ak allaaxiraa – mooy gën ji ndàmb tey gën ji lu ku tedd di tedde Ndaxte mooy leeral ab xol tey jegeele àjjana.Dina waral say dëkkandoo di la tagg te dina sooreel it sawara.
Ma daal di jug (ngir sàkku gi ñu ko sàkku woon ci man ) gaawantu, tontu léen, di ci sàkku nag ab yool ak ngërëm. Moom nag du lu dul jël la Waliya wa tuddoon  Dal-Haaji wesaroon (manaam la mu bindoon te woyu ko,maanaam defu ko woon ay bayit )  def ko ay woy, di ñaan ci def gi Yàlla fajal ma samay aajo
Lu tax ma taamu ko ?
Lépp loo gis mu néew te doy moo gën lu bari te sonle.
Vyborg
thumb|Vyborg
Nahju
Lu tax ma taamu ko ?
Def naa ko nag woy wu ami njariñ, ci baaxug Yàlla mi dige (ci Alquraan) ne dana aar (ñi gëm) Ndax Yàlla may ma ci ngërëm ak kóolute ak njéggal ca bisub njàqare ba.
Vyborg
Vyborg (Выборг) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 79 962 (2010).
Nahju
Lu tax ma taamu ko ?
Kon kat yéen sàkkukati xam-xam yi maa ngi leen di dénk te dellu di léen dénk te di leen xiirtal ci tontu bii (téere Nahju bii) Ndax kat yor na ci ay jikko aki teggiin lol (bu ngeen ci tënkoo ) dina leen wommat jëme leen ca jub ga
Ay gindee ngi ci aki jariñ yoy boroomug nammeel (ab murit) du ci yoqat mukk Kuy door a dal ak kaaŋ-fóoree yam ciy njariñam, aw yiwam it du jeex mukk.
Ndaxte ni ñuy àgge ci gën jaa rafeti jikko yi mi ngi ci ak ca (lu baax) la ñuy mébët. Maa ngi ko tudde:
Nahju QadaaAl Haaji) ci góob mbayum suñu sëriñ bii di Dal-Haaj.
Maa ngi ñaan Yàlla mu nangu ko ca baaxam ga te àggale liggéey bi. Di ko ñaan it mu mel ne turam wi, ba ki koy jàng ay mbiram man cee yéwéne ngir mu texe Te mu musal ma ci ngistal ak aaw (naw sa jëf) ci barkeb Yonnant biy boroom Liwaaul Hamdi Ak yu dul ñoom ñaar ci caay-caay yi (bon-bon yi) te mu may ma ay ngënéel Te mu musal ma (t.s) ba fàwwu ci ayuw ibliis mii nga xam ne dafa féttéerlu.
Te mu musal ma ci ayu li mu bind ci suuf si, ak li mu bind ci asamaan si ak li nekk ci seen diggante ñoom ñaar Te mu may ma ma topp ci sunnas Yonnant bi (j.m) miy gën ji mbindéef, miy ku ñu ramuloo, miy ku ñu topp
Ginnaaw bi mu jullee ci moom te sëlmël ci, ak ñoñam aki saabaam  ci anam gu dul dog.
Fii nag mooy fi tarjumaani téere bi yam, kon leegi nanu jublu ci (indil leen) teggiin yi.
ndoorte li
Yeen mbooleem way sàkku yi xam-xam déglu leen sama laabiire gii di léen tàqaleek ag texeedi Mu di laabiire gog dañu leen koo jëme ngir jëmmi Yàlla rekk, muy yee nag jépp aji xellu ak ku jamuj(fàtte) :
'''Yoonu teggiin de mooy yërëm ndaw, ni ko baayam di yërëme ak ndayam te weg mag ak def sa moroom ni sa bopp ngir jëmmi Yàlla mi nekk ca aras (toogu ba)'''
saraab aji taalif ji : Yoonu teggiin mooy nga yërëm ndaw mel ci moom ni baayam ba ko jur te am lool ci moom yërmande, te mel ci ne ndayam ju am ja ag ñeewant, nga weg it mag ak doonte da di ab jaam bu bawoo Abasa (Ecopi), te nga yamale sa bopp ak sa moroom ngir jëmmi Yàlla kepp.
