cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Troke (sintake)
Troke motirrece et motires
Dins ene motire, les mots sont todi les minmes.
Motlî Van Calsteren sol houyreye
Adjinçnaedje do live
Categoreye:Motlîs walons Categoreye:Houyreye
Louis-Lucien Bonaparte
C' esteut l' neveu da Napoleyon Bonapåre.
Sourdant
Bonapåre Bonapåre
Plançnwè
thumb|tchapele
Caracolreye
Ene caracolreye, c' est èn aclevaedje di caracoles.
Lete yat (tifinar)
Spårdaedje
Ces dierins mots la (avou ⵜ å cminçmint et å coron do mot) sont ossu des raptitixhants mots.
Voye Sint-Djåke (sitoelreye)
Sourdants
Categoreye:Astronomeye Categoreye:Sitoelreyes
2021
Ôtes etrevéns
E moes d' may, Israyel vént bombårder on bildigne di 10 plantchîs avou les buros do Hamasse e l' Binde di Gaza; po s' rivindjî, ci-ci li evoye des roketes eviè Israyel. Come d' alaedje, gn ourit 10 a 20 côps dipus d' moirts palestinîs k' israyelîs.
Pitite Notru-Dame
Ele finixh ene termene di l' anêye k' on lome inte les deus Notru-Dame.
Rabot
thumb|rabot ordinaire On rabot, c' est èn osti po-z asplani l' bwès et minme po lyi fé des rinneures.
Etiopeye
Monts et vås
C' est pår an payis d' montinnes.
Istwere
Les Felachas rifjhèt voltî des perlinaedjes a Djeruzalem, come l' ome k' on ndè cåze dins les Ouves des Apoisses.
Louis Brixhe
Ouve e walon
I n' a scrît k' on seu conte (arimé) e walon, «Les deus mofes».
Hanu (veye)
Avey
L' eglijhe Sint-Cristofe di stîle gotike basteye do 15inme å 18inme sieke.
Sourdants
<References/>
35
30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40
17 di djanvî
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Viyé-Potreye
Viyé-Potreye, e Feller : Viyé-Potriye oubén Vilé-l'-Potrîye ([FR] Villers-Poterie), c' est on ptit ban del Walonreye, metou asteure el comene di Djerpene, dins l' Province do Hinnot.
Skelvisse
Mopliyaedje
Les nourixhons si trovèt pus près des coisses del France, del Beldjike, et so Nonne di l' Inglutere.
Peticion
Sôres di peticions
E 20inme sieke, les sineus sinént so papî.
Pî-note
Categoreye:Politike Categoreye:Atôtchance
Ayites Melrate
Sitindêye
Ele si rescontere dispu les hôts tienes do Mîtrin Atlasse, dilé les sourds di l' Aiwe di Moulouya (dizeu Imilchil), disk' a l' aschate del wastene, dins les hôtès vås di l' Aiwe do Dadesse.
Grande-Burtaegne
Li Grande-Burtaegne est l' Iye u i gn' a l' Inglutere, l' Escôsse eyet li Payis d' Wale. L' Irlande Bijhrece n' est nén so cist iye, c' est pocwè li Grande-Burtaegne n' est nén 'l deujhinme no po li Rweyåme-Uni. Li Rweyåme-Uni n' est nén ene iye, mins bén on Estat k' est so deus iyes : Grande-Burtaegne eyet l'Iye d' Irlande (soulmint dins 'l bijhe-levant del iye, Irlande Bijhrece. Èl resse del iye rola apårtént a l' Irlande).
Ayites Melrate
Politike
Dins des sitouwåcions d' guere, i s' plént assoçner avou des ôtes tribus, come les Ayites Haddidou, les Ayites Izdeg et les Ayites Yahya.
Poirtaedje do moes d' avri
Sol Daegntoele
Asteure, avou les rantoeles di soçnaedje, les couyes-berdouyes éndjolikes sont corantes tos les djoûs d' l' anêye. On ndè pout rmete ene paltêye li prumî d' avri.
Rôlea (cinse)
thumb On rôlea, c' est èn ekipaedje des cinsîs, po rôler les dinrêyes après l' semaedje.
Singlé
Siervaedje essegnrece
Li singlé esteut adoré des Celes. Did la, sacwants sinses respectiveus do mot "veråt" e walon.
19 di djanvî
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
Grégoire-Joseph Chapuis
Tot djonne, i vout shuve les grandès idêyes del Revintreye francesse. Après li ricnoxhance del republike a Lidje (17 di fevrî 1793, i divna oficî di l' Estat Civil a Vervî. C' est la k' il ecoraedja li mariaedje civil, ki l' prumî si fjha li 22 d' fevrî 1793. Et mete so pî li "tchambe des vayants" (chambre des zélés), ene sôre di scole po les ovrîs.
Chapuis dins les Belès Letes e walon
Daniel Droixhe aveut ddja bén mostré ki les scrijheus e walon del fén do 19inme sieke estént foirt wårdiveus, disconte di totes les idêyes socialisses.
Les cwatlins Omer do Toetlî (live)
Cisse prumire edicion la contént 75 cwatlins da Omar Xhayyâm, on scrijheu piersan do 11inme-12inme sieke. Li mwaisse modêye est scrîte e piersan.
Messaedjreye sol moumint
thumb|280px|Waitroûlêye di "Kopete", on programe di MsM thumb|280px|Waitroûlêye di "pidgin", on programe di MsM Li messaedjreye sol moumint u MSM, c' est ene manire di berdeler so si éndjole (tot scrijhant u tot cåzant podbon) inte ene troke di djins lomés "soçons".
Jules Defresne
Di s' mestî, il esteut mwaisse di scole a Cô.
Afe
Èn afe, c' est on bocrê ki fwait ene plokete, u ene bouyete, pu on cåvlaedje des tchås.
Waeret-l'-Veke
Waeret-l'-Veke (la-minme Wèrèt-l'-Vèke, e francès «Waret-l'Évêque»), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Héron.
Rwanda
Vijhnaedje
Les vijhéns sont l' Bouroundi (a Nonne), li Tanzaneye (å Levant), l' Ouganda (å Bijhe) eyet l' Congo-Kinchassa (å Coûtchant). Li mitan nonnrece del frontire, c' est l' Laetche Kivou.
Prumirès anêyes di dislaxhance
Les Houtous ont yeu l' moennance do payis dispoy 1959 disk’ e 1994.
Blanke-Nive et les set nûtons (fime d' imådje 1937)
Categoreye:Fimes d' imådjes
Cawete -wès
Li femrin est -wesse (u -oesse, u -euse)
Gant
Istwere
Tchårlukin î skepia li 25 di fevrî 1500.
Corbiyon-dlé-Bouyon
Istwere
Disk' e 1858, el hamtea nén erconoxhou oficirmint, Frôhan, esteut metou avou Corbiyon. Dispu ciste anêye la, Frôhan est metou avou Rotchô.
Timpesse
Ene timpesse, c' est on foirt vint ki pout råyî les åbes et fé des ôtes damadjes.
Grivna
Dins les prumirès anêyes di l' uro, i faleut a pô près cénk grivenes po fé èn uro. Loukîz cial po-z aveur li tôs d' discandje do djoû (7,2 å 11 di nôvimbe 2008)
Veye-e-Waeret
Categoreye:Hamteas del Walonreye
Scolaedje do walon
Tåvleas scolreces eplaidîs so Wikipedia
Dispu 2017, Lucyin Mahin eplaide so les Cmons d' Wikipedia des tåvleas scolreces k' il eploye lu-minme po scoler des efants, et rashiou so li rfondou walon.
