cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noeråsse palivole ås ourteyes
Discrijhaedje
Il a des belès coleurs, saetchant sol noer, mins avou deus bindes di rodje, ene côpant l' aiye et l' ôte padzo so li dzeu. Il a-st eto des ptits blancs ponts sol dibout des aiyes.
Il a des noers poys so tot l' coir.
Categoreye:Påwions Categoreye:Insekes
Pire tiesse di lurson (live d' imådjes)
thumb
Il a stî scrît et dessiné pa Heinrich Hoffmann e 1844, come bistoke di Noyé po s' fi. Aprume, i l' aveut lomé Lustige Geschichten und drollige Bilder (Djoyeusès kéntes eyet droles d' imådjes).
Li live a sti eplaidî e 1845, pu replaidî sacwants côps. Adonpwis, tradût dins pus di 130 lingaedjes, inte di zels li walon eyet l' picård.
Ratournaedje e walon
Sicrît avou l' accint d' Tcheslet pa Jean-Luc Fauconnier, il a moussî foû e 2010 ås eplaidreyes Titenfass; ISBN 3-937467-79-5.
Categoreye:Lives d' imådjes e walon Categoreye:Redjårbaedjes e walon
Må d' warot
Li må d' warot, c' est ene maladeye des tchvås, ki vént d' l' efouwaedje del boûsse ridrece metowe dizo l' pea do warot.
Cåzes
Ça pout esse biesmint mecanike, på cafroyaedje di pîces do haernixhmint. Oudonbén on coixhaedje do warot tot passant dins èn ouxh trop bas.
Mins gn a eto des cas la k' c' est des bactereyes, inte di zeles Brucella abortus, li microbe do fordjetaedje minêyrece ås vatches. Adon, li maladeye pôreut esse riwaiteye come ene zonôze.
Senes
Ça cmince pa èn efouwaedje do warot : li plaece est tchôde, et fwait må cwand on l' tchaspougne.
Li matire ki s' fôrmêye dins l' boûsse ridrece va cweri ene voye po moussî foû, et fé ene fisture. Did la li no e-n inglès del maladeye : warot al fisture (fistulous withers). Ele si va vudî purade d' on seu costé
Pus tård, li må pout wangnî tos les texhous metous padzo : stitchon schinrece des cronzoxhs, tinroxh dizeutrin, di l' oxh del sipale, tindon dzeutrin do hatrea.
Kidujhaedje di l' årtisse avou li tchvå malåde
Come di djusse, i dpind del cåze. S' elle est mecanike, des dzefouwants et des compresses froedes polèt fé l' afwaire, dismetant k' on årè rsaetchî li pårteye do haernixhmint ki frotéve sol warot.
Si on dene des antibiyotikes, i fåreut po bén fé sawè li sôre di bactereye k' i gn a dins l' må. Li penicilene, metans, ni va nén adji disconte les brucelles.
Les årtisses especialisses des tchvås polèt eto operer, si li tchvå a ene grande valeur, kécfeye djusse sintimintrece.
Sorlon les lwès do payis, on dvrè motoit, si c' est Brucella abortus l' ecåze, evoyî li tchvå a l' abatwer ou l' fé peri medicålmint.
Categoreye:Maladeyes des tchvås
Wålant tchén
thumb On wålant tchén u renant tchén u wågue tchén, c' est on tchén ki n' a nou mwaisse et ki court avå les voyes.
I sont disfindous dins mo des payis.
Dandjî des wålants tchéns
I polnut s' rabindler ey ataker des biesses di cinse (aprume les bedots). I polèt ossu ataker des djins. Adon, i ratrapèt les dujhance des leus po porshuve li proye pa padrî et so les costés pu lyi vorer dins les pates.
I plèt ossu ataker des djins, et cåzer des laidès hagneures.
C' est l' batchrê do virûsse do må d' araedje dins sacwants payis e diswalpance.
Bons costé des wålants tchéns
thumb|wålants tchéns al rinetiåjhe d' ene curêye di grosse biesse Dins les payis la k' gn a pont d' clos d' ramassaedje des curêye, c' est zels ki magnèt totes les tchås des biesses crevêyes leyeyes sol boird des voyes, et espaitchî l' epufkinaedje do cotoû.
I rnetièt l' curêye si bén k' i n' dimeure ki les oxheas, ki polèt co esse ramassés po fé del poude d' oxhea (on l' rimeteut didins les alimints po les biesses, come sourd di calciom et d' fosfôre, divant l' minêye des sotès vatches.
E l' Walonreye
thumb|wålants tchéns dins ene viyete (pôrént esse distrûts åjheymint pa amoirçaedje) El Walonreye, gn a po dire pupont d' wålant tchén. Copurade dispu l' minêye di raedje des anêyes 1970, la k' tchaeke tchén diveut aveur ene medaye. Adon-pwis, ça a stî ene tchike electonike metowe e l' oraye (anêyes 2000). Cwand on tchén si saiwe d' emon ses mwaisses, et trinner avå les voyes, li comene l' apice, et l' mete dins on tchini del Soce di waerantixhaedje des biesses, la k' i pout rtrover on novea mwaisse.
Avou ça ki, dins les campagnes, i pout gn awè des tchéns d' prôpietaires, vaccinés comifåt, mins nén elaxhîs, ki s' maxhèt a ene binde di wålants tchéns, ey esse apicîs et distrûts, çou ki pout fwait do herleme sociå.
Lanawaire, les soces di waerantixhaedje des biesses ont fwait do rabôriom disconte li touwaedje des wålants tchéns. Les rantoeles di soçnaedje, tot spårdant des videyos mostrant li touwaedje di lexhes avou des djonnes, a rafoirci leu mouvmint.
Tantea k' i gn a des payis k' ont disfindou li touwaejde des wålans tchéns.
Li rsaetchaedje des ovreces ås lexhes sereut pus ovrûle, mins c' est ene grosse operåcion, målåjheye a fé so ene triclêye di biesses.
Sourdants
Categoreye:Tchéns
Vintche
thumb|Pitite vintche Li vintche, c' est ene plante des bwès, avou des bleuw-måvès fleurs, ås cénk petales.
Ele si spåde a môde di rampe, et rvént åjheymint dins les cortis.
Vinca spp.
Sôres di vintches
Categoreye:Fleurs Categoreye:Vintchacêyes
Flawene
Flawene (fr: Flawinne) est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Nameur.
thumb|right|Flawene|250px
I gn a-st on tchamp d' aviåcion di l' årmêye sol teritwere di Flawene.
Po l' oneur del famile (teyåte)
Po l' oneur del famile (Po l'oneûr dèl famile), c' est ene pîce di teyåte e walon da Nicole Goffart, creyeye e 2014.
