cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sånî
On ptit potiket avou des trôs po saler les amagnîs si lome ene sårlete.
Gwendal Piégais
Gwendal Piégais, c' est on scrijheu e burton.
Il a skepyî e 1990 et ahiver, avou deus copleus, l' gazete Nidiad.
Il est eto spikeu al Radio U.
Il a studyî a l' UCL å Nou-Lovén.
Sånî
Rindjmint do sånî
On l' meteut voltî sol djivå po k' el sé n' frexhixhe nén. Ou l' ahavter après l' meur del måjhon.
Cognes
Categoreye:Ahesses di manaedje
Ernest Benoit
Ernest Benoit a skepyî li 2 d' fevrî 1932 al gåre d' Anloe (Viyance).
C' est on scrijheu e walon. I note l' accint d' après Anloe-Ôtchamp.
Di s' mestî, il esteut mwaisse soyeu.
Ouve e walon
Il a sayî bråmint des sôres di scrijhaedjes di prôze : des ratournaedjes di vîs papîs, des sovnances, des couyonådes, li riscrijhaedjes di des fåves do vî vî tins, del prôze nén racontrece.
Ses tecses fourît eplaidîs dins "Coutcouloudjoû", Singuliers, "Aux sources de la Lesse" (l' apasseu del soce d' istwere do ban d' Libin) et dins l' Rantoele-gazete.
Li scrijhaedje est ene miete francijhî, veyanmint ki li scrijheu n' eploye pont d' noûmots. Mins gn a eto ene peclêye di vîs mots walons tipikes.
Si tecse so les soyeus d' long est on modele di fén discrijhaedje d' èn ovraedje foirt tecnike.
Ses pus beas scrijhaedjes ont stî rashonnés dins on live eplaidî e 2015 ey etitré «Bokets tchoezis».
Hårdêyes difoûtrinnes
Benoit, Ernest
Bande
Bande (sicrît pareymint e francès), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Nassogne, el province do Lussimbork.
Pî-note
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Viyaedjes di Walonreye
Rôlé R
thumb|Ene pinsêye di [[Pierre Faulx prononcêye avou des rôlés R]] Li rôlé R, c' est on prononçaedje del lete R come e l' espagnol u l' itålyin.
Sene AFE: /r/
e walon
E walon, divinltins, aveut bråmint des djins ki prononçént les R insi.
Gn aveut ossu des viyaedjes (come Gråfayi) la k' totes les djins prononcént ossu les rôlés R.
Li prononçaedje rôlé do R esplike åjheymint les mots walons avou on ridaedje R/L (colidôr, råle, cèlîhe, plandjêre) ou årvierdimint, des cis avou on ridaedje L/R (carcul).
Categoreye:Sons et letes do walon Categoreye:Linwince
Georges-Louis Bouchez
Georges-Louis Bouchez, c' est on politikî walon d' droete, il aveut viké dins l' arondixhmint d' Mont pindant s' djonne-tins. I s' aveut dné a cnoxhe, e 2018, å kiminå votaedje e Mont po li MR.
Politike
Il est divnou prezidint do Mouvmint Rfômrece, e 2019. Il a wagnî l' finåle conte Denis Ducarme. I vout candjî l' no d' ès pårti, come ça a stî fwait a l' atake del dijhnêye 2020 po Vooruit eyet Les Egadjîs.
Referinces eyet sourdants
Bouchez Bouchez
Tchålerwè Waterlô (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Tchålerwè Waterlô est ene ståcion del blouke di Tchålerwè då ledjir metro d' Tchålerwè, wice totes les lenes ki rôlnut dzeu. :
Tchålerwè Beas-Årts | Tchålerwè Waterlô | Tchålerwè Janson
Tchålerwè Janson | Tchålerwè Waterlô | Tchålerwè Samaritinne
Tchålerwè Samaritinne | Tchålerwè Waterlô | Tchålerwè Beas-Årts
Sonia Manzano
Sonia Manzano, c' est ene actresse di cinema ey ene tchantresse estazunyinne. Elle a skepyî li 12 di djun 1950 a Noû York.
Referinces eyet sourdants
Manzano, Sonia
12 di setimbe
Li 12 di setimbe, c' est li 255inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 256inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co110 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
10 di setimbe - 11 di setimbe - 13 di setimbe - 14 di setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Pepinster
Pepinster (la-minme Pèpéstêr ; F. Pepinster), c' est ene rebanêye comene del Walonreye, el province di Lidje. Ban d' Pepinster
12 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Pepinster
Tuzance walone
Copinreye e walon "Nosse copinreye".
Julio Velasco
vignette|2013 Julio Velasco, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 9 di djanvî 1952 e-n Årdjintene.
Gómara
300px|right
Gómara, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Anêyes 1070
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
anêyes 1050 | anêyes 1060 | anêyes 1070 | anêyes 1080 | anêyes 1090
1070 | 1071 | 1072 | 1073 | 1074 | 1075 | 1076 | 1077 | 1078 | 1079
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Betchete co- nén spotchåve
Co nen spotchave Li betchete co- nén spotchåve, c' est ene ehåyeye betchete, sol môde del cogne namurwesse del betchete ki- / c(o)-.
Loukîz todi cial.
11 d' avri
Li 11 d' avri, c' est li 101inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 102inme po ls anêyes bizetes), avou 264 djoûs dmorant disk' al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
9 d' avri - 10 d' avri - 12 d' avri - 13 d' avri - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Gône
Gône (F. Goesnes), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Ohè, el province di Nameur.
Djeyografeye
Lîlaiwe î prind s' sourdant.
Rivnou par djin
Li rivnou par djin (on dit eto rivnou al tiesse), c' est çou k' ene djin wangne, onk dins l' ôte, dins on metou payis, ene metowe province, veye, comene, evnd.
C' est onk des mzuras del ritchesse di cisse redjon la.
On l' pout carculer :
Rivnou par djin el Walonreye
Sorlon les chifes di l' anêye 2004 (par djin, dj' ô bén, tot contant eto les efants) :
Categoreye:Economeye
Guillaume Bodet
Guillaume Bodet, c' esteut onk des askepieus do Club walon d' Måmdiy, la k' i s' fijha lomer Fré Hinri.
I vna-st å monde e 1859 et mora li 8 d' avri 1899.
