cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriyel eyet Gabriyel (roman)
Sacwès istorikes
On î discovere eto li vicåreye el Roumaneye djusse après kel redjime comunisse fouxhe tapé djus et fé l' loyén avou l' Waloneye åd triviè di l' Operåcion Viyaedjes Roumins.
Lingaedjes
Les cis k' ont d' l' agrès po les langues vieront eto les persounaedjes djåzer hongue, roumin, almand, francès, lussimbordjwès, ripouwaryin, brusselåre, suwedwès, castiyan, tchitcholyin, latén, mins todi avou l' ratournaedje e walon a môde di pî-note. Gn a eto des mots e vî inglès, inglès, grek, guze, amharike, arabe, berbere.
Les walon-cåzants conoxheu sayront di trover, mågré k' ça fouxhe sicrît e rfondou walon, l' accint des cåzeus eyet l' coine di Waloneye d' ewou ç' k' i vegnnut.
Nos d' plaeces
Les nos des plaeces ki n' sont nén del Walonreye walon-cåzante, les ôteurs els ont leyî pa des côps e l' lingaedje del plaece ki gn a, mins å purade, i ls ont metou e walon, d' ene manire:
motlî
Toplin des mots waire eployîs, et ki vegnnut des cwates coines del Walonreye.
sayes di novea rfondaedje
Bråmint des sayes di noveas rfondaedjes sont des sorrifondowes. Dj' ô bén : ki n' aspitèt nén d' ene des tecnikes classikes do rfondou (pus lådje oyowes, betchfessîs scrijhas, sorwalondes, rîle des rîlêyes). Li tecnike eployeye est l' cene do rmetaedjes ås ôtes lingaedjes romans (åré do francès). Çou ki fwait piede, pacô, des mwaissès piceures del fonolodjeye walone (metans l' betchfessî ai pol foninme /ɛ/ come dins "tcheyou" (sicrît "tchaiyou").
femrins nos d' mestîs
I sont sovint bastis avou l' cawete -resse. Sacwants sont pår des noûmots do walon. Des ôtes, minme s' i n' si rtovèt motoit nén ezès motîs sont "otomatikes" veyanmint les rîles d' aparintaedje.
les passadjes e francès
E roman, li prefet dal sicole di Lavervå atake a cåzer e francès, mins cwand il a ene sacwè a dire a môde di djin, i s' ritape so l' walon. C' est djusse li contråve des vîs romans walons, ewou l' mwaisse si rtapéve so l' francès.
On curé avå Brussele, cåze e flamind. Tos les ôtes, avå Nameur, Anverse ou Brussele, cåznut francès. Åré l' cia d' Lonzene, k' ons advene k' i tixhnêye.
Ôtès sacwès
Al difén do roman, i gn a on forveyou live: Fåves et paskeyes po les glawenes et les råpéns.
Fotos do strimaedje
Li strimaedje do live s' a fwait li 24 di måss 2012 al måjhon "Airdiè", rowe Foû-Tchestea, a Lidje.
Goutrou
Goutrou (F. Goutroux), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Tchålerwè, e l' province do Hinnot.
Gabriyel eyet Gabriyel (roman)
Conte-rindou
Lucyin Mahin, divins Li Rantoele 62, esté 2012.
Passaedje
🇱🇰 Trive
Goutrou
Djeyografeye
Goutrou, c' est l' pus pitit des ancyinnès comenes k' ont stî rebanêyes avou Tchålerwè. C' est ossu li ci k' est li pus å Coûtchant. Minme s 'i toutche nén Mårciene, ces deus pitits bans la ont l' minme limero del posse. Vocial ene lisse des rowes rola (vir dins : Referinces eyet sourdants).
Gabriyel eyet Gabriyel (roman)
Pî-notes
Categoreye:Romans e walon Categoreye:Omossecsuwelté
Goutrou
Spôrts
Li Royå Goutrou Spôrts, c' est l' ekipe do fotbale d' èç pitit ban la.
Motî d' Tchespire
Li Motî d' Tchespire, c' est on motî gåmès-francès ki note li prononçaedje di Tchespire.
Il a stî basti so les rcwerances da Jules Massonet ey eplaidî aprume dins les Annales de l' Institut Archéologique du Luxembourg (Årlon), T 93. 1962, p. 119.364.
Il a stî prezinté a ene bate SLLW et rascode li prumî pris e 1966. Adonpwis, il a stî ramîdré, bråmint pa Jean-Marie Pierret, et vudî e BSLLW e 1974, djusse après l' moirt do rcwereu.
Tchespire
1809
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Xham
Xham (חם, xham en ebreu) esteut, sorlon li live del Djeneze, li deujhinme valet da Noyé.
Categoreye:Bibe
Li Ptite Sirinne (floriconte)
vignette Li Ptite Sirinne, c' est on floriconte riscrît pa Hans Christian Andersen e 1837.
Li mwaisse persounaedje si lome «Den lille Havfrue» (li ptite kimere do pôrt).
Shuvance
Li tinme a divnou on fime d' imådjes. 🇱🇰 Li Ptite Sirinne (fime d' imådjes)
Categoreye:Floricontes
Aiwe di Wåtche
L' Aiwe di Wåtche, c' est ene corante aiwe ki prind sourd el platea di Losheimergraben (Fossé d' Lossem, comene di Bolindje). Ele court do Levant eviè l' Coûtchant. Ele racsût l' Aiwe d' Ambleve a Wåtche, on pô pus bas k' Måmdiy.
Coraedje et agolinantès aiwes
Moussant foû do båraedje di Bûtba, ele vént inte Tchampagne et Outruwåtche la k' elle est stantchêye på båraedje del Rubiveye.
Ele rexhe do båraedje et passe ås pîs do tchestea d' Renastinne. Adon, ele riçût li Bayhon.
Ele riçût l' Aiwe di Wartchene a Måmdey (li seule pitite veye k' elle î passe).
Categoreye:Aiwes del Walonreye
14
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 4|10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes -0 | anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30
9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Jean Pirotte
Jean Pirotte, c' esteut on politikî ey on militant walon. Il a skepyî li 5 d' octôbe 1912, a Tîne-dilé-Hanu. Il a morou li 27 d' avri 1978, a Djiblou.thumb|Pirotte amon [[Titorval ]]
Djihan l' evandjilî
Sint Djhan l' evandjilî u sint Djan l' evandjilî (? - 110) (e-n ebreu: יוחנן, Yoxhanan), ci fourit onk des doze apoisses da Djezus-Cri, li pus djonne, mins onk k' el shuva dins les prumîs.
Crowaitaedje istorike
Des istoryins k' i gn a n' sont nén seurs ki ça soeye vormint l' minme djin ki l' apoisse Djihan.