Djivêye des lingaedjes diswalpés so Wikipedia
🇱🇰 Pordjet lingaedjes del Daegne Djivêye des lingaedjes k' ont ene eterface ki rote dedja bén so les Wikipedias
Po l' oneur del famile (teyåte)
Prezintaedje
Po poleur sicrire e påye, Ludovik Bertin, èn oteur di romans et d’ pîces di teyåte, vént dmorer po on moumint å dominne di Bwès Sint-Djan.
Djivêye des lingaedjes diswalpés so Wikipedia
I sont rindjîs pa ôre alfabetike latén di leu côde ISO
Po l' oneur del famile (teyåte)
Prezintaedje
Li conte did l’ a-st invité et lyi a prusté ene pitite måjhinete k’ est e fond do park do tchestea. Mins, a poennne arivé, Ludovik si va rinde conte ki l’ påye, ci n’ est la k’ el va trover…
Drames, sicrets d’ famile, persounaedjes tourmetés, mintes, tot çoula va fé on bea talmaxhaedje…
Sourdant
Categoreye:Pîces di teyåte e walon
Djivêye des lingaedjes diswalpés so Wikipedia
S
<BR>
Bietris (veye)/passer do walon d' Bietris å rfondou
Sacwants piceures po passer do walon d' Bietris å rfondou
Sipotchåve voyale
Tos les mots insi sont scrîts avou i e rfondou.
Egzimpes: Dje se bin pêné d'vs rusponde seulmint asteure => Dji so bén poenné / poenneus / peneus di vs responde seulmint asteure.
Sterpigni
Sterpigni (F. Sterpigny), c' esteut on hamtea d' Tcherin, asteure, onk des viyaedjes do Grand Gouvi.
C' est ddja on gros hamea, la k' gn a-st ene eglijhe.
Djeyografeye
Metou sol voye d' Oufalijhe a Gouvi
Antikité
On î a rtrové des tombales des Celes.
Mîtrinne Ådje
Boket del cinse da Tchidbiet II (Childebert II).
A eto stî prôpieté do baron d' Oufalijhe.
Tins d' l' Ofinsive
Sol front tins d' l' Ofinsive da Von Rouchtete. Les Almands do Panzer Grenadier Regiment 19 î estént co li 14 di djanvî 1945. Li 15, les cpagneyes D et E do 36inme redjimint d' blindés vont moussî dins l' viyaedje, mins s' î fé ataker pås Almands, ki n' rescoulént k' a hiketes. Et minme contrataker. C' est insi ki deus tchesseus d' tanks (Jagdpanzer) sont distrûts a Mornaihé pa des tirs des Tanks destroyers.
Tuzance walone
Teyåte e walon po ls efants.
Sourdant
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Lussimbork
Waswådaedje
Li waswådaedje u efoumaedje, c' est l' souwaedje al foumire, del tchå (djambon), mins purade des pexhons.
Gn a eto l' waswådaedje å solea, dins les tchôds payis.
Tecnike
Divant d' esse waswådé, les tchås u pexhons divèt esse salés.
Adon-pwis, les djambons estént metou dins ene lådje tchiminêye la k' on fjheut do feu toltins troes samwinnes å long.
Waswådés prodûts
Li waswådaedje des herins va dner les sorets.
Li efoumaedje des djambons va dner do djambon efoumé.
Categoreye:Industreyes di l' amagnî Categoreye:Tchå
Assimblêye walone
L' Assimblêye walone (ki s' vraiy no esteut e francès: «Assemblée wallonne»), c' esteut ene soce metowe so pî, aprume po tuzer a l' avni del Walonreye.
Ele si rabindla di 1912 a 1940.
Elle a stî loukeye come ene sôre di pårlumint nén oficir del Walonreye, di 1912 a 1923, todi.
Skepiaedje
Li skepiaedje di l' Assimblêye fourit decidé å Congrès nåcionå walon di Lidje e 1912.
Mins l' ahoucaedje po l' raploû constitouwant,on l' doet a Jules Destrée. I si tna a Tchålerwè li 20 d' octôbe di ciste anêye la. Gn aveut 54 raploujhisses. On î decida k' i gn åreut on rprezintant po 40.000 dimorants.
Mimbes
Les mimbes estént des pårlumintîs walons des tchambes del Beldjike u des mayeurs del Walonreye. Mins les PSC n' î volît nén intrer, ni sacwants socialisses et liberås k' estént co po wårder ene Beldjike uneye.
A costé des Walons, gn aveut ossu des francès-djåzants di Brussele eyet d' Flande.
Såme
L' Assimblêye decida di n' nén divni on pårti politike.
Li såme di l' Assimblêye, c' esteut di studyî on pårtixhaedje administratif del Beldjike, mins tot dmorant e-n on seu payis.
Les mimbes ki disfindént l' lingaedje walon årént stî 10 a 20 åcint. Mins leu vwès dmora todi minoritaire. Metans a cåze do pwès des francès-cåzants nén Walons. Motoit ossu paski Jules Destrée, onk des mwaisses cotuzeus di l' assimblêye, n' aveut waire d' agrè pol walon.
Prumirès accions (1912-1914)
thumb|Succès do drapea walon, creyî so dmande di l' Assimblêye, 100 ans après côp thumb|L' Assimblêye fijha eto del riclame po fé cnoxhe li [[Tchant des Walons (cial ritchanté a Djiblou e 2022) foû do Payis d'Lidje]] Les accions ki shuvèt fourît metowes e-n ouve tins des prumirès anêyes di l' assimblêye (1912-1923):
Ahote del prumire guere daegnrece
Tins del guere di 14, l' Assimblêye si va dveur djoker. Les Almands avént metou so pî on pårtixhaedje del Beldjike, Flande d' on costé et Walonreye di l' ôte, avou deus govienmints. Mins les mimbes di l' Assimblêye ni fjhît nén avou les ocupants.
Schåyaedje di l' Assimblêye
Après 1920, l' Assimblêye vola pezer so les decidaedjes politikes sins rapoirt direk avou l' Walonreye. Inte di zels : lûter conte li neyerlandès come lingaedje oficir del Flande et si uzaedje e l' årmêye. Et l' espaitchî d' divni li lingaedje academike di l' Univiersité d' Gand.
Ci côp la, l' Assimblêye va esse kixhiyeye inte deus avuzions diferinnes. D' on costé, les «unitarisses» ki vlént wårder l' Beldjike come divant, avou l' francès come seu lingaedje oficir, Flande et Walonreye tot parey. Di l' ôte des costés, les «federalisses» ki tuzént puvite å pårtixhaedje administratif, come sohaitî al nexhance di l' Assimblêye e 1912.
