cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Îpe (sitoelreye)
C' est ene shijhinne di stoeles ki lujhèt foirt, et fôrmer on "doblû". C' est po ça k' on ls a spoté walonès stoeles dins on scrijhaedje di belès letes.
Cawete -iveus
Parintêye
Les addjectifs avou l’ cawete -iveus polèt sovint fé des parints avou les cawete -iveusté et -iveuzmint.
Lak (lingaedje)
Côde ISO : lbe
Cawete -iveus
Noûmots avou l’ cawete -iveus
Li cawete -iveus a siervou ossu a fé des noûmots :
Alére
Jean Lechanteur, L'extension du suffixe -iveûs en wallon, Dialectes de Wallonie, 14 (1986), p. 57-67.
14 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Cawete -iveus
Sourdant
Iveus
14 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
12 di decimbe - 13 di decimbe - 15 di decimbe - 16 di decimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Mierkeure (planete)
vignette 48px|☿Mierkeure est ene bole ki toûne åtoû do Solea, ki est 'li pus près do Solea.
14 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
Lak (lingaedje)
ôte lingaedje do Cocåze bijhe-levantrece
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Daguestan
Gåle beldjike
Candjmints d' frontires del Gåle beldjike
Pus tård do prumî u 3inme sieke, di cåze di l' arivêye des tribus djermanikes, les frontires del Gåle beldjike bodjnut eviè Nonne.
Îpe (sitoelreye)
Categoreye:Sitoelreyes
Gåle beldjike
Candjmints d' frontires del Gåle beldjike
Diviè 400, ene grosse pårt del Walonreye si rtrouve e l' Djermaneye. Gn a pus ki l' Hinnot (avou Tornè eyet l' Flande) e l' Prumire Gåle beldjike, eyet l' Gåme, li payis d' Årlon, et l' Basse Årdene e l' Deujhinme Gåle beldjike.
Sourdants
Categoreye:Istwere del Walonreye Categoreye:Istwere del Flande Categoreye:Istwere del Beldjike Categoreye:Istwere del Grande Dutcheye Categoreye:Istwere di France Categoreye:Istwere di l' Almagne
Cåzant (codjowaedjes)
Categoreye:Codjowaedjes El cåzant eyet l' cåzante, ezès codjowaedjes (e walon et dins les ôtes lingaedjes), c' est l' 1ire djin do singulî, li cene ki cåze et dire "dji".
Dabôrd on lomrè cåzants et cåzantes li 1ire djin do pluriyal, ki rprezinte les cis ki cåznut et dire "nos" (u "dji", el Basse Årdene).
Pronos do cåzant
Vocial les pronos do et des cåzant(s).
Li stîle cåzant dins les romans
Sacwants egzimpes :
Crolêye djote
thumb Li crolêye djote u frizêye djote, c' est ene djote avou des crolêyès foyes.
Brassica oleracea var. sabellica
Murilo Endres
vignette|Endres Murilo Endres, c' est on djouweu d' volleyball.
Crolêye djote
Uzaedje
On è fwait voltî del vete tripe k' on magne al Noyé. Come il edeure les djalêyes, i n' a pus waire ki del pareye e djårdén, copurade s' il a dedja djalé.
Rishonnances
Ele rishonne al savoye.
Sourdants
Categoreye:Verdeures
Guere di Corêye
Bateus
D' onk des costés, li Corêye bijhrece avou l' Chine et l' Union sovietike (payis comunisses).
Di l' ôte des costés, li Corêye nonnrece avou ene aloyance di payis capitalisses, rashonnés pa l' ONU, inte di zels, li Beldjike (eto: les Estats Unis, li Grande Burtaegne, li Canada, l' Ostraleye, li France, les Bas Payis et pår li Grande Dutcheye; eyet co ds ôtes).
Cotoû d' etervinaedje
Li Corêye aveut stî evayeye (1894) pu anecsêye (1910) pa les Djaponès.
Tins del deujhinme guere daegnrece, al conferince do Caire (moes d' nôvimbe 1943), li Chine, les Estats Unis et l' Grande Burtaegne (troes gros innmis des Djaponès) avént decidé ki l' Corêye diveut divni on dislaxhî payis.
E 1945, les tropes sovietikes ont-st abroké e l' Bijhe del Corêye. Les Amerikins avént kékes tropes a Nonne. Dins l' ake shuvant li rindaedje do Djapon, les Amerikins metît ki ci sereut li 38inme ceke daegnrece ki freut limotche inte les deus zônes d' inflouwince. Li payis esta administré pa ene comission sovieti-estazunyinne (mins ki n' rotéve waire bén).
Li republike del Corêye nonnrece skepia li 17 di djulete 1948. Li Corêye bijhrece fourit laixheye a on govienmint comunisse moenné pa Kim Il-sung. Ci-ci aida bråmint les comunisses chinwès dins l' guere civile chinwesse (1945–1949), aprume e l' Mandchoureye.
Di 1948 a 1950, gn ava toplin d' bardouxha e l' Corêye nonnrece, moenné pa des comunisses, sotnous u nén pal Corêye bijhrece. A ç' moumint la, gn aveut pupont d' årmêye etrindjire (ni amerikinne, ni sovietike) dins les deus Corêyes (les Sovietikes avént cwité e 1948, et ls Amerikins e 1949).
Disrôlmint del guere
Les Bijhe-Crorêyins, k' avént yeu l' acoird da Staline, atakît tot do long do 38inme ceke li 25 di djun, et les tropes di Nonne, trop stramêyes, fourît docô rdoblêyes, et tot l' payis prins so cénk djoûs, apus k' les båzes amerikinnes et les cenes di l' Onu.
A pårti do 27 di djulete 1953, les batreyes avént djoké, mins gn ava måy nol armistice di siné. Et les margayes åtoû do 38inme ceke continouwît disca lontins après.
Shuvance
Li frontire inte les deus Corêyes divna li limotche li pus målåjheye a passer di tote li Daegne, disk' ås anêyes 2020.
Dins les belès-letes e walon
Julos Beaucarne è djåze (po rire) dins s' tchanson «Li ronfleu»:
Poirtêye foû matrice
thumb|Poirtêye foû matrice avou l' djeton di 6 moes, et les ewalpeures, nén schirêyes Li poirtêye foû matrice, c' est cwand l' djeton di l' efant si diswalpêye dins l' vinte del mame, et nén dins l' matrice.
Ci n' est possibe ki si li verzin rimonte tot ådzeu del ovidûte, ey edjermoner l' ovure, adon ki cisse-ciale n' a nén co stî suceye pa les trompes.
Adon, li ptit oû tchait dins l' peritoenne.
Li poirtêye foû matrice si voet a l' ecografeye a pårti di deus moes d' ratindance. L' efant n' pout nén viker. I fåt operer li pus rade possibe. Sovint a on moes et dmey, deus moes.
Li poirtêye foû matrice si rescontere eto ås ôtes biesses ås tetes.