Ouve e walon
Il a scrît kékes tecses e walon rashonnés dins on livret lomé e francès «Mon clocher» (mi clokî). Paul Coppe a ritnou :
Pitite biyografeye
Li 28 di nôvimbe 1897, a ene conferince da Nicolas Pietkin, ci-ci håyna l' idêye di fé ene soce di scrijheus e walon a Måmdiy. Guillaume Bodet si leva et tchaker des mwins a ciste idêye la.
Sourdants
Bodet Bodet
Andrea Anastasi
vignette|2013 Andrea Anastasi, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 8 di djanvî 1960 e-n Itåleye.
Categoreye:Spôrts
Maladeye do doet (bovrins)
Ene maladeye do doet d' on bovrin (sinsieuzmint) u: maladeye des pîs ås vatches (pus coranmint), c' est ene maladeye k' acsût li doet antomike des vatches et des ôtes bovrins. Dj' ô bén : li dzo del pate, dispu l' bolet disk' ås ongletes.
Sôres di maladeyes do doet
On trouve ladvins :
Categoreye:Maladeyes des bovrins *
Crimski Gori
A cåze des Crimski Gori, les veyes did sol mer (Yalta, Sebastopol) ni sont nén co raloyeyes på trén avou l' mwaisse veye Simferopol, et les plins al Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] di Crimêye.
On ndè cåze bråmint dins l' roman e walon "Vera" da Lucyin Mahin.
Motî di l' Academeye des Patwès gåmès
thumb|Papîscrît do motî e 2004
Gn a eto bråmint des racsegnes eciclopedikes, et des viyès fotos.
Il a stî adjinçné pa Roger Moureaux avou l' aidance d' ene peclêye di bouteux di l' "Academeye des patwès gåmès".
Il ont-st ovré sol pordjet di 1980 a 2009, l' anêye ki l' motî a moussî foû.
Il est rprins e Wiccionaire dizo les rahoucas Gm1 & FGm1.
Corwaitaedje
Academeye
Walthère Frère-Orban
Frere-Orban Frere-Orban Hubert Joseph Walthère Frère, spoté Frère-Orban, c' esteut on politikî bedje eskepyî a Lidje li 24 d' avri 1812 (dizo l' redjime holandès, dabôrd) et moirt li 2 d' djanvî 1896 a Brussele.
Yorouba
Li yorouba (Yorùbá e yorouba) est on lingaedje do groupe kwa del famile di lingaedjes nidjero-congolesse. Il est cåzé pa 25 miyons d' djins, å Nidjeria, wice k' il est onk des troes lingaedjes oficirs, mins ossu dins des redjons do Benin et do Togo.
Walthère Frère-Orban
Cårire politike
C' est lu ki meta so pî li pårti liberå bedje e 1846, k' il î dmorrè prezidint a veye.
Yorouba
L' alfabet yorouba eploye les letes shuvantes: a b d e ẹ (e avou on pont å dzo) f g gb i j k l m n o ọ (o avou on pont å dzo) p r s ṣ (s avou on pont å dzo) t u w y. Di pus, come c' est on lingaedje a tons, les set voyales eyet l' lete n polèt aveur on accint montant (pol ton montant) ou dschindant (pol ton dschindant; li ton moyén est noté tot n' metant pont d' accint), çou ki fwait: á é ẹ́ í ó ọ́ ú ń à è ẹ̀ ì ò ọ̀ ù ǹ.
Vey eto: Yoroubas (les djins)
egzimpe di tecse
(prumî årtike del Declaråcion univiersele des droets del djin)
Walthère Frère-Orban
Cårire politike
I divna prumî minisse deus côps, di 1868 a 1870, adonpwis di 1878 a 1884 (c' est adon k' s' enonde li prumire guere des scoles).
Yorouba
Difoutrinne hårdêye
Waibe po-z aprinde li yorouba (en inglès)
Walthère Frère-Orban
Cårire politike
I dmora deputé d' Lidje di 1847 disk' a 1893.
Yorouba
Difoutrinne hårdêye
Categoreye:Lingaedjes
Walthère Frère-Orban
Ene di ses dvizes e pårlumint sol cåzaedje do walon
E 1887, li mouvmint flamind saye di fé ricnoxhe li neyerlandès come deujhinme langue del Beldjike. Ene di leus dmandes, c’ est ki les ôres des oficîs di l’ årmêye bedje soeyexhe dinés e flamind ostant k’ e francès. Vola çou k' Frere-Orban va responde :
« I n’ fåt nén dmander Mouze et les vås, cwand on riskêye di dispierter l’ tchet ki doime. Si vosse ricwestaedje divreut esse accepté, i fåreut eto ki les oficîs kinoxhrént l’ almand eyet l’ walon. C’ est ene dimande ostant d’ assene ki l’ cene k’ i cnoxhexhe li flamind. »
Il aspite des vwès do gåtche costé do dmey-rond : « Taiss k’ oyi ! (li walon ossu !) »
Buk (åbe)
Li buk u bodje u beur d' èn åbe, c' est l' boket d' l' åbe ki va do stok al prumire coxhe.
Walthère Frère-Orban
Ene di ses dvizes e pårlumint sol cåzaedje do walon
Frere-Orban : « Vos vos marixhoz pår. Les Walons k’ ont fwait des hôtès studes et les cis ki dmornut ezès veyes savèt l’ francès, tot come les pareys a zels di Flande. Mins l’ contrumasse des djins des viyaedjes nel comprindèt nén, ou l’ etinde foirt må. »
Buk (åbe)
Li tronce, c' est l' pårteye d' èn åbe ki va esse vindowe ås martchands, et ki va des côps pus lon k' les grossès coxhes. Çou ki dmeure, c' est l' houpî ou tiesteure.