C' est les unitarisses (inte di zels des Flaminds francès-cåzants) ki «criyît l' pus foirt». Metans, il estént foirt efoufyîs disconte li neyerlandijhaedje di l' Univiersité d' Gand. Les cis ki pinsént ki ces kesses la ni rwaitént nén les Walons ni polît accepter li dominance des ôtes. Ça fwait k' i cwitît l' Assimblêye li 1î d' djulete 1923. Il estént leus 18, avou Jules Destrée. Inte di zels, Emile Jennissen, Auguste Buisseret et Albert Mockel. Après çoula, l' Assimblêye walone shuva ene voye contråve al cene do «Mouvmint walon» ki dmandéve todi pus d' otonomeye pol Walonreye.
Insi so 70 tinmes metous a studyî après l' cwitaedje des federalisses e 1923, li mitan aveut-st a vey avou l' uzaedje oficir des langues e l' Beldjike. Avou ça ki 10 des tinmes si rapoirtént a des kesses ki n' riwaitént ki Brussele udon l' Flande.
I shonne ki l' Assimblêye walone esteut divnowe ene soce di pinsamis ki vlént wårder des belès plaeces a Brussele ey e l' Flande sins dveur aprinde li neyerlandès.
Shuvance
Li vraiy pårlumint walon (1998) va rprinde li drapea dedja tchoezi po l' assimblêye walone come drapea walon. Eto, li Tchant des Walons, ki l' assimblêye aveut spårdou foû do monde lidjwès, divénrè li ime nåcionå walon.
Mins li fiesse do dierin dimegne di setimbe divénrè l' cene del Kiminålté Walonreye-Brussele, l' eritresse des idêyes francès-rafiyantes di l' Assimblêye après 1923. Li Walonreye tchoezirè purade les fiesses del Walonreye metowes so på so fotche a Nameur pa Françwès Bovesse e 1923.
Foto des soçons å 7inme raploû a Lidje li 27 d' avri 1919
Sourdant
Categoreye:Istwere del Walonreye Categoreye:Istwere del Beldjike
Discomelaedje d' on noer poyon foû scwere (roman)
Discomelaedje d' on noer poyon foû scwere (Dëscomèladje d'on nwêr poyon, fou sqwaire), c' est on roman e walon scrît pa Jacques Desmet, et k' a vudî e 2011.
Li live fwait 149 pådjes, ki les 11 dierinnes, c' est do motlî.
Il a stî eplaidî på scrijheu, et saetchî a ene cintinne d' egzimplaires.
Rifondou avancivös
Li rifondou avancivös, c' est ene sôre di rfondou walon. Ciste ortografeye ci a stî askepyeye pa Djôr Staelens. Gn a on live k' a stî scrît pa lu sol suddjet. El rifondou avancivös scontre el rifondou wårdiveus, k' on lome pus sovint : rfondou walon.
Discomelaedje d' on noer poyon foû scwere (roman)
Rascourti
On djonne ome di boune famile ni saveut pus roter dispoy k' il esteut co tot gamén. On lyi aveut catchî eto li vicaedje di s' mame. I mete a djoû k' i sait roter, asteure k' il est èn ome. I s' atake ås kesses et ås messes, po sayî do comprinde comint çki s' planete est scrîte.
Rifondou avancivös
Sourdant
Categoreye:Ortografeye Categoreye:Ortografeye do walon Categoreye:Rifondaedje do walon
Discomelaedje d' on noer poyon foû scwere (roman)
Mintnaedje do suspinse
Del prumire pådje, on sait ki Djaki, k’ esteut so ene tcherete, ki s’ maladeye esteut purade dins s’ tiesse, poy k’ i ricmince a roter djusse après aveur sitî segnî d’ on rbouteu.
Li deujhinme tchaptrê li voet aler so l’ aite et discovri ki s’ mame n’ est nén eterêye a Djodogne avou ses tayons, come on lyi a si sovint seriné, å Djaki. Tot londjinant dins l’ veye, i sbare on tchén, ki potche evoye, et s’ fé spotchî pa ene oto li munute d’ après. Did la djårnêye e si esprit l’ idêye k’ i pout fé bodjî les sacwès d’ å lon rén ki pa s’ volté. Il åreut motoit rçû ça di s’ mame. K’ a kécfeye morou po n’ nén fé do toirt åtoû d’ leye...
Po l’ co catibuler on pô dpus, vola k’ il a ene brete avou s’ mononke, ki vout k’ Djaki l' åye fwait esprès d’ awè stî disfoirci 12 ans å long. Djaki lyi sohaite målaweur, divintrinnmint, cwand l' ome monte coûtchî. Et … li londmwin å matén, mononke Djone a berloufé djus do prumî plantchî, houte del balusse.
Mins l’ medcén d’ famile dit k’ il a djusse yeu ene atake, et s’ lever po prinde ene drouke po s’ cour malåde, et tchaire moirt come ça, « so on nuk di fistou » (so rén do monde di tins).
Ci n’ est k’ al pådje 105 ki les lijheus vont-st ataker a disterer les viyès vatches del famile Bota. Il a falou po ça fé amoussî on novea persounaedje, li viye Matile ki vneut fé l’ bouwêye dinltins. Djaki, fén rnåd, lyi saetche les viers foû di s' narene, tot lyi djhant ki « s’ popa lyi a avouwé totafwait ». C’ est avou les berdelaedjes del viye djin ki nosse Djaki va comprinde li contnou del lete d’ ene infirmire di Dåve k’ il a stî trover tot rnaxhant dins l’ malete di s’ mononke.
Li puze ki Djaki est remantchant kimince tot doûçmint a mostrer tos les screts del famile Bota... ki dji n’ vos dirè nén, ca ôtrumint, vos è sårîz ostant k’ mi.
I dmeure co å scrijheu a tourner ene fén po essinner çou k’ il a-st anoncî dins l’ adrovaedje : il aveut prometou a Henri Lerutte, on rlomé oteur do Roman Payis, di scrire on roman so ene sipoûle ki l’ aveut foirt mouwé cwand il aveut 16 ans e 1959. Li grand tchanteu d’ rok, Buddy Holly aveut stî touwé dins èn accidint d’ avion dins l’ Iyowa.
Bokets saetchîs foû
Discrijhaedje d' ene sinne tins d' on soper ås tchandeles :
Categoreye:Romans e walon
Bouswa
Bouswa (fr: Boussoit), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou El Lovire.
Etimolodjeye
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
Dragone
Li dragone, c' est ene yerbêye po mete del gosse tot cujhant les cokeas, les trûtes evnd.
Artemisia dracunculus
Robete
Li robete (on dit eto; li lapén, li conin), c' est ene aclevåve biesse ås tetes del famile des robtidîs.
Oryctolagus cuniculus (robete d' Urope).
Li såvadje robete, c' est l' mime biesse, mins avou on prôpe vicaedje.
Dimorance
Les robetes sont-st aclevêye dins des cadjes, lomêyes garenes.
Tchekeye
Li Tchekeye, c' est on dislaxhî payis del Mîtrinne Urope. Il a stî ahivé å pårtixhaedje del Tchecoslovakeye.