Lete yaq (tifinar)
C' est ene sôre di son K ki soudreut do disclapaedje di l' assene del linwe d' avou l' palå.
Wonze
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Comenes di Walonreye
Loumire
Li loumire va tot droet, çou ki s' voet so on rai ou ene rayeye.
Li savtî
Tatene
C' est l' feme da Crespin. C' est ene vraiye tchafiåde ki berdele tot l' tins et n' lai måy si ome e påye, mins on l' pout comprinde, leye ki vike avou on sifwait sôlêye.
Loumire
Sôres di loumire
Li loumire artificiele pout vni :
Sinefe
Sinefe, e Feller "Snèfe" ([FR] Seneffe), c' est ene comene del Province do Hinnot.
Montenegro
Li Montenegro, c' est on dislaxhî payis (dispu l' moes d' awousse 2006), vinant do disrashonnaedje di l' ancyinne Yougoslaveye.
Stindêye
C’ est on ptit payis, ene miete pus ptit kel Waloneye.
Istwere
Li prumire grande limotche fourit l’ pårtixhaedje inte l’ Impire Romin do Levant et do Coûtchant. Li Sloveneye, l’ Crowaceye eyet l’ Bosneye divegnnut catolikes dabôrd ki l’ Serbeye, li Montenegro eyet l’ Macedône divegnnut ortodosses.
Il est la, nosse pitit valet (tchanson)
Istwere
L' air provént d' ene tchanson d' tchesseu do 17inme sieke.
Coleur a l' aiwe
Ene coleur a l' aiwe, c' est ene pondeure fwaite avou des coleurs maxheyes a bråmint d' aiwe.
Il est la, nosse pitit valet (tchanson)
Corwaitaedje do walon del modêye Somme
Li scrijheu prind des mots pus près do cåzaedje di tos les djoûs. Insi «pitit valet» est tchoezi purade ki «Bon-Diu-efant» ki sereut pus mot po mot (l' addjectif «divin» sereut sintou come on francijha).
Lete di beloyance
Lete di beloyance -st
Dirî est, metou dvant voyale, on n' eploye nén li lete di beloyance -st,poy ki l' mot a ddja ces deus letes la a s' coron.
Lete di beloyance -y
Li lete di beloyance -y- n' a nén stî ritnowe e rfondou.
Li lete di beloyance «-y-» a stî retroclêye al tiesse di sacwants mots e rfondou :
Frecwince de letes di beloyance sorlon l' coine del Walonreye
Li «-t» dirî on viebe al troejhinme djin si voet totosté. Dirî si et s', do costé d' Nameur
81
76 | 77 | 78 | 79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86
Cour (antomeye)
thumb|cour di djin Li cour, c' est l' mwaisse organe do sistinme circulrece des djins et des biesses.
Pårteyes do cour
Si on côpe on cour e deus, on trove k' i gn a cwate tchambes, deus droetes et deus gåtches, deus avou des spessès paroes et deus avou des pus tenes. Inte tchaeke tchambe, gn a des intrufinds
Rotaedje do cour
Ås djins, ça lzî fwait 100.000 toctaedjes al djournêye, et deus miyons et dmey so tote li veye.
Sourdants
Categoreye:Antomeye Categoreye:Cour et ecdûts Categoreye:Sistinme circulrece
Tchivea
coleur
Gn a des tchveas di sacwants coleurs:
Ridjetante plante
Coûtivêyès plantes
Categoreye:Plantes Categoreye:Djårdéns ås fleurs
Cawete -isse 2
Sourdant
E walon, di cåze do displouctaedje des dobès cossounes å coron, les deus cawetes francesses -isme et -iste dinèt ene seule cawete : -isse.
Sårtaedje
Sårtåves bwès
Les sårtåves bwès sont co bén markés so les mapes Ferraris.
Tecse so les sårtaedjes (da Serge Fontaine)
Amand Géradin
Il esteut po-z esse riprins dins l' pordjet (nén adiercî) d' antolodjeye des scrijheus e walon do Payis d' Hu.
Viancoû
Tuzance
Nestor Marchal a scrît toplin des tecses e gåmès tot notant l' accint d' Viancoû.
Tchitchoûle
Tchitchoûles del Walonreye
Li simpe tchitchoûle (Eriophorum vaginatum), ki n' a k' on plouma so tchaeke montant, et k' est bråmint codowe å moes d' may po fé des setch dokets.
Tåtî l' Perikî (teyåte)
Après, ele va tourner so les scanfårs di tot l' payis walon, a Brussele, ey a Anverse.
Djins d' amon nozôtes (noveles)
Plaeçaedje dins l' espåce et dins l' tins
Les paskeyes si pasnut do costé d' Tchålerwè, sovint dins les viyaedjes d' alintoû («El kimere del grande måjhon», «El botike», «L' efant do coron»). Des ôtes sont plaeceyes e l' veye minme, veyanmint les bildignes la k' les persounaedjes ont leu djîsse («On drole di rbouteu»).
Djihan-ki-ploye et Linete Makêye (diyaloke)
Riprins et cominté e francès dins l' grosse antolodjeye Piron.
Christian Fauconnier
Riprins dins l' antolodjeye « 25 escrijheus des deus Inne ».
Onk di ses bokets
<i> Ç' n' est nén Tchicago; C' est djusse ene pitite plaece Avou des beas pårtchets plin d' fleurs Eyet deus ptits bancs tot blancs
K' est çk' elle est trisse, el pitite plaece Eyou çki les bråvès djins N' oiznut pus mete les pîs Pa peu di s' fé mamborner. </i>
Djins d' amon nozôtes (noveles)
Pî-note
Categoreye:Ramexhnêyes di noveles e walon
82
77 | 78 | 79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87
Radiocérudjeye
Aprestaedje do pacyin (del pacyinne)
Adon, les docteurs carculnut a on pwel près les dôzes et les tchamps d’ rayixhaedje, pu evoyî les dnêyes å fizicyin ki va moenner l’ machine atomike.
Avion solrinne
Li prumire a stî diswalpêye pa Bertrand Piccard, èn indjenieur swisse.
Liban
Istwere
Comprins
Drapea del Catalogne
Catalogne Categoreye:Catalogne thumb|250px|Ratio do drapea: 2:3 Li drapea catalan a 9 royes di coûtchî; 5 djaenes et 4 rodjes; totes del minme groxheur.
Oficirmint, d' après les dierinnès rcwerances istorikes, li drapea catalan est on drapea ki copeye so on texhou, tot simplumint, li sene des åres des Contes di Bårçulone.
Apostrofe
Pôzucion rapoirt ås dvanceyès voyales
Li tch(i)vå est malåde / dj' a veyou k' li tchvå esteut malåde.
Liban
Djeyografeye
Bagne dins l' Mîtrinne Mer å Coûtchant.
Indonezeye
Coisse d' eureye: UTC+7
Dominne Internet: .id
Moule des tienes (creyance amazir)
Nateure do tolu
C' est ene moule ki rexhe foû d' ene aite et gripe dins les montinnes. Cwand elle aprepeye d' on vicant, on-z ôt des bruts d' tchinne. Si on monte so s' dos (d' esse hodé di griper dins les tienes), ele vos evoye direk al cimintire
Guere civile libyinne
Disrôlmint del guere
Li prijhe di Sirte, li dierin teritwere tinou pa les lweyalisses, s' a fwait e moes d' octôbe. Les revinteus î ont dischindou waeraxhmint Mouammar Kaddafi.
