cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bernard Thiry
thumb|150px|(2018) Bernard Thiry (riwalnijhåve Biernåd Tiri), c' est on bouteu pol walon, divnou bibiotekî des Relîs namurwès e 2017.
I vna-st å monde li 20 di fevrî 1950.
Ouve pol walon
Il a riscané li Motî d' rimes Léonard, et l' mete so les fis.
Dins on papî di prôze nén racontrece dins les Cayés walons (2019), i dmande l' askepiaedje di noûmots a-z eployî a costé des perifråzes pus natureles, po «dner do pî» å walon.
Emacralaedje (sitroete plake)
Emacralaedje, c' est l' tite d' ene sitroete plake prodûte pa l' S.N.R. Li Rantoele e 1999.
Li mwaisse produjheu, c' esteut Pire Otdjåke.
C' est l' prumire plake di muzike avou on tite et on livret d' tecses e rfondou walon.
Tchanteus
Gn a cwate tchanteus ki s' pårtixhnut les 15 tchansons del plake, onk di tchaeke coine del Walonreye.
Categoreye:Plakes di muzike e walon
Cocker spaniyel amerikin
Vikance
Ces cockers sopoirtnuts bén l' froed eyet l' tchôd. Mins nerén, ils ont brånmint d' problinmes rwaitant leus santé :
Minme s' ils ont ces problinmes rola, on cocker pout viker etur onze eyet traze anêyes.
Ratournaire
On ratournaire, k' on lome ossu tradûccionaire, tradiccionaire obén on bilinwe diccionaire u co on bilinwe motî, c' est on motî ki ratourne des mos eyet sacwants dijhaedjes d' on lingaedje viè èn ôte eto. Ces diccionaires la sont foirt peupreces dins les scoles ey a l' univiersité (po les studiants d' lingaedjes). Åré l' fwait k' les ratournaires soeynut nén unilinwes, li cogne d' ces diccionaires dmore l' minme.
So papî
Les ratournaires so papî sont pus sovint des bilinwes motîs dujhanreçes come les diccionaires so papî.
Sol waibe
Les ratournaires sol waibe sont pus sovint des plurilinwes motîs mins ki polnut soulmint rapontyî d' on lingaedje viè èn ôte. Asteme, k' on ratournaire n' est nén èn otomatike ratourneu. Li diferince est k' on ratournaire tradujhe l' idêye eyet nén l' mot obén l' fraze, contråvmint a l' automatike ratourneu k' asprovnut d' el fé.
48
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60
49
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
48
43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53
49
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
48
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 48 do calindrî grigoryin.
Definixhant årtike
Artike Artike On definixhant årtike, c' est èn årtike ki mostere bén li sudjet (on no u ôte tchoi) k' i prezinte. I l' definit, dabôrd.
Årvier di l' årtike nén definixhant, li definixhant årtike, e rfondou walon come so 85 åcint des accints do walon, ni mostere nén li djinre do no (omrin u femrin).
48
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Definixhant årtike
Les definixhants årtikes si polèt spotchî :
Definixhants årtikes dins les accints do walon
Dins les accints do walon, les definixhants årtikes singulîs sont :
Dins l' Basse Årdene, l' årtike femrin est la (nén spotchåve) :
Les definixhants årtikes si polnut etrocler ås dvancetes po fé des rastrindous årtikes.
Hårdêyes difoûtrinnes
Dins l' grosse croejhete da Henschel (e francès) Dins l' pitite croejhete (e walon)
49
anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60
Definixhant årtike
Sourdants & pî-notes
<References/>
49
44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 49 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
46
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60
41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 46 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Gaiyisté
Li gaiyisté, c' est cwand ene djin d' onk des deus sekes voet voltî ene ôte djin do minme seke.
L' omossecsuwelté des biesses est metowe so ene pådje tote seule.
Motlî
Les omes sont lomés omossecsuwel, oubén soulmint omo, u co gai.
Dinltins, on uzéve di mots k' ont divnou politicmint nén comifåt: pédé u «tapete».
Les cmeres sont eto lomêyes omossecsuweles, obén purade lesbyinnes.
Cope omossecsuwel
Les omossecsuwels omrins eyet femrins sont, les nouv dijhinmes do tins, monogames, dj' ô bén k' is vicnut seulmint avou on seu u ene seule monkeur då minme djinre.
Beldjike
E Beldjike, les omossecsuwels ont les minmes droets k' les ôtes kiminålté. Li Beldjike a stî l' deujhinme Estat, padri l' Neyerlande, a awè ricnoxhou l' mariaedje omossecsuwel.
Daegnreçmint
Les omossecsuwels sont purade tracnés sol Daegne, a pårt dins bråmint des payis coûtchantreces.
Dins les cminåltés islamikes, gn a ene miete d' acceptance del gaiyisté e l' Nonne-Afrike.
Sourdants
Categoreye:Dujhances sociåles Categoreye:Secsuwalté
1482
Ôtès djins
Categoreye:Date
Schoupe
Ene schoupe (u: ene eschoupe; on dit eto : on schoupea), c' est ene usteye avou on long mantche et on lådje fier, ki fwait èn ingue di 150° avou l' mantche, po tcherdjî del tere, do såvlon, des graevetes, evnd..
Li schoupe est diferinne do locet, ki sieve aprume a foyî l' corti.
Categoreye:Usteyes al mwin
1697
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Racoulotans nos (tchanson)
Racoulotans nos (Raculotons-nous), c' est ene rilomêye tchanson e walon da Djåke Bietrand.
Tinme
C' est ene tchanson sol fén do waeyén-tins et l' arivêye di l' ivier.
Les djonnes maryîs è profitèt po s' ratcheturer å coulot do feu, après awè grawyî l' feu po k' i rprinde.
Mins, tot s' reschandixhant (et s' ratchoftant), i pinsnut ås målureus ki n' ont motoit pont d' tchåfaedje.