Poye arawcane
thumb
Djihan l' evandjilî
Crowaitaedje istorike
Djihan Categoreye:Crustinnisse Categoreye:Apoisses da Djezus-Cri
Poye arawcane
Li poye arawcane u l' Arawcane, c' est ene raece di poye ki vént do Tchili.
Dado Coletti
vignette Dado Coletti, c' est èn acteur di cinema itålyin. Lui a skepyî li 27 d' awousse 1974 a Rome.
Poye arawcane
Ele pond des bluwåsses oûs.
Dado Coletti
Coletti Categoreye:Rilomés Itålyins
Poye arawcane
Istwere
Elle a stî trovêye e 1880 mon les Indyins Arawcan e Tchili, did la si alomåcion.
Ses bleus oûs ont stî al môde on moumint, pask' il ont stî dits moens riskeus pol crås sonk.
Discrijhaedje
Ele n' a pont d' cropion, mins les longowes plomes ki rascovrèt l' clowake. On vout ki ça pôreut dner des rujhes po l' acoplaedje. Mins å pus sovint, les coks tirès bén leu plan po-z edjermoner les oûs.
C' est on trait dominant. Les croejhîs l' ont tertos.
Sourdant
Categoreye:Raeces di poyes
Shakbar
Categoreye:Rilomés scrijheus Categoreye:Rilomés filozofes Categoreye:Rilomés Tibetins Shabkar Tsog Drug Rangdrol, c’ est on powete et filozofe tibetin.
Il a vnou å monde e 1781, å Tibet ey a morou e 1851.
Tot djonne, il a decidé d’ viker tot seu et shure les rîles del boudayisté.
E 1806, i s' a rsaetchî do monde, po tuzer et scrire, dissu ene iye do lak Coconor, dins les stindêyes metowes etur li Tibet, li Mongoleye et l' Chine.
Drap d' taexhons
Categoreye:Ahesses di manaedje On drap d' taexhons (on dit eto : on drap d' schieles, on drap d' bidons, on drap d' bagaedjes), c' est ene fene sitofe po xhorbi les schieles.
E walon, li drap d' taexhon poite on no diferin del rilavete, li loke po froterer les schieles avou l' aiwe.
Djambe (discramiaedje)
''Asteme ! Djambe revoye a Djambe (veye) !
Shakbar
Shabkar est ene miete veyou come li sint Françwès d’ Assize des boudisses. Il esteut mouwé pa les biesses.
Ses scrijhaedjes
Il a scrît tot on live dissu Bouda : « Les låmes då Bouda ».
Dissu si iye do lak Coconor, il scrît li pus cnoxhou di ses ovraedjes : «L’ evolaedje do Garouda», des tchants po bén shure li Dzogchen.
I gn a minme on live « Shabkar: l’ amagnî dås Boddhisatvas, sicolaedje boudisse po s’ djoker d’ magnî del tchå » ki cåze di tos les tecses boudisses dissu l’ disfinse por zels di magnî del tchå.
Ses idêyes
Il a leyî ses idêyes sol vicåreye dins des powinmes.
Shabkar, lu, edåme li mouvmint insi:
Li spér del nateure est ossu clapant k’ ene xhiltante pîce di cristå fene vûde, riglatixhante, libe, sins pont d’ laxhe. Sins pont di skernaxhe leyeye pa les ereurs cint côps ricminceyes. Si tuza est surmint et todi bouda. »
Sacwants ôtès tuzas et powezeyes
Ces tûzaedjes la da Shakbar, et co des ôtes, e-n imådjes
Sourdants & pî-notes
<References/>
Souwêye pronne
Ene souwêye pronne ou ene tchitche di pronne ou on purnea ou pus courtinnmint ene pronne, c' est ene biyoke k' a stî souwêye et k' est siervowe dins les amagnîs.
Egzimpes di siervaedje
Categoreye:Amagnîs Categoreye:Frutaedjes
Ourougway (aiwe)
Categoreye:Aiwes d' Amerike Categoreye:Årdjintene Categoreye:Ourougway Categoreye:Braezi
Philippe Monfils
thumb|Monfils amon [[Titorval ]]
Crantche del branete
vignette|371x371px|Li nombe å cint des djins revoyîs sol Daegne avant yeu li crantche del branete e [[2004.]] Li crantche del branete est ene sôre d' crantche (eto lomé cancer, come e francès, ubén magnant må) ki rwaite li branete.
Philippe Monfils
Monfils Monfils
Crantche del branete
Cåze
Lisse nén-complete :
Amagnî halal
vignette|Ene botchreye halale, a [[Londe.]] L' amagnî halal, c' est l' amagnî otorijhî på islam.
Divni halal
Li mot halal vout dire k' c' est otorijhî avou les lwès di l' islam. Po k' ene tchå soeye halal, i fåt k' ele soet aflaxheye come l' Alcoran li vout ey èn imam doet vni priyî.
Amagnî
Li tchå halale, c' est est ene sôre di tchå k' les moslimîs eyet les moslimresses polnut mindjî, contråvmint al tchå haram ki pout nén esse mougnî dins l' islam. Come di djusse, les moslimîs n' polnut nén mougnî del tchå nén-halal, sorlon l' Alcoran.
Abwesson
L' alcol est disfindou dins l' islam. La k' c' est Mawoumet k' i l' aveut clatchî. Dj' ô bén k' on n' endè pout nén boere u nd e siervi, si on-z est moslimî. La pocwè ki l' alcol n' est nén halal. Vola eto ki boere di l' alcol, ça dmeure ene violåcion gråve del chariya (no dné al lwè islamike).
Ourougway (payis)
thumb|Drapea L' Ourougway (oficirmint, li Republike Ponantrece di l' Ourougway, e castiyan, República Oriental del Uruguay), c' est on dislaxhî payis di l' Amerike nonnrece, metou inte li Braezi, l' Årdjintene, et l' oceyan Atlantike
Stindêye : 186.926 km²
thumb|Eplaeçmint do payis dins l' continint
Nombe di dmanants: 3.200.000
Mwaisse veye: Montevideyo.
Lingaedje oficir: castiyan.
Manoye: Pezo ourougwayin (URP)
Djeyografeye
Metou so l' gueuye do mouze do minme no.
External links
Categoreye:Amerike nonnrece
Fonk
vignette|Plake di muzike do djinre. Li fonk ([EN] Phonk) c' est ene sôre di rappigne. I vént di Memphis, ene veye des Uyessês.
