cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Troes ptits efants (live)
Il est enimådjî pa Ben Genaux.
Categoreye:Lives e walon Categoreye:Rilomés powinmes e walon
Iran
L' Iran, c' est on dislaxhî payis d' Azeye.
Sacwants l' fwaiynut moussî dins l' Grans Moyén-Levant.
Poplåcion : 79 926 270 di dmorants.
Sitindêye : 1 648 000 km2 (17inme pus grand payis sol Daegne)
Preficse telefonike : +98
Mwaisse veye : Teheran.
Istwere
Prumî pårlumint e 1905.
Li mwaisse lwè rexhe e ...
On redjime k' aveut stî elî democraticmint fourit ståré avou l' aidance del CIA po mete li "Tchè" e s' plaece.
Di 1980 a 1988, gn a yeu ene laide guere avou l' Irak k' a fwait des cint meyes moirts.
E 2005, si afronteu, Ahmed Amadinedjad rascoda 62 åcint des vôtaedje, aprume des ptitès djins.
Il ourit a pô près li minme rizultat e 2009. Mins gn ava ene campagne eternåcionåle et des metingues dins l' payis po disdire ci chife la.
Alére
"Li papî s' lait scrire" responda da Pablo Sarachaga sol campagne des medias po cdjåzer les vôtaedjes di 2009, Li Rantoele l° 51, erî-såjhon 2009.
L' Iran da Xhomeyni: 25ans après (on papî da Lucyin Mahin, di 2003, so l' Aberteke)
Sourdants & pî-notes
<References/>
Magnåve tchampion
On magnåve tchampion, c' est on tchampion-åbusson k' on pout magnî sins esse malåde.
Sorlevé caractere
Categoreye:Tipografeye On sorlevé caractere ou caractere metou e-n espôzant ou caractere-su, c' est on caractere ki s' mete, e pus ptit, dirî èn ôte caractere sicrît normåldimint.
Li contråve si lome èn abaxhî caractere ou caractere-djus.
Magnåve tchampion
Po sacwants tchampions, les åbussoneus ni sont nén d' acoird s' i les fåt mete come magnåves u epweznants.
Sorlevé caractere
Egzimpes e matematikes
Les sorlevés chifes sont foirt corants ezès matematikes.
Magnåve tchampion
Sacwants magnåves tchampions
*
Sorlevé caractere
Alfabet fonetike
N a toplin des sorlevés caracteres e l' Alfabet Fonetike Eternåcionå.
1890
Ôtès djins
Categoreye:Date
Strin
Li strin (ou paye), c' est l' bodje des dinrêyes d' awousse, cwand elle ont stî batowes ou spåtlêyes ôtrumint.
Uzaedjes do strin
Categoreye:Dinrêyes
Sorlevé caractere
walon scrît e Feller
E walon scrît e Feller, gn a cobén des sorlevêyès letes.
amazir sicrît e tifinar
E l' amazir sicrît e-n alfabet tifinar, n a li lete ⵯ k' est eployî po scrire li lingaedje, aprume après les letes ⴽ et ⴳ, çou ki dene : ⴽⵯ et ⴳⵯ
Pol ralfabetijhaedje e l' alfabet latén, on eploye ou w metou sorlevé : ⴳⵯ = gʷ; ⴽⵯ = kʷ
Bate di dvizes so les sorlevés caracteres di l' alfabet tifinar
Eplåsse
Èn eplåsse, u on cataplasse u on papin, c' est ene sôre di påsse fwaite di plantes k’ on mete sol coir, po médyî on må.
Egzimpes di fjhaedje
Cwand les efants avént on froed d' pwetrene, ou del brontchite on fjheut cure del grinne di lin k’ on stindeut bén spès et bén tchôde so on drap d’ mwin, et on ls î meteut ça el pwetrene po bén rschandi l’ må.
Ça s’ fijheut ossu po les toirtchaedjes et les stocaedjes.
Strêye
Strêye ([FR] Strée) ubén e Feller « Stréye », c' est on pitit ban del comene di Biômont, e Province do Hinnot.
1493
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Co ene rawete (plake)
Co ene rawete, obén scrî oridjinålmint e Feller "Co'n rawete" est èn albom da Julos Beaucarne, eplaidi e 2007.
Lete arabe H (divuzlé)
Li lete arabe H divuzlé (ح), c' est l' ... lete eyet l' ... cossoune di l' alfabet arabe.
Arabe marokin
Coranmint ralfabetijheye avou l' chife «7» dispu les anêyes 2010.
Categoreye:Alfabet arabe
Dinozôre
thumb On dinozôre (çou ki vout dire on foirt oujhea, did la li noûmot foitoujhea ), c' esteut ene sôre di biesse ås cronzoxhs ki poneut des oûs, et k' aveut å pus sovint des plomes, des coines, et des houpetes a môde di coines sol dos.
Ces biesses la viként å mezozoyike, et shonnnut awè disparexhou tertotes d 'on plin côp.
On ndè rtrove co les oxheas et les passêyes asteure. Les pus rlomés egzimplaires e l' Walonreye ont stî rtrovés a Biernissåt.
Istwere
Les foitoujheas avént dandjreuzmint skepyî å Mîtrin-Triyassike vocial 235 a 245 miyons d' anêyes avou les crocodiles eyet les pterozåres.
Les oujheas sont del minme troke ki les foitoujheas, i vnént tertos del coxhe des waerapîs.
Rindjmint
Les foitoujheas sont pårteyes e deus ôres :
Les Oujhoskeas sont dviznut e sacwantès trokes :
I gn a 65 miyons d' anêyes les foitoujheas sont tos moirts a pårt les oujheas dins l' morance do Crétacé.
Sourdant
Categoreye:Dinozôres Categoreye:Disparexhowès sôres di biesses
Fonte (tipografeye)
Categoreye:Tipografeye Ene fonte, c' est ene manire bén spepieuze di håyner des senes.
Ces senes la polèt esse des caracteres ou nén.
Bate di dvizes so les fontes
Botåssåt
Botåssåt ([FR] Botassart), c' est èn hamtea dins li pitit ban d' Ucîmont, del rebanêye comene di Bouyon, el province do Lussimbork.
1640
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
Botåssåt
Etimolodjeye
🇱🇰| Botåssåt
1640
la: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
Botåssåt
Mape
<mapframe latitude="49.817302" longitude="5.044398" zoom="15" width="376" height="520" align="center" />
1640
anêyes 1620 | anêyes 1630 | anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660
Botåssåt
Tombea do Djeyant
Li tombea då djeyant atire bråmint des tourisses. Sol mape padzeu, li tombea do djeyant s' trouve etur les deus costés di Simwès. Les tourisses l' inme bråmint ey il est po rén.
