cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Province
Istwere do discotaeyaedje
Disk' e ..., li province do Braibant rashonnéve çou k' est asteure li Province do Roman Payis eyet l' Province do Braibant flamand.
Rivnou par tiesse dins tchaeke province
Li rivnou par djin est eto carculé pa province.
Ribolete
Categoreye:Djeus thumb|djeu d' rebolete
Li rbolete (on dit eto: clitchete), c' est ene sôre di ptit djeu d' beyes di tåve, metou so ene plantche ene miete clintcheye aviè les djouweus.
Li djouweu hene li bole li long d' on batch sol costé. Cisse-ciale ridjibele so ene arondeye plantche metowe å fond do djeu, et rivni djus et djonde les ptitès beyes did padrî, come å fliper.
1745
17inme sieke | 18inme sieke | 19inme sieke i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans anêyes 1720 | anêyes 1730 | anêyes 1740 | anêyes 1750 | anêyes 1760 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1745 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Jean Wyns
Jean Wyns (di s' no d' pene, Djean Blond), c' esteut on scrijheu e walon.
Il aveut skepyî a Tumion li 13 di djun 1873. Il a morou a Djumet e moes d' djulete 1955.
Ouve e walon
Il a cmincî a eplaidî ses ouves dins l' Tonea d' Tchålerwè.
Pu il a scrît toplin des pîces di teyåte.
Wyns
Auguste Lurquin
Auguste Lurquin, c' est on rcwereu et on scrijheu e walon, ki provneut d' Fosse.
Il î a vnou å monde li 30 di djulete 1854. Il a morou a Brussele li 21 di decimbe 1937.
Riprins dins l' Antolodjeye des powetes namurwès.
Di s' mestî, il esteut directeur al posse.
Ouves e walon et sol walon
thumb|right|Ene pådje di ses spots. Il a-st scrît li Motî d' Fosse (eplaidî del SLLW e 1910) et co ene ramexhnêye di ratourneures k' ont parexhou a bokets dins ene pitite gazete del SLLW.
Oncala
Oncala, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Auguste Lurquin
Ouves e walon et sol walon
Il a eto eplaidî on live so les nos d' plaeces do canton d' Fosse : (Toponymie de Fosses).
Oncala
Categoreye:Castile et Leyone
Auguste Lurquin
Ouves e walon et sol walon
Come sicrijheu, il aveut-st eplaidî on live di ratournaedje des fåves di Lafontinne, avou on tite e walon : Sacwants fåves di Lafontinne (1908). Les pus beles serént : "Li moirt et l' målureus", "Li sôlêye et s' feme", "Li rinne ki s' vout fé ttossu grosse ki l' boû".
Sourdants
Lurquin Lurquin
Franwal di Cerfontinne
Li Franwal di Cerfontinne (Lexique français-wallon du parler cerfontainois), c' est on motî francès walon ki dene les disfondowes po l' accint walon d' Cerfontinne d' ene djivêye di mots francès, inte di zels les cis contnous dins l' Motî d' Cerfontinne (walon-francès) da Arthur Balle.
Il eploye li sistinme Feller a môde di l' ALWAC (metans li scrijha "ô" pol betchfessî scrijha å, come dins "tchèvô").
Il a stî adjinçné pa Maurice Vray, avou l' aidance da André Chauvaux, Jean Dercq et Alphonse Glimes. Il a stî rcoridjî pa Willy Bal eyet Michel Francard.
I fourit eplaidî e 2000 ås eplaidreyes "Micromania".
N a po bråmint des fråzes (pacô do motî da Arthur Balle, mins pus sovint trovêyes pa les adjinçneus) po-z enimådjî les mots ritnous.
Il est rahoukî sol limero [FO2], aprume po l' boutaedje e Wiccionaire.
Cerfontinne Cerfontinne
Grand-Åxhe
Grand-Åxhe (la-minme Grant-Ahe, fr. Grand-Axhe), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Wareme, el province di LIdje.
Loyi
Loyi (la-minme, asteure, Loyî, F Loyers), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Nameur.
Anêyes 1040
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
anêyes 1020 | anêyes 1030 | anêyes 1040 | anêyes 1050 | anêyes 1060
1040 | 1041 | 1042 | 1043 | 1044 | 1045 | 1046 | 1047 | 1048 | 1049
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
76
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90
71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 | 81
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 76 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
12 d' avri
Li 12 d' avri, c' est li 102inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 103inme po ls anêyes bizetes), avou 263 djoûs ki dmornut co po disk' al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
10 d' avri - 11 d' avri - 13 d' avri - 14 d' avri - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Stindaedje do sinse
Li stindaedje do sinse ou metonimeye, c' est cwand on mot atrape on novea sinse, tot près del mwaisse sinifiance do mot.
Egzimpe
Cwand on dit : ci n' est nén l' viyaedje lu-minme ki sait ene novele (on viyaedje n' a pont d' cervea), c' est les djins do viyaedje.
On, ene crowate, ci n' est pus ene djin del Crowaceye, mins on mousmint ki totes ces djins la poirtént dinltins, mins ki ça a divnou ene môde totavå l' Daegne.
Eployaedje po fé des noûmots
C' est ene boune piceure, ki n' kischeut nén dtrop les orayes des wårdiveus, po fé des noûmots. Metans : on purnea e-n infôrmatike.
sol Wiccionaire
Categoreye:Linwince Categoreye:Rifondaedje et linwe-ehåyaedje
Dierinnès bate (arimés)
Dierinnès bates, c' est ene Ramexhnêye d' arimés da Jacques Desmet eplaidêye på scrijheu e 2014. Ele fourit replaideye so Wikisourd e 2019.
Eplaidaedje so Wikisourd
Categoreye:Ramexhnêyes d' arimés
Cinse (haswè)
Ene cinse, c' est ene sitindowe di tchamps, avou les bastimints ki vont avou, la k' on prodût des sacwès po magnî, sovint tot tcherwant des teres.
Motlî
Li djin ki fwait tourner ene cinse si lome cinsî ou cinsresse.
Ene pitite cinse si lome ene cinslote.
Li cinse pout apårtini a on ritche prôpietaire, ey esse louwêye a on trecinsî, ki lyi doet payî, tos ls ans, les trecins.
D' on foirt pitit cinsî, on dit on petron, on halcotî, mins assez rålmint, on payizan.
Sôres di cinses
thumb|discrijhaedje d' ene pitite cinse ([[Årdene, anêyes 1960)]] Dins ene cinse come dinltins, on acleve totes sôres di biesses (bovrins, pourceas, poytreye, tchivås et pus toit, boûs d' atelaedje, et motons).