Poirtêye foû matrice moennêye a s' tins a ene berbis
Categoreye:Ostetrike Categoreye:Årtisyince
Huell Howser
Huell Burnley Howser a skepî li 18 October 1945.
Howser, Huell
Bariom
Categoreye:Tchimeye Categoreye:Elemints tchimikes
Muzêye do Vicaedje des Walons
Li Muzêye do Vicaedje des Walons ou Muzêye del Veye walone (mot po mot do lomaedje oficir e francès: Musée de la vie wallonne), c' est on muzêye a Lidje avou totès viyès usteyes.
Les djins do muzêye ont bouté mwin dins l' mwin avou les rcwereus e walon, metans tot dnant des desséns po les motîs walons.
E 2010, kécfeye pol prumire feye, n a-st avou ene vizite do muzêye e walon.
Eplaidaedjes sol walon
C' est zels k' avént les abondroets po les motîs Haust (E1 & FE1). Cwand i vnît dins l' dominne publik, i fourît metous so les fis.
E 2015-2016, dizo l' moennance da Baptiste Frankinet, il eplaidît des lives di sinteze (floricontes, toitche-linwe, replaidaedje do live di spots Meurice avou modêye odio, schoûtåve sol Daegntoele).
Pådje moennrece del waibe do muzêye
Pî-note
Categoreye:Muzêyes
Mariusz Wlazły
vignette|Wlazły Mariusz Wlazły, c' est on djouweu d' volleyball.
It It Anita (binde di muzike)
vignette It It Anita, c' est ene binde di muzike walone, francès ey inglès-cåzante, di noise rock askepyî e 2012.
Inspiråcions
Cwand on lzès dmande cwè, i dijhnut voltî k' leu inspiråcion vént voltî di sacwantès ôtès bindes : Dinosaur Jr., Grandaddy, Hot Snakes, Mogwai, Pavement, Sonic Youth eyet Weezer.
Mimbes
A l' atake, gn aveut cwate mimbes, mins Damien Aresta a peté evoye del binde. Il estént co tertos drola å tins do rexhaedje do dierin albom.
Hårdêye difoûtrinne
.https://ititanita.com/
Rintî
Motlî
On lome cobén les pinsionés des rintîs (u k' i s' î lomnut zels-minmes). On dit ossu on «rintî ås meurons» d' on ptit pinsioné ki passe si tins a aler code ås meurons.
Istwere
C' esteut on mestî k' esteut foirt prijhî e l' Urope do 19inme sieke.
Il a cåzumint disparexhou avou les montêyes do costaedje après l' prumire guere daegnrece, foiravant tins del grande crijhe di 1930. Avou ça k' les contribucions ont crexhou todi dpus, tantea ki, el fén do 20inme sieke, les rintes n' estént pus grandes assez po permete di viker sins rén fé.
Sourdants
Categoreye:Mestîs Categoreye:Finances
Luciano De Cecco
vignette|De Cecco Luciano De Cecco, c' est on djouweu d' volleyball.
15 di decimbe
Li 15 di decimbe, c' est li 349inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 350inme po ls anêyes bizetes), avou co 16 djoûs divant l' difén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
13 di decimbe - 14 di decimbe - 16 di decimbe - 17 di decimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Franwal Walo +
thumb|Coviete Li Motî walo +, di s' vraiy tite Walo + Mes troes meye prumîs mots walons (Mès twès mile preumîs mots walons, Mès trwès mile prumîs mots walons, Mès treûs meye prumîs mots walons), c' on motî franwal adjinçné pa Lorint Hendschel po l' UCW, avou toplin des aidances.
15 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Franwal Walo +
Li live a rexhou e 1992 et pout esse riwaitî come on fel apas po l' avançmint do pordjet di rfondaedje do walon. L' adrovaedje est scrît pa Willy Bal et pa Jean Germain.
Il est rahoukî sol limero [FG1], aprume po l' boutaedje e Wiccionaire.
Contnou
Come si tite el dit, c' est l' ratournaedje di 3000 mots francès corant. Les mots walons metou djondants sont e scrijha Feller po les accints do Levant, do Mitan eyet do Coûtchant.
Categoreye:Motîs walons
Glin-dlé-Mont
Glin-dlé-Mont, obén e Feller : Glin ([FR] Ghlin ; [PCD] Ghlin), est on pitit ban d' Mont, e Province do Hinnot.
Djune
Li djune, c' est l' decidaedje di n' nén magnî, ou di n' waire magnî, on certin tins, plamour d' ene pratike rilidjeuse.
Mardasson
thumb Li Mardasson, c' est on monumint d' Bastogne.
Djune
Li greve di magnî (greve del fwin) ki c' est po po rclamer, et nén pa sintimint rlidjeu, est diswalpêye so ene ôte pådje.
Mardasson
Discrijhaedje
C' est ene grande sitoele avou les nos des céncwante estats des Estats Unis ca il a stî basti e sovni del batreye di Bastogne, tins d' l' Ofinsive da Von Rundstedt.
Djune
Crustinnisse
Dins l' crustinnisse, li djune rimimbere li termene di 40 djoûs ki Djezu-Cri a djuné e l' wastene. On djunéve don ostant d' tins sol trevén do cwareme.
Mardasson
Discrijhaedje
Categoreye:Monumints del Beldjike Categoreye:Monumints del Walonreye Categoreye:Bastogne
Djune
Crustinnisse
Dins l' viye eglijhe catolike, on djunéve disk' al prumire sitoele k' on veyeut å cir. C' esteut ene pratike do cwareme, pu do mierkidi des cindes et do bon vénrdi, pu ki s' a pierdou.
On ddjunéve ossu l' vénrdi.
On pleut boere di l' aiwe, et kécfeye magnî do setch pwin (djuner å pwin et a l' aiwe).
Li pratike a divnou pus åjheye. Ça a stî purade di l' abtinince di tchå (li vénrdi et l' mierkidi des cindes). On ddjheut k' on n' pleut nén "magnî crås".
Li djune divant l' cominion, c' esteut do coûtchî do solea do semdi (ou d' èn ôte djoû), disk' après messe do dimegne (ou do londmwin). Il esteut oblidjî disk' åzès anêyes 1960.
Islam
E l' islam, li djune do ramdinne deure tot l' tins do moes do ramdinne. Les praticants n' magnèt ni boere, ni foumer, ni fé l' amour des aireurs do djoû disk' a solea-djus.
I magnèt et boere comifåt del nute. Li prumire eurêye si lome "disdjuner" (purade "didjuner", come l' eurêye di l' åmatén).
Les payis la k' l' Islam est rlidjon d' estat (cåzu tos les payis arabes), c' est foû lwè di magnî dins les espåces publiks tins del djournêye.
Foû do cwareme muzulman, sacwants creyants djunnut eto des djoûs k' i gn a po fé ene boune accion.
