cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tribunå del mwaisse lwè
Tribunå del mwaisse lwè del Beldjike
Li tribunå del mwaisse lwè del Beldjike ki rote asteure n' est nén vî. Il a stî strimé å Senat li 1î d' octôbe 1984. Il a foit a fé a cåze des diferins pårlumints ki fwaiynut des lwès el Beldjike federåle (Nameur, kiminålté francesse, Flande, kiminålté tîxhon-cåzante).
Henri Collette
Di s' pus hôt diplome, il esteut docteur ezès lingaedjes tîxhons. Sol fén di s' veye, il acsegnive li latén eyet l' grek, foû des scoles.
Actinomicôze
Li maladeye est bråmint pus corante dins les biesses. Li cåze, c' est Actinomyces bovis k' acsût bråmint les bovrins, mins eto les tchvås, les pourceas et les tchéns, foirt rålmint les bedost. Loukîz a : Actinomicôze ås biesses.
Cawete di codjowaedje -i
Djivêye di viebes di cisse cogne la
🇱🇰 Cwatrinme troke di viebes e walon
Bouket-tot-fwait (arimés)
C' est tos arimés so Nivele.
C' esteut l' prumî live då scrijheu.
Jean Haust
thumb|(diviè 1935)
Sicrijhaedjes
Si mwaisse-ouve, "le dialecte wallon de Liège", a parexhou e troes bokets:
Biesse di Ståneu (fåve do vî vî tins)
Modêye do tribunå do coucou
Adon totes les omreyes do viyaedjes si fjhît on dvwer di prinde pårt al trake. Et çoula s' passa come li savtî aveut preveyou.
Sourdants
Categoreye:Fåves do vî vî tins
Djus d' beyôle
Tecnike
On pout fé çoula avou on windea. Docô k' on-z a trawé li schoice, on voet l' ameur ki gote. Après, on mete ene pitite buzete di plastike po k' el gotaedje våye dins ene botaye di plastike, ou çki l' aiwe di beyôle si rashonne.
Cwand ça n' gote pus, i fåt ristoper l' trô di l' åbe avou ene broke di bwès. Li schoice si rnourit, et l' anêye d' après, on n' voet nén ddja la k' on-z aveut fwait on trô.
Awè vî fré (arimés)
Awè vî fré, c' est ene ramexhnêye d' arimés da Marcel Hicter, k' i scrijha cwand il esteut co ås hôtès scoles, e 1939. Gn a sacwants powinmes da sinne, mins copurade des redjårbaedjes di powetes greks, a prume Horace.
Tåve
Cognes
thumb|ås shijh costés
Nivele
thumb|Eplaeçmint e Roman Payis
Son ê rinflé
Sicrijhaedje e-n AFE: /æː/
Mostraedje e l' ALW
C' est l' son k' est todi noté ɛ̄ (avou on macron ådzeu do "ε") e-n alfabet fonetike.
Cawete -ea
Dins les deus cas, li mape ni prind nén asteme a ç' diferince la, maxhant les deus sons dizo l' minme essegne, tantea k' on n' såreut vey leu ståraedje djeyografike do prumî côp d' ouy.
Coron -yer
Cwand i respond a on coron d' mot -yêr, minme djeu: les ponts avou on mierdrovou ê sont edjîvlés dizo fiêr. Avou ça k' i sont rpoirtés sol mape l° 40, ki mostere on stramaedje sol Roman Payis, les arondixhmints d' Dinant et Måtche-el-Fåmene, et l' payis d' Sint-Hubert.
Sourdants
E Categoreye:Raspepyîs årtikes Categoreye:Diyalectolodjeye
Blanke beyôle
Li schoice est bén blanke, mins padecô ele saetche ene miete sol rodje, aprume dins les sôres ki vnèt dins les fagnes ("bôles di fagne").
Li viye eschoice, al pate di l' åbe, est noere et graevleuse.
Moxhe al låme
Motlî walon
🇱🇰 moxhî
Mes meye prumîs mots (imådjî)
Ratournaedjes e walon
Gn a yeu cwate ratournaedjes e walon:
Sôres di mots
Onk des interesses di cist imådjî la, c' est k' on î a metou des mots so des sacwès d' ådjourdu, k' on n' såreut trover des les motîs classikes.
Bouket-tot-fwait (fleur)
Categoreye:Fleurs des cortis
18 d' avri
Li 18 d' avri, c' est li 108inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 109inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co 257 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
78
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Anverse
Li revolucion d' 1830 a Anverse
Categoreye:Veyes di Flande
Boschetaedje
Li boschetaedje u gonflaedje, c' est cwand on roemiant a l' panse ki s' rinmplit d' gåz (ou d' eschome), k' i n' sait reuper foû.
Dåfén ordinaire
Delphinus delphis
Betchete ki- / c(o)-
Les troes scrijhaedjes e rfondou walon del betchete ki- / c(o)-
Sorlon les accints do 20inme sieke, et eto les rîles di scrijhaedje do son K, li betchete ki- / c(o)- si pôrè scrire:
Jeanine Xhenseval
Rascourti
Ele si ressåve a Lidje, et si rtover e-n on scwate di drouctés. Et fé come zels.
Po-z aveur des cwårs po s' tchedinne, ele va briber. C' est adon k' ele rescontere ene fonccionaire ki va magnî al taviene...
Louwis d' emon l' Pitchou (roman)
Persounaedjes
Cisse-ciale si lome Djuliye.
Må d' araedje
ås berbis
Dabôrd, les senes clinikes vont aparexhe so sacwantès biesses. Gn årè do tchôcaedje å meur, on drole di rwaita, do toumaedje djus. Tot veyant on tchén, ele pout l' ataker, et dmorer stampêye djusse divant lu.
Louwis d' emon l' Pitchou (roman)
Bastixhaedje do live
Pa deus côps, gn a des tecses di discrijhaedje d' etrevéns del rezistance, riprins d' ôtes documints :
Chamo
Mopliyaedje
Li poirtêye deure a pô près 11 moes.
Pinsion d' famile
Ene pinsion d' famile, c' est on ptit otel, sovint e-n on viyaedje, la k' les tneus sont foirt amiåves avou les pratikes, et sovint lezî aprester tos ls amagnîs.
Istwere
Dispu les anêyes 1990, les pinsions d' famile ont stî concurinceyes pa les djîsses e viyaedje. I sont metous dins les minmes payis, ofrixhnut a pô près les minme siervices, minme pus diferincyîs. Et s' sont i meyeumartchîs.
Moucron
Ban
No des ptits bans - Limero del posse
Hondourasse
Mwaisse veye : Tegoucigalpa.
Politike
Li dierin prezidint, Manuel Zelaya Rosales a stî disdjoké pa on côp d' estat li 28 di djun 2009. I pola rivni sacwants moes pus tård, mins sins pus s' prezinter ås vôtaedjes.
Måjhone ås rabistocaedjes
Sourdant
Categoreye:Dujhances sociåles Categoreye:Bastimints
Moustatche
Ene moustatche, c' est on poyaedje ki vént sol lepe dizeutrinne.
Metapedia
Foite droete
Metapedia a puvite ene mwaijhe erlomêye, veyånmint k' c' est rwaitî télcôp, å mî, come on waibe di foite droete. Houte di çoula, il est, afeye, rwaitî tot-z estant ene eciclopedeye recsisse.
5 di måss
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Laurette Onkelinx
Laurette Onkelinx, c' est ene politicresse walone k' a skepyî a Ougrêye li 2 d' octôbe 1958.