Et ahiver diferinnès couteures (four, dinrêyes d' awousse, crompires, petråles).
Dispu l' fén do 20inme sieke, el Walonreye, les cinses sont divnowes pus specialijheyes. Gn a, metans: …
Gn a yeu eto des cinses avou des aclevaedjes a pårt:
Sacwants d' ces cinses la ont divnou des cinses sicolreces.
Pi-note
Categoreye:Agricoûteure
Roméo Elvis
Roméo Elvis, c' est on tchanteu bedje del redjon d' Brussele. C' est l' fi d' Marka eyet ç' est l' fré d' Angèle.
Noûrecsisse
Li noûrecsisse, c' est ene ideyolodjeye politike di foite droete.
Ideyolodjeye
Les noûrecsisses si baznut so les idêyes do recsisse, k' est ene ideyolodjeye ahivé pa Léon Degrelle, k' aveut askepyî li Pårti Recsisse. Èç pårti la aveut cåzumint li minme ideyolodjeye ki li NSDAP (li pårti politike d' Adolf Hitler). A l' apôzite des Flaminds (avou par egzimpe li Vlaams Belang) u co des francès (avou par egzimpe li Rassemblement National), les noûrecsisses n' shonnnut nén foirt prezints e Walonreye.
Livea walon
Nouv ans pus tård, el pårti politike Agir s' a raloyî avou ene troke d' adoreus d' Adolf Hitler : Valeurs nationales.
Livea federå
Sorlon el Surté d' l' Estat, les mouvmints noûrecsisses, come les skinheads, dmeurnut råles. Totfeye, dit-st i, fåreut prinde asteme a zels.
Lingaedje et acsegnance des fleurs et des plantes (live)
Li Lingaedje et acsegnance des fleurs et des plantes walones (Lingadje et akseignance des fleurs et plantes wallons ), c' est on live da Joseph Vrindts la k' esplike les simboles ki les djins dinèt a sacwantès fleurs.
Li live a vudî e 1898 et a stî replaidî e …
Contnou
Å coron do live, gn a on motlî avou troes colones, metans :
Eto, il est rprins dizo l' rahouca E186 dins l' djivêye des motîs walons.
Sacwants dnêyes sont rprinjhes dins li live so les plantes des cortis da Angèle Lovinfosse (po les plantes ki sont la studieyes).
Sourdants et pî-notes
Categoreye:Lives e walon Fleurs
Sovnance (arimés)
thumb|riscanaedje lijhåve (p. 19 ey après) Sovnance (Souv'nance… ), c' est ene schôtlêye di powinmes sicrîts pa Jules Vigneron ey eplaidî après s' moirt (1942).
Izire
Izire (la-minme, Îziêre, F. Izier), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Derbu, el province do Lussimbork.
Tuzance walone
Jean Lejeune di Djoupeye î mora e 1945.
Mexhnaedje
Li mexhnaedje, c' esteut l' ramassaedje di påtes leyeyes på fåtcheus et rascodeus après l' awousse.
Cist uzaedje esteut bén reglé dins tchaeke viyaedje.
Istwere
Les pus pôvès djins d' on viyaedje avént l' droet di mexhner cwand l' tchamp esteut tot fåtchî.
Cwand les djåbes estént co sol tchamp, li tchampete vineut awaitî les mexhneus.
Cwand il esteut po ploure des walêyes d' oraedje et les djåbes dressêyes a croupetes, on pleut råyî les påtes ki briként foû del djåbe (elle årént stî schoyowes pal plouve, et pierdowes).
On a co stî mexhner do tins del guere di 14 et minme di 40. Après, ça a stî fini.
Avou les machines a fåtchî, gn a pus bråmint d' påtes ki toumèt sol tchamp, apus ki l' dinrêye soeye flaxheye.
Alére
Michèle Verschaffelt, Mexhnaedje, Nosse Lingaedje, l° 107 (octôbe 2017, p. 1.)
Sourdants
Categoreye:Fenåjhe et awousse Categoreye:Dujhances sociåles
Tenisse
Li tenisse, c' est on spôrt la k' on hene ene pitite bale avou ene rakete di l' ôte costé d' on filet, on mete hôt, Li djouweu(se) (des côps end a deus) k' est d' l' ôte costé el doet leyî rdjibler al tere, pu l' recassî del rakete, et hay vos nd åroz.
Droet do djeu
Li prumî bouxhaedje del bale si lome livrêye. Li djouweu(se) tape li bale e l' air et bouxhe dissu avou s' rakete po k' ele ritcheye di l' ôte costé do filet, ådvins di l' aroyaedje do terén. Si ele vént foû, on creye "foû", et l' djouweu piede ci bale la.
Rålmint, li djouweu ratrape ene bale ki n' a nén co djondou tere, copurade s' i «monte å filet».
Ene pårteye si djowe e deus u troes djeus wangnants.
ôtes
Categoreye:Spôrts *
Narros
Narros, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
13 d' avri
Li 13 d' avri, c' est li 103inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 104inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmeure co 262 djoûs po-z avni å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
11 d' avri - 12 d' avri - 14 d' avri - 15 d' avri - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
3 d' setimbe
Li 3 d' setimbe, c' est li 246inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 247inme po ls anêyes bizetes), et k' i gn a co 119 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.
Al Pacino
vignette|Al Pacino pindant ls [[anêyes 2010.]] Al Pacino, c' est on rlomé acteur di cinema estazunyin k' a skepyî li 25 d' avri 1940.
Li crawieuse agaesse (roman)
Crawieuse
Al Pacino
Referince
Pacino
Li crawieuse agaesse (roman)
Li crawieuse agaesse (Li crawieûse agasse), c' est l' cwatrinme et dierin des romans e walon da Joseph Calozet.
3 d' setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Falacha
On Falacha, c' est on djwif d' Etiopeye.
3 d' setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Li crawieuse agaesse (roman)
Come les cis di dvant, il est asné so des vraiyès djins k' ont viké podbon a Nåwinne, avou leus djoyes et leus rascråwes
3 d' setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
Li crawieuse agaesse (roman)
Mins, å rvier des cis di dvant, "li crawieuse agaesse" toûne åtoû d' ene djin k' est metchante come... ene crawieuse agaesse.
Li roman a parexhou e 1939 ey esse replaidî e 1945 dins l' coleccion "Nos dialectes" a Vaillant-Carmanne.