Sourdants
Categoreye:Rilidjon
Paskeye so l' eleccion di Monseu d' Audace (arimé)
Li Paskeye so l' eleccion di Monseu d' Audace…
Li tecse est rindjî å l° 147 dins l' Invintåre Piron des pus vîs tecses e walon.
Modêye Feller (so Wikisourd)
Categoreye:Prumîs scrijhaedjes e walon
Eglijhe Sint-Sulpice
vignette|Li dvant del eglijhe. L' Eglijhe Sint-Sulpice est ene eglijhe sol plaece del hamtea do Tchîf-leu, e Djumet (Tchålerwè), raloucant l' ancyinne comene di Djumet k' aveut seré luche e 2017.
Istwere
Li båstimint d' asteure aveut stî askepyî e 18inme sieke (1750-1753), mins padvant i gn' aveut yeu d'dja deus ôtes båstimints inti di zels l' prumî a stî askepyî å 10inme sieke. Dispoy 1949, èç eglijhe est sol lisse då patrimoenne bén-fond eyet culturel del Walonreye.
Åtoû
Padri l' eglijhe, si trove ene aite k' est raloucant a ene ôte aite di l' ôte costé del rowe. Å nonne di l' poice si trove eto ene såle des fiesses.
Referinces eyet sourdants
Sint-Sulpice
Wai li djoû k' i monte å cir (tchanson rlidjeuse)
Wai li djoû k' i monte å cir (inglès Hail the Day That Sees Him Rise), c' est on powinme po l' fiesse del Acinsion, k' a stî scrît pa Charles Wesley, et divni tchant d' eglijhe pus tård.
Ratournaedje e walon
Il a stî ratourné e walon pa Djôr Staelens.
Categoreye:Tchansons rlidjeuses Categoreye:Redjårbaedjes e walon Categoreye:Tchansons e-n inglès Categoreye:Acincion
Lesgwès
Li lesgwès, c' est on ptit lingaedje cåzé pa ene les Lesguenes, on peupe ki dmeure a Nonne do Daguestan (la kel lingaedje est onk des shijh lingaedjes oficires), et a Bijhe di l' Azerbayidjan.
Gn a-st a pô près 790.000 djåzeus.
Côde ISO : lez
ôte lingaedje do Cocåze bijhe-levantrece
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Daguestan Categoreye:Azerbayidjan
Louganda
Li louganda, c' est l' mwaisse lingaedje di l' Ouganda.
Il est djåzé come lingaedje del mame pa 4 miyons d' djins do peupe Baganda. Come deujhinme lingaedje pa 1 miyons d' ôtes. C' est l' lingaedje li pus corant el mwaisse veye, Campala.
Côde ISO : lg
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Ouganda
Scrijha e̊
E Li scrijha e̊, c' est on scrijha do chwa k' a divnou ortografike dispu k' il est siervou dins tos les motlîs da Jean-Jacques Gaziaux lu tot seu.
York University
Categoreye:Univiersités Li York University, c' est l' univiersité d' Toronto, Canada.
Aloyîs
Categoreye:Gueres Des Aloyîs, c' est ene rîlêye di dislaxhîs payis ki s' metnut eshonne, dins ene guere, po lûter disconte li (les) minme(s) innmi(s).
C' est ene atuze k' esteut foirt vicante po prumire et l' deujhinme gueres daegnreces.
Tchårnale
Les tchårnales ou tchårneas ou tchånes, u tchårnalî, c’ est ene sôre d' åbe ki rshonne å faw (hesse). Mins ki crexhe moens hôt.
Carpinus spp.
Li pus corante e l' Urope, c' est l' tchårnea ordinaire (Carpinus betulus).
Spårdaedje del sôre
Ele ni vént ki dins l' Dimeye Bole bijhrece, dins les payis mitan froeds.
End a ene cwarantinne di sôre. Deus e l' Urope, ene e l' Amerike bijhrece, mins toplin e l' Chine.
Scole so les tchårnales (ezès scoles di Bive)
Categoreye:Åbes
Sólveig Lára
Sólveig Lára feye da Guðmundur (izlandès Guðmundsdóttir) est l' evekesse di Hólar.
Elle a stî apriesteye el 4 di may 1986: c' ere li prumî côp k' ene comere esteut priyesse e l' Eglijhe d' Izlande.
El 12 d' awousse 2012, elle a tourné veke: des ôtes vekes lyi ont metou les mwins so l' tiesse et l' rabeni. Etur did zels: Agnesse di Rékiavik, Kristján Valur di Skáholt, Sofie Petersen di Nuuk (Grounlande).
Elle a èn ome, deus efants et cwate pitits-efants.
Loyéns
Categoreye:Vekesses
Frize
Li FRIZE (è neyerl. Friesland) est ene province do N. des Bas Payis. 5 748,74 km². 644 811 dim. MW.-V. : Leeuwarden. V. IMP. : Harlingen, Heerenveen, Sneek. Plin.ne ritche grâce å drin.naedje des trouferîyes al S. èt al E., situweye po li madjeure paurt å dzo do livea del mer, li province est fameûze po son aclevaedje bovin (race frizonne agace-noer. Indus. agroalimintaire (laeçreyes). Indus. électrotechnikes.
Istwere
Peûplant on tèritwere åx toûrs må dèfinis, mins bramint pus sitindu ki li Frize d'ådjourdu, les Frizons (parints des Saxons) parît å kiminçmint di l'ère crustinne dins les tribus djermanikes del coisse del mer do Nôr, etur Mouze èt Wezer. Ci payis esteut par alieurs li bance des Francs salyins. Si lîvrant al piratereye pu å dalaedje maritime, les Frizons, picote-à-picote ratchèssi après li Nôr pa les Merovindjins d'Austraseye, estît am'étèrnam maîstris pa li monartcheye franke å VIIIe s. èt crustin.nisés. I colonisît les bassès zônes è batissant leus viyaedje so des croupèts ârtificiels, les terpen. A Moyinådje, li Frize, fijhant paurt do Sint Sint Impire romin djermanike, si trova pårteye è bramint d'Estats (conteye di Holande èt di Zélande, évètché d'Utrecht, sènyeureye di Groningue). So ci lomaedje vikint adon li Frize prôpmint dite èt li Frize-Crexhante. Li prumire, longtimps pome di dissinsion ètur les comtes di Hollande èt les dux di Saxe, astchaiya à ces dérins è 1498 cwand l'impreur Maximiyin loma Albèrt, duc di Saxe, gouvièrneur perpètuwel di Frize. Pwis ele passa so l'pwèds di Châles, duc di Gueldre, pwis, è 151, do prétindu impreur Châles Quint. E 1579, li Frize si mètrè dins l'Union d'Utrecht èt shuva li sôrt des Uniwès-Provinces. Po li Frize-Crexhante, ele esta maîstreye pa mwints comtes djusk'à 1744, date èwou ele passa so li pouvoer del Prûsse. Napelyon I li raloya å Roeyåme di Hollande, pwis al France : ele esteut li départemint di l'Ems-Crexhant. E 1814, li Frize-Crexhante esta rinduwe al Prûsse ki li lèya å Hanovre.