Walthère Frère-Orban
Ene di ses dvizes e pårlumint sol cåzaedje do walon
Coremans : « Vos scoles n’ ont don siervou a rén ? »
Frère-Orban : « Les scoles prumreces ni sont nén poûssêyes assez po lzî aprinde comifåt l’ francès. Dji vos endè va dner l’ prouve. Tos les djoûs, ås tribunås, les djudjes sont-st oblidjîs di djåzer walon avou les ametous ou les temoens po s’ poleur fé comprinde. Vos ploz dmander a vos frés d’ mestî des provinces walones ki n’ mi disdiront nén. Ces djins la ki cåzèt tofer walon ont bén stî e primaire, mins tot moussant foû, il ont rovyî l’ francès k’ il î avént aprins, oudonbén, foirt må l’ divizer. »
Songul oden
ongül Öden is known in Turkey for her many theatrical roles. Songül has been acting since 2001 when she did a TV mini-series entitled "Vasiyet". After that, she acted in three other TV series "Havada bulut" (2002), "Gümüş" (2005-2007) and "Vazgeç Gönlüm" (2007-2008). In 2005, She landed the title role in the series "Gümüş" ("Silver") where she acted side by side with Kivanc Tatlitug. The series lasted for 2 and a half years. "Gümüş" is also known by its Arabic title "Noor," became an obsession for many Arabs and it is believed that a whopping 85 million viewers watched the translated Turkish sudser throughout the Arab World when it aired in 2008 by MBC. "Gümüş" has also been adored by the Bulgarian viewers when it was broadcasted in Bulgarian by the title "Перла" in 2009. The Bulgarian private TV channel bTV recently airing the show dubbed into Bulgarian with the title "Perla" ("Pearl"). Songül Öden was invited to visit Bulgaria to meet her fans and make interviews with some Bulgarian programs. Her latest series "Vazgeç Gönlüm" ("Abandoned Heart"), in which she played the leading role "Ezra" in the second season was made in late summer/fall of 2008. She was also a feature model in multiple Turkish catalogs for top brands like Harvey Nichols, polo Ralph Lauren and Tommy Hilfiger. "Acı Aşk" ("Bitter Love") her new film which she co-stars with Halit Ergenç, Cansu Dere and Ezgi Asaroğlu is her first-ever cinematic performance was released on December 18 2009. [edit]Filmography
Émile Wiket
Émile Wiket, c' esteut on scrijheu e walon.
Songul oden
Vasiyet (dizi) (2001) Havada Bulut (mini dizi) (2002) Gümüş (dizi) (2005-2007) Gümüş Vazgeç Gönlüm (dizi) (2007-2008) Ezra Acı Aşk (Film) (2009) Ayşe
Émile Wiket
I skepia a Lidje li 23 d' setimbe 1879 ey î mori li 28 di djanvî 1928.
Songul oden
Songul Oden neé le 17 february 1975
Émile Wiket
Ouve e walon
I scrijha estant tot djonne mins i n' rashonna ses scrijhaedjes e lives ki e 1907 («Doûcès tchansons») ey e 1909 («Volans ns tchanter ?»).
Il a scrît eto ene cwénzinne di comedeyes e walon.
I toirtcha ossu ene novele «Li sourd ås låmes» (1901) pu ene ramexhnêye di xhilteas : «Li tchanson des båjhes» (1913), shuvou d' ene ôte schôtlêye di ptits arimés a môde di Ronsard : «Li tinrûle corone» (1923).
Totès creyåcions ki shuvént li romantisse di ces trevéns la, lomés la belle époque.
Sacwants d' ses livrets, riscrîts e sistinme Feller, fourît rashonnés pa Octave Servais e-n on pus gros live, eplaidî so l' tite "Fruzions do cour (sins date).
Sourdants
Wiket
11 di setimbe
Li 11 di setimbe, c' est li 254inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 255inme po ls anêyes bizetes); i nos dmeure co 111 djoûs po l' anêye esse foû.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
9 di setimbe - 10 di setimbe - 12 di setimbe - 13 di setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Fuentestrún
Fuentestrún, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
11 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
Fuentestrún
Categoreye:Castile et Leyone
Andalouzeye
L' Andalouzeye, c' est ene franke contrêye (kiminålté otonome) di l' Espagne.
Grandès veyes: Sevile, Gurnåde, Cordowe, Aldjezirasse, Malaga.
4
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes -10 | anêyes -0 | anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20
-1 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 4 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Simferopol
thumb|On monumint Simferopol (e rûsse Симферополь, e oucrinnwès Сімферополь, e tatår di Crimêye Aqmescit), c' est l' mwaisse veye di Crimêye.
Sean Connery
thumb|Sean Connery (2008) Sean Connery a skepyî li 18 d' awousse 1930 a Edinburgh ey a morou li 31 d' octôbe 2020 ås Bahamas.
C' esteut èn acteur do cinema britanike.
Il a djouwé l' role da James Bond.
Connery
Simferopol
C' est la k' i gn a eto totes les univiersités et les hôtès scoles di Crimêye.
On ndè cåze bråmint dins l' roman e walon "Vera" da Lucyin Mahin.
Categoreye:Crimêye
Li gros laid cani (floriconte)
Li gros laid cani, c' est on floriconte da Hans Christian Andersen.
Tinme
Ene cane covéve ses oûs, et les canis discloyît, apus k' onk, k' ele diva co ratinde deus troes djoûs por lu vni foû del schågne.
Mins l' cani ki skepia foû di cist oû la esteut si laid ki nouk nel vola aconter, el cinse. Eyet minmeli ctignî et l' kibouter todi-evoye. I finixha po voler evoye, et berlôrer dins les vevîs do cotoû.
A l' erî-såjhon, i veya pol prumî côp des cégnes ki revolént eviè les tchôds payis.
Ratournaedjes e walon
Il a stî rmetou e rfondou walon pa Lorint Hendschel e 2001 (dins l' ramexhnêye Troes fåves da H.C. Andersen).
Il a stî eto translaté pa På-Hinri Thomsin po l' live d' imådjes Contes did dinltins, mins dizo ene racourteye modêye, ey avou l' accint d' après Lidje. Ci scrijhaedje la a stî rprind dins l' live Les fåves di Lafontinne et les pus beas floricontes di noste efance (2018, ISBN 978-2-87351-350-4).
Sourdants
Categoreye:Floricontes
Eslovinne (lingaedje)
L' eslovinne u li slovinne, c' est on lingaedje eslåve djåzé e Sloveneye, la k' c' est l' lingaedje oficir.
Côde ISO 639-2: sl
Mots walons passés e slovinne
Li slovinne «kromprir» come li minme mot e siebe, vént do walon «crompire». On vout ki cist amagnî la, k' esteut novelmint ahivé e l' Walonreye, åye sitî emoenné di l' ôte costé di l' Impire Romin Djermanike, la k' gn aveut-st ene pômagne, et k' i s' î a lomé come e walon.
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Sloveneye
2011
Etrevéns a vey avou l' walon
thumb|Prumî pordjet d' coviete di [[Vera (roman)|Vera, on roman da Lucyin Mahin, dessinêye pa José Schoovaerts]]
Etrevéns a vey avou l' Walonreye
Li 13 di decimbe, on dmey-cougnî atake li martchî d' Noyé sol Bate di Lidje. Et saetchî so les djins avou on fizik et hiner des gurnådes. Pu fé måleur di s' coir. Troes moirts et dipus d' 70 djostés.