Xamal ni teggiin de mooy taarub boroom xam-xam ak ku koy sàkku, mooy it takkaayi aji xellu ak ku lewet, mooy njobbaxtalu jikko yi, ku ko takkaayoowul yoqéel na (ñàkk na ay takkaay)te neenal, dana mujj di ku ki bind bañ ak ñi mu bind (Yàlla aki mbindéefam) képp ku ko gis bañ ko te sànj ko (mere ko), kepp ku toog ak moom am ci moom ag yoqat akug doyal.
Bokk na ciy teggiin ngay laabiire koo gis ca la nga gis ne ag jubam a nga ca, te ngay bañ a yayale sa bopp jenn àq ci kenn, te nga jort it ne yayoowoo ci kenn mu lay màggal (ci lenn).
Loolu nag mooy li mu junj ci waxam jii :
Nangay yërëm gone
Nangay yërëm gone, (rikk) bu ko nëbbal benn yoon genn laabiire gu aw yiwam nekk. Deel weg mag ak doonte da di ku doyadi te xeebu. Bokk na ci ay teggiin nga bañ a jort ne yayoo nga jenn àq ci kenn ku mu man a doon. Te nga bañ a séentu genn maggal ( mbaa wormaal) mu juge ci kenn (kok man nay mer sax ci màggal gi mu lay màggal).
Yaw daal jortal ne teggiin yepp ci yaw la war a bawoo, bu leen séentu mukk ci say àndandoo. Àndal ak nit ñi ni nga bëgge ñu ànde ko ak yaw.
Saraab aji taalif ji :
Li mu namm a wax mooy : bokk na ci teggiin yu rafet nga jort ne ay teggiin moom ci yaw rekk la war a juge, te nga bañ di ko séentu ci ku dul yaw. Te ngay ànd ak nit ñi ( ci jikko yu baax yi nga bëgg ñu ànde kook yaw) (boo ko deful it jikko yoo ànde ak ñoom ci yu bon séentu ko ci ñoom, nit ñi daal ni nga mel ak ñoom rekk lañuy mel ak yaw).
Mu bëgg a wax rekk ne bokk na ci teggiin yu rafet ngay sammoonte ci mbindéef yi àqi ki leen bind(t.s) ci di àndeek ñoom ni ko woykat bi waxe ca qasidaam ga yor bahru basiit: Yaw mbokk mi nangay am yërmande ci mbooleem mbindéef yi, nanga léen di xoole bëtub ñeewant ak yërmande
Kon rikk nanga di roy ci gindig Imaam yi (y.y.g)kon de di nga gindiku
Bul di toogandook ku la mag ci lu dul lu manul a ñàkk(loola mooy lu mel ne) : ngay jàng ( ci moom) walla nga dëkk (ak moom) walla nga bokk ak moom di lekk, bul toogandook moom cib lal it
Saa su (Yàlla defee nga toogandook moo) nanga ko def cig wegeel akug dal akug xeebu Akug watandiku, te bul di tafu ci kawam, bul toog it ci kanamam
Yaw mbokk mi (rikk) bu ko tàllal sab tànk boo toogee ci moom, te deel damm sab gis wëlif ko (maanaam bul ko di faral di xool rekk
Saraa :
Bul di baril looy geestu fu nekk, te dara ñoru la ci geestu gi. Ndax loolu kat màndargam ndof la, te (boo demee ) ci téereb Yàlla bi (di nga fa gis) : ((neel jullit ñi)) Deel topp ndigali boroom mbindéef yi, ndax kat nekk na ci addiis : waay de (sànkoo na ci bennub xool rekk) Ab woykat de waxoon na bu yàgg ne : ( booy def loo gis xool ko danga ci mas a am bis) kon bul di wëndéel sab gis. Saraa : Mu namm a wax rekk : war na la nga topp li la sa boroom digal muy damm sab gis. Ndax Addiis bi nee na : waay de dana xool benn xool bob xolam dina ci yàqoo nib der di yàqoo ca sébej ga , du ca jariñu mukk. Woykat ba nee na : ( yaw de boo sànnee sab gis ngir sa bànneexub xol, bis dina ñëw bob li ngay gis dina la sonal (danga gis