cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rime ås disti
Ene rime ås disti (eto: on rimea, on disti-rima), c' est ene compôzucion foirt simpe, a môde di powinme, la k’ on dene on cåzaedje da ene sakî, shuvou di « dit-st i / dit-st ele », pu l’ no del djin k' el dit.
1647
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Iyreye
Sacwants iyreyes
…
Rime ås disti
Cotoû
C’ est sovint po rire ene miete d’ ene trope di djins ki s’ kinoxhèt, et ki n’ si rtournèt nén d’ çoula.
1647
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Iyreye
Sourdants
Categoreye:Djeyografeye Categoreye:Mers et oceyans
1647
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Rime ås disti
Tecnike
Dins l' rimea, on nd a d' keure del longueur del lene (pont d' pîtaedje oblidjûle). Et pu, ciddé, li rimaedje si fwait etur li dfén d' ene parole da ene sakî, et le coron do no di cisse djin la.
1647
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Lute
thumb|On lute Li lute, c' est èn instrumint avou des coides k' on pice.
Rime ås disti
Rimas d' efants
On les pout dire tocosté.
Lute
Si caisse a l' cogne d' on dmey oû ey elle est fwaite avou des finès plantches di tchersî.
Rime ås disti
Categoreye:Powezeye Categoreye:Amuzmints
Lute
Li lute provént did mon les Arabes, la ki s' no vout djusse dire "bwès".
Fijhaedje
On rmete on fén boket d' pårtchumin, ådvins, po fé djonde les plantchetes.
Eployaedje
Va bén po djouwer do flamenco.
Categoreye:Instrumints d' muzike
Charles-Louis Lebeau
Charles Louis Joseph Lebeau, lomé dins les gazetes : Charles-Louis Lebeau. C' esteut on walon eyet francès-cåzante politikî, ki vna d' Vivele. L' ime tchålerwetî, Payis d' Tchålerwè, a stî scrite på Jacques Bertrand po lu.
Siligo
Siligo c' est ene veye d' Itåleye, el region di Sardegne.
Perone-dilé-Bince
Sourdants
<References/>
Anêyes 130
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
anêyes 110 | anêyes 120 | anêyes 130 | anêyes 140 | anêyes 150
130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Minisse
On minisse c' est on mimbe d' on govienmint, ki s' ocupe d' on tchamp d' ovraedje.
Gn a par egzimpe li minisse del santé, di l' acsegnmint, des Sincieusès Rcwerances, di l' Aidance å Diswalpaedje.
M1 (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Li M1, c' est ene lene do ledjir metro d' Tchålerwè, c' est li lene avou l' rodje coleur. Come li M2, ele raloye Tchålerwè ey Anderluwe.
58
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 8|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 58 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Noss’ Pèron
Noss’ Pèron (Nosse Peron e rfondou walon), c' esteut-st ene gazete askepieye pa Jean Waroquiers.
1648
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Noss’ Pèron
Mwaissès dnêyes
Elle a rexhou, å cmince, tos les cwénze djous, ey après totes les samwinnes, di 1920 a 1923 (putete bén disca 1925)
1648
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Noss’ Pèron
Mwaissès dnêyes
Si dzo-tite, c' esteut: Gazète des Tièsses di Hoye (gazete des Tiesses di Hoye).
1648
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Noss’ Pèron
Mwaissès dnêyes
Elle esteut scrîte e francès ey e walon.
1648
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Noss’ Pèron
Mwaissès dnêyes
Li no del gazete vént do Peron d' Lidje.
1648
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Noss’ Pèron
Sourdant
Categoreye:Gazetes e walon
1648
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Bibiotekî
On bibiotekî, ene bibiotecresse, c' est ene djin ki tént ene bibioteke.
Scrijheus e walon k' ont stî bibiotekîs
Categoreye:Mestîs Categoreye:Lives (po lére)
Iye (toponimeye)
Pådje po mete tos les nos d' plaeces del Walonreye a vey avou l' mot iye et ses parints
Codjowaedje hertchî
Hertchi Li codjowaedje di "hertchî", c' est èn rîlêymint disrîlé codjowaedje des viebes del deujhinme troke.
Iye (toponimeye)
Iyea
Categoreye:Toponimeye do walon
Codjowaedje hertchî
Po-z espaitchî d' aveur deus cosounes /r-tch/ al fén, çou ki n' est nén prononçåve e walon, on radjoute pa drî ene mouyeye ey:
Gn a l' minme cayet ki po les viebes del prumire troke (codjowaedje tchicter). Mins la, li ristitchaedje, c' est -êy- (i tchictêynut).
Alcubilla de Avellaneda
Alcubilla de Avellaneda, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1635
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1638
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1635
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
1638
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
1635
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1638
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Anêyes 140
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
anêyes 120 | anêyes 130 | anêyes 140 | anêyes 150 | anêyes 160
140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Rioseco de Soria
Categoreye:Castile et Leyone
Rollamienta
Rollamienta, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Anêyes 150
anêyes 130 | anêyes 140 | anêyes 150 | anêyes 160 | anêyes 170
150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Cawete -onde
Sacwants sustantifs avou l' cawete -onde (dedja studyîs sol Wiccionaire)
Onde
Minisse-prezidint
On minisse-prezidint c' est li prezidint d' on govienmint coinrece (el Beldjike ey e l' Almagne) et do govienmint cintrå ås Bas-Payis.
