cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pexhon-tchet d' Afrike
Istwere di l' aclevaedje do pexhon-tchet
E l' Edjipe, c' esteut en ene biesse consacrêye del deyesse Bastet (k' aveut ene tiesse di tchet).
C' esteut lu ki moennéve li solea, cwand i naivyive del nute, sol mouze dizotrinne (aiwe mitolodjike la kel solea aveut on batea po rpasser do Coûtchant å Levant).
On l' aclevéve dedja dins l' basse di Quarum, sol gåtche erive di l' Aiwe di Nîl, on pô pus hôt k' Guizé.
E 1968, on-z a apontyî les tecnikes d' aclevaedje a Bangui, el Cinte-Afrike.
Diviè 1970, on-z a amonté les prumîrès cinses pexhonreces e Vietnam.
Mutien-Omer Houziaux
Mutien-Omer Houziaux, c' est on rcwereu sol walon, k' a skepyî a Rotchfoirt e 1935.
Pexhon-tchet d' Afrike
Istwere di l' aclevaedje do pexhon-tchet
Pu on-z a aclevé l' biesse e Braezi (1990) pu å Paragway (1996).
Mutien-Omer Houziaux
C' esteut l' fi da Joseph Houziaux.
Dolår
Li dolår (sovint rprezinté på sene $), c' est l' no del manoye di sacwants payis, inte di zels : les Estats Unis, li Canada, l' Ostraleye, li Nouve Zelande, Honkong, Tayiwane, Singapour.
Manoyes lomêyes dolår å djoû d' ouy
Categoreye:Manoyes
Pexhon-tchet d' Afrike
Istwere di l' aclevaedje do pexhon-tchet
El Walonreye, il s' a bén mopliyî a l' acwariom di Lidje. E 1987, i fourit aclevé ås cinses pexhonreces di Tîhondje (Piscimeuse).
Mutien-Omer Houziaux
Ouve e walon
Si mwaisse ouve, c' est on memwere sol motlî walon des acleveus di Cele-dilé-Dinant (Motlî d' Cele-dilé-Dinant).
Pexhon-tchet d' Afrike
Produjhaedje daegnrece di pexhon tchet
E l' Urope, on l' acleve addé les tchôds sourdants u dins l' aiwe di rafroedixhaedje des cintråles nawearinnes.
1464
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Pexhon-tchet d' Afrike
Produjhaedje daegnrece di pexhon tchet
E 2001, on produjha 3000 tones ezès Bas-Payis, 1000 tones el Hongreye, 750 tones el Beldjike.
Sourdant
Categoreye:Pexhons des doûcès aiwes Categoreye:Biesses foû del Walonreye
Mutien-Omer Houziaux
Ouve e walon
Houte di çoula, il a replaidé e 2003 on live di sovnances di s' pa Li vicåreye d' on gamén d' Cele avou ratournaedje e francès et on ptit studia so les nos d' plaece k' on ndè djåze dins l' live.
Houziaux
Cawete -ir
Ir Li cawete -ir eyet s' femrin -ire, c' est ene råle cawete di sacwants addjectifs.
Li cawete -ir / -ire est omofone del cawete -ire (poûssire, foumire).
Sifwaits mots e francès
Les sfwaits mots francès sont sovint scrîts avou l' cawete francesse -er (léger, gaucher, étranger). Mins padecô, c' est -ier (droitier, grossier).
Ôtès cawetes -ir dins sacwants accints do walon
Dins les accints do walon, do costé d' Lidje et copurade di Måmdey, gn a des cawetes -îr k' ont stî rfondowes ôtmint :
Pîtrin (viyaedje)
Pîtrin (F. Piétrain, neyerlandès Petrem), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Djodogne, el province do Roman Payis.
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
Tuzance walone
Ghislain Wauthelet î a skepyî.
Sourdants
<References/>
Lamproye di mer
Li lamproye di mer, c' est ene lamproye ki passe li grande pårt di s' veye dins les mers, mins ki rmonte les corantès aiwes po-z î vni froyî.
Petromyzon marinus
Vicansté
Elle a disparexhou des vås d' Mouze inte 1920 eyet 1935. Elle a viké ene miete pus lontins dins les vås d' l' Escô, mins n' î est pus trovêye ezès anêyes 2000.
Basse d' aiwe
Categoreye:Sitindêyes d' aiwe Ene basse d' aiwe ou floye ou pus simpmint ene basse, c' est ene plaece ki l' aiwe î dmeure so ene certinne sitindêye.
L' aiwe î pout dmorer tote l' anêye ou nén.
Li basse pout esse naturele ou schavêye.
''Li mot "basse" rivént dins sacwants nos d' plaeces del Walonreye.
Discrijhaedje et rmetaedje ås ôtes sitindêyes d' aiwe
Li basse est pus grande k' on potea ou on frexhea, ki l' plouve a askepyî et k' endirè cwand i rfrè setch. Elle est pus ptite k' ene laetche ou ene astantchêye.
Gn a rén d' bén clair po mete di l' adire inte "basse" et "vevî".
Li vevî a todi stî schavé pa les djins, et î basti ene astantche, ey est siervou pa ene corante aiwe k' endè rexhe.
Li basse est pus sovint naturele. Ele pout s' rimpli a pårti d' ene corante aiwe, mins cisse-ciale n' è vude nén.
28
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 3|25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40
23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 28 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Couperou
On couperou (on dit eto : cou-d'-poerî, cou-boteye, cumulet, cutroumea, cou-d'-roussea), c' est on potchaedje a tere, tot s' coûtchant sol tiesse, et hiner ses djambes å hôt, po si rtrover coûtchî so s' dos, dins l' ôte sinse.
C' est on djeu d' efant, k' i polnut fé a pårti del troejhinme anêye.
C' est eto èn egzercice di djimlastike.
Categoreye:Djeus d' efant Categoreye:Djimlastike
Cawete -åd
Ad Li cawete -åd et s' femrin -åde, c' est ene cawete sovint acawêye a on viebe, ki dene on sustantif pol no d' fijheu, mins avou ene mwaijhe idêye dirî l' tiesse.
Prumire lete sint På ås Corintîs
thumb Li prumire lete sint På ås djins d' Corinte, c' est on boket do Noû Testamint.
Cawete -åd
skepiaedje del cawete -åd
Å pus sovint, so on bodje di viebe :
Pacô, on n' ritrouve nén åjheymint l' bodje.
Prumire lete sint På ås Corintîs
Cotoû istorike
🇱🇰 Deujhinme_lete_sint_På_ås_djins_d'_Corinte
Cawete -åd
skepiaedje del cawete -åd
On rtrouve eto li cawet -åd dins des nos d' djins, mins, teyoricmint, elle a adon ene ôte etimolodjeye.
== Omofoneye Li cawete -åd est omofone del cawete -å (tchivå, liberå, ospitå, tribunå). Mins, la, li femrin est "-åle".