Il a rascodou li pris do govienmint po 1937-1938.
Divant-z-ouve
Djôzef Calozet dene li calema di ses scrijhaedjes e walon dins l' divant-z-ouve do live :
Sinnes etnografikes
Come les ôtes romans do scrijheu, ci-cial est mo ahessant po rtrover des sinnes do vicaedje d' on viyaedje d' Årdene sol kiminçmint do 20inme sieke. Boutans :
Clignetes a des ôtes waloneus
Li scrijheu î fwait eto ene clignete a Pire-Djôzef Dosimont, tot cåzant d' lu al p. 54 :
Falacha
Mins i s' lomnut Beta Israhel («Måjhon d' Israyel»), måy "Djwifs" ni "Falachas".
Bråmint did zels ont rebagué e-n Israyel et-z î askepyî ene kiminålté.
Provnance des Falachas
Gn a-st aprume troes teyoreyes.
Li teyoreye des Falachas zels-minmes
Li royinne di Saba, ki c' est l' Etiopeye, a stî vey Salomon et coutchî avou lu. Eyet mete å monde Menelik, ki sereut li tayon des Falachas.
Aroke: mins adon, douvént k' il ont des lives do Vî Testamint ki sont pus noûs k' les trevéns d' Salomon?
Response: les ptits efants da Menelik ont fwait bråmint l' voyaedje di Djeruzalem, aprume a Påke, et did la, il ont rapoirté des lives.
Li teyoreye des Blancs (crustins et djwifs)
Li rite des crustins etiopyins fwait bråmint avou l' Vî Testamint. Did la, sacwants did zels ont la leyî l' Crisse et taper l' Noû Testamint å diåle, eyet tourner a djwifs. C' est po ça k' les rimes des Falachas raviznut si télmint les cenes des crustins.
Distocaedje del teyoreye : les Falachas ont-st ene fiesse, li Sigd («ascwatixhaedje»), ki c' est l' rissovnance di l' abagaedje e l' Etiopeye. Il î priynut po sawè rebaguer e-n Israyel. S' i gn a rebagaedje, c' est k' on-z a abagué dvant.
Ôte tchoi : on cåze d' on Djwif d' Etiopeye ås prumîs tins do cristianisse, dins les Ouves des Apoisses.
Rites
Les Djwifs d' Etiopeye ont leu prôpe rite.
C' est les seus Djwifs k' ont co des curés (ou purade "ofrixheus"), adon k' tos les ôtes n' ont fok des rabins. Il ont eto des timpes (k' i lomnut «masguide», ki c' est l' minme mot k' moskêye), come li vî timpe di Djeruzalem. Il avént bråmint des abeyes (ouy, end a pus k' ene), ewou k' les moennes tchantént l' ofice set côp l' djournêye. Ezès pårotches, deus côps seulmint, å matén ey al vesprêye tote basse.
Les curés falachas schoûtnut cofesse et dislaxhî les petchîs, a môde des crustins. Leus ofices raviznut bråmint les cis des crustins etiopyins, mins les vuzes des psåmes et des tchants n' sont nén les minmes.
Il ont bråmint des vî peres del fwè, k' ont scrît des lives di teyolodjeye al dilongue des siekes.
I n' ont pont d' Talmude, mins seulmint l' Vî Testamint, mins avou bråmint pus des lives ådvins (Enok, Siracide, III Esdras, IV Esdras, Djubilé, etch.). Leu sint lingaedje, c' est l' guze (ou guhuze), on parint di l' ebreu et d' l' aråbe. Mins tos les djoûs i cåznut l' amharike. Insi, l' amharike est po l' guze çou k' el latén est po l' walon.
Voyaedje des abagants Falachas eviè Israyel
🇱🇰 «Ebagance des Falachas eviè Israyel» Ça a-st ataké divins les anêyes 1970
Gn a yeu ût meye (8000) Falachas k' ont morou di scrandixhmint, di fwin et d' soe, å Soudan, ou tot do long des 2000 km di voye.
Statut e-n Israyel
🇱🇰 «Falachas d' Israyel» E-n Israyel, les Falachas n' ont pont d' droets. Leu nåcion est rconoxhowe come des vraiys Djwifs, mins nén vormint leu rlidjon. I n' ont nén l' droet d' awè des timpes (masguides), et leus curés n' ont nén l' droet d' maryî, ni d' fé ofrande nerén. Les rabins overnut bråmint po fé des sinagogues di noers, avou des noers rabins, po fé tourner les Falachas a Djwifs rabinisses (do Talmude).
Sourdants
Categoreye:Djudayisse Categoreye:Etiopeye *
1878
Ôtès djins
Categoreye:Date
Ipocalcemeye
Categoreye:Maladeyes L' ipocalcemeye, c' est l' baxhaedje do livea do calciom dins l' sonk.
Ipocalcemeye ås djins
Elle pout esse cazêye pa
Les mwaisses senes sont dins les musses (corwêyes (convulsions), cour ki bate drole (aritmeye), sorroedixhaedje (tetaneye), edoirmaedje ou sintåcion d' picaedje des mwins, des pîs, des lepes (parestezeyes).
Ipocalcemeye ås biesses
C' est les frumele des roemiants ki sont l' pus sovint acsûtes. L' ipocalcemeye est l' mwaisse sene del maladeye lomêye touma des velêyes (vatches) ou touma bacalciomrece (paski, ås berbis, ça arive cobén divant l' agnlaedje).
ås berbis
Li maladeye rishonne al cene do touma del vatche velêye, mins i s' rescontere purade so les berbis plinnes.
Li timperateure pout esse foirt basse, eto.
I n' fwait nén todi åjheye di vey li diferince avou l' tocsemeye des berbis plinnes. Li diferinciant diyagnostik si fwait tot loucant l' reyaccion å médiaedje avou do calciom.
ås gades
Les gades grandès laeçreces ont ene maladeye come li touma des vatches velêyes.
1747
17inme sieke | 18inme sieke | 19inme sieke i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans anêyes 1720 | anêyes 1730 | anêyes 1740 | anêyes 1750 | anêyes 1760 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1747 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Fagne del Poleur
Li Fagne del Poleur, c' est l' pårteye del Hôte Fagne, la ki l' Hoûgne prind s' sourd.
Tourisse et rcwerance univiersitaire
Dispu 1924, gn a la li ståcion di rcwerance di l' ULg sol Fagne. C' est la ki Serge Fontaine a ovré so les coks di brouyire, come tecnicyin do professeur Ruwet.
