Ougniye_(Åjhô)
L' abeye
L' 24 d' awous 1204 (L' IX dès Calindes d' Awous 1204), l' èvèke di Lîdje, Hugues di Pierrepont èstéve la po béni l' èglîje batîye à l' va-vite à l' place dèl vîye tchapèle di bwès. Èle èstéve administrêye pa deus chanwinnes règulîs, mètus èto dsos lès riles do monastêre di Sint Augustin mwinrné pa én stokasse èt bén vèrtuweus priyeûr. Chake à toû i dîjenut mèsse èt fé catèchisse. Dès ofices sont éto cilêbrés pa dès règulîs chanwinnes di l' Abîye. Oignies rilévéve do diocêse di Lîdje, ki confirméve tos lès lomâdjes, èt n' èstéve nén riloyî à ène congrègation. L' septentional bas-costé do monastêre sièrvéve d' èglîje po l' paroche. L' auté èstéve dèdicacé à Sinte Marîye-Madelinne. Lès dimègnes èt djoûs d' fièsse on n' chantéve mèsses è vèpes qu' au maîsse auté do keûr. Au XIIIime sièke, i gn'î avéve ène fabrike, én maurlî èt on cimintîre. Sins ratinde lontimps, l' rilomêye dès rilidjeus d' Oignies s'a spaurdu au lon èt lès djins d' acoru, atirés pa leus prêtchâdjes èt pa l' béneureuse Marîye. Djan d' Vitry èt Djan d' Nivèle î sont vnus s' fé admète. L' frére Ugo î ovréve au mia sès bés calices èt cibwêres (on pout co è vîre à Nameûr èt Paris). On lzeu èvoyéve di tos costés dès précieusès rèlikes, dès sacrés vâses, dès ornèmints d' pri, èt lès pâpes di leu doner à rlaye dès privilêdjes èt dès induldjinces. Dès pèrsonâdjes di pwèds volîne î ièsse ètèrés (come Djan di Dinant, Djèrtûde di Merlemont, Djèrârd di Marbé, Henri di Ham èt sakants dèl famile du Chenois ki, po ène paurt, èstîne seigneûrs di Tamène). Dins lès prumêrès anêyes do XIIIime sièke lès afêres do prieuré ont stî rade au pus mia. Lès dons d' maujons èt d' dîmes tchèyîne di tos costés : l' ritche Zabèth di Mèrbe èt on Godfrwèd lzeu abandone leûs paûrts di dîme di Vôjnêye èt leû vént tchêre ètou lès dîmes di Brujlète, di Soûr-su-Sambe èt d' Wanfèrcêye, dès béns à Vichnèt, Royêe, Minvèrgnies, Èrbau, Èrnâdje, Bauvètchén. Lès pélèrins n' mankîne né d' rimpli lès tchirlikes di leûs caurs po l' agrandichmint d' l' èglîje èt branmint d' prêtes come di laïcs ni rovèyîne nén d' coutchî l' Chapite d' Oignies dins leus tèstamints. Lès batimints è sont bén râde divnu tro strwèts. Viè janvî 1228/29 Djâke di Vitry vént leu béni ène tote novèle èglîje avou cink autés. Po dès novias batimints, l' pape Grégwêre IX lzeu fait ène bole d' indulginces li 19 d' avri 1234. Lès rilidjeus s' avîne ritrové à doze, mins au XVime sièke i s' èstîne à vint èt à vint-trwès è 1788. A leû arivêye, i gn' avéve nèlu dsus lès têres d' Oignies. Avou tos lès djins k'i z-î ont stî atirés, maugré k' i n' î uche pont d' pont po passer di l' ôte costé d' Sambe. L' conte di Nameur è 1265, 1289 èt 1295 s' a shûrmint froté lès mwins d' auje à voye lès liârds d' achîje kça lî rapwartéve dèdja. Pidjote à midjote, l' modèsse "coenobium" s' a kandjî è on grand batimint ki s' vèyéve ralaurdji à chake sièke. On s' a insi acostumé à lomer Abîye cki, à l' vîre si riglatichant, n' poléve pus ièsse on simpe priyeuré. Dins lès pus vîs règlumints d' Oignies ont ricomande di nén tro dovièt lès pwates auzès laïcs ki, lès bén acueili èt lzeu doner à coutchî, n' poléve ki lès èspêtchi di studiyî èt d' tûzer. Lès rilidjeus d' Oignies n'ont may sitî capâbe di s' ployî à dès parèyès riles, i z-ont todi stî laudjes di leû ospitalité. Dèdja au comincemint do XIIe sièke lès biografes dèl Béneureûse Marîye li scrîjenut èt  lès contes à paurti do XVIime sièke moustèrenut ki lès dispinses po l' amougnî èt l' lodjmint dès "hostes et sourvenants" n'ont nén discréchu. One grande paurt do moustî èst risièrvé aus ètrandjîrs k' èstîne ossi bén "pèrmamants", "po on timps" ki "d' passâdje". Lès prumîs signîne minme on contrat po î dimèré djusk'a leû mwârt èt dins lès conditions d' leû rang; lès deuzyinmes vinîne è ritrète po s' î ripwazer èt s' rapauji à cwète; lès trwèzyinmes vinîne po ène simpe visite. È 1784, l' kwartî dès ôtes compurdéve chîj tchambes èt kat dsus l' plantchî. Totes avou cabinèts èt dègadjimint èt fwârt bén meublêyes. Lès léts, à l' môde do timps èstîne "à l' Impérial", "à baldakin", à "l' Turke" o co è "tombe". L' vichnauve do monastêre s' a mètu à s' rimpli : dès batimints ont rèchu d' têre,  cinses d' èlevâdje èt d' cortiyâdje, on molin po l' farène, ène boulèdjerîye, ène fwadje, ène brèssène, én "labororatwêr" di pètche, dès atèlîs d' charpintîs, d'menwîserîe, d' tchèrons, d' tonèlîs, d' ardwèsîs, én molin à ôle, on po lès scwaches, ène tanerîye èt ène soyerîye d' bwès; il faléve dès djins po fé toûner tot çoula come pou fé l' buwêye, s' ocuper dès stauves, dès pourcias, dès cortis èt pou mwinrner lès èrêres. Avou lès vârlèts ça fiève dins lès 35 djins, d' Oignies o do vichnauve, d' ègadjîs. On n' lès payéve nén aus pîces, mins i z' avîne po tote leû vikérîye l' amougnî èt l' lodjemint dins l' priyeuré. I duvîne bouter d' après leus âdje èt concèxhances. Divnu vîs on continuwève à awè sogne di zèles come po leûs mèsses d' ètèremint, l' place dins l' cimintêre èt on célébréve minme l' anivèrsêre di leû mwart. Bén shûr, c' èstéve tot parêy po lès djins do poulî, l' pwartî, l' marchau èt minme li mèskin do pryeû. Kand i gn'avéve ène guêre o do dandjî, l' monastêre sèrvéve d' abri po tot lès djins èt lès seigneurs dès environs. È sètimbe 1693 kand Chalèrwè a stî ataké, lès Tamènwès sont vnus ètou s' rèfudjis dès mwès à Oignies. I gn'a k' on Martin Gillot à n' awè nén volu î vinu. Lès soûdards l' ont tuwé èt taper s' cwârp è Sambe. Lès pauves riçuvîne do pwin aus pwates do monastêre come di l' èglîje aus sèrvices d' ètérmint, aus fièstâdjes èt aus mwêjès périodes. Au timps dès fwatès djalêyes d' 1783 èt 1784, on a doné 947 florins aus nècèssiteus.