Beldjike
Li mot est aprume eployî el Beldjike, la k' gn a on minisse-prezidint del Walonreye, del Federåcion Walonreye-Brussele, di Brussele, del Flande et del kiminålté tîxhon-cåzante di Beldjike.
Do 20 di måss 2008 k' å 22 d' djulete 2014, li minisse-prezidint del Walonreye et del Federåcion Walonreye-Brussele, c' esteut l' minme djin (Rudy Demotte).
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Vierlete
thumb|Vierlete fwaite pår el Walonreye pa [[Willy Marchal]] thumb|Posteure di djouweus d' organistrom al catedråle di [[Bourgosse]] thumb|plan d' ene vierlete Ene vierlete, c' est èn instrumint d' muzike ås coides k' on screpe, avou ene manike ki fwait tourner ene rôlete ki frote dissu les coides.
Istwere
Li vierlete est dipus d' 1000 ans viye. Elle a stî fwaite po l’ prumî côp aviè 900, pa les moennes ki vlént trover on instrumint d' muzike capåbe di dner ene note (toltins li minme) po-z aprinde ås novices li tchant grigoryin. Ele si loméve "organistrom" et gn aveut deus djins ki djouwént.
Après i gn aveut pus k’ on muzicyin, ca on-z aveut trové li "chifonie " (ene pitite boesse 50 cintimetes longue).
Rotaedje
I gn a ene rowe k’ on fwait tourner a l’ droete mwin (po les droetirs) avou ene manike et ki frote dissu les coides (come on violoneu frote avou l’ årçon dissu s’ violon). Avou li pawene mwin, on-z aspoye so des bokets d’ bwès po fé les notes di l’ air k’ on vout djouwer.
Gn a ene coide ki dene li foirt tins.
Les deus coides do mitan fwaiynut l' air del tchanson : on lzès djowe tofer.
Gn a deus ôtès coides metowes sol costé, k' on pout rsaetchî : ki sont frotêyes ossu mins ki n’ fwaiynut k’ ene seule note. C' est po fé les basses. On les lome des "maltons" (ele ni fwaiynut k' di zûner).
Djeyografeye
On pout vey les deus moennes djouwer l' organistrom taeyîs dins l’ pire padzeu l' poice del catedråle di Sint-Djåke-e-Galice. End a eto el catedråle di Bourgosse.
E l' Årviene (Auvergne, France), gn a co des fjheus d' vierlete. C' esteut l' payis la ki l' vierlete esteut l' pus cnoxhowe.
Fijhaedje del vierlete
Ça doet esse ene cole di biesse (fwaite avou les oxheas, li pea u les niers), paski li son passe bén, cwand elle est adeureye (ele divént come le bwès). On l' sait discoler si on-z a dandjî del rifé. Les foitès coles (cole di mnujhî) ni leynut nén passer l' son.
Li coir est fwait d' deus coleurs : li brun c' est l' gaeyî, li clair, c' est d' l' oyåbe.
El tåve, c' est do sapén.
Li bwès, c' est do djaeyî, et do wachleus oyåbe (maladeye ki s' mete do les raecinêyes, et l' fi do bwès va tot wachlant).
Li marketreye est fwait avou do bwès d' ebene et d' påkî (plakes 1 mm sipesses).
Ôtès esplikêyes da Willy Marchal
Sourdants
Categoreye:Instrumints d' muzike Categoreye:Lutreye
Arcos de Jalón
Arcos de Jalón, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
So les tienes (roman)
So les tienes (Su lès tiènes), c' est on roman e walon, sicrît pa Emile Gilliard, tot ratournant «Collines» da Jean Giono, avou l' åjhmince del famile do scrijheu.
C' est l' prumî roman k' est eplaidî e walon k' est on ratournaedje d' ene ouve d' on grand romantî. C' est eto onk des prumîs romans e walon ki s' passe foû payis.
Boket do live
Categoreye:Romans e walon Categoreye:Lives sicrîts pa Émile Gilliard
1633
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Almenar de Soria
Almenar de Soria, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1633
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
56
i gn a: 100 - 6|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 56 do calindrî grigoryin.
57
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Anêyes 170
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
anêyes 150 | anêyes 160 | anêyes 170 | anêyes 180 | anêyes 190
170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179
57
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
Anêyes 170
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
57
52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 57 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Nåcionåle 1 do Fotbale Bedje (2020-2021)
2019-2020 | 2020-2021 | 2021-2022 Divizion-1A | Divizion-1B | Nåcionåle 1  Li såjhon del Nåcionåle 2020-2021 do Fotbale Bedje est el 92inme såjhon dispoy 'l askepiance do fotbale beldje eyet elle est el cwatrinme dispoy 'l askepiance do Divizion-1-Novice, k' a stî rlomé e 2020 : Nåcionåle 1. Li Royå Francs-Boréns, li RU El Lovire Cinte, li Olympic Club Tchålerwè Fårcene, li R. FC Lidje eyet li R. SC Vizé sont lès clubs walons ki djouwnuxhe e Nåcionåle 1, èç såjhon.
Disrôlaedje
Avou l' parminêye del cronvirusse, soulmint, å mî, cwate matchs ont stî djouwés. Al atake del anêye 2021, li såjhon a stî saetcheye evoye come d' ôtes tchampionats bedjes di spôrts novices.