N a-st on pazea scolrece ki fwait l' toû del fagne. I pout minme esse prins pa les disfoircîs, veyanmint k' i gn a des rafoircixhaedjes so les boirds, calfeye des hôtès bayes, espaitchant les rôlantès tcheretes di toumer djus.
Minme si l' Fagne est clôse po l' acovaedje des coks di brouyire, li cene di Poleur dimane drovowe.
Come bén-fond
Divant padviè 1960, c' esteut on hopea di prôpietés privêyes ki siervént a troufler. C' est po çoula k' ele sont foirt longues.
Elle ont stî pa l' Estat po fé l' rezieve del Hôte Fagne.
Categoreye:Bokets del Walonreye
Civilizåcion
Ene civilizåcion, c' est l' eshonna di totes les dujhances et des ovraedjes d' ene metowe societé.
Motlî
Cwand ene civilizåcion si mete po pus avanceye k' ene ôte, ele lome les djins des ôtes des « nén civilizés ». Ele les vout rinde come leye et fé do civilizaedje.
Diswalpaedje et dcwelixhaedje des civilizåcions
Les civilizåcions skepeynut, monter al copete del schåle, pu adon discrexhe, et ridischinde disk’ å prumî sploton.
Sourdant
Categoreye:Istwere Categoreye:Dujhances sociåles
Tchansnî
On tchansnî, c' est on live avou des tchansons.
Å pus sovint, gn a les airs avou (pårticions). Mins sacwants did zels, come les tchansnîs di studiants, ki les airs sont bén cnoxhous, n' ont k' les cåzaedjes.
Tchansnîs avou des tchansons e walon
Categoreye:Tchansons Categoreye:Tchansons e walon Categoreye:Lives
Fortchete
Ene fortchete, c' est ene ahesse di tåve, fwaite po prinde l' amagnî dins si assîte et l' mete e s' boke.
Les fortchetes ont sovint cwate dints.
Fortchete et couteures del Daegne
C' est ene usteye des payis coûtchantreces. Dins les payis arabes magnèt pus voltî avou ses doets. Les Aziyatikes avou des baguetes.
Véronique Roba
Roba Véronique Roba, c' est ene tchanteuse e walon.
Ele tchante des tchansons da sinne (come cåzaedjisse ou come compôzeuse) ou da des ôtes parolîs, mins sovint rmetowes e walon (leu tecse est al leccion) pa Guy Fontaine ou Marcel Slangen.
Elle esteut aveule.
Elle a rexhou ene sitroete plake sol tite "Odace" diviè les anêyes 2000.
On tecse otobiyografike
Li prumire tchanson di s' plake, est otobiyografike, poy k' elle esplike si coraedje po edurer si stroupiaedje.
(c’ est k’ l’ espwer n’ est nén a ctaper)
Resploe : Awè, dji so tot come dji so Avou m’ veye tot come on minme-né Et si dji tchante asteure por vos, C’ est k’ l’ espwer n’ est nén a ctaper.
II. Ni vs creyoz nén pår oblidjî Di vs fé do må ou d’ aveur pitié. Di rén d’ çoula, dji n’ a dandjî; Et s’ n’ a dj’ nole luçon a vs diner. Li solo k’ vos veyoz rglati M’ restchåfe li cour come vos l’ esté. E m’ nute, il est la sins cpani (?) Divins ene cote di tinrûlisté.
Resploe Paski dji so tot come dji so Dji pou passer m’ veye sins frawter. Et si dji tchante asteure por vos, C’ est k’ l’ espwer n’ est nén a ctaper.
III. I n’ si fåt måy discoraedjî Minme tot vicant el noeristé. Si les muroes n’ sont nén por mi, Dji n’ a d’ keure di m’ loukî viker. Baxhî les bresses n’ est nén por mi, Adon k’ asteure, dji pou tchanter E noer solo d’ ene blanke loumire, Et k’ ... k’ vôrîz bén avou vos (?)
Resploe Insi dji so tot come dji so Et minme s’ i m’ arive di tchoûler, Li seu messaedje ki dj’ a por vos, C’ est k’ l’ espwer n’ est nén a ctaper.
El Djadida
thumb|260px|Viye veye, divinltins, li [[mella]]
El Djadida, e-n arabe «الجديدة», al-djadîda; arabe marokin «جّديدة», j-jdida, amazir «ⵊⵊⴷⵉⴷⴰ», jjdida (minme prononcaedje: ), francès «El Jadida», dinltins «El Djedida», espagnol «El-Yadida»), c' est ene veye do Marok, mwaisse leu del province do minme no, et del contrêye des Douccalas.
Ele s' a lomé divinltins Mazagan.
Djeyografeye
Veye metowe so l' Oceyan Atlantike.
Cwand l' Aiwe di Flifla esteut-st espaitcheye d' egoler vite assez el mer dilé l' Djaene Falijhe, ele rivneut aviè El Djadida, et cåzer des grossès aiwes (disk' a l' an 2000). Les dierinnès ont stî e 1995 eyet 1996.
Peuplåcion
Do tins del mambornance francesse å Marok, c' esteut ene veye di 40.318 åmes (diviè 1950); on contéve 1704 Francès, 120 etrindjîs (Uropeyins nén francès), et 3.328 djwifs (todi contés a pårt dins les rcinsmints francès.
Sol «Teritwere di Mazagan» (dandjreus les Douccala d' asteure), gn aveut
Urbanisse
Li viye veye est retourêye di murayes fwaites pa les Portuguès. Å mitan, gn a l' vî tchestea portuguès, eyet li rlomêye citere ås vôsseures. Do tins des Francès, c' esteut la l' mella.
Elle a stî ricnoxhowe patrimoenne di l' Umanité pa l' Unesco.
On î pout co vey l' ancyinne ambassade amerikinne et l' consulat inglès. Mins les måjhons sont foirt dilåbrêyes.
Li nouve veye a stî adjinçnêye pås Francès sorlon l' plan del veye di Deauville: deus mwaissès voyes ki shuvèt l' boird di mer et avni sol cwårtî administratif (ancyinne «Plaece Lyautey», la k' gn a co ouy li teyåte eyet l' posse.
L' ancyinne «veye indidjinne», rilomêye «medina», est metowe après ci cinte la, tot rshuvant l' mer a Nonne. Gn a la asteure les martchîs ås botikeas (souks).
Tot åtoû, i s' a basti ene håvlêye di noveas bildignes, disca rdjonde li viyete pladjrece di Sidi Bouzid.