Robete
Magnaedje
I magnnut des verdeures et des yebes (raecenes, clåve, luzere, paxhnådes). Dins les cinses robetreces, c' est des alimints atchtés tot fwaits.
Tchekeye
Mwaisse veye: Prågue
Robete
Magnaedje
Les robetes n' ont waire dandjî d' vitamenes B a cåze do rmagnaedje des molès petales.
Tins (croejhete)
Categoreye:Codjowaedjes Categoreye:Croejhete * 🇱🇰 Tins d' codjowaedje Li tins, dins l' croejhete, c' est on sistinme ki leye comprinde li moumint la kel fråze u l' fråzlete s' a passé.
Nicolas Bosret
Nicolas Bosret a vnou å monde li 5 di måss e 1799 (dizo l' redjime francès, ki loméve oficirmint ç' djoû la 15 vintôze di l' an VII), et mori li 18 di nôvimbe e 1876, c' esteut-st on scrijheu d' tchansons e walon d' Nameur, inte di zeles, «Li Bea Bouket».
Tins (croejhete)
E walon, li tins est aprume diné på codjowaedje do viebe.
Nicolas Bosret
Si ptite djonnesse
Nicolas Bosret tchantéve sins djamåy end awè s' sô. Et les djins el sipoter « l' ålouwete do cwårtî » oudonbén : li « råskignoû d' amon nozôtes ».
Tins (croejhete)
Dins bråmint des lingaedjes, gn a troes mwaisse tins :
Nicolas Bosret
Si ptite djonnesse
On djoû, a môde di rén, Matî preye Nicolas å djeu des tchuvalîs. Vo les la, nos deus gaméns å djouwer a cori onk après l' ôte. Matî, k' est l' pus vî a totshûte li dzeu... et tricter sol dos pu dsu l' tiesse di s' fré avou ene baguete ki rshonne bén pus a ene åre k' a on boket d' bwès. Li scorieu tchentêye li vizaedje do ptit. Les ouys sicoryîs, gn a rén yeu a fé. Nicolas a divnou aveule !
Tins (croejhete)
A costé do tins lu-minme, gn a l' môde.
Nicolas Bosret
Si ptite djonnesse
L' efant tchantéve dedja come ene andje. L' abé d' Sint-Leu k' aveut do cour s' a ocupé d' lu et lyi aprinde ses notes, l' årmonreye et a djouwer d' l' ôre.
Tins (croejhete)
L' aclapaedje do tins et do môde dene les tins d' codjowaedje.
Robete
Mopliyaedje
Li frumele fwait 5 a 8 djonnes. Ele rest al tchôde li samwinne ki shût li djonnlaedje. On pout sinte k' elle est plinne tot tåstant li vinte après 15 djoûs.
Gade di fier (crodjambot)
thumb|
Li gade di fier, c' est ene teribe gade ki sereut dins les cåves, et ki vénreut coridjî les efants k' ont stî må-schoûtants.
Ele si trouve purade do après Måmdey.
Sourdants
Categoreye:Crodjambots
Robete
Mopliyaedje
Li plinnisté deure 30 djoûs
Maladeyes
🇱🇰 Maladeyes des robetes
Categoreye: Biesses ås tetes Categoreye: Robtidîs Categoreye: Aclevåvès biesses *
Nicolas Bosret
Si ptite djonnesse
On lyi djheut ene sacwè on seu côp, c' esteut la, et nel pus djamåy rovyî. Cwand il a yeu s' vwès fwaite, il a tchanté å docsal. Il a scrît des cantikes, des pîces po l' eglijhe, et foiravant des tchansons.
Dins des soces walon-cåzantes
Diviè 1820, dizo l' moennance holandesse, il hantéve ene soce di «francs fårceus» k' aléve divni, oficirmint, e 1826, li «Ceke des Minteus», pu li «Cåbaret des Mintes» (1834) et co pus tård (1843) li soce Moncrabeau.
thumb|li troejhinme a pårti del hintche, avou ls ôtes askepieus del soce Moncrabeau
C' est Bosret ki va adjinçner, e 1857, l' orkesse Moncrabeaucyin. L' instumint eployî est foirt simpe: c' est l' flûte a l' agnon. Mins elle est dguijheye dins totes sôres di droles d' instrumints metans: li «tchén dal rimoye», les «cougnous a piston», li «tiesse di tchvå», li «malton».
Et scrire des clapantès tchansons come «Li pikete do djoû å viyaedje», «Li sondje d' on blessî e Crimêye», «Ene fiesse namurwesse».
Li «bea bouket» fourit compôzé e 1851, et eplaidî dizo l' alomåcion «Li bouket del marieye».
Live e walon so Colas Bosret
Si vicåreye est racontêye dins l' live Bosret di s' no d' famile da Joëlle Spierkel.
Sourdant
Bosret Bosret Bosret
Tchekeye
Lingaedjes:
Istwere
Categoreye:Payis Categoreye:Mîtrinne Urope
Inne-Sint-På
Hinne-Sint-På (la-minme e sistinme Feller, Sint-Pôl; F. Haine-Saint-Paul), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou L' Lovire, el province do Hinnot.
Boignes contes, ou... ? (roman)
Categoreye:Romans e walon thumb|Coviete
Boignes contes, ou... ? (Bwagnes contes, ou...?), c' est on roman e walon scrît pa Chantal Denis, et k' a vudî e 2009.
Inne-Sint-På
Sicrijheus e walon
Raymond Honoré
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Hinnot
Boignes contes, ou... ? (roman)
Racourti
Li Ness, èm mononke, esteut prof d' univ. Mins il a dvou tuzer dtrop. I nd a pierdou ses tåtes. Et dveur esse reclôs a Dåve.
C' est la k' il emantche des sayes po waitî do cåzer avou les moirts. Et adiercî s' côp ?!
Verdjon (nûlêye)
thumb|ene vedje a môde di traitoe On verdjon (sinsieuzmint, ene «virga»), c' est ene colone di plouve k' on voet dischinde d' ene nûlêye, mins ki n' arive nén a djonde tere.
Categoreye:Meteyo Categoreye:Plouve
Lete x
Li lete x...
e rfondou
Li X n' egistêye nén e rfondou, foû do betchfessî xh.
e sistinme Feller
Li lete X n' egistêye nén e sistinme Feller.
Categoreye:Sons et letes do walon
Rwè do Marok
Li rwè do Marok, c' est li rwè ki ringne sol Marok.
I n' est lomé insi ki dispu 1956 (Mawoumet V do Marok). Divant çoula, on l' loméve li zultan.
Souwaedje d' amagnî
Li souwaedje d' amagnî, c' est l' assetchixhaedje d' amagnîs po lzès waswåder.
Rwè do Marok
Si feme n' est nén lomêye royinne, mins princesse.