Les medias dins l' guere di Libeye
Les medias djåzèt-st eto di guere civile, mins ci lomaedje la n' pout nén esse serieuzmint eployî do moumint ki l' lûte n' est nén seulmint etur des faccions d' on minme payis, et c' est dispoy li cmince ki ds ôtès payis ont etervinou.
Corti ås verdeures
Mwaissès dnêyes
On corti avou des åbes ås fruts si lome on paxhi u on bongår.
Mougnlêye
Mougnlêye (la-minme Mougnléye, F. Moignelée), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Sambveye, el province di Nameur.
Aceuchal
Eplaeçmint
Categoreye:Veyes et viyaedjes d' Espagne Categoreye:Estremadoure
Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs
Incipites
Li deujhinme papîscrît, ki date do 19inme sieke a come incipite:
Lluís Llach
Lluís Llach vina-st å monde a Verges (Baix Empordà, Catalogne) e 1948. Si pere, d' ene famile di gros tnants d' teres, aveut-st avou ene bele plaece dins ç' viyaedje la. Si mame, leye, aveut stî aclevêye a Bårçulone, dins ene famile bordjoesse.
I voyaedjrè-st a Cuba, ey i tchantrè eto pol publik di Madrid. Çoula, ça serè ene miete dizôrnant por lu, ca cwatre ans å long, i n pôrè pus tchanter a Bårçulone. C est adon k' i cmince a fé des concerts el France, copurade a Paris, et ariver a passer a l' Olympia.
Blåw toubak
Nicotiana glauca
Epweznaedje des biesses
Categoreye:Plantes des payis del Mîtrinne Mer Categoreye:Plantes foû del Walonreye Categoreye:Crompiracêyes Categoreye:Epweznantès plantes
Rilidjon å Bon Diu
Impôrtance
C' est les rlidjons les pus cnoxhowes sol Daegne, avou l' miyård di muzulmans, li miyård et dmey di crustins, et l' role eternåcionå del rilidjon djwive.
Tcheyou
Tcheyou (F. Chéoux), c' estent on hamtea d' Rindeu, asteure on viyaedje do Grand Rindeu, li novele intité.
Live Louwis Rmåke so les mots walons di dvant 1600
Mwaissès piceures
Li live s' ocupe eto des ôtes lingaedjes do payis del Beldjike romande, li picård eyet l' gåmès.
Stî
Sourdant
Categoreye:Viyès mzeures
Daenwès
Vuzaedje
Li d si prononce foirt infaticmint : rødgrød med fløde.
Motlî Bormans sol houyreye lidjwesse
Shuvance
Il a siervou come sourdant pol ricweraedje sol houyreye lidjwesse da Jean Haust (E24).
Edmond Locus
Ouve pol walon
I sene ene rivuwe e 1916: E l’ bwète âs tchèts.
Atake des bateas po Gaza (2010)
Shûtes di l' atake
E moes d' awousse 2011, ene comission d' l' ONU, dins s' rapoirt so l' atake, riclama l' droet d' Israyel a esserer Gaza. Li Tourkeye s' amwaijhixha, et taper l' ambassadeur d' Israyel a l' ouxh. Ey anoncî ki des bateas d' guere trouks acpagntêyrént les bateas d' aidance po Gaza, dins l' avni.
Populisse
Li populisse, c' est ene manire di fé del politike. Come di djusse, ci n' est nén ene ideyolodjeye.
Coron-stitchete
a rmete eshonne avou coron-faflote
Lustin
thumb|Fontinne Sint-Lupcin thumb|gåre di trén
Sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province di Nameur
Li princesse et li rinne
Li spoûle est rashiowe sol cene do floriconte des Frés Grimm ki poite li minme tite (mins nén e-n inglès) «Li principåté rinne».
Valhala
Categoreye:Mitolodjeye vikigne Dins l' mitolodjeye vikigne, li Valhalla, c' est on grand poice metou a l' intrêye d' Asgår, li monde des diès.
Candjaedje e A del voyale del prumire sillabe
Sipårdaedje des sfwaits mots
Po des mots come "crama", "manoye", "djaler" , "samwinne" li cogne avou A est spårdowe dins tote li Walonreye walon-cåzante.
Helsinki
Helsinki (e-n suwedwès, Helsingfors), c' est l' mwaisse veye del Finlande.
Yalta
Yalta (sicrît parey e tatår di Crimêye, ralfabetijhî e rûsse ey e-n oucrinnwès, "Ялта"), c' est l' ene grande veye touristike del Crimêye, sol Noere Mer.
Clavir (viyaedje)
Clavir (e sistinme Feller, Clavîr; F. Clavier), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye metou el province di Lidje, et k' a divnou ene intité
El galant dal dame Tchaterlai (roman)
On passaedje a stî redjårbé e walon pa José Schoovaerts, k' a parexhou sol waibe des RABULèTS, pu k' a stî rprins sol Rantoele-gazete ey a môde di fime d' imådjes, sol tévé des Rabulets so Youtube.
Lôbe (viyaedje)
Lôbe, la minme e Feller ([FR] Lobbes), c' est on viyaedje del province do Hinnot.
Djan-Bietrumé Picård
Uzaedjes di ses couyonådes
Joseph Dewez avou des scolîs del Plante acviernés pa leu dame di scole, Madeleine Delvaux end ont fwait on fime d' imådjes prezinté al fiesse ås lingaedjes walons 2018.
Foirt (plante)
Li foirt (on dit eto : li rabadjoye u l' absinte ), c' est ene yebe ås maladeyes, coûtivêye dins les cortis po fé do té, mins ki pout divni epweznante si on ndè prind trop (è prinde pôk, ca c' est foirt).
Cwålités médeyreces
Les djins djhént : «li ci ki boet do foirt ni rcrind nén les froeds d' pwetrene.» On l' prind don voltî dins les matchureas.
Tchanson patriyotike namurwesse tote novele (vî scrijhaedje)
Elle est limeroté come tecse 62 dins l' invintåre Piron.
Modêye rifondowe
Bénmagnance
Li bénmagnance u gastronomeye, c' est l' årt d' aprester a magnî u a boere po ki l' magneu u l' boeveu (li maneuse u l' boevresse) el trouve ragostant ådla.
Politike linwistike eneviè l' walon
ezès scoles
On dene, metans, ene boesse d' aloumetes u on noer boton ås scolîs ki djåznut walon, et sel divèt i rpasser a èn ôte k' il ont oyou djåzer walon eto.
Les Åvins
Les Åvins (dins ene fråze, å pus sovint ås Åvins; F. Les Avins), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Clavir, el province di Lidje.
Li pluriyal vént di çk' i gn a Åvin et Ptit-Åvin.
Djeyografeye
Gn aveut ene gåre di trén sol lene 126 Cînè-Hu.
Spirou (binde d' imådjes)
Spirou ou Spirou et Fantazio, c' est ene binde d' imådjes askepieye pa André Franquin.
Li no do mwaisse persounaedje provént do deujhinme sinse do biesse: on wespiyant djonne.
Soyete
Categoreye:Usteyes Categoreye:Boskiyonaedje Categoreye:Munujhreye
Linwe
Istolodjeye
Elle est rascoviete d' ene frexhe pea, avou des ptits stitchas, les papiles linwreces. C' est la k' gn a des rcujhoes po l' sinse do sawoura.
Mouvmints fiziolodjikes
Li linwe ki pind a on tchén ki linwtêye (et haner) djowe on role dins l' rexhaedje del tcholeur do coir (termo-erîlaedje).