Tot prindant l' voye di Marakech, on passe nén lon del gåre des tréns, pu vni tot do long d' on zonigne, divant d' cwiter l' veye, tot trevåtchant (pa padzo) l' otovoye Cazablanca-Asfi (drovowe e 2017). Do corin-veye, on l' pout aler prinde tot rmontant l' boird do mer eviè Bijhe, et passer dvant l' ipodrome. Si on dmeure sol viye voye, on va passer tot do long d' on cazino-otel lomé «Mazagan».
Istwere
Åreut ddja stî on pôrt do tins des Romins. Il est discrît on sfwait pôrt a 7 miles di l' egoleure di l' Aiwe do bontins.
Catedråle Nosse-Dame di Tournai
Li Catedråle Nosse-Dame di Tournai obénco ~ Notru-Dame ~ c' est one catedråle di culte catolike ki s' truve a Tournai el province do Hinnot e Beldjike.
Categoreye:Catedråles
Djouxhire
On pleut eto leyî cori ene tere a djouxhire po li rnetyî d' on crouwå come les dints-d'-tchén.
Categoreye:Agricoûteure
Loïc Nottet
Loïc Nottet est on tchanteu beldje eyet francès-cåzant, mins ki tchante e-n inglès. Èç tchanteu esteut kinoxhou po awè pårticipé al varyisté francès-cåzante yet bedje di The Voice (RTBF).
Sara coûtchantrece
thumb|350px|Les meurs bastis pås Marokins Li Sara coûtchantrece (on djheut, davance, li Rio de Oro; pol Marok, c' est l' Sara marokin), c' est l' boket do Sara metou tot å Coûtchant. Il a stî colnijhî pås Espagnols disk' e 1975.
Gn a la, oficirmint, 341.000 djins (å 1î d' djulete 2005).
Istwere
Les peupes do Sara Coûtchantrece ricnoxhént li suzrinnté (el beyaa) des rwès do Marok, dispu Hassan Prumî (diviè 1890-1910). Des ôtes tribus estént purade riloyeyes a des suzrins metous el Moritanreye. Mins après, les loyéns ont stî côpés do tins del colnijhance espagnole.
E 1975, li tribunå eternåcionå del Håye ricnoxhe les årgumints istorikes do Marok et del Moritanreye. Mins i rclame eto li droet des djins d' låvå di decider di leu-z avni. Adon, e ratindant k' i djhénxhe cwè, i pårtixh li Sara coûtchantrece e deus: les deus tîces bijhreces seront administrés på Marok et l' tîce nonnrece pal Moritanreye.
Adon, les Espagnols ont rexhnut foû do teritwere e moes d' fevrî 1976, après li “Vete Måtche”, on rotaedje di civils marokins disk' al frontire inte les deus payis.
Li mouvmint "Polissario" (Frente por la liberacíon del Sahara y del Rio de Oro) a stî askepyî adon, po-z espaitchî les Marokins et les Moritanyins di s' rinde mwaisse do payis. Li Polissario edjîstrêye si cmandmint a Tindouf (Aldjereye), pask' il est sotnou pås Aldjeryins.
E 1979, li Polissario vinke li Moritanreye, ki rnonce a s' boket.
Li guere kimince adon pus felmint inte li Marok eyet l' Polissario. A pårti di 1980, li Marok ocupe cåzu tot l' Sara coûtchantrece, po-z espaitchî les ôtes di s' astaler podbon sol teritwere kel Moritanreye s' end a rsaetchî evoye. Les Marokins bastixhèt des meurs di såvlon po fé limotche. I dmeure ene pitite xhirlêye di dezert, a Nonne et å Levant, kel Polissario administere lu-minme, et k' i lome "Dislaxhîs Teritweres". C' est la, a Tifariti, k' il ont fiesti, e 2006, leu 30inme aniversaire.
Sayes di racmoirdaedje
Gn a yeu ene peclêye di sayes di l' ONU po racmoirder li Marok eyet l' Polissario, mins les deus pårteyes candjnut d' idêye come di tchmijhe. Adon, on-z a todi fwait berwete.
Les pus nouvès sayes, c' esteut l' plan Baker I et II (2004, 2005). Li Marok les a rfuzé.
Li dierinne saye a stî enondêye pa ene rezolucion d' l' ONU do 30 d' avri 2007. Elle est rashiowe so deus atåvlas riçûs å Consey di Såvrité djusse divant, onk do Marok et l' ôte do Polissario. Ele dimande ås deus margayeus di s' ashir a ene tåve, et di djåzer cwè et kesse, direk inte di zels, mins avou les Aldjeryins et les Moritanyins ki sont la come priyîs.
Economeye
* Categoreye:Afrike bijhrece
Mariette Chinon
Ele sikepia li 21 d' awousse 1922 et mora li 14 di djanvî 2018.
Elle a scrît des tecses di prôze, purade des sovnances dins «Nosse lingaedje».
Si motlî est assez ritche.
Riprinjhe dins l' antolodjeye "Rispitaedjes".
Chinon
Rilomêye djin
Ene rilomêye djin, c' est ene djin k' est cnoxhowe lon et lådje.
Li spoûle del vicåreye d' ene rilomêye djin si lome ene biyografeye.
On voet docô di l' adire inte les rilomêyès djins di l' Istwere (ki sont moites, et k' on pout avirer leu rlomêye) eyet les vudetes ki vicnut co, et ki provegnnut aprume do monde des årts et do spectåke.
*
Navaleno
Navaleno, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Ebagance des Falachas eviè Israyel
L' ebagance des Falachas eviè Israyel, c' est cwand les djwifs etiopyins ont cwité a zels toplin l' Etiopeye po-z ebaguer eviè Israyel.
C' est ene coxhe del grande ebagance eviè Israyel.
Mwaissè dnêyes
Ça a-st ataké divins les anêyes 1970.
Li mouvmint pout esse waitî come èn egzôde k' a duré cwarante ans å long. Et-z ahiver li cminålté des Falachas d' Israyel.
Målåjhminces di l' egzôde
Gn a yeu ût meye (8000) Falachas k' ont morou di scrandixhmint, di fwin et d' soe, å Soudan, ou tot do long des 2000 km di voye.
Sourdant
Categoreye:Ebagance Categoreye:Israyel (estat) Categoreye:Falachas Categoreye:Soudan Categoreye:Etiopeye
1879
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Velaedje
Li velaedje, c' est l' djonnlaedje d' ene vatche, ou, veyou di l' ôte des costés, li skepiaedje d' on vea.