Prumire lete sint På ås Corintîs
Contnou
Ele contént des instruccions kimint les comeres et les omes si doevnut moussî cwand i sont-st e l' eglijhe. Les cmeres divèt awè on noret d' tiesse:
Cawete -åd
Prononçaedje
I shuvnut li spaurdaedje des accints do betchfessî å, avou les prononçaedjes tipikes "-â", "-ât΄" so So cåzu tote l' Årdene (apus ki l' Årdene nonnrece).
Prumire lete sint På ås Corintîs
Contnou
Gn a eto totès ricmandåcions po n' nén magnî del tchå k' a stî ofreye ås idoles.
Cawete -åd
Prononçaedje
Dins l' walon do Coûtchant, c' est "-aud" come après Nameur. Mins on-z a pus voltî des mots ki wådnut l' fôme "-ârd" (boyârd, chinârd, tafiârd).
1463
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Cawete -åd
Sicrijhaedje
So Lidje eyet l' Hôte Årdene, tot shuvant les Wikts walon francès, on scrît sovint sins D.
Prumire lete sint På ås Corintîs
Contnou
Houte di çoula, ele contént des ricmandåcion moråles, aprume so les mariaedjes.
Cawete -åd
Sicrijhaedje
So Nameur, c' est "-aud / -aude".
Prumire lete sint På ås Corintîs
Contnou
C' est a comprinde paski les noveas creyants ni sont nén seulmint des djwifs kiviersîs, mins eto bråmint des Greks, k' ont todi viké, et ki vicnut co avou des ôtes pareys a zels, mins des cis ki n' sont nén divnous crustins; metans minme l' ome et l' feme d' on minme manaedje.
Cawete -åd
Sicrijhaedje
C' est parey so Tchålerwè et l' Årdene nonnrece, mins sacwants scrijheus wådnut on scrijhaedje pår fonetike ("-ôd").
Sourdants & pî-notes
<References/>
Prumire lete sint På ås Corintîs
Contnou
I va eto ricmander di fé l' påye inte creyants, k' ont sovint des bretes:
Sourdants
Categoreye:Bibe Categoreye:Noû Testamint
Michèle Herlin
thumb|(e 2018) thumb|(e 2017) Michèle Herlin, c' est ene diccionairresse do walipicård di Chevri-Rance. Ey ene bouteuse pol walon.
Elle a skepyî a Brinne-l'-Alou el 30 di decimbe 1949.
Ele djåze voltî walon avou les djins, minme etrindjirs.
C' est l' feye da Maurice Herlin.
Ouve
Elle a adjinçné ene ûtinne di ptits motlîs tinmreces sol pårler d' après la. End a rexhou deus tos ls ans, di 2014 a 2017.
E 2022, elle a eto eplaidî on live di croejhete avou bråmint des codjowaedjes.
Tos les lives polèt esse ricopyîs tot ridjhant l' no di l' otorresse.
Come bouteuse pol walon
Elle a metou so pî ene fiesse do walon a l' Aisse del Tuzance di Chevri dispu 2014.
Elle est dins les adjinçneus del Fiesse ås lingaedjes walons dispu 2018.
Come noûmotresse
Ele a wangnî troes côps on pris dins l' bate di noûmots del fiesse ås lingaedjes walons. Et fé prumire e 2019 avou vir-voltî po amour.
Come sicrijheuse
Elle a scrît kékes bokets pol Rantoele-gazete.
Hårdêye difoûtrinne
Herlin Categoreye:Aschates walon-picård
Nuk
On nuk est on ctoirdaedje d' ene coide (ou d' on fi evnd) po-z aloyî ou alaxhî ene sacwè ou ene biesse.
thumb|Nuk po raloyî deus coides eshonne thumb|Nuk po ki l' coron ni s' disfwaiye nén thumb|Nuk po alaxhî on batea, on tchvå, on bedot, evnd. thumb|Nuk po aloyî èn anea, on bwès, ene schåle, evnd.
I gn a ene make di manîres di fé dès nuks. Tchaeke va po on uzaedje. Po aprinde à lès bén fé, l' mia èst d' passer on tins amon lès "scouts". È voci on chwès :
Aabdelmoumen (zultan almohade)
Li Zultan almohade Aabdelmoumen (e-n arabe, عبد المؤمن بن علي الكومي ralfabetijhåve 3abd al-mou'min ibnou 3ali al-koûmî), ci fourit l' prumî zultan del dinasteye des Almohade, ki ringna so tote l' Afrike bijhrece.
I vna å monde inte 1094 et 1106 dilé Tlemcen (asteure, e l' Aldjereye) et mora a Salé (asteure, e Marok) e 1163.
Categoreye:Rwès et impreurs Categoreye:Istwere do Marok Categoreye:Istwere di l' Aldjereye Categoreye:Istwere del Tunizeye
Hô Chí Minh Veye
240px|right|thumb|Hồ Chí Minh Veye 240px|right|thumb|Hồ Chí Minh Veye
Hồ Chí Minh Veye ((Thành phố Hồ Chí Minh), dins l' tins Sài Gòn, c' est ene grande veye do Vietnam.
Categoreye:Vietnam
1458
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Belgischer Rundfunk
vignette|Logo del BRF, c' est l' soce di radiyo yet di televuzion publike almand-cåzante, el [[Beldjike.]] Li BRF, k' on lomreut puvite e walon : Spårdaedje di radiyo bedje ([DE] Belgischer Rundfunk ; [FR] Radiodiffusion belge), c' est ene soce publike di radiyo yet di tévé, metou à Neyåw, pol kiminålté tîxhon-cåzante di Beldjike. Il a stî askepyî l' 18 di fevri 1977, shûvant el federalizåcion k' aveut ddja comincî el Beldjike eviè 1970. Å momint cwand les flaminds, les walons eyet les tîxhon-cåzants ont divnou tchaeke troes diferinnès kiminåltés.
Istwere
dèdja e 1945, des emissions e-n-almand estint d'fûzéyes dispoy Brussele insi qu'à Lidje e 1961 pa l' RTB (radio-televuzion beldje). Mins avou l' dispårtaedje do sièrvice publik e 1977 etur l' RTBF (Radio-Télévision belge de la Communauté française) eyet l' VRT (Vlaamse Radio en Televisieomroeporganisatie), fiant sûte aus difèrinnès loes su l' fédéralizåcion et l' creyåcion dès kiminåltés d' lingaedje, li BRF a skepi sul minme principe.
sièrvices
au djoû d'audjoûrdu, li BRF a deus posses radio et on posse tévé.
BRF1, c'est l' mwaisse posse di radio. I propose surtout d' l'informåcion sul Beldjike eyet l' daegne insi qu' sacwants emissions sul muzik et l' culture. BRF1 pout esse xhoûté bén sûr e l' kiminålté tîxhon-cåzante mins eto à Lidje eyet Nameur.