Jean Fivet
Hårdêye difoûtrinne
Si biyografeye (e francès)
Harpe ås toutches
Toutches
Gn a troes cwate rindjeyes di toutches. Li prumire rindjeye, c’ est pol prumire coide, et insi d’ shûte, ene rindjeye po tchaeke coide.
Li Clabot (gazete)
Si dvize esteut Xhiltant totes les samwinnes et, a pårt des comunikés d' soces totafwait esteut fok e walon, minme l' adresse eyet l' pris metous sol prumire pådje. Si mwaisse-eplaideu fourit disk' e 1919 Théophile Bovy. Mins l' åme del rivuwe, kel fjheut viker, esteut Louis Tilkin; li gazete si djocrè po d' bon après s' moirt.
E 1921, li gazete dimande ås léjheus di vôter po des politkîs ki disfindèt l' Walonreye åzès eleccions d' avri di ciste anêye la.
Live Fivet so les såvadjes nos des dmorants des viyaedjes do Payis d' Nameur
Li tecse est e francès, mins li tite e walon : Sacwants såvadjes nos, spots et rvazîs do Payis d' Nameur (Sacants sauvadjes noms spots et r'vazîs do Payis d'Nameur).
Fondreye (djeyolodjeye)
Les fondreyes ont stî lomêyes "abannet" e francès d' Beldjike des djeyologues di ç' payis la, a cåze d' ene flotche dins l' lijhaedje d' ene mape, pa J. Rahir; li mot vleut dire ebané bwès, on bwès metou a costé des fondreyes di Nîme.
Tchestea d' Coucy
Rilomêye
Li tchestea di Coucy est cnoxhou po aveur avou l' pus hôt dondjon djamåy basti (56 metes hôt).
Raparexhaedje di l' Aviedje
el Crowaceye
El Crowaceye, on perlene a Notru-Dame di Medjogorje.
Grintchamp
Grintchamp (fr. Grainchamps), c' est on hamtea di Rnuveye, asteure rimetou dins l' Grande Tiniveye.
Coleccion Belès Letes del Rantoele
Disk' asteure, elle a shijh tites :
23 d' djanvî
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Rance
No di des plaeces di Rance
🇱🇰 Rance (toponimeye)
Cawete -aedje 2
Li cawete -aedje 2, c’ est ene cawete -aedje acawêye a on no, estô des ôtes cawetes -aedje, pår les pus corantes, ki sont-st acawêyes a on viebe, po fé l’ no d’ fijhaedje.
Li sinse est «sacwè fwait avou l’ bodje»:
On dmey cint d' haycous (live)
Li live a stî eplaidî e 2020, et saetchî a 100 egzimplaires.
Cawete -aedje 2
Categoreye:Cawetes do walon
Noice
Marok
Categoreye:Fiesses Categoreye:Famile Categoreye:Mariaedje
Ké veye k' on vike (plake)
Limero SABAM : 35461
Pî-note
Categoreye:Plakes di muzike e walon
Les aviretes da Keket (paskeyes)
Istwere do papîscrît
Dispu don, li scrijheu end aveut radjouté sacwantes.
Micsomatôze
Cåze
Li rascråwant adjint, c' est on virûsse.
Espaitchence
Gn a èn eplocta.
Passåjhe des Ayites Imi
Voye
Li voye n' a stî bén aponteye a môde di tchmin d' montinne k' e l' esté 2017.
Tiyoû
thumb|a [[Montniye-Tiyoû]] On tiyoû, c' est èn åbe des timperés payis d' Urope.
Rascråwance
Egzimpes
Categoreye:Minêyolodjince
Tiyoû
Discrijhaedje
C' est des beas grands åbes, avou des dintêyès foyes.
Li fleur måye vént s' mete e mitan del foye.
Påter
thumb|right|Li Påter e walon, so on texhon del Abeye di Måtche-les-Dames.
Li cogne d' après Luk
Ele est scrîte e 12inme tchaptrê, al copete, et n' a k' cénk dimandaedjes. Ele n' a måy sitî eployeye come ene priyire. Vo l' la, come elle a stî ratournêye pa Djôzef Mignolet:
Ôtès modêyes
Tazota
Uzaedjes
Pu, asteure, on n' s' è sieve pus ki come sitåve ou come gregne (po mete do strin).
Categoreye:Marok Categoreye:Bastimints
Willy Marchal
Willy Marchal, c' est l' fi da Daniel Marchal, k' a scrît kékes bokets e walon eplaidîs so Wikisourd.
39
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Guere di trinte ans
Dins les belès-letes e walon
Cwate des complinte di payizans lidjwès racontèt les mizeres des campagnes lidjwesses di cåze del neutrålté del Principåté, çou ki permete ås tropes des Bas Payis espagnols di passer par la po wangnî les tchamps d' bataye e l' Almagne.
Piket (cwårdjeu)
Come ça amoennéve bråmint des eguegnes ås cis ki pierdént, il a stî disfindou.
Bernardo Rezende
vignette|2016 Bernardo Rezende, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 25 di djanvî 1951 e Braezi.
Courbene
thumb|naiviant (acwariom di Lisbone) thumb|å pexhnî Li courbene (/kuːʀ.'bɛn/) (eto: li pexhon-maigue ), c' est on magnåve pexhon di l' Atlantike.
Aprindaedje
Li ci (cene) k' aprind, c' est l' aprindisse ou apurdisse. Si c' est å cminçmint, on dit eto kiminceu (kiminceuse, kiminçresse).
Courbene
Vicaedje
I mousse ossu dins les egoloes.
Efel
Gn a vaila des vîs volcans et des viyès bårires ås corås.
Fond (toponimeye)
Pådje do mot "fond" et ses parints el toponimeye del Walonreye
Gustave Thiriart
Ouve
Thiriart Thiriart
Portuguès (lingaedje)
Li portuguès, c' est on lingaedje roman k' est l' lingaedje oficire do Portugal et di sacwants ôtes payis, colnijhîs des Portuguès (Braezi, Mozambike, Angola, Vert Cap, Sao Tomé et Principe).
Hanzinaedje
Li hanzinaedje ou racapexhaedje, c' est on toû d' rossea tchén ki s' fwait sol Daegntoele po sayî di haper des cwårs so on conte al banke do "racapexhon".
Portuguès (lingaedje)
Portuguès et walon
Egzimpe : walon "linçoû", portuguès "lençol".
Éndjolete
On l' pout prinde avou lu pus åjheymint k' ene poirtåve éndjole.
Portuguès (lingaedje)
(sol Wiccionaire walon)
Politike
Li djin k' endè fwait s' mestî si lome politikî, politicresse.
Waitroûle aduzåve
Ene waitroûle aduzåve, c' est ene waitroûle k' on pout aduzer avou s' doet po dner des cmandes.
Notru-Dame di måss
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Crustinnisse
Politikî
Ôtes rilomés politikîs
* Categoreye:Mestîs
Cåzans walon (lives)
Il ont stî fwaits pa Raymond Mouzon k' a rashonné sacwants oteurs d' avår la.
Eplaidaedje
Li tôme I a stî eplaidî pa l' abé Mouzon lu-minme e Tchestea e 1977
Adjondrece
Neyerlandès
Avou ene aloyrece (omdat), ci sereut:
Categoreye:Croejhete Categoreye:Croejhete walone
Sindrome Ehlers-Danlos
Mwaisses senes ås djins
Li pôce si pout rployî åjheymint so li dvant-bresse.
Sourdants
Categoreye:Maladeyes di famile
Åblete
Alburnus alburnus
Discrijhaedje
Ses schayes si råynut come po rire.
Tcherin
Tcherin (F. Cherain), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Gouvi, el province do Lussimbork.