Asmetaedje
Li vatche asmete : elle a s' pés ki houze. C' est ene vatche asmetante : ele velrè dins les 10 a 15 djoûs.
Ele casse : ele si distinkeye inte li cawî et l' les clons.
Li timperateure aveut rmonté a 39°C (disconte 38°C) cwand l' vatche asmeteut. A pô près 24 eures divant l' velaedje, li timperateure baxhe tot d' on côp d' on dmey digré, al boune.
Li mzuraedje del timperateure est pus seure ki l' sintaedje å cawî po vey si l' vatche est cassêye. Ene vatche pout casser, pu rtinkyî, k' ele n' est nén co presse, pu rcasser.
Sourdants
Categoreye:Bovrins Categoreye:Ostetrike veterinaire
Alambra
thumb L' Alambra, c' est on rlomé tchestea d' Gurnåde (e l' Espagne), k' a siervou d' fôrturesse et d' palå ås rwès d' Gurnåde.
Etimolodjeye
Li no provént di l' arabe «الحمرة», al-Hamra , li rodje (fôrturesse), di cåze del rodje coleur di ses pires.
Dins les belès-letes e walon
On ndè djåze long et lådje dins l' roman e walon da Djôzef Mignolet, «Amour a l' Alambra».
thumb|Poite del Djustice thumb|Coû ås liyons
thumb|Djårdén di Lindarinne
Categoreye:Rilomés bastimints Categoreye:Espagne Categoreye:Andalouzeye Categoreye:Monumints
Tornè
El Grand Tornè (/grã.tɔʀ.'nɛ/); ordinairmint djusse Tornè (/tɔʀ.'nɛ/) u Tournè (/tuʀ.'nɛ/), e francès Tournai, e neyerlandès Doornik, e picård Tornai  oubén Tournai), c' est ene  comene k' a-st askepyî e 1977 pa rebanaedje di l' ancyinne veye di Tornè avou des viyaedjes di ttåtoû.
Tom Hanks
vignette|Tom Hanks, e [[2019.]] Tom Hanks, c' est on rlomé acteur di cinema estazunyin, k' a skepyî li 9 di djulete 1956.
Tornè
C' est l' mwaisse-veye di l' arondixhmint do minme no (kel limerotaedje diyalectolodjike poite l' essegne [To]).
Tom Hanks
Referince
Hanks
Tornè
C' est ene des pus grandès intités del province do Hinnot, mins elle est ene mitan lon dirî Mont (etur 90.000 eyet 100.000 dimorants) u core Tchålerwè (pus d' 200.000 dimorants). Èç veye est mimbe d' ene megapôle avou Kortrijk (Flande coûtchantrece) eyet Lille (France).
Ban d' Tornè (comenes del veye d' Tornè)
centré|vignette|547x547px
Spôrts
Soce di baskete :
Soce di fotbale :
Tuzance picåde
Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa Yves De Sutter avou l' accint d' Libin pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Province do Hinnot Categoreye:Veyes di Walonreye Categoreye:Comenes di Walonreye Categoreye:Nosse comene dit oyi (label)
Mwaisse pondeu
Categoreye:Årtisses Categoreye:Mestîs
On mwaisse pondeu, ene mwaisse pondresse (on dit eto on pinte, ene pinte, èn årtisse pinte), c' est djin ki pond des toeles (pondeures).
Rilomés mwaisses pondeus
🇱🇰 Rilomés pondeus
Anêyes 1030
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
anêyes 1010 | anêyes 1020 | anêyes 1030 | anêyes 1040 | anêyes 1050
1030 | 1031 | 1032 | 1033 | 1034 | 1035 | 1036 | 1037 | 1038 | 1039
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Saddam Hosseyn
thumb|Cwand esteut co prezidint Saddam Hosseyn (sovint scrît Saddam Hussein, en arabe : صدام حسين ), c' esteut l' prezidint di l' Irak di 1979 disk' a 2003.
Il a dandjreus skepyî li 28 d' avri 1937. Il a stî pindou li 30 di decimbe 2006 a Bagdet.
Cheese (Albom)
Cheese ([WA] Soreye)* est 'l prumî album di Stromae k' a vudî e 2010.
Saddam Hosseyn
Il a moenné sacwants gueres, disconte do Koweyt (guere del Gofe), et disconte di l' Iran (guere Iran-Irak).
Cheese (Albom)
Lisse des tchansons
=> *(è Francès) Dis/Disons/Dîtes Cheese ! = Soreye/Soriyans/Soriyoz
Maurice Peclers
Maurice Peclers a skepyî a Lidje li 4 d' awousse 1878. Il î a morou li 18 di nôvimbe 1943.
Cheese (Albom)
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Plakes di muzike
Tchansnî di studiant
On tchansnî di studiant, c' est on tchansnî avou des tchansons ki les studiants a l' univ tchantnut voltî dins leus guindayes (fiesses di studiants).
Saddam Hosseyn
Il a stî disdjoké e 2003 avou l' abrocaedje des Amerikins et leus Aloyîs so l' Irak (Guere d' Irak). Adon, i s' a muchyî, pu a stî rtrové, djudjî d' on tribunå irakyin, pu codåné a moirt.
Maurice Peclers
C' esteut on fjheu d' pîces po rire e walon, sovint e-n èn ake.
Tchansnî di studiant
Contnou
Gn a sovint dins des tchansnîs di studiant:
Categoreye:Tchansons Categoreye:Lives Categoreye:Univiersités
Saddam Hosseyn
Il esteut veyou evi des Kurdes, dins s' payis et ådfoû) et des Chiyites, k' il aveut macsådé tins k' il esteut mwaisse e l' Irak. Portant les Sunites irakyins, et cåzu tote li djonnesse des payis arabes li rwaitnut come on grand ero, disk' å djoû d' ouy.
Maurice Peclers
C' esteut l' fi da Françwès.
Saddam Hosseyn
Categoreye:Rilomés politikîs Categoreye:Rilomés sôdårds Categoreye:Irak
Maurice Peclers
Si ouve
I va mete do sintimint dins les pîces po rire ("Li boune sovnance").
I va eto fé l' moråle, mins nén foirt parfondmint ("Li boune voye", "Li consyince").
Sourdants
Peclers, Maurice Peclers, Maurice
Nepas
Nepas, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Les crostiyons (live)
Les crostiyons (Les crostillons), c' est on live e walon scrît pa Joseph Kinable ey eplaidî e 1889.
