cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tchestea
Motlî
On ptit tchestea si loméve on tchession, on tcheslet, on tchestret, on tcheslinea, ene tchestele.
Diermite eterdoetrece
Senes
Sovint ene maladeye k' on n' voet nén, ca ele ni fwait waire xhaler.
Sinte Bedje
Riprezintåcion del sinte
Mousseye e beguene ki poite ene eglijhe avou set clotchîs.
Diermite eterdoetrece
Mediaedje et espaitchance
Passer les biesses dins on batchea avou des prodûts come li formol oudon l' sulfate di keuve.
Categoreye:Maladeyes des bovrins Categoreye:Maladeyes do doet des bovrins
Sinte Bedje
A Andene.
Li vénrdi après messe, les mames î amoennént leus tchêtchiveus efants, et les fé cråler inte li tåve et l' soûmint (37 cintimetes) et fé troes côps l' toû del mîtrinne colone, nouv vénrdis en erote.
Tchestea
Les tchesteas del Moyinådje
thumb|vî tchestea d' Creve-cour El Moyinådje, les tchesteas d' disfinse estént sovint metou so des croupets. Et minme so des cresses avou des falijhes d' on costé come a Bouyon). Mins faleut eto aveur on sourdant po s' ahessî d' abwesson.
Sinte Bedje
A Andene.
Gn a ene grande porcession a Andene li set di djulete.
Tchestea
Les tchesteas del Moyinådje
Gn aveut des tours, on pont rlevrece, et des craeyes dins les meurs po saetchî des fritches so les innmis k' årént volou griper après. C' esteut les airtchires, k' ont divnou des calonires cwand gn a yeu des canons.
Did totåtoû, gn aveut des parfondès corotes, rimpleye di rinnes, les dewes. Po les cwåcaedje des guernouyes èn nén disrindjî l' tchesturlin, les manants divént aler bate l' aiwe.
Sinte Bedje
Li perlinaedje a sinte Bedje ezès belès letes e walon.
Bedje Categoreye:Crustinnisse
Tchestea
Les tchesteas del Moyinådje
Ôtes mots do motlî des tchesteas d' disfinse :
Les tchesteas des tins modienes
Divant l' ouxh, c' est tos pårtchets avou des fleurs et des hourêyes d' åbes.
Il ont stî sovint rvindous pa les eritîs des ancyins tchesturlins, pask' i costént foirt tchir a-z etertini. Et a tchåfer. C' est bråmint des ritches traeyincieus, u des politikîs aritchis, kécfeye did foû payis, k' els ont ratchté. Ubén l' estat u les provinces.
Sourdant et pî-note
Categoreye:Bastimints Categoreye:Moyinådje
1866
Ôtès djins
Categoreye:Date
Cawete -inme
Li sustantif mostere :
Foû-rîle :
Louwis do Coron do Bu
thumb|Edicion avou ene coviete a pårt Louwis do coron do Bu, c' est on live rashonnant totes les ptitès prôzes da Louis Marcelle, dedja eplaideyes divant dins l' Bourdon.
Il a rexhou po les cint-z ans do scrijheu.
Cawete -inme
L' addjectif, ki s' mete todi padvant l' no, mostere l' ôre ki respond å nombe do bodje.
Louwis do Coron do Bu
Eplaidaedjes
Li live a passé come limero unike 738 & 739 (moes d' setimbe et d' octôbe 2021) del gazete «El Bourdon».
Lompré-el-Fåmene
Lompré-el-Fåmene (la-minme : Lomprè, fr: Lomprez), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Welin.
Cawete -inme
Djinre
Li djinre do sustantif est omrin et femrin po l' ôre:
Louwis do Coron do Bu
Esplikêyes do tite
«Louwis», come di djusse, c' est l' pitit no do scrijheu
Li «coron do Bu», c' est on coulot d' Souvret, la k' l' oteur a vnou å monde et crexhou.
Cawete -inme
Djinre
Il est omrin po l' pårt (fraccion).
Louwis do Coron do Bu
Esplikêyes do tite
On «bu» (ossu bû, boû), c' est ene coine eyou çki l' aiwe vént foû d' tere a mwintès plaeces, nén todi les minmes. Çoula clope avou l' lomaedje oficir di ç' coron la: «rue du marais».
Cawete -inme
Djinre
Il est omrin et femrin po l' addjectif.
Feu e l' aisse
On feu e l' aisse, c' est on feu ki s' fwait dins ene grande lådje tchiminêye, sins stouve.
Discrijhaedje
Li tcholeur pout esse revoyeye dins l' tchambe metowe padrî li tchminêye (li bele plaece), pal voye d' ene take.
Valdenebro
Valdenebro, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Feu e l' aisse
Discrijhaedje
Divinltins, on cujheut e feu e l'aisse, tot pindant les tchôdrons avou l' amagnî a cure après on crama.
Valdenebro
Categoreye:Castile et Leyone
Feu e l' aisse
Discrijhaedje
Ådzeu do feu e l' aisse, gn av li djivå, avou on rabat di tchminêye (bråye, brayire, rabatea…) ki pindeut après.
On pout eto suspinde eto li feu e l' aisse.
Ahesses d' on feu e l' aisse
thumb|fiers di murea (nén metous sol murea) Astok do feu a l' aisse, gn aveut tofer les fiers di murea
Pus vî, gn aveut cobén ene damjhele : c' est ene usteye di fier ki s' agritchive å crama; li boket do dzeu agritchî å crama, did la deus bresses ki dschindèt, et å dzo on boket d' coûtchî kelzès radjond, å mitan do boket d' coûtchî i gn a-st on rond (di coûtchî eto).
Dins l' aisse, gn a eto les cropecindes.
Po resprinde on feu k' eva, gn a l' shoflete.
Categoreye:Måjhon Categoreye:Decoråcion Categoreye:Feu
Vianden
thumb|Vianden è 1957 thumb|Vianden è 1957
Spirou eyet Fantasio
Spirou eyet Fantasio est ene binde d' imådje askepêye e 1938. I gn' a 55 alboms asteure eyet li produccion porshuve core. Des ouves derivêyes, tel k' on cartoune e 2006, ont rexhou.
Fotografeye
centré|vignette|Dessén d' Spirou eyet d' Fantasio al [[Charleroi Janson (Ledjir metro d' Tchålerwè)|ståcion Janson.]]
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Bindes d' imådjes
Goydelike
lingaedjes > indo-uropeyin > gayel > goydelike
Les troes lingaedjes goydelikes co vicants enute sont l' irlandès, li gayelike escôswès, eyet l' gayelike di l' Iye di Man. Dins l' tins, les lingaedjes goydelike estént limités a l' Irlande, mins å 6inme sieke des colons irlandès ont cmincî a baguer viè l' Escôsse et displaecî l' lingaedje britonike ki s' î troveut la. Li lingaedje di Man, lu, vént do gayelike escôswès, avou bråmint des apoirts do vî norvedjyin do tins ki l' Iye di Man esteut dzo l' contrôle des Vikignes Les lingaedjes goydelikes ont stî cmons sol coisse ouwess di l' Urope celtike; i gn a des indices k' on djåzéve on lingaedje goydelike el Galice, å nôrouwess di l' Espagne.
Li irlandès est onk des deus lingaedjes oficirs di l' Irlande ey est co lådjmint cåzé, copurade e l' ouwess do payis. Ene redjon gayel-cåzante est lomêye on Gaeltacht eyet on les trouve dins les contés di Donegal, Mayo, Galway, Kerry eyet, mins nerén ene miete di moens, a Waterford eyet Meath.
Li gayelike escôswès est co cåzé å nôr eyet a l' ouwess del Sicôsse, eyet ezès Hebrides; mins e pårteye cåze do manke d' aspoya oficir, e pårteye cåze d' on ebagaedje e grand nombe, i gn a nén ostant di cåzus natifs ki davance. On pinse k' i gn a asteure (2003) kékès 1.000 cåzeus di gayelike escôssès el Nouve Escôsse (å Canada) eyet 60.000 el Escôsse.
Li gayelike di l' Iye di Man aveut disparetou, mins des efoirts pol raviker sont fwaits.
Les ôtes lingaedjes gayels, del brantche britonike, sont li walès, li burton, eyet li cornike k' est cåzu stindou.
Categoreye:Lingaedjes Categoreye:Gayel Categoreye:Monde celtike
Todi poujhåve enerdjeye
Le todi-poujhåve enerdjeye u l' nén spoujhåve enerdjeye, u co ranouvlåve exhowe, c' est ene enerdjeye ki n' si spoujhe nén.
Uzaedje des enerdjeyes todi poujhåves dins tchaeke payis.
Porcintaedje des enerdjeyes todi poujhåves dins l' enerdjeye totåle e 2004.
Categoreye:Enerdjeye Categoreye:Ecolodjeye
Ahwache
L' ahwache (e cmon amazir marokin «ⴰⵃⵡⴰⵛ», AFE /ˈæħ.wæʃ/), c' est ene danse foclorike do Grand Atlasse et des ôtès contrêyes (techelheyt-cåzantes a Nonne do Marok).
Dansaedje
Les muzicyins sont metous å mitan, et le danseuses fwaiynut on rond åtoû d' zels.
Li nombe di danseuses pout aler disca on cint, dins les grandès fiesses.
Normåldimint, les omes ni dansèt nén, mins onk des muzicyins pout fé on pas d' danse avou ene des danseuses.
Dins les shijhes privêyes, les danseuses vinèt priyî les djins, ome et cmeres, a s' mete avou zeles dins l' rond.
Instrumints
Les muzicyins ont des taburins (amazir ⵜⴰⵍⵍⵓⵏⵜ ⵏ ⵓⵃⵡⴰⵛ, tallolt n oHwach, u ⵟⵟⴰⵔⵜ ⵏ ⵓⵃⵡⴰⵛ, TTart n oHwach; taburin d' ahwache) et djouwer après èn adrovaedje d' on tchant «emey tchapele».
Gn a eto on gros tabeur, li bendir (amazir ⴱⵏⴳⵔⵉ, bengri), ki bouxhe erîlêymint, on côp a pô près totes les sgondes.
Pout gn aveur eto ene sôre di timbale lomêye "naqus", fwaite d' ene sôre di djante di rowe, k' on bouxhe dissu avou come deus gros picårds.
Vicansté
L' ahwache si danse coranmint, disk' ås djoûs d' ouy, dins les fiesses di viyaedje et les fiestivals, ey eto po les tourisses di passaedje.
Djimepe-so-Mouze
Gnmèpe [n.pl.] ancyin ptit ban del Walonreye, e F., rebané avou Sèrè; limero diyalectolodjike: []; vî limero del posse:
Djimepe-so-Mouze (dins ene fråze, la-minme, a Djmepe, prononcî a Gn'mèpe; F. Jemeppe-sur-Meuse), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Serè, el province di Lidje.
Istwere
Li 19 di måss 1867, les houyeus fijhèt greve po esse rihåssîs. Leu mouvmint si ståre pattavå l' Bassin lidjwès.
Motlî walon
Motlî del houyreye a Djmepe : Motlî Haust sol houyreye
Sicrijheus e walon
Joseph André î a dmoré lontins.
Sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye
Mildiou del vegne
thumb|dizo d' ene foye di vegne avou l' mildiou Li mildiou del vegne, c' est on mildiou k' acsût les vegnes.
(rascråwant tchampion) Plasmopara viticola.
Istwere del maladeye
Il a stî responsåve — avou des ôtes sacwès —, å cminçmint do 20inme sieke, del rwene des vignrons totavå l' Urope, aprume e l' France.
Senes del maladeye
So les foyes, on voet des ptits blancs ronds, ki s' agrandixhnut et divni ene plake. Li texhou del foye flouwixh å mitan.
Médyince
On stritche do soûfate di keuve (CuSO4, «boleye di Bordo») dispu l' 19inme sieke, aprume po-z espaitchî l' rascråwe cwand il a fwait crou ou brouhiner.
Cwand l' vegne est ddja bén atakêye, on sieve asteure pus voltî des contrutchamosses come li ciproconazole, mancozebe u l' mefenocsan.
Categoreye:Maladeyes des plantes Categoreye:Vegne Categoreye:Tchampions microscopikes
Cåvea lidjwès (soce)
thumb Li Cåvea lidjwès u Rweyå Cåvea lidjwès (oficirmint, li Rwèyål Cåveau Lîdjwès), c' est ene soce pol walon metowe so pås so fotches e moes d' måss 1872 pa Toussaint Brahy.
Tîhondje
Tîhondje (F. Tihange), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Hu, el province di Lidje. Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
Cåvea lidjwès (soce)
Vicansté
E 2022, il adjinçnît ene bate di scrijhaedje, acviernêye pa Armand Herbeto.
Halazî
Halazî (la-minme e gåmès: Halazi ; F. Halanzy, lussimbordjwès: Hueldang, Hoeldang, almand Holdingen), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Ebindje (Éibeng), el province do Lussimbork.
Cåvea lidjwès (soce)
Categoreye:Soces pol walon Categoreye:Lidje
Etimolodjeye do walon
L' etimolodjeye do walon, c' est tos les sourdants des mots walons.
Tayons-bodjes
Les tayons-bodjes, c' est l' les mots d' on lingaedje did dinltins k' ont stî wårdés dins on mot walon d' asteure. I provnèt, des pus corants ås pus råles sourdants :
Calcaedjes
Sacwants mots ont stî calkés di vicants lingaedjes :
Statistikes
E l' Hesbaye lidjwesse, e mitan do 20inme sieke, on avira les sourdants laténs a 65 åcint do motlî et les sourdants tîxhons a 19 %. Li restant c' esteut des calcaedjes, copuvite do francès, des taeyons-bodje mots-bruts, et di totès sores. (Warnant, 1949).
Dinêyes les pus fiyåves so l' etimolodjeye do walon
* Categoreye:Etimolodjeye Categoreye:Lingaedje walon
Villaciervos
Villaciervos, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Jean-Claude Somja
thumb|(1997)|100px Jean-Claude Somja, cobén riwalnijhî e Djan-Clode Somdjan ubén e Djan-Clôde Somja, c' est on bouteu pol walon ey on scrijheu dins l' minme lingaedje.
Scrijhaedjes
Lisse vinant d' roci :
Sicrijhaedje e francès sol walon: «La langue wallonne, pour une réhabilitation» (diviè 1995).
Waibe
Jean-Claude Somja shonne foirt actif so les rantoeles di soçnaedje, veyånmint ki manaedje ene troke di soçon : "Pour la sauvegarde de la langue wallonne".
Sourdants
Somja Somja
Diermite
Ene diermite, c' est èn maladeye avou d' l' efouwaedje del pea.
Tournikete
🇱🇰 tourniket
Diermite
Diermite a pårt
Categoreye:Efouwaedje (medcene)
Anverse (cinte-veye)
Anverse, ç' est l' no d' ene ribanêye comene el Flande, mins ç' est eto l' no d' èç cinte-veye. I gn' a bråmint d' hamtea, inte di zels : èn hamtea po les studiants ; èn hamtea k' est, e fwait, ene rowe d' handele, et tchik et tchak.
Socrate
Socrate (e vî grek Σωκράτης, Sôkratês) a skepyî dilé Atene e -469 et a morou e -399. Ci fourit-st on grek filozofe, li mwaisse di Platon.
I n' a scrît pont d' live. Adon on n' conèt si filozofike tuzance ki pa s' dissipe Platon eyet sacwants ôtes greks filozofes come Aristote ou Diyodjinne Laèrcius.
Categoreye:Rilomés filozofes Categoreye:Civilizåcion greke
Torreblacos
Torreblacos, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
1489
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Zonigne d' olyinnes
thumb|380px|right|tourniketreye metowe so ene cresse e l' Andalouzeye On zonigne d' olyinnes (rabaxhanmint, ene tourniketreye), c' est ene astalåcion di sacwantès olyinnes metowes ene dilé l' ôte po produre do corant electrike.
Po moenner evoye li corant disk' a ene cintråle, on fwait de nouzomès trintchêyes.
Eplaeçmints po les tourniketreyes
Ene tourniketreye ni pout esse metowe en alaedje ki la k' gn a del grande air tote l' anêye, come sol boird del mer u so les cresses. On ndè pout mete eto dins des plins, e plinne mer, et minmes ezès veyes
1865
Ôtès djins
Categoreye:Date
Zonigne d' olyinnes
Diswalpaedje des tourniketreyes
Ene tourniketreye prodût del todi-poujhåve enerdjeye.
Ene tourniketreye, c' est on pordjet ki pout åjheymint rascode des subsides MDP avou l' metaedje so pîs do Protocole di Kyoto.
thumb|construjhaedje d' ene tournikete Enercon E-70 nén lon d' Magdeburg, e l' Almagne
E 2004, les tourniketreyes eployént 1500 djins el Beldjike, et 20.000 e Daenmåtche (chifes). E 2005, gn aveut 29 tourniketes el Walonreye ki produjhént 40 megawates. On-z a les pinses d' aveur 200 megawates e 2010.
Gn a purade des tourniketreyes el Flande, dins l' mer.
El Walonreye, a on metou moumint fwait pår frisket po-z enonder des pordjets di tourniketreyes (so les cresses di l' Årdene), paski les djins sont wårdiveus pol payizaedje.
El Neyerlande, end a eto å mitan des tchamps.
Ehalaedje po l' evironmint
Les tourniketreyes disnortèt les tchawe-soris.
Ça n' disrindje nén les voyaedjants oujheas.
Ça n' fwait waire di brut.
Tant k' al laideur pol payizaedje, c' est tchaeconk ki l' sint diferinnmint.
Alére
Categoreye:Ecolodjeye Categoreye:Enerdjeye Categoreye:Vint
Yache-dilé-Halazi
thumb|plake e francès Yache-dilé-Halazi (la-minme, tot bounmint a Yache, Fr. Aix-sur-Cloie ou Aix-sur-Cluse, almand Esch auf der Hurt), c' est on hamtea d' Halazi.
Gn a eto èn ôte Yache : Yache-dilé-Inguezêye.
Brontchite
Ene brontchite, c' est èn maladeye avou d' l' efouwaedje des brontches.
Categoreye:Efouwaedje (medcene) Categoreye:Sistinme respirrece
Yache
E splitchant motî : Yache
Anêyes 1310
13inme sieke | 14inme sieke | 15inme sieke
anêyes 1290 | anêyes 1300 | anêyes 1310 | anêyes 1320 | anêyes 1330
1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319
Edvincions, Dischovraedjes
Categoreye:Date
Dobe cawete -let
Let Li dobe cawete -let, c' est ene dobe cawete di sustantifs, ki s' trouve dins des raptitixhas.
Etimolodjeye
Li ristitchete -l- provént dandjreus del cawete -ale, li femrin del cawete -ea.
Adon, c' est deus raptitixhantès cawetes metowes ene après l' ôte.
Boudje
Boudje (/buʧ/; fr: Bouge),, c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye,
thumb|eglijhe Sinte-Magrite
Tuzance walone
Vaici, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» avou l' accint d' Boudje pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province di Nameur
Anêyes 290
2inme sieke | 3inme sieke | 4inme sieke
anêyes 270 | anêyes 280 | anêyes 290 | anêyes 300 | anêyes 310
Edvincions et discovraedjes
Categoreye:Date
Sustantivire
Ene sustantivire, c' est ene troke di mots ki djouwnut el sintake del fråze come on sustantif. Par egzimpe pa sustantivaedje d' ene fråzlete. Ou pa aplacaedje, pacô pa aplacaedje tîxhon.
Les sustantivires sont scrîtes avou leus mots disclapés, ou aclapés pa des loyeures. S' il ont stî aclapés podbon, et piede leu ravizance di sustantivire, on lzès pout rwaitî come sustantifs simpes.
sustantivire simpe
Les deus mots sont onk dirî l' ôte, sins dvancete
sustantivire avou ene divancete
On les scrît tenawete avou ene loyeure, cwand l' sinse est ene miete diferin des mots simpes (feu-d'-li, laire-ås-poyes)
sustantivire addjectif sustantif
Si l' plaece di l' addjectif shût l' uzaedje normå et ki l' sinse des mots est bon, on n' metrè pont d' loyeure. Mins bén dins les ôtes cas :
S' i sont scrîts aplakés, i polnut esse loukîs come on sustantif simpe :
sustantivire codjowa coplemint
🇱🇰 Aplacaedje (linwince)
Egzimpes :
Ces mots la sont todi scrîts avou ene loyeure. Ene dujhance sins loyeure s' aveut astalé e sistinme Feller (El Bourdon) mins çoula dzôrneye l’ ouy ki cwirt li sintake del fråze k’ i lét.
On scrît pus voltî li diterminant å singulî.
mots d' aplacaedje tîxhon
🇱🇰 Aplacaedje tîxhon
S' i sont scrîts aplakés, i polnut esse loukîs come on sustantif simpe.
Pareymint avou on court diterminant scrît avou loyeure po des råjhons grafikes :
Aplacaedje (linwince)
Categoreye:Croejhete Categoreye:Croejhete walone
Eur-li-Tîxhe
Eur-li-Tîxhe, c' est èn ancyin ptit ban del Flande, el Province do Limbork (Flande, Beldjike).
Transliteraedje do grek
Li transliteraedje c' est l' manire di riscrire des mots ou on tecse sicrits dins èn alfabet diferin.
Cisse pådje cial mostere li manire di transliterer les nos d' djins eyet d' plaece greks, e caracteres greks eviè des caracteres laténs, al môde do scrijhaedje walon.
Li prumire eyet l' deujhinme colone mostrèt li grande eyet l' pitite lete di l' alfabet grek. Li troejhinme colone mostere li cmon transliteraedje pol walon; li manire di scrire les nos greks dins on tecse e walon. Pol transliteraedje dins d' ôtes lingaedjes (francès, inglès, almand, evnd) alez vey li wikipedia di ces lingaedjes la.
Eur-li-Tîxhe
Il est metou djusse djondant Eur-li-Romin.
Toponimeye
Categoreye:Province do Limbork (Beldjike)
Transliteraedje do grek
Categoreye:Grece Categoreye:Lingaedjes
Fier
Li fier, c' est èn elemint do tåvlea Mendeleyev, del troke des metås, kinoxhou dizo l' essegne atomike Fe, li limero atomike 26, et l' pwès atomike 	55,845.
Il est d' grijhe coleur.
C' est l' metå li pus corant sol Daegne.
Avou l' ocsidjinne, li fier erunixh.
Parintaedje
Fe Fe
Djinefe-el-Condroz
Djinefe-el-Condroz u Djinefe-e-Condroz (pol discramyî des ôtes Djinefe; la-minme, a Gngnefe), e francès, Jeneffe(-en-Condroz), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Havlondje, el province di Nameur.
Gn a des ôtes viyaedjes ki s' lomèt "Djinefe.
Reznos
Reznos, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Louis Renard
Louis Renard a vnou å monde a Tîhondje, li 17 do moes d’ måss meye ût cint cwatru-vint cwate. Il î dveut mori cwatru-vint–z ans pus tård (e 1965).
Il a scrît des clapants arimés e walon.
I dveut esse riprins dins l' Pordjet d' antolodjeye des scrijheus e walon do Payis d' Hu da Djhan-Pire Dumont.
Di s' mestî, il esteut mwaisse maçon, pu artiyeu al guere di 14.
Si vicåreye
Si pa esteut maçon, et come li ptit Louwis esteut l’ pus vî d’ ene famile di ût efants, i dva cwiter li scole cwand il ourit catoize ans po–z aler avou s’ popa ovrer å maçon.
Come di djusse, i cminça come aprindisse, come mandaye, a aidî les maçons. I djheut k’ il aveut poirté des meyes d’ oujheas so si spale.
Mins al nute et li dimegne, i studyive et aler al « Sicole industriyele » di Hu et il a–st avou s’ diplome di capacité. Si bén k’ e 1912, la k’ il aveut vint–ût ans, i s’ a metou a s’ conte come eterprindeu–maçon.
Des ans pus tård, c’ esteut l’ guere di catoize. Louwis fourit artiyeu a foirt d’ Evgnêye (c’ est on des foirts di Lidje). Li guere atake li cwate, li dijh il est acsû par des bokets d’ obus. Il ala-st a l’ ospitå d’ Lidje. Ene feye riweri, on l’ emoenna e l’ Almagne, wice ki dmora cénk anêyes prijhnî. C’ est la ki s’ meta a scrire des powinmes. Come bén des ôtes (Françwès Warnotte, metans, il aveut l’ må do payis et motoit li tins do tuzer et do scrire.
Djivêye d' arimés
C' esteut on pordjet d' eplaidaedje, acvierné pa Djan-Pire Dumont, mins ki n' a sepou vni foû di spexheur. Les bokets ont stî eto eredjistrés e-n ene sitroete plake fwaite al mwin.
Li corone di brouhîre C ‘èst Noyé Novimbe Por vos qui monte di garde a l’ ombe dè vî tiyou Li vî pont d’ bwès Li vî pommî Li bribeû Vèsprèye Al cinse Li soyeû Al fôdje Li facteûr On rèyon d’ solo Lès sabots Li dièrinne bwèhe Li vèye vôye Li cwèrbâ èt li r’nâ Li dj’vâ d’ carton Li plèce vûde Li mwèrt dè fâwe Li vî molin Li bouhon d’ heuponî Li cohète di pâquî Ponnes èt djôyes Bènèdiction Li cok’mâr èt l’ crassèt Djôsèf Fleûrs di pôve Fréses di Tihondje W-è-st-èle èvôye ? Pompon Cou qu’ èle m’ a dit Pôve chèvreû Lès foyes toumèt A l’ prumîre aronde A r’vèye Li banse