Basshunter
Hårdêyes difoûtrinnes
Categoreye:Suwede Categoreye:Tchanteus
René Dehez
René Dehez a skepyî li 23 d' måss 1927. Il a morou diviè l' moes d' fevrî 1996.
Li catchete (novele)
Racourti
Il adjinçnêye on plan: telefoner a s’ soçon Biernåd et lyi dire di dner si limero d' axhlåve å comissaire Pouria. Kel houke sins tårdjî. Lu lyi conte ene minte, come cwè il est e mitan d' on floye et ki s' naçale prind l' aiwe. I dit s' voleur mete a fén pask' il ont reclôs s' mame indjustumint, po nouri s' fi, veyanmint k' elle aveut stî cayeye a l' ouxh do botike do fré do mayeur cwand si ome a yeu stî metou å yoyo.
Eberwetaedje
Èn eberwetaedje, c' est l' evoyaedje eviè ene ôte copiutrece, pal voye del Daegntoele, d' on fitchî éndjolike k' esteut so voste éndjole.
Joseph Schetter
thumb|left|120px Joseph Schetter (riwalnijhåve Djôzef Cheter a skepyî a Angleur li 23 d' fevrî 1906 ey a morou a Lidje li 21 di måss 1986.
Sourdisté
Espaitchance
On doet sayî di n' nén espôzer l' oraye a des bruts trop foirts (assourdixhante muzike, brut d' machene a costé d' vos). Dins ces erironmints la, fåt mete des casses u des stopas dins ses orayes.
Cawete -yin
Li cawete -yin (/jɛ̃/), c' est ene cawete ki provént å pus sovint d' on calcaedje do francès ki finixh pal cawete francesse -ien.
Si femrin, c' est -yinne (-yin.ne, /jɛ̃n/).
Dins des noûmots
Sacwants noûmots do walon ont stî foirdjîs avou ene cawete -yin: ciryin, ovnyin.
Ciryin
Ciryins cåzant walon
Il est oyåve å Muzé do Vicaedje des Walons a Lidje.
Aiwe di Bougmesse
Coraedje
Mins adon, ele candje pår di direccion, et cori viè Bijhe, disvaler les tienes po s' aler maxhî a l' aiwe di Bernate, po divni l' Vete Aiwe (Ouwed Lekhdar), k' egolene dins l' Aiwe di Tessawete, leye-minme èn aflouwant do Tensif.
Cawete -reye
Sôres di cawetes -reye
N a ene sôre di cawete -reye ki moenne a des mots todi veyous do mwais costé.
Poirtåve éndjole
Tcherpetaedje
Li plate waitroûle est sol costé ki s' disploye.
Les fis ki raloyèt l' éndjolreye al waitroûle passèt dvins les viertires ki permetnut li rployaedje.
Viyaedje
thumb|On viyaedje tipike del Walonreye, avou l' eglijhe å mitan ([[Tchespire)]] On viyaedje, c' est ene plaece la k' i gn a ddja assez bén d' måjhones et des siervices (botikes, boledjreye, restorant, gåre, eglijhe).
Istwere des viyaedjes del Walonreye
Dispu les grands rebanaedjes, dins les payis la k' les viyaedjes estént foirt kissemés, come li Hôte Årdene, on rdene li statut d' viyaedje a tos les ancyinnes comenes et gros hamteas. On dit, metans, ki Gouvi est fwait di 22 viyaedjes, dabôrd k' i gn aveut la ki 5 ancyins ptits bans.
André Stranard
Stranard
Linçoû
On linçoû u drap d' lét, c' est ene grande cwårêye pîce di fene toele k' on mete a dobe sol matrasse d' on lét po l' doirmeu s' î winner ey esse rascovrou ledjirmint po doirmi e l' esté.
On fi d' trop (teyåte)
Prezintaedje
Li mwaisse persounaedje, c' est Robiet Dobwès, on traeyincieus ki moenne si eterprijhe avou ene mwin d' fier.
Dålem
Conteye di Dålem
Nén Durant Indicatif Erirece
E rfondou walon, c' est on tins normå dins li scrijhaedje.
espagnol
Foirt corant dins l' pårler ordinaire:
20 di djanvî
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Waitroûlêye
Waitroûlêyes e walon
Categoreye:Infôrmatike Categoreye:Tecnolodjeye
Gwenaëlle Cappelin
Gwenaëlle Cappelin (courtinnmint: Gwen Caplin), c' est ene bouteuse pol walon ki dmeure a Djerpene.
Marcel Léonard
Marcel Léonard, c' est on scrijheu e walon ki note l' accint d' Oufalijhe. Il a skepyî li 21 di may 1915 a Oufalijhe. Il a morou a Lidje li 12 di djulete 1999.
Batreye des Åvins
Sourdants
Categoreye:Istwere del Walonreye Categoreye:Istwere del Beldjike Categoreye:Istwere di l' Urope Avins Categoreye:Guere di trinte ans
Marcel Léonard
Scanaedje di troes des lives (scanés l' cou å hôt; a rdressî so vosse programe lijheu d' PDF)
Normandeye
Li province do Normandeye (en: Normandy, fr: Normandie), c' est ene province istwereke del France.
Andrea Sartoretti
Categoreye:Spôrts
Doze omes (noveles)
Istwere do scrijhaedje do live
Djowel Tiri, tot djåzant di ç’ live la avou ene lijheuse, s’ aveut fwait dire : C’ est nén si åjhey ki ça po èn ome di s’ mete e l’ pea d’ ene comere. Pocwè k’ ti n’ sicreyes nén « doze omes » ?
Macsime
Li l° 3, et l' bon-pa da Sara. Dins “Doze femes”, Djane, li mame da Sara si vleut maryî a Brussele. Macsime ni vleut nén. Ele peté å diåle. Et a s' toû, vint ans pus tård, disfinde a s' prôpe feye di prinde èn Arabe. Sara rivént so l' aite et î rescontere si mononke Houbert.
Dins “doze omes, c' est l' minme sinne e li çmetire, djusse après, cwand Hassan, cist Arabe la, si prezinte a Houbert... kel ricnoxhe. Paski pocwè ? E 1973, djusse maryî, Hassan vina e catchete di s' feme fé l' awousse avou l' famile da Sara. Sins lzî dire cwè, apus k' a Macsime, li dierin djoû. Et c' est dandjreus ça k' Macsime s' av leyî aler, tot d' on côp, po mori so kékes moes.
Hinri
Li l° 6, c' est l' pa da Louwisse. Après l' guere di 40, Hinri rvént d' Almagne, la k' il esteut prijhnî. Mins i potcha so ene mene k' aveut dmoré di l' Ofinsive da von Rouchtete. Tins ki s' feme Luciye poite li doû, la Louwisse k' est ôtrumint. Adon, si mame lyi aprestêye on buvaedje di rowe, por leye piede l' efant.
Instrumint å bouxhaedje-dissu
Èn instrumint å bouxhaedje-dissu, c' est èn instrumint d' muzike k' on djowe tot bouxhant so ene pea k' est tindowe dissu.
Doze omes (noveles)
Fråzes sins viebes
Des ptitès fråzes sins viebe, tot rcôpant des k' årént polou esse pus grandes, dinnut del ledjirté å scrijhaedje : Notez ossu li rsaetchaedje di “come” (on canari).
Forcoridjaedjes
Forcoridjaedje di l' oyon AN/IN : dinser (p. 103).
André Quevrain
Riprins dins l' Antolodjeye d' inte Bok et Sanson.