Joseph Médard
Hårdêyes difoûtrinnes
Médard, Joseph
Viè l' avni (tchanson)
Istwere
Elle esteut prinjhe come ene sôre d' ime nåcionå, a costé del Braibançone. Mins nerén, ele n' a nén oficirmint ricnoxhowe come téle.
Riz
thumb|Ene rizire å Bingladesh
Li riz s' plante dins l' aiwe, e-n on tchamp ki s' lome ene rizire.
Philippe Boula de Mareüil
I skepia li 6 di fevrî 1971.
Lives sicrîts
D'où viennent les accents régionaux ? Le Pommier : Paris, 2010.
Boula de Mareuil Boula de Mareuil
Joëlle Milquet
Ele a stî croxheye mwints côps e caricateure pa José Schoovaerts dins les RABULèTS. Ey eto e dessén dins l' binde d' imådjes "Professeur Titôrvå".
Pol Noël
I sina ene dobe modêye del fåve do vî vî tins del biesse di Ståneu, on live eplaidî e 1989.
Erîlêye ratourneure
Come sol pådje do DTW (vaici).
Egzimpes d' erîlêyès ratourneures
"a[bB]c", c' est ene tchinne ki l' 2inme lete pout esse "b" oudonbén "B": "abc", "aBc"
Les rondès åtchetes replaeçèt ene tchinne, eyet avou on "|", on pout dire onk ou l' ôte; metans: "a(ma|mou)gnî" = "amagnî" ou "amougnî".
Raecenes (sitroete plake)
Elle a vudî e 2016.
Bire di manaedje
Sovint, on prind l' oidje, li frumint u li speate tés kés, sins fé do brå. Mins i n' fåt nén des varyîstés trop poûssêyes.
Deujhinme ricete
C' esteut des botayes k' avént on boutchon d' porçulinne et on djwin d' cawoutchou. On l' picive avou on clipe monté sol botaye.
Nicolai d' Mire
Sourdants
Nicolai Categoreye:Sint-Nicolai Nicolai
Morance pa malåde
Li morance pa malåde u touwance, c' est l' nombe di malådes ki morèt d' ene metowe maladeye.
13
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 13 do calindrî grigoryin.
Alofôme
Sourdant
Categoreye:Linwince Categoreye:Lingaedje walon Categoreye:Croejhete walone
Houbion
Humulus lupulus
SuSE
openSUSE e walon
Ene vicante plake po-z astaler Open SuSe a stî ofreye ås abounés del Rantoele-gazete, avou l' limero 53.
Azitromicene
Uzaedjes
Årvier des rîles do médiaedje ås antibiyotikes, cial, li médyinne ni deure ki troes djoûs.
Arondixhmint d' Årlon
Referinces eyet sourdants
* Arlon
Scawaedje (linwince)
Mots walons skepyîs pa scawaedje (dedja studyîs dins l' Wiccionaire)
Michel Nollet
thumb|Nollet amon [[Titorval ]]
Bagn Mareye
On mete les sacwès a tchåfer dins on potiket ki bagne dins del bolante aiwe.
Sint-Trond
Istwere
Sint-Trond, c' est l' plaece k' a vnou-st å monde li Redjint d' Beldjike, li Baron Barthélémy de Theux de Meylandt (Bietmé di Teu d' Meylande).
Maronî
Discrijhaedje
I dene on bea blanc flormint ki s' dresse ådzeu des foyes.
Louis Remacle
come ricwereu
Mins Louwis Rmåke est purade conoxhou come onk des pus grands rcwereus sol walon. Po cmincî, c' est lu k' enonda l' eplaidaedje di l' A.L.W., et fé lu-minme les deus prumîs tomes.
Louwis Rmåke aveut cnoxhou les displits do pordjet do "Diccionaire Djenerå do lingaedje walon" k' aveut cmincî e 1906, et ki e 1960, n' esteut co k' al lete A. Eto, il aveut ehåyî ses rcweraedjes po tote si veye, a pårti do studiaedje des vîs papîs, disk' al sinteze so l' istwere des foninmes do walon (1992).
L' efexhaedje (novele)
ISBN 978-2-917453-44-5
Ôdegne
Ôdegne  (F.  Odeigne ), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Manhé, el province do Lussimbork.
Djeyografeye
Raiwé pa l' Inne.
Ufôre al hårpixhe
Spårdaedje
On ndè trove bråmint åtoû d' l' atantchêye di Bni-el-Ouwidene (Mîtrin Hôt Atlasse), mins ossu dins li Ptit Atlasse (Ayites Bou Amrane).
Reynolds Hostin
Ouve e walon
Il est eto l' oteur di cwate pîces di teyåte.
Tinmes
Ces cwålités la (compatixhance po les pôvès djins, disbåtcheyes, disseulêyes) vont soude a tot côp bon dins ses powinmes.
Plaene (usteye ås deus mwins)
On plaene ås deus mwins ou coutea ås deus mwins, c' est ene usteye des mnujhîs, des lutîs.
Fetchire måye
thumb|Adjinçna del plante thumb|fetchire måye so on peri Li fetchire måye, c' est ene des pus corantès fetchires del Walonreye.
24 di setimbe
Li 24 di setimbe, c' est li 267inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 268inme po ls anêyes bizetes), avou 98 djoûs dmorant disk' al fén d' l' anêye.
Gabriyel eyet Gabriyel (roman)
Kitaeyaedje do live
Li cou-coviete, c' est on tecse d' agritche, la k' on dit platezak ki les deus Gabriyel sont des gaiys et k' i s' volnut maryî.
Les etrindjirs eyet l' ebagaedje et l' rabagaedje
E Swede, gn a deus cmaires, ki leus nos d' famile sont Lejon et Fransväg: ki c' est des sirs riscrijhaedjes des nos walons Leyon et Françwès.
les passadjes e francès
Onk di curé, mågré k' i dmore avå Brussele, saye di djåzer walon, k' i l' acmaxhe avou do francès:
Goutrou
Istwere
Pindant li 19inme sieke, Goutrou esteut ribané avou Landliye, k' asteure est ribané avou Montnîye-Tiyou.
Referinces et sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Hinnot
Xham
I fourit eto li pere da Couxh, Mishrayim, Pout et Canaan.
Aiwe di Wåtche
Coraedje et agolinantès aiwes
Ele ricujheut l' Aiwe di Holzwarche (Wåtche-di-bwès), mins asteure li deus-aiwes est neyî dins l' astantchêye di Bûtba.
14
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 14 do calindrî grigoryin.
Djihan l' evandjilî
Ouve come sicrijheu
C' est lu k' a bråmint evandjili l' Azeye mineure. Il åreut scrît l' Apocalipe, troes epites, eyet li cwatrinme evandjîle.
Shakbar
Eviè 1830, i s' rind å Mont Lapchi. Et-z î basti on moustî, li Chöra Gephel Ling e mitan del plenrece lomêye "Chöjung Mathang".
Ourougway (aiwe)
L' Ourougway, c' est on mouze (fleuve) di l' Amerike nonnrece, 1.580 km long, metou inte l' Årdjintene a l' Ess et l' Ourougway et l' Braezi a l' Ouwess.
Philippe Monfils
Philippe Monfils, c' est on politikî bedje. I a skepyî a Lidje li 4 di djanvî 1939. C' est on mimbe do Mouvmint Rfômrece.
Crantche del branete
Chifes
E 2018 ey e Beldjike, 1.042 omes ont yeu ci crantche conte 982 femes. E-n Urope, sorlon des chifes di 2014, 98% des djins avant cisse crantche revoynut a cåze di çoula.