lol doo man léppam (doo man a am lépp ) te doo man a muñ rekk ca lenn la ( doo man a yam rekk ca xool ba. Doo ko man a am te doo ko man a muñ, bu ko defee ngay sonn ci loo dul am, te boo ko gisutoon doo ko yittewoo) Keneen it ne: ( jàmbaar du mooy kiy aar ay gawaram ca bisub jamante ba, bu xare ba tàkkee) (waaye ka damm ab gisam mbaa mu lem ab tànk wëlif ay moy kooku ci jëmmam mooy gawar dëgg bay jàmbaar ) Bul di baril am po, bul di ree lu bari, mbaa ngay baril looy yëngatu ak a defi neen Bul di baj-baji mbaa ngay jéem a yëddu lu nëbbu lu mu man a doon Loolu de màndargam tóoy la ak woyofum xel ci ku ko baaxoo Boo jekkee nanga dalal say cér, nangay taqook ag noppi ànd ak dëddu (ci lug dëddu war) kon de nga jariñu Deel muñ ag ŋàññ te bu ci tontu kenn, te mel ni na boroom njàngat la (adiib) waxoon : wallaay damay romb waa ji mu may xas may jellale naan kii de xam naa ne waxuma Ndax kat xasante ak weddeente bokk nañu ci jikko yi gën a bon niki dóorante. Bariy ree daay ray ab xol, kon rikk néewalal ree yi, ndax nga gërëmloo Boroom bi
Saraa:
Maanaam bokk na ci teggiin yu rafet nga bañ a barili ree, po, ag neen, ag baj-bajeek yëngatu ak a jéem a yëddu lu nëbbu, loolu de ci màndargam tóoy la bokk,ak gàttum xel, nangay faral a dal boo jekkee (boo toogee) cib jataay tey faral a noppi, ba ñu laaj la, bu boobaa nga tontu ci kàddu gu suufe, walla nga soxlaa laaj dara, bu boobaa nga def ko te yam ca sa soxla rekk, bu ca dolli dara, ndax kat noppi noflaay a ngi ci ak sutura niki ñu ko waxe:(nëbbal ayib yi kem li nga man cig noppi, ndax kat ab noflaay a ngi ci noppi ñeel aji noppi ji )(defal sab tontu boo lottee muy “noppi”, bari na wax joj tontu baa nga ca ag noppi) Bokk na ci Hikma: Bu wax doon xaalis noppi di wurus, bu la nit réeree (def la ag ñàkke-teggiin) Jéllale ko taqoo noppi, ni ko Yàlla waxe: (( Jéllaleel ñeel ñi réere)) ((bu ñi réer waxee ak ñoom nu tontu léen ci luy waral jàmm)) Ni ko woykat bi waxe: (Amaa na ma romb ku soxat ki (ku yaradiku ki) mu may ŋàññ, bu ko defee ma fegu te naan kii daal waxut ak man) ŋàññante ak weddeente bokk nanu ci jikko yi gën a ñaaw, yi gën a bon, ree ju bari day ray ab xol. Boo bëggee am sa ngërëmul boroom, néewalali ree, Yàlla ci jëmmam (t.s) moo ne : ((nañuy ree lu néew )) Boo toogee ak ku la mag booy ree nangay yam ci muuñ Booy wax ak moom it bul bayliku ( ëppal ci wax ji) ndax loolu du lu rafet Noppil ba nga gis mu bëgg a wax ak yaw, bu boobaa yamal ca la mu soxla ci yaw Loolu kat moo di ay teggiin, kon jëfe ko cig wàllam Bu la béccingalee, muñal béccingalam yooyu, bu defee lu jaaduwul suturaal ko Bul dañ di ko jéggalu, te bu ko di mere it Bu koy faral di ja (jëmale ko say gët , samp ko ko rekk) ci waxtu wu nekk