Adon, il est ortografyî dins on sistinme di dvant Feller.
Contnou
I gn a ladvins:
Eplaidaedje so Wikisourd
Sourdant
Categoreye:Lives e walon
Lete P
Li lete P (lete pé), c' est l' 16inme lete eyet l' 12inme cossoune di l’ alfabet latén.
Categoreye:Sons et letes do walon Categoreye:Alfabet latén
Basse di Laach
thumb Li Basse di Laach, e-n almand Laacher See (mot po mot, Mer di Laach), c' est ene grande laetche ki s' a fwait dins on distindou volcan di l' Efel.
C' est ene des basses volcanikes k' on ndè trouve sacwants dins l' Efel.
Categoreye:Almagne Categoreye:Efel Categoreye:Laetches
Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Tchålerwè Beas-Årts, c' est ene ståcion del blouke di Tchålerwè do ledjir metro d' Tchålerwè, wice totes les lenes ki rôlnut dzeu. :
Tchålerwè Waterlô | Tchålerwè Beas-Årts | Dårmè Pidjes
(viè Anderluwe) :
(viè Tchålerwè) :
Dårmè Pidjes | Tchålerwè Beas-Årts | Tchålerwè Waterlô
4 di setimbe
Li 4 di setimbe, c' est li 247inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 248inme po ls anêyes bizetes); i dmane co 118 djoûs po-z avni al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Tchålerwè Waterlô | Tchålerwè Beas-Årts | Tchålerwè Coûtchant vignette|317x317px|Vocial li plan des ståcions drovowes e [[1983, avou li ci des Beas-Årts sol droete.]]
4 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
2 d' setimbe - 3 d' setimbe - 5 di setimbe - 6 di setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Blouke
Li blouke des Beas-Årts, c' est ene blouke wice k' on tram ki vént di Tchålerwè Ståcion Cintråle, ubén di Dårmè Pidjes, mins c' est foirt rale. C' est pout fé l' toû del ståcion po si trover dins l' sinse des deus ståcions rola. Ci sistinme ci est uzé på les lenes : M2 yet M3 (po cwiter li blouke di Tchålerwè, po daler viè Anderluwe u Gochliye).
4 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Perons
Ci ståcion ci a deus perons. L' onk cintrå, l' ôte al Bijhe. Li ci do cinte a deus rays. Li prumî vnant do Coûtchant po daler al ståcion Waterlô. Li deujhinme, c' est l' ôte sinse. Po l' dierin peron, c' est l' minme ki l' deujhinme sinse do peron cintrå. Totfeye, cisse-la n' est pus uzé asteure. Davance, i gn aveut les lenes 88 eyet 89 ki l' uzént voltî po daler viè Anderluwe.
4 di setimbe
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Categoreye:Date
Sunite
Les Sunites, c' est ene coxhe di l' islam ki, houte di l' Alcoran, croet al "Sunna", ene ramexhnêye di paroles, d' acsegnmints u d' faitindjes do profete Mawoumet.
Asteme eneviè les persounaedjes del kimince di l' islam
Les Sunites n' acontèt waire Ali, li bea-fi da Mawoumet, årvier des Chiyites.
I respectèt foirt Ayicha, li pus djonne des femes da Mawoumet.
Doctrene
L' islam sunite est sovint pus straegne ki l' islam chiyite, mins gn a eto bråmint des diferinnès brantches, avou tchaeke ses idêyes (salafisses, shuveus do rite malikite...).
Payis ki shuvèt l' islam sunite
Categoreye:Islam
Grande dewe do foete
Li grande dewe do foete, c' est on formagnant k' atake li foete des roemiants (aprume, les bedots, mins eto les vatches), et ki s' pout atraper des djins.
Fasciola hepatica
courts plats viers (trematodes)
Tournante biyolodjike
Li vier adule si trouve dins les buzetes bîlreces do foete. I va ponre ses oûs, ki vont toumer dins les boyeas, pu ådfoû avou les petales di berbis ou les flates di vatche.
La, s' i fwait crou, on ptit tchalon va disclôre. Mins s' doet i trover ene caracole d' aiwe come elodjeu po porshure si diswalpaedje.
Adonpwis, rexhe del caracole, et s' aler aplaker, a môde di påpå-lôlô après ene yebe, la k' les bedots l' vénront paxhî.
senes del maladeye
Categoreye:Formagnance Categoreye:Maladeyes des bedots et des gades Categoreye:Maladeyes des bovrins
Anêyes 1020
10inme sieke | 11inme sieke | 12inme sieke
anêyes 1000 | anêyes 1010 | anêyes 1020 | anêyes 1030 | anêyes 1040
1020 | 1021 | 1022 | 1023 | 1024 | 1025 | 1026 | 1027 | 1028 | 1029
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Egidio Miragoli
thumb|(e 2017) thumb|droite
Egidio Miragoli, c' est on curé itålyin k' a divnou eveke di Mondovì li 29 di setimbe 2017.
Il a skepyî a Gradella de Pandino li 20 di djulete 1955. I fourit apriyesté e 1979. Di 1994 a 2017, il a stî on curé de l'eglise Sainte Françoise Cabrini di Lodi.
Il a stou fwait eveke li 11 di nôvimbe 2017 al katedral di Lodi. ;
Sourdants
Miragoli, Egidio Miragoli, Egidio
Magaña
Magaña, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Djihan ki ploye et Linete Makêye (arimé)
Djihan ki ploye et Linete Makêye, c' est èn arimé k' on n' sait s' il esteut tchanté u nén, ki date dandjreus del prumire mitan do 18inme sieke (1730).
L' incipite, c' est «Diewåde, mi feye, diewåde, brantchete» (Jowatte mi feye jowatte bronchette).
Elle est rprinjhe sol limero 308 dins l' clasmint Piron des vîs scrîts e walon.
Tcherpetaedje del tchanson
C' est on cåzmint a deus inte on valet lomé «Djhan ki ploye» ey ene båshele ki si ptit no, c' est «Linete».
Tecse del tchanson
Diewåde, mi feye, diewåde, brantchete Vs estoz todi m' diyamant ! Ni tchante nén co l' ålouwete Cwand vs estoz avå les tchamps. Por vos, dj' a todi l' hikete Dji n' pou pus magnî do pan Si dji n' vis a come poyete, Si dji n' so vost ôrtolan.
Catedråle
One catedråle c' est one eglijhe di culte catolike ewou ç' ki s' truve li catede, c' est a saveûr li passèt d' on veke.