Yebe del Sint-Djhan
Les yebes del Sint-Djhan, c' est des plantes ki sont floreyes al Sint-Djhan et ki siervèt come yebes ås maladeyes et dins des doûcès creyances.
Li pus rlomêye, c' est surmint li meytrô.
2011
Etrevéns a vey avou l' Beldjike
Li payis edåme si anêye sins govienmint. I årè falou ratinde cåzu l' fén d' l' anêye, 540 djoûs après les vôtaedjes do moes d' may 2010 po rexhe foû di spexheur. Elio Di Rupo est lomé prumî minisse.
Ôtes etrevéns
Li prétins arabe :
Yebe del Sint-Djhan
Alére
Categoreye:Yebes ås maladeyes Categoreye:Doûcès creyances
2011
Ôtès djins
Categoreye:Date
Sårlete
Ene sårlete, c' est on ptit potiket å sé k' on scheut so les amagnîs a saler.
On gros pot po wårder l' sé si lome on sånî.
Categoreye:Ahesses di manaedje
Itålyin (lingaedje)
L' itålyin (pa côp riscôpé a li tålyin), c' est l' lingaedje oficir di l' Itåleye.
Il est foirt près do lingaedje coinrece del Toscane, onk des pus rlomés a cåze di l' ouve da Dante.
Côde ISO: it
Istwere
C' est l’ RAI (tévé d' estat itålyinne) k’ a-st aprindou a tos les Itålyins a djåzer li hôt itålyin après l' deujhinme guere daegnrece.
Motlî walon itålyin
Gn a djusse l' Enimådjî motlî Puissant des viebes walons («Comint l' dire avou li Ptit Guek»).
Sourdants
* Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Itåleye Categoreye:Lingaedjes romans
Sint Crijhou
Crijhou Sint Crijhou u Sint Grizou (do grek Χρυσóλλος = Chrysollos, ratournaedje di l’ årmenyin Ոսկան = Vosgan, ki vout dire «doré»), c' est on sint fiesti el Walonreye, li 7 di fevrî.
Il a-st ebagué d’ Årmeneye eviè 280. I fourit ordoné priyesse a Rome på påpe sint Marcel, ey abaguer a Comene. E 303, les payins l’ ont atrapé a Vlinguem et l’ touwer po s’ fwè, tot lyî spotchant l’ tiesse på mitan. Ses oxheas sont-st a Brudje, Tournai et Comene.
Larink
thumb|150px|Tinroxhs do larink et li dzeu del [[tchenåle a l' air]] Li larink (dins l' lingaedje corant, gargasson, trô å påters, trô do dimegne), c' est èn organe metou dins l' goidje et ki radjond li tchenåle a l' air avou l' dirî del boke.
Purnea
Ouxhs avou des purneas
Larink
Li larink est fwait di sacwants tinroxhs ki s' ridjondnut.
Xavier Bernier
thumb|(e 2022) Xavier Bernier (riwalnijhåve Zavî Biernî), c' est on bouteu pol walon, aprume pal voye des tchansons. Pu divni tchanteu.
Il a vnou å monde a Crupet.
Larink
Categoreye:Antomeye Categoreye:Sistinme respirrece
Xavier Bernier
Ouves pol walon
Il a bouté sol livret del plake des Crapådes «A tot spiyî»
Baileu
Baileu (Bwêleu a Chimai, fr: Baileux), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Chimai.
Tuzance walone
Pierre Moreau î a skepyî.
Xavier Bernier
Ouves pol walon
Dispu 2020, sacwants d' ses powinmes ont parexhou dins «Les Cayés walons».
E 2022, il amonte ene binde di tchanteus k' i lome «Loriot» (do no d' on rlomé oujhea xhufleu). Il î tchante lu-minme e walon, des viyès tchansons, des ratournaedjes eyet des tchansons da sinne. Li prumî concert si dna a Sint-Serwai.
Bernier Bernier Bernier Bernier
Mauro Berruto
vignette|2007 Mauro Berruto, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 8 di djanvî 1969 e-n Itåleye.
1744
17inme sieke | 18inme sieke | 19inme sieke i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans anêyes 1720 | anêyes 1730 | anêyes 1740 | anêyes 1750 | anêyes 1760 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1744 do calindrî grigoryin.
Rampioûle
Categoreye:Formagnantès plantes Categoreye:Plantes
10 d' avri
Li 10 d' avri, c' est li 100inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 101inme po ls anêyes bizetes); i dmeure co 265 djoûs po-z avni å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
8 d' avri - 9 d' avri - 11 d' avri - 12 d' avri - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Gormaz
Gormaz, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Såvadje tchersî
thumb|flori, e moes d' Avri (a hintche) On såvadje tchersî (on dit eto : on tchersî d' bwès), c' est èn åbe ki rshonne å tchersî, mins ki vént dins les bwès.
Rôzacêyes
Discrijhaedje
L' åbe est ricnoxhåve pa si schoice avou des grijhès royes metowes a môde di cir, 10 a 30 cm longues, ki n' si rdjondèt nén.
Li bwès n' tchåfe nén bén, mins sieve e scrinreye, po fé des belès plantches (tåves, axhales, evnd.).
Categoreye:Rôzacêyes Categoreye:Åbes
Philippe Blain
vignette|2014 Philippe Blain, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 20 di djanvî 1960 e France.
5
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes -10 | anêyes -0 | anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20
0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 5 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
26 di fevrî
Li 26 di fevrî, c' est li 57inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin; i dmane co 308 djoûs (309 po ls anêyes bizetes) po-z avni å coron d' l' anêye.
Malinalco
thumb|200px|Panorama Malinalco (espagnol: Malinalco) c' est un veye del Mecsike.
Categoreye:Mecsike
26 di fevrî
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Plocon des cabutacêyes
Li plocon des cabutacêyes ou plokete des croejhrecires, c' est on ptit inseke schaerbotrece ki magne les cabus, les golzå et les ôtes plantes cabutreces.
Anêyes 1060
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
anêyes 1040 | anêyes 1050 | anêyes 1060 | anêyes 1070 | anêyes 1080
Plocon des cabutacêyes
Phyllotreta nemorum
Categoreye:Insekes
Anêyes 1060
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Doyén (Eglijhe)
On doyén (des côps ossu, on mwaisse curé), c' est on curé ki moenne ene troke di pårotches (motoit ene dijhinne) rashonnêyes dins on doyinî.