Fonk
Tuzance
Li fonk a yeu des consecwinces dins kékès ouves, metans dins l' binde-son d' on fime del pekêye Fast and Furious.
Tchestea d' pougns (djeu)
Contene e walon
Cwand on vout fini:
Guiyisch
thumb Guiyisch (fr: ey en almand: Guirsch, so plaece (lb): Giisch) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Årlon (Arel).
Mwaisse pådje
<templatestyles src="Modele:Mwaisse pådje/styles.css" /> Wilicom sol coxhe walon-cåzante do Wikipedia … …ki c' est ene libe eciclopedeye, dinêye po rén, k’ on pout tertos recråxhî. Nos estans li Friday 2023 ey i gn a 0 årtikes. Gråces a tertotes ey a tertos ! [//wa.m.wikipedia.org Modêye po les sûtifones] Pordjets d' asteure Dominnes dedja bén diswalpés e l' eciclopedeye Prezintaedje do Wikipedia Årmonak El savîz ?
Anemeye å virûsse des poyons
Espaitchance
Dins les poytreye di mames ås poyons ki les poyetes sont-st aclevêyes ahouwêyes did tot, on ls eploctêyrè divant k' ene ni ponénxhe (del 16inme al 20inme samwinne).
Odjî l' Daenwès
Odjî d' Daenwès (e daenwès, Holger Danske), c' est on forveyou persounaedje k' aparexhe dins les tchansons d' djesse do tins da Tchårlumagne.
Viyé-l'-Boune-Aiwe
Viyé-l'-Boune-Aiwe (la-minme, Viyè u Vilé, F. Villers-la-Bonne-Eau, almand Weilerbach), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Bastogne, el province do Lussimbork.
Li Chwès (gazete)
Li S.N.R. "Li Chwès"
C' est l' Soce Nén Recwårlante ki manaedje li gazete, et eto sacwants eplaidaedjes. Li prezidint askepieu fourit Tchåle Massaux. E 2003, c' est Yves Paquet k' a rprin l' posse. E 2004, Michel Hubert, ey e 2005, c' est Châle Massaux k' î a rivnou å vierna. Elle a porshuvou s' bouye après l' djocaedje del gazete.
Francis Baudoux
Ouve pol walon
Adon-pwis, i scrijha so des waibe-bloks aprume dizo l' no d' pene da Enocin Citron (Inocint Citron). Il eployive on rfondou walon nén erîlé.
Si avuzion do rfondou
Il aveut aprins l' walon do Coûtchant, après Djnape. Come indjenieur après Lidje, il oyeut les ovrîs cåzer walon etur zels (motoit so s' dos) et i n' les comprindeut nén. Tot aprindant l' ortografeye do rfondou, i pola, d' on plin côp, rimete les sons d' après Lidje avou les cis do Coûtchant walon, ey adon, comprinde sins rujhe li lidjwès. Pol lu, ci fourit on fel riglatixhmint, ki l' tchôca a todi disfinde li rfondou walon, afeye on pô trop hagnûlmint po esse politicmint comifåt.
15
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
The Beatles
Tuzance walone
On rindaedje di bon dvwer a stî fwait po les Beatles, e walon. Come di djusse, ene pårtêye d' ene d' leus tchansons a stî ratournêye e walon.
Contes do bon vî tins (live d' imådjes Walthéry-Thomsin)
thumb|coviete Les contes do bon vî tins (contes dè bon vî tins), c' est on live d' imådjes e walon avou 10 floricontes foirt kinoxhous, riscrîts pa På-Hinri Tomsin, ey enimådjîs pa Françwès Walterî.
Årmilire d' Årdene
Come formagnant
Come formagnant, il atake pus voltî les douglasses et les årdjintés sapéns.
Oscar Pistorius
Vicåreye
E 2004, i comince a fé del coûsse a pî adon k’ i s’ aveut cassé l’ djino å rugbi. Divant ça, il aveut minme cachî a fé del bocse.
Anêyes 320
320 | 321 | 322 | 323 | 324 | 325 | 326 | 327 | 328 | 329
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Schene (antomeye)
Li schene e l' mangonreye
Ås grossès biesses, del schene do dos et des rins, on rsaetche li tchå ås meyeus bifteks.
Tîtindje
Djeyografeye
Viyaedje metou al frontire avou l' Grande Dutcheye. C' est on ri, li Zourba, ki fwait limotche.
Bernard Poplineau
Ouve pol tchampnwès
Il a fwait des 33-toûs, pu des stroetès plakes avou des tchansons e tchampwnès, pu eto e francès.
Max Verstappen
Max Emilian Verstappen, c' est on pilote vinant del Holande.
Plante
Ene plante, c' est ene vicante sacwè ki n' bodje nén, et ki prind si nouriteure del tere.
Province del Frize
Categoreye:Bas Payis
Li vî batea (powinme)
« Li vî batea », c' est on powinme aprume sicrît pa Arthur Masson.
Tchapele
Bastixhaedje des tchapeles
Adonpwis, c' esteut ene ritche famile ki bastixheut ene tchapele po rmerciyî l' Bon Diu d' ene faveur (metans: èn nén awè stî broûlé pa les Almands al guere di 14).
Stoumont
Stoumont ([FR] Stoumont), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje.
1905
Ôtès djins
Categoreye:Date
Årdjeton (Lonzêye)
Årdjeton est on hamtea d' Lonzêye.
Sint-Nicolai (fiesse)
Li Sint-Nicolai, c' est ene fiesse des efants el Beldjike ki s' passe li 6 di decimbe, li djoû k' on dit ki l' vraiy sint Nicolai a morou.
Arivêye di Sint-Nicolai dins les anêyes 2000
Dins les floricontes, Sint-Nicolai atchvale todi on bådet. C' est co co come ça k' il arive sovint, dins les payis ki sayèt di wårder les viyès uzances.
Sourdants
Sint-Nicolai Sint-Nicolai Categoreye:Sint-Nicolai
Rastrind saiss ! (biyets d' oumeur) (tôme 2)
Li live a vudî e moes d' nôvimbe 2021, eplaidî pa l' S.N.R. «#Namur inc.» (come li prumî).
Dinêyes eciclopedikes
Dins l' boket so les Bas Payis borguignons, li scrijheu ni djåze waire del Walonreye d' asteure, di çou k' ele divreut ås duks di Bourgogne. Tot biesmint paski l' Walonreye, c' esteut pol mitan li Principåté d' Lidje, ki les Borguignons, c' esteut leus innmis. Dins l' restant k' esteut pår dås Borguignons, les dutcheyes di Nameur, do Lussimbork et do Hinnot, n' aveut nole grande veye martchande, po-z î basti des rlujhants monumints.
Ayåbe
Sourdants
Categoreye:Åbes Categoreye:Djinres di plantes
Benoit Lutgen
Benoit Lutgen, c' est on politikî CDH k' a stî lontins mayeur di Bastogne.
Nitrodjinne
L' azote come ecråxhe po les plantes
Categoreye:Elemints tchimikes Categoreye:Gåz
Vos, l' Payis d' Tchålerwè (tchanson)
Elle a stî ratournêye e walon, kécfeye pol prumî côp, sol Wikipedia walon, e 2019.
Troes-Ponts
Troes-Ponts, u Li Troepont, obén e Feller : Lu Treûs-Ponts ([FR] Trois-Ponts), est ene ribanêye comene dins l' province di Lidje.
Mareye (mame da Djezus)
Les catolikes li est fiesteye sacwants côps so l' anêye. Les protestants, bråmint moens.