Jean-Joseph Dehin
Jean-Joseph Dehin a skepyî a Lidje e 1809, et-z î dhoter e 1871. C’ esteut onk des prumîs scrijheus e walon.
Di s' mestî, il esteut tchôdronî, pu ôrfeve. C' est tot-z espôzant ses ouves k' il aveut rescontré Berandjî, et fé camaeråde avou lu. Dehin si loma dayeur li «Berandjî d' Lidje».
Ouve pol walon
I scrijha des ouves di totes les tires, come des tchansons, cråmignons, paskeyes et des sinnetes et des ratournaedjes des fåve da Lafontinne.
I scrijha co po l' Årmonak da Matî Laensberg di 1851 a 1854. Et-z aidî Françwès Bailleux ratourner des fåves da Lafontinne.
I fourit dins les askepieus del SLLW e 1956, mins s’ endè rsaetcha bénrade, e moes d' octôbe 1857, dandjreus pask’ i trovéve li soce ene miete grandiveuse por lu.
Ci fourit onk des meyeus fjheus d’ paskeyes di s’ tins. Dieudonné Salme djåze di lu dins Li houlot.
Sourdants
Dehin
16 di decimbe
Li 16 di decimbe, c' est li 350inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 351inme po ls anêyes bizetes); i n' dimane pus k' 15 djoûs divant k l' anêye vegne a s' coron.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
14 di decimbe - 15 di decimbe - 17 di decimbe - 18 di decimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Coraedje (tecses)
thumb|Coviete Coraedje (Coradje), c' est ene ramexhnêye di tecses e walon (arimés et sinnetes) sicrîts pa Charles Bentz, ey eplaideye på Muzêye do Pårlaedje e Payis d' Bastogne e 1988.
Li motlî del fén do live est rprins avou l' limero S49 dins l' djivêye des motîs do walon.
Istwere do live
Les tecses ont stî scrîts aprume po les efants del sicole di Rondu aler ås bates di recitaedje e walon, dispu 1980.
Li succès do powinme do minme no e 1985 al fiesse pol minisse di l' agricoûteure après les plouves di 1984, a stombyî les waloneus d' avår la, foiravant Raymond Mouzon, a rashonner les tecses do scrijheu. Copurade ki les soces po les cinsîs, aprume li Borenbonde, avént dné des subzides po l' fé.
Nodeur
Ene nodeur ou odeur, c' est ene sintåcion k' on-z apice tot houmant l' air k' on respire, gråce å sinse lomé noda.
Pont di sclameure
Li pont di sclameure, c' est on sene di pontiaedje k' on mete å coron d' ene fråze di sclameure, ey eto après on mot-criya.
Nodeur
Gn a des bounès odeurs (les fleurs, les sint-bon), et des mwaijhes (pufkene, curêye, tchamossî). Mins ci djudjmint la pout candjî d' ene sôre di biesse a l' ôte.
Pont di sclameure
Tipografeye
I s' sicrît "!", avou, å pus sovint, èn espåce divant.
Filés d' l' Aviedje
Des filés d' l' Aviedje u des filés Notru-Dame u des filés, c' est des féns filés texhîs pa des araegnes des tchamps inte deus plantes.
Pont di sclameure
pont di dmande
Filés d' l' Aviedje
On les voet purade do waeyén-tins.
Nodeur
Categoreye:Noda Categoreye:Nodeurs
Filés d' l' Aviedje
Dins les belès-letes e walon
Gn a on bea powinme da Gabrielle Bernard k' est rashiou soe zels. Il est lijhåve et oyåve droci.
Categoreye:Zolodjeye Categoreye:Araegnes
Pont di sclameure
Categoreye:Senes di pontiaedje Categoreye:Sicrijhaedje
Nikel
Li nikel, c' est èn elemint do tåvlea Mendeleyev, del troke des metås, kinoxhou dizo l' essegne atomike Ni, li limero atomike 28, et l' pwès atomike 58,69.
Categoreye:Tchimeye Categoreye:Elemints tchimikes
Vladimir Kuzmin
Vladimir Borisovitch Kuzmin (e rûsse Влади́мир Борисович Кузьмин, riwalnijhåve Vladimir Borizovitch Kiousmine), c' est on tchanteu-scrijheu-compôzeu rûsse. Il a skepyî li 31 di may 1955.
Dins les anêyes 1980, il esteut rwaitî come li Johnny Halliday sovietike.
Vicåreye
I vna djouwer a Skerbek å Noyé 1988, po ene fiesse beldje-et-sovietike. Il î rescontere li binde bedje "John Lauwers Band" ki frè ene tournêye e l' Sibereye (Vladivostok, Nadcotca, Comsomoslk et Cabarosk) e moes s' djun 1989) e moes d' djun 1989.
Sourdants
Kuzmin
95
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90 | anêyes 100 | anêyes 110
90 | 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 95 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Take sol Valeur Radjoutêye
Li Take sol Valeur Radjoutêye u TVR u come e francès TVA, c' est ene sôre di take nén direke, la k' l' estat prind on porcintaedje sol valeur int li pris k' on-z a atchté, et l' ci k' on-z a vindou ene martchandijhe.
Categoreye:Economeye
Françoise Evrard
thumb|eredjstrant on rcweraedje so des mots walons (tins del minêye di [[gripe chinwesse)]] Françoise Evrard, c' est ene sicrijheuse e walon.
Elle a skepyî li 14 d' awousse 1958.
Ouve pol walon
Elle a raprins l' walon e l' sicole di walon d' Nameur.
Elle a pårticipé å «rcweraedje Boula-Mahin so 150 mots».
Pî-note
Evrard Francoise Evrard Francoise
Filé del linwe
thumb Li filé del linwe, c' est ene pitite mimbrane, metowe å mitan, ki ractént l' coron å soûmint del linwe.
Tirehaline (raece di berbis)
thumb thumb Li raece di berbis Tirehaline (do techelheyt ⵜⵉⵕⵃⵃⴰⵍⵉⵏ udonbén, berbis voyaedjeuses ), c' est ene raece di berbis d' montinne do Mîtrin Grand Atlasse (Marok).
Filé del linwe
Categoreye:Antomeye Categoreye:Boke
Jean-Jacques Viseur
Jean-Jacques Viseur esteut on walon eyet francès-cåzant politikî di Tchålerwè, ki vneut di Montgneye-so-Sambe.
Tirehaline (raece di berbis)
C' est ene berbis ki pout shuve les tropeas d' gades, pår dins l' voyaedjåjhe såjhonrece.
Statut et vicansté
Elle est bén ricnoxhowe come raece a pårt pa les bierdjîs, mins n' a nén co stî oficirmint tipêye. N' a nole soce d' acleveu, nerén.