Djeu d' beyes
thumb|300px|Les nos des beyes å djeu a set beyes
Doyén (Eglijhe)
End a sacwants dins èn evetchî.
Sacwants doyéns scrijheus e walon
Categoreye:Crustinnisse Categoreye:Mestîs
Djeu d' beyes
Li djeu d' beyes, ou djeu d' gueyes ou djeu d' bolweres, c' est on djeu k' on plante cénk u nouv pitits bwès, les beyes u gueyes, bwejhlés come des botayes, et sayî d' elzès stårer avou ene bole di bwès.
Li djeu d' beyes si djowe asteure dins les bolignes
Difoûtrinne hårdêye
Djeu d' beyes
André Gonçalves
André Gonçalves Barbosa, c' est èn acteur braezilyin k' a skepyî li 16 di nôvimbe 1975 a Riyo d' Djaneyiro.
Il a djouwé l' role da Barabasse al Passion dins l' fouyton tévé «Djezus» sol vicåreye da Djezus-Cri.
Gonçalves
Alessandra Negrini
160px|thumb|(2010) Alessandra Vidal de Negreiros Negrini a skepyî li 29 d' awousse 1970 a Sao Paulo.
Cårire
Elle a djouwé dins bråmint des fouytons al tévé et des fimes å Braezi.
Les djårdéns sins voyes (arimés)
thumb|Coviete do live Les djårdéns sins voyes (Les djârdens sins vôyes), c' est ene ramexhnêye d' arimés scrîts pa Jean de Lathuy.
Li live a vudî e 1930.
Irak
thumb| L' Irak u Iraq (oficirmint : جمهورية العراق, Republike d' Iraq), c' est on payis do Moyén Levant.
Il a des fontires avou l' Tourkeye (a Bijhe), avou l' Iran (å Levant), li Koweyte et l' Arabeye sawoudite (a Nonne) et avou l' Sireye eyet l' Djordaneye (å Coûtchant).
C' est onk des pus vîs payis del Daegne, ki leu civilizåcion a-st ataké avou les Mezopotamyins.
Li payis a stî sclairi des foitès loumires di l' actouwalité do tins del guere del Gofe pu del guere d' Irak.
Ôtès veyes :
Sourdants & pî-notes
<References/>
Categoreye:Payis arabes *
Alphonse Massaux
Alphonse Massaux (1874 — 1949) esteut on priyesse k' a scrît li Lexique brabançon (Dion-le-Val et environs).
Sint-Servå-Lin
Sint-Servå-Lin (F. Lens-Saint-Servais), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Djer, el province di Lidje.
Djeyografeye
Li Djer î prind sourd.
Matalebreras
Matalebreras, c' est ene comene del kiminålté otonome di Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Pî-diermite eclôse
Li pî-diermite eclôse (sinsieuzmint) ceréjhe (coranmint), c' est ene maladeye do doet des bovrins.
C' est ene diermite todi metowe al minme plaece.
Ele s' voet pus voltî a l' onglete difoûtrinne des pates di drî.
pî-diermite epufkinêye
Sourdant
Categoreye:Maladeyes des bovrins Categoreye:Maladeyes do doet des bovrins
Stéphane Antiga
vignette|2015 Stéphane Antiga, c' est on djouweu d' volleyball. Il a skepyî li 3 d' djanvî 1976 e France.
Marcel Darimont
Marcel Darimont, c' est on scrijheu d' pîces di teyåte e walon.
Il a skepyî a-n Andrimont e 1930.
Il a scrît eto des ramexhnêyes d' arimés e francès.
Ses pîces di teyåte e walon
Darimont Darimont
Waibe-blok
Waibe-bloks avou do walon
Li prumî waibe-blok avou bråmint do walon dvins a stî adjinçné pa Francis Baudoux et s' lome « Li waibe di l' enocin Citron ».
Hårdêye difoûtrinne
Categoreye:Daegntoele
David Goffin
David Goffin, c' est on rlomé djouweu d' tenisse walon.
Cårire
Il a stî cnoxhou long et lådje tot batant Rafael Nadal eyet Roger Federer e 2017.
Marie-Jeanne Cheruy
Marie-Jeanne Cheruy, c' est ene sicrijheuse e walon.
David Goffin
Alére
Goffin Goffin Goffin
Marie-Jeanne Cheruy
Ses tecses ont parexhou dins l' Bourdon.
9 d' avri
Li 9 d' avri, c' est li 99inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 100inme po ls anêyes bizetes); gn a co 266 djoûs po-z avni å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
7 d' avri - 8 d' avri - 10 d' avri - 11 d' avri - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Lozindje
thumb|left On lozindje, c' est come on cwåré l' on åreut metou so onk di ses ingues, et k' on åreut spotchî (ene miete u pus felmint).
Categoreye:Djeyometreye
Tchenåle a l' air
Li tchenåle a l' air ou tchenåle do cô, c' est come ene grosse buze ki moenne l' air do larink eviè les peumons.
Discrijhaedje
Elle est fwaite di tos aneas d' tinroxh.
A l' intrêye del cadje coistrece, li tchenåle a l' air si pårtixh e deus, a droete et a gåtche. Ces touweas la si lomnut les grossès brontches. Cesses-ciales, tot moussant dins les peumons, si vont cpårti e totès ptitès buzetes, les brontches pu les brontchoûles.
Scrijhaedjes d' ir et d' ouy, tôme 3
Li tôme 3 del coleccion Scrijhaedjes d' ir et d' ouy, c' est on live e walon ki rashonne des scrijhaedjes di troes oteurs, Raphaël Zander, Marc Dewart eyet Robert Dewalque.
Il a stî eplaidî e 2021, på Rweyå Club walon d' Måmdiy.
Categoreye:Lives e walon
Noviercas
Noviercas, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Jean-Guillaume Delarge
Jean-Guillaume Delarge, c' esteut on scrijheu e walon.
Il aveut skepyî a Hesta li 29 di nôvimbe 1829. Il î mora li 8 di setimbe 1885.
Manhé
Li no vént d' Manhé, hon hamtea del Vå d' Xhavane, la kel nouve intité, fwaite pa rebanaedje des viyaedjes did tåtoû, s' a edjîstré.
Tuzance walone
copinreye, dispu les anêyes 2000, enondêye pa André Lamborelle.
Jean-Guillaume Delarge
I scrijha ossu e francès.