Fiesses di l' Aviedje po les catolikes
(cronolodjicmint dins l' anêye)
Tiznite
Categoreye:Veyes do Marok
80
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Screpe-cir
On screpe-cir, c' est on grand hôt bildigne, k' on pinse k' i va disk' å cir.
Madrid
Madrid, c' est l' mwaisse-veye di l' Espagne.
16
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 16 do calindrî grigoryin.
Sacrifiaedje
Po les crustins
Les crustins croeynut ki les sacrifiaedje del prumire aloyance ont stî cmandé på Bon Diu, po dire å dvant li sacrifiaedje do Crisse so li croes. Li Djezus åreut stî lu minme li sacrifiyeu, li dispouye et l' ôté, et åreut sofri po spanî les petchîs d' tot l' monde. Li teyolodjins ni tcheynut nén d' acoird po dire si on spanixhaedje a stî dmandé på Bon Diu come pris di ratchtaedje, po payî les petchîs des djins, u purade ki l' Crisse s' a leyî fé, la k' i n' åreut nén corou evoye cwand k' ons a vlou l' touwer.
A pårt sacwants protestants, les crustins dijhnut eto ki l' messe est l' ofice ki fwait ki l' sacrifiaedje do Crisse sereut vaici so l' ôté del eglijhe, disvoyî avår les trevéns, po k' les djins polnuxhe magnî l' dispouye do sacrifiyaedje, ki li pwin et l' vén, divnous li coirp et l' sonk do Crisse.
Tontlindje
Etimolodjeye : bodje Tundila (no d' djin), cawete -indje (les cis d' mon Tundila, li famile da Tundila).
Les spots då Singlé (årtikes)
Ritravayaedje
Adon-pwis, ont stî rmetou e sistinme Feller-Rasgoutaedje et publiyîs so les fis dins l’ waibe « L’ Aberteke » dins les anêyes 2000.
Dismour po viker (teyåte)
Dismour po viker (Dismoûr po viker), c' est on drame e walon da Marcelle Martin.
Prezintaedje
Li pîce si passe dins l' cantene des ovrîs, dilé on båraedje k' on est ki bastixh. L' astantchêye va neyî on viyaedje; adon, on s' atind a çki les djins do viyaedje vinexhe distrure les éndjins d' terasmints.
Live (biesse)
Motlî
I court foirt rade, did la li mot walon "hazêye". S' il est porshû, i craweye d' on plin côp, djusse divant kel tchén nel racshuve.
Anêyes 350
350 | 351 | 352 | 353 | 354 | 355 | 356 | 357 | 358 | 359
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
Categoreye:Univiersités Categoreye:Braezi
Palivole ås cabus
Vicaedje
Les oûs son djaenes.
Categoreye:Insekes Categoreye:Påwions
Eroflocsacene
Antibiyo-edurance
Dins toplin des payis, elle est eployeye timpesse po les maladeyes des poyes inte di zeles les colibacilôzes, aprume dispu k' elle a divnou on djenerike, diviè 2007.
Pailtaedje (uzance sociåle)
Categoreye:Uzances Categoreye:Mariaedje
Rantoele di soçnaedje (Daegntoele)
Ene rantoele di soçnaedje, c' est ene waibe la k' on drouve on conte, et-z aveur ene pådje da sinne, wice k' on mete des racsegnes so lu-minme, et priyî des djins k' on voet voltî a î vni soçner.
Pailtaedje (uzance sociåle)
On pailtéve (po) ene sakî ki n' respectéve nén les rîles di boune kidujhance sociåle, aprume po çou ki compete li mariaedje.
On pleut insi pailter :
L' eglijhe catolike et les pailtaedjes
Å cminçmint do 17inme sieke, l' eglijhe catolike disfinda les pailtaedjes et mancî les pailteus d' esse discomunyîs. Plamor ki ci n' esteut nén azès djins di djudjî si on mariaedje esteut convnåbe u neni. Portant, l' uzance a tcheryî, dins les viyaedjes todi, disk' å mitan do 20inme sieke.
Nåbrissåt
Nåbrissåt (fr: Nobressart, e lussimbordjwès Elchert u Gehaanselchert, en almand Elchenroth) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Ater.
Plaece (tchambe)
Motlî
Dins les måjhon a èn astaedje, on djåze di plaeces-bas et di plaeces-hôt. On direut, boutans po ene riclame di notåre: a vinde bea manaedje avou deus plaeces-bas et troes plaeces-hôt.
Cwate fis Aimon
Gn a ene posteure modiene do tchvå Bayåd avou les cwate fis Aimon so Mouze a Nameur, dilé l' pont d' l' Årdene. N a-st èn ôte monumint eto a Oû-l'-Grand (Fontinne des cwate fis Aimon). E payis flamind, end a Termonde; ezès Bas Payis a Nijdorp, dins l' Guele.
Trûte ordinaire
Spårdaedje
Mins li trûte a stî rmetowe dins totes sôres di payis et dins totes sôres di naxhes ecolodjikes. Ça fwait ki : ça a dné bråmint des diferinnès cognes di pexhons.
Dins l' nateure
El Walonreye, les trûtes froyèt normåldimint e moes di …. Po çoula, ele rimontèt les rivires disk' ås ptits ptits ris, la k' l' aiwe est pus claire et nén si peure.
Instituto Federal da Bahia
L' Instituto Federal da Bahia (Institit federå d' Bahiya, c' est ene univiersité k' a s' sidje a Salvador, e Braezi.
Sélindje
L' etimolodjeye do no vént d' bodje Selo (no d' djin), et l' cawete -indje (les cis Selo, les cis d' mon Selo, li famile Selo). Vî scrijha: Seylongen.
Brele
No e sincieus latén : Allium schoenoprasum
Crexhaedje
Li brele vént a bohêyes.
Les mots walons Gui Fontinne (emission et lives)
Categoreye:Emissions e walon Categoreye:Lives di spots walons Mots walons Mots walons
Cwate fis Aimon
Racourti del sipoûle
Adon, Tchårlumagne lyi evoye su prôpe valet, Lohî. Bouve l' ahesse, avou. Araedjî, Tchårlumagne lyi fwait one guere sins rlaye. Pu lyi dire k' i vont arindjî les bidons, mins, toursiveuzmint, li fé apicî et assaziner po traeyixhaedje.
Schård e sacramint
Droet et schård e contrat
Categoreye:Crustinnisse Categoreye:Droet Categoreye:Dujhances sociåles Categoreye:Mariaedje
Cwate fis Aimon
Racourti del sipoûle
Mins on djoû, so on côp d’ tiesse, i cwitèt l’ Årdene et s’ azårder so les teres di leu pere. I sont témint tchandjîs et moussîs come des gobieus ki l’ mere les prind po des perlins rivnant do pierdou Levant et n' les rconoxhe nén.
Accint tonike
Espagnol
E-n espagnol, l' accint tonike est todi bén erîlé :
Wåclindje
Wåclindje (fr: Wolkrange, de: Wolkringen, so plaece (lb): Woulker) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Messanceye.
Vå des Ayites Bougmesse
Administråcion
Li mwaisse viyaedje, c' est Tabane. C' est don l' cinte del comene des Ayites Bougmesse. Mins c' est ossu l' cayida po cisse comene la, et pol comene vijhene des Ayites Bou Oulli.
Infôrmatike
Sourdants & pî-notes
*
Vå des Ayites Bougmesse
Voyes
Å mitan del vå, gn a ene croejhlåde di troes voyes:
Hôteur ådzeu del mer
Tabane, å mitan, est 1879 metes hôt.