Adon, gn a bråmint des croejhmints, inte di zels avou les raeces blanke Sirwa et noere Sirwa (po les bierdjîs ki voyaedjnut viè l' Mont Sarlo) et Timahedite. Çou ki pôreut fé disparexhe cisse raece la, veyanmint ki les acleveus ricwerèt des pus pezants bedots.
Des ôtes k' i gn a, metous foirt lon erî des viyaedjes, ni rnovlèt nén l' sonk do tropea (i wårdèt l' bassî dins les bedots d' l' anêye), avou l' risse di fé tourner li peuplåcion a rén.
Piceures del raece
thumb C' est ene pitite berbis (55 a 60 cm å gaerot) avou ene longue fene doûce claire linne.
Ele peze åtoû d' 35 kilos.
Elle a ene brune fene tiesse, avou on topet ki rvént sol tchifrin. Ci-ci est bén droet pacô avou ene blanke binde å mitan.
Ele ni bedlèt k' èn agnea.
Fårcene (viyaedje)
Fårcene ([FR] Farciennes) est on pitit ban del comene då minme no, è Province do Hinnot.
Park Bivort
Li Park Bivort est on publik park (dj' ô bén, k' il est al redjon). Mins nerén, davance, c' esteut on privé park. Li no, Bivort, vént do no då prôpietaire k' aveut askepyî 'ç park, padri ès ancyinne måjhone basteye etur 1868 eyet 1869, ene anêye padvant l' askepiance då park, pol prôpietaire : Henri-Joseph Bivort, k' esteut mwaisse di verreye. vignette|Intrêye Nonne.
Pråyon
Categoreye:Hamteas del Walonreye Pråyon (F. Prayon), c' est on hamtea do Trô.
C' est ddja on gros hamea, la k' gn a-st ene eglijhe.
Djeyografeye
Come si no l' mostere, Pråyon, c' est, aprume, on ptit pré metou tot do long do ri d' Mosbeu, k' egolene so Vesse.
Sol tier, li tere est castinnixheuse; c' est bén po ça k' on trouve do hamustea do les åbes.
Economeye
Gn a ene grosse societé k' î saetche al castinne : li "Societé metalurdjike di Pråyon". Ele s' a retroclé avou l' societé "Nouvelle Montagne" d' Indji.
Harvent
Harvent, obén e Feller : Arvin ([FR] Harveng ; [PCD] Harveng), est on pitit ban d' Mont, e Province do Hinnot.
Vesse-di-leu ås spenes
Li vesse-di-leu ås spenes, c' est ene sôre di vesse-di-leu avou come des spenes dissu.
Lycoperdon echinatum
Categoreye:Micolodjeye
Gunawa
thumb Les gunawas, c' est des tabureus et des danseus del Nonne do Marok.
Li muzike gunawa provént bråmint des muzikes afrikinnes.
Pî-note
Categoreye:Marok Categoreye:Danse Categoreye:Muzike Categoreye:Afrike
Clairmont-dzo-Hu
Clairmont-dzo-Hu u Clairmont-dlé-Nandrin (la-minme, Clérmont, Fr. Clermont-sous-Huy), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Indji, el province di Lidje.
Gn a des ôtes viyaedjes ki s' lomnut Clairmont.
Acinsion
Ça s' passéve 40 djoûs après Påke, çou ki fwait ki ça toume todi on djudi.
Clairmont-dzo-Hu
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
Acinsion
Racontaedje di l' Acinsion dins les Akes des Apoisses
L' Ouve des Apoisses kimince på racontaedje di l' Acinsion :
Sourdants & pî-notes
* Categoreye:Crustinnisse Categoreye:Fiesses rilidjeuses
Vôtaedje
On vôtaedje (on dit eto ene vôtåcion, ene eleccion), c’ est ene operåcion la k’ les djins d’ on metou viyaedje, contrêye, dislaxhî payis vont tchoezi des djins po les rprezinter et les govierner.
Sôres di vôtaedjes
Les vôtaedjes ordinaires, c' est po tchoezi des djins.
Dins des payis k’ i gn a, on pout eto vôter po fé passer u rfuzer des lwès (referandom).
On rvôtaedje pårtiveus, c' est on vôtaedje ki si rfwait djusse dins on boket do teritwere po ene råjhon u l' ôte. Dins l' istwere del Beldjike, gn ourit on sfwait foirt rilomé, li rvôtaedje pårtiveus pol deputé d' Brussele e 1937.
Tchuze di rprezintants dins l' vî redjime
Dizo l’ Vî Redjime, el Principåté d' Lidje, on a tchoezi des borguimwaisses dispu, al boune, 1231.
A Lidje, ey eto a Nameur, gn aveut les scabéns ki s' ocupént del djustice.
Vôtaedjes el Beldjike
Po les prumirès eleccions del Beldjike (1830-1884), gn aveut k’ les cis ki payént des taeyes ki vôtént (42,20 francs, li minimom metou dins l' mwaisse lwè, e 1848).
Adonpwis, les pus ritches polént awè deus vwès ås vôtaedje do pårlumint et troes ås eleccions cominåles.
Li vôte po tertos n’ a-st arivé k’ e 1919 (djusse po les omes) et po tertos et tertotes e 1948.
Kî çki pout vôter ?
Po vôter, i fåt aveur li nåcionålité do payis ey esse madjeur (dinltins 21 ans, adonpwis, 18 ans).
Philippe Sclaubas
Philippe Sclaubas, di s' plin no Philippe-Alexandre Sclaubas, c' esteut on scrijheu e walon d' après Djumet.
Vôtaedje
Kî çki pout vôter ?
Fåt co esse riprins so les lisses des vôtants. El Beldjike, ça s’ fwait otomaticmint. Dins des ôtes payis, i fåt ene cwåte di vôtant.
Philippe Sclaubas
Il a skepyî li 23 d' may 1841. Il a morou li 4 di fevrî 1915.
Vôtaedje
Kî çki pout vôter ?
Les etrindjirs citweyins d’ l’ Union Uropeyinne ki dmorèt e payis polèt vôter dispu 2000. Les grands etrindjirs (foû d’ l’ Union Uropeyinne) polèt vôter ezès eleccions des comenes dispu 2006, s' i dmeurnut e payis dispu dipus d' cénk ans, et respecter les lwès del Beldjike eyet les abondroets del djin.
Philippe Sclaubas
So ouve a stî studieye pa Jules Vandereuse k' end a fwait on live : "Philippe Sclaubas, sa vie et ses oeuvres wallonnes" (1925).
Vôtaedje
Kî çki pout vôter ?
Les cis k’ ont stî mescoyous di leus droets civikes ni polèt nén vôter, come bråmint des djins k’ avént fwait avou ls Almands tins del guere di 40; metans, dins les scrijheus e walon, Joseph Mignolet et Henri Collette.