BRF2, li deuzinme posse di radio, propose divant tot dèl muzik pol djonnesse, branmint e-n-almand mins nin seûlemint. Nos plans l' xhoûter eto j'qu'à Lidje.
BRF-TV, c'est l' posse di televuzion dèl BRF. Ça djåze et mostere surtout branmint d' l'actouwalité dèl redjon et dèl kimnålté tîxhon-cåzante. Ci posse tévé n' pout esse waîtî qu'e l' kiminålté minme oudobén sul province di Lidje.
Kartigne
Etimolodjeye
Les troes mots ; go-kart, kart yet kartigne, c' est troes inglicisses. Dj' ô bén : deus mots vnant di l' inglès.
Motlî Haust sol houyreye
Li motlî Haust sol houyreye, ki s' vraiy tite, c' est "La houillerie liégeoise" (Li Houyreye e Payis d' Lidje), c’ est on motlî walon francès des houyires do Payis d' Lidje, sicrît pa Jean Haust, avou l' aidance da Georges Massart, Joseph Sacré et Charles Graffart.
Il est sortitré "Vocabulaire philologique et technologique de l'usage moderne dans le bassin de Seraing-Jemeppe-Flémalle" (motlî filolodjike et tecnolodjike di l' industreye d' asteure e bassin di Serè-Djmepe-Flémåle.
Il a moussî foû a Lidje e 1925.
Li motlî est rprins sol limero [E24] dins l' djivêye des motîs do walon.
Kitaeyaedje do live
Haust Categoreye:Houyreye
Guerando
Categoreye:Marok Categoreye:Impire portuguès Guerando (fr. Guérando, arabe marokin Gerrando), c' est on viyaedje des Douccala metou sol voye di Sidi Bennour a Marakech, k' esteut l' dierin pont avou des sôdårs portuguès do trevén k' i colnijhént Azemmour.
Sourdant etimolodjike probåbe
Vénreut do portuguès "grando" (grand), po lomer li grand cazer k' i gn aveut la basti.
Rwenes do cazer
Gn a cåzu pus ene pire di stampêye, mins on voet co bén les cwårêyès limodjes del plaece. Dins tere, so troes liveas, gn a des bômes ki fwaiynut on vraiy labrin. Dins les anêyes 1970, gn a ene djin ki s' î a volou aler pormoenner, et î dmorer 10 djoûs, et mori do côp après k' il esta rtrové pås djins do viyaedje.
Basse (toponimeye)
Categoreye:Toponimeye Pådje do mot "basse" el toponimeye del Walonreye
On rtrouve li mot basse dins mwints nos d' plaeces del Walonreye.
Hamtea
Les Basses
Cawete -eus
Li cawete -eus, c' est ene cawete d' addjectif.
Acawtaedje
Ele s' acawtêye ossu bén so des viebes ki so des sustantifs.
Omonimeye
Rishonne al cawete -iveus
Omofomeye
Omofone del cawete -eu, çou ki pout dner des dobes ortografeye, po waire di diferince di sinse: on spepieu (no d' fijheu do viebe «spepyî») = on spepieus (addjectif prins come sustantif).
Sacwants sustantifs avou l' cawete -eus (dedja studyîs sol Wiccionaire)
Eus
Inketes Bruneau so les patwès d' Årdene (lives)
Les Inketes Bruneau so les patwès d' Årdene, c' est des rcwerances da Tchåle Bruneau so les lingaedjes diléreces del Bijhe do dpårtumint des Årdenes francesses, k' i lome les “patwès d' Årdene” et del Nonne del Walonreye (Payis di Smwès, bote di Djivet, bote do Hinnot, dizo del Gåme).
Contnou des lives
Il ont stî eplaidî e cwate gros lives.
Les deus dierins lives sont bastis a pårti d' ene djivêye di 1704 mots francès, k' on dene tos les prononçaedjes dins les 93 viyaedjes k' ont stî studyîs.
Les rzultas di l' inkete da Bruneau rissievront sovint dins l' A.L.W. pol payis di Smwès et l' Gåme.
Ortografeye
Tchåle Bruneau si sieve d' on sistinme k' il a dandjreus edvinté (u eployî påzès diyalectolodjisses ou latinisses) po scrire des sons k' i gn aveut nén moyén di scrire avou les letes normåles del croejhete. Ci n' est nén l' Alfabet Fonetike Eternåcionå.
Djivêye des viyaedjes walon-cåzants ricwerous dins Bruneau
Categoreye:Lives sol walon Categoreye:Diyalectolodjeye Categoreye:Diyalectolodjeye walone Categoreye:Gåmès
Floriconte des pires di Gobtindje
Li floriconte des pires di Gobtindje, c' est ene fåve do vî vî tins ki mostere li provnance di grossès pires a Gobtindje (k' on a espweté).
C' est on floriconte classike riprins dins l' rindjmint des fåves da Aarne et Thompson.
Modêye Jacques Desmet
I gn a d' ça des ans et des razans, li bierdjî del comene, c' esteut ene sakî ! C' est a lu k' tot l' viyaedje dinéve ses bedots po k' i s' våynuxhe ripaxhe a campagne...
...së lès têres dès pôves, së lès têres qu'on lai courë à rôyes po lès rècrauchis, dins lès chavéyes po r'nèti lès bouchons, së lès stindéyes qu'avîn' rëpauteler après l'awous', jësqu'à dins lès bwès qu'èstîn' rëchëré dë ç' qu'ë-n-avot à mougni. Tos lès djous, à l' pëquète, on l'ètindéve cwârner po ramonç'ler avou s' tchén lès gadlots autou dë s' baston.
Nosse bièrdji, c'èstot-on vrai sauvadje, ë n' causéve waîre. Tot seû, tote lë djournéye avou dès bèdots, ça vos fwârdjîye on caractêre dë sot, come on baston d' chëte, qu'on n' sét pës pa wou l' prinde. On d'djéve minme qu'ël èstot one miète sôrci së lès bôrds. Ël èstot mau rëv'nant, à n' s'è ni fé one ëdéye, avou tot ç' quë r'chonéve dë d' près come dë d' lon à one djins. D'astchaîyance, ça alève li coster one fameûse fêrdin.nes !..
On-èstot ni lon èri dè l' fén dè l' mwès d' djëlèt'. Lès pîces èstîn' dëdjà vûdîyes dë leûs dinréyes. Ë fiéve tchôd à cûre sëcaugnes èt cayaus. Jésus èt Sint Pîre qui vèyenèt tant volti nosse pëtët vëladje, s'avîn' dët : « Téns, nos-îrîn' bén jësqu'à Gob'tindje, po l' fièsse di nosse Sinte Marîye-Mad'lin.ne. Ë rotîn' tos lès deûs, souwant à gotes. Sint Pîre bëkéve së tos lès cayaus, dè l' pouchêre aclapéye à sès lèpes : « One vôye come on n'è vwèt pës, min.me dins vosse payës, Sègneûr ! » Së Jésus n'arot ni yë sti là, djë wadje quë lès « fèrdome ! » èt lès « nom dë diâle ! » arîn' potchi à l' acheléye fou dè l' bouche dë nosse sint.