Souwaedje d' amagnî
Sôres di souwaedjes
Li pus vî, c' est l' souwaedje å solea, kinoxhou dispu Matîssalé (12.000 divant Dj.C. pol Mîtrin Levant et l' Azeye).
Rwè do Marok
Djivêye des rwès et zultans do Marok
🇱🇰 Marok
Souwaedje d' amagnî
Sôres di souwaedjes
E 20inme sieke a cmincî li souwaedje dins des apareys electrikes.
Rwè do Marok
Djivêye des rwès et zultans do Marok
* Marok
Omofoneye
Des omofones, c' est des mots ki s' prononçnut del minme façon. I s' plèt scrire del minme manire u nén.
Les omofones sont don ene sôre d' omonimes.
Souwaedje d' amagnî
Egzimpes
Categoreye:Industreyes di l' amagnî
Omofoneye
Egzimpes d' omofones e walon
Categoreye:Linwince Categoreye:Motyince
Dzogchen
Li Dzogchen, c' est ene sicole di filozofeye des boudisses tibetins.
Li Dzogchen vout ki l’ ewoeye est droci et asteure å plin mitan di l’ esperyince di tos les djoûs, purade k’ ene såme a djonde dins on lon avni. Li dispierté esprit d’ on bouda n’ est rén d’ ôte ki l’ consyince ki fwait viker nosse tuza, a tchaeke munute, et dispu li djoû k’ on-z a skepyî.
Po ricnoxhe cisse prume consyince la, i fåt k’ on mwaisse vos l’ mostere do doet.
Li pus cnoxhou ds ovraedjes do powete tibetin Shakbar : «L’ evolaedje do Garouda» est sortitré "des tchants po bén shure li Dzogchen".
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Boudisse Categoreye:Tibet
Tawoyisse
thumb|Onk des tuzaedjes da Lao-Tseu e-n imådje Li tawoyisse u dawoyisse, c' est ene rilidjon ey ene filozofeye, sikepieye do scolaedje da Lao Tseu.
Li tawoyisse est shuvou pa 20 miyons d' djins, aprume el Chine.
Mwaissès idêyes
Å ddins vos avoz les idêyes di "Voye" et di "Viertu", l' atuze do "nén-fé" (li Wou-wey) et l' eralaedje e-n erî (li Fou).
Dins les cis k' ont vnou après Lao-Tseu et voleur daler pus lon dins ses idêyes, vos trovez Martin Heidegger.
L' tawo, c' est l' essince di tos les cayets, l' oridjene del vikereye et minme li sourdant di dvant l' creyåcion. Si manire di dire, c' est d' esse. Li tawo est dins l' nateure. Po esse dins l' tawo, i fåt esse dins l' nateure.
Li tawo ascovere li Cir, poite li Daegne, si stind ås cwate coines, s' alårdjit ås ût pôles. D' ene hôteur a n' nén avinde, d' ene parfondeur a n' nén djonde, i rabresse li Cir et l' Daegne et s' dene dins l' « sins pont d' fôme ».
Bouzvå
Bouzvå (fr: Bousval), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Djnape.
Tawoyisse
Mwaissès idêyes
Li « Wou-wey » (« nén-fé ») vout k' i n' fåye rén fé dpus ki n' faut, pont d' carcul po ènonder on ake. Li «djusse assez po viker påjhûle et dins l' årmonreye» doet esse li londje po moenner s' vicåreye.
Li « Fou », c' est l' ralaedje e-n erî. C' est raler å sourdant d' tot.
Djôzef a messe (monoloke)
C' est ene ouve da Champi.
Tawoyisse
Coxhes
Il a deus coxhes : l' filozofike (Tawo-chia), d' après les scrijhaedjes (Tao-tö-king) da Lao Tseu et Zhuang zi, et l' rilidjeuse (Tao-chiao) ki cwirt li moyén d' ariver a n' nén mori.
Djôzef a messe (monoloke)
Il a stî radapté pa bråmint des comikes, inte di zels François Renard, Bob Dechamps.
Tawoyisse
Li Tao-ti-king e walon ey e-n imådjes (sol waibe des Rabulèts).
Djôzef a messe (monoloke)
Tecse
(a shuve)
Tawoyisse
Categoreye:Rilidjons Categoreye:Filozofeye
Djôzef a messe (monoloke)
Categoreye:Sketchs e walon
Tchôfontinne
Tchôfontinne (F. Chaudfontaine), c' est ene rebanêye comene del Walonreye, el province di Lidje.
thumb|Eplaeçmint del comene dins l' province Ban d' Tchôfontinne :
Peul (lingaedje)
Li "lingaedje peul" u "foulani" (e peul "foulfouldé"), c' est on lingaedje di l' Afrike coûtchantrece et del Mîtrinne Afrike, djåzé pås Peuls.
Rifondaedje
Saye d' alfabet speciå pa on cåzeu d' Marwa.
Sourdants
Categoreye:Lingaedjes
Avocåt
Èn avocåt u on pårlî, ene avocåte u ene pårlêyresse, c' est ene djin ki di s' mestî, disfind les ametous divins les tribunås.
Tricbale
thumb On tricbale, c' est on simpe trén d' rowe di tchår, k' on pind ene grosse tronce après, pol trinner foû do bwès et l' mete a voye.
Avocåt
Categoreye:Mestîs Categoreye:Djustice
Jeannine Lemaître
Jeannine Lemaître, c' est ene sicrijheuse e walon do payis d' Lidje.
Come askepieuse di noûmot, elle a eto pårticipé dipus d' on côp al Bate di noûmots del Fiesse ås lingaedjes walons.
come sicrijheuse
Ses scrijhaedjes sont-st eplaidîs dins «La Wallonne».
E 2005, elle rexhe «Li cinsresse, li måvi et li spawta» avou des desséns da Joëlle Leponce.
E 2017, ele wangne li Pris del veye di Lidje.
come noûmotresse
Come fijheuse di noûmots, si atåvlaedje di mot «piron-parey» po sinonime est reployî sol Wikipedia walon.
E 2016, ele fwait l' prumî pris del bate di noûmots del Fiesse ås lingaedjes walons.
Somrin (tite del Mîtrinne Ådje)
Li somrinnté, c'esteut èn dins adjinçnaedje politike del Mîtrinne ådje la k' on somrin (on rwè, èn impreur, motoit on conte, duk ou markis) aveut otorité so on nôbe pus bas k' lu (metans on signeur po les dierins), lomé si waslet.
Droet des somrins
Categoreye:Moyinådje
Djårdinî
thumb On djårdinî, ene djårdinresse u on cotlî u cotî, ene cotiyresse, c' est ene djin ki boute dins les wangne-cortis, et u dins les djårdéns ås fleurs.
Ça pout esse on mestî u on pasmint d' tins.