Sacwantès catedråles e Walonreye eyet a Brussele
*
Djihan ki ploye et Linete Makêye (arimé)
Tecse del tchanson
- C' est l' amor k' est a l' awiete I fåt k' il åye bén d' alant! C' est ossu lu ki vs dispiete Cwek' i fjhaxhe li fås doirmant. S' i vout intrer pa vosse poite, I n' a k' fé d' on passe-avant. Cwand 'l a s' bounet ås xhiletes, I fwait pé k' on ptit volant.
- Vos avoz l' linwe ki vs cactêye (cakète) K' est tot come ene pire d' inmant Dj' ô bén a vos tchansonetes Ki vs avoz lî l' Alcoran. Vos voerîz bén di m' pansete Po magnî avou vosse pan. Dji so come po braire «schovlete», Dji n' m' egadje nén pus avant.
- Po ci côp la, dji m' va piede, Ou prindoz m' po vost amant ! Schoûtez m' don, mi ptite mouyete, Dji so fidele et constant. Si dj' esteu vosse lamponete, Vos serîz m' muroe ardant... Nos douwréns al respounete, C' est on djeu k' est si tchårmant.
Sourdant
Categoreye:Prumîs scrijhaedjes e walon Categoreye:Rilomés powinmes e walon
Blanche
Blanche, ç' est ene tchanteuse beldje eyet francès-cåzante, mins ki tchante voltî e-n inglès. Èç tchanteuse ci esteut kinoxhowe po awè pårticipé al varyisté francès-cåzante yet bedje di The Voice (RTBF), insi k' al Eurovision.
Oronde d' aiwe
L' oronde d' aiwe (on dit eto: oronde di rivaedje), c' est on voyaedjant oujhea ki rvént å moes d' avri el Walonreye, î poirter å ni, et-z eraler e moes d' setimbe.
Riparia riparia
Discrijhaedje
Pus ptite ki l' oronde di ståve et l' oronde di fniesse, elle si ricnoxhe eto a ene noere binde metowe so s' face, inte li minton eyet s' blanc vinte.
Vicaedje
Ele si tént tot do long des aiwes (rivires, grossès basses, astantches, laetches).
Categoreye:Oujheas Categoreye:Soverdiyîs
1749
17inme sieke | 18inme sieke | 19inme sieke i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans anêyes 1720 | anêyes 1730 | anêyes 1740 | anêyes 1750 | anêyes 1760 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1749 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Diyalectolodjeye walone
Categoreye:lingaedje walon Categoreye:diyalectolodjeye Li diyalectolodjeye walone, c' est li studia des accints do walon, sorlon les atuzes del diyalectolodjeye.
On-z a ataké a fé del peure diyalectolodjeye walone avou Djhan Haust, k' a rascodou ene pirlodje a l' ULg po çoula, diviè 1910.
Après, gn a yeu des sfwaites pirlodjes univiersitaires a l' UCL, ULB eyet Faks di Nameur.
A l' ULB, c' est Albert Henry, pu Jacques Pohl, pu Pierre Ruelle, pu Daniel Droixhe pu Barbieri k' ont stî lomés profs.
A l' ULg, après Djhan Haust, ça a stî Elisée Legros, pus Louis Remacle, pu Jean Lechanteur, pu Marie-Guy Boutier.
A l' UCL, gn a yeu Willy Bal, pu Jean-Marie Pierret.
Gn a on fel acmaxhaedje inte li diyalectolodjeye walone eyet l' filolodjeye walone. C' est cåzu a 99 åcint les minmès djins ki fwaiynut les deus.
Teleboutaedje
Li teleboutaedje, c' est d' l' ovraedje ki les eployîs et les mwaisses polnut fé e leu måjhon pol conte d' ene eterprijhe u d' ene administråcion, pal voye d' ene copiutrece et del Daegntoele.
Istwere
Il a stî stombyî e 2020 di cåze d' ene minêye daegnrece k' a-st oblidjî les djins a esse reclôs e leu måjhon.
Categoreye:Ovraedje Categoreye:Infôrmatike
Djonnlaedje
Categoreye:Ostetrike veterinaire Li djonnlaedje, c' est cwand ene frumele plinne d' ene biesse ås tetes fwait les djonnes.
Motlî
Ele poite li no di velaedje (vatches), agnlaedje (berbis), gadlaedje (gades) poutnaedje (cavale), bådlaedje (både, ågnresse), coshlaedje (troye).
Si ene lexhe fwait bråmint des djonnes, on dit k' ele racatchintêye.
Racine carrée (Albom)
Racine carrée ([WA] Cwårêye raecene), c' est l' deujhinme album da Stromae k' a vudî e 2013.
Lisse des tchansons
* => Francès-cåzante fonetike : À l'eau = allô.
** => Francès : AVF = (acronim di) Allez vous faire
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Plakes di muzike
Pondeu (discramiaedje)
On pondeu ou pinte, ça pout esse :
Discramiaedje dins l' motî Forir
Discramiaedje do mot "pondeu" dins l' Motî Forir (1866)
pondeu d' bastimint, s. peintre en bâtiment, peintureur, barbouilleur, ouvrier qui peint le bois, les murs - Fé vni l' pondeu d' bastimint po rponde li poice et les lambris : faire venir le peintre en bâtiment pour badigeonner le vestibule et les lambris.
Coibjhî
thumb On coibjhî, ene coibjhire u coirbijhresse, divinltins, eto, on savtî , c' est ene djin ki fwait u rfé les solés.
Motlî
Po «coibjhî», on dit eto : choumake (mins c' est purade on no metou, savtî (mins c' est ene miete veyou d' on mwais costé, côrdonî (mins ça pout esse rissinti come on rfrancijha.
Li mestî si lome li coirbijhreye.
Les mots "coibjhî" & "choumake" ont divnou des nos d' famile u des spotaedjes.
Usteyes
Les coibjhîs ont bråmint des usteyes les minmes ki les cenes des gorlîs:
Coibjhîs scrijheus e walon
Flori Deprêtre
Sourdants et pî-notes
Categoreye:Mestîs
Waeyén
Li waeyén, c' est do four fené a l' erî-såjhon, on deujhinme fåtchaedje, adon.
Li mot a dné l' no a cisse såjhon la (waeyén-tins).
Istwere
Come li four del fenåjhe, on a todi fwait moens di waeyén, a cmincî des anêyes 1980, plamour tos les fåtchaedjes estént essilés.
Categoreye:Amagnîs po les biesses Categoreye:Fenåjhe et awousse