Naujë d'ètinde l'ôte braîre èt s' dësbautchi, Jésus l'a rèvôyi au paradës : bén bënauje, Sint Pîre, quë n'avot rén à chëfler dè l' fièsse à Gob'tindje. Èt volà Jésus mièrseû së l' chavéye. Ël èst naujë, ë n' sint pës sès djambes, ël a fwin èt pad'zeû tot, ël à one bouche come on craya !
Come ë djont l' campagne inte Djê èt Gob'tindje, ë tchait bëk à bëk avou on vî-y-ome quë rawaîte à sès bèdots : c'èstot l' bièrdji dè l' comëne. Cor-on brëbeû, mouwe-t-ë l'ôte dins sès dints. Seûr cor onk qui tape l'ovradje à rén, èt quë s' pormwin.ne d'one tchapèle à l'ôte àprès one crosse dë pwin, onk qu'a dè l' mwate tchau dëzo sès brès.
1457
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Åbusson des tchamps
L' åbusson des tchamps ou tchampion des tchamps ou pitit rôzé u bon tchampion, u biesmint åbusson), c' est l' åbusson vraiy li pus corant dins les waides el Walonreye.
Floriconte des pires di Gobtindje
Modêye Jacques Desmet
Jésus vént adlé lë, li dët bondjou èt stinde së bëdon : « Vos n'arîz ni one miète d'aîwe por onk quë fait l' vôye dë Sinte Marîye-Madelin.ne ? » Sins minme rëlèver sès-ouy së l' cë quë li cause, lë bièrdji li ratche on mokion quausë së l' pwinte dë sès chabots èt : « Të n'as qu'a d'mèrer à t' maujone, nâwe, pourë tchén qu' t'ès ! Më-y-aîwe, c'èst por më èt po mès bèdots. Passe të vôye ! »
Åbusson des tchamps
C' est l' seu magnåve tchampion ki totes les djins kinoxhèt, et-z î aler al såjhon.
I vént pus voltî la k' gn a yeu des tchvås. Oudon des vatches, mins la k' on n' a nén ståré les flates.
Floriconte des pires di Gobtindje
Modêye Jacques Desmet
« Djë dirè on pâtêr por vos à Sinte Marîye-Mad'lin;ne ! »
Åbusson des tchamps
Agaricus campestris
Floriconte des pires di Gobtindje
Modêye Jacques Desmet
« Bof... Ça sèrot co l' Sint Tibaut, l' Sint Mèdaud, l' Sint Pëchaud ou l' Sint Tchîyaud, èt co tos l's-otes, por më c'èst broque dë viole, tortos dès diâles tot ratchis. Pète èvôye rademint, ou bén të vas oyë à fé à m' bordon ! »
Åbusson des tchamps
Ricnoxhaedje
On s' brouye padecô avou ene vesse-di-leu ki rshonne ås ptits åbussons nén co drovous. Did la li spot «prinde ene vesse-di-leu po èn åbusson».
I nel fåt nén prinde nerén po l' djaenixhant åbusson. Lu, i vs rind malåde.
Abusson des tchamps Abusson des tchamps
Floriconte des pires di Gobtindje
Modêye Jacques Desmet
Jésus s' rastampe, rote one dîjin.ne dë mètes èri, s'astaudje, së r'toûne, tot paujêre po rawaiti l' bièrdji pèneûs'mint. L'ôte, qui n' ratindéve qu'on capougnadje po passer sès niêrs, monte à s'mince, on sope au lacia ! Ë s'abache, ramasse on gros cayau èt l' lanci après l' tièsse dè l' chëminaud. Ç'tëcë crîye dë mau come on pièrdë...
Tot d'vént nwêr sër on nëk dë fëste. C'èst l' tonwêre quë rèspond, quë s'ènonde jësqu'à Gob'tindje. C'èst l'alëmwêre quë sclate dëssës l' vëladje. Èt après... pës rén... pës ni on brut... come s'ël arot yë on mwârt së tote lë stindéye... Pëpont d' bièrdji, pëpont d' bèdots, pës rén qu' dès blankès pîres, grëmîyes avou lès têres ; lès rès' dè l' bièrdji èt d' sès bèdots.
C'èst dë ç' djou-là, qu' lès Gob'tindjis on d'vë tâyi leûs pîres, pace qu'i-gn-a onk di d' zèls quë n'a ni volë paurtadji s't-aîwe !
Sourdant
Categoreye:Fåves do vî vî tins
Djimlastike
thumb|sacwants egzercices di djimlastike Li djimlastike (dins les mots d' aplacaedje, sovint racourti e "li djim"), c' est on spôrt la l' on fwait totès sôres di mouvmints, tot fjhant tourner et ratourner s' coir dins tos les sinses.
C' est on cours dins les scoles primaire et sgondaire, sovint lomé li "djim"; l' acsegnant, c' est l' "prof di djim".
C' est ene diciplene olimpike. Les djuri djudjèt li beaté des mouvmints.
Sacwants egzercices di djimlastike
* Categoreye:Spôrts
1978
A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
thumb|Coviete do live "Mes belès eures" da Andrée Sougnez Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
Henri Bonhomme
Henri Bonhomme, c' esteut on scrijheu e walon d' Vervî.
Il î vna å monde li 28 di may 1848.
Ouve e walon
I cminça a scrire e 1873 (a 25 ans), et disk' a 1928, al boune. Après çoula, on piede si traece.
Il esteut mimbe del soce di Belès letes «Li vî tchinne».
Ses bokets ni fourît måy rashonnés. I sont spårdous dins les viyès gazetes di Lidje et Vervî.
Hårdêyes difoûtrinnes
Bonhomme, Henri
Tchant al djoye (powinme divnou ime)
thumb|papîscrît del mwaisse ouve Li Tchant al djoye (e-n almand An die Freude ), c' est on rlomé powinme e-n almand da Friedrich von Schiller.
Il a stî scrît e 1785.
Rilomêye
I doet si rlomêye a çki Beethoven li rprinda come dierin mouvmint di si 9inme sinfoneye.
Bén pus tård, i fourit tchoezi come ime di l' Union uropeyinne.
(redjårbaedje al libe da Lucyin Mahin)
Sourdants
Categoreye:Tchansons Categoreye:Rilomés powinmes Categoreye:Imes
Pourcea
thumb|Nourins del raece "Pîtrin" al fôre di Libråmont On pourcea (pus coinreçmint, on coshet), c' est ene aclevåve biesse provnant do singlé ki, dins l' lingaedje corant, a on diferin no, sorlon si ådje eyet si seke.