Clintchas pol sinsyince
On eploye purade «cotlî» po les djin ki c' est leu mwaisse mestî, come indepindants, et vinde leus djotreyes.
Li mot «djårdinî», c' est l' seu k' on va-st eployî po onk ki n' fwait ki d' arindjî les djårdéns ås fleurs po ene grande prôpieté.
Dins les belès-letes e walon
«Li ptit djårdinî», on powinme po ls efants da Marie-France Gilles, metou e muzike pa ...
Categoreye:Mestîs Categoreye:Djårdéns et cortis
Coistrece (djeyografeye)
thumb Ene coistrece u roye coistrece, e l' djeyografeye, c' est ene forveyowe roye sol bole daegnrece ki va d' on pôle a l' ôte.
Kékès piceures
Totes les coistreces ont l' minme longueur, contråvmint ås cecreces, ki vont rastroetixhant cwand on s' aprepeye des pôles.
Les coistreces ricôpèt les cecreces di scwere.
Crowaceye
Li Crowaceye (e crowate Hrvatska), c' est èn estat d' Urope eyou çk' on cåze crowate. Si mwaisse-veye, c' est Zagreb.
No des dmorants : Crowates (omes et comeres).
Mwaissès racsegnes
N a-st a pô près 4 et dmey miyons d' djins.
Li rlidjon li pus cortante, c' est l' catolicisse.
Istwere
C' esteut on vî rweyåme.
Li Crowaceye fijheut pårteye di l' Impire otrichyin.
E 15inme sieke, n a des djins k' ont-st ebagué el Boliveye.
Tins del deujhinme guere daegnrece, les Crowates tinént purade avou ls Almands, årvier des Serbes, k' estént disconte.
Gn a yeu do disdut tins del guere di Yougoslaveye.
Li payis s' a dislaxhî avou l' disrashonnaedje del Yougoslaveye e moes d' djun 1991.
Il a moussî e l' Union uropeyinne li 1î d' djulete 2013.
Tuzance et rlomêye
On mousmint tipike do payis, on noret d' hatrea, poirté aprume pa des sôdårs did la egadjî dins l' årmêye francesse e 17inme sieke, a dné l' no al crawate.
Rilomés Crowates
Categoreye:Payis Categoreye:Urope Categoreye:Urope levantrece Categoreye:Payis del Mîtrinne Mer *
Payinnisse
Categoreye:Rilidjons
Redjon del Biobío
Li Redjon del Biobío c' est ene des 15 redjons del Tchili.
Payinnisse
On payin, ene payinne, po on crustin, c' est onk, ene ki si rlidjon u craoyances n' est ni crustinne, ni djwive. Did la l' atuze di "payinnisse".
Po des linwincieusès racsegnes sol mot "payinnisse", alez s' vey e splitchant motî.
Redjon del Biobío
Hårdêyes difoûtrinnes
Categoreye:Tchili
Dorene
Istwere
Viyaedje pårti inte li Conteye di Nameur (Bas Payis espagnols) eyet l' principåté d' Lidje. Li pårotche, ci fourit les bokets do viyaedjes metou so l' Levant, rileve del mwaireye di Cînè (di Lidje, dabôrd).
Dizo l' redjime francès, li comene di Dorene ni comprind ki les teres k' estént d' Lidje; les ôtes estént co on cwårtî di Spontin. I n' fourît rmetous eshonne k' e 1821. Adon, li ban d' Dorene fijheut 557,15 ectåres. Mins li 8 d' awousse 1887, i rprind sacwants bokets å ban d' Purnôde et si stind so 622,89 ectåres.
Come a Spontin, et disk' e 1938, on-z î a pårti les manêyes et les sårts sorlon k' el måjhon del djin k' î a droet est basteye sol payis d' Lidje u l' payis do Rwè.
Economeye
Viyaedje di (ptits) cinsîs, come li mostere les spotaedjes des djins.
Les pirires ocupént co on cint d' ovrîs e 1937.
Sicrijhjeus e walon
Payis da Auguste Laloux, la k' il a plaecî ses romans : "Li ptit Bert", "Pa totès stroetès voyes.
On djåze eto d' Dorene dins l' live di fåves do vî vî tins "Å tins des nûtons" da Anatole Marchal.
Accint do walon
On eploye les deus cawetes di codowaedje -èt et -nut ås rwaitants d' l' indicatif erirece.
Po mancî les efants, on djåze del clotche di Sint-Houbert.
Alére
P.-A. Servais, Histoire de Dorinne, Nameur, (1910), 227 pp.
Sourdants
<References/>
Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye
Rilocteuse
thumb|On rlocteu des hôtès finiesses Ene rilocteuse u on rlocteu, c' est ene djin ki rneteye (les måjhons, les fniesses, evnd.) avou des lokes u des ôtès usteyes.
Ene rilocteuse est diferinne d' ene meskene ki fwait eto les ôtes ovraedjes del måjhone : aprester a magnî, wårder les efants, evnd.
Sacwants rlocteus d' mestî ni rlavèt ki les hôtès finiesses.
Categoreye:Mestîs
Guddîte
C' est ene uzance di l' Afrike bijhrece po waswåder l' tchå del fiesse di l' ofrixhaedje.
Uzaedjes do guddid
Cwand i serè bén souwé, on l' va cure avou do shû do bedot, pu l' mete dins des bocås.
On l' curè voltî dins les couscousses.
Categoreye:Industreyes di l' amagnî
Sodoirmant
Categoreye:Rawiants On sodoirmant, c' est on rawiant, come ene grosse sori, mins ki s' fordoime tins d' l' ivier.
End a sacwants sôres, totes del famile des Gliridîs.
Gliridae
Li pus cnoxhou, c' est l' sodoirmant ordinaire (Glis glis).
Djeus olimpikes d' esté di 1980
Les djeus olimpikes d' esté di 1980, c' est les vint-deujhinmes djeus olimpikes modienes, ki s' ont passé a Moscou e 1980.
Cwate meye cénk cint-z efants dinèt ene demontråcion di djimlastike di masse a l' intrêye del blame. Après, gn a yeu on nouzome espectåke foclorike ki rgropa les cwénze republikes di l' URSS.
Medayes bedjes
Li Bedje Robert Van de Walle wangna ene medaye d' ôr e djudo.
Dins l' maraton, Karel Lismont a fwait ki nouvinme.
Sourdants
<References/>
Djeus 1980
Gabriel Longueville
Gabriel Longueville, c' est on curé francès k' a bouté come priyesse di viyaedje e l' Årdjintene.
Il î fourit assaziné pask' il aléve disconte des gros.
Cåzaedje (tchanson)
Li cåzaedje d' ene tchanson u les paroles, c' est on tecse ki l' compôzeu va mete ene muzike dissu (l' air, li melodeye). Li ci k' a scrît l' tecse, adon, il est loukî come li cåzaedjisse.