Li tombea est lomé dinsi, pask' i gn a ene ledjinde. Ci sreut on djeyant Gålwès k' åreut stî eteré drola. Ci djeyant la åreut spité dins l' vude po cori evoye di l' esclavaedje. Veyånmint k' Cezår aveut wangnî conte des tribus gålwesses. centré|420x420px|vignette|Foto do tombea.
1640
1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Arondixhmint d' Vervî
L' Arondixhmint d' Vervî est èn arondixhmint administratif del province di Lidje.
Referinces eyet sourdants
*
Biscûte
thumb|breslets d' [[Asfi]] Ene biscûte, c' est ene påstedjreye k' est cûte deus côps.
do Marok
Categoreye:Boledjreye-påstedjreye
Lumçon
On lumçon, c' est on molusse di tere, sins schåfe.
Come nujhante biesse
I vént magnî les verdeures dins les cortis; il est foirt friyand après les salådes.
Dins les nos prôpes del Walonreye
Les lumçons, c' est li spot des Namurwès.
A Tårcene, gn a on coulot lomé «Lumçonri» (oficirmint: rue Lumsonry).
Lûte siconte des lumçons ki vnèt ås salådes
Categoreye:Molusses
Li telefone do curé (live)
thumb Li telefone do curé (Li tèlèfone do curè), c' est ene otobiyografeye romanceye di s' veye di curé, sicrîte pa Rodolphe Dedoyard.
Li live a stî publiyî pa Michel Francard dins l' coleccion «Paroles do Teroe» do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene, e 2002.
Telefone cure Telefone cure Telefone cure
24
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40
Anêyes 840
8inme sieke | 9inme sieke | 10inme sieke
24
19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29
Anêyes 840
anêyes 820 | anêyes 830 | anêyes 840 | anêyes 850 | anêyes 860
24
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 24 do calindrî grigoryin.
Anêyes 840
840 | 841 | 842 | 843 | 844 | 845 | 846 | 847 | 848 | 849
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Coloûte
thumb|djonne coloûte Les coloûtes (colouves, colowes), c' est des cropantès biesses, sins pates, ki n' ont pont u waire di velin.
24
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Coloûte
End a sacwants sôres. Ene did zeles est assez corante el Walonreye.
Rishonnants cropants
On maxhe pacô li coloûte avou li dzi ou colevrot, bråmint pus ptit, et ki vike dins des pus frexhès plaeces.
Vicaedje
Les coloûtes cachnut après les tchôdès plaeces. Vos lzès trouvroz dins les meurs des rwenes, dins les pirixheus tienes solrins (metous å solea) ou des simpes hourleas, pacô tot do long des rixhots, todi bén metous å solea.
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
On viebe pout esse rindjî sorlon k' il a on coplemint u nén, eyet s' rapoirt avou ç' coplemint la.
Coloûte
Djeyografeye
Gn a on å Rou, k' onk des deus nos, c' est Teri des Coloûtes.
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
Rindjmint
On viebe å coplemint c' est on viebe ki si accion si discrît eshonne avou on sustantif u on prono k' on lome li droet coplemint do viebe (lomé "acuzatif" ins les lingaedjes ås diclinåjhons).
Ene sôre ene miete a pårt, mins ki rshonne foirt ås viebes å coplemint, c' est les viebes å prono. Li prono coplemint est del minme djin ki l' viebe.
Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes
Plantes
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
Rindjmint
On viebe å coplemint nén direk, c' est on viebe ki l' accion est fwaite po on sustantif loyî pal divancete «a», u on prono ki l' replaece. Ci coplemint la est lomé "datif" dins les lingaedjes ås diclinåjhons.
Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes
Li "Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes", c' est ene djivêye des nos walons des plantes avou les accints do Coûtchant walon. C' est èn årtike k' a parexhou dins les  Dialectes de Wallonie e 2006.
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
Rindjmint
Gn a des viebes ki plèt esse lomés a nén dit coplemint, cwand c' est aiwdirotchmint clair ki l' accion si fwait avou on droet coplemint, k' on n' a nén ddja dandjî d' dire.
Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes
Si tite e francès, c' est Les noms des plantes dans le walon occidental.
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
Rindjmint
On viebe ki n' a nou coplemint direk u nén direk, et ki, tot seu, pout discrire l' accion, si lome viebe sins coplemint. I pout awè des ôtes sôres di coplemints (tins, manire).
Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes
Il a stî scrît pa Louis Marcelle, so ene prumire djivêye da Emile Lempereur. Cisse-ciale aveut stî ramexhnêye pa l' ome a pårti des lomaedjes d' onk di ses vîs mononkes, Henri Lempereur, k' esteut djårdinî di s' mestî.
Viebe rindjî sorlon s' coplemint
Pî-note
Categoreye:Croejhete Categoreye:Croejhete walone
Motlî Lempereur et Marcelle so les plantes
Riprins sol limero [O99] dins l' Djivêye des motîs do walon.
Sourdants
Li djivêye da Limpreur a stî recråxheye di :
Dilé les nos e walon, gn a les nos e francès ey e latén, minme les sinonimes. I manke, po l' ovraedje esse bén ahessåve, èn indecse des nos laténs et francès, come dins les ôtes rilomêye djivêye come li cene da Boxus.
22 d' djun
Li 22 d' djun c' est li 173inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 174inme po ls anêyes bizetes); i dmeure co 192 djoûs po-z avni å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
20 d' djun - 21 di djun - 23 d' djun - 24 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
2014
Etrevéns a vey avou l' Beldjike
Après les vôtaedjes do moes d' djun, i s' arindja on drole di govienmint, avou fok on pårti walon, li MR, å govienmint. Li prumî minisse (Charles Michel) et l' minisse des finances fourît di ç' pårti la. Tos les ôtes gros ministeres alît a des Flaminds di droete et do cinte. Gn ourit bråmint do herleme sociå, metans ene manif di tos l' payis a Brussele li 15 di decimbe.
Les Rodjes Diåles vont pol prumî côp disk' ås dmeyès finåles d' ene cope daegnerece di fotbal (loukîz 2 pådjes ladsu dins l' Rantoele-gazete l° 71 di l' erî-såjhon 2014).
Ôtès djins
Categoreye:Date
Paraplu
On paraplu, c' est ene ronde toele metowe so ene cane et tindowe so des baguetes lomêyes "balinnes", po s' waeranti del plouve (ou do solea, dins les tchôds payis).
Istwere
Li papî do prumî modele s' a candjî a toele; li bambou des balinnes a divnou do fier. Adon, li mantche a ralongui.
C' est ene djin d' Tayiwane k' a yeu l' idêye del fé rployî tot seu rén k' e tchôcant so on boton.
Sourdant
Categoreye:Ahesses di manaedje Categoreye:Meteyo
Mônî
Li mônî (li mônresse), c' est ene djin ki fwait tourner on molén.
On mwaisse mônî a on comiece di farenes. I fwait dins l' mônreye.