Doze omes (noveles)
Rîle des troes cossounes
Li rîle des troes cossounes (naturele dins l' accint do walon eployî voci :
Libeye
Economeye
* Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer Categoreye:Payis del Ligue arabe Categoreye:Payis Categoreye:Afrike bijhrece
Pierre-Joseph Dosimont
Hant avou des ôtes waloneus
I rescontréve sovint Djôzef Calozet. I lyi a fwait èn arimé eplaidî dins les Cayés walons.
Hårdêyes difoûtrinnes
Dosimont
Macsådaedje di Munixh
Categoreye:Terorisse Categoreye:Rascråwes uminnes
Ouves da Joseph Durbuy et Géo Warzée (tecses)
Contnou
Adon-pwis, gn a cénk arimés da Géo Warzée (k' esteut aprume on pondeu).
Iye Meurice
Sourdant
Meurice Categoreye:Iye Meurice
Paul Verlaine
Emile Petcheur, Papî sol parintêye bedje da Verlinne (divins l° 56)
Walter Schröder
Il î scrît del prôze nén racontrece so totès sôres di sudjets.
Li ptit rossea (froumadje)
Si no vént del coleur orandje di s' crosse. Il est fabriké el froumadjreye des Årdenes (fromagerie des Ardennes) ki s' trouve a Werbômont (comene di Ferire) dispoy 2001.
Obligåcion (finance)
Martchî des obligåcions
Les obligåcions polèt esse martchandeyes so les martchîs ås tites (boûsses). Ele vont monter u dischinde sorlon l' crexhaedje u l' baxhaedje des tôs d' interesses del manoye di l' obligåcion.
Categoreye:Finance
Mitchî Bakounine
Mitchî Bakounine ([RU] Михаил Бакунин ), c' esteut èn anårtchisse rûsse, k' est rwaitî come l' askepieu do mouvmint anårtchisse d' asteure, sortoit del anårtchi-comunisse eyet del anårtchi-sociålisse.
Crowate (lingaedje)
Egzimpe di tecse
Categoreye:Lingaedjes
Coron -ès des addjectifs femrins pluriyals metous padvant
Candjmint d' prononçaedje des cossounes metowes divant l' cawete -ès
E sacwants accints do walon, gn a on candjmint di prononçaedje del cossoune metowe divant li coron -ès.
Mins gn a des côps ki ça n' candje nole pårt :
dins li scrijhaedje walon del Wisconsene
Egzimpe dins on scrijhaedje walon del Wisconsene
Sourdants
Categoreye:Croejhete walone Categoreye:Cawetes do walon
Fiesse ås lingaedjes walons
Elle a stî mådjinêye et metowe so pås so fotches pa Michel Francard.
Scoutisse
Dins les belès-letes e walon
Dins ene novele da Djhan-Pire Dumont (divins «Tot tournant les pådjes»), on djonne racové d' ses grands-parints, va aler ås scoutes, paski c' est l' curé ki s' end ocupe
Fiesse ås lingaedjes walons
2016
Houte di çoula, gn ava 3 bates (sicrijhaedje d' ene pîce di teyåte, noûmots, creyåcion d' ene mascote).
Motî Denis
Li motî Denis, ki l' vraiy tite, c' est Dictionnaire wallon-français « d’après Nameur èt avaur-là », c' est on motî walon francès, radiercî pa Chantal Denis a pårti do motî da Somme.
Raecene
Sourdant
Categoreye:Plantes Categoreye:Botanike
Flûte a l' agnon
Fonccionmint
Po-z awè do son, on tchante tot zûnant dins l' trô. Ou adon, cåzer a spesse linwe (reper).
Avou l’ mwin ki n’ fwait rén, po fé d’ l’ efet, po-z awè on tremolo (tronnmint do son) i fåt, tocter avou l’ deujhinme doet, so l’ mimbrane del flûte.
Sourdants
Categoreye:Instrumints d' muzike
Ospitå
Dins les belès-letes e walon
Categoreye:Bastimints Categoreye:Medcene
Motî francès gåmès da Themelin
I sieve di sourdant po les ratournaedjes e gåmès des mots walons do Wiccionaire, et po les intrêyes di mots gåmès dizo l' rahouca "FGm2".
Il a stî replaidî e 2020, dizo ene recråxheye modêye, dins l' coleccion «Ma p'tite Édition » da Jean-Luc Geoffroy. Pu metou so les fis e 2021.
Wande
Wande ou Wonde (F. Wandre), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Lidje, el province do minme no.
Merci monsieu Doucane (teyåte e picård)
Metaedje el sinne
Adon, pol djouwaedje d' onk des persounaedjes, elle a stî rmetowe dins l' accint d' Tournai pa Gérard Platevoet.
Paracetamol
Medcene des biesses
Li paracetamol ni pout nén esse diné ås tchéns ni ås tchets, paski c' est on pwezon po ces deus sôres di biesses la.
Georges Puissant
Ouve pol walon
Il a ossu ovré sol réndjolijhaedje des vîs Cayés walons.
Televuzion
Tévé et dujhances sociåles
Å cmince, les djins si rashonnént co amon les prumîs k' ont yeu on posse. Po les match di fotbal, et des fouytons come li "James Bond".
* Categoreye:Medias Categoreye:Tecnolodjeye
Suddjonctif
Tins do suddjonctif
Gn a les tins shuvants dins l' suddjonctif :
Eployaedje do môde indicatif après "ki"
Si l' accion est reyele, minme après "ki", on eploye l' indicatif.
Noeråsse palivole ås ourteyes
thumb Li noeråsse palivole ås ourteyes, c' est on påwion d' djoû foirt corant e l' Walonreye.
Vanessa atalanta
Pire tiesse di lurson (live d' imådjes)
Pire tiesse di lurson ou Pire al bossêye (Piêre al Bousséye), c' est on live d' imådjes ki l' vraiy tite, c' est Der Struwwelpeter.
Wålant tchén
E l' Walonreye
Dins les payis do tîce-monde, li touwaedje des wålants tchéns n' est nén åjhey. Les moyéns eployîs (amoices al sitricnene, touwaedje å fizik) sont riskeus les djins ki sont dins l' cotoû.
L' apiçaedje, pu l' amedaedje des gos (tchéns måyes), ki sont rlåtchîs et wårdèt leu teritwere pôreut fé baxhî li nombe di wålants tchéns, mins mayuri s' i gn è vénreut nén des måyes nén côpés dins les tchintreyes ki s' fwaiynut cwand les lexhes sont-st al tchôde.
Djivêye des lingaedjes diswalpés so Wikipedia
Z
Categoreye:Wikipedia *
Bietris (veye)/passer do walon d' Bietris å rfondou
Sipotchåve voyale
Li spotchåve voyale e walon d' Bietris, c' est e (/ə/, come e francès le cheval), k' on pout scrire "eu" (sistinme Feller), ë (sistinme do Roman Payis), e̊ (sistinme ALW), ou biesmint e (bråmitn des scrijhaedjes espontanés).
Assimblêye walone
Mimbes
Çoula permeta d' ascoyî des mimbes des soces k' ovrént pol tuzance walone. Eyet des djins foû do monde politike (gaztîs, pårlîs, industriyels, professeurs d' univiersité).
Rapoûlaedjes
L' Assimblêye si rapoûla a Tchålerwè, a Mont, a Icsele, a Lidje, a Nameur, a Sint-Djîle, a Vervî ey a Tournai. Mins cåzu toltins a Brussele, a pårti d' 1920.
Ahote del prumire guere daegnrece
Après guere, i lzî divna todi pus målåjhey di disfinde dipus d' otonomeye pol Walonreye — ey adon pol Flande — paski ça avizéve rishuve les idêyes des Almands.