Manhé
Difoûtrinne waibe
Waibe oficire di Manhé
Jean-Guillaume Delarge
Ouve pol walon
Il a scrît toplin des contes, des cråmignons, des tchansons, et kékes pîces di teyåte.
Delarge
Manhé
Difoûtrinne waibe
Categoreye:Nosse comene dit oyi (label)
2 d' setimbe
Li 2 d' setimbe, c' est li 245inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 246inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmeure co 120 djoûs divant l' difén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
31 d' awousse - 1î d' setimbe - 3 d' setimbe - 4 di setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
75
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90
70 | 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 75 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Teris do Mårtinet
Les teris do Mårtinet, c' est èn edroet al limite etur Moncea-so-Sambe ey El Rou-dlé-Tchålerwè ki si trovnut el rebanêye comene di Tchålerwè. I gn' a, nén seulmint, des teris, mins eto èn ancyin tcherbonaedje. Al atake do 21inme sieke, cist edroet ci a stî rconverti e-n on vete hamtea.
Waibaedje
I gn a, el Walonreye, pus di troes cints teris ki si trovnut etur el payis d' Heve (å Levant) disk' el Borinaedje (å Coûtchant).
Ces ptits monts cial sont fwaits avou des fotaedjes-evoye ki vegnnut des houyires. Dins ces fotaedjes-evoye, on ritrove des barbarins ey on pus fwaibe livea di grès ki sont des iyons avou des piceures diferintes, tot rwaitant leu waibaedje. Ces téréns la, ki sont fwaits d' hopeas d' pires, prezintnut ene economeye e-n aiwe foirt fwaibe. Do côp, is sont mier setch.
Les térens come çoula ont les piceures shuvantes :
El verdeure coinrece a yeu sacwantès rujhes po colnijhî les teris, veyånmint k' eles n' ont nén, ubén waire des biesses ki polnut åjheymint viker rola. Ces biyonaxhes cial foirt simpes k' ont, aprume, colnijhî les teris, bastis avou des biesses. Pitchote a midjote, des biesses pus speciålizêyes ont vnou :
Djeyografeye
Cist edroet ci a deus teris. El sitindêye, c' est åtou des 0,53 km², mins l' stindêye a tere, c' est purade åtou des 0,25 km². Le volume des deus teris eshonnes, c' est 7.000.000 m³ k' est kipårti come çoula :
Nateure
Sorlon l' dierin rwaitaedje ås plantes eyet biesses, e 1989 pindant ene coûte termene, i shonne ki les teris do Mårtinet ahouwnut å moens :
Les rwaitaedjes fwaits e 1990 på èn ôte sincieus acertine k' les teris do Mårtinet mete so pî èn eshonna d' edroets d' grande impôrtance biyolodjike. Cist eshonna ci si trove dins les dis les pus ahessules so on spicilaedje di 60 teris walons.
Clasmint eyet rcoversion
Padri li prumî rujhe avou l' petrole el 12 di djulete 1974 ; el societé, Ryan Europe, dmande l' otorijhaedje po poujhî foû del houye k' i nd aveut co dins les teris. Seuxhant k' ces teris cial ont ene ritchesse biyolodjike, les djins ki dmorént rola s' avént uni e-n ene soce po dire "nenni" al dimande del societé. Les djins avént adiercî d' dire "nenni".
19 ans padri, èç edroet ci est classé på Comission royåle des caliguluks eyet des edroets, po s' beaté, ès-n' integråcion dins l' evironmint, ses piceures natureles, ès biyovaryisté. E 2010, el destinêye do Mårtinet a stî confiyî å Dipårtumint "Nateure eyet Bwès" del Redjon walone. Li redjon aveut apinsé, deus ans padvant, d' çansler deus tchôzes :
L' ovraedje a comincî e 2013 avou ene evlope d' cénk miyons d' Uros. Li vete hamtea divreut awè cénkante dimorances. El ancyinne såle des machenes est ahouwêye padvant d' sey dislaidi.
Pî-note
Èç årtike ci, c' est on ratournaedje di l' årtike ki si trove sol Wikipedia francès-cåzant.
Sebastopol
On ndè cåze bråmint dins l' roman e walon "Vera" da Lucyin Mahin.
Istwere
Li veye est rlomêye paski, tins del guere di Crimêye, c' esteut la ki les årmêyes aloyeyes ont passé cåzu èn an a voleur prinde li veye, disfindowe påzès Rûsses.
A vey
Muzêye del guere di Crimêye, avou on panorama.
Radostin Stoychev
vignette|2011|150px Radostin Stoychev, c' est on djouweu d' volebale.
Sebastopol
A vey
Ådfoû do bastimint, on s' pout fotografyî avou l' unifôme del flote del Noere Mer (des trevéns sovietikes).
Ådvins, tos les unifômes des årmêyes k' ont prins pårt al guere di Crimêye.
Radostin Stoychev
Stoychev Stoychev
Båzeke
Båzeke (fr: Basècles), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, e payis picård, rebané avou Beleul.
L' etimolodjeye do no vént do latén "basilica" (eglijhe, sovint basteye so on monumint ås moirts gålwès).
Istwere
Li viyaedje, metou djusse dilé l' grand-voye rominne Bavai-Velzeke, fourit mwints côps avadji pås sôdårds francès (1478, 1557-1559, 1649, 1709, 1712). Tot fougnant l' viyaedje e 1848, on-z a toumé so on çmintire merovindjin avou 50 tombes.
Industreyes
cårires di bleuwe pire
Ólvega
Olvega
Cizete (di costire)
Ene cizete, c' est ene usteye k' on tént inte li pôce et l' erî-doet, k' a deus lames ki s' radjondnut po côper do papî, ene sitofe ou ôte tchoi.
Sôres di cizetes
Categoreye:Costuraedje Categoreye:Ahesses di manaedje
Lete Y
Li lete Y (k' on lét igrek), c' est li 25inme et dvant-dierinne lete di l' alfabet latén. C' est l' deujhinme dimeye cossoune.
E walon (rifondou eyet sistinme Feller), ele riprezinte todi li mouyeye (li son yod).
Categoreye:Alfabet latén Categoreye:Sons et letes do walon
Wareme
Li grand Wareme (F. Waremme, neyerlandès Borgworm), c' est c' est ene rebanêye comene del Walonreye, el province di Lidje.
Ban d' Wareme :
Raoul Hedebouw
Biyografeye
Ses parints ont vnou viker a Hesta. I vnént del Province di Flande coûtchantrece. Ès mame esteut syndicalisse. I djåze li flamind et l' francès, mins nén l' walon.