Sicrijheus e walon k' estént mwaisse mônîs ou fis d'mônîs
Categoreye:Mestîs Categoreye:Mônreye
Paul Villers
Paul Villers, c' esteut-st on scrijheu e walon k' aveut skepyî li 22 di setimbe 1845 et ki mora li 30 d' avri 1930 a Måmdiy.
Di s' mestî il esteut prof di latén et d' istwere naturele (k' on lome asteure syince) dins l' bas livea do sgondaire, eyet di francès et d' inglès dins l' hôt livea do sgondaire.
Berdelaedjes (waibe)
Categoreye:Waibes e walon Berdelaedjes, c' est on forom éndjolike e walon, a l' adresse http://berdelaedje.walon.org/.
Paul Villers
Ouve e walon
Il est aprume kinoxhou po s'-n arimé Lu spire do l'cinse.
Berdelaedjes (waibe)
Il a stî metou e-n alaedje pa Pablo Sarachaga e ...
Paul Villers
Ouve e walon
Il a scrît eto:
L' årmonak walon del Samwinne po 1907 (L'Armanac wallon do l'samène po 1907) a-st eplaidî ses ouves après s' moirt.
Berdelaedjes (waibe)
Gn a sacwants ridants :
1487
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Tilozene
Categoreye:Antibiyotikes Li tilozene, c' est èn antibiyotike del famille des macrolides, eployî djusse po les biesses.
Come medicamint, c' est on sé, li tåtrate, k' est eployî, paski l' molecule peure n' est nén foirt dismantchåve.
Speke
Come les ôtes macrolides, ele towe les micoplasses.
Ene miye di mi (prôze-powezeye)
thumb|Sorcoviete di "Ene miye di mi", avou l' sicrijheuse pondowe e mitan Ene miye di mi, c' est on live avou des tecses di prôze-powezeye sicrîte pa Danielle Trempont ey eplaidî dins l' Coleccion do Bourdon e 1991.
Hårdêyes difoûtrinnes
Categoreye:Lives e walon Categoreye:Prôze-powezeye e walon
Li Hôte Flémåle
Li Hôte Flémåle (F. Flémalle-Haute), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou des ôtes viyaedjes po fé l' novele rebanêye comene di Flemåle, el province di Lidje.
Epweznant tchampion
Èn epweznant tchampion, c' est on tchampion-åbusson k' i gn a do pwezon dvins. Si on ndè magne, on serè malåde.
Gn a des cis ki vnèt dins les tchamps (come li silocibe des flates), et des ki vnèt dins les bwès (come l' amanite towe-moxhes).
Po sacwants tchampions, les åbussoneus ni sont nén d' acoird s' i les fåt mete come magnåves u come epweznants. I s' pout k' i soeyénxhe bon cwand on ndè magne waire, et l' vs rindexhe malåde cwand on ndè magne beacôp.
Rilomés epweznaedjes ås tchampions
*
Nicolas Boileau
Boileau Boileau
Nicolas Boileau, c' est on scrijheu e francès kinoxhou, notamint, pol fråze : ''Vingt fois sur le métier remettez votre ouvrage, ''Polissez-le sans cesse, et le repolissez, (Ki vint côps sol mestî, vos rmetoxhe vost ovraedje ! Et l' amidrer tofer, et pu l' co ramidrer !)
Tåve di sponte
Ene tåve di sponte u tåve d' esponte (ossu: tåve di nute), c' est ene pitite tåve ou on ptit meube ås ridants, metou a costé do lét.
Categoreye:Meubes
1486
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Årmilires
Armilires Armilires Armilires Les årmilires, c' est ene famile di tchampions. Gn a 10 diferinnès indjes (divinltins, lomêyes tertotes "Armillaria mellea").
Les årmilires sont foirt voltrûles. Elle atakèt minme les vicants åbes. Dabôrd, i sont rwaitîs come des formagnants des åbes.
Totes les årmilires ont-st èn anea et i sont magnåves.
No e sincieus latén : Armillaria
Gn a el Walonreye :
Amanites
Les amanites, c' est ene famile di tchampions, la k' on trouve les pus epweznantès sôres.
Sacwantès amanites
Categoreye:Familes di tchampions Categoreye:Micolodjeye Categoreye:Epweznants tchampions
Motî des beldjicisses da Francard et aidants
Categoreye:Motîs Categoreye:Francès
ABBA
vignette|Li binde e [[Rotterdam, e 1979.]] Les ABBA, c' esteut ene binde di tchanteus vinant d' Suwede. Tenawete, ils ont fé on novea albom, e 2021.
Motî des beldjicisses da Francard et aidants
Li Motî des beldjicisses da Francard et aidants, ki l' tite e francès, c' est Dictionnaire des belgicismes, c' est on motî do francès d' Beldjike, copurade li francès d' Walonreye.
ABBA
Plakes
Categoreye:Bindes di tchanteus
Odon Fabry
Fabry
Odon Fabry, c' est on scrijheu e walon.
Sacwants d' ses tecses ont stî eplaidîs, après s' moirt, dins l' gazete "Singulîs".
Pådje avou d' ses scrijhaedjes
Motî des beldjicisses da Francard et aidants
Gn a 2000 mots dvins.
Il a vudî e 2010, ås eplaidreyes "De Boeck".
Li vicåreye d' on gamén d' Cele (sovnances)
thumb|coviete del mwaisse edicion Li vicåreye d' on gamén d' Cele (Li Vicaîrîye d'on gamin d' Cêles), c' est on live di sovnances sicrît pa Joseph Houziaux.
1971
Ôtès djins
6 di fevrî: Philippe Boula de Mareüil
Categoreye:Date
Li vicåreye d' on gamén d' Cele (sovnances)
Il a rexhou pol prumî côp e 1964, pu esse replaidî e 2003 dins l' coleccion "Micromania". Dins cisse-ciale, gn a on ratournaedje e francès vizon vizu, fwait på fi do scrijheu, Mutien-Omer Houziaux.
Contnou
C' est, come li tite dit, li ptite djonnesse do scrijheu, passêye a Cele-dilé-Dinant, pu a Rotchfoirt la k' il ala po ses umanités.
Vicareye Vicareye
Teyî
Li teyî, c' est èn ahivé bouxhon k' on cod ses foyes po fé do té.
I provént d' Chine.
Categoreye:Plantes Categoreye:Plantes foû del Walonreye
Prumî bidon (roman)
Po dire li veur, c' est on radaptaedje e walon d' on scrijhaedje e francès da ...
Slô
vignette|Des djins ki dansnut li slô. La eto k' on manaedje dinse avou leu påpåd. On slô, c' est ene danse. Li slô s' danse a deus eyet sovint so des tchansons d' amour.
Prumî bidon (roman)
Enimådjî (letrenes et desséns) pa Albert Chavepeyer.