Bokk na ci teggiin yu rafet nga bañ di ree ci jataayub ku la mag ndare muuñ, nga bañ di wax ak moom cig bayliku, maanaam ëppal ci wax ji, lu ñor nga wax ak lu ñorul,moom daal nanga yam ci li mu soxla ci yaw, bu boobaa doxal nga ay teggiin ci moom. Bu la defee lu jaaduwul jéggal ko, te di ko jéggalu, bul ko di faral di xool xool bu metti, ndax loolu duy teggiin Boo bëggee juge ca jataay ba, nanga ko defe cig tëyyewu (tëyye sa bopp ba suuf du jug pënd du jeqiku) Bu léen xëpp suuf si  ci seeni kanam ndax loolu wuute na ak ag jub Boo ko manee bul di nelaw ci biiru nit ñu nelawul Ndax kat loolu duy teggiin, ngir ne am na lu ci nekk lu man a waral ag yeddeel (kuy nelaw man ngaa ngelawal te doo ko yëg)
Bokk na ci teggiin yu rafet nga bañ a jeqi pënd boo toogee ci jataay bay jug, boo nammee jug, def ko ci ag dal akug tëyyewu, te bul jaar ci kanamu way jekki yi. Bokk na ci ay teggiin nga bañ di nelaw ci digg ay way yewwu boo ko manee, ndax amaa na ngelaw génn ci yaw te doo ko yëg, ndax bët ay saañu ag suuf(bën-bënu aw taat)
Nanga xam ne fuqale bokk na ci liy waral gàcca ak yeddeel Képp ku aj yitteem ci lekk ak séy na xam ne boole na lépp luy toroxte Lekk dee ci jël lu lay dëgëral ba nga man a jaamu sa boroom te yam ca Deel wattandiku jamono ju nekk fuqale ndaxte mooy cëslaayu wépp ay Saraa: Bokk na ci ay teggiin ñàkk a fuqale ak ñàkk a aj sa yitte jépp ciw ñam, loolu de cig suufe la te day waral ag ŋàññ Woykat ba nee na: (yaw de foo fi joxe sa biir li mu la laaj ak sa pëy, di nanu àgg fa mbooleem toroxte ya yam ) Sab loxo nanga ko tëyye, bul ci di baril am po, ndax loolu de ayib la Bul jottaliku mukk lol làqul njariñ lu la man a jegeel sa boroom
Saraa
Bokk na ciy teggiin :tëyye sa loxo ak bàyyi di ci fo ak bàyyi di ci jefandikoo lu njarin nekkul, loolu de bokk na ci li woroom xel yi ayibal, te ci la musiba yi tase. Saa soo déggee ku la mag mu soxla dara Niki mu bëggoon ku mu yonni, rikk demal doxal ko yonneem boobu ngir jëmmi Yàlla Bu kenn soxla ci yaw dara ndare bu danga koo defal loolu mu soxla ci yaw, boo dee def noonu de danga am teraanga Rikk bul di wax kenn fen nga, walla wax nga lu dul dëgg, walla juum nga Walla jeneen wax ju man a merloo ak doonte ki nga koy wax gone la, di ko waxe de ag njuumte la Bu waxee loo xamul nee ko dëggal nga, kon dees na la teral Nee ko daal man de tegoon naa ko neneen, walla leneen laa jortoon, walla réere woon naa ko Ak yeneen baat yi walla waxiin yi man a bégale, loolu de boo ko defee def nga lu rafet, bul ñaawal te bul lore Deel tàmbal saw làmmiñ wax lu baax, kon de dinga ci ame ag texe te dees na la ci fegale wépp ay Ngir waxi sangub mbindéef yi (ku nekk na….) yal na ko Yàlla dolli ay xéewal ci anam gu sax    (ku nekk na….) : (ku nekk na di gëm Yàlla walla bis bu mujj ba, nay wax aw yiw mbaa mu noppi)
Bokk na ci teggiin yu rafet nga saxoo di faj aajoy ku la mag boo ko déggee mu koy sàkku, niki mu soxla woon ku mu yonni Bokk na ciy teggiin ba tay nga bañ di gàntul kenn loo man lu mu soxla ci yaw, te bañ di wax kenn (fen nga) mbaa ( li nga wax du dëgg) mbaa baat bu ko man a merloo ak doonte yaa ko mag, bu waxee loo xamul dëggal ko te ne ko (man de nekkuma woon foofu) walla (jortoon naa ne) walla (xamewuma ko woon noonu) ak yu ni mel ci waxiin yu rafet Nangay tàmmal saw