Gabriel Longueville
N a-st ene plaece publike a s' no a Etables (pitit viyaedje di l' Ardeche).
Cåzaedje (tchanson)
Uzaedje d' on timbe
Ene ôte manire di fé l' cåzaedje d' ene tchanson, c' est d' edvinter des paroles so on timbe (èn air bén cnoxhou, ey adon sovint foû abondroet). Ça fwait, ç' côp la: sacwants tchansons ont l' minme air, ey adon, li minme pîtaedje.
Egzimpe: «Li pantalon trawé» eyet «Lolote».
Gabriel Longueville
Alére
E. Pècheur "Gabriel Longueville", Li Rantoele l° 52, ivier 2009-2010.
Longueville Longueville Longueville
Cåzaedje (tchanson)
Uzaedje d' on timbe
Egzimpes:
Sourdants
Categoreye:Sicrijhaedje Categoreye:Tchansons
Tchôcmwår
Categoreye:Soumey Categoreye:Sicolodjeye
On (ene) tchôcmwår (on dit eto: ene tchôde-marke, on tchôke-moirt, ene marke, ene tchôke), c' est on mwais sondje k' on fwait tot doirmant, et ki fwait awè peu. I s' djoke cwand on s' dispiete.
Motlî
On dit aveur ene tchôde-marke ou aveur li marke, fé on tchôcmwår, esse tchôkî del marke, esse poûssî del tchôde-marke, esse tchôkî, aveur li tchôde.
Discrijhaedje
Dins on tchôcmwår, on s' sint stofer, ou on sint k' on va esse touwé ou apicî på Diåle.
Adon, n a des cis ki boerlèt.
On s' pout rewoeyî padecô tot(e) sonkenaiwe.
Waloto
Li Waloto, c' est on djeu d' kine sins limero, mins avou des imådjes et li mot walon corespondant.
On pout don diswalper sacwants walotos diferins sorlon li tinme tchoezi.
Il a stî atuzlé pås djins do Walon e scole d' après Tchålerwè (Francine Burton, Claire Colonval, Aimé Dupont, Marie-France Gilles, Jeannine Hansenne, Nadine Modolo et Pierre Yernaux).
Mawoumet III do Marok
Mawoumet III do Marok u Moulai Mawoumet Ben Aabdella u Mohammed Ben Abdellah, c' esteut on zultan do Marok, del dinasteye des Alawites.
Waloto
Discrijhaedje
Les 6 cwåtes sont avou 8 tchambretes, tchaeke avou on dessén et li no ki va avou. Les biblots a poujhî, c' est des ptitès imådjetes avou les minmes desséns et les minmes sicrijhaedje.
Po cmincî, on pout leyî veye les imådjes. Adonpwis, on dmandrè å pexheu (al pexheuse) d' anoncî l' imådje k' i vént d' poujhî e walon, sins mostrer l' dessén.
Mawoumet III do Marok
I skepia diviè 1710 et mora li 9 d' avri 1790.
Waloto
Tinmes dedja diswalpés
Gn a ddja rexhou troes rîlêyes diferinnes
Mawoumet III do Marok
I ringna di 1757 disca s' moirt (et co on court moumint e 1748).
Waloto
Tinmes dedja diswalpés
Categoreye:Djeus e walon Categoreye:Djeus d' måjhone Categoreye:Djeus d' efant Categoreye:Djeus
Mawoumet III do Marok
Politike
Il a-st evoyî bråmint des ambassadeurs e l' Urope.
Categoreye:Rwès et zultans do Marok
Mouvmint flamind
Categoreye:Flande Flamind Categoreye:Istwere del Beldjike Li mouvmint flamind, c' est on mouvmint di politike linwistike ki va askepyî el Flande après l' dislaxhaedje del Beldjike, paski l' francès, waire comprindåve des ptitès djins d' avår la, esteut l' seule lingaedje oficire, dabôrd ki li holandès, pus åjhey a comprinde por zels, l' aveut stî di 1916 a 1930.
I cmince oficirmint e 1841.
Les cis ki disfindèt foirt li mouvmint flamind sont lomés flamingants.
Disconte do mouvmint flamind si va diswalper on mouvmint walon.
Candjmints di lwès adierceyes på mouvmint flamind
E 1921, ene novele lwè pårtixh li Beldjike e troes redjons linwistikes :
E 1962, li frontire linwistike est croylêye podbon, avou candjmint d' provinces po sacwants viyaedjes, sorlon li mwaisse lingaedje oficire, li ci pratiké pa les dmorants d' adon. Trinte comenes ont droet a des åjhminces linwistikes. Ces arindjmints la sont clawés pa ene lwè e 1963. Li neyerlandès divna oficirmint d’ uzaedje dins les tribunås dispu 1873, dins l’ administråcion dispu 1883 et dins les scoles dispu 1889.
Sourdants & pî-notes
<References/>
Forboutaedje
Li forboutaedje u boutaedje-foû, c' est l' rexhowe do ro, del matrice u do rectom foû del nateure u di l' anusse.
Po les djins ki s' forboutèt, on dit eto "dischinte d' organe".
Po les vatches et les berbis, ça pout esse li ro, udonbén li velire.
Les tchvås et les moulets si forboutnut cobén do rectom.
ås vatches
🇱🇰 «Forboutaedje del velire ås vatches» Li forboutaedje del velire, c' est ene rascråwe k' avént ås vatches ey ås berbis djusse après l' velaedje (l' agnlaedje).
Li velire si rtoûne pår, come on want.
Ça arive cobén cwand li biesse ni sait netyî, et presser timpesse, et s' forbouter. Adon, li netieure est dmorêye après l' velire. Mins gn a bråmint des côps ki l' biesse est bén purêye.
Mostraedje do ro
C' est li paroe do ro ki vént båker al nateure, å cmince cwand l' vatche est coûtcheye.
Pus ki l' vatche asmete, pus ki l' ro va rexhe lon.
S' i n' rinteure pus, i gn è pout aveur do grangrin, çou ki va condåner l' mere, minme si on schape li vea.
Mins, å pus sovint, li velaedje serè sovint sins rascråwe, on côp ki l' passaedje s' a fwait.
Li vatche k' a mostré l' ro ene anêye li rmosterrè co pus foirt l' anêye d' après. Ça fwait k' el våt mî vinde come monse.
Forboutaedje do rectom ås tchvås
On pout crinner ou råyî evoye les boket vnous foû., veyanmint k' i gn a nol organe ni grosse voenne. Adonpwis, rakeude l' anusse a môde di boûsse.
Categoreye:Médyince Categoreye:Årtisyince
Esportigne di Tchålerwè
vignette L' Esportigne di Tchålerwè, ubén d' ès veur ratourné e walon "Royå Tchålerwè Esportigne Club" (Abredjî adon e : R.T.E.C.), c' est ene ekipe do fotbale walon ki djowe e Divizion-1-A. E francès, el R.T.E.C. si lome : Royal Charleroi Sporting Club (Abredjî e : R.C.S.C.). Èç club ci djowe a Tcharlerwè, å ståde do Mambor.