Edroets
Li fonk a stî metou so pî åzès Estats-Unis, mins bråmint di produjheus eyet des muzicyins rûsses e djouwnut. Ci djinre di rappigne la a divnou foirt peuprece gråce ås rantoeles di soçnaedje : aprume avou Instagram eyet TikTok. Il a ossu divnou peuprece avou les vobuzes : foiravant avou YouTube eyet Soundcloud. . C' est gråce a ces vobuzes la ey å siervice di strimigne, metans Spotify, k' les djins discouvnut des novelès sôres di muzike. Al copete do mårtchî, li trape, c' est on djinre di muzike djondant do fonk, k' est tot ossu peuprece. C' est ene miete avou ça k' el fonk est fén conoxhou ouy.
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Muzike
Tchestea d' pougns (djeu)
thumb Li djeu do tchestea d' pougn ou djeu d' astaplaedje des pougns, c' est on djeu inte des efants et des grandès djins, k' on mete on pougn di tchaeke djouweu onk so l' ôte, tot djhant ene contene al fén.
Contene e walon
Tins k' on mete on pougn so l' ôte :
Adon, les djouweus fwaiynut les cwanses di s' bate ås pougns.
l° 73, bontins 2015.
Categoreye:Djeus Categoreye:Rime-rames d' efant
Speculôsse
vignette|Assîte avou des speculôzes dzeu On speculôsse, u on bonzome ; sortoit cwand l' speculôsse a on Sint-Nicolai dzeu ; c' est ene biscûte ki vént del Flande eyet des Bas Payis.
Prumire uzance
Sorlon l' dujhance, les djins magnnut ces biscûtes la el 6 di decimbe, ki c' est l' djoû del Sint-Nicolai. Did la li dessén k' i gn aveut dsu, classicmint, çou ki fwait k' on les a lomé eto des «bonzome».
Dinrêyes
Po-z è fé po 6 djins, i fåt :
Fôrmule
El speculôze, c' est eto ene dinrêye po :
Sourdants
Categoreye:Biscûtes Categoreye:Sint-Nicolai Categoreye:Boledjreye-påstedjreye
Guiyisch
Foclore
Ene ratourneure po traiter les djins d' Årlon, c' est Du Areler Gek, du huos an de Gischer Pets gekukt (Ti, l' sot d' Årlon, t' a rwaitî dins l' pousse di Guiyisch). On sierveut Sint Wilibrôde, po les dmey-doûs. D' abôrd, les cis ki s' î alént rwaitî dins l' aiwe do pousse etént des fôs.
Pire li Houyeu (operå)
Categoreye:Operås et operetes e walon Pire li houyeu (Piére li houyeû), c' est ene operå e walon da Eugène Ysaÿe ki n' a måy sitî eplaidî. C' est l' dierine ouve do scrijheu, li mî adierceye, paret i. Elle a stî creyeye a Lidje li 4 di måss 1931, a schipe 3 samwinnes divant l' moirt di l' oteur. Li royinne Lisbete esteut dins l' såle. L' ouve fourit difuzêye e minme tins al radio eyet Izayî l' etinda di so s' tchambe e l' ospitå. Après, i djåza minme e direk dins l' posse.
Après Lidje, l' operå a stî djouwé et a Brussele li 25 d' avri 1931.
Mins on a eto rtrové èn erudjistrumint ki date di 1951. C' est l' adrovaedje di l' ouve.
Il a stî studyî pa Philip Sisto, po s' teze di muzicolodjeye a Case Western Reserve University, Cleveland, Ohio (Estats Unis).
Tinme
Pire, on porion, a divnou, sins l' trop voleur, li moenneu d' ene binde di houyeus ki fjhèt greve. I decidnut di mete ene bombe dins l' buro do mwaisse del houyire. Meliye, si feme ri rsait. Ele saye del fé candjî d' avis. Mins lu n' vout nén, et aler mete li bombe e plaece. Meliye si winne divins l' buro, et va rapicî l' bombe. Mins cisse-ciale lyi potche inte les mwins, et l' touwer.
Pire, fén disbåtchî, decide di passer l' restant d' ses djoûs en on moustî.
Li tinme est basti so èn etrevén ki s' a passé podbon e 1877.
Plake lazer
Piére li houyeû, Guylaine Girard (soprano), Alain Gabriel (ténor), Patrick Delcour (baryton), sous la direction de Jean-Pierre Haeck avec l'Orchestre et Chœurs de l'Opéra royal de Wallonie, Musique en Wallonie MEW 0844-0845, 2008, 2 CDs.
Anêyes 310
3inme sieke | 4inme sieke | 5inme sieke
Tulipe
thumb|Pondeure di tulipes fwaite pa [[Souzane Mahin.]] Ene tulipe, c' est ene fleur di djårdén, foirt ricwerowe, ki l' mwaisse coleur est rodje. Totfeye, gn a eto des blankes et di totès sôres di tons.
Edroets
Les tulipes sont des fleurs k' les Otomans ont apoirté. Come di djusse, les tulipes sont des fleurs såvadjes ki vegnnut do Tibet. Ça n' elzès a nén espaitchî d' esse foirt rlomêyes el Neyerlande, copuvite avou on djårdén touristike ewou çk' i nd a totplin : li Keukenhof.
Anêyes 310
anêyes 290 | anêyes 300 | anêyes 310 | anêyes 320 | anêyes 330
Tulipe
Tuzance walone
Les Bas Payis sont soirt rilomés po l' ahivaedje di tulipes. Arthur Masson el rimimbere dins s' powinme «Li vî batea»:
Categoreye:Fleurs des djårdéns Categoreye:Plantes
Anêyes 310
310 | 311 | 312 | 313 | 314 | 315 | 316 | 317 | 318 | 319
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Anemeye å virûsse des poyons
L' anemeye å virûsse des poyons, c' est ene maladeye k' acsût les poyons d' poytreye dins les cwénze prumîs djoûs d' leu veye, cwand les poyes meres n' ont nén rescontré cisse maladeye la, ni esse eploctêyes disconte.
Cåzmint
Li må est cåzé pa on virûsse del famile des circovirûsses (virûsses å SDN nén ravôtyîs).
Minêyolodjeye
Si les poyetes ki vont divni mere ås poyons ont stî aclevêyes dins ene cinse aclevrece ahouwêye di tos les microbes (avou loumire et vintilaedje årtificiels), ele n' åront nén rescontré l' virûsse di leu djonnesse. Cwand ele pasnut dins les cinses di ponaedje, ele rascråwèt l' adjint malårdiveus å moumint k' ele vont ponre leus prumîs oûs. Zeles n' ont rén, mins les oûs sont acsûs do virûsse, et les poyons k' endè vont disclôre mostrer l' maladeye do 12inme å 17inme djoû d' leu veye.
C' est possibe eto ki les poyons ki n' ont nou anticoir del mame soeyexhe epestiferés li prumire samwinne di leu veye. Après, les poyons sont edurants, apus k' i soeyénxhe eto acsûts pa ene ôte maladeye ki rabaxhe les disfinses do coir, come li boursite å virûsse.