Barcones
Barcones, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1631
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1636
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Arévalo de la Sierra
Arévalo de la Sierra, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Ausejo de la Sierra
Ausejo de la Sierra, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Torebay-les-Beguenes
Torebay (Feler: Torèbây) u Torebay-les-Beguenes (fr: Thorembais-les-Béguines), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Perwé.
thumb|Torebay-les-Beguenes, l' eglijhe
Baraona
Baraona, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
M2 (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Li M2, c' est ene lene do ledjir metro d' Tchålerwè, c' est el lene avou li vete coleur. Come li M1, ele raloye Tchålerwè ey Anderluwe.
Tram
Rimarke : Li M2 dveut s' stater a Petria, mins e fwait ey asteure, li M2 va disk' å Caliguluk
Anêyes 180
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
anêyes 160 | anêyes 170 | anêyes 180 | anêyes 190 | anêyes 200
180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Bayubas de Arriba
Bayubas de Arriba, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1630
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1624
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Bayubas de Abajo
Bayubas de Abajo, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Bliecos
Bliecos, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
59
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 9|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 59 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Anêyes 160
anêyes 140 | anêyes 150 | anêyes 160 | anêyes 170 | anêyes 180
160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Berlanga de Duero
Berlanga de Duero, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1628
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Albert Ista
Albert Ista, k' a skepyî e 1880, c' esteut on scrijheu walon.
1626
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Torebay-Sint-Trond
Torebay-Sint-Trond (la-minme e sistinme Feller, Torèbây-Sint-Trond; F. Thorembais-Saint-Trond), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Perwé, el province do Roman Payis.
Tuzance walone
Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa André Jancart, on né-natif did la, pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Roman Payis
Anêyes 190
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
Neyerlandès
Li neyerlandès, c' est l' lomaedje des lingaedjes tîxhons do boird del Mer do Nôr, hoûte del Frize et disk' a Dunkere.
Anêyes 190
anêyes 170 | anêyes 180 | anêyes 190 | anêyes 200 | anêyes 210
Neyerlandès
Neyerlandès djenerå
Li neyerlandès djenerå (N.Dj., e neyerlandès Algemeen Nederlands u A.N.), c' est on rfondou lingaedje k' a stî adjinçné pås Flaminds, Braibonîs tîxhwès-cåzants et Holandès a cmincî do 15inme sieke. L' ortografeye d' asteure kiminça a-z esse ehåyeye e 1849. Ey esse acceptêye come "bon scrijhaedje" del langue e 1864 el Beldjike ey e 1883 ezès Bas Payis.
Anêyes 190
190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Joseph Bodson
Joseph Bodson, c' est on scrijheu e walon do payis d' Nameur. I note l' accint d' Soye, dilé Florefe, la k' il a skepyî li 25 di djanvî 1942.
Neyerlandès
Neyerlandès djenerå
Li "neyerlandès djenerå" n' a stî ricnoxhou come lingaedje oficir el Beldjike k' pårti di 1878 (lwè De Laet), 1883 (lwè De Vigne-Coremans) et 1898 (lwè d' ewalisté). Cicial n' a stî possibe k' après on fel boutaedje do Mouvmint flamind.
Li "neyerlandès djenerå" pout esse loukî come li prumî lingaedje oficir ki vént tot droet do vî francike.
Joseph Bodson
Di s' mestî, il esta professeur d' umanités, pu eployî.
Neyerlandès
Neyerlandès djenerå
Asteure, li neyerlandès est l' lingaedje di tos les djoûs d' a pô près 23 miyons d' djins. Gn a co åk come 4 miyons kel djåznut come deujhinme langue.
Joseph Bodson
Ouve e walon
C' est Willy Bal ki l' enonde a scrire e walon, tot ratournant onk di ses bokets e francès, k' il eplaide dins l' Bourdon (diviè 2001).
Neyerlandès
Lomaedjes
Les pårlers des payis metou atok del Mer do Nôr estént lomés e latén del Moyinådje "theodiscus" k' a dné les mots locås "dietsch" u "duutsch" (tîxhwès), et l' mot inglès "dutch".
Do tins des Bas Payis borguignons, les djins d' avår la volît lomer leu lingaedje diferinnmint do "hôt almand" (Hoch Deutsch). Did la li mot "nederduytsch", pu, po mostrer l' diferince avou l' plat almand, "Nederlandsch" (sicrît pol prumî côp e 1482).
A pårti del fén do 19inme siecle, po fé del reclame disconte di l' idêye tot fwaite ki l' flamind esteut grossir, on l' loma : "Algemeen Beschaafd Nederlands" ("A.B.N.", neyerlandès djenerå poli). On n' a leyî tchaire li "Beschaafd" ki dins les anêyes 1970, po n' ritni ki l' alomåcion Algemeen Nederlands (A.N., neyerlandès djenerå).
Joseph Bodson
Ouve e walon
E 2016, il eplaide dins l' coleccion Odace «Mareye, ene vicåreye», des tåvleas d' ene comere a totes les ådjes et a totes les såjhons. Pu, li minme anêye, a Micromania, «L' ivier des purnalîs», des sovnances di si efance. Les deus lives sont ratournés di des eplaidaedjes e francès des anêyes 2000.
Neyerlandès
Lomaedjes
E walon, il est purade lomé "tîxhwès", did la les nos d' plaece "tîxhwès Payis" (sipotchî e "''tchèpayis'").