Slô
Etimolodjeye
Li mot « slô » vént di l' inglès « slow », ki vout dire « lintiveus». Pus spepieuzmint, ça s' loméve e-n inglès : « slow fox-trot ».
Prumî bidon (roman)
Il a stî saetchî a 217 egzimplaires.
Slô
Danse
Li slô s' danse a deus. Djenerålmint, les deus danseus sont-st ene feme ey èn ome. Totfeye, ci n' est nén oblidjî. I fåt roter a gåtche, pus a droete. I fåt eto fé des ronds, insi k' fé tourner s' copleuse.
1485
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Slô
Tuzance walone
William Dunker aveut rprindou Lolote da Jacques Bertrand. Il l' a fwait al môde d' on slô, al plaece d' e fé do blouze avou.
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Danse
Prumî bidon (roman)
Kitaeyaedje do live
I cmince pa èn adrovaedje e francès da Julien Flament.
Après l' roman lu-minme (p. 15 a 83), vént on ptit motlî (pp 85-92), riprins come limero O96 dins l' djivêye des motîs do walon.
Plaeçaedje dins l' espåce et dins l' tins
Do tins des tcherbonaedjes, dandjreus del djonnesse do scrijheu, dj' ô bén dins l' eter-deus-gueres.
Dins l' Noer Payis.
Corwaitaedje do walon
Foirt bon toirtchaedje del langue, avou toplin des mots tecnikes, mins eto des imådjes, des fråzes sins viebe...
Sourdant
Categoreye:Romans e walon
El mariaedje del feye Beulemance (teyåte)
thumb|Coviete del prumire edicion, di 1910. Dessinaedje da Philippe Swyncop El mariaedje del feye Beulemance, ki s' vraiy tite, c' est «Le Mariage de Mlle Beulemans», c' est ene pîce di teyåte sicrîte pa Fernand Wicheler eyet Frantz Fonson.
C' est ene pîce di troes akes, creyeye å teyåte di l'Olimpia d' Brussele li 18 di måss 1910.
Racourti
thumb|Dessén des djouweus d' role a Paris. Dessinaedje da Jean Lorac Come di djusse, li sinne si passe a Brussele.
Souzane Beulemans, c' est l' båshele d' on ritche bresseu. Elle est acoirdêye a Serafin Meulemeester, li fi d' èn ôte bresseu concurint, mins c' est purade on mariaedje di cwårs.
Mins gn a des xhames e l' roye: n a-st èn ôte marieu dins l' djeu d' beyes: Albert Delpierre, on djonne Paridjot ki fwait on stadje al bressene Beulemans, et k' est roed bleu sot del crapåde.
Kî çki wangnrè l' mwin del feye (et l' eritance del bressene) ?
Rilomêye
Li pîce a stî rdjouwêye a Paris nén ddja deus moes pus tård.
Li lingaedje del pîce, c' est do francès d' Brussele, avou des ratourneures di tîxhwès braibançon.
Ci côp la, par après, on a lomé ci piceure lingaedjrece la, li «francès Beulemans».
Ratournaedje e walon
Li ratournaedje Auguste Carton, ki l' mwaisse tite, c' est L'mariatche delle fie Beulemance, a yeu on franc succès cwand i fourit djouwé å Teyåte des Varyistés a Tchålerwè e 1912.
Sourdants
Beulemans Beulemans Beulemans Beulemans
Rivuwe (teyåte)
Ene rivuwe, e teyåte, c' est on spectåke fwait di sinnetes, la k' on reye di des djins d' on coulot, d' ene sicole, d' on viyaedje ou d' ene veye, evnd.
Sacwants rvuwes e walon
End a yeu tot on tins dins les deus teyåtes di Lidje, li Troca et l' Triyanon.
Categoreye:Teyåte
Molon d' farene
Categoreye:Insekes Li molon d' farene (on dit eto: mônî), c' est molon del schaerbote di farene.
I vike dins l' farene.
Tenebrio molitor
Docsiciclene
Categoreye:Antibiyotikes
Li Docsiciclene, c' est èn antibiyotike del famile des tetraciclenes
Speke
Elle a l' minme espeke ki totes les ôtes tetraciclenes, mins mî dismantchåve.
Ele rote disconte des micoplasses
23 d' djun
Li 23 d' djun c' est li 174inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 175inme po ls anêyes bizetes); i dmane co 191 djoûs po disk' al fén d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
21 di djun - 22 d' djun - 24 di djun - 25 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Såvritarisse
Li såvritarisse, ç' est ene ideyolodjeye politike ki dene li prumiristé purade al såvrité k' åzès libertés.
Nonne-Levant
Li Nonne-Levant u Sud-Ess (sud-ess), c' est on costé del Daegne metou inte Nonne et l' Levant.
Motlî
L' addjectif î respondant, c' est nonne-levantrece; on pout siervi ossu l' addjectivire "do Sud-Ess".
Metaedje so les mapes di djeyografeye
Nonne est metou a 45 digrés å dzo et a droete so ene mape.
Azeye nonne-levantrece
Categoreye:Djeyografeye
Marie-Claire Desmette
Categoreye:Conteus d' fåves Marie-Claire Desmette a skepyî a Sougniye.
Al pinsion, ele s' a metou a dire et compôzer des fåves. Ele eploye li francès avou tos des bokets d' picård d' après Sougniye, foirt dilé l' walon
Ele prezinte on spectåke "Li djneze e gros shabots", la k' ele resplike a s' manire li pårteye del Djeneze ki va d' Abråm al fén del sipoûle da Djôzef (tchaptrê 12 å cminçmint disk' å tchaptrê 47, verset 12).
Wikisourd
thumb|right|150px|Logo do pordjet Wikisourd. Wikisourd, c' est on pordjet d' bibioteke limerike del Soce Wikimedia (Wikimedia Fondation, inc.), k' est dné po rén, avou des ouves dizo licince libe, et ki rote avou l' tecnolodjeye wiki.
Istwere
Ci pordjet ci a stî metou so pîs li 24 di nôvimbe 2003. Å cmince i s' loméve « Projet Sourceberg », divant d' esse rilomé « Wikisource » (e francès et e-n inglès) li 26 di decimbe 2003. Gn a pus di 70 dizo dominnes Etrernete sorlon l' lingaedje (metant fr.wikisource.org), ey avou çoula gn a co ene pitite vintinne di ptits lingaedjes ki sont-st elodjîs sol mwaisse dominne (wikisource.org), k' on lome voltî  ecubatoe ,  incubateu  u co  discloyoe . Wikisourd e walon a-st askepyî divins l' ecubatoe li 3 di may 2018, et a stî metou so les fis sol dominme wa.wikisource.org li 15 di decimbe 2020.
Brudje
Brudje (Brûdje, neyerlandès Brugge, francès Bruges), c' est l' mwaisse veye del province di Flande coûtchantrece.