Tins d' ès-n' adocrexhince, Raoul Hedebouw shuveut ddja les idêyes da Karl Marx. Il a participé grandmint åzès greves di 1996 conte les mzeures po l' acseignmint del Federåcion Walonreye-Brussele, a ciste epoke la.
Cårire
C' esteut l' seu mimbe a-z awè prindou pårt åzès votaedjes po divni prezidint do PBB.
Ans då Bouda
Les ans då Bouda sont fiestés po s' sovni do skepiaedje do Bouda, li hûtinme djoû do cwatrinme moes do calindrî lunrece chinwès. C' est on fieståve djoû a Hong-Kong, a Macao eyet el Corêye nonnrece. Li date des ans då Bouda est candjante pol calindrî grigoryin mins ele tchait e moes d' avri, di may ou d' djun. Les boudisses polèt fiester les ans då Bouda on moes å lon.
Categoreye:Date
David Lavaux
David Lavaux, c' est èn politikî walon k' a nexhou li 2 d' djanvî 1964, e Bince. C' est l' borguimwaisse d' Erkelene dispoy 1995.
Biyografeye
Il est conseyî al province do Hinnot. Rola, c' est eto l' mwaisse del troke d' ès pårti, li Cinte Democrate ey Umanisse.
David Lavaux, c' esteut on pårlumintî federå vnant del troke des eleccions do Hinnot. Il a fwait çoula etur li 21 d' avri 2005 eyet li 11 di djanvî 2007. C' est lu k' a rcandjî Catherine Fonck come estant l' Minisse des Djonnes, di l'Aidance åzès Djonnes eyet del Santé po l' govienmint del Federåcion Walonreye-Brussele etur 2004 eyet 2009. I l' a rcandjî e moes di djun 2007.
C' est eto lu k' a stî el prezidint del Comission des Naturalizaedje po li Pårlumint federå. Çoula pindant shijh ans. C' est a ç' moumint la k' il aveut rabôré el naturalizaedje da Johnny Hallyday. Ci dierin ome cial, c' esteut on peuprece tchanteu francès.
Margaye
I gn a-st on cinsî k' aveut discandjî ene grosse pire ki fwait frontire etur el Beldjike ey el France. David Lavaux esteut borguimwaisse del rebaneye comene pindant cisse margaye ci. Li pitit ban wice ki ç' a sti fwait, c' est Montgneye-Sint-Cristofe. Li mwairesse di Bousignies-sur-Roc (veye di l' ôte costé del frontire) si lomeut Amélie Welonek. Cisse feme ci a acertiné k' el bagaedje del pire, ça daleut conte li Traité di Courtrai. C' est avou ça k' on-z ava fwait li frontire.
Hårdêye difoûtrinne
Li waibe da lu
Blanc håvurna
Li blanc håvurna, c' est èn åbe parint do håvurna.
Sorbus aria
Bassora
thumb|Viye veye di Bassora Bassora u Basra, c' est ene veye do Sud di l' Irak, metowe sol Tchate el Arabe, avou on gros pôrt po-z espôrter l' petrole.
On tins, gn aveut télmint des tchenås plin d' aiwe k' el veye esteut lomêye li Vnijhe di l' Irak.
Tins del guere d' Irak, c' esteut les Inglès kel tinént.
E moes d' måss 2008, ele fourit rnetieye des milicyins da Moqtad Es-Sadr et ds ôtès sfwaitès milices pa l' årmêye irakyinne, avou l' aspalaedjke des Amerikins. Dispu don, il î rfait pus coe.
Li veye di Bassora a dné s' no a ene ôte Basra, ene ancyinne veye do Marok. Did la li no d' famile marokin "Besri".
Sourdants & pî-notes
<References/>
Categoreye:Irak
Marie-France Gilles
Marie-France Gilles, c' est ene sicrijheuse e walon do Payis d' Tchålerwè.
Elle a bråmint bouté avou l' CHADWE.
Ouve e walon
Avou Nadine Modolo et ds ôtes, elle a-st amonté ene farde «Tchansons po nos efants» (2008).
Elle a scrît bråmint des tecses po ls efants, foirt åjhey a-z aprinde (li ptit djårdinî, dj' aveu apris pol fiesse).
Avou l' CHADWE, elle a edvinté sacwants djeus po-z aprinde li walon, inte di zels, li Waloto eyet li walocwiz.
Ele moenne des ovroes po ls efants al fiesse ås lingaedjes walons.
Teccses metous e muzike
Gilles Gilles
Lozindje (hamtea)
Lozindje (fr. Losange), c' esteut on hamtea d' Hompré, asteure on viyaedje di Vå-so-Seure.
Istwere
C' esteut ene signeurreye esserêye dins l' mwaireye di Hote (privoté d' Bastogne).
Dizo l' redjime francès, ele fourit raloyeye a Viyé-l'-Boune-Aiwe.
Li tchestea et cinse tchestrinne, c' est del famile del Royinne Matile, k' î a passé si efance.
Categoreye:Hamteas del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Moude e l' iye ås gades (teyåte)
Moude e l' iye ås gades (Delitto all'Isola delle Capre), c' est ene pîce di teyåte sicrîte e-n itålyin pa Ugo Betti.
Elle a stî djouwêye pol prumî côp a Rome e 1950.
Ratournaedjes
Elle a stî ratournêye e francès pa Maurice Clavel (et creyeye insi a Paris e 1953).
On tradujhaedje e walon a stî scrît pa Jenny d'Inverno e 2002, dizo l' tite «L'île dès gades» (L' iye des gades).
Livret del pîce e walon
thumb Li pîce n' a stî creyeye ki pol gala walon del Province di Lidje e 2021. Adon, editêye e-n on ptit livret pa cwate soces di waloneus u d' teyåte. I s' adjixh di l' SLLW, del Federåcion di l' UCW del province di Lidje, do Teyåte do Triyanon, et del Société Royale d'Encouragement à l'Art Wallon.
Li dessén del coviete n' est nén siné. I rprezinte ene måjhon ås troes astaedjes, avou l' pousse so li dvant-plan, et deus gades divant l' ouxh. A rilever ki ci manaedje la ni va nén avou l' plan do bastimint k' on è cåze dins l' tecse (on toet-terasse, come dins les iyes itålyinnes del Mîtrinne Mer, k' on s' î pôreut taper djus dins l' vude). Li pousse nerén, avou s' bouriket et l' tchinne po poujhî, ni respond nén å djeu del pîce, la k' on î dischind avou ene schåle di coide (dandjreus agritcheye al siponte, ki sereut adon diferinne do murea des vîs pousses di Walonreye). Et k' on pout ristoper avou on covra (p. 62).