1627
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Neyerlandès
Lomaedjes
Do trevén do Redjime holandès, il est lomé "holandès", diferin do flamind come li scrît C.N. Simonon dins s' boket "Li langue nåcionåle :
Joseph Bodson
Foû do walon
Il est mwaisse sicrijheu del rivuwe del soce des scrijheus del Walonreye, e francès ey e walon, "Reflets".
Neyerlandès
Lomaedjes
Avou li ricnoxhance do neyerlanfès come langue oficire el Beldjike al fén do 19inme s., on l' va aprinde dins les scoles. Mins adon, il est lomé "flamind". Insi, li tite d' ene rîlêye d' årtikes sol croejhete walone da Lucien Léonard parexhous e 1963 & 1966 dins les Cahiers wallons fourit
1627
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Neyerlandès
Lomaedjes
On n' trouve li mot walon "neyerlandès" k' e 1985, dizo l' cogne "néèrlandès" dins li gazete e walon "Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès", foû del pene da Roger Viroux".
1627
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Joseph Bodson
Foû do walon
Bodson
Neyerlandès
Lomaedjes
Li rfondowe "neyerlandès" avou ristopaedje di l' ahiket, a stî atåvlêye pås rfondeus. Mins on l' lome co todi pa des côps rifondou flamind, å rgår do "rfondou walon".
1627
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Neyerlandès
Istwere do neyerlandès
thumb|Sipårdaedje do "Bas francike" li tayon direk do neyerlandès Li neyerlandè vént tot droet do "bas francike".
1627
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Neyerlandès
Istwere do neyerlandès
Li moyén neyerlandès, c' esteut li vî lingaedje sicrît el Holande ey el Flande. Mins i fourit foirt abandné el Flande do tins des Bas Payis espagnols pu otrichyins et do redjime francès.
Come rifondou lingaedje, il a stî diswalpé a pårti do 13inme sieke, avou les scrijhaedjes da Jacob van Maerlant, inte di zels "Van den Vos Reynaerde" u "Rijnart de Vos''" (Rinåd, li rnåd, ene ridoblete), ki rprind des fåves do vî vî tins so tinme do rnåd ki vout esse pus malén k' els ôtes, mins k' est todi groujhî. Li "neyerlandès" d' adon saetche purade do flamind, ca c' est Brudje k' st l' mwaisse veye economike do cotoû.
Avou l' askepiaedje des Bas Payis borguignon, Brussele et Lovén vont divni pus rlomêyes. Adon, les traits do tîxhwès braibonî vont amoussî dins li scrît "neyerlandès" (miråke "Mariken van Nieumeghem").
E 16inme sieke, gn a l' guere inte les Bas Payis espagnols et l' novele Republike des Bas Payis ki vneut di si cvierser å protestantisse. Bråmint des ritches martchands et cotuzeus del Flande et do Braibant si vnît astaler a Misterdam. C' est vaila kel neyerlandès come on li cnoxhe asteure va vormint askepyî. Come po l' almand, onk des lives ki va moenner a l' unité do scrijhaedje serè ene Bibe li "''Statenbijbel" ratournêye do l' ebreu et do grek, et cmandêye des "Estats djenerås", li pus hôte instance administrative del Holande. Ele fourit-st eplaideye a Leyde e 1637. Mins ci scrît neyerlandès la ni si spårdeut ki sol Holande, et nén sol Flande d' asteure.
Li Holande et l' Flande d' asteure ni fourît rashonnêyes ki tins do Rweyåme Uni des Bas Payis (1816-1830). Adon, li "holandès" divna li lingaedje administratif di tot l' payis. Mins les "Bedjes" ni l' acceptît nén, çou ki moenna al Revolucion bedje.
Les prumîs govienmints del Beldjike ni (ri)cnoxhît nén li neyerlandès come on rfondou lingaedje. C' est l' atuze di diyalekes ki s' aplikéve a tos les lingaedjes do payis del Beldjike. Li 26 di nôvimbe 1894, on djåze e neyerlandès pol prumî côp e Pårlumint bedje. E 1895, li deputé Schinler va responde e walon å Pårlumint, mins c' est po dmostrer... k' i n' î fåreut nén cåzer e "flamind". Ci n' est k' après li "lwè d' ewalisté" (1898) k' on-z apolou rinde djustice e neyerlandès el Beldjike.
Adon, li rfondaedje pout felmint avancî. Les rfondeus ont bouté disk' aviè 1950. Après, gn a yeu sacwantès refômes di l' ortografeye, li dierinne dins les anêyes 2000. Li grand motî do neyerlandès, kimincî al fén do 19inme sieke, avou des subzides di l' Estat bedje, n' a vudî ki dins les anêyes 1990.
thumb|Imådjete do Wikipedia e neyerlandès Li neyerlandès est onk des pus vayants lin gaedjes so l' eciclopedeye Wikipedia.
Rilomés scrijheus
(avou totes les cognes d' ortografeye, rifondowe u nén)
Croejhete
Li neyerlandès fwait åjheymint des mots d' aplacaedje tîxhon :
Ratourneures
Sacwantès ratourneures sont les minmes k' e walon : Des ôtes sont diferinnes
Egzimpes di tecse
C' est l' ci del fåve do vî vî tins «Li Bijhe et l' Solea»:
Sourdants
<References/>
1625
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ksar Mwi
Ksar Mwi, c' est on viyaedje do Marok metou dirî Goulmima, sol voye d' Imilchil, mins ene miete ritiré.