Robete
Mopliyaedje
Les donnes vinèt-st å monde sins pwels (ni-rafiyants). I sont spanis a 25 djoûs. Adon, on mete ene caisse di djonnlaedje dins l' cadje pol mere dedja aprester s' ni, pol djonnlaedje ki vént.
Omofoneye
Egzimpes d' omofones e walon
🇱🇰 Omonimeye E walon, tos les pluriyals des sustantifs sont omofones.
Dzogchen
thumb|right
Sourdants & pî-notes
<References/>
Djôzef a messe (monoloke)
«Djôzef a messe», c' est li sketch k' est dandjreus li pus cnoxhou e walon.
Tricbale
Sôres di tricbale
Categoreye:Bokionaedje
Jeannine Lemaître
come noûmotresse
Lemaître Jeannine
Djårdinî
Dins les belès-letes e walon
«Dji so-st on bon djårdinî», ene tchanson des Djiffs.
Coistrece (djeyografeye)
Sourdants et Pî-notes
Categoreye:Djeyografeye
Dorene
Dorene (Dorène, F. Dorinne), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Uwar, el province di Nameur.
Guddîte
El guddîte (arabe marokin ڭدّيد, geddid, /gəd.'did/), c' est des grands longous bokets d' tchå d' bedot salés et metous souwés å solea.
Cåzaedje (tchanson)
Uzaedje d' on timbe
Li cåzaedje si pout eto fé so on timbe, pu l' cåzaedjisse diner les paroles a on compôzeu k' edvinte ene ôte muzike. A ç' moumint la, vos avoz des tchansons k' ont pårmint l' minme pîtaedje et l' minme nombe di vers, mins des airs diferinnes.
Mawoumet III do Marok
Politike
I cloya l' pôrt d' Agadir e 1774, po diswalper l' ci d' Mogador, ene veye k' il aveut pår rassonré avou des årtchitekes uropeyins, et-z î priyî des martchands inglès, aprume des djwifs.
Mouvmint flamind
Candjmints di lwès adierceyes på mouvmint flamind
Li 18 d' avri 1898, li "lwè d' ewålisté" riclame li neyerlandès come ewal do francès.
Forboutaedje
Mostraedje do ro
Li forboutaedje del velire est diferin do mostraedje do ro, k' arive divant l' velaedje.
Forboutaedje do rectom ås tchvås
Les polins et les moulets si forboutnut l' rectom. Li pårteye ki vént foû, ci n' est ki l' fene pea do coron do boyea, et on gros spès udinme padzo.
Esportigne di Tchålerwè
Gôl :
N°1 - Nicolas Penneteau
Bak:
N°24 - Dorian Dessoleil
Alf :
N°19 - Keita Malick
N°22 - Gaëtan Hendrickx
N°44 - Ryota Morioka
N°70 - Younes Delfi
Dvant :
N°9 - Adama Niane
Nén-fotbalisse
Samba Diawara (Troejhinme etrinneu)
Grande vintche
thumb|taeye del fleur rimatowe al cene d' ene mwin d' djonne feye thumb Li grande vintche, c' est l' pus hôte des vintches (eneviè li ptite vintche).
Willy Chaufoureau
Ouve pol walon
Come eplaideu, on lyi doet li live di spots d' Nivele (2001).
Tigue
Discrijhaedje
Ses poys sont djaene-orandjes, blancs sol vinte, avou des noerès royes tot do long del schene, des pates et del cawe.
Dji vou vir Mioussev (teyåte)
Mins w' est i, l' Bouli ?
Ratournaedje da Chantal Denis.
Dji vou vey Mioussef
On wåde les persounaedjes del Rûsseye come dins l' mwaisse ouve. Dins l' foyou d' prezintaedje, on prezinte li cotoû istorike la ki l' pîce a stî scrîte.
El deure voye (teyåte)
Istwere di l' ouve
L' ouve a fwait prumî pris a ene bate di scrijhaedjes ALWAC e 1958. Pu, avou deus ôtes ouves, il a rascodou l' pris do Hinnot di belès-letes e walon e 1959.
Sourdants
Categoreye:Teyåte e walon Categoreye:Cåzants keurs
Fontinne-l'-Eveke
Fontinne-l'-Eveke, u è Feller, Fontène-l'Èvèke ([FR] Fontaine-l'Évêque) est ene comene del Walonreye, el province do Hinnot.
Alouchta
Dins les belès-letes e walon
On ndè djåze dins l' roman «Vera» da Lucyin Mahin.
Té (abwesson d' yebes)
On té, c' est ene abwesson fwaite tot metant des plantes dins del bolante aiwe.
Pitite vintche
thumb|si taeye est aviråve sol mete Li ptite vintche, c' est ene vintche ki n' monte nén foirt e hôteur (eneviè li grande vintche).
Memweres da Félicien Barry (papîscrît)
Corwaitaedje do walon
Li scrijheu ni saye nén di fé ene ouve di Belès Letes. Il eploye eto toplin des francijhas, a môde do cåzaedje des djins di s' tins.
Djuda Iscariote
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Apoisses da Djezus-Cri
Mîtrinne Amerike
L' Amerike cintråle est tot etire dins l' Amerike latene.
Politikes
Ashonnas d' payis :
Noveles al tévé
Categoreye:Televuzion Les noveles al tévé ou djournå al tévé ou djournå pårlé sol tévé, c' est come å posse mins sol boesse ås imådjes. Dabôrd, on voet li ci ki prezinte, et å pus sovint, des rapoirtaedjes so les noveles k' on-z pi dene.
Egzimpe di djournå pårlé al tévé avou on priyî al fén (Lucyin Mahin prezinte si live Vera et djåzer do walon)
Relêye
Li relêye vént k' i gn a pont d' nive (u waire), nén come el djivronde.
Spale (oxhea)
L' oxhea del sipale, k' on dit eto l' omoplate, c' est on plat oxhea plaké so li dzeu do dos, et ki s' adjond a l' tiesse di oxhea do bresse, tot fôrmant li djonteure del sipale.
Assôt do Capitål
Sourdants
Categoreye:Estats Unis Categoreye:Politike
Spale (oxhea)
Discrijhaedje
Sol difoûtrin costé, gn a ene cresse ki court tot do long do grand costé, e mintan di l' oxhea, li cresse di l' omoplate. Si role est d' rafoirci l' oxhea, a môde d' on bwès so tchant e mnujhreye, ki sereut clawé long e mitan d' ene plake.
Eployaedje
L' oxhea del sipale, so s' plat costé, a siervou come sopoirt di scrijhaedje. Les pus viyès modêyes di l' Alcoran ont stî scrîte so des spales di chamos.
Stronnant rôguia
Senes del maladeye
thumb|brut do coirnaedje (vea d' deus moes) Li vea kimince a rôgyî, et todi pus foirt a fwait k' les djoûs passèt (coirnaedje larindjrece). On l' etind dijh metes lon.
Li tanfla espaitche li vea d' co magnî.
Walon e l' eglijhe
thumb|Coviete do live da [[Jean Pirotte]] Li walon e l' eglijhe, c' est l' eployaedje do lingaedje walon po des ofices rilidjeus crustins, aprume dins les eglijhes.
Yves Gourdin
Di s' mestî, il esteut infirmî.
Li ptite vatchresse (arimés)
thumb Li ptite vatchresse (La p’tit’ vatch’resse), c' est ramexhnêye d' arimés da Louis Piron, k' a vudî e 1972.