Houte do tecse, li livret prezinte (e francès) li scrijheuse del modêye walone (p. 3-8) eyet l' mwaisse sicrijheu Ugo Betty (p. 9). Adonpwis, on corwaitaedje del pîce pa Albert Maquet ki date di 2002 (p. 11).
Plaeçaedje dins l' espåce et dins l' tins
Li sinne si pasreut e 1816, après l' batreye di Brinne-l'-Alou.
Dins l' mwaisse modêye, ci sereut e-n ene ene pitite iye itålyinne, avou on viyaedje nén lon del cinse ås gades di l' accion.
L' ome del måjhon a morou dins on camp d' prijhnîs e l' Rûsseye. Adon, åreut stî apicî come sôdår francès après l' campagne da Napoleyon Bonapåre e l' Rûsseye.
Dins l' ratournaedje e walon, ci sereut ene prôpriété e l' Årdene, lomêye l' «Iye des Gades» å mitan d' ene hé ås brouwires.
Prezintaedje
On rôbaleu, etrindjir å payis (Andjelo), arive amon l' veuve (Agate). I dit k'il a stî l' grand soçon di si ome, e prijhon rûsse.
Agate dimeure dins leu cinse ås gades so ene iye (mwaisse modêye) u e l' Årdene (redjårbaedje D'Inverno). Elle î vike avou s' sour (Miyete) eyet s' feye (Silvia). Cisse-ciale situdeye e l' veye, mins mins elle est e vacances å moumint d' l' accion.
Les troes femes vont ele ascoyî ci halcotî la, ki n' a ki l' linwe, et ki n' boute nén po ene mastoke ? Schoûtez lu:
Et si ça finixhreut pa on moude ? Bén åy : li mwaisse tite e-n itålyin li dit bén !
Categoreye:Pîces di teyåte e walon Categoreye:Pîces di teyåte e-n itålyin Categoreye:Redjårbaedjes e walon
Imidocar
thumb|tcherpinte del molecule L' imidocar (riwalnijhaedje do no tchimike imidocarb), c' est ene drouke k' on s' è sieve dins les biesses po médyî les rodjès aiwes (avou djaenisse) cåzêye pa on protozowaire do sonk lomé «Babezia» (Babesia spp.).
Istwere
Li drouke a stî discoviete dins les anêyes 1970.
Ôtes uzaedjes
On l' pout eployî po espaitchî les babeziôzes ås bovrins (a dobe dôze et dmey) et ås tchvås (a dobe dôze).
Tins d' rawårdance
Li tind d' rawårdance, po les vatches laeçreces, c' est 7 djoûs (14 modêyes).
Les berbis laeçreces ni polèt nén esse médieyes et modowes.
Aristote
Aristote (e vî grek Ἀριστοτέλης/ Aristotéles, il a skepyî a Stagire e -384 et a morou a Chalcis e -322) fourit-st on grek filozofe, dissipe di Platon. On l' voet come li prumî grand filozofe. Si filozofike tuzance est foirt impôrtante dins l' istwere di l' Urope.
Sacwants lives da Platon
Categoreye:Rilomés filozofes Categoreye:Civilizåcion greke
Imidocar
Tins d' rawårdance
Pol tchå des bovrins ey ovrins, c' est 90 djoûs; les tchvås médyîs ni plèt nén esse abatous pol manguinreye.
Sourdant et pî-note
Categoreye:Årtisyince Categoreye:Droukes d' apoteke
Anêyes 1050
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
Manhé (Vå-d'-Xhavane)
Categoreye:Hamteas del Walonreye Manhé (fr: Manhay), c' esteut on hamtea del Vå d' Xhavane, k' a divnou li cinte d' ene rebanêye comene do minme no
Machiavel (binde di muzike)
vignette Machiavel est ene binde di muzike bedje ey inglès-cåzante di rock askepyî e 1974.
Robert De Niro
vignette|Robert De Niro e [[2016.]] Robert De Niro, c' est on rlomé acteur di cinema estazunyin k' a skepyî li 17 d' awousse 1943.
François Peclers
Peclers, François François Peclers a skepyî e 1835 ey a morou e 1885.
Cloupa
Li cloupa ou stroufård, c' est èn amagnî do vî tins fwait avou do prins laecea (lomé eto cloupa) et del farene d' avoenne.
Manhé (Vå-d'-Xhavane)
Djeyografeye
Metou al croejhlåde di grand-rotes.
Robert De Niro
Referince
De Niro
Cloupa
Sourdant
Categoreye:Amagnîs et aboeres walons
Manhé (Vå-d'-Xhavane)
Istwere
A l' Ofinsive da Von Rouchted, gn ourit ene grosse batreye] a Manhé, et les [[tanks amerikins distrujhît totes les måjhons do hamtea.
Anêyes 1050
anêyes 1030 | anêyes 1040 | anêyes 1050 | anêyes 1060 | anêyes 1070
François Peclers
C' est li scrijheu e walon k' a-st avou li pus di rcompinses del Societé Literaire Walone.
Anêyes 1050
1050 | 1051 | 1052 | 1053 | 1054 | 1055 | 1056 | 1057 | 1058 | 1059
François Peclers
Françwès Peclers esteut l' pa da Maurice Peclers.
Anêyes 1050
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Machiavel (binde di muzike)
Referinces eyet sourdants
Vir fr.wiki
10 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
8 di setimbe - 9 di setimbe - 11 di setimbe - 12 di setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Categoreye:Date
Province
Li province est moennêye pa on govierneu d' province, ki dmeure dins l' mwaisse veye del province.
Dins des ôtes payis, çou ki respond ås provinces el Beldjike poite èn ôte no : canton el Swisse, dipårtumint el France.
Les redjon otonome di l' Espagne, les laender e l' Almagne et les estat ezès Stats Unis respondnut purade ås redjons economikes del Beldjike. Mins ces unités la polèt esse ridiscotaeyîs e "provinces".
Po des linwincieusès racsegnes sol mot "province", alez s' vey e splitchant motî.
Discotaeyaedje ouy
Les provinces del Walonreye, c' est :
Les provinces del Flande, c' est :