Fonnet d' Azeye
Li fonnet d' Azeye u fonnet aziyatike u noer fonnet, c' est on fonnet ki dmoréve e l' Azeye, mins ki s' a spårdou enawaire e l' France.
Philippe Sclaubas
Hårdêyes difoûtrinnes
Sclaubas
Vné m'Ké
V'né m'Ké (e rfondou walon : Vinoz m' ké) est on pitit waibofime eplaidî e 2016 sol waibe. Li fime a stî produjhî på Wallifornie movies. L' istwere s' disrôle dins l' veye di Tchålerwè eyet l' fime dure trinte-ey-onk munutes.
Fonnet d' Azeye
Vespa velutina
Vôtaedje
Obligåcion d’ vôter
Li Beldjike, c’ est onk des payis la k’ on est oblidjî d' vôter (dispu 1893). Si on n’ î va nén, on riskêye ene aminde di Mins on n’ les evoye nén sovint.
Vné m'Ké
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Tuzance walone Categoreye:Waibes e walon Categoreye:Fimes
Fonnet d' Azeye
Arivêye e l' Urope
Il a avnou el France dins ene potreye chinwesse a Bordeaux e 2004. Pu si spåde totavå l' France. El Walonreye, on l' a trové a Bruniau e 2016.
Vôtaedje
Obligåcion d’ vôter
Dins les payis la k’ on î pout aler u nén, li porcintaedje di vôtants mostere l’ agrè k’ les djins ont a-z aler vôter. C’ est sovint 50 a 70 åcint.
Sourdant
Categoreye:Politike
Fonnet d' Azeye
Vicaedje
Ele fwait ene wespireye di 80 cm a 1 mete di toû, pindowe après des åbes 10 metes hôt.
Ele magne des moxhes al låme.
Tchandleuse
I rmimbere li prezintaedje di l' Efant Djezus å timpe di Djeruzalem, et l' ramessaedje di Mareye.
Fonnet d' Azeye
Vicaedje
Categoreye:Insekes Categoreye:Evayixhantès indjes
Tchandleuse
Mins elle est purade kinoxhowe el Walonreye pa l' uzance di fé des vôtes, et pa sacwants spots do lingaedje walon.
Uzance rilidjeuse catolike
On dit messe et-z î beni des tchandeles. Tchaeke famile erva avou s' beneye tchandele, k' on va esprinde li djoû d' oraedje ou po on woeyaedje di moirt.
Uzance des vôtes del tchandleuse
On î fwait des vôtes. Et lzès rtourner dins l' paile tot les fjhant potchî e l' air. On croet ki c' est po-z awè do bouneûr po tote l' anêye.
On dit eto k' i fåt awè sacwants ptitès pîces di manoye dins s' potche. Si adon, on parvént a fé zoupler l' vôte e l' air, et l' rascode sol paile, on årè del tchance tote l' anêye.
On croet co :
Sourdants
Categoreye:Fiesses rilidjeuses Categoreye:Fiesses
Clairmont-so-Berwinne
Clairmont-so-Berwinne u Clairmont-dlé-Åbe (la-minme, Clérmô, F. Clermont-sur-Berwinne, Clermont-lez-Aubel), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Timister po fé l' intité cominåle di Timister-Clairmont, el province di Lidje.
Tuzance walone
Joseph Lahaye î skepia li 14 d' octôbe 1921.
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Éric Massin
Éric Massin est on walon eyet francès-cåzant politikî di Tchålerwè, ki vént di Montgneye-so-Sambe.
Univiersité
thumb|Tchestea d' Colonster ([[ULg)]] thumb|Li Noû Lovén thumb|imådjete do ceke des studiants d' medcene ([[UCL)]] Ene univiersité (pus coûtmint, ene univ), c' est ene hôte sicole avou cåzu totes les coxhes di studiaedje.
Les cis k' î studièt, c' est les studiants; les cis ki les scolnut, les profs d' univ.
Les univiersités inglesses, et totes les cenes pattavå l' Daegne k' ont rcopyî ciste uzance la, rindèt les diplomes avou des noers cabans et des tchapeas d' djudjes. Ci n' et nén l' dujhance el Beldjike.
El Beldjike
Li pus viye univiersité d' Beldjike, c' est l' cene di Lovén (askepieye e 16inme sieke), ki l' pårteye francès-cåzante a-st abagué å Noû-Lovén a cmincî di 1975.
Li deujhinme pus viye, c' est l' cene di Lidje, k' a stî metowe so pî tins des trevéns holandès.
Adonpwis, gn ava l' ULB.
Li cene di Gand est l' pus viye do costé flamind (après L' KUL, k' a stî francofone divant d' esse neyerlandès-cåzante).
Coraedje (powinme)
thumb|Li tite do powinme divénrè l' tite d' on live do minme sicrijheu Coraedje (Coradje), c' est on long powinme sicrît pa Charles Bentz e 1985 ey eplaidî divins l' ramexhnêye di tecses e walon do minme no e 1988.
Tinme
C' est li spoûle d' on cinsî ki fwait tos les ovraedjes k' i fåt po fé crexhe ene bele dinrêye d' awousse. Mins i ploût a rlaye di blouke des djoûs et des radjoûs å long. Al fén, i n' ragregnrè rén di s' tchamp. Mins i racmince a tcherwer po l' anêye d' après.
Creyåcion
Li 9 di djun 1985, l' Alliance Agricole preye li minisse di l' Agricoûteure d' adon, Paul De Keersmaeker, a ene fiesse pol rimerciyî d' aveur fwait awè des subzides ås cinsîs k' avént pierdou leu-z awousse e 1984. Li rçuvaedje si tna a Rondu.
C' est la k' on scolî vina diclåmer l' powinme pol prumî côp divant totes les djins.
C' est adon k' aspita l' idêye di ramexhner les scrîts da Tchåle Bense e-n on live ki mousrè foû e 1988.
Mezeure des vers
C' est do ût-pîtaedje maxhî avou des vers di shijh pîs.
Mins, pacô, gn a eto dijh, nouv, des set et minme des cénk sillabes, çou ki dzanoye li schoûteu.
Cotoû do scrijhaedje
C' est l' fén d' esté 1984, la k' i n' a nén låtchî d' ploure, adon k' l' awousse esteut tårdou dins ene pårteye di l' Årdene. Tos les dveres end ont stî fotous. 🇱🇰 l' pådje di l' anêye 1984.
Tcheriaedje di l' arimé
Li cinsî a dins l' idêye di fé del bele ovraedje:
Po-z ataker, il moenne a l' ansene so s' boket et mete les ecråxhes k' i fåt:
Adon, el va cmincî pa îrper po råyî les pånes evoye:
Pu semer:
Adon, c' est tote li spoûle do crexhaedje del dinrêye, ki s' diswalpêye å pair des ponces.
Vî payis
Èn ancyin payis u vî payis, c' est ene sitindêye di teres k' a stî on tins on dislaxhî payis, mins ki n' l' est pus.