Istwere
C' est la ki Flipe di Bourgogne mora e 1467.
Après l' victwere des Bourguignons so les Lidjwès al batreye di Montnåk, li peron lidjwès fourit displanté et rimetou divant l' boûsse di Brudje.
Dins les belès letes e walon
On djåze di Brudje dins Li tchant di m' tere da Djôzef Mignolet.
Sourdants
Categoreye:Veyes di Flande Categoreye:Bas Payis borguignons Categoreye:Province di Flande coûtchantrece
Seleniom
Li seleniom, c' est èn elemint tchimike del troke des nén metås, d' essegne atomike Se, limero atomike 34 eyet masse atomike 78,971.
Djåke Bietrand (teyåte)
Djåke Bietrand (Djâques Bèrtrand), c' est ene pîce di teyåte e walon sicrîte pa Djôr Fayi.
25
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Djåke Bietrand (teyåte)
Categoreye:Pîces di teyåte e walon Categoreye:Lives e walon
1483
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
25
i gn a: 100 - 50 - 0|25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40
20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 25 do calindrî grigoryin.
Anderluwe Djonccion (Ledjir metro d' Tchålerwè)
Anderluwe Djonccion est ene ståcion des lenes M1 eyet M2 då ledjir metro d' Tchålerwè.
Codjowaedje siervi
siervi Li codjowaedje di "mete", c' est ene sôre di codjowaedje des viebes del cénkinme troke.
A l' infinitif, il eploye li cawete di codjowaedje -i.
Mwaissès piceures
I s' codjowe avou deus bodjes :
Li bodje A, c' est l' raecene do mot cwand on-z a rsaetchî l' cawete -i :
Zoupleuse
Ene zoupleuse, c' est on rime-rame d' efant k' on dit tot prindant l’ efant so ses djnos, et l’ fé potchî.
Maladeye del bleuwe linwe
C' esteut ene maladeye des payis d' Afrike et del Mîtrinne Mer (inte 40 et 35 digrés Nôr). Mins e 2006, elle a acsût l' Walonreye, et s' î spåde, k' on n' s' î atindeut nén. Et rascråwer les bovrins eto. C' est la k' i ava des grossès pietes.
Zoupleuse
Estô di prinde si mamé so l’ djino, on l’ pout mete a dadaye sol côp d’ pî. Al fén, on l’ berôle sol costé tot djhant : « a bas les ptits valets ».
Maladeye del bleuwe linwe
Rascråwant virûsse
C' est on virûsse a ARN del famile des Reyovirûsses, lomé Orbivirûsse. N a al boune 24 diferinnès sôres, ki n' si waerantixhèt nén (u waire) d' ene a l' ôte.
Zoupleuse
Sourdants & pî-notes
<References/>
Maladeye del bleuwe linwe
Rascråwaedje et stramaedje
Pol minêyolodjince, i fåt bén vey dins tchaeke payis, li moumint et les plaeces ki les picrons si mopliynut. C' est sovint al fén d' esté et å waeyén-tins. Come di djusse, les biedjreyes metowes dilé les vevîs et les aiwes, cropante u corantes, sont pus åjheymint djondowes.
Zoupleuse
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Rime-rames d' efant
Vatche d' Erinse
thumb Li vatche d' Erinse u vatche d' Erindje, c' est ene raece di vatches swisse di montinne.
Maladeye del bleuwe linwe
Rascråwaedje et stramaedje
Inte les minêyes, li virûsse dimeure vicant dins l' coir des vatches et des gades kel vont rispåde ås bedots pal voye d' ene hagneure di picron. Did la, li må si håynêye d' ene plaece a l' ôte pås malådès biesses et çou ki les aduze, djins, biesses et usteyes.
Karl Marx
thumb|Engels avou Marx amon [[Titorval ]]
Maladeye del bleuwe linwe
Rascråwaedje et stramaedje
Li rascråwance et di 5 à 10 åcint des bedots d' on tropea. Li morance n' est ki di 1 à 2 åcint. Ele pout esse bråmint pus foite cwand l' maladeye arive dins on payis pol prumî côp. Insi so 120 vatches dins ene cinse di Tchespire, e 2007, 26 ont tapé l' vea, et 6 n' ont nén ristî plinnes (timprou fordjetaeje). Gn a yeu 3 biesses di crevêyes.
Auguste Carton
Auguste Carton, c' esteut on scrijheu e walon (mins i n' a scrît k' ene pîce di teyåte e walon).
Karl Marx
Karl Marx a skepyî li 5 di may 1818 a Trive (e-n Almagne) ey a morou li 14 di måss 1883 a Londe.
Maladeye del bleuwe linwe
Rascråwaedje et stramaedje
Cwand l' maladeye arive pol prumî côp dins on payis,
Auguste Carton
Il a skepyî a Mårciene li 4 di måss 1872, et mori a Tchålerwè e moes d' djanvî 1924.
Karl Marx
C' esteut on filozofe et én economisse. Il a scrît sacwants lives avou s' soçon Friedrich Engels et, eshonne, il ont fé bråmint po enonder l' ideyolodjeye comunisse.
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bedots
Les senes del maladeyes sont sol muzea (des schaveures pu des crapes), dins l' nez (sipesse nåze, ki ristope les narenes), et dins l' boke (li linwe divént tote bleuwe).
Vatche d' Erinse
Uzances
Les vatches d' Erinse d' on minme tropea (100 a 150 biesses) si cbatnut tos ls ans divant d' aler so les hôtès waides po lomer li «royinne do tropea».
Plake-tot-seu
On plake-tot-seu, c' est on boket d' glaecî papî avou on dessén ou on scrijhaedje dissu, ki s' plake tot seu après ene sacwè ki les djins ont dvant leus ouys.
Karl Marx
Marx Marx Marx
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bedots
Gn a del five å cminçmint, mins ele pout esse ritoumêye cwand les ôtes sintomes arivnut.
Les bedots ki sorvicnut après 3 djoûs ni crevront nén. Mins ele vont amwinri pår et metront des moes por rprofiter.
Mins les senes del maladeyes polèt esse foirt diferins d' ene minêye et d' ene hiede a l' ôte. Pacô, gn a les biesses ki clepèt cråndimint. Ça pout esse paski li boird des ongletes est tot efouwé. Mins eto pask' i gn a des ptits sonnaedjes et des taetches di necrôze sitramés dins totes les tchås do coir. Des ôtes côps, on-z a on houzaedje des orayes, des lepes, et di tote li tiesse et do do hatrea.
Håre (viyaedje)
Håre (F. Harre), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou des ôtes viyaedjes po fé l' novele rebanêye comene di Manhé, el province do Lussimbork.
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bovrins
Çou k' est l' pus corant, c' est des clepaedjes, mins gn a nou må ås ongletes. Adonpwis, des crapes sol muzea, et pa des côps dins les narenes, ki polnut sonner.