Senes del maladeye
Les poyons sont peneus, bladjots, et n' nén magnî. Les aiyes sont bleuses. L' ematocrite est dizo les 27 åcint (mormalmint dins les 40 åcint).
Å pus sovint, gn årè nou sene bén clair del maladeye, mins les poyons ni vont nén bén responde ås vaccinaedjes, aprume disconte li fåsse pesse des oujheas.
Espaitchance
Cwand gn a nou vaccén dins l' payis, on pout amoenner di l' ansene d' ene rascråwêye cinse eviè les cinses des poyetes parintreces, po k' ele si vaccinexhe naturelmint. Mins on riskêye eto d' elzî amoenner des ôtes maladeyes.
Sourdant
Categoreye:Maladeyes des poyes
Odjî l' Daenwès
Categoreye:Forveyowès djins Categoreye:Marionetes
Il a stî prins come ene des marionetes di Lidje.
Il a stî télmint rlomé k' il a kécfeye diné on cmon no, li ci d' on pexhon : l' odjî. Ci-cial a on naivuron dosrece ki stitche come li houpe do casse då Daenwès.
LOL (^^,)
LOL <(^^,)> est l' deujhinme studio album di Basshunter k' a vudî e 2006.
Lisse des tchansons
Referince: AllMusic
Pepin l' Peuket
Pepin l' Peuket, c' esteut l' pere da Tchårlumagne. I skepia a Djoupeye.
LOL (^^,)
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Plakes di muzike
Pepin l' Peuket
C' est lu k' tchessa evoye les dierins rwès feneyants. Elzès retrôcla dvins des covints, avou l' tite di tchenonnes. Mins i dmanda l' mwin d' ene di leus båsheles : el feye Carloman : Bietråde.
So s' sårco, n a djusse sicrît : « Pere di Tchårlumagne ».
Sourdants
Categoreye:Istwere del Walonreye Categoreye:Rwès et impreurs Categoreye:Carolindjins
Viyé-l'-Boune-Aiwe
Istwere
E l' ofinsive da von Rundstedt, li triyingue Årlindje-Lutrubwè-Viyé-l'-Boune-Aiwe fourit spoté «triyingue del moirt».
Sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Lussimbork
Li Chwès (gazete)
thumb|Li coviete do Chwès, a pårti di setimbe 2005
Li Chwès, c' est ene gazete e walon k' a skepyî e 1995 et k' a porshuvou al vitesse di 10 limeros l' an disk' å moes d' djun 2016.
Mwaissès dnêyes
thumb|Prumî et dierin Chwès Li gazete a stî metowe so pî pa Charles Massaux. Ça a stî li prumire gazete a fé bråmint del prôze nén racontrece : des noveles, do spôrt ucobén des rapoirtaedjes touristikes. Çouci, addlé des coirnêyes pus classikes: powezeyes, vîs mestîs, rireyes. Li mot "Chwès" (racoutichaedje di "Françwès"), c' est on spot, on p'tit no qu'est d'né d'acostumance aus d'mèrants d' Nameur
Li Chwès fourit eto li deujhinme gazete a pratiker li responda e walon, après l' Rantoele.
Contnou
Dizo l' tite, gn a ossu ene dijhêye da Mistral redjårbêye insi: “Nosse walon, c' est les vîs fondmints di nosse patrimoenne, ki tchaeke feme et tchaeke ome î a metou ene pire d' ôr, d' årdjint u d' keuve. C' est on foirt sipès monumint, ki tchaeke a bouté po. Nosse lingaedje, c' est nosse tuzance bén da nosse, c' est l' usteye sacrêye des civilizåcions, et l' testamint ki fwait k' ene societé est moite u bén vicante.”
Li dvize do Chwès, c' est: Lére “Li Chwès” c' est on bon rméde conte li neurasteneye.
Li gazete kimince pa on ratacaedje (ki s' lome “ edito”), pu des biyets do Chwès arnåjhe, li spot da Châle Massaux, ki c' est des rireyes so l' actouwalité (namurwesse, dinantesse, walone), ki parexhèt eto dins des ptitès gazetes di Nameur.
Li cotnou est aloyî a çou ki s' passe aprume a Nameur et dins l' province di Nameur, mins eto e l' Årdene, et ene miete do costé d' Tchålerwè.
C' est eto ene des rålès gazetes a mete de rclames e walon.
Sacwants scrijheus do Chwès
A pårt Tchåle Massaux, li Chwès a eto fwait soude des noveas scrijheus di prôze nén racontrece, come : Dilé çoula, des penes dedja bén afaiteyes, on siné dins l' Chwès, come Bernard Louis eyet Emile Pècheur.
Li scrît walon do Chwès
Å rvier des rvuwes di belès letes come Les Cahiers Wallons, li Chwès n' a måy sitî po fé ene foice po scrire avou on stîle literaire. Åresse, les sudjets ni s' î prustént nén. Eto, li corant diyalectolodjike sipepieus a sovint critiké les tecses do Chwès come estant foirt rifrancijhîs, ostant do costé do motî ki do ci del croejhete.
D' èn ôte costé, li Chwès a l' merite d' aveur sipårdou sacwants noûmots, come “tuzance” et “schålance”.
A dater di 2003, avou Michel Hubert come peneu, tos les tecses (minme di Hu, et d' l' Årdene) ont stî rmetous e walon d' Nameur. Insi, li Chwès drouve li voye a on rfondou namurwès ki n' dit nén s' no, mins k' est pratiké, eto, dins les romans da Chantal Denis et Lucien Somme.
A dater di 2005, c' est bråmint Michel Piette ki sinrè les papîs d' prôze nén racontrece, avou on motlî la k' on sint des rcwerances po trover des noûmots. Gn a yeu eto ene rîlêye di tecses classikes da Léon Gengoux so l' vicåreye do vî tins a Bouxhonveye.
Li S.N.R. "Li Chwès"
Chwes Categoreye:Li Chwès (soce et gazete)
456
4inme sieke | 5inme sieke | 6inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 430 | anêyes 440 | anêyes 450 | anêyes 460 | anêyes 470
451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 | 461
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 456 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Francis Baudoux
thumb|e 2002, schoûtant [[Yves Paquet a on raploû del Rantoele]]
Francis Baudoux, c' esteut on scrijheu e walon, grand disfindeu do rfondou.
Il aveut skepyî diviè 1938 ey a morou e 2017.
1908
Ôtès djins
Categoreye:Date
Francis Baudoux
I dmoréve a Liloe (Vî Djnape).
Di s' mestî, il esteut indjenieur.
Ouve pol walon
Il a cmincî a s' rimete å walon avou les scoles di Djnape da Christine Tombeur, pu moussî al Rantoele diviè 2000.
I scrijha ene pitite novele, «Douwård», eplaideye ås edicions «Li Capucene».
I bouta so les rcoridjreces pol walon avou Pablo Sarachaga.
Baudoux Baudoux
Rwè des Bedjes
Li rwè des Bedjes, c' est l' tite oficire diné pal mwaisse lwè di 1831 å sovrin del Beldjike ki vneut di skepyî adon come dislaxhî payis.
Si feme est lomêye royinne des Bedjes u rinne des Bedjes.
Succession
C' est l' prumî fi do rwè ki dvént li rwè d' après. Si li rwè n' a nou valet, c' est s' fré u s'neveu ki monte sol trône. Çou k' a ddja avnou deus côps dins l' istwere (po Yopôl III eyet Albert II).
Droets do rwè
I lome li prumî minisse, å pus sovint dins l' pårti k' a wangnî les vôtaedjes.
I doet contrusiner les lwès. On côp dins l' istwere, li rwè a-st abdiké sacwants djoûs po n' nén esse obidjî di siner ene lwè k' i n' esteut nén d' acoird avou.
Djivêye des rwès et royinnes des Bedjes
Bedjes Categoreye: Beldjike
1805
Ôtès djins
Categoreye:Date
15
i gn a: 100 - 50 - 25 - 5|10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes -0 | anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 15 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
The Beatles
right|225px|thumb|D' hintche a droete eyet d' hôt e bas : [[John Lennon, Paul McCartney, George Harrison eyet Ringo Starr.]]
Les Beatles, c' esteut ene binde di tchanteus inglès. Ci binde ci a djouwé tins des anêyes 1960, askepieye e 1960, mins dismantchêye e 1970.
Sourdant
Categoreye:Bindes di tchanteus Categoreye:Tchanteus e-n inglès
Anêyes 2010
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Maladeye farineuse des roejhéns
thumb Li maladeye farineuse des roejhéns, c' est ene maladeye des vegnes cåzêye pa ene tchamosseure lomêye Uncinula necator (Erysiphe necator), do djinre Oyidiom (lomé ossu Oidium tuckeri).
Sene del maladeye
Les roejhéns si rascovrèt d' ene coûtche farineuse. I n' crexhnut pus.
Médyince
On stritche des contrutchamosses come li meptildinocape.
Lomaedjes
Categoreye:Maladeyes des plantes Categoreye:Vegne Categoreye:Tchampions microscopikes
Årmilire d' Årdene
thumb|Anea d' ene djonne årmilire d' Årdene L' årmilire d' Årdene u foncêye årmilire, c' est on tchampion-åbusson, del famile des årmilires. C' est on près-vijhén di l' årmilire coleur di låme, mins i vént purade so les surès teres, metans e l' Årdene.
On l' voet co pus sovint dins les sapinires, pa grossès taetches. I sont télmint onk so l' ôte kel pî pout fé des djamas.
Magneziom
Li magneziom, c' est èn elemint tchimike del troke des alcalino-tereus, d' essegne atomike Mg, limero atomike 12 eyet masse atomike 24,305.
Årmilire d' Årdene
Come totes les årmilires, c' est on formagnant puvite k' on saprofite. Si pout i ataker l' sapén eyet l' fé crever. Ubén ki l' åbe va aveur on cayeus nieron dins l' cour do bwès.
Kosovo
Li Kosovo, lomé li Républike di Kosovo etou, c' est on payîs do l' Urope levantrece.
Arondixhmint d' Vierton
L' Arondixhmint d' Vierton est èn arondixhmint administratif del province do Lussimbork.
Kosovo
Indepindance
Li Kosovo s' aveut dislaxhî del Serbeye e 2008. C' est nén l' prumî côp ki li Kosovo s' aveut dislaxhî. Dins les anêyes 1990 eyet disk' a 2000, i gn aveut on "låtcheu" estat askepyî pa les Albanès di Kosovo padvant d' divnî on otonome redjon serbe disk' a 2008. Ès indepindance est asteure ricnoxhou pa 93 estats eyet nén-ricnoxhou pa 45 otes estats (avou li Serbeye).
Årmilire d' Årdene
No e sincieus latén : Armillaria ostoyae (davance : Armillaria obscura)
Arondixhmint d' Vierton
Referinces eyet sourdants
* Vierton
Brike (toponimeye)
Categoreye:toponimeye
Magneziom
Categoreye:Tchimeye Categoreye:Elemints tchimikes
Brike (toponimeye)
Pådje do mot "brike" et ses parints ("brictreye") el toponimeye del Walonreye
On rtrouve li mot brictreye dins mwints nos d' plaeces del Walonreye.
Contes do bon vî tins (live d' imådjes Walthéry-Thomsin)
Il a stî eplaidî pås Noer Dessén e 2004.
ISBN 2-87351-103-6
Contnou
Les floricontes sont rprins des Frés Grimm (1 & 3), da Perrault (2 & 4), da Andersen (7, 8 & 9) et di nén cnoxhous scrijheus di Rûsseye (5) et d' Inglutere (6 & 10).
Vocial les 10 contes k' i gn a dvins :
Categoreye:Lives d' imådjes e walon Categoreye:Floricontes
Årmilire d' Årdene
Discrijhaedje
Cwand l' tchampion dvént vî, udonbén al fén del såjhon d' crexhinne (al fén do moes d' octôbe el Walonreye), li pî dvént foncé brun (did la ès-n ancyin no Armillaria obscura).
Biyolodjeye
Ciste årmilire la est télmint evayixhante k' i gn a ene seule taetche di 890 ectåres, e l' Oregon ås Estats Unis. Ça dvreut fé on pwès di 605 tones. Si on dit ki c' est ene seule vicante sacwè, c' est lu k' a seur li rcôrd do monde di biyomasse.
Eployaedje
On l' magne bén, copurade les ptits. Si on prind les pus grands avou, elzès fåt bén cure. Ôtmint i dmeure cobén so li stoumak.
I s' wåde foirt bén, mime 4 a 5 djoû dins ene froede plaece.
Cwand on l' code dins les sapinires, i nel fåt nén ddja rnetyî; djusse scheure les picas d' sapéns.
Come formagnant
Armilire d' Ardene Armilire d' Ardene
Bietråde
Categoreye:Carolindjins Categoreye:Royinnes et imperresses Bietråde (fr. d' Beldjike Berthe au Long Pied), c' esteut l' feye da Carloman. Ele maria Pepin l' Peuket et don divni rinne des Francs. Et mete å monde Tchårlumagne.
Ele vina-st å monde a Lidje.
Live di spots d' Cînè
thumb Li Live di spots d' Cînè, li l' vraiy tite, c' est Dès spots èt dès ratoûrnûres d'èmon nos-ôtes, c' est on live di spots et ratourneures walons sicrît pa Reynold Hostin ey eplaidî e 1971.