Coraedje (powinme)
Tcheriaedje di l' arimé
Mins l' arivêye d' ene longue termene di plouve va fé awè ene coûte djoye å cinsî:
Vî payis
Èn ancyin payis pout rdivni indepindant, come l' Oucrinne.
Coraedje (powinme)
Tcheriaedje di l' arimé
Mins l' ome riprind coraedje, et vo l' la ki s' rimete a l' ovraedje.
Vî payis
Vîs payis ki vont dner des bokets al Walonreye
Categoreye:Payis *
Coraedje (powinme)
Tcheriaedje di l' arimé
Li powinme finixh pa ene morålité:
Tecse di l' arimé
Sourdants
Categoreye:Powezeye e walon Categoreye:Fenåjhe et awousse Categoreye:Agricoûteure Categoreye:Pådjes loyant a des documints odios e walon
Mevin
Mevin, obén e Feller : Mèvin ([FR] Mesvin ; [PCD] Mesvin), est on pitit ban d' Mont, e Province do Hinnot.
Codjowaedje picî
Pici Li codjowaedje di picî c' est come li ci d' waitî, a pus ki l' lete c divént ç d' après les rîles di l' ortografeye:
C'est po çoula ki dins des lives di codjowaedje k' i gn a, c' est ene sôre a pårt.
Avou l' atuze des troes bodjes on rwaite li viebe come pår erîlé (la k' les candjmints d' letes sorlon les rîles di scrijhaedje ni sont nén considerés):
Guere di Crimêye
Li guere di Crimêye, c’ est ene guere k’ i gn ava sol tere di Crimêye inte les Rûsses et des Aloyîs, ki c’ esteut les Francès, les Inglès et les Trouks. Ele s’ a passé e 1854 a 1856.
Codjowaedje picî
avou ene voyale divant li C
Adon, gn a ene ristitcheye voyale dins sacwants codjowas.
Guere di Crimêye
Li guere di Crimêye fwait pårteye des accions des grandès pouxhances di l' Urope d' adon po rprinde des bokets di l' Impire otoman ki cmincive a tourner a cou d' poyon.
Les cåzes del guere di Crimêye
Les gazetes inglesses ont brutyî ki les Rûsses avént trawé des bateas trouks sol Bosfôre. Et saetchî å fizik so les marins k’ estént nedjant dins l’ aiwe po waitî d’ schaper.
Les Inglès, ki vlént dmorer les mwaisses des mers et des distroets s’ ont corcî. Il ont monté ene Grande Aloyance avou les Francès et les Trouks, siconte des Rûsses. On-z a levé des volontaires dins tote l’ Urope.
Avanceye del guere
Les Francès et ls Inglès esserît Sebastopol e moes d’ setimbe 1954.
Les Inglès avént pierdous tote leu cavalreye al batreye di Balaclava.
Li redjimint då djenerå Mac-Mahon a-st arivé e ranfôrt a li 24 d’ awousse 1855 a onze eures å matén. Et-z enonder li Batreye di Sebastopol li 8 di setimbe 1855.
Estratedjeye des Rûsses
Les Rûsses estént sûtis : i fjhént les cwanses di piede les batreyes, mins les ôtes avént ostant d’ moirts, si nén dpus. Mins i savént bén ki les Aloyîs mi dmorrént nén advitam ossu lon d’ leus waibes.
Fén del guere
Li 2 d' måss 1856, li vî Tsår mora. Si valet n’ esteut nén po les gueres. I s’ dixhombra do siner li påye a Paris, li 31 di måss 1856.
Muzêye sol guere di Crimêye
Muzêye-panorama di Sebastopol. On-z î voet les sôdårds di tos les camps, metous e leu vraiye plaece, avou leus costumes.
Sourdants et pî-notes
Categoreye:Istwere di l' Urope Categoreye:Crimêye Categoreye:Gueres
Keritch
Categoreye:Crimêye
On ndè cåze bråmint dins l' roman e walon "Vera" da Lucyin Mahin.
Sourdants & pî-notes
<References/>
Comunisse
thumb|left|120px|leu-z essegne Li comunisse, c' est ene ideyolodjeye enondêye pa Karl Marx e 19inme sieke.
Li mwaisse idêye est l' contråve del cene do capitalisse.
Motlî
Li ci u l' cene ki shût ciste idêye la si lome sifwaitmint comunisse
Maurice Wilmotte
Maurice Wilmotte a skepyîe 1861 et dhotere 1942. Ca a stî onk des pumîs profeseur di filolodyeye romane, i studia e minne tins li lingaedje walon.
Comunisse
Istwere
thumb|payis comunisses et socialisses diviè 1970 L' idêye prinda si bén k' ele moenna al nexhance d' ene troke di payis avou on sistinme politike rashiou dsu, rashonnés åtoû d' l' URSS, pu ossu del Chine
Ci blok la fourit l' deujhinme foice politike daegnrece ene grande termene å long tins do 20inme sieke.
Pî-note
Categoreye:Mouvmints d' idêyes Categoreye:Politike Categoreye:Istwere *
Ancyin payis
Categoreye:Payis *
Èn ancyin payis u vî payis, c' est ene sitindêye di teres k' a stî on tins on dislaxhî payis, mins ki n' l' est pus.
Èn ancyin payis pout rdivni indepindant, come l' Oucrinne.
Ancyins payis ki vont dner des bokets al Walonreye
🇱🇰 : Walonreye
Rafael Nadal
Rafael Nadal Parera est on rlomé djouweu d' tenisse.
Guy Mars
thumb|Eredjistrumint di bokets di l' [[antolodjeye Scrijheus d' Årdene la k' on voet Guy Mars eyet Michel Francard (å fond), e 2002]] Guy Mars a skepyî li 6 di djun 1956. C' est on scrijheu e walon ey on teyåtreu.
Ouve e walon
Il a scrît sacwants bokets (prôze) e walon, des sketchs, k' i djouwéve voltî dins les cåbarets walons, et des floricontes eplaidîs dins Singuliers.
E 2010, on DVD divreut rexhe avou l' dilmaedje d' on cåbaret d' mierdjin prezinté a Bastogne.
Onk di ses scrijhaedjes
Mars
Spene (toponimeye)
Categoreye:toponimeye Pådje do mot "spene" et ses parints el toponimeye del Walonreye
On rtrouve li mot "spene" et ses parints dins mwints nos d' plaeces del Walonreye.
Les spinoes divrént purade riprezinter des ptits bwès di noere sipene, k' on eployive po fé del likeur di fordenes ki des cis d' blanke sipene.
Poytreye (discramiaedje)
*
Calcaedje do neyerlandès
Categoreye:Neyerlandès
17 di decimbe
Li 17 di decimbe, c' est li 351inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 352inme po ls anêyes bizetes), et k' i n' dimane pus k' djoûs po clôre l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Voenne (antomeye)
Ene voenne, c' est èn ecdût ki ramoenne li sonk des texhous aviè l' cour.