làmmiñ wax ju rafet. Yonnant bi (j.m) nee na : (ku gëm Yàlla walla bis bu mujj ba, nay wax aw yiw mbaa mu noppi) kenn ci woykat yi nee na :(tàmmalal saw làmmiñ wax ju baax, kon de danga ca ame ab cér)(làmmiñ de li nga ko tàmmal rekk lay tàmm)(lu mu man a doon la nga ko ca miinal rekk lay def)(moo xam lu baax la mbaa lu bon, deel xool nooy dollikoo) Sab dox na ko aajo di waral ci lu dul ag rëy, ag rëy de ci mbugal lay bijjee jëme Bul di ree mukk ci lu dul lu yéeme, bul dox mukk it ci lu dul aajo Bul gestu tam te sàkkuweesu ko, ndax yii yépp ag ndofe la gog dàqoo na’aki teggiin Sa tubay it bul ko di wuññi mukk, ndax loolu ci bàyyi ay teggiin la bokk Moom de ci jikkoy kàccoor yi diy saay-saay te bokk ci giirug Hassaan la bokk, ñoom ñi dëddu lu baax Nangay moytoo wuññi sa biir ak li nekk ci diggante jumbux bi ba ci bëti-woom yi, (ngir bon gi mu bon) Loolu de màndargam réer la ak ndofe  ak néewug mbañ-rus  gu màgg gi  Ndax moom (mbañ-rus) mooy dàttub diine, fu mu nekkul diine nekku fa, loolu de la (jàngalekat yu mag ya) saxal Koo agsi ci moom nanga ko nuyyu, bu fekkee ne soxla nga ay teggiin Bu fekkee ne moo la njëkk a nuyyu nanga ko fay ci kàddu Boo saafoonteek moom (boo nuyyoonteek moom ) nanga dëgëral sa loxol ndijoor ci ndijooram, loolu mooy li nu rafetlu Bul rocci sa loxo li feek njëkku la koo rocci moom ci anam gu fés Ndaxte de sibees na fëkk ay loxo ci nuyyoo ci anam gu gaaw ak bàyyi wax ja Saafoonte ci ñaari loxo it bokk na ci ay teggiin, niki ñaar yi nu la waxoon leegi Ñaanalal ki ngay nuyyool yaw boroom xel mi, ndax loolu de bokk na ci liy fari bàkkaar Boo bëggee dugg ci kër (walla néegub) jàmbur nanga yëglu, kon de nga am la gën Bu ñu la digalee nga dugg nga dugg, bu dul loolu dellul Sab bët bul ko di wëndéel ci néegub jàmbur (mbaa këram ) ngir ragal gis fa awra joj bëggunu woon nga gis ko
Mu ne : bokk na ciy teggiin ngay bañ di gëstu rëcc-rëcci nit ñi mbaa seeni ñaawtéef. Waxees na ne : (bul di sàkkoo xam la nit ña nëbb ci seeni ayib) (ndax kat loolu man naa waral Yàlla di muri mbalaan mi mu muuroon ci say ñaawtéef) (rikk nangay tudd lu baax la nekk ci ñoom bu nu léen tuddee) (bul ayibal kenn ci ñoom ndax kat loo léen wax man naa am yaa léen ko ëpp) Nanga mel ne na woykat ba waxoon: (dinaa bëgg jikko yu rafet yi sama kem kàttan) (tey bañ di ayibale ak ñu may ayibal) (may jéggal ŋàññug nit ñi ngir ag lewet) (ndax ki yées ci nit ñi mooy ki sopp ag ŋàññante) (ku weg nit ñi wegees ko) (ku xeeb nit ñi deesu ko weg) Ka wax lii de wax na wax ju rafet: (boo bëggee dund sa diine mucc) (sa wërsëg lëw (bari) sab der ñoŋ) ((boo bëggee loolu) sa làmmiñ bu ci tudd mukk ayibi nit) (ndax kat yaw it am nga ay ayib, nit ñi ami làmmiñ) (bu Yàlla dogalee say gët rot ci ayibi nit, nee leen :) ( ee yéen gët yi bu léen xool de, ndax nit ñi ñoom it am nañu ay gët)
des na
Wàll:Yoonu murit
Anet Mbay Dernwil
Anet Mbay Dernwil
Anet Mbay Dernwil mu ngi juddu atum 1926. Bindkat la woon, nekkoon taskatu xibaar, nekkoon it kuy wax ci rajoy réew mi.