Djeyografeye
Metou dins l' Grand Atlasse levantrece.
Mwaissès piceures
C' est ene sôre d' amazir do Nonne-Levant (inte li techelheyt et l' tamazir do Mîtrin Atlasse), mins avou bråmint des calcaedjes di l' arabe marokin, ey eto des prononçaedjes a pårt.
Egzimpe di tecse
C' est l' ratournaedje del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea».
Categoreye:Veyes et viyaedjes do Marok Categoreye:Atlasse (hôts tienes)
-1î sieke
-3inme sieke | -2inme sieke | -1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
anêyes -0 | anêyes -10 | anêyes -20 | anêyes -30 | anêyes -40
Centenera de Andaluz
Centenera de Andaluz, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
-1î sieke
anêyes -50 | anêyes -60 | anêyes -70 | anêyes -80 | anêyes -90
62
anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80
-1î sieke
Totes les anêyes do 21inme sieke
Categoreye:Cronolodjeye Categoreye:Date
62
57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 72 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Cubo de la Solana
Cubo de la Solana, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
1629
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Yvan Mayeur
Yvan Mayeur, c' est èn acyin politikî d' gåtche d' Etterbeek. C' esteut on mimbe do PS.
Herleme
Yvan Mayeur esteut å cinte del herleme Samusocial, k' a shuvou l' herleme Publifin. Ç' esteut a cåze di çoula, k' il a dvou stater ès politike cårire.
61
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80
Bårire
Ene bårire, c' est ene ahesse metowe po clôre on passaedje.
61
56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66
Alcide Pryor
Alcide Pryor, c' esteut deus scrijheus e walon, ki fijhént voltî des poureyès potêyes avou des cnoxhowès airs. Alcide Pryor est l' anagrame di "Le Roy" eyet d' "Picard".
60
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Dévanos
Dévanos, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Alcide Pryor
SLLW
Sacwants did zels estént tchantêyes dins les cråssès eurêyes des prumirès anêyes del SLLW.
Wikisourd
🇱🇰
61
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 61 do calindrî grigoryin.
Alcide Pryor
Pî-note
Pryor Categoreye:Fijheus d' tchansons e walon
60
anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80
Privot
On privot, c' esteut on djudje ki, tins del Moyinådje rindeut l' djustice so on metou aroyaedje (li privoté).
60
55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65
Hôt-pårleu
On hôt-pårleu (on dit eto on baf), c' est ene usteye ki rafoircixh les sons.
60
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 60 do calindrî grigoryin.
Hôt-pårleu
Categoreye:Sons Categoreye:Tecnolodjeye
Privot
Ses djudjmints estént sins apel.
Egzimpes di djudjmints
C' est bråmint zels k' estént djudjes dins les procès d' macrale (metans a Viêpe).
61
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Laurent Leintz
Laurent Leintz, c' est on scrijheu k' a skepyî li 13 di djun 1877 do costé d’ Viyåtour.
Il esteut po-z esse riprins dins l' pordjet (nén adiercî) d' antolodjeye des scrijheus e walon do Payis d' Hu.
Hårdêye difoûtrinne
Leintz
1623
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Royå Francs-Boréns
Li Royå Francs-Boréns est ene ekipe do fotbale e Walonreye, ki s' trove e Bossu dins l' Borinaedje, dispoy 2014. I rcandje l' ancyin club då minme no k' aveut disaprexhou. Is djouwnut e vete eyet blanc. Les sopoirteus eyet les djouweus sont lomés vetes.
Padri 2014
Dispoy avri 2020, Georges-Louis Bouchez est l' prezidint del ekipe.
Fresno de Caracena
300px|right
Fresno de Caracena, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Castillejo de Robledo
Castillejo de Robledo, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Carrascosa de Abajo
Carrascosa de Abajo, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Cwåré
Cognes vijhenes
On cwåré metou so onk di ses ingues et ki sereut spotchî, ça dene on lozindje.
On cwåré k' on åreut ralongui deus des costés a l' adroet, c' est on rectingue
Categoreye:Djeyometreye
1618
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Iyreye des Cayimans
thumb|Mer et nateure L' Iyreye des Cayimans (u: l' Iyreye ås cayimans, ou co pus coranmint: les Iyes Cayiman), c' est ene iyreye des Carayibes.
Mwaisse veye: Djôrveye u Djôrtône (Georgetown)
Istwere
L' iyreye fourit discoviete pa Cristofe Colombe li 10 di may 1503 (c' esteut tins di s' dierin voyaedje ås Amerikes).
Lomêyes aprume Iyes ås tortuwes, adon-pwis des cayimans, sorlon les biesses ki s' î trovént (les tortowes des prumirès anêyes avént cåzu disparexhou après côp).
Politike
C' est èn estat do Comenwel. Adon, c' est li rwè (u l' royinne) d' Inglutere k' end est l' sovrin, sol papî, todi.
Economeye
thumb|100px|left|ene banke a Djôrveye Gn a bråmint d' bankes foû-rivaedje, k' ont siervou sovint å blankixhmint des cwårs.
Dispu èn acoird di 1986 avou les Estats Unis, et copurade après les atakes di Noû York et Wachintone di 2001, les siervices sicrets amerikins î vnèt controler sacwants viziteus k' î vont dins les bankes.
Avou ça ki l' Iyreye a ene miete rastrindou si scret bancrece, si n' esse pus loukeye come on paradis finançrece dispu les anêyes 2000.