Sus scrofa domesticus
Motlî
On lome on pourcea :
Metans li plaece la k' des gros menirs (rwè, princes, signeurs) aclevént bråmint des bovrins si loméve ene "cinse poitchrece" (did la, les deus viyaedjes ki s' lomnut Poitchrece).
Li pourcea '''rûteye po reclamer a magnî, u cwand on l' towe.
Mopliyaedje
Cwand l' troye va å måye, ele grogne et ele pestele. On dit k' ele verote (veroter) u k' ele vereye (veryî).
Mins cwand l' veråt potche dissur leye, ele dimeure coete, tot l' tins di l' acoplaedje. Eto, po vey si ene troye va a godi, li poirtchî lyi poize les mwins so les rins, et ele doet dmorer sins bodjî.
Li troye va 3 moes, 3 samwinnes et 3 djoûs.
Ele coshlêye disk' a 13 catoize coshets. Mins, come ele n' a k' 12 tetes, les racoulots sont målåjheys a schaper.
Li spanixhaedje si fwait a deus moes, la kel pouchlon a-st a pô près 20 kilos.
Les singlés s' polnut i mopliyî avou les coshets.
Touwaedje
Dinltins, tos les manaedjes touwént onk u deus pourceas so l' anêye.
On les assouméve avou on mayet. Pus pus tård, on ls a touwé nete å fizik (ene bale å mitan do front).
Adonpwis, on l' sonne : i fåt planter l' coutea al raecinêye do hatrea, tot-z alant do costé do cour. On rascod l' sonk po fé des tripes.
Kitaeyaedje
Pol kitaeyî, on cmince pa côper l' tiesse...
27 di djun
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
25 di djun - 26 di djun - 28 di djun - 29 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye
Categoreye:Date
29
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 4|25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 29 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Ridaedje (linwince)
Categoreye:Linwince Li ridaedje, el linwince, c' est cwand, dins l' minme mot prononcî di seus costés, on son divént èn ôte son.
Da Nang
200px|right|thumb|Da Nang 200px|right|thumb|Da Nang
Da Nang c' est ene veye do Vietnam, so l' aiwe di Hán eyet l' mer di Chine, e miermitan do payis. Dispoy 1997 li veye eyet l' redjon åtoû ont stî rsaetchîs del province da Quang Nam po divni ene novele province otonome. }
Categoreye:Vietnam
Dolår amerikin
thumb|Pîces avou l' vizaedje da [[John F. Kennedy (1968)]] thumb|Biyet d' on dolår Li dolår amerikin ou, pus spepieuzmint li dolår des Estats Unis d' Amerike, ki l' sene, c' est US$ et l' côde: USD), c' est l' pus rlomés des dolårs, veyanmint ki c' est l' manoye oficire des Estats Unis. C' est eto l' manoye eployeye dins toplin des martchîs eternåcionås, inte di zels li vindaedje del petrole (loukîz a : petrodolår).
Li dolår amerikin est pårti e 100 cenes.
petrodolår
Hårdêyes difoûtrinnes
Categoreye:Manoyes
Flostwè
Flostwè (F. Flostoy), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Havlondje, e l' province di Nameur.
Mwaissès dnêyes
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province di Nameur
Matile di Beldjike
Matile di Beldjike (e flamind Mathilde van België), di s' vraiy no Mathilde d'Udekem d'Acoz, c' est l' feme da Flipe d'Beldjike, li setinme Rwè des Bedjes.
Elle est marieye avou Flipe, ey il ont cwate efants: Elisabeth, Gabriel, Emmanuel ey Eléonore.
C' est l' prumire royinne des Bedjes k' est eto ene Bedje di nexhance.
Categoreye:Rilomés Bedjes Categoreye:Royinnes et imperresses‎
1456
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Spotchaedje del voyale do prumî pî
Li spotchaedje de voyale do prumî pî, c' est l' dizartaedje di sacwantès voyales (lomêye spotchåvès voyales) cwand ele sont metowe sol prumire sillabe do mot, et k' gn a des voyales assez padvant et padrî po poleur respecter li rîle des troes cossounes.
E walon, li spotchaedje amoenne todi des noveas djivions : dj', dmande, vleut.
Voyale i
E rfondou walon, li spotchaedje si fwait sovint sol voyale i.
Shûte di ptits mots
Dins les shûtes di ptits mots d' ene sillabe avou dins tchaeke ene sipotchåve voyale, li spotchaedje si pout fé di sacwants façons, mins todi tot respectant li rîle des troes cossounes.
divins les accints do walon
Li spotchaedje si fwait a pô près del minme façon sol Walon do Mitan, li walon do Levant eyet l' Basse Årdene.
Li walon do Coûtchant pout spotchî eto ene voyale mågré ene dobe cossoune ki shût. Dj' ô bén ki l' rîle des troes cossounes n' î est nén si straegne.
Dins l' payis d' Måmdiy, li spotchaedje n' est nén si corant, çou k' amoenne des shûte di ptits mots avou des spotchåvès voyales.
Capoul
CAPOUL
Manîre di s' cwèfer avou ène chiène. On dit èto "à la caniche". thumb|on cwèfé à l' môde "capoul"
Petrodolår
Categoreye:Manoyes Categoreye:Petrole On petrodolår, c' est on dolår amerikin payî a on payis ki vind del petrole a èn ôte payis.
C' est ene atuze k' a stî edvintêye e 1973 po cåzer d' on mecanisse k' a bråmint des muchîs costés. Inte di zels, çou k' on loma les gueres ås petrodolårs.
Alére
Ernest Benoit "Les petrodolårs, ene edvincion des Amerikins", l° 61, bontins 2012.
Forboutaedje del velire ås vatches
Li forboutaedje del velire ås vatches u ritoûnmint d' matrice, c' est l' rexhowe del velire foû del nateure, tot s' ritournant come on want.
C' est ene des mwaissès strapances po l' årtisse des bovrins.
Sene del maladeye
Li velire pout djusse esse ritournêye a mitan, u tot etirmint.
L' erî-fa pout co esse ataetchî ås fleurs u nén.
Li ptite coine (li coine nén poirtante) ni s' ritoûne djamåy, mins ele pout co contni del peure.
Si on a tårdjî — metans si l' vatche s' a forbouté å cmince del nuteye — i gnè pout awè toplin des plaece la ki l' frexhe pea est tote moudreye. Pus griyeuzmint, li vatche (ou l' vea) pout awè pestelé l' matrice et l' coschirer. Des sfwaits cxhiyaedjes polèt eto aveur stî cåzés pa ene saye di rplaçaedje pa ene djin nén d' mestî.
Médiaedje
Li vatchî, docô k' i voet ene forboutêye velire, el doet rascovri d' on linçoû. Eyet, si possibe, pinde li refaxhî organe après les clons avou des coides. Si l' vatche est coûtcheye, i fåreut dmorer dlé leye peu k' ele si rlevaxhe et trinner l' organe dirî leye dins les flates u les broûs. Ou si rcoûtchî dsu.
Li veterinaire va sovint fé on flåwe edoirmaedje dins l' tchenå cronzoxhrece (pikeure epiduråle) divant di cmincî.
Cwand l' vatche ni s' a nén paré, i fåt displaker les fleurs del netieure, ene a ene.
Come di djusse, on cmince a rtchôkî les paroes do ro, pu porshuve pitchote a midjote. Cwand i n' dimeure pus k' li dbout des grande crombeure, on pout mete li pougn po rherer totafwait dins l' vinte.
Vung Tau
300px|right|thumb|Vung Tau
Forboutaedje del velire ås vatches
Médiaedje
Adonpwis, i fåt passer s' tins a disployî tos les pleus k' i pout gn aveur so les deus coines. Po-z esse seur ki l' matrice est bén rmetowe e s' plaece, et po displeuti les dierins rployaedjes, on pout vudî deus troes lites di tiene aiwe avou on touwiea. On n' est nén ddja oblidjî del rissôrti: ele ripasrè bén tote seule cwand l' vatche presrè ene miete, ou cwand ele si coûtchrè.
Vung Tau
Vung Tau c' est ene comene del Redjon d' Nam Trung Bo, e l' Vietnam. Area is 155,1 km2, population is 280.988 (2009).
Forboutaedje del velire ås vatches
Pronostik
Si l' velire n' est nén laidmint acsûte, et ki l' riplaeçmint d' a fwait a môde di djin, li vatche si rmete foirt åjheymint, sins ddja d' médiaedje djenerå.
Vung Tau
Categoreye:Vietnam
Forboutaedje del velire ås vatches
Pronostik
Li minme accidint ni rvént nén ås velaedjes d' après, nén come c' est l' cas pol forboutaedje do ro.
Sourdants
Categoreye:Maladeyes des bovrins Categoreye:Ostetrike des biesses
Albert II d' Beldjike
Albert II d' Beldjike (e flamind Albert II van België), di s' vraiy no Albert Félix Humbert Théodore Christian Eugène Marie de Belgique, c' esteut l' shijhinme Rwè des Bedjes.
I skepia li 6 di djun 1934 et i monta sol trône li 9 d' awousse 1993 al moirt di s' fré, Bådwin I d' Beldjike.
Albert II cwita l' trône tot-z abdicant li 21 di djulete 2013, ey il a stî replaecî pa s' fi, Flipe di Beldjike.
Categoreye:Rwès et impreurs Categoreye:Rwès des Bedjes
1455
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Cinte (Hamtea di Gochliye)
Cinte ([FR] Gosselies Centre), c' est 'l no d' on hamtea d' Gochliye. Ci hamtea ci est etur les deus fåborks do ptit ban : Fåbork di Brussele (al Bijhe) eyet Fåbork di Tchålerwè (al Nonne).
Disfouwant
On disfouwant u anteflamatwere, c' est on prodût tchimike ki lûte disconte l' efouwaedje des texhous malådes, et ses consecwinces pol coir.
Cinte (Hamtea di Gochliye)
Toponimeye
Oficirmint, ci hamtea ci s' lome « Cinte ». Totfeye, ès spotaedje principå, c' est « Calvaire ». Avou ça ki, co oficirmint, gn a troes hamteas avou l' mot « cinte » didins : « Cinte-Bijhe » eyet « Cinte-Levant ».
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
thumb|cour d' ene gade avou d' l' aiwe dins l' saetch (fritches) L' aiwe-e-cour, c' est ene maladeye des vatches, les berbis et les gades, et les såvadjes roemiants, avou come mwaisse damadje, di l' aiwe plin l' saetch do cour.
Disfouwant
Il intere dins toplin des droukes di farmacyin
Istwere
Onk de prumîs medicamints sintetikes a esse fabriké, c' esteut on disfouwant, l' aspirene, dedja al fén do 19inme sieke.
1986
A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Li maladeye si rescontere e l' Afrike eyet dins les Iyes carayibes.
Rebek (instrumint d' muzike)
thumb|dins les pondeures d' eglijhe (djouwé pa des andjes) On rebek (/ʀɛbɛk/), c' est èn instrumint d' muzike ås coides sicrepêyes k' on djouwéve voltî e l' Mîtrinne Ådje.
Lamproye di mouze
Li lamproye di mouze, c' est ene lamproye ki passe li grande pårt di s' veye dins les mers, mins ki rmonte les corantès aiwes po-z î vni froyî.
Rebek (instrumint d' muzike)
Discrijhaedje
I pout awè ene u troes coides.
1986
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Kebek
Li Kebek, c' est ene province do Canada. Les cis did la so lomnut Kebecwès & Kebecwesses.
Rebek (instrumint d' muzike)
Discrijhaedje
I s' djowe avou èn airçon come on violon.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Cåze
thumb|li riketseye, c' est les pitits ponts mostrés del fritche Li cåze, c' est ene riketseye (pitit microbe, pus fråjhûle k' ene bactereye), lomêye asteure Ehrlichia ruminantium (davance Cowdria ruminantium).
Kebek
C' est l' eule province wice ki les francofones sont madjoritaires.
Rebek (instrumint d' muzike)
Discrijhaedje
Categoreye:Instrumints d' muzike
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Cåze
On l' pout trover dins les celules do cervea.
Caniche
CANICHE
Manîre di s' cwèfer avou ène chiène. On dit èto à la Capoul. thumb|on cwèfé à l' môde "caniche"
Kebek
N a des pårtis politikes ki volnut li dislaxhaedje do Kebek.
Lård
Li lård, c' est del cråxhe di pourcea.
Li cråxhe di boû si lome li saeyén.
Motlî
On cwåré d' lård k' on pleut voyaedjî avou si lome ene «bague» di lård.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Minêyolodjeye
Li microbe mousse e coir pa on hagnaedje di tiket del sôre des Amblyomma. Ci boschet la vike dins les climats frexhs et tchôds, aprume s' i gn a des bouxhnisses.
Kebek
Mwaisse veye : Kebek (veye)
Lård
Motlî
Li boird d' ene pîce di lård, ki c' est l' pea do pourcea, c' est l' coyene.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Minêyolodjeye
Li maladeye est inzotike dins tote l' Afrike a Nonne do Sara, ey eto a Madagascar. On l' voet ossu dins les Iyes carayibes.
Kebek
Pus grande veye : Monreyål
Lård
li lård dins l' amagnî
Li lård a stî li soûmint di l' amagnî waitî come li meyeu, do tins k' les ptitès djins ni fjént nén rosti-boli tos les djoûs.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Minêyolodjeye
Mins i shonne k' on l' pôreut rtrover eto, plicplok, e l' Afrike bijhrece.
Tchapea
thumb|tchapea di strin vignette|sifwait modele, so èn otoportrait de [[José Schoovaerts]] On tchapea, c' est on mousmint, assez roed, k' on mete so s' tiesse, pol waeranti do solea u del plouve, udonbén pol wårni. Il a ene pene tot åtoû.
Kebek
Premier ministre : François Legault (CAQ)
Tchapea
Motlî
Les tchapeas d' femes estént fabrikés pa les modisses. Les cis d' omes dins des tchapelreyes.
Kebek
Sintimint des Kebecwès
thumb|Cwåte poståle e walon evoyeye do Kebek Les Kebecwès, eneviè des ôtes Canadyins, c' est coamame les Flaminds et les Walons, apus k' les Kebecwès, c' est come les Flaminds ! (T. Dumont).
Alére
André Demoulin, "Inte «francofones»", Li Rantoele l° 45, Bontins 2008.
Disfouwant
Clasmint des disfouwant
On ricnoxhe deus grandès sôres di disfouwants: les cortizonikes et les disfouwants nén cortizonikes.
Lamproye di mouze
Vicansté
Come toplin des pexhons voyaedjeus, ele disparexhe cwand on båre les corantès aiwes avou des grandès astantches.
Tchapea
Motlî
Les tchapeas di strin estént fwait dinltins pa les tchaplîs. Henri Frenay, on scrijheu e walon, a studyî li motlî des fjheus d' tchapeas di strin, avou l' aidance da Djan Haust.
Lård
li lård dins l' amagnî
On meteut fonde do lård dins ene paile, po cure ene fricassêye d' oûs, ritchåfer les canadas. On fjheut rivni do lård dins on tchôdron po kimincî on cujhaedje pus rilever.
Lamproye di mouze
Vicansté
Elle esteut e grand dandjî d' disparexhe des vås d' Mouze diviè 1935. Dins les anêyes 2000, ele vineut djusse di disparexhe.
Kebek
Sourdants & pî-notes
<References/>
Categoreye:Canada
Croejhete di l' arabe marokin
Pådje del croejhete di l' arabe marokin
Cinte (Hamtea di Gochliye)
Djeyografeye
<mapframe latitude="50.467544" longitude="4.430548" zoom="15" width="286" height="259" align="center" />
Lård
li lård dins l' amagnî
Cwand les djins n' ont pus bouté tant fizicmint, li lård a stî veyou evi, pask' i fjheut groxhi.
Roger Foulon
Foulon Foulon Roger Foulon a skepyî a Twin li 3 d' awousse 1923 et-z î dhoter li 23 d' fevrî 2008.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Senes del maladeye
Gn a del five ådzeu d' 40°C. Li biesse respire pus rade.
Lård
Compôzucion
Come les ôtes cråxhes di biesses ås tetes, n a k' des crås seurs bôrés dins l' lård. Did la li ricmandåcion di n' nén tofer magnî des cråxhes di grossès biesses, mins eto des ôles di plante ou del poytreye.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Senes del maladeye
Les glandes al linfe sont-st houzêyes et moles. Sacwants musses tronnnut. On pout awè des senes nierveus: mawiaedje al vude, cablonçaedje, sorsintaedje (iperestezeye).
Tchapea
Sôres di tchapeas
Gn a des sôres di tchapeas come:
Lård
Compôzucion
Categoreye:Mangonreye Categoreye:Pourceas Categoreye:Tchås
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Senes del maladeye
Li cour si rimplit d' aiwe so troes cwate djoûs. A ç' moumint la, les bruts do cour shonnnut lon erî di l' aschoutrece.
Roger Foulon
Il a scrît troes ramexhnêyes d' arimés e walon :
Banasa
Categoreye:Rwenes rominnes Categoreye:Marok Banasa (arabe marokin بناصا, benaça), c' est ene viye veye rominne, metowe so gåtche erive di l' ouwed Sebou, dins l' plin do Rab (plinne do Gharb), å Marok.
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Senes del maladeye
Gn a sovint ossu del sonnante et flairante schite.
Tchapea
Dins les belès letes e walon
Gn a ene bele sinnete avou l' tchuzixhaedje d' on tchapea pa ene kimere dins Zande et Twenete (raconté pa Henri Matterne.
Roger Foulon
A costé do walon, i scrijheut eto timpesse e francès (dipus d' 120 lives et papîs di rvowes).
Sourdants & pî-notes
<References/>
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Damaedjes d' otopseye
Å discopeçaedje dl curêye, on trove do sûnaedje dins l' saetch do cour, mins eto didins l' cadje coistrece et l' peritoenne. Gn a eto li l' aiwlinne divins les peumons et dins l' cervea.
Disfouwant
Prôpietés des disfouwants
Houte do solåcyî les senes di l' efouwaedje (doleur, rodjeur, tcholeur, groxheur), les disfouwants rabaxhnut todi l' five do malåde, s' end a.
Croejhete di l' arabe marokin
Årtike
L' årtike, e-n arabe marokin, c' est djusse «ل», ki respond å sbetchaedje di l' årtike arabe classike «ال» (al-). Ci sbetchaedje la si rescontere bråmint les mots do classike ki cminçnut pa «ا» (a).
Aiwe-e-cour (maladeye des roemiants ås riketseyes)
Médiaedje
Come les ôtes riketseyes, li maladeye pout responde binamêymint ås tetraciclenes. Mins come di djusse, i fåt k' ça fouxhe tot å cminçmint. Cwand l' saetch do cour est rimpli d' aiwe, c' est trop tård.
Sourdants
Categoreye:Maladeyes des bovrins Categoreye:Maladeyes enindjeyes des boschets Categoreye:Raspepyîs årtikes
Viyé-Perwin
Viyé-Perwin, e Feller : Vilé ([FR] Villers-Perwin) est on pitit ban del comene des Bons Viyés, e Province do Hinnot.
Disfouwant
Prôpietés des disfouwants
Et adon, amîdrer l' må. Les disfouwants sont don eto tertos des tchesse-må.
Lamproye di mouze
Uzaedje
Elle est magnåve.
Croejhete di l' arabe marokin
Årtike
Egzimpes di scrijhaedje di l' årtike dins des plakes di voye
Lamproye di mouze
Sourdant
Categoreye:Pexhons d' mer Categoreye:Pexhons des doûcès aiwes
Croejhete di l' arabe marokin
Viebes
Les viebes di l' arabe marokin sont foirdjîs so ene tcherpinte ås troes letes come les cis di l' arabe classike.
Viebes ås troes cossounes
Les viebes ås troes letes di l' arabe marokin sont bastis so ene tcherpinte «f3el» avou on soucoun après l' prumire cossoune.
Etimolodjeye
🇱🇰 Uzeu:Aimad_hiba
Tchapea
Dins les belès letes e walon
Categoreye:Mousseures
Croejhete di l' arabe marokin
Etimolodjeye
Categoreye:Arabe marokin
Banasa
Li veye rimonte al fén do 1î sieke divant Djezu-Cri. Elle est citêye pa Ptolemêye et Pline li Vî. Mins c' est Octåve ki lyi dene li gråde di colneye rominne, lomêye Julia Valentia Banasa.