Dundu ak jaar-jaaram
Anet Mbay Dernwil mu ngi juddoo Sóokoon fukki fan ak juroom ci weeru desàmbar atum 1926.
Li ëpp ci ay téereem, ay taalif lañu wala ay mbind yu mu def ngir xale yii.
Moom mooy ki sooke amalug Miise bi ñu jagleel jigeen ñi, tuddeko  Hãariyet Bàccili ca Gore  (Musée de la Femme Henriette Bathily de Gorée) .
Saa-sinemaa bile di Usmaan Wiliyaam Mbay, juddu atum 1952, doomam la. Moom Usmaan Wilyaam Mbay sax, def na benn film ci yaay ji atum 2008, tudde ko « Mère-bi ».
Taata bu Monsoro
right|thumb|300px Taata bu Monsoro (Faraañse : Château de Montsoreau) : Faraas, Monsoro
Open : 2016 Dayoo : 3500 m² Visites : 52000 (2018)
External links
Wàll:Faraas
Kingisepp
thumb|Kingisepp
Kingisepp (Кингисепп) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 48 488 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Komoor
Komoor (Bennoo bu Komoor) : réewum Afrig.
Wàll:Réew Wàll:Afrig Wàll:Komoor
Kosta Riika
Kosta Riika  (Republik bu Kosta Riika) : réew Aamerig
Wàll:Aamerig Wàll:Réew
Ñaqu rougeole (ŋas)
Ñaqu rougeole (ŋas) mooy li lay musal ci rougeole. Sudee bi nga njëkkee ñaqu sa yaram defarul lu koy aar ci feebar bi, soo ñaquwaate rek feebar bi dootul mën dara ci yaw. Sudee dañu ñaq lu weesu 92% ci waa dëkk bi, mën nañu jàpp ni dëkk boobu feebar bi dufa feeñ; waaye mën na fa ñëwaat sudee limu ñiy ñaqu dafa dem ba wàññiku. Soo ñaqoo dinga mucc ci feebar bi ay at yu bari. Xama guñu bu baax ndax ndax kaaraangeg ñaq bi dafay wàññiku. Ñaq bi mën nala aar itam soo ko jëlee ci biir ñaari fan yi nga nekk ci barab bula feebar bi mëna dale.
Ñaq bi du indil nit ki benn jafe-jafe, doonte danga am VIH. Mën nala xawa sonal tuuti waaye du yàg dara. Maanaam fi ñu la ko jam mën na saf tuuti wala sa yaram xawa tàng. Amul benn yokkute buy seetlu ci limu Seetlu nañu itam 3,5 jàpp 10 kaa anaphylaxie ci miliyoŋi nit ñuñu ñaq. Sudee lu jëm ci feebar Guillain-Barré, autisme ak biir buy metti (maladie intestinale inflammatoire) gisu ñu ci benn yokkute.