Djeu d' mots
thumb|[[fås sint|sint Çanses = sins çanses]] On djeu d' mot, c' est ene riyotreye rashiowe so ene omofoneye. Dj' ô bén k' c' est ene rireye k' on dit tot cåzant, pask' on mot rishonne foirt a l' oraye a èn ôte.
Piceure
Les djeus d' mots candjnut bråmint sorlon les lingaedjes. Come d' efet, i gn a ki rotnut dins on lingaedje mins nén e-n ôte.
Li ptite vatchresse (arimés)
Contnou
Nosse viye måjhon: traze estrofes di 4 zandrins, shuvou pa on vers di cwate pîs ki finit pa «nosse viye måjhon». Li spoûle kimince å moumint k' elle a stî basteye: …et fini cwand i rpasse divant, adon k' elle a stî rvindowe:
Dujhance sociåle
Les dujhances sociåles polèt divni on sourdant po les lwès di ç' payis la. C' est l' droet dujhançresse.
Li ptite vatchresse (arimés)
Pî-note
Categoreye:Ramexhnêyes d' arimés
Rweyåme di France
Li Rweyåme di France, c' esteut l’ redjime politike e l' France divant l’ Revolucion francesse di 1789.
Émile Gérard
Hårdêyes difoûtrinnes
Gerard
Mareye
Lives
Mareye, ene vicåreye (live da Joseph Bodson)
Iye Meurice (payis)
Istwere
Diviè 1510, des naivieus portuguès el lomît «Ilha do Cisne» (Iye do cégne). Gn aveut nén ene åme ki dmoréve låvå. Li dit «cégne», c' est on gros oujhea, li «dodo» u «dôrlin».
Sourdants
Categoreye:Payis * Categoreye:Oceyan Indyin
Djebel Xheder
Categoreye:Montinnes Categoreye:Marok Li Djebel Xheder (arabe جبل الاخدر ; Fr. Djebel El Akhdar; Jbel Lakhdar), ki l' no vout dire "Vete Montinne", c' est ene pitite montinne, 687 mete hôte al copete, k' i gn a å Marok.
Rilidjon
Gn aveut la-hôt on perlinaedje li djoû do mont Arafate. Les djins des tribus vijhenes des Oulad Ahmed, Oulad Jerrar et les cis des Rahamna alént passer deus troes djoûs, et l' nute di dvant l' djoû Arafate sol copete.
Montêye disk' al copete
<Gallery> File:Djebel Xhedar Had Lawounate.jpg|Veyou d' Nonne File:Djebel Xhedar Dar Cayid Tounsi2.jpg|Veyou d' Bijhe File:Djebel Xhedar pus près.jpg|tot près, veyou do Coûtchant File:Djebel Xhedar montêye.jpg|Tot montant File:Djebel Xhedar Vuwe Bijhe.jpg|Al copete, tot waitant so Bijhe File:Dris Reda Jbel Xhdr1.jpg|On pô pus sol Levant File:Djebel Xheder pus hôt ucaliptusse.JPG|Pus hôt ucaliptusse (pindant å Coûtchant) File:Djebel Xheder cresse coûtchantrece did lon.JPG|Cresse coûtchantrece, veyowe do dzeu File:Djebel Xheder cresse coûtchantrece.JPG|Cresse coûtchantrece : grossès pires File:Djebel Xheder betch did lon.JPG|Betch (Sud-Ouwess) veyou do dzeu </Gallery>
TEC
Imådje
centré|220x220px
Come ene bresseye di fleurs (pactêye)
Li pordjet a stî adjinçné pa Robert De Meester.
Ene des tchansons del pactêye (tecse et tchantaedje)
Motlî Aubry
Replaidaedjes
Il a stî replaidî e 1878 dins li «Revue des langues romanes», 2e rîlêye, tome 6 (tome 14 del coleccion), p. 64-72 & 181-183.
Xhlé
industreye del linne
On s' a lontins siervou del xhlé dins l' industreye del linne, po discråxhî les tozons.
Aloyance Simon Bolivar po les Peupes di noste Amerike
Sourdants & pî-notes
<References/>
Clairtés so les belès-letes e walon di nosse tins (live)
Clairtés so les belès-letes e walon di nosse tins, ki l' tite e francès, c' est «Clarté sur les lettres wallonnes contemporaines», c' est on live sol walon, scrît pa Maurice Piron, ey eplaidî e 1944 (mins sins date sol live minme).
Consecwinces do live
Les idêyes da Piron la vont fé skepyî li djermêye 48, ki va produre les meyeus scrijheus e walon do 20inme sieke.
Cawete -aedje 1
Vierbires
L’ askepiaedje di parints avou l’ cawete -aedje si pout fé eto avou sacwants vierbires. Ces mots la sont scrîts avou ene loyeure : N’ a k’ kékes viebes, copurade les cis d’ sintimints, ki n’ ont pont d’ parint avou l’ cawete -aedje.
Gama-coûte (binde d' imådjes)
Ele serè shuvowe d' ene deujhinme, e 2017, on sincieus esplicaedje sol tecnike (Gama-coûte 2).
Amontaedje del BD
Cwate moes å long, Djozé va loukî les cotoûs do siervice, et toirtchî ses plantches.
Veye (biyolodjeye)
Totes les vicantès sacwès polnut atraper des maladeyes.
Tåvleu
Libe
Les cawetes uzêyes på les libes tåvleus : .odt
Fonse et li cpagneye (portraits)
Boket do live
Categoreye:Lives e walon
Blames et foumires (arimés)
Tinmes
Mågré ki l' nateure del Hesbaye est veyåve tot åd dilong des 40 pådjes, c' est purade on cåzaedje do scrijheu avou lu-minme.
Zengui
Cårire
E 1138, i va aidî li vî emir di Chayzar disconte d’ èn aloyance des Roumis et des contes d’ Edesse, Djoçlin II et d’ Antiyotche, Raimond. I parvént a fé lever l’ sidje (li 21 di may), djusse pal voye d’ ene guere sicolodjike (fé dispetroner les aloyîs, fé sogne ås sôdårs ki des ricfoirts vinèt d’ totavå l’ monde muzulman, evnd.).
Sourdants
Categoreye:Rilomés muzulmans Categoreye:Croejhådes Categoreye:Rilomés Trouks Categoreye:Rilomés sôdårds
Timpli
E moudrolodjeye
C' est sovint la ki les moudreus touwnut leu victime, soeye-t i å pistolet, soeye-t i tot bouxhant dsu.
Organes vijhéns
Categoreye:Antomeye Categoreye:Tiesse
Amanda Dechamps
Amanda Dechamps, c' est ene sicrijheuse e walon, skepieye li 16 di djulete 1938 et moite li 29 d' awousse 2002.
Ouve pol walon
Come sicrijheuse e walon, elle a scrît di 1994 a 2002, des powinmes et des ptitès prôzes, eplaidîs dins l' Bourdon.
Taywane
Mwaissès dnêyes
Lingaedje : mandarin (lingaedje sovint lomé flotchreçmint : chinwès, k' est l' no del pitite famile).
Foye
Motlî
Mins gn a sacwantès plantes sins foyes.
Li tchet ås botes (floriconte)
Li spoûle
Li shûte si lait adviner...
Imprimreye
Divant Gutenberg
Des progrès par après, ça a stî les caracteres e taexhon (cûte tere) mins ces-ci sont cazuwels, et après sacants lives, li cwålité di l’ imprima baxhe pår.
Rifondaedje des langues
Sifwaitmint, on vout k' l' inglès åye sitî ehåyî pa èn imprimeu d' Londe lomé Claxton.
Sourdants
*