1454
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Banasa
Vizite
On mousse e forom. Pu rmonter sol Capitole (timpe). Adonpwis, les grands bagns å Coûtchant (po les pôves), pu les bagns ås pondeures (po les ritches).
Schavêye (toponimeye)
Categoreye:Toponimeye Pådje do mot "schavêye" et ses parints el toponimeye del Walonreye
Alfabet ebreu
L' alfabet ebreu, c' est l' alfabet po scrire l' ebreu.
Schavêye (toponimeye)
thumb|Plake "Li schavêye" a [[Transene]]
102
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Alfabet ebreu
Si côde ISO 15924 est Hebr.
Instrumint d' muzike ås coides
Èn instrumint d' muzike ås coides, c' est onk k' a des coides k' on screpe u k' on pice po fé ôre des notes.
Alfabet ebreu
Kékes egzimpes di scrijhaedje
Categoreye:Alfabets Categoreye:Ebreu
Instrumint d' muzike ås coides
Sôres ås coides k' on bouxhe dissu
*
Schavêye (toponimeye)
On rtrouve li mot schavêye et ses parints dins mwints nos d' plaeces del Walonreye.
102
i gn a: 2|100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 80 | anêyes 90 | anêyes 100 | anêyes 110 | anêyes 120
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 102 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Imådjî
thumb|left|èn imådjî e walon (5 modêyes coinreces) Èn imådjî, c' est on live d' aprindaedje avou des imådjes ki mostrèt des mots simpes (sovint les prumîs k'on aprind e-n on metou lingaedje.
Imådjîs e walon
Mes meye prumîs mots (6 modêyes coinreces)
Categoreye:Lives Categoreye:Acsegnmint
Galaceye
Peuplåcion
Les Galates, c' esteut des Celes, les cis di ç' peupe la k' avént stî l' pus lon e Levant. Il ont cåzé on lingaedje gayel diski bén tård, come l' aveut bén scrît sint Djerome.
Rilomêyès veyes
Gn a co ene veye ki poite leu no, Galatassaray (li martchî des Galates).
Dins l' crustinnisse
Les Galates s' ont bråmint cviersî å crustinnisse avou les voyaedjes da sint På e l' Pitite Azeye (li Tourkeye d' asteure).
Ene des epites da sint På, c' est ene lete ås Galates.
Dins l' lingaedje walon
On a volou ki l' mot galatasse (gloriete) vegne did la.
Deujhinme croejhåde
Li deujhinme croejhåde, c' est ene croejhåde ki fourit dmandêye på påpe Udjinne III e 1145 a cåze do rprindaedje d' Edesse pa les Trouks da Zengui e 1144. Li conteye d' Edesse, c' esteut li prumî estat catolike ahivé tins del prumire croejhåde. Adon, c' esteut, rissintiveuzmint, ene grande piete po les catolikes.
Li croejhåde ataca e 1147. Ele finixha e 1149, et c' est les croejhîs k' avît ene dobleure.
Voye des Francès et des Djermanikes
Les Francès et les Almands fijhît l' voye eshonne, li minme ki l' cene del prumire croejhåde (pal Hongreye, disk' a Constantinope).
Les Djermanikes, dizo l' moennance da Conråde III d' Hohenstaufen, arivnut les prumîs, mins c' est higne et hagne avou l' impreur di Bizance Manouwel prumî Cominne. I n' vlèt nén ratinde les Francès, et roter so Edesse. I s' vont fé rdobler pa les Trouks seldjoukides. Les sorvicants eralèt po rescontrer l' årmêye francesse.
Li Rwè d' France Louwis VII est pus arindjant avou l' impreur bizantin. Et lyi promete di lyi rinde les teritweres k' il åreut ravou des muzulmans. I continowe si voye, mins ni vout nén trevåtchî li dezert d' Anatoleye, come li prumire crejhåde. Seulmint li voye est pus longue, et i s' fwait ratinde pa les Trouks dins les schavêyes di montinne do Mont Cadmosse. Et piede ene pårteye di ses omes.
Les deus restant d' årmêye, francesse et djermanike, li cwårt di çou k' il estént aprume, vont wangnî l' Principåté d' Antiyotche e batea.
Perlinaedje a Djeruzalem
Did la, fé l' perlinaedje a Djeruzalem (todi tnowe pa les rwès catolikes do Rweyåme crustin d' Djeruzalem). Louwis VII î avna li 19 di måss. Conråde ene miete après.
Asteure, gn aveut des ôtes årmêyes crustinnes k' avént arivé e l' Sinte Tere. Po cmincî, ene flote inglesse, k' aveut, sol voye, esseré Lisbone, eyet l' prinde ås Môres pol rinde å rwè do Portugal. Mins ces croejhîs la n' avént nou tchîf, ca l' Inglutere esteut adon dins l' anartcheye.
Adonpwis des Occitans, kimandés på conte di Toulousse.Mins ci-ci va mori divant d' arivera Djeruzalem. On ameta li conte di Tripoli, et ci herleme la va discoraedjî bén des Provinçås a porshuve li croejhåde.
Concile d' Åke
Adon ki l' prumire såme esteut di rprinde Edesse, li rwè d' Djeruzalem Bådwin III d' Djeruzalem et les Timplîs vlént ataker Damasse.
Li concile d' Åke, tinou inte les croejhîs novea-vnous et l' hôte coû d' Djeruzalem (consey des nôbes), decida li 24 di djun 1148 di ratropler les foices des croejhîs po-z ataker Damasse.
Po les corwaitants arabes, li tchuze di Damasse fourit ene grande flotche diplomatike, ca li veye aveut èn acoird di påye avou li rweyåme crustin d' Djeruzalem. Ele mostréve ki les catolikes rimagnént leus acoirds. C’ esteut diner des astocas stocaesses al propagande da Norddine Mawmoude po-z enonder li rezistance des muzulmans.
Sidje di Damasse
🇱🇰 Sidje di Damasse di 1148
Les croejhîs decidît d' ataker Damasse på Coûtchant, la k' gn aveut toplin des cortis, po-z awè toltins a magnî. Arivés a Daraya li 23 d' djulete 1148, i fourît atakés pa les disfindeus del veye dizo l' kimandmint da Anour, l' atabeg di Damasse. Ci-cial aveut dmandé d' l' aidance a Sayfeddine Rhazi I di Mossoul eyet Noureddine d' Alepe. Les deus vnît diner on côp di spale po rbouter les croejhîs erî des murayes di Damasse, eviè les cortis la k' il estént tofer li cibe d' atakes a môde di gueriya.
Conråde esta l' prumî a lever l' daxhe (li 28 di djulete 1148).