Ñaq bi amna mooy kese, waaye itam dina ñu koy boole ak yeneen ñaq yu ci melni ñaqu ROR, (muy boole ñaqu rubeole ak anti-ourlien) wala ñaqu RROV (maanaam ñu boole ñaqu RRO ak ñaq biy aare ci varicelle). Ñaq bii aare ci rougeole dafay musalaate ci feebar itam ndeem dañu ko boole ak yeneen ñaq, te effets secondaires yi dañuy wuute, lépp di aju ci xeetu ñaq bi ñu ko booleel. Waa OMS ñoo digal ñu ñaq xale bi su amee juróom ñeenti weer te nekk ci barab bu feebar bi bari. Waaye sudee fu feebar bi bariwul la, jaaduna ñu ñaq xale bi su amee fukki weer ak ñaar. Ñaq bi luy doomu jàngoroy rougeole bu dundu la waaye dañu ñéewal dooleem. Ñaq bi puudar bu waw la, fàww ñu jaxase ko laata ñu koy jam nit ki ci suufu deram wala ci siditam. Soo bëggee xam ndax ñaq bi jàppna danga saytu deretam.
Ci atum 2013, ñaq nañu lu tollu ci 85% xale yi ci àdduna bi. Ci atum 2015 amna gën gaa néew 160 réew yu baamtu ñaq bi ngir nit ñi mën a am matuwaay yu leen musal ci feebar bi. Ci atum 1963 la ñu njëkka génne ñaq bi. Ci limu garab yu am solo yi waa OMS def, mooy ñaq bi gëna am solo bu yaramu nit ki soxla. Njëgi ñaq bi ci réew yu néew doole yi mingi tollu ci 0,70 USD dose bu nekk, en gros, li tàmbale 2014. Ginaaw feebar bi dafa faral ci barab yi nit ñu bari ñaquwul, feebar dina tax ñu xam barab yi ñaq bi barul ñu ko def.
Tolyatti
thumb|Tolyatti
Tolyatti (Толья́тти) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 719 632 (2010).
Kàdd
Melow kàdd
Kàdd garab la gog ay caram ak i wànqaasam yéppay am i dég. Njoolaayam man naa àgg ba ci 30i met, xalaam man na àgg ba ci 2i met. Reenu garab gi man naa dugg ba ci 15i met ci biir suuf. Ci jamonoy maral, xasu garab gi day soppi wirgo teg ci di xolleeku.
Garabu kàdd daa am dund gu wuute ak yeneen i garab yi des yépp ndax moom kepp mooy garab gu ay xobam di ruus nawet ak a sëq ci jamonoy lolli. Loolu nag li ko waral mooy ngir mu man a dund cig maral ak ci barab yu ñàkk ndox.
Njariñi kàdd
Kàdd garab gu am njariñ la fii ci tund Sahel rawatina ci lu jëm ci wutum lem ndax ci jamonoy nawet ay tóortóoram man nañu dundal yamb yi ngir ñu man a am lem bu doy. Leneen ci ay njariñam, fóyteefu garabu kàdd di Àdd lu am solo la ci dundug jur.
Nataali kàdd
centré|vignette|kàdd bi(doom)
centré|vignette|Xobi kàdd
centré|vignette|kàdd gi(garab)
Turu xam-xam wi
Wàll:Garab
Krasnodar
thumb|Krasnodar
Mbëjbijjaakon
Mbëjbijjaakon mooy banqaasu jëmm biy gëstu feeñte yu mel ne mbëj ak bijjaakon ak lépp lu leen ñeel (niki ci misaal tooli bijjaakon yi juddoo ci dawaanu mbëj ak dawaani mbëj yi juddoo ci tooli bijjaakon).
Krasnodar
Krasnodar (Краснода́р) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 744 995 (2010).
Mbëjbijjaakon
Ñoo ngi ko tëgg ngir man a faramface ci anam gees boole feeñte yu mbëj ak yu bijjaakon. Ay feeñte yu mel ne xiirtalug mbëjbijjaakon ngir wone ni toolu mbëj lënkook toolu bijjaakon: ab toolu bijjaakoon buy soppiku dafay jur ab toolu mbëj, naka noonu la toolu mbëj buy soppiku di juree ab toolu bijjaakon. Yamaleb Maxwell mooy liy faramface mbëjbijjaakon te di sukkandiku ci yan ak dawaanu mbëj.