Côde e Wiccionaire : SpC13 (loukîz a : Djivêye des lives di ratourneures et spots walons).
Rindjmint des intrêyes
Ele sont metowe pa ôre alfabetike des idêyes e walon:
Federåcion Djeneråle do Boutaedje del Beldjike
Li Federåcion Djeneråle do Boutaedje del Beldjike ([FR] Fédération Générale du Travail de Belgique ; [NL] Algemeen Belgische Vakverbond), c' est on sindicat bedje istoricmint socialisse.
Live di spots d' Cînè
Pî-note
Cine
Federåcion Djeneråle do Boutaedje del Beldjike
Politike
Istoricmint, el FDBB a todi stî avou l' PS e Nonne ey el Vooruit e Bijhe. Mins nerén, dispoy l' fén del dierinne troke del dijhnêye 2010, el FDBB est ossu do costé do PBB.
Oscar Pistorius
thumb|a Daegu (2011) Oscar Pistorius, c' est on coreu a pî ki n' a pupont d' djambes. Èç-n ome la est Sud-afrikin. Il a vnou å monde a Pretoria li 22 d' nôvimbe 1986.
I court avou deus protezes di carbone fwaites esprès por lu.
Il a corou e spôrt po disfoircîs, mins a corou avou les valides a pårti di 2005 et disk' e 2012.
Vicåreye
El pitit Oscar aveut a poenne onze moes cwand on lyi a côpé les deus djambes djusse padzo les djnos.
Mins e 2013, i towe si mayon e leu måjhone, ey esse ametou å tribunå. Ey esse codåné a cénk ans d' prijhon.
Pålmaresse
E moes d’  setimbe 2004, i wangne ene prumire medaye ås Djeus parolimpikes d’ Atene.
L’ ome s’ a cwalifyî po les Mondiås 2011 a Daegu, el Corêye do Sud. Il a stî sôrti e dmey-finåle do 400 metes, mins a stî medayî po s’ pårticipåcion å 4 côps 400 metes.
Sourdants
Pistorius Pistorius
Djambe (antomeye)
Categoreye:Antomeye
Li djambe, c' est l' pårteye do mimbe dizotrin (mimbe dirîtrin po les cwate-pates) ki va do djno disk' al tchiveye. Ådzeu, c' est l' coxhe; pus lon, c' est l' pî.
Li djambe est etcherpintêye so èn oxhea k' on lome li schinon del djambe (tibia); gn a èn ôte oxhea kel sotént, li peroné, mins ki manke a beacôp des biesses.
Djambe (mimbe)
Categoreye:Antomeye
Li djambe, dins l' lingaedje corant, c' est tot l' mimbe dizotrin d' ene djin, apus ki les oxheas do bassin. Ele comprind don eto li djambe antomike ki vout dire pus stroetmint li pårteye ki va do djno al tchiveye.
Ås tchvås, ene djambe, c' est ene pate, di dvant ou di drî.
Joseph Zabeau
Joseph Zabeau, c' esteut on pondeu k' aveut nexhou a Lidje, li 3 d' djulete 1901. Il est revoye e 1978, todi a Lidje.
Il esteut dintisse di s' mestî.
Biyografeye
Il aveut comincî a ponde po s' plaijhi a môde di «pondeu do dimegne»; sapinse a lu.
Mins ç' côp la, il ala a ene sicole di shijhe a l' Academeye des Beas Årts di Lidje. Avou ça k' i s' ala amidrer å libe ovroe da Paul Daxhelet, ene miete divant l' Deujhinme guere daegnrece.
Il aveut eto rescontré Marcel Caron ey Edgar Scauflaire. Ces deus omes la, foiravant Edgar Scauflaire, ont bråmint fwait po lyi fé amidrer ses ovraedjes.
Joseph Zabeau a sovint håyné ses ovraedjes e Lidje, ey dins l' restant del Walonreye. Mins eto, e Rweyåme-Uni u co e-n Almagne e 1945 ey après.
C' esteut ossu onk des askepieus del troke d' årtisses «10 Pointes et Brosses»", e 1949.
Il a rprezinté l' Beldjike pol pondeure a l' espôzucion eternåcionåle di São Paulo (Braezi), deus ans après.
L' anêye shuvante, il a distelé. Mins il a rçû el Prix de la consécration de la ville de Liège.
E 1972, i dmoreut sovint do costé del Provance, mins i daleut eto voltî ôte pårt e l' France, u co el Sipagne.
I fjha s' dierinne båye sacwants djoûs dvant l' drovaedje d' ene espôzucion erirece (rétrospective) metowe so pî på Rweyå Cerke des Beas-Årts di Lidje.
Ovraedjes
I gn a pus d' 600 ovraedjes da lu, k' on kinoxhe. I gn a sacwants å Muzêye di l' årt walon ey å Palå des espôzucions di Lidje.
Il a todi pondou po lu-minme eyet bråmint d' ses pondeures èn sont nén sinêyes.
Ses ovraedjes ont-st ene avuzion vraiymint optimisse tot rwaitant leus sudjets.
Ses ouves sont rindjeyes etur l' ideyalisse ey el reyalisse.
I bouteut avou on coutea, sovint so des deurs soûmints.
Corwaitaedjes
Des corwaitaedjes di ses ouves ont stî scrîts e francès pa Edgar Scauflaire eyet Jacques Hendrick.
Anêyes 320
3inme sieke | 4inme sieke | 5inme sieke
Joseph Zabeau
Sourdants
Zabeau
Anêyes 320
anêyes 300 | anêyes 310 | anêyes 320 | anêyes 330 | anêyes 340
Farmacyin
On farmacyin, ene farmacyinne (davance èn apoticåre), c' est ene djin ki vind des medicamints, et motoit ls aprester lu-minme.
Les farmacyins d' asteure ont studyî cénk ans dins les univiersités.
Istwere do mestî des farmacyins d' apoteke
Li motlî Semertier des apoticåres-farmacyins dene ene idêye do mestî té k' il esteut al fén do 19inme sieke. On sierveut bråmint des yebes ås maladeyes. Et fé des botayes avou les rmédes.
Les droukes di farmaçreye ont cmincî avou l' aspirene eyet l' kinene å cmince do 20inme sieke.
Dispu les anêyes 1990, les farmacyins n' aprestèt cåzu pupont di rmédes zels-minmes. Mins i s' ont metou a vinde toplin des prodûts parafarmaceutikes.
Categoreye:Mestîs Categoreye:Farmaçreye
Schene (antomeye)
Li schene u screne, c' est l' tchinne di cronzoxhs ki sotént tot l' eskelete des biesses ås cronzoxhs.
Li schene e l' mangonreye
Li tchinne do cô va avou des bokets po fé do boli.
Li schene do dos va avou les coisletes (å pourceas et å bedots, todi seur).
Li tchinne del cawe sieve a fé do cawî.
cronzoxh
Categoreye:Antomeye
The Rolling Stones
The Rolling Stones est on groupe di muzike rock estazunyin.
Plakes
Categoreye:Groupe di muzike
Sun Zi
Sun Zi (6e-5e siéke divant Dj.-C.) (孫子 e pinyin: Sūn Zǐ)c' esteut on scrijheu chinwès.
Il est cnoxhou po-z aveur sicrît L' årt del guere, on live k' a bråmint toûrné l' façon do pinser li stratedjeye militåre eyet li façon k' les payis si hantèt. C' e-st onk des prumîs reyalisses dins les syinces politikes.
Sun Zi e-st on no d' oneur; li vraiy no di l' oteur est Sun Wu (孫武, Sūn Wǔ).
Tot çou k' on sait sor lu provént di l' istoryin Sima Qian, ki nos dit ki l' Sun Zi esteut on rlomé djenerå di l' estat di Wu. Il avize portant kel live k' on vout k' c' est lu ki l' a scrît, åreut stî atuzlé pitchote a midjote, eyet pus tård, inte 400 eyet 300 dvant Dj.-C.
Categoreye:Chine Categoreye:Sicrijheus e chinwès
Leyon Cranasse, tchampete pa amour (roman)
thumb|Foto do live Leyon Cranasse, tchampete pa amour (Lèyon Cranasse, champète par amour), c' est on roman e walon da Félicien Barry.
I serè shuvou di "Sonk walon".
Li live fourit saetchî a 1200 egzimplaires (onk des pus grands tiraedjes po les lives e walon).
Plaeçmint dins li spåce et dins l' tins
C' est ene sipoûle ki court cronolodjicmint, dispu li skepiaedje da Leyon Cranasse, disk' å moumint k' il est lomé tchampete, après aveur fwait s' tins d' sôdård. Adon, nos dirans d' aviè 1915 a 1939. Li spoûle si finit djusse divant l' guere di 40; «Sonk walon», li shûte avou les min mes persounaedjes, si passe tins del guere di 40.
Come di djusse, l' evironmint, c' est on viyaedje do payis d' Tchålerwè. Motoit bén Reve.
Persounaedjes
Les pesounaedjes shuvèt li modele da Propp po l' adjinçmint d' on roman.
Sourdants
Categoreye:Romans e walon
Tîtindje
Tîtindje (fr: Tintange, so plaece (lb): Tënnen, e-n almand Tintingen), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Faiviè.
Bernard Poplineau
thumb|tchantant [[Mi ptit muzicyin]] Bernard Poplineau, c' est on scrijheu e tchampnwès.
Tîtindje
Lingaedje
Lingaedje do payis: lussimbordjwès
Bernard Poplineau
C' est eto on bouteu po cisse lingaedje la, ey on tchanteu e tchampnwès ey e walon.
Tîtindje
Lingaedje
Porcintaedje del djin kel cåzéve e 1978: 87 åcint.
Bernard Poplineau
Il a skepyî li 8 di djulete 1950.
Tîtindje
Lingaedje
Sociolinwincieuzmint, l' uzaedje des pårlers î a stî studyî pa Michel Francard e 1994, come li viyaedje ås cwate lingaedjes (walon, francès, lussimbordjwès, almand).
Bernard Poplineau
Ouve pol tchampnwès
I dmeure a Achråcoû ey eploye voltî li pårler di ç' viyaedje la. Mins i cnoxhe ossu ls ôtes accints do tchampnwès, et comprind co bén l' walon del Bote di Djivet.
Tîtindje
Sourdant
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Bernard Poplineau
Ouve pol tchampnwès
I scrît dins l' rivuwe Lou Champaignat.
Poplineau Poplineau Poplineau
Max Verstappen
Il a skepyî li 30 di setimbe 1997.
Sourdants
Verstappen
Plante
Cåzu totes les plantes ont del clorofile (çou ki fwait leu vete coleur).
Fiziolodjeye d' ene plante
Li plante poûjhe si aiwe di tere, pa ses raecinêyes et l' fé monter pa les tchenås do blanc bwès, eviè les foyes : c' est li scrowe seuve.
Dins ces-ciales, gråce al clorofile, les plantes prindnut l' CO2 di l' air, et-z î rmete di l' ocsidjinne el plaece, tot wangnant leu exhowe. Avou çoula, ele fwaiynut des prodûts biyotchimike, metans po fé crexhe li montant. Ces-ci ridschindnut disk' ås raecinêyes pa les tchenås do bwès.
Po s' mopliyî, cåzu totes les plantes diswalpêynut on flormint : les fleurs î dvegnnut des grinnes ki si spådnut pa diferinnès manires.
Albom
*
Province del Frize
Li Province del Frize ([FY] Provinsje Fryslân ; [NL] Provincie Friesland) est ene province di Neyerlande, k' est å bijhe del Neyerlande.
1804
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Richard Miller
Richard Miller, c' est on politikî walon eyet francès-cåzant. Il a skepyî li 16 di nôvimbe 1954, e Tchålerwè. C' est on mimbe do Mouvmint Rfômrece.
Sourdant
Categoreye:Politikîs walons
Bwès (discramiaedje)
On-z a ene dobe rifondowe "bwès" u "bos"
Joseph Kinable
Joseph Kinable, c' esteut on scrijheu e walon. I skepia a Lidje li 1î d' avri 1833 eyet î mora li 4 di djanvî 1907.
Di s' mestî, il esteut eployî.
Ouve e walon
A bråmint scrît des motlîs, eplaidîs dins les Bulténs del Societé d' Lidje (1886-1891).
E 1889, i fwait moussî foû ene ramexhnêye di contes arimés, lomés Les crostiyons.
Sourdants
Kinable
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira a skepyî li 8 di måss 1982 a Curitiba.
C' est ene actoresse ey ene tchanteuse braezilyinne.
External Links
Estiano Categoreye:Tchanteus e portuguès
Li vî batea (powinme)
Tuzance walone
Ci powinme la a stî erprindou e tchanson pa Julos Beaucarne dins l' albom « Co'n rawete ».
Hårdêye difoûtrinne
Tchanson da Julos Beaucarne so YouTube
Tchapele
Ene tchapele, c' est on ptit bastimint la k' on preye (sovint dicåçtêye a on sint). Dins li rlidjon catolike, todi
Bastixhaedje des tchapeles
Dins l' pus vî tins, les tchapeles estént consacrêyes a on sint, po-z î fé on perlinaedje.
Udon, ça a stî ene môde dimandêye pa l' Eglijhe, come les tchapeles a Notru-Dame di Loude, adonpwis, a Notru-Dame di Biarin.
Categoreye:Bastimints Categoreye:Catolicisse
Stoumont
Eredjistrumint
Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa ene djin did par la, pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Comenes di Walonreye
1905
A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
Rilomés Walons et waloneus
Marcel Hecq
Universidade Federal de Minas Gerais
Categoreye:Univiersités Categoreye:Braezi L' Universidade Federal de Minas Gerais, c' est univiersité d' Belo Horizonte, Braezi.
Årdjeton (Lonzêye)
L' etimolodjeye do no vént do gayel "argantomago" (årdjinté tchamp, tchamp avou del blanke tere).
Sint-Nicolai (fiesse)
Sipårdaedje et date
Li Sint-Nicolai est fiesteye li 5 di decimbe ezès Bas-Payis eyet l' 6 di decimbe el Beldjike.
On fiestêye li Sint-Nicolai el Walonreye, Flande, el Lorinne, el Holande, el Swisse almande.
Et foiravant dins tos les payis slaves.
Discrijhaedje del fiesse
Li persounaedje da Sint-Nicolai est djouwé pa èn ome avou ene blanke båbe et on rodje mantea. So s' tiesse, i poite ene mite (tchapea d' eveke) avou ene croes dsu
I vént so èn ågne, avou on bassa plin d' bistokes.
Il est acpagnté di Hanscroufe (ou Pere Fwetård), ki va scoryî les efants ki n' ont nén stî saedjes.
Il apoite des djouwets et des gueuzreyes ås efants (leu sint-Nicolai) k' il a tcherdjî so s' bådet. Apeume des nicnaks.
I passe pal fouwire, et lzès mete å pî do feu e l' aisse. La, les efants ont metou leus solés, et des raecenes por lu dner a si ågne.
Arivêye di Sint-Nicolai dins les anêyes 2000
Mins, a pårti des anêyes 2000 (ça a motoit cmincî ezès Bas Payis), l' arivêye di Sint-Nicolai po ene trope d' efants ki l' rawårdént s' a fwait d' ene façon saizixhante.
I pout avni e batea u a pedalo; minme e-n areyoplane, so on tchvå u minme so on chamo.
Novelès dujhances sol fiesse ezès anêyes 2010
Dins les anêyes 2010, el Walonreye, todi, gn a yeu des djins po rclamer ki Hanscroufe, avou s' vizaedje tot maxhuré, acsegnive on sintimint raecisse.
Li clintcha a motoit vnou des Bas Payis, la k' gn a yeu des manifs disconte li persounaedje.
End a eto k' ont discåzé l' croes k' est sol mite.
On a don rsaetchî l' croes sol mite, et n' pus fé acpagnter l' Sint-Nicolai di Hanscroufe.
Dischindant del Sint-Nicolai
Les ebagants holandès evoye e l' Amerike rivolît fiesti l' Sint-Nicolai après kékès anêyes passêyes låvå. Mins i n' savént pus l' date. Ça fwait k' il ont askepyî li persounaedje do Pere Noyé k' il ont fwait vni so Tere li 25 di decimbe. Lu, i tchedje ses bistocaedjes so des renes.
tchanson d' Sint-Nicolai
Tecses e walon sol Sint-Nicolai
Rwè des Bedjes (fime)
300px|vignette|droite Rwè des Bedjes (e-n inglès, King of the Belgians), c’ est on fime da Peter Brosens et Jessica Hope Woodworth, k' a vudî e 2016.
1803
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Rwè des Bedjes (fime)
Prezintåjhe
Li rwè des Bedjes est ki vizite Istamboul, et a ç’ moumint la, gn a l’ Walonreye ki dclåre si dislaxhî del Beldjike.
Nosse rwè doet rintrer volegåz po waitî di rabocter si rweyåme.
Mins e minme moumint gn a ene timpesse solrinne ki espaitche tot telefonaedje, emilaedje, et clawer les avions a tere.
Li rwè parvént a cwiter l’ Tourkeye a stoumuligne, avou l’ aidance d’ on fjheu d’ fimes inglès ey ene binde di tchanteus bulgåres.
C’ est li kiminçmint d’ on fime todi-sol-voye dins les Balcans, la k’ li rwè rexhe foû di s’ role di monarke po-z aprinde a s’ kinoxhe come ome.
Djouweus d' role
Peter Van den Begin Lucie Debay.
Categoreye:Fimes Categoreye:Beldjike
Ramonasse
Ene ramonasse, c' est ene sôre di noer rådisse. End a des longous et des ronds.
Raphanus sativus var. niger
Po sognî les ptitès biesses
Les rates di cadje (blanc rat doumiesse) endè magnèt voltî.
Categoreye:Verdeures
Rastrind saiss ! (biyets d' oumeur) (tôme 2)
thumb '''Rastrind, saiss ! tôme 2' (Rastrind, sés! tome 2), c' est l' deujhinme live ki rashonne les biyets d' oumeur ki Bernard Van Vynckt dit totes les samwinnes so RCF Sud Belgique''.
Ces-ci vont do 5 d' octôbe 2020 å 28 di djun 2021.
Les tecses sont scrîts e rfondant namurwès sol pådje di droete, avou leu ratournaedje e francès vizon vizu.
I sont-st enimådjîs di fotos sol costé francès (comintêyes e francès).
Tinmes
Come di djusse, po on mwaisse curé, gn a des biyets sol rilidjon catolike, inte di zeles sacwants sol Påpe Françwès (si live «Tertos des soçons», si voyaedje e l' Irak). On î aprind des sacwès so les Yazidîs. Po les sints, gn a on biyet so sint Rmåke.
Gn a eto des etnotecses, onk so l' coûtivaedje des betråles, et l' ôte des canadas dins l' Hesbaye. Li scrijheu î mostere l' alaedje cwand il esteut djonne, et ene miete kimint k' ça a candjî al dilongue des ans, disk' å djoû d' ouy.
Gn a eto sacwants biyets so l' fotbal (li scrijheu a djouwé lontins come referé). Des côps adiercîs po ene mierdjin: Marcel Javaux, Michel Lecomte, Thomas Meunier, Diego Maradona (î mostrant l' diferince di persounålté avou Eden Hazard). A-st ossu on messaedje sol coûsse a velo Gand-Wevelguem.
Gn a des biyets d' politike, so les vôtaedjes ezès Stats Unis (li scrijheu ni poite nén Donald Trump dins s' cour). Onk so Aung San Su Kyi.
So l' economeye, on lirè voltî «Li monde årvier», la k' i rvént so les rujhes des pratikes avou l' disparexhaedje des vicantès djins capåbe di vos rçure dins les bankes et ôte pårt. Åresse, i rvént foirt sovint so l' aidance ås pus pôvès djins.