Sourdant
Categoreye:Mîtrinne Amerike Categoreye:Carayibes Categoreye:Cåzu-estats Categoreye:Comenwel
Son G
Li son G, c' est ene vuzlêye cossoune ålwetrinne cloyrece.
Sicrijhaedje e walon
Li son g est todi scrît avou l' lete G e walon. Portant divant les voyales "i" et "e", il î fåt radjouter on halcrosse "u", sorlon ene piceure ki vént di l' ortografeye francesse. Ci régue la a stî clawêye dins l' sistinme Feller et nén candjeye e rfondou walon.
Zebe
On zebe, c' est on tchvalidî d' Afrike nonnrece, k' a des noerès royleures so s' blanc poyaedje.
Son G
Pî-notes
Categoreye:Cossounes Categoreye:Sons et letes do walon
Fraiteure (Tinlo)
Fraiteure  (la-minme: Frinteure, Frintëre; F. Fraiture), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Tinlo, el province di Lidje.
Zebe
Categoreye:Biesses ås tetes Categoreye:Tchivalidîs
1617
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Mouvmint des Citweyins pol Candjmint
Li Mouvmint des Citweyins pol Candjmint est on politike pårti bedje eyet francès-cåzant k' est ribané avou li MR, dispoy ès askepiance, e 1998.
Istwere
Li Mouvmint des Citweyins pol Candjmint a stî askepyî, e 1998, på Gérard Deprez, èn ancyin mimbe do PSC (ancyin CDH) pask' il n' esteut pus foirt d' acoird avou les ôtes mimbes.
Tour houcrece
thumb Li tour houcrece u minaret, c' est l' tour del moskêye la k' el houkeu ås priyires va po-z ahoukî les muzulmans a aler priyî, cénk côps par djoû.
Charles Gothier
Charles Gothier, c' esteut on scrijheu e walon k' a skepyî a Lidje li 27 d' octôbe 1851 ey î a morou e 1920.
Hårdêye difoûtrinne
Gothier
Tour houcrece
Tcherpetaedje
Li minaret si prezinte come ene cwårêye tour, deus a puzieurs astaedjes hôte, avou des ptitès finiesses a tchaeke astaedje.
Ådvins, c' est sovint des caracolantès montêyes.
Pol djoû d' ouy, ådzeu, gn a des gros hôt-pårleus ki s' metnut e-n alaedje a ene eure sipepieuzmint relîte po tchaeke moskêye, sorlon si pôzucion djeyografike.
Sourdants
Categoreye:Bastimints Categoreye:Islam
1621
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1619
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
1616
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
1619
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1616
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1619
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
1616
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
1619
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
1616
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
1619
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Huskî d' Alasca
Li tchén Huskî d' Alasca, c' est on tchén d' atelaedje ki provént d' Alasca, mins ki s' a spårdou tocosté.
1616
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Firté
Li firté ou stouté, c' est ene sintimint des djins. Ons est fir ou stou, ça vout dire k' ons e bén divins d' pea avou l' sacwè douvént k' ons est fir, et ndè djåzer hôt et foirt.
Huskî d' Alasca
Mwaissès piceures
Il est foirt assez po saetchî les schlides.
Louis P
Louis P., ossu spoté pa s'n' ancyin no d' pene, Louis Strike, c' est on rappeu Tchålerwetî eyet francès-cåzant.
Huskî d' Alasca
Mwaissès piceures
I n' bawe mins hoûle come les leus.
Louis P
Istwere
I s' a fwait cnoxhou avou si tchanson rexhowe sol waibe, Qu'est-ce qu'ils ont fait de ma ville ([WA] Ils ont fwait cwè d' èm veye), wice i deplore les problinmes avou les boutaedjes dins l' cinte-veye di Tchålerwè. Ci fourit vraiymint foirt, ki Paul Magnette eyet Louis Strike s' ont rescontré po djåzer des pordjets po Tchålerwè.
Huskî d' Alasca
Mwaissès piceures
Si poyaedje a troes coûtches di pwels. C' est po ça k' i n' edeure nén ene trop foite tcholeur.
Categoreye:Raeces di tchéns
De Lijn
Li Vlaamse Vervoermaatschappij "De Lijn", obén De Lijn soulmint ([WA/Literå] Li Lene), est ene societé redjonåle di kimon transpoirts. Elle est ovrante e Flande avou sacwantès lenes dalant a Brussele obén ås Bas Payis. De Lijn, come li TEC e Walonreye, aveut askepyî e 1991 padri l' redjonålizaedje dås Vicinås.
Coleur
De Lijn a les coleurs blanc come principåle coleur ey elle a li djaene eyet li gris come sgondaires coleurs.
Imådje
centré|220x220px
Tot passant l' håjhea (tchanson)
Tot passant l' håjhea (e scrijha Feller, Tot passant l' håhê), c' est ene rilomêye tchanson e walon sicrîte pa Théodore Chapelier.
Tinme
C' esteut on tchamp avou èn håjhea, k' on î passéve å court. Mins li ci k' c' est da sinne li tchamp aresta ene båshele, et lyi dmander d' payî (d' ene båjhe) po poleur passer.
Al fén des féns, i s' vont maryî.
Tecse
Tot passant l' håjhea, Binamêye Nanete, I fåt k' vos m' payîxhe Li droet do pazea: I fåt k' vos m' båjhîxhe Troes feyes a picete Hajhea
63
anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80
58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 63 do calindrî grigoryin.
Mouvmint droet erîlé
Li mouvmint droet erîlé, ossu lomé li prumîre lwè da Newton, est l' mouvmint d' on coir ki mouwe e droete lene avou ene minme vitesse.
Piceure
So on grafike cwand i gn' a t (li tins) e-n absisse ey i gn' a v (li vitesse) e-n ordonêye, on pout vir ene droete lene coûtchantrece sol grafike. Mins nerén, cwand t est e-n absisse eyet e e-n espåçmint, èç minme droete n' est pus coûtchantrece mins bén croexhante.
Acseignmint
On-z el acsegne e sgondaire, circa l' cwatrinme anêye e-n acseignmint d' tranzûcion djeneråle pindant li luçon d' syince ubén d' fizike.
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Fizike
1613
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1611
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
New beat
vignette|Logo do djinre. Li new beat, c' est on djinre di muzike djondant di l' acid house. El new beat esteut foirt peuprece fén des anêyes 1980, disca l' atake des anêyes 1990.
Istwere
Li new beat aveut stî askepyî e l' Beldjike diviè 1987. Mins èç djinre la s' aveut stramé dins les payis a costé : e l' Bijhe del France ; el Neyerlande ; e Rweyåme Uni ; e Lussimbork ey e l' Wess-Almagne.
El new beat esteut mo peuprece dins les fiesses, mins ça n' a nén parduré lonmint.
1632
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Walofobeye
Li walofobeye, obén lomé eto li walonrifobeye, est on djinre di zenofobeye conte les walons.
Uzaedje
C' est on mot k' on-z ôt nén sovint. Kécfeye, il est uzé esconte les « flamingants » so les blogues d' opinions. Il est afeye ossu uzé på frambråylisses.
Il est dins des lisses di fobeyes k' asprouvnut d' esse complet. La eto k' onk des deus mots francès est riprindou e-n almand.
64
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80
59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 64 do calindrî grigoryin.
Li blanke leuve (live d' imådjes)
thumb|Coviete « Li blanke leuve », c' est on live d' imådjes e walon k' a stî scrît pa Jean-Marie Warnier.
Il est enimådjî pa Pauline Claude.
Il a sti publiyî å CRIWE e 1986, pu replaidî e 2017.
Kimince do live
Blanke leuve
4inme sieke
2inme sieke | 3inme sieke | 4inme sieke | 5inme sieke | 6inme sieke
anêyes 300 | anêyes 310 | anêyes 320 | anêyes 330 | anêyes 340
anêyes 350 | anêyes 360 | anêyes 370 | anêyes 380 | anêyes 390
Totes les anêyes do 4inme sieke
Categoreye:Cronolodjeye Categoreye:Date
Claude Louis Bastin
Claude Louis Bastin, kécfeye sicrît « Claude-Louis Bastin », po ses djins, eto  « Claudy Bastin » , c' esteut on scrijheu e walon ey on diccionairî k' a skepyî a Tchålerwè. Il a nexhou li 28 di may 1941.
Il a morou e 2015.
Il a scrît eto des ôtes lives e francès.
1609
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Claude Louis Bastin
Ovraedjes
Il a scrît
Referinces eyet sourdants
Bastin, Claude Louis Bastin, Claude Louis
1609
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
3inme sieke
anêyes 200 | anêyes 210 | anêyes 220 | anêyes 230 | anêyes 240
anêyes 250 | anêyes 260 | anêyes 270 | anêyes 280 | anêyes 290
Totes les anêyes do 3inme sieke
Categoreye:Cronolodjeye Categoreye:Date
Modiene famile ses persounaedjes
Cist årtike cial, ci serè ene lisse des persounaedjes do rîlêye-fime Modiene famile.
Manî Delgado
*
Stéphane Moreau
Stéphane Moreau est èn acyin politikî d' gåtche d' Paris, k' esteut foirt prezint e-n Anse, c' esteut on mimbe do PS.
Biyografeye
Stéphane Moreau a stî borguimwaisse d' Anse etur 2011 yet 2017. Ç' esteut on mimbe do Pårti Socialisse yet rwaiteut Michel Daerden come ès mentor politike. Onk d' ses papys esteut on conseyî socialisse al comene. Stéphane Moreau vént d' ene famile del pitite soce yet s' a scraifyî på deus d' ses tayons.
Herlemes
Stéphane Moreau esteut å cinte del herleme Publifin. Ç' esteut a cåze di çoula, k' il a dvou stater ès politike cårire.
Tecteo/Ogeo
E 2008, il est metou e cåze padri ene lete sins no ki dijheut k' il aveut fé del måluzance sociåle cwand il esteut a Tecteo : k' est divnou Publifin, k' a stî rlomé Enodia. Stéphane Moreau åreut frawtiné l' covraedje avou cénk ôtes bouteus d' Ethias. Cist ome åreut eto fé då trafik d' influwince rwaitant s' mame yet l' Societé d' Lodjmint del Plenaesse. Il a finålmint schapé åzès porshuvances e payant on vindaedje penå.