Ene pitite fene voenne si lome ene voennoûle.
Discrijhaedje
Ene voenne a ene bén pus tene paroeze k' ene artere. Did la, li houzaedje come dins les varices (grosse bleuwe voenne ki vént foû del pea ou del frexhe pea.
Pî-note
Categoreye:Antomeye Categoreye:Cour et ecdûts
Ôrinombe
L' ôrinombe, c' est on rapoirt, k' a stî trové e l' djeyometreye, di téle manire ki, po deus longueurs "a" eyet "b", a+b/a = a/b.
Aplicåtions
Les timpes greks ont stî bastis tot respectant ci rapoirt la.
Dins les anêyes 1960, les fniesses estént fwaite divins on sfwait rectingue.
E l' fotografeye, li mwaisse persounaedje doet esse al pôzucion di l' ôrinombe, e hôteur ey e lårdjeur..
Sourdant
Categoreye:Matematike Categoreye:Djeyometreye
Henri Frenay
Di s' mestî, il esteut martchand d' tchapeas d' paye. Po çoula, i cwita l' Walonreye po Paris.
96
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Macrolide
Les macrolides, c' est ene famile d' antibiyotikes, ki ses molecules sont purade ovrûles disconte les bactereyes Gram+, mins ki plèt eto touwer les micoplasses.
96
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Macrolide
Mwaissès piceures
Les macrolides wangnèt totshûte les blankès globules, eto les macrofadjes. Adon, i sont pus lontins ovrants ki leu livea dins l' sonk ni l' leye a pinser.
el medcene
Les macrolides sont voltî eployîs po les infeccions del boke, foirt avant les evilmeures ås dints.
96
anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90 | anêyes 100 | anêyes 110
Macrolide
mon les årtisses
Les macrolides s' eploynut sovint po les mamites ås streptocokes.
96
91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 | 101
Macrolide
mon les årtisses
Categoreye:Familes d' antibiyotikes
96
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Maytili
Categoreye:Lingaedjes Li maytili (la-minme sicrît «मैथिली»), c' est on lingaedje indo-uropeyin djåzé e Nepal ey al Bijhe di l' Inde pa dipus d' 35 miyons d' djins, inte di zels troes miyons å Nepal.
Il est scrît e l' alfabet devanagari.
Le vocabulaire wallon de l'utilisateur de PC
Le vocabulaire wallon de l'utilisateur de PC ([WA] Li motlî walon-cåzant del uzeu del copiutrece) est on motlî askepyî e 1995 på Lucyin Mahin. Li fitchî est aroké asteure sol waibe del djivêye.
Hårdêyes difoutrinnes
R3 sol djivêye des motîs walons
Bacile Bang
Li bacile Bang, c' est ene bactereye k' est l' cåze do fordjetaedje minêyrece ås vatches, et ki pout dner eto li bruçlôze ås djins, ey eto li må d' warot ås tchvås.
Brucella abortus
Bruçlacêyes
Discrijhaedje
C' est ene bactereye Gram-, ki s' mopliynut l' mî a 37°C, dins on miyeu enairi.
Rindjmint sincieus
Come les ôtes bruceles ni sont waire diferinnes djeneticmint (moens di 10 åcint di leu SRN ribozomike), les sincieus ont halkiné et dire k' i n' faleut dvizer ki d' ene seule sôre, Brucella melitensis (c' esteut e 1985)
Portant, e 1988, i decidît ki les shijh sôres k' avént stî lomêyes pa des nos a pårt disk' adon serént wårdés po n' nén dzôrner les papîs des rcwereus k' avént ddja rexhou dvant. Eto po-z aconter les diferinces di rascråwansté po les djins.
Sourdants
Categoreye:Bactereyes
Poytreye
Li poytreye, c' est tos les oujheas, aprume des glinacîs, aclevés pås djins po produre des oûs, del tchå, des plomes ou, pus rålmint, po tni come biesse di cpagneye.
Gn a ladvins les poyes, les dînes, les canårds, evnd.
Sacwants oujheas comprins dins l' poytreye
On î rintere ossu, kécfeye, les otruches.
Categoreye:Oujheas Categoreye:Aclevaedje
Jean-François Xhoffer
Jean-François Xhoffer esta on scrijheu walon eyet walon-cåzant do costé do Levant, purade do costé d' Vervî, k' ava skepyî li 23 d' may 1794 eyet k' ava morou e 1874.
Årdispene
L' årdispene ou blanke sipene, c' est on bouxhon ki florit beazet blanc e moes d' måss avri (el Walonreye).
Crataegus spp.
Li blanke sipene est diferinne del noere sipene, aprume pa ses poes.
Motlî
I dene des rodjès petches, k' on lome pacô "'petchons'".
Uzaedje
Foirt eployeye po fé des håyes.
Théophile Depaquier
Referinces eyet sourdants
Depaquier
18 di decimbe
Li 18 di decimbe, c' est li 352inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 353inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co 13 djoûs po-z avni å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Brigitta Boccoli
Brigitta Boccoli, c' est ene Itålyinne, actoresse di cinema et djouweuse dins les romans-fotos.
18 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
16 di decimbe - 17 di decimbe - 19 di decimbe - 20 d' decimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Brigitta Boccoli
Biyografeye
Elle a skepyî li 5 di may 1972 a Rome. . Si sour, Benedicta Boccoli, est eto actoresse.
18 di decimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Brigitta Boccoli
Biyografeye
Elle est mariêye avou l' årtisse di cirke Stefano Nones Orfei, li fi del rilomêye Moria Orfei. Il ont èn efant, ki s' lome Manfredi.
References
Boccoli‎ Boccoli
Grijhe pietri
thumb Li grijhe pietris, c' est l' pietris k' on rescontere e l' Walonreye et dins bråmint des payis timperés froeds.
Perdix perdix
Spårdaedje
thumb|150px|left On l' ritrouve dins tote l' Urope, apus ki l' contrêye del Mîtrinne Mer. Eto e l' Mîtrinne Azeye.
Elle a stî metowe ezès Stats Unis ey å Canada.
Vicaedje
Ele fwait s' ni al tere, come les ôtes pietris.
ELe cove djoûs, aprume e moes d'. Al Sint-Rmey, tos les djonnes sont grands come les parints.
Ele dimeure sovint avou des ôtes oujheas di s' sôre. Ey adon voler evoye eshonne. Eshonne, on les lome «ene volêye di pietris». Cwand ele si sintèt e dandjî, ele si respounèt dirî les cwåres di tere.
Sourdant
Categoreye:Oujheas Categoreye:Glinacîs Categoreye:Djibîs
Iye di Påke
L' iye di Påke, c' est ene pitite iye pierdowe e plin mitan do Pacifike, a 2000 kilometes do près payis vijhén.
Politicmint, c' est on teritwere do Tchili.
Djeyograficmint et culturelmint, ele rintere dins l' Polinezeye.