Vatche d' Erinse
Sourdants
Erinse Categoreye:Swisse
Håre (viyaedje)
thumb|Banire pol walon el såle di Håre
Istwere
Les teres di Håre rilvént bråmint del signorreye di Derbu.
E 1634, li viyaedje fourit distrût et broûlé pås Holandès.
Industreyes
Gn a on sourd d' aiwe, metowe e botaye e 19inme sieke.
Fornea, pu foidje et platinreye al Rotche å Frinne dispu 1508
Maca å Deus-Ris (1530-1560).
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bovrins
Li maladeye est pus laide po les biesses ki sont må sogneyes. Ele polèt freyî di 100 kg et co hay.
Les biesses fordjetnut, des côps a ene troejhinne di moes, des côps a set ût moes,
Ås bedots
Les bedots polèt eto atraper l' cocote, mins cisse maladeye la passe docô d' ene biesse a l' ôte, et epestiferer les bovrins ki vikèt djondant. Li bleuwe-linwe ni passe nén d' ene biesse a l' ôte.
L' ectima, c' est des simpès crapes so les lepes, sins maladeye djeneråle. Ele riwerixhèt tot seules en ene cwénzinne di djoûs.
Anêyes 830
8inme sieke | 9inme sieke | 10inme sieke
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bovrins
Cwand les biesses xhalèt, li maladeye est sovint prinjhe po on blanc må.
Anêyes 830
anêyes 810 | anêyes 820 | anêyes 830 | anêyes 840 | anêyes 850
Maladeye del bleuwe linwe
Ås bovrins
I fåt vey eto totes les ôtes cåzes di fordjetaedje et des vatches ki n' rivnèt nén plinnes a tins.
Anêyes 830
830 | 831 | 832 | 833 | 834 | 835 | 836 | 837 | 838 | 839
Maladeye del bleuwe linwe
El Walonreye
thumb|Mape des aisses del maladeye del bleuwe linwe el Beldjike e moes d' awousse 2006 (bråmit sol Payis d' Heve) Li maladeye a cmincî e 2006. Elle a stî ricnoxhowe aprume a Rindeu so des bedots. Mins après, elle a stî bråmmint trovêye dins l' payis d' Heve, pask' ele vineut dandjreus del Holande.
Anêyes 830
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Maladeye del bleuwe linwe
El Walonreye
Adon, on pinséve k' ele n' aléve nén passer houte di l' ivier 2006-2007, cwand les picrons alént crever.
Elle s' a stramé tocosté tot rascråwant les bovrins, aprume a cmincî do moes d' avri 2007, la k' il a fwait doûs, et ki les rascråwants insekes s' ont bén mopliyî.
E 2008, n' a nén yeu tant di noveas cas. Les acleveus d' grossès biesses ont stî oblidjî d' eplocter leu bisteu divant l' fén d' l' anêye. Portant, on n' les a nén co tant piké tins del campagne, et ratinde li raståvlaedje e moes d' nôvimbe.
Foû del Walonreye
Divant 1949, li bleuwe linwe n' esteut cnoxhowe k' e l' Afrike.
Sacwantès minêyes ont-st acsût lanawaire sacwants payis del Mîtrinne Mer.
L' Espagne eyet l' Portugal avént ddja stî rascråwé e 1957.
Auguste Carton
Di s' mestî, il esteut cåzaedjisse, djouweu d' teyåte pu adon directeur di teyåte.
Cier
Cervus elaphus
Ciervidîs, la k' gn a des ôtès sôres di cier.
Motlî
Li måye a des coines (les tchesseus dijhnut des "bwès") ki sont plinnes ådvins, et ki toumèt tos ls ans.
Waibe (Daegntoele)
Ene waibe (on dit eto : on site, ene waibe Etrernete, on site Etrernete), c' est ene u sacwantès pådjes, riloyeyes inte di zeles pa des hårdêyes divintrines, k' on pout lére so ene waitroûle di copiutrece (u ene waitroûlete di telefone axhlåve), raloyîs al Daegntoele.
Corti
On corti u on djårdén, c' est ene plaece k' est bén recloyowe, la k' on-z ahive des plantes.
Friedrich Engels
thumb|Engels avou Marx amon [[Titorval ]]
Auguste Carton
Ouve e walon
Si seule sicrijhaedje e walon kinoxhou, c' est «L'mariatche delle fie Beulemance» e 1912, on redjårbaedje del rilomêye pîce do minme no e «francès Beulemans».
Waibe (Daegntoele)
Tchaeke waibe est fwaite di ene ou sacwantès waibe-pådjes.
Cier
Motlî
Li frumele si lome ene bixhe.
Auguste Carton
Ouve e francès
E 1916, il a scrît ene pîce di teyåte e francès : «Le petit belge»
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
thumb Li live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin, ki l' vraiy tite, c' est «Moroccan Arabic», c' est on live di fråzes po tirer s' plan cwand on voyaedje e Marok.
Auguste Carton
Sourdants
Carton Carton
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
Les fråzes di l' arabe marokin sont scrîtes e-n alfabet latén et ratournêyes e-n inglès.
Friedrich Engels
Friedrich Engels a skepyî li 28 di nôvimbe 1820 a Barmen (èn ancyin ptit ban d' Almagne) ey a morou li 5 d' awousse 1895 a Londe.
Waibe (Daegntoele)
Li ci (cene) ki s' ocupe d' ene metowe waibe si lome li waiburlin(ne).
Cier
Motlî
Les djonnes si lomnut des "veas". Po les tchesseus et les gåres di tchesse, c' est des fans.
Friedrich Engels
C' esteut on filozofe et én economisse. Il a scrît sacwants lives avou s' soçon Karl Marx et, eshonne, il ont fé bråmint po enonder l' ideyolodjeye comunisse.
Engels Engels Engels
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
Chipe aveut stî djondowe e 1977.
Mont Tarkeddite
thumb|veyou del dischinte del passåjhe d' Oubadou thumb Li Mont Tarkeddite (e-n amazir, ⵉⵖⵉⵍ ⵜⴰⵔⴽⴷⴷⵉⵜ, ighil tarkeddit), c' est ene montinne del tchinne do Mîtrin Grand Atlasse, a Nonne del vå des Ayites Bou-Oulli.
Cier
Spårdaedje
thumb|e vete foncé, la k' i gn a co ouy, e vete clair, la k' end a ddja yeu Il est spårdou dins tote l' Urope, ey les contrêyes vijhenes d' Azeye et d' Afrike.
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
Il a stî scrît pa Dan Bacon, Bichr Andjar et Abdennebi Benchehda.
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
E 1980, ezès moes di djun, djulete et awousse 1999, li Tunizeye est djondowe. Ele li rfourit do moes d' djun å moes d' octôbe 2000.