Gôl :
N°14 - Joachim Imbrechts
N°35 - Parfait Mandanda
N°69 - Rémy Riou
Bak:
N°4 - Maxime Busi
N°5 - Diagne Modou
N°6 - Gjoko Zajkov
N°17 - Stergos Marinos
N°23 - Steeven Willems
N°25 - Nurio Fortuna Matias
Alf :
N°7 - David Henen
N°12 - Thomas Wildemeersch
N°13 - Christophe Diandy
Cité dås Sires di Coucy
Li Cité dås Sires di Coucy, c' est ene cité do Moyinådje ki s' trove a Coucy-le-Château-Auffrique, el France. Gn a dins l' Cité dås Sires el tchestea d' Coucy, el cinte-veye di Coucy avou ses rimparts eyet ses troes grandès poites del veye, avou leus hôtès tours.
Esportigne di Tchålerwè
Alf :
N°20 - Omid Nor Afkan
N°21 - Enes Saglik
N°26 - Marco Ilaimaharitra
N°27 - Mamadou Fall
N°28 - Ken Nkuba
N°29 - Romain Grange
Papîscrît
On papîscrît, c' est on documint scrît al mwin, ou tapé al machene (purade lomé adon tapéscrît), et ki n' egzistêye k' a èn egzimplaire. Ou adon, avou ene u deus copeyes.
Rilomés papîscrîts e walon
Categoreye:Sicrijhaedje
Esportigne di Tchålerwè
Alf :
N°77 - Massimo Bruno
N°88 - Ali Gholizadeh
vignette|Coviete d' on live da [[Jean Goffart.]]
Dvant :
N°10 - Jeremy Perbet
N°18 - David Pollet
N°45 - Victor Osimhen
N°99 - Chris Bedia
Nén-fotbalisse
Prezidint : Fabien Debecq
Staff :
Karim Belhocine (Etrinneu)
Frank Defays (Deujhinme etrinneu)
Michel Iannacone (Etrinneu dès gols)
Philippe Simonin (Preparåteu fizike)
Mario Notaro (Espôrtif consiaedje)
Frédéric Borlée ; Jean-Pierre Castiaux ; Frédéric Vanbelle ; Vincenzo Soranno (Ekipe medicå)
Discrijhaedje
Lès sopoirteus d' Esportigne sont abiyî è noere ey blanc come lès Gådes-ås-Royes. I gn a bråmint dès bindes dès sopoirteus (vir ådzo). Lès sopoirteus s' achidnut totavå è ståde, ecsepté è T2 ki soeye po lès afronteus sopoirteus. Lès plus calme ey lès plus ritche s' achidnut principålmint è T1. Lès plus rindous ey lès ultras sont è T4, ou tolmonde stampe. Lès sopoirteus del T4 tchante padvant 'l match èl prumîre ranguinne ey èl erfrin di Payis d' Tchålerwè. Lès sopoirteus del T3 sont plus dès ocåzioneus sopoirteus.
Referinces ey sourdants
Categoreye:Fotbale Categoreye:Spôrts Categoreye:Spôrts di bale
Grande vintche
Vinca major
vintchacêyes (Apocynaceae)
Spårdaedje
End a pont (u waire, todi seur) e l' Walonreye, la k' crexhe voltî li ptite vintche.
End a e l' France, dins les Cevenes, todi.
Sourdant
Categoreye:Fleurs des cortis Categoreye:Fleurs des tchamps Categoreye:Vintchacêyes
Willy Chaufoureau
Willy Chaufoureau (riwalnijhåve Wili Tchåforåd), c' esteut on scrijheu e walon et on bouteu pol walon do payis d' Nivele.
Motî gåmès d' Tchini
Li motî gåmès d' Tchini, ki l' tite e francès, c' est Dictionnaire du parler gaumais-lorrain de Chiny, c' est on motî gåmès francès, sicrît pa Alex Michel, a pårti des cnoxhances di l' accint d' Tchini di s' pa.
Willy Chaufoureau
Il a skepyî li 1î d' avri 1925. Il a morou li 22 d' setimbe 2004.
Motî gåmès d' Tchini
Il a stî eplaidî a Mont e 2008.
Willy Chaufoureau
Ouve pol walon
Il a scrît des tchansons, des powinmes et des pîces di teyåte.
Motî gåmès d' Tchini
Il est rahoukî come limero Gm5 dins les motîs do gåmès e Wiccionaire.
Tchini
Willy Chaufoureau
Ouve pol walon
Come bouteu pol walon, il esteut onk des aveurixheus di l' antolodjeye "Scrire".
Chaufoureau Chaufoureau Chaufoureau
84
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90 | anêyes 100
79 | 80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 84 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Cawete -aye
Li cawete -aye, c' est ene moite cawete vinowe direk do latén.
Tigue
thumb| On tigue, c' est ene biesse ås tetes, magneuse di tchå, des tchôds payis, k' a ene pea avou des royes so tot l' coir.
Cawete -aye
Ele si rescontere dins ene pitite pougneye di mots walons.
Etimolodjeye
Ele provént del cawete latene -alia
Tigue
Panthera tigris
Cawete -aye
Etimolodjeye
Dins des ôtes cas, c' est l' cawete laténe -icula k' on rtrouve :
Dins des mots k' i gn a ele a roté tote seule : nivaye, waermaye, artifaye
Sacwants sustantifs avou l' cawete -aye (dedja studyîs sol Wiccionaire)
Categoreye:Cawetes do walon
Pårti des Ovrîs d' Beldjike
Li Pårti des Ovrîs d' Beldjike, ki les nos oficires, c' esteut Parti ouvrier belge avou l' sigue "POB" eyet Belgische Werkliedenpartij (BWP), c' esteut èn ancyin pårti politike di Beldjike.
Il a skepyî a Brussele les 5 et 6 d’ avri 1885.
E 1893, i va-st aplaidî li Tchåte di Cargnon, bråmint dizo l’ pene da Emile Vandervelde, k' est on rascourti di ses mwaissès idêyes.
I mousrè pol prumî côp dins on govienmint e 1916.
Li POB serè dismantchî e 1940, deus ans après l' moirt da Emile Vandervelde, pa Henri de Man, ki vout k' les mimbes shuvénxhe li politike da Yopôl III (fé avou ls Almands).
Les idêyes do POB et bråmint d' ses mimbes seront rprins på Pårti socialisse di Beldjike e 1945.
Sacwants rlomés moenneus et mimbes
Categoreye:Vîs pårtis politikes Categoreye:Pårtis politikes del Beldjike
Tigue
Famile : tchetidîs