Muzike
Elle est tchantêye sol timbe d' ene tchanson e francès lomêye « Courrier du printemps » da Léon Galoppe d’Onquaire (1805-1859) et Louis Abadie (1814-1859).
Cisse-ciale diswalpêye dedja li tinme d’ ene såjhon k’ endè va, mins cial, c’ est l’ ivier eyet c’ est l’ prétins k’ arive. ...
Meyeu redjårbaedje e rfondou
Li redjårbaedje ki shût rixhoube les francijhas tot sayant di rtrover des rimaedjes.
On î asprove eto di n' pont awè di prononcî halcrosse E.
Li croejhete a ossu stî amidrêye, tot:
Sourdants
Categoreye:Tchansons e walon
2inme sieke
anêyes 100 | anêyes 110 | anêyes 120 | anêyes 130 | anêyes 140
anêyes 150 | anêyes 160 | anêyes 170 | anêyes 180 | anêyes 190
Totes les anêyes do 2inme sieke
Categoreye:Cronolodjeye Categoreye:Date
Anêyes 120
1î sieke | 2inme sieke | 3inme sieke
120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Bolaedje
Li bolaedje (pus rålmint, li cujhaedje), c' est l' termene la k’ on likide divént on gåz, tot fjhant des grossès bouyotes.
Pont d' bolaedje
C' est l' timperateure, todi l' minme po on peur coir (a ene metowe pression atmosferike), la k' on likide boût.
Po l' aiwe, c' est 100° Celsiusse.
Categoreye:Fizike Categoreye:Likides Categoreye:Gåz
Tango
Al fén, on pout stårer si cpagneye : c' est li ståré tango.
1696
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Tango
Categoreye:Danse
1696
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Fonnet d' Urope
On fonnet d' Urope u fonnet uropeyin (on dit eto : wesse di tchvå, fotchrê, inglès, ordiyon), c' est ene mo grosse wesse.
Vespa crabro
Discrijhaedje
Il est 20 a 32 mm long, mo pus gros k' ene wesse d' Urope (20 a 32 mm).
Ses deus crombès antenes lyi dinnut s' no e walon (fonnet, fotchrê, pitite fotche), ey e-n inglès et neyerlandès (hornet, pitite coine).
Ses aiyes sont rodje-orandje. Li vinte est roylé bron et djaene.
Ivier
Tins d’ l’ ivier, les meres fonnetes si catchèt dins tere (eto dins les meurs avou do moirtî d' tchåsse) u dins on vî stok d’ åbe tot pouri. Ele ristopèt l’ intrêye avou del tere u des leprotes di bwès. Ele riploye ses aiyes dizo s’ vinte, et rabate ses antenes. Ele dimorèt inla shijh moes å long, tot rmagnant leu cråxhe.
S’ i fwait bon trop yeure (e moes d’ måss, metans), c’ est mwais por leye, ca ele va rmagnî si dierinne cråxhe, et ele crevrè dvant l’ moes d’ may.
Bontins
Ele si dispiertèt diviè l’ prumî d’ may. Li prumî ovraedje, c’ est d’ trover ene tchabote po fé leu wespireye (fonnetreye). I n’ î doet nén fé trop froed. Rålmint, ele pout fé on ni dins tere.
Les måjhires des fonnetreyes sont djaene rodje. C' est totès plakes metowes ene dissu l' ôte, po fé on cilinde.
I fåt k’ ele magne. Li pompaedje do djus des fleurs, c’ est trop waire por leye (c’ est bon po les wesses et les moxhes d’ apî). Elle inmèt mî letchî l’ seuve so èn åbe k’ a stî coixhî.
Cwand elle a ene boune plaece po fé l’ fonnetreye, ele va ramasser des bokets d’ bwès soké (vîs pikets, hourdon d’ coxhes). Ele les ctaeye avou ses lepes a môde di tricoijhe, et scratche dissu si placant raetchon, et mawyî po fé ene pitite bole di påsse di papî di deus troes milimetes. Ele li va plaker å toet del tchabote. Adon, basti les dijh doze astaedjes, onk dizo l’ ôte. Mins a pårti do deujhinme, c’ est les ovrires k’ el vont fé.
Ces ovrires la vinèt des oûs ki l’ mere fonnete va cmincî a ponre, tchaeke côp k’ ele bastit on possinet d’ covaedje. L’ oû est agritchî å plafond do possinet li halene si va diswalper tot crexhant a valêye. Gn a cwarante sifwaits possinets ecassîs onk dé l’ ôte, dins l’ prumî astaedje. Mins les halenes ont dandjî d’ trinte digrés po crexhe. Adon, i fåt fé on paraplu d’ restchåfaedje.
Les prumirès ovrires vont rexhe diviè l’ 15 di djun, ene tos les djoûs. Zeles, ele ni vikèt k’ 40 djoûs.
Tins do moes d’ may et d’ djun, gn a cobén des ôtes rinnes « terorisses » (ki s’ ont dispierté trop tård, motoit) ki vnèt ataker nosse mere fonnete po s’ mete e s’ plaece. Å cmince, ele si doet disfinde tote seule. Après c’ est les ovrires ki disfindèt l’ intrêye do ni. Ele touwèt l’ « rinne terorisse » d’ on côp d’ awiyon.
Esté
Les ovrires divèt nouri les halenes avou des bokets d’ insekes. Il tchessèt tos les insekes, minme les wesses et les moxhes al låme. Ele piyèt les tchetoeres (did la leu no d' piyresses). E veyant çoula, li moxhî va raptiti les turleures (trô d' evolaedje).
Les fonntes vont minme apicî les moxhes dins les araegnreyes.
Divant di rapoirter ene proye e ni, les ovrires les côpèt a bokets, et n’ ramoenner ki l’ cofe la k’ gn a les musses des aiyes, dj’ ô bén : avou toplin des proteyenes.
Zeles, ele ni magnèt pupont d’ « tchå », mins djusse des djus d’ fleur (gn a pont d’ plaece po l’ amagnî solide passer dins l’ vinte, cåze di leu « taeye di wesse ». Les halenes lezî dnèt ossu ene gote di scraetchete divant d’ magnî leu råcion. Cwand i ploût e moes d’ djulete, et fé grande air, les ovrires n’ ont k’ çoula po viker.
S’ i fwait froed, les ovrires moussèt dins les possinets vudes et fé tronniker leus aiyes po wårder ene boune timperateure dins l’ ni. S’ i fwait trop tchôd, ele vont fé intrer d’ l’ air tot fjhant aller leus aiyes
1695
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Fonnet d' Urope
Esté
A pårti do moes d’ awousse, li mere fonnete prind s’ pinsion. N a des ovrires assez po fé tot l’ ovraedje. Ele ni fwait pus k’ ponre.
1695
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Fonnet d' Urope
Esté
Li moes d’ awousse, c’ est l’ hôte såjhon avou li pus d’ insekes (ovrires et halene) dins l’ ni. Les ovrires boutèt 24 eures so 24, minme del nute, al clairté del lune. Gn a waire d’ insekes come ça, nén ddja les wesses, ki « vont coûtchî avou les poyes ».
1695
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Fonnet d' Urope
Esté
Al mitan do moes d’ awousse, les ovrires si metnut a fabriker des pus grands possinets, po les djonnes rinnes et rwè fonnets. Les rinnes, c’ est des oûs edjermonés å moumint k’ i sont ponous (li rinne a ene potche avou do djermon do måle dispu s’ « mariaedje » l’ anêye di dvant e moes d’ octôbe). Si ele ni mete pont di spieme, c’ est des måyes [mâle] ki vont rexhe. Les måyes n’ ont pont d’ awiyon. Adon, gn a pupont d’ novelès ovrires (ki c’ esteut eto des oûs edjermonés, adon des frumeles).
1695
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Fonnet d' Urope
Bouyes des ovrires
E moes d’ setimbe, come i cmince a fé pus froed, les ovrires vont fé des « dobes vitraedjes » åtoû del wespireye. Et rfé des pilés ki siervèt d’ crotchets inte les astaedjes do ni, pask’ i dvént pezant avou les halenes di rinnes et d’ måye ki groxhixhèt.
Po çoula, les ovrires doevnut bouter sins rlaye, mins c’ est todi pus målåjhey por zels fé leu bouye, ca ele sont todi zeles moens. Et i gnè skepeye pupont d’ noveles, paski l' rinne n’ è pond puch.
Vicåreye del mere fonnete et des halenes prinçreces
Houte do bastixhaedje del coûtche izolante po waeranti l' wespireye do froed, i lzî fåt nouri les halenes prinçreces.
Ca, el fén do moes d’ setimbe, les « princes » et « princesses » rexhèt foû d’ leus lodjisses. I dmorèt la a n’ rén fé, nouris pa les ovrires di djus d’ plante, ey alant minme pomper do raetchon ås dierinnès halenes d' ovrires.
Po nouri ces «altesses» la, les ovrires sont oblidjeyes di schoircî les ptitès coxhes di frinne u d’ clawson po-z awè assez d’ seuve a sucî. Eyet aler ås fruts : biyokes, pemes, poeres, pîxhes, åbricots, roejhéns, messes et minme ås meumeures. Ça fwait bén profiter les rinnes et les rwès a-divni. Les princesses polèt groxhi d’ 50 åcint d’ leu pwès so ene samwinne.
Li rinne, leye, a bråmint amwinri (ele ni peze pus k’ on dmey grame, po on grame å bontins). Si a-t ele aviyi. Ele ni sait pus cmander les ovrires (ele polèt rmagnî ses dierins oûs et n’ lyi dnèt pus l’ betcheye). C’ est pask’ ele ni sait pus evoyî des feromones, des sôres di sint-bon ki lyi siervèt d’ messaedje.
Ele va esse touwêye pa ene ovrire diviè l’ 15 d’ octôbe. So s’ vicåreye, elle årè yeu ponou 3.500 oûs (dispoy li moes d’ may).
Mopliyaedje
So ç’ tins la (emey octôbe), les princes et princesses sont-st evoye divant l’ ouxh, po s’ edjermoner. Les måyes volèt tot fjhant des ronds u des ûts (volaedje del cogne do chife 8) totåtoû del wespireye . Avou leus grandès antenes, crombes å coron, i sayèt d’ sinti les frumeles, metowes so des ptitès coxhes, des foyes u minme a tere. L’ acoplaedje kimince so l’ åbe u l’ bouxhon et finit troes cwårt do tins al tere. C’ est l’ frumele ki monte sol måye (ele « fwait l’ cok »), dins ene kitoirdowe pôzucion, dessinant on S.
Cwand l’ rinne a-divni end a s’ sô, ele grete li dos do måye. Il ont dmoré « maryîs » shijh munutes et dmey. Mins l’ måye pout cweri après ene novele « crapåde » ki sereut co « libe ».
Li frumele, leye, cwirt do côp après s’ muchete po-z ivierner. Come elle a d’ l’ antidjale (glicerol) dins s’ sonk, ele pout ndaler dins on vî stok metou al bijhe. I fåt djusse k’ el timperateure ni candje nén dtrop di l’ ivier.
Tos les måyes crevèt divant l’ 15 di nôvimbe. I vikèt leus dierins djoûs so des rampioûles (lére) k’ ont co des fleurs. U les fleurs di djårdén come les sedoms u les sinte-Catrene, k' on wåde po flori les tombes al Tossint.
Fén del fonnetreye
Li wespireye toûne sot après l’ moirt del rinne. Minme les ovrires kimincèt a ponre. Et touwer les halenes, u les discopecer po nouri des ôtes halenes. Les ovrires s’ etertouwèt. Cwand i fwait pus frisse, diviè l’ Tossint, les dierinnès ovrires, nén capåbes di wårder l’ boune timperateure dins l’ wespireye, crevèt d’ froed.
Li fonnetreye pourit d' l’ ivier, u toumer al tere.
Pikeure
Cwand il a yeu piké ene djin u ene biesse, li fonnet si såve raddimint. Did la li spot "eraler come on fonnet". Eyet si lomaedje l' "inglès" pask' i "file a l' inglesse".
Si tote li wespireye vos porshût, et èn efant esse hagnî sacwants côps, endè pout mori.
Mins normåldimint, il est foirt påjhûle. Si velin n' est nén pus epweznant ki l' d' ene d' ene pitite wesse.
Aidance å bastixhaedje del fonnetreye
Gn a todi moens di gurnîs, tcheris, gregnes abandnêyes wice ki les fotchrês plèt fé leu wespireye. Did la, l' idêye di mete des boesses ås fonnets so les åbes, come les rcwereus l' ont fwait po mî studyî l' indje.
Ele doevnut esse pindowes al boune 5 metes hôt, e-n ene plaece la k' gn a waire di djins u d' biesses ki passèt. Nén esse å solea po n' nén tchåfer dtrop. Li mî, c' est k' ele riwaitexhe li Levant.
I n' fåt nén k' i gn åye des apîs dins l' cotoû, ca les fonnets magnèt voltî les moxhes al låme, mågré k' c' est leu cuzenes.
Lomaedje del biesse ezès lingaedjes
E walon, e lorin, e-n inglès, e-n almand, e neyerlandès, li mot a-st a vey avou ene pitite sacwè ki pike et k' ça fwait må (fotche, coine).
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Insekes Categoreye:Raspepyîs årtikes
Indicatif
Li môde indicatif u môde reyalisse, c' est on môde po codjower les viebes.
I mostere des accions bén reyeles.
''Les ôtes môdes sont li condicioneu, li suddjonctif, li cmandeu (môde kimandrece) eyet li pårticipe.
Tins d' l' indicatif
Gn a les tins shuvants dins l' Indicatif :
Categoreye:Codjowaedjes
Amélie Mauresmo
thumb|Amélie Mauresmo Amélie Mauresmo a skepyî li 5 di djulete 1979 a Saint-Germain-en-Laye. C' est ene djouweuse di tenisse francesse.
Si cårire come djouweuse di mestî a cmincî e 1993.
Li 13 di setimbe 2004, elle avinda l' prumire plaece daegnrece do clasmint WTA.
Mauresmo, Amélie Mauresmo, Amélie
Province do Hinnot
Li province do Hinnot (fr: Hainaut, nl: Henegouwen, de:Hennegau, picard: Hénau) est li province walone li pus å coûtchant, ey eto la k' i gn a l' pus di djins.
Si mwaisse-veye est Mont. Emé les ôtès impôrtantès veyes, i gn a Tchålerwè, El Lovire, Moucron eyet Tournai.
Ele a des frontires avou (dins l' sins des aweyes d' ôrlodje tot-z atacant å nôr): les provinces bedjes di Flande Coûtchantrece, di Flande Levantrece, do Braibant Flamind, do Braibant Walon et di Nameur, eyet l' France.
Motî Stasse
Li Motî Stasse, c' est on motî walon avou l' accint d' Lidje, sicrît pa Simon Stasse, ey eplaidî e 2004 dizo l' tite Dictionnaire populaire de wallon liégeois, replaidî e 2007 dizo l' tite Le Wallon Liégeois contemporain, eyet e 2015 dizo l' tite Dictionnaire de wallon liégeois.
Contnou
I rprind bråmint les mots do Motî Haust, mins i ndè rsaetche les pus vîs et endè rmete sacwants noveas. Inte di zels, des cis do Motî del Hesbaye (hertchinne).
I n' riprind nén nerén les dnêyes do motî da Haust so l' etimolodjeye.
I rcandje eto sacwantès tchitchêyes ortografikes.
Les viebes sont revoyîs a leu tåvlea d' codjowaedje, metou al fén do live.
Al fén, gn a des tåvleas d' codjowaedje, ki rprindnut, e pus simpe, les dnêye di si live di codjowaedjes.
Li motî da Stasse dene eto les pluriyals des mots d' aplacaedje. Po fé ene ricoridjrece, i dene totes les cognes d' on mot, spotcheyes et nén spotcheyes, ey ossu les femrins.
Egzimpe di reployaedje des dnêyes do motî Forir
a "cocsant", Stasse va rapexhî on ratournaedje francès "égrillard", do motî Forir. I rprind eto li fråze do Forir (li cene ki n' aveut nén stî rprinjhe pa Haust), et rcandjî "kimere" pa "båshele".
Hårdêyes difoûtrinnes
Stasse Stasse
1694
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
1665
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Belaire
Belaire (F. Bellaire), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Binne-Heuzea, el province di Lidje.
Istwere
Å cmince Belaire fwait pårteye del pårotche et do royå dominne di Djoupeye, diné e 1008 pa l' impreur Hinri II a l' eveke di Verdun. Li 26 di djun 1266, Robiet, eveke di Verdun, cede li dominne di Djoupeye et ses depindinces (emey zeles, Belaire) al catedråle di Lidje. Li 6 di måss 1278, li tchapite di Sint Lambiet ceda Belaire å prince-eveke Djan d' Inguî. Li 28 di måss 1393 les dmorants di Djoupeye, Fléron, Wé, Tchinnêye et Péveye riclamèt-st al djustice do Pont d' Amecour on rcoird dijhant ki les dmorants di ces plaeces la ont des droets d' uzaedje dizo Bwès-d'-Breu eyet Belaire.
Après l' «edit di concwesse» di 1582 da Ernesse di Bavire, on cmince a cweri après del hoye ezès bwès. C' est l' discovraedje di hoye ki va-st amoenner des djins dins çou ki n'&bsp;esteut co k' on cwårtî.
Les princes-evekes di Lidje louwént åzès djins di Djoupeye, Fléron, Sint-Rmåke et Tchinnêye des virêyes di bwès et des åjhminces å Bwès d' Breu et a Belaire. Inte 1640 eyet 1650, les dmanants des cwate pårotches fijhît mezurer li dmorant do bwès; tchaeke pårotche aveut l' cwårt des rivnous des bwès k' estént rindous åzès pårticulîs. Come prôpieté des princes-evekes, Belaire et Cawe-do-Bwès fourît sacwants côps wadjîs pa Ferdinand eyet Macsimiyin di Bavire. Li cwårtî di Belaire est distaetchî del kiminålté di Djoupeye viè 1690 et divni cminålté da sinne.
Li ban d' Belaire est askepyî e 1799, dizo l' redjime francès, tot shuvant a pô près l' aroyaedje del kiminålté di Belaire.
E 1835 li tchapele divént eglijhe di pårotche, dediyeye a Nosse Dame di Belaire. Dins l' eglijhe, rifwaite e 1726, i gn a-st ene Pieta del fén do 14inme sieke.
Economeye
Dizo l' Ancyin Redjime li viyaedje vike di l' agriculteure, principålmint do speate, avou ene miete di poujhaedje di hoye mins dins des voennes nén parfondes.
Asteure les teres del comene sont eployeyes come paxhîs, ou pa des måjhons.
Avey
Li vî tchaboté frinne (frågne) metou al croejhlåde des voyes ki dischindèt so Coyî, et so Djoupeye.
Province di Lidje
Li province di Lidje (fr: Liège, de: Lüttich, nl: Luik), c' est l' province li pus a l' Ess del Walonreye.
Elle est pårteye e 4 arondixhmints po 84 comenes intités. Si mwaisse-veye est Lidje. C' est li seule province oficirmint bilinwe (francès/almand) di Beldjike, la ki l' Ess del province est almand-cåzante.
Ele a come frontires (dins l' sins des aweyes d' ôrlodje tot-z atacant å nôr):
Economeye
Li province di Lidje apoite 30 åcint do Prodût Dvintrin Brute del Walonreye.
Li tôs d' tchômaedje î es eto li pus hôt do payis : 30 åcint.
Difoûtrinnès hårdêyes
*
100
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 0|100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 80 | anêyes 90 | anêyes 100 | anêyes 110 | anêyes 120
95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Dataedje d' on mot
Ci n' est nén si åjhey ki ça, aprume dins les lingaedjes ki n' si scrijhèt waire, ubén po les mots ki sont vîs vîs.
Li vraiy dataedje, c' est l' anêye k' on trouve ci mot la scrît dins l' lingaedje.
E walon, po les vîs mots, c' est li prumî aparexhaedje dins l' scrîta la k' on voet bén ki l' cogne do mots rissaetche dipus do walon ki des ôtes lingaedjes d' oyi.
Po les noûmots, c' est l' trovaedje do mot foû d' on boket di belès letes u d' prôze nén racontrece dins ene gazete, on live, ene rivuwe, on motî, u on studia sol lingaedje.
Dins li scrîta
C' est bråmint Louis Remacle ki s' a ocupé di cist ovraedje la. Toplin d' ses trovas sont rprins dins l' live : "La différenciation dialectale en Belgique romane avant 1600" sovint rahoukî e walon dizo l' alomåcion "live da Remacle sol datåcion des mots walons di dvant 1600".
Po les mots a vey avou l' djeyografeye, c' est leu prumî aparexhaedje dins les nos d' plaeces ki va aidî leu datåcion.
Edjalaedje
thumb L' edjalaedje (po l' aiwe, todi), eto, li solidifiaedje, pus c' est l' termene la k’ on likide divént on solide. L' aiwe divént del glaece, del nive u do waerglaece.
Dataedje d' on mot
Dins li scrîta
Po les mots d' tos les djoû, c' est leu trovaedje dins des invintåre di notåre, dins des akes di djustice.
Edjalaedje
Motlî
Cwand i n' djale nén si foirt (on dgré celsiusse dizo zero, metans) et ki l' glaece n' est nén spesse, on dit «djalter» u «djaltiner».
Vormint «djaler», c' est cwans c' est pus foirt, paregzimpe k' i fåt greter l' glaece di l' oto.
Dataedje d' on mot
Noûmots del fén do 19inme sieke
On loucrè voltî li studia da Maurice Piron : Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois.
Edjalaedje
Pont d' edjalaedje
C’ est l’ timperateure, todi l' minme po on peur coir (a ene metowe pression atmosferike), la k’ on likide divént on solide.
Dataedje d' on mot
Noûmots del fén do 20inme sieke et l' 21inme sieke
Li splitchant motî do walon dene sovint les dates di prumî eployaedje des noûmots foirdjîs del fén do 20inme sieke et l' 21inme sieke.
Edjalaedje
Pont d' edjalaedje
Po l’ aiwe, c’ est 0° Celsiusse.
Fernand Vannuffel
Fernand Vannuffel, c' esteut on scrijheu e walipicård di Bince, sikepyî e 1940.
Edjalaedje
Sourdant
Categoreye:Fizike Categoreye:Likides Categoreye:Solides
Fernand Vannuffel
Il a ratourné des fåves da Lafontinne et di ds ôtes sicrijheus.
Dataedje d' on mot
Sol Wiccionaire
Fernand Vannuffel
Onk di ses scrijhaedjes
Cist arimé ci mostere bén ki, dins si consyince linwistike, i scrijheut e walon.
Hårdêyes difoûtrinnes
Vannuffel Vannuffel Categoreye:Aschates walon-picård
Agnon-d'-leu
thumb|Agnon-d'-leu, avou l' agnon disteré L' agnon-d'-leu, c' est ene plante avou on gros agnon ki vént dins les tchamps des payis del Mîtrinne Mer.
Gn a des droukes divins.
Drimia maritima (Urginea maritima, Scilla maritima)
Joseph Decossaux
Decossaux
Joseph Decossaux, c' est on scrijheu e walon do Roman Payis.
I vna å monde a Nodwé e 1935. Mins il a dmoré lontins a Oû-l'-Grand.
I scrît dins l' Såverdea. Il a rprins li moennance di cisse gazete la e 2012, po replaecî Jean-Jacques Gaziaux.
Di s' mestî, il esteut eployî ås Conte-Tchekes a Brussele.
Bince (veye)
Bince u Binche, come e francès, c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, divnou intité, el province do Hinnot.
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
52
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 52 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1693
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1692
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Et noste ôrlodje ki tournéve sote (roman)
Categoreye:Romans e walon thumb|Coviete do live Et noste ôrlodje ki tournéve sote (<SMALL>Èt noste ôrlodje qui tourneut sote !</SMALL>), c' est on roman da Lucyin Somme, eplaidî e 2009 dins l' coleccion Somme Denis di romans e walon.
C' est l' paskêye d' on gamén tins del guere di 40. Come l' efant dmeure a Sint-Åbwin come li scrijheu, ci sereut cobén ene miete otobiyografike.
L'Inradgî
L'Inradgî, c' est ene gazete aclote k' a parexhou tos les moes di decimbe 1911 a decimbe 1912 (13 limeros), askepieye pa Paul Collet avou l'aidance da Georges Willame, sins rataetchmint politike, et ki prezintéve des sudjets sol walon eyet l' foclore di Nivele. Li no vént d' onk des cwate canons d' Nivele (deus ôtes on dné li Rif Tout Dju eyet li Broc à l'Haïe). Categoreye:Gazetes e walon
Et noste ôrlodje ki tournéve sote (roman)
Li roman est raconté å cåzant.
Li tite, c' est l' dierinne fråze.
51
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 1|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Walons nos (emission)
Walon, nos! (oficirmint Wallons, nous!), c' est ene emission e walon k' a cmincî e ... ey esse fineye e 2019 (li dierinne emission dins les egurniyaedjes, c' esteut li 18 di djun 2019).
51
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 51 do calindrî grigoryin.
Walons nos (emission)
Sacwants prezinteus et prezintresses
Categoreye:Emissions e walon
51
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Pure FM
Disparexhance
Pure FM a disparexhou li 7 di setimbe 2020. Ele s' aveut, e-n efet, ribanêye avou li tchinne del televuzion, La Deux, po divni on mediom dispolûle al radio, al tévé eyet sol waibe k' est lomé : Tipik (kécfeye scrî : Tip!k).
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Radio
Bince
Bince u Binche, come e francès, c' est ene rebanêye comene del Walonreye, el province do Hinnot. alt=|vignette|Eplaeçmint del comene dins l' province vignette|Gilles poirtant leu maske di cîre. Ban d' Bince
Economeye
Rivnou al tiesse e 2003 : categoreye 5 (13.400 a 17.000 € pa declåråcion)
Bråme (pexhon)
Li bråme u bråme ordinaire, c' est on plat pexhon des doûcès aiwes di tote l' Urope.
Bince
Economeye
Categoreye:Veye di Walonreye
Bråme (pexhon)
Abramis brama
Mins gn a des ôtes sôres di bråmes des doûcès aiwes.
Motlî
Ene pitite bråme si dit ene bråmete.
El Walonreye
End aveut dins Sambe inte les deus gueres.
Basse Mouze
Li Basse Mouze, c' est tote li contrêye metowe inte di Lidje eyet Måstrek.
Gn a la 7 comenes eyet 47 viyaedjes.
Sourdant
Categoreye:Bokets del Walonreye
1642
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Madere
Madere, c' est ene iye do Portugal stitcheye dins l' Oceyan Atlantike.
1642
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Novelan
thumb|Cwåte di novelan e walon thumb|ôte cwåte di novelan thumb|Egzimpe di sohaitaedje po rire Li novelan u novele anêye, c' est li cminçmint d' ene novele anêye, dins on metou calindrî.
Dins l' calindrî grigoryin, c' est l' prumî d' djanvî.
Foû des rays (emission)
Foû des rays, riscrît e francès Fous des rays, c' esteut ene emission d' tévé, pår e walon, dinêye so Tévélux (tévé coinrece del province do Lussimbork).
Ele kiminça e moes d' setimbe 2019 et djoca e 2020.
Novelan
Dins les ôtes culteures, ça pout candjî, sorlon li prumî djoû di l' anêye del lune (novelan muzulman) ou do solea (novelans chinwès et djaponès).
Foû des rays (emission)
Elle esteut acviernêye pa Michel Francard et ses aidants do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene.
Novelan
Dujhances del novelan el Walonreye
Dispu l' 20inme sieke, el Walonreye, li 31 di decimbe al shijhe, on-z î ratind meynute, come li djoû do Noyé. C' est l' rewoeyon d' novelan. A meynute petante, on s' rabresse tertos, et s' sohaiter ene boune anêye.
Foû des rays (emission)
Kitaeyaedje di l' emission
Les emissions tcherièt insi:
Categoreye:Emissions e walon Categoreye:Province do Lussimbork
Novelan
Dujhances del novelan el Walonreye
Li londmwin, li prumî d' djanvî, on va strimer les parints. C' est l' tournêye do novelan
🇱🇰 Bernard_Mondjean
On fwait magnî des galetes di novelan. Les efants ricuvèt ene sitrime, u bounan. Les omes bevnut ene gote. Ça fwait k' i sont sovint sôs al fén del djournêye. Li 2 d' djanvî, c' est å facteur k' on payive li gote. Il rotéve e crawiant so les voyes, al vesprêye.
Po s' fote, a ene djin k' ôt deur k' on rescontréve sol voye, on djheut: Et rire di l' ôre responde :Et vos pareymint !
Les scrîts sohaits si fwaiynut tot scrijhant des letes, des cwåtes poståles, ou dispu les anêyes 1990, des emiles.
Dujhances estandårds dins les payis do Coûtchant
On si scrît eto des cwåtes di novelan. Mins, dispoy l' avnowe des emilreyes, ça a bråmint baxhî. On s' sohaite purade li novelan pa emile.
Sourdants
Categoreye:Cronolodjeye Categoreye:Fiesses *
Bing Crosby
vignette|302x302px|Bing Crosby Harry Lillis Crosby "Bing" Crosby  a skepyî e 1903 (a Tacoma) et a morou e 1977. C' esteut on rlomé acteur et tchanteu amerikin.
Categoreye:Estats Unis Categoreye:Tchansons
1645
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Claude Snaps
thumb|100px Claude Snaps, c' est on waloneu k' a eto fwait del politike a Gré-Dwecea. Il î djha li siermint d' conseyî del comene e walon (adon k' el fåt dire e francès).
Di s' mestî, il est årtisse des biesses.
Snaps
1570
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Aragonès (lingaedje)
lingaedjes > indo-uropeyin > italike > aragonès
53
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Aragonès (lingaedje)
thumb|251px|Spårdaedje des langues e l' Espagne (1000-2000) L' aragonès (dins ç' lingaedje la : aragonés), c' est on lingaedje roman co djåzé dins les viyaedjes di montinne Bijhe di l' Aragon, et ki s' raprind eto a Saragosse.
53
i gn a: 100 - 3|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Les tchanteus d' dicåce (binde di tchanteus)
Les tchanteus d' dicåce, c' est ene binde di tchanteus e walon askepieye diviè 2015 pa Pascal Heringer.
I tchantnut pus voltî des viyès airs do payis d' Tchålerwè.
On ls a veyou al fiesse ås lingaedjes walons 2018.
Categoreye:Bindes di tchanteus e walon
53
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
Aragonès (lingaedje)
Il est diswalpé so Wikipedia.
Côde : an.
Istwere
Come li castiyan et l' asturyin, l' aragonès s' a spårdou di Bijhe a Nonne avou l' riconcwesse di l' Espagne musulmane. Mins, a cåze del dômlance do castiyan après 1500, i s' a mintnou ki dins les contrêyes å Nôr, la k' il a skepyî. Loukîz tot çoula sol vicante mape.
Statut
C' est onk des pus mancîs des lingaedjes romans, sapinse a l' Unesco. Ca i n' a nou statut oficire, nén ddja e l' contrêye otonome d' Aragon, la k' il a skepyî.
Consyince linwistike
Les djins kel cåznut normåldimint n' ont nén l' consyince di djåzer ene vraiye langue. Bråmint dijhnut "patués".
Vindince
Li vindince u marcutigne, c' est ene tecnike ki studeye les piceures po-z atôtchî les pratikes afîsse di vinde pus åjheymint ene martchandijhe.
Li vindince est rashiowe so l' uzaedje d' on metou lingaedje.
Aragonès (lingaedje)
Ovraedje des ravicantisses
Les ravicantisses di l' aragonès ont-st eplaidî enawaire deus spès lives avou tos les pondants et les djondants. Li prumî « Li lingaedje aragonès e 21inme sieke » fwait 154 pådjes e-n espagnol avou des imådjes et des grafikes, + 35 e-n inglès (ratournaedje do mwaisse tecse).
Stoum, peket et des rawetes (emission)
Stoum, peket et des rawetes, oficirmint Stoemp, pèkèt... et des rawettes !, c' est ene emission d' tévé sol walon, askepieye e 2019.
Aragonès (lingaedje)
Ovraedje des ravicantisses
Gn a la on corwaitaedje di tos les costés del langue : li spårdaedje, les accints, l’ istwere, les Belès Letes, l’ ehåyaedje do statut (e castiyan « normalisación »), des studias sociolinwistikes foirt sipepieus, les lwès a vey avou l’ lingaedje, li tchanson, li teyåte, et on cataloke des lives disk’ e 2013 (p. 95 a 143 !!!). Pu ene djivêye des soces ki boutnut sol lingaedje (60, k’ i gn a). + 45 dramatikes et bindes di tchanteus + 27 djins ou soces ki s’ ocupnut des medias : Daegntoele, radio, tévé, fimes, gazetes, evnd.
53
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Stoum, peket et des rawetes (emission)
Ele deure 20 minutes ey esse veyåve li dimegne après l' djournå del nute, et divant l' fime.
Vindince
Eployaedje di walon pol vindince el Walonreye
Categoreye:Comiece *
Stoum, peket et des rawetes (emission)
Esplikêyes do tite
Li stoum, ki vént do marolyin stoemp (sicrijhaedje come ci sereut e neyerlandès), c' est des canadas spotchîs avou totes sôres di verdeures.
Li peket, c' est del blanke gote (teyoricmint, avou des poes d' pectî vraiy). Li mot est cnoxhou totavå l' Walonreye. Li scrijhaedje pèkèt, c' est l' ortorafeye e sistinme Feller.
Li mot rawete est eto cnoxhou totavå, volant dire ene sacwè k' on a ådzeu do conte (cwand on atchtêye åk).
Criticaedjes
Les waloneus ont sovint critiké l' emission, come estant moennêye pa des djins ki n' mwaistrixhént nén l' walon assez : metans, Jean-Luc Fauconnier. Minme son d' clotche do costé des scrijheus d' Èl Mouchon d' aunia, ki rwaitnut l' emission ene sacwè po balter les lingaedjes coinreces del Waloneye.
Préjhaedje
Gn a yeu ossu des louwandjes so sacwants rpoirtaedjes, come onk avou èn acleveu di tchvås, ey onk al catedråle di Nivele.
Les kesses so des mots a des efants permetnut di mostrer k' i gn a co ene pitite kinoxhance do motlî walon emey les pus djonnes. Come ça passe a ene eure ou çki toplin des djins waitnut l' tévé, ça permete di fé sawè ki l' walon egzistêye. Et gn a des efants ki loukèt l' emission.
Aragonès (lingaedje)
Ovraedje des ravicantisses
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Lingaedjes romans
1691
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1670 | anêyes 1680 | anêyes 1690 | anêyes 1700 | anêyes 1710
1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696
1646
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
1691
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1691 do calindrî grigoryin.
1646
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
1691
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1646
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
1620
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
54
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
1620
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
54
i gn a: 100 - 4|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 54 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Pascal Heringer
Pascal Heringer, c' est on tchanteu e walon; adon-pwis, divni on teyåtreu e walon.
Ouve e walon
Il a cmincî pa rtchanter totes les tchansons da Françwès Loriaux, et fé ene plake k' a stî adjondowe å live Tchantans Françwès (2000).
Diviè 2015, a-st askepyî li binde «Les tchanteus d' dicåce».
E 2019, i divna eto mwaisse del djowe et djouweu d' teyåte, avou l' pîce «Docteur Knock», ene pîce ki wangna li cope do Rwè Albert prumî e 2019.
Heringer, Pascal Heringer, Pascal
55
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
1644
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
55
i gn a: 100 - 5|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
50
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
55
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
1644
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
55
50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60
50
i gn a: 100 - 0|50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
1644
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
55
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 55 do calindrî grigoryin.
1644
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
55
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
50
anêyes 30 | anêyes 40 | anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70
1644
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
50
45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 50 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Guitåre
Ene guitåre, c' est èn intrumint d' muzike avou — å pus sovint — 6 coides, k' on grete sol mitan tot lzès piçant so li dzeu.
Li ci (cene) kel djowe si lome guitarisse.
Istwere
Egzistêye dispu l' Mîtrinne Ådje (15inme sieke).
A divnou al môde avou l' blouze, adon-pwis l' djåzz (diviè 1920).
Corante el Walonreye dins les orkesses di bal et les tchanteus a pårti des anêyes 1960.
Sôres di guitåres
Categoreye:Instrumints d' muzike
Auguste Frison
Auguste Frison, c' esteut on walon eyet francès-cåzante politikî, ki vneut d' Brussele.
Referinces eyet sourdants
Frison, Auguste
Iyes Canareyes
Les Iyes Canareyes, c' est ene troke d' iyes k' apårtegnnut a l' Espagne et stitcheyes dins l' Oceyan Atlantike, divant l' Afrike.
1639
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Iyes Canareyes
Politicmint, c' est ene contrêye otonome d' Espagne.
1639
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Iyes Canareyes
Mwaisse veye : Lass Palmass
1639
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Iyes Canareyes
Montinnes
Les Canareyes polnut esse riwaiteye come prolondjmint do Grand Atlasse dins l' Oceyan atlantike.
1639
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Albert Delvaux
Albert Delvaux, c' est on scrijheu e walon ki provént d' Timplou.
Ouve pol walon
Il a stî scolî da Lucyin Somme et Chantal Denis ey eto prof di walon al sicole di walon d' Nameur.
E 2019, il a rexhou on live, «Nosse cok tchante co».
Corwaitaedje di si ouve
C' est on foirt foirt bon scrijheu.
Sourdant
Delvaux
1639
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Iyes Canareyes
Climat
Il î fwait foirt setch.
Economeye
Vike bråmint do tourisse.
Li trovaedje di petrole foû-coisse amoenna ene margaye avou Madrid e 2014, ca si espwetaedje va manni l' eviroumint, et fé do toirt å tourisse.
Canareyes Categoreye:Afrike bijhrece Canareyes
Rweyåme-Uni
Li Rweyåme Uni, d' ès veur no, li Rweyåme-Uni di Grande Burtaegne et d' Irlande do Nôr (on dit purade, flotchreçmint, l' Inglutere obén li Grande Burtaegne), c' est on dislaxhî payis metou e l' Urope coûtchantrece.
C' est totès iyes ki bagnnut dins Mer do Nôr.
Il est fwait di cwate nåcions : l' Inglutere, l' Escôsse, li Payis d' Wale et l' Irlande bijhrece.
Les dmorants sont lomés "Britanikes", mins on dit co pus sovint "Inglès".
Mwaisse veye : Londe
Manoye : live esterligne
Politike
C' est on rweyåme ki fjeut pårteye di l' Union uropeyinne. Mins, li 23 d' djun 2016, les Britanikes tchoezixhît pa referandom d' endè moussî foû
Istwere
Al Batreye di Hastigne (1066), les Normands, ki djåznut on vî lingaedje d' oyi, si rindnut mwaisse do payis.
E 19inme sieke, c' esteut l' payis li pus pouxhant sol Daegne, al tiesse di l' Impire britanike.
Ci-ci, å dislaxhaedje di sacwants colneyes, a wårdé on loyén politike et economike avou zels dins èn ashonna lomé Comenwel (Commonwealth, kimene ritchesse).
Li payis moussa e l' Union Uropeyinne e 1975, et (motoit) ndè rexhe e 2020.
Rilomés Britanikes
Categoreye:Urope coûtchantrece Categoreye:Payis * Categoreye:Iyes Categoreye:Comenwel
1649
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Iyreye
Ene iyreye u èn årtchipel, c' est on tchaplet ou on tchacossea d' iyes.