Krasnodar
Wàll:Dëkki Riisi
Mbëjbijjaakon
Taariix
William Gilber, ci téereem ba De Magnete (1600), la wone wuute gi nekk ci diggante aw yaram wu mbëj ak wu bijjaakon. Mu fésal àtte yi laqu ci bëmëxante ak xëccante yu bijjaakon yi jaare ci seeni dott ak njeexit li tàngoor am ci bijjaakon bu weñ.
Mbëjbijjaakon a ngi judd ci bi James Maxwell (1864) boolee ay gisiin yu jiitu woon, niki mbëjtekkaaral, bijjtekkaaral. Bii gisiin di bees bennal moo leeral jikko yi ci yani mbëj yeek dawaani mbëj yi, bijjaakon yi, duusi mbëjbijjaakon yi, yu mel ne ag leer walla duusi rajo yi.
Wàll:mbëjbijjaakon
Yekaterinburg
thumb|Yekaterinburg
Yekaterinburg (Екатеринбу́рг) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 1 349 772 (2010).
Ngigis
Ngigis xeetu garab la guy ne ci sahel bi ci réew yu mel ni Senegaal, Gànnaar...
Melow ngigis
Ngigis, as ngarab la gog ay xobam xob yu xaw a dëgër lay doon te xaw a yaatu te am njariñ lool, melow garab gi nag man naa àgg 3i met ba 15i met ci njoolaay. Garab la gu bari fu ñu ko man a fekk nu man koo bay cib àll. Garab gi man na joxe ay ñam mbaa ay garab yuñ man di fajoo.
Njariñal ngigis
Ci wàllum paj nag, garabu ngigis xob yi ak bant yi ak reen yi yépp a am njariñ. Bu nu tàmbalee ci xob yi, dees koy yëy, ndox moo mu muy genne lanuy muucu mooy faj biir buy metti walla sëqët walla ku jaan màtt. Bu nu fabee xob yi lakk ko bamu def dóom, danay faj góomu ku jaan màttoon dana koy wowal ngir mu gaaw a wér it.
Reen yi man nanu koo jëfandikoo ci jigeen joo xam ne mbaaxam day yàgg, dana faj itam linuy wax "emorasi" muy yaram wuy nàcce ci biir dana musal it ci ëmb buy yàqu, dana faj it sëqët su yàgg, dana faj it soj walla coonay yaram.
Bu nu ñëwee ci xas mi. Xas mi bu nu ko toggee man naa faj soj man naa faj dënn buy metti ci biir, man naa faj màttiitu jaan. Xas mi nag ak xob yi nga boole ko togg moo gën a gaaw ci bëñ buy metti danga koy suuroo ak di ko galaxndikoo.
Turu xam-xam wi
Piliostigma reticulatum
Wàll:Gàncax
Kodiwaar
Kodiwaar Réewum Kodiwaar (Côte d'Ivoire) : réewum Afrig
Wàll:Réew Wàll:Afrig
Ulyanovsk
Ulyanovsk (Ульяновск) dëkku di Riisi. Nitñii motnañu 613 786 (2010).
Wàll:Dëkki Riisi
Monte Águila
droite|vignette|300x300px|Monte Águila Monte Águila dëkku di Sili. Nitñii motnañu 6.090 (2002).
Alto Mira
Alto Mira benn dekk-dëkkaan Porto Novo ci yu bëj-gannar-sowwu yu dunu Santo Antão, Kap Weer.
Lëkkalekaay yu biti
Wàll:Dekk-dëkkaani Kap Weer Wàll:Santo Antão (Kap Weert)
Xël
Xël xeetu garab la gu bokk ci njabootu Moraceae. centré|vignette|xël gi
Melow xël
Xël man nay hàgg ba 40i met ci guddaay.
Nataali xël
centré|vignette|Ronu xël centré|vignette|xobi xël
centré|vignette|Garabu xël
Turu xam-xam wi
Ficus platyphylla
Yeneen i làkk
Araab: التّين Farañse: figuier
Rostov-na-Donu
thumb|Rostov-na-Donu
Wàll:Dëkki Riisi
Dawaan gu wéy
thumb|200px|rigth|njunj gu dawaan gu wéy