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
Il est eplaidî dins ene coleccion «Lonely planet phrasebooks» a Footscray, dins l' estat d' Victoria, e-n Ostraleye; li 3inme edicion date di 2008.
ISBN 978-1-74059-187-4.
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
L' Aldjereye a dclaré l' maladeye e moes d' djulete et awousse 2000
Mont Tarkeddite
Copete
Gn a deus copetes a pô près d' minme hôteur, ene a 3547 metes, l' ôte a 3567 metes.
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
Li Côsse e moes d' octôbe 2000 et djulete 2001.
Mont Tarkeddite
Eplaeçmint
Si pindant a Bijhe dene so l' payis des Ayites Bou-Oulli.
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
L' Itåleye e moes d' nôvimbe 2000
1478
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Påke (discramiaedje)
(do latén "Pascha", lu-minme do vî grek Πάσχα ( "páskha"), lu-minme di l' ebreu פסח ( "pesaḥ"), no del Påke des djwifs)
Waibe (Daegntoele)
Ene waibe si trouve so on sierveu, et tchaeke waibe-pådje est metowe e-n on lodjoe, k' a ene hårdêye bén a pårt.
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
Les Iyes Baleyåres e moes d' octôbe et d' nôvimbe 2000.
Li Marok a atrapé l' pîhindje dispu l' moes d' setimbe 2004.
Påke (discramiaedje)
Mot vijhén
(do latén "Parcae" (minme sinse) k' a stî on moumint rfondou "Påkes")
Maladeye del bleuwe linwe
Foû del Walonreye
Li Daenmåtche et l' Suwede ont stî djondous sol fén di l' esté 2008 (al såjhon la k' n a toplin des picrons).
Sourdants et pî-notes
Categoreye:Maladeyes des bedots et des gades Categoreye:Maladeyes des bovrins
Waibe (Daegntoele)
Categoreye:Daegntoele
Vinijhwès
Li vnijhwès, el vinijhwès, c' est on lingaedje coinrece do payis di Vnijhe, metou (atoirt) avou l' troke di l' itålyin bijhrece.
I n' est waire ricnoxhou oficirmint.
Sourdance
Årvier des ôtes lingaedjes di l' itålyin bijhrece, li vnijhwès n' a nou tayon-bodje gayel. I vént purade do romin.
Rilomés mots vnijhwès
regata (lûte po divni on mwaisse d' ene diciplene), k' a dné l' walon regate (dandjreus paski les cis ki reyussixhént l'lûte poirtént ene crawate).
Referince
Categoreye:Lingaedjes
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
Il est rprins avou l' côde ARY0 sol Wiccionaire.
Tchimin del croes
Li tchmin del croes u tchimin d' croes, c' est èn ofice do bon vénrdi, la k' on rmimbere li voye ki Djezus-Cri åreut shuvou do tribunå la k' i fourit codåné, disca dsu croupet la k' il åreut stî clawé so ene croes, mori, pu esse dispindou.
Corti
Les mots "corti" et "djårdén" ont dné bråmint des nos d' plaeces del Walonreye.
Live di fråzes Lonely Planet so l' arabe marokin
Contnou
C' est on motlî avou del croejhete, pu des fråzes pa tinme, sicrîtes e-n arabe marokin, ralfabetijhî avou des scrijhas purade près di l' inglès. Sol deujhinme colone, li ratournaedje e-n inglès.
Dins l' motlî do coron do live (pp. 151-172), gn a eto li scrijhaedje des mots e-n alfabet arabe. Gn a la a pô près 1700 mots.
I comprind eto cwate pådjes d' amazir (pp. 131-134), et pår di francès (pp. 135-146).
alfabet arabe
Categoreye:Arabe marokin Categoreye:Lingaedje amazir Categoreye:Motlîs
Mont Tarkeddite
Eplaeçmint
Å Nonne-Levant, gn a ene vå, pu c' est li Mgoun. .
Climat
Li nive dimeure lontins sol pindant bijhrece, k' on voet tot dischindant del passåjhe d' Oubadou eviè Abachkou.
Cier
Spårdaedje
E 1971, n aveut 4413 ciers et bixhes el Walonreye. Mins end a motoit bråmint dpus asteure, a cåze d' on meyeu manaedjmint des tchesses ås gros djibî.
Corti
Motlî
On fwait sovint l' diferince inte les cortis ås verdeures u "wangne-cortis", la k' on prodût des verdeures (ou des djotes) po magnî, et les djårdéns ås fleurs, i c' est djusse po s' î pormoenner.
Li corti ås ouves, c' esteut ene tchenvire.
Émile Sullon
Sullon thumb|120px|left|(diviè 1990)
Corti
Motlî
On ptit corti, c' est on cotjhea (cot'hê, courtijê) u djårdinia.
Émile Sullon
Émile Sullon, c' est on scrijheu e walon k' a skepyî a Lidje diviè 1922 et k' a morou diviè 2000.
Corti
Motlî
Li djårdinî s' ocupe di tos les djårdéns, aprume les cis ås fleurs. Li cotî u cotlî coutive des djotes po vinde et wangnî s' veye.
Émile Sullon
Il est l' oteur di deus romans e walon, k' ont stî eplaidîs après s' moirt :
Corti
Motlî
*
Émile Sullon
Il a eto stî l' prumî a scrire tote ene otobiyografeye e walon "Dji vs va dire li minne" (1997).
Cier
Boerlaedje
Li såjhon do mopliyaedje kimince e moes d' setimbe el Walonreye. Les bixhes s’ ont ratroplé sins les djonnes di l' anêye di dvant. Les ciers s' aroynut on teritwere la k' i gn årè k' zels a poleur potchî les bixhes.
Émile Sullon
Il a eto scrît on tchaptrê do live "Ké walon po dmwin ?" (sol Tchant des Walons).
Yvonne Stiernet
Yvonne Stiernet, c' est ene sicrijheuse di pîces di teyåte e walon.
Émile Sullon
Di s' mestî, il esteut tchanteu, tchîf d' orkesse, et fijheu d' tchansons e francès. Si pus grand succès fourit "Les filles de mon village", compôzêye po l' espôzicion di 1958. Dins s' mestî, il ovra avou bråmint des vudetes, come Salvatore Adamo u Luis Mariano.
Cier
Boerlaedje
Po bén mostrer ki les ôtes djonnes ciers ni si dvèt nén aprepyî, i boerlêye (u i bråme) tot rôbalant si triyaedje foû, a longueur di djournêye – et del nute avou. Ça deure a pô près do 10 di setimbe å 10 d’ octôbe, todi el Walonreye.
Yvonne Stiernet
Elle esteut l' feme da Émile Stiernet.
Émile Sullon
Il a eto scrît on live e francès, "Li Prayonnaise", so s' feme k' esteut d' Pråyon (2001).