Bouneur
Senes do bouneur
Li bouneur shonne pus corant dins l' efance, mins eto dins les vîs djoûs.
Colas l' bracnî (novele)
Istwere des deus edicions
Pu li prezidint del « Walone » di Lidje vina propôzer å scrijheu del replaidî tot l' rashiyant avou l' accint d’ Lidje. Et l' oteur a dit k’ oyi.
2018
Ôtes etrevéns
E l' Espagne, li droetî Mariano Rajoy est disdjoké do posse di prezidint do govienmint (prumî minisse) d' on vôtaedje di mesfiyance e pårlumint, et replaecî på hintchî Pedro Sanchez.
Cawete -é
Li cawete -é, c' est ene råle cawete d' ene pougneye di sustantifs.
Li Ptit Bouttchike (binde d' imådjes)
Sourdant
Bouttchike
Powinmes Martin Lejeune (live)
Il a stî adjinçné pa Jules Feller ey a rexhou e 1923 amon Vaillant-Carmanne a Lidje.
Cawete -ou, -owe
Cawetes d' addjectifs
Des côps, li rapoirt avou l' bodje n' est nén clair :
Djino
Li djno (el djino), c' est ene djonteure metowe inte li coxhe eyet l' djambe (stroet definixha), ou, dit ôtrumint, metowe å mitan del djambe.
Sistinme d' operance
Sourdants & pî-notes
<References/>
Boureataedje
Li bôreataedje pout esse fizike u morå.
Sourdants & pî-notes
*
Raiwaedje des prés (istwere)
Sourdant
Categoreye:Viyès tecnikes Categoreye:Fenåjhe et awousse
Araegne
Discrijhaedje
Leu coir est fwait d’ deus bokets: ene tiesse et on vinte. Li tiesse et l’ cofe si djondnut.
François Bellot
Il a skepyî li 8 di fevrî 1954 a Djmele.
Cwareme (crustin)
Li ledmwin do dierin djoû d' cwareme comince li peneuse samwinne, avou l' Florêye Påke
Maçon
thumb On maçon (pus rålmint, on maçneu, on bastixheu), ene maçone u maçnêyresse, c' est ene djin ki s' mestî, c' est d' basti les meurs, et d' fé tot l' gros ouve des bastimints.
José Happart
thumb|José dins l' [[Titorval]] José Happart, c' est on politikî walon.
Letoneye
Li Letoneye, lomé li Républike di Letoneye etou, est on payîs do 'l Urope levantrece eyet ène ancyinne RSS.
Jean Loos
thumb| Live do [[Cåvea lidjwès sor lu (foto k' i doet aveur 80 ans) ]] Jean Loos, c' esteut on djouweu d' teyåte e walon. Il a scrît kékes tecses e walon sol fén di s' veye.
I skepia e 1913. I vica dipus d' 80 ans.
Batreye di Trafalgår
thumb Li batreye di Trafalgår u bataye naivrece di Trafalgår, c' est ene bataye naivrece ki s' a passé li 21 d' octôbe 1805 å lådje di Cadisse, tot près do Cap Trafalgår.
Drwexhe
Categoreye:Hamteas del Walonreye Drwexhe (la-minme : Drwèhe, F. Droixhe), c' esteut on hamtea d' Djoupeye, divnou on coulot del veye.
Porea (verdeure)
Li porea u porete u poret, c' est ene verdeure foirt corante dins les cortis.
Batreye di Trafalgår
Pondance
thumb|diplaeçmint des bateas viè et rivnant des Carayibes thumb|esplikêyes dins [[L' Avesprêye (binde d' imådjes)|L' Avesprêye: dates et voye da Villeneuve (desséns da José Schoovaerts, pol Rantoele)]] Napoleyon aveut evayi l' Espagne e …
Anêyes 380
380 | 381 | 382 | 383 | 384 | 385 | 386 | 387 | 388 | 389
Batreye di Trafalgår
Sitouwåcion a ene eure di l' après-nonne
thumb A ene eure di l' après-nonne, les prumîs bateas inglès ont côpé l' roye franci-spagnole å mitan. Cwate bateas retourèt l' batea amirå da Nouveye, onk di zels espaitche li "Redoutable", metou ene miete dipus dzo air, del vini disfinde. Pus a Nonne, on batea inglès atake li Santissima Trinidad, li gros cwate-ponts espagnol, k' est metou djusse divant (asteure k' il ont ratourné).
Fén del batreye
Dins les bateas francispagnols, gn a vormint ki li "Redoutable" ki parvént a ataker l' batea da Nelson. Onk des tireus saetche ene bale so Nelson ki mourt.
Shuvances
Après Trafalgår, Napoleyon va rnoncî a ataker les Inglès, eyet moenner li "Grande Årmêye" eviè l' Levant (Otriche, Rûsseye).
Gn aveut i des Walons a Trafalgår ?
Dispu ki l' Walonreye aveut stî evayeye pa les Francès (1795), les djonneas walons estént egadjîs (d' agrè ou d' foice) dins l' årmêye francesse. On ndè djåze dins Li Lidjwès egadjî. Après l' ocupåcion d' l' Espagne, on trouve de temonaedjes di sôdårds walons dins des wårnijhons a Madrid dins «Li houlot» et dins onk des roman da Joseph Calozet. End aveut dandjreus eto dins l' marene, des cis k' årént yeu bagué mon les Flaminds ou ls Holandès (anecsés eto pås Francès) et-z î aprinde li mestî.
Mwaisse veye
Mwaissès dnêye
Padecô ossu, ci n' est nén l' mwaisse veye ki s' a diswalpé l' pus dins on payis, mins ene ôte plaece, k' on lomrè mwaisse veye economike :
Les dmorants del mwaisse veye
Dins bråmint des payis, les dmorants del mwaisse veye sont foirt grandiveus. I waqitnut did hôt les ôtès djins do payis.
Olivier Deleuze
Deleuze
Sindrome
Categoreye:Medcene Categoreye:Årtisyince Categoreye:Sicolodjeye
Benjamin Hardy
Egzimpe d' onk di ses rimeas
(...)
D' ene coxhe so l' ôte (arimés da Hardy)
C' est on livret d' 78 pådjes, sins leu sins date.
Aiwe do Rén
Coraedje
Adonpwis, i court do Levant eviè l’ Coûtchant, disk’ a Båle, fijhant co on côp limotche (inte li Swisse et l' Almagne.
Mierpoûssire
Muzuraedje del cwantité d' mierpoûssires et politike veyrece
Dins bråmint des grandès veyes d' Urope, dispu l' fén des anêyes 2010, on a rastrindou li rôlaedje avou des otos å mazoute. Pår tins des termenes di tcholeur, la k' gn a waire di bodjaedje di l' air.
Tchårnea ordinaire
Discrijhaedje
Les foyes sont dintêyes sol boird. Les nierveures sont stocaesses et bén paraleles, si bén k' on pout råyî l' verdeur inte di zeles, on côp so deus, et fé ene foye di gåyotaedje.
Tcherdon d' tchamp
Eployaedje
Elle est loukêye come crouwå. Divinltins, el Beldjike,ele diveut esse discrouwådêye divant l' 15 di may.
Bierdjî
Istwere
C' est on mestî ki n' egzistêye pus ou cåzu pus el Walonreye. Foiravant dispu ki li scole a stî oblidjeye, a pårti di 1920, ca c' esteut sovint les efants k' alént wårder les bedots dins les tchamps ou dins les bwès.
1766
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1766 do calindrî grigoryin.
Tcherdon d' pré
Li tcherdon d' pré, c' est ene sôre di tcherdon ki vént dins les prés.
Discrijhaedje
Crexhe foirt hôt, et sins waire di foyes. Li flormint est resseré ådzeu.
Pasteke
Li pasteke, c' est ene cawoûtacêye ki dene o gros pezant frut, foirt aiwixheus.
Citrullus lanatus
Politicmint comifåt
Djenerå
Asteure, li politicmint comifåt est rwaitî pa des sakîs timpesse po-z esse ene ideyolodjeye politike. L' adierça d' ciste « ideyolodjeye politike » la, dit-st i, sreut d' poûssî l' cinseure.
Pasteke
Discrijhaedje
Categoreye:Plantes Categoreye:Magnåves fruts Categoreye:Cawoûtacêyes
Vietnam
- Totåle
Aiwe di Tensif
Coraedje
Ele trevåtche li påmrete di Marakech.
Vietnam
- Dinsité Classé 14inme
Djeyografeye
Li Vietnam est on payis d' Azeye do sudess, avou pus di 3.000 kilometes di coisses sol golfe di Taylande, li golfe do Tonkin, eyet li mer di Chine; et des frontires avou li Chine, li Lawosse eyet li Cambodje. Il a-st ene fôme di lete S, lådje å nôr (600 km) ey å sud (400 km) et foirt sitroet å mitan (50 km - province di Quảng Bình); si stindêye est di 332.698 km² avou 4.200 km² d' aiwes teritoriåles; li pus longowe distance inte li nôr eyet l' sud est di 1.650 km.
Okir
Sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province di Lidje
Revintreye ås djasmins
Consecwinces del revintreye tunizyinne
Fi d' ramtaedje dissu (so )
Sonata Arctica
Albom
Categoreye:Groupe di muzike
Motlî Semertier sol toubak
Li Motlî Semertier sol toubak, ki s' no e francès, c' est «Vocabulaire de l'industrie du tabac et des métiers y ressortissants», c' est on long studia e francès, avou do walon dvins, sol toubak et les mestîs ki vont avou.
Madagascar
Mwaisse veye: Tananarive (Antananarivo)
Lingaedje: Malgache
Giorgio Demetrio Gallaro
Il a skepyî a Pozzallo li 16 di djanvî 1948. I fourit apriyesté e 1972. Di 1987 a 2014, il a stî dins les Melkites ezès Stats Unis.
Motlî d' Djanmioû
Il est rprins sol limero [O1] dins l' djivêye des motîs do walon.
Istwere do motlî
Li teze da Wili Bal a stî rmetowe a l' UCL li 13 di djun 1938. C' est on papîscrît di 515 pådjes oridjinåles (sins conter l' memwere k' î pout esse radjouté.
Sistinme ortografike
Kéke diferinces avou l' replaidaedje e Feller
Lurson
Li lurson come amagnî
Il est bon a magnî; on l' out griyî so on braijhisse, après aveur rascovri ses picas avou di l' årzeye. Al fén, on broye li foite tere avou on mårtea, et les dierins picas vnèt avou. On lzès pout ossu :
Montniye-so-Sambe
Pitit ban
Tot-z estant on pitit ban del veye di Tchålerwè, dispoy 1977, Montgneye-so-Sambe n' a pus d' borguimwaisse. Do côp, c' est l' borguimwaisse d' Tchålerwè ki manaedje èç pitit ban.
1200
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Båze di dnêyes
Categoreye:Infôrmatike
Almeria
Sourdant
Categoreye:Veyes d' Espagne Categoreye:Veyes et viyaedjes d' Espagne Categoreye:Mîtrinne Mer Categoreye:Andalouzeye
Jean Cayron
Ovraedje pol walon
Il est mimbe del soce "Li Rantoele", et scrire dins s' gazete. Dispu 2018, c' est lu k' end adjinçnêye li coviete.
Lia Quartapelle
Lia Quartapelle, c' est ene politicresse itålyinne.
13inme sieke
Totes les anêyes do 13inme sieke
Categoreye:Date
Plouve
Motlî
S' i fwait moens ki 0 grés Celsius, li plouve divént del nive.
Li plouve pout eto edjaler e l' air et toumer a môde di gurzeas.
Cwand l' brouheur scheut, on dit k' i brouhene. Ci n' est nén del vraiye plouve, poy ki ça n' vént nén des nouwêyes.
François Quinaux
François Quinaux, c' esteut on scrijheu e walon d' après Nameur.
Gn a bråmint des fråzes da sinne dins l' Motî da Pirsoul.
Pwin
Categoreye:Boledjreye-påstedjreye
Riclame e walon
Ene riclame e walon, c' est ene riclame sicrîte, pol moens e pårteye, dins l' lingaedje Dofrexhoe.
Dins les gazetes e walon
Dins l' Rantoele-gazete,
Comedeye
Nouf côps so dijh, et co hay, les pîces di teyåte e walon, c' est des comedeyes.
On lome pa des côps vodvile u vådveye ene sôre di comedeye foirt populaire, wice ki les sinnes sont todi a pô près les minmes.
Tcherdon d' aiwe
Li tcherdon d' aiwe, c' est on fås tcherdon ki vént tot do long des aiwes.
Univiersité d' Birzeyt
On-z î studeye cåzu totes les brantches.
Spågne-måyes
Cwand on nd a dandjî, on speye si spågne-måyes.
Joseph Dejardin
I skepia a Lidje li 12 di may 1819 et mora a Brussele li 8 di setimbe 1895.
Ouve e walon
E 1844, il eplaide avou François Bailleux ene pitite antolodjeye lomêye «Choix de chansons et poésies wallonnes» la k' i rashonne tos des vîs arimés did divant 1830.
Sourdant
Dejardin, Joseph Dejardin, Joseph Dejardin, Joseph
Triyanon (teyåte a Lidje)
Li Triyanon d' Lidje, c' est on teyåte di Lidje ki djouwèt bråmint do walon.
C' est l' seu sfwait teyåte, el Walonreye, avou des comedyins d' mestî.
Fråzlete condicionante
Ene fråzlete condicionante, c’ est ene fråzlete ki cmince avou l’ divancete « si ». Si elle est spotcheye, c’ est « s’ ».
Sôres di fråzlete condicionante
Li fråzlete condicionante si pout rtrover: ki s' pout dire, avou:
Eshonne (antolodjeye)
Elle a stî eplaideye pa Lucien Léonard e 1969.
Planete (asterlodjeye)
Li planete d' ene sakî, e-n asterlodjeye, c' est çou ki lyi doet ariver, et k' est "decidé" a l' assulon del pôzicion des stoeles a on metou moumint.
Sourdant et pî-notes
* Categoreye:Cronolodjeye
Clavea (maladeye des bedots)
Acsûjhaedje
Li rascråwance est assez foite; li morance pout aler disca 10 åcint des biesses. Li touwance pout aler disca 50 åcint des malådes.
Agnesse di Rékiavik
Vekeye
On l' sacrêyrè el dimegne 24 di djune 2012, el fiesse Sint Djhan.
Loyéns
Si blok. Dimandaedje avou Agnes.
Zizi (oujhea)
Lingaedje walon
I n' fåt nén comaxhî les mots « zizi » eyet « zîzî ». Li prumî, c' est l' no do moxhon. Li deujhinme, c' est on mot polisemike, insi k' on mot d' efant po les iys.
Såvrité
Li zizi n' est nén mancî. Totfeye, l' agrandixhmint di l' agricoûteure est mwaijhe pol biyovaryisté eyet po ci moxhon la.
Vooruit
Askepiance
Èç pårti ci s' aveut askepyî e 1945, cénk ans padri l' dismantchaedje do POB (Pårti des Ovrîs d' Beldjike). Cwand l' pårti socialisse aveut skepyî, il esteut so tote li Beldjike disca 1978, cwand ç' pårti la s' aveut kipårti e deus diferins pårtis. Onk po l' Beldjike francès-cåzante, eyet l' ôte po l' Beldjike neyerlandès-cåzante. E l' Walonreye, ès-n omonime, c' est l' Pårti Socialisse ([FR] Parti Socialiste). Dins l' pårteye tîxhon-cåzante do payîs, i gn a li Sozialistische Partei, k' est seulmint on frawén do ci del Nonne do payis.
Bassî (planete)
Caractere do Bassî
Li Bassî vout todi aveur råjhon et s' moenner come on vraiy bassî : i vore tiesse baxheye, åd triviè d' tot.
Adjint Mwasse (roman)
Corwaitaedje
Mins ki s' passe-t i après? Dins l' Rantoele 91, Lucyin Mahin mådjene ene shûte:
Si on vos l’ dit so Wikipedia, vos è såroz ostant k’ les lijheus. Eyet l’ såme d’ on roman policî, c’ est di tni e-n alinne li lijheu(se) disk’ a l’ dierinne pådje, dowô ?
Vî Testamint
Lives ratournés e walon
Li Djneze et l' live des såmes ont stî ratournés e walon.
Franwal di Bietris
Ortografeye
Paregzimpe, vola li cminçmint del lete «P»
Aminwer
Rotaedje
Li fier a-z aminer passe inte deus cilindes ki fournèt a contråve sinse.
Rodjes Diåles
Meyeus djouwaedjes
E 2018, is vont minme esse sol troejhinme egré do podiom, e wangnant li ptite finåle. Ç' est leus meyeu rzultat dispoy 1986 è Mecsike où is avént fini al cwantrinme plaece.
Doguerbanc
vignette|Li rodje fôme, c' est l' Doguerbanc. Li Doguerbanc, c' est on banc d' såvlon ki si trouve e Mer do Nôr.
1198
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Måtlindje
thumb|Eplaeçmint d' Måtlindje el province
19
i gn a: 100 - 50 - 25 - 9|10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Anêyes 420
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Cawete do walon
Ele vinèt cåzu totes do walon. Portant, end a ki vnèt do tîxhon, come les cenes ki s' fwaiynut avou l' cawete flaminde -eke.
Hinne-Sint-Pire
Tuzance walone
Bråmint des scrijheus e walon; voci todi les cis k' avént on no d' pene:
Torea (planete)
Sourdants & pî-notes
<References/>
Univiersité d' Gant
L' Univiersité d' Gant, c' est ene univiersité d' estat, metowe a Gant.
Donstiene
Donstiene, e Feller : Donstiène ([FR] Donstiennes), c' est on ptit ban del comene di Twin, e Province do Hinnot.
Fåsse tchamosseure do fikî amazir
Li maladeye si spåd å moumint do florixhaedje, mins so ene coûte distance (kékes kilometes).
Cåze
Cisse plôke la est cåzêye pa èn inseke k' on n' voet nén, Dactylopius coccus ezès Iyes Canareyes eyet e l' Afrike bijhrece.
1651
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Eschweiler
Ôtès hårdêyes
li waibe oficire del veye d' Eschweiler (en almand)
Taesson
Les mots "taesson" et "taesnire" si rtrouvnut dins l' no di sacwantès plaeces el Walonreye.
Adire inte ene taesnire avou rén k' des taessons, et ene avou des rnåds
On sait vey l' adire inte ene terêye avou des rnåds et ene ou çk' i gn a k' des taessons. A l' intrêye d' ene terêye di taessons on trouve todi on hopea d' tere k' a stî poirtêye evoye foû des voennes del terêye. I rmoussèt todi par la; dabôrd, i s' fwait ene sôre di batchea, come on tobogan, did dizeu l' moncea d' tere disk' al gueuye del terêye. Si c' est tos taessons, on n' trouve pont d' mannestés djondant l' trô: i les vont todi poirter pus lon. Si c' est ene terêye avou des rnåds, gn a des resses d' amagnî et des strons dvant l' ouxh. Ådvins, les terêyes di taessons sont todi foirt netes.
Magnaedje
Les taessons magnèt did tot : I plèt esse hagnîs des viperes, u des wesses, sins k' li pwezon n' les amake.
Mopliyaedje
Li tchôde des taessons, c' est diviè l' moes d' awousse. L' edjermoné oû dimeure al libe dins l' matrice, sins s' diswalper des masses. Ci n' est k' å moes d' decimbe, ås courts djoûs, ki l' oû s' agritche al måjhire del matrice, et l' djonne crexhe.
Li taessone fwait les djonnes e moes d' fevrî u e moes d' måss.
Hårdêye difoûtrinne
Categoreye:Bascolidîs
Oscar Colson
Live ki Colson î esplike si ovraedje tins del guere di 14 (avou comintåres e walon da Jean-Pierre Hiernaux)
Djermale (planete)
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Asterlodjeye
1197
1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 | 1200 | 1201 | 1202
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1197 do calindrî grigoryin.
Rîle des rîlêyes
U
Li pus corant des rfondaedjes, c' est -u-
U=Û
Li -u- walon pout esse long shuvant li rîle Mahin d' alondjmint des voyales i, u et ou divant ene vuzlêye cossoune
Molusse
Discrijhaedje
Bråmint d' zeles ont des schafiotes.
Charlote.com (roman)
Racourti
Et li dvize inte li docteur et Djhan si djoke la, tot djhant: "Et la eyou k' elle end est, nosse Tchårlote !" On n' voerè måy Tchårlote (on serè en alinne disk' al fén). Mins on-z årè boune maye k' ele va schaper, et rdjonde Djhan, et kécfeye si maryî, et aveur mo des efants. Mins ça, l' oteur nel dit nén.
Arthur Balle
Dins ene conferince, Pocwè scrire e walon ?, i respond: «Paski l' lingaedje walon, c' est l' esprit d' nos djins, li tuzance di nosse sôre, po nozôtes waitî dins les coines, åtoû d' nos; li francès, l' inglès et l' almand nos aidront bén a vir did pus lon ». Ç' est l' fjheu do Motî d' Cerfontinne.
Motyince
Tchamp
🇱🇰 Pordjet_linwince_walone Li motyince situdeye :
Cwarante Molons (soce)
Uzances
Disk' å djoû d' ouy, il adjinçnèt, ås Fiesses del Walonreye, ene bate di mintes. Li wangnant est lomé li "Rwè des Minteus" po èn an. Charles Massaux a wangnî l' bate sacwants côps.
Sititchete (linwince)
Hårdêye divintrinne
Categoreye:Linwince *
Tabeur
Dins l' lingaedje walon
On cåze do tabeur di sacwants rimas d' efant, come:
Viebe
Ene vierbire fwait l' minme bouye k' on viebe, mins c' est sacwants mots todi metous eshonne.
Trokes di codjowaedjes des viebes
Pol codjowaedje del cénkinme troke, ki l' cawete d' infinitif est foirt candjante (-re, -de, -eur, -i…) Pablo Sarachaga atåvla l' des troes bodjes po mî espliker leu codjowaedje. Li bodje A sieve po bråmint des tins. Li bodje B po l' indicatif prezintrece singulî, li futeur et l' codicioneu, et l' bodje C pol suddjonctif prezintrece singulî, eyet les rwaitants di l' indicatif prezintrece a môde namurwesse. Insi pol viebe "«provni», li bodje A, c' est provn- (nos provnans), li bodje B, c' est provén (dji provén, dji provénrè) et l' bodje C, c' est provegn (ki dj' provegne, i provegnnut).
Djutlande
vignette|Mape do Djutlande. Li Djutlande, c' est on cåziyon. El pårtêye bijhrece, c' est å Daenmåtche ; mins li nonne, c' est al Almagne.
Bounite di l' Atlantike
Sourdants
Categoreye:Pexhons Categoreye:Pexhons d' mer
Jean-Luc Fauconnier
Jean-Luc Fauconnier et les idêyes ravicantisses
Jean-Luc Fauconnier est adrovou halif halof åzès idêyes ravincantisses : Nerén :
Radio Quartz
Radio Quartz, c' est ene radio indepindante walone eyet francès-cåzante ki si ståcion d' evoyaedje ès trouve a Sombrefe.
Jean Thoune
Ses tradujhaedjes siervént sovint a des ôtes ratourneus po rmete des pîces di teyåte dins l' accint di tchaeke payis.
Thoune
Arthur Xhignesse
Arthur Xhignesse, c' est on scrijheu e walon k' a vnou å monde el 20 di djulete 1873 et dhoter li 22 d' nôvimbe 1941.
Lisbete di Cwî (roman)
Prezintaedje
C' est l’ istwere d’ on påpåd k’ a stî abandné pa èn ome a tchvå so on tchmin, la ki l’ bierdjî d’ Frôfayi passe tos les djoûs. A costé d’ leye, ene boûsse rimpleye d’ ôr. On vout ki l’ cavalî l' åye riçû di des ôtes djins, ki vlént fé disparexhe l’ efant. Pocwè ? Dji n’ vos l’ dirè nén todi !
Arthur Xhignesse
Cårire
Il a scrît des hopeas d' bokets, 40 ans å long, sacwants eplaidîs dins les B.S.L.L.W., wice k' i maxhe les mots d' Lidje la k' i dmane, do Condroz oyous dins l' boke di ses parints, eyet d' l' Årdene.
Raptitixhant mot
E walon, come dins bråmint des lingaedjes, les raptitixhants mots si fwaiynut på djeu des raptitixhantès cawetes.
Hinne-Sint-På
Hinne-Sint-På (la-minme e sistinme Feller, courtinnmint, Sint-Pôl), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou L' Lovire, el province do Hinnot.
Anize-sitoele
Illicium verum
Uzaedje come yebe ås maladeyes
L' anize-sitoele est eployeye po les mås d' estoumak et pol schite.
Viyé-dvant-Hanut
Viyé-dvant-Hanut u Viyé-l'-Plope (la-minme, prononcî Vélé-dvant-Hanou, Vélé-l'-Plope, F. Villers-le-Peuplier), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Hanut, el province di Lidje. Alez s' vey e splitchant motî po des linwincieusès racsegnes so les mots "Viyé" eyet "plope".
Aiwe di Taedje
Coraedje
Pu cori so Tolede.
Egzôde di 1940
I wangnît l' France. Sacwants po-z aler, après, e l' Inglutere.
Djivêye Dascotte so les nos d' plaece do Cinte
Côde e Wiccionaire : TO5
Breyî
Li breyî (eto: miyot, laire ås poyes, wiyåle, bujhe, c' est l' pus corant des moxhets.
Buteo buteo
Sourdant
Categoreye:Oujheas Categoreye:Moxhets
Live Doppagne so les tolus del Walonreye
ISBN 2-8011-0129-X
Bate di dvizes so «Latusé(e)(s)», onk des mots do live
Boke sol costé
Cåzes
Les fômes ki durèt pus lontins polèt esse cåzêye pa on ptit accidint d' ecdût do cervea (AEC, AVC).
Live so Marcel Jeanpierre (avou do walon)
Electrocutaedje
Categoreye:Lives avou do walon Categoreye:Lives e francès Categoreye:Tecnikes foû-natureles
Sint Vå
Il a dné s' no å viyaedje di Sint-Vå
Li vatche d' Ofagne (arimé)
(so Wikisourd)
Anêyes 460
anêyes 440 | anêyes 450 | anêyes 460 | anêyes 470 | anêyes 480
Eclipe
Dins les belès-letes e walon
Gn yeu eto sacwants tecses so l' eclipe di 1999.
Beriliom
Categoreye:Tchimeye Categoreye:Elemints tchimikes
21
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26
Vera (roman)
ISBN 978-2-9600956-0-9
Danube
Li Danube, c' est deujhinme pus long mouze d’ Urope (2800 km) après l’ Volga (3500 km), mins lon divant l' Rén (1233 km)..
Vera (roman)
Plaeçmint dins l' espåce et dins l' tins
Veyes k' on ndè cåze :
Adjinçnaedje do live
thumb|Prumî pordjet d' coviete (2009) Gn a po cmincî on dvant-z-ouve, la ki li scrijheu s' esplike d' aveur plaecî si roman si "foû payis".
Anêyes 470
4inme sieke | 5inme sieke | 6inme sieke
Rubåbe
Siervaedje come yebe ås maladeyes
Categoreye:Verdeures Categoreye:Plantes
Manuel Zelaya Rosales
Sourdants & pî-notes
<References/>
Şeyma Korkmaz
Elle a skepyî li 20 di decimbe 1988.
PlayStation 2
Deujhinme varyisté
Po l' erdemarer ubén l' distinde, i fåt fé les minmès sacwès avou l' boton di droete ki po li prumire varyisté. Po candjî d' cédés ubén di dévédés, on doet astoker l' boton al mitan. El diferince, c' est k' el lijheu di plakes ni ride pus. Al plaece, ça si drouve e hôteur.
Sûtisté éndjolike
Djins a vey avou l' sûtisté éndjolike
Philippe Boula de Mareüil
Categoreye:Infôrmatike
Maurice Debaty
Sourdant
Debaty Debaty
Shijhe
Li shijhe di dinltins el Walonreye
Vini al shijhe e-n ene måjhon avou ene djonne feye, po on djonnea, c' esteut come des acoirdances. Po ene trope di djonnea, on moyén di cnoxhe des djonnès cmeres.
Infinitif
Sustantifs-viebes
🇱🇰 «sustantif viebe»
Codjowant infinitif
Categoreye:Croejhete Categoreye:Codjowaedjes
Joseph Lahaye
C' esteut on scrijheu e walon.
Airtchî (planete)
Egzimpe di djhaedje di leu planete po les Airtchîs
(po 2008)
Sourdants & pî-notes
<References/>
Anêyes 480
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Abråm
Sipoûle di s' veye
Abråm ava on fi, Izåk avou s' dimeye sour Sara. Pu shijh ôtes avou ene ôte kimere, ene esclåve, lomêye Hagår. Li pus vî d' ces valets la si loméve Ismayel.
Ricwerance istorike sor lu
Les lives do Pintateuke ont stî scrîts inte 520–320 divant Djezu-Cri. Gn aveut ddja adon des dispetronaedjes inte les djwifs dimorés el Palestene tins del dipoirtåcion a Babilone (i djhént ki l' payis esteut da leur, come dischindants d' Abråm, pa Djuda), et les cis ki rivnît di l' egzil, dijhant ki tot l' payis esteut dås efants do peupe da Moyisse.