Publifin
Al fén del anêye 2016, il est metou e cåze dins l' herleme Publifin. Cist herleme siclatche après des håynaedjes do Le Vif/L'Express ki dijheut k' sacwants politikîs comunås, ki vnént l' pus sovint del province di Lidje, v'nant do PS, MR yet cdU ([FR] cdH) rischeujhnut des grands catchets a Publifin alorse k' i fijhént shonnance bråmint des côps daler åzès rabindlaedjes, wice i dijhént esse. Publifin, k' est ene etercomunåle, apårtént al province di Lidje insi k' ås comenes d' èç province. Do côp, ç' ki Le Vif/L'Express a håyner, ça rwaite des liårds publiks. Ç' est po ci metaedje e cåze k' il endaleut do PS e-n avri 2017 ; li PS aveut d'dja preveyou d' lu taper foû eyet ci pårti l' aveut tchessî evoye po todi el londmwin.
Chine
Li Chine, c' est on dislaxhî payis d' Azeye.
Djeyografeye
thumb|upright=2|Cåte djenerale del Republike populaire di Chine
Markeye pås crètelemints calédonyins (Ponant-Coûtchant) èt hercynyins, li Chine n'a èdurè ki foirt pô les disfôrmances do Mésozoïke. Chûte di tinetes èt di plateas assèrès di ôtès montagnes, li continint est bâti è gradèns dischindants di C. èt P., dont li platea tibétin (5000 m) fôrme li pus ôt pas d'gré, èceclè pås mons di l'Himalaya, do Kunlun èt do Karakoram. Des tinetes (Djougareye, Tarim, Qaidan) conpudnèt des diprèssions : Turfan (-154 m) metuwes etur les blo montinyeûs (Altaï, Tian shan). Après cist eshonna vinèt les ôts plateas di Mîtrinne Aseye (platea mongol), les cis del Chine nonnrece (platea do Yunnan-Guizhou èt del Chine crexhante (Taihan shan, les deus Hinggan). Des plinnes (200-600 m d'alt.) bwardèt li littôral di Bijhe a Nonne : les plinnes di B.-P. (Nuomi he, Liao he, San jiang) sont sèreyes pås Hinggan, les mons di Mandchoureye crexhante ralonguis pås tienes do cåziyon do Liaodong (prov. di Liaoning) : li Grande Plinne di Bijhe (dont li delta do Huang he), constituweye principâlemint des aboutaedjes di ci fleuve, est ècadreye par les tienes do Shandong, les plateas di loess do Shanxi èt do Shaanxi, èt li prolondjemint des mons Qinling. Des lavåjes castine èt årziakes sont leyieyes par li fleuve Huang he dins les tinetes do Hai he, do Huai èt el plinne do bas Huang he. Li loess, ki li spècheû atint 200 m, aujîyemint kimougnî, ascove les plateas do Shanxi, do Shaanxi èt do Gansu. Les plinnse do bas èt do moyin Chang jiang fèt chûte al tinete sédimintaires do Sichuan. Les lådjès valeyes di B.-P. sont diferintes des cenes do Nonne-C., stroetes èt bas èkêsseyes. Li N. compoirte des troclets montinnyeus, å rilief appalachyin, oriyantés B.-P. N.-C. Li tchinne des Nanling, li cene do Wuyi shan, parallèles al coisse, ècadrèt les provinces do Guandgdong èt do Guangxi. Li coisse nonnrece est boirdeye d'îyes, ki l'pu grande è li cene di Hainan.
Idrografeye
Rexhous do platea tibetin, les pus grands fleuves (Huang he, Chang jiang) ni raiwèt nén li pårt coûtchante del Chine. Vaila, seulmint sacwantès rivires si pierdèt e des marecadjeusès zônes oudobén e les dzerts. Li rijhea fluviå (5000 riv.) est sometou å redjime des moussons. A B.-P., les plouves del mousson di djulete a setimbe font shûte åzès grossès aiwes di prétins. Li plinne di Bijhe, ramouyeye pa li Huang he (5 464 km) et les cenes ki s' î agolinèt (Fen, Wei), li Hai he et li Huai he, dimeure sudjete a des enaiwåcions divowes ås deus tins di grossès aiwes anuweles rimant al fonte des nives (måss-avri) eyet al mousson. Dispû 1950, l' amoennaedjmint di ces fleuves a stî eterprins : digues ribasteyes e Mongoleye-Interieure et e li Grande Plinne; canål del Wangne do Peupe, seuwant ene pårt des aiwes do Huang he ; båraedjes-reservwers, et rewaidje gråce ås aiwes do Huai. Li cours do Huang he a bodjî aviè Nonne do cåziyea di Shandong (å XIVe s.) et a rivnou a si plaece oridjinele e 1851. Les rivires k' agolèt dins l' Huai, li bas et li moyén Chang jiang, les fleuves del coisse do Guangdong sont sometous ås grossès aiwes d' avri et di setimbe. Li cours superieur do Chang jiang a ses hôtès aiwes e djulete ey awousse. Li Chang jiang, bén ki stantchî, a amoirné beacop d' inondåcions (1931-1948). Riçuvant li Han shui, li Yuan jiang et li Xiang jiang, i trevåtche li tinlete do Sichuan ewou i si tchedje di rodjès lavåjes (grès). Adon k' i fwait 2 km di lådje a Wuhan, si lårdjeur n' est pus k' di 600 m a Nankin. Li daegne wangne dissu l' mer pa les depots di broûs et di sedimints etaçlés e si delta. Li payis do Chang jiang comprind on grand nombe di laks (Ti hu). Li Xi jiang ramouye li Guangxi et li Guangdong.