Inzime
Èn inzime, c' est ene molecule do coir ki va roter come on tchimenondeu dins ene reyaccion biyotchimike.
Émile Sullon
Sipepieuse biyografeye
Il aveut cwatre ans ås grossès aiwes di Lidje e 1926. L' aiwe avna disk' e s' måjhone, rowe Sint-Linåd.
Il a cmincî a djouwer teyåte avou s' pa li minme anêye.
Tchimin del croes
Li tchmin d' croes comprind catoizes eståcions.
Émile Sullon
Sourdants & pî-notes
<References/>
Mont Tarkeddite
Sourdants
Categoreye:Atlasse (hôts tienes)
Motlî Boxus so les nos d' biesses
Categoreye:Motlîs walons
Cier
Boerlaedje
Tantea k’ i n’ a minme pus l’ tins d’ aler waidyî. Sol såjhon do bråme, on gros cier va freyî di bén 50 kilos.
Crantche e l' ouy ås vatches
Minêyolodjince
I prind ås vatches di dpus d' cwatre ans. Pus ki vatche est viye, pus k' il est corant.
Cier
Velaedje
Après 8 gros moes d' plinnisté (240 a 262 djoûs), li bixhe va fé s' vea, onk, mins padecô deus. C' est adon l' moes d' may el Walonreye.
Motlî Boxus so les nos d' biesses
Li Motlî Boxus so les nos d' biesses, ki l' tite, e francès, c' est Vocabulaire wallon namurois des noms d'animaux, c' est on motlî, sicrît pa Robert Boxus avou toplin des nos dins l' accint walon do Mitan di biesses k' on trouve el Walonreye.
Cier
Crexhince
Li bixhete di deujhinme anêye - elle a-st adon èn an et dmey - pout ddja esse rimpleye.
Spårdaedje
E 1971, n aveut 4413 ciers et bixhes el Walonreye. Mins end a motoit bråmint dpus asteure, a cåze do bon manaedjmint des tchesses.
Motlî Boxus so les nos d' biesses
Il moussa foû e 1938 di l' imprimreye "Degrâce" a Hu.
Crantche e l' ouy ås vatches
Minêyolodjince
I n' acsût ki les vatches al blanke tiesse. Eyet les cafloreyes noeres u rodjes, s' i gn a do blanc åtoû d' l' ouy. Mins ci n' est nén a 100 åcint.
Tchimin del croes
C' est ene dujhance rilidjeuse catolike, ki s' pout fé ossu divant l' ouxh, u a èn ôte moumint tins do cwareme.
Motlî Boxus so les nos d' biesses
L' ortografeye est l' cene do sistinme Feller.
Crantche e l' ouy ås vatches
Senes del maladeye
I cmince so ene des påpires, ou sol troejhinme påpire, a môde d' on porea.
I crexhe tot doûçmint, so des moes, minme des anêyes. Al fén, i s' va tchôkî dins l' texhou djondrece di l' ouy.
Les poreas del dizotrinne påpire sont pus eraecinants ki les cis del dizeutrinne.
Tchimin del croes
Såme rilidjeuse
Li creyant catolike ki shût on tchmin d' croes a l' idêye di rsinti – et kécfeye di pårti – les sofrixhances da Djezus-Cri. I rmimbere dins les priyires si fwè ki ces sofrixhances la ont siervou a rlaver li petchî cominçrin:
Crantche e l' ouy ås vatches
Médyince
Dins les cas k' ont moussî fond dins l' ouy, i fåt côper l' ouy evoye.
Motlî Boxus so les nos d' biesses
Tos les nos walons sont rapoirtés a on no e sincieus latén.
Tchimin del croes
Såme rilidjeuse
Et les djins responde:
1477
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Tchimin del croes
Såme rilidjeuse
Al ûtinme eståcion, Reynolds Hostin el rapele co insi:
Sifwaitmint, al nouvinme sitåcion:
Les catoize sitåcions
Les catoize eståcions e l' eglijhe Sint-Djôzef di Tchålerwè
Sourdant
Categoreye:Catolicisse Categoreye:Påke
Crantche e l' ouy ås vatches
Médyince
Po les biesses di cinses, l' operåcion n' è våt les poennes ki si c' est ene vatche di valeur et nén trop viye.
Sourdant
Categoreye:Maladeyes des bovrins Categoreye:Crantches ås biesses Categoreye:Crantcholodjeye
26
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Motlî Boxus so les nos d' biesses
Il est rprins sol limero C23 dins l' djivêye des motîs do walon.
26
21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 26 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
24 di djun
Li 24 di djun c' est li 175inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 176inme po ls anêyes bizetes); i dmane co 190 djoûs divant l' betch di l' anêye.
Inzime
Pa côps, l' inzime a dandjî d' l' aidance d' ene ôte molecule, li cowinzime po poleur fé s' bouye.
Motlî
Les inzimes si lomnut pa des nos ki finixhèt todi pal cawete -åze.
24 di djun
Ôtès djins
1987 Lionel Messi
Inzime
Uzaedje difoûtrin des inzimes
Sacwants inzimes ont stî prodûts tchimicmint, et eployî po des ovraedjes foû do coir, come dins les savons al bouwêye.
Ces inzimes difoûtrins la ont eto stî maxhî ås alimints industriyels (aprume po les poyes et les pourceas) po-z aidî l' ovraedje normå di didjeraedje di sacwants compôzants des alimints (come les raboulets).
24 di djun
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
22 d' djun - 23 d' djun - 25 di djun - 26 di djun - les 366 djoûs d' l' anêye
Inzime
Uzaedje difoûtrin des inzimes
Categoreye:Biyotchimeye
24 di djun
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Cier
Alére
Lucyin Mahin, Aler schoûter boerler les ciers, Li Rantoele, ahan 2010.
Tecse so les ciers (saetchî foû d' Ene båke so les bwès d' l' Årdene)
Sourdants & pî-notes
Categoreye:Djibîs del Walonreye Categoreye:Ciervidîs
Roman d' police
On roman d' police ou roman policî u roman poliçrece (on dit eto: on polård), c' est on roman ki toûne åtoû d' ene inkete di police. Sovint après on moude.
Ene comedeye policire, c' est on roman policî, la k' li policî fwait toplin des biestreyes.
Ene pîce policire, c' est ene intrike policire djouwêye e teyåte.
Sacwants scrijhaedjes policîs e walon
== Hårdêye di "Moudes a Wayindje"
Categoreye:Romans Categoreye:Police
Sougniye
Sougniye (F. Soignies), c' est ene rebanêye comene del Walonreye, el province do Hinnot. thumb|Eplaeçmint del comene dins l' province thumb|Li Viete place|right thumb|Lès Grenadîs dol Gârde Impériale.|right C' est ene mwaisse veye d' arondixhmint, ki l' esegne ALW, c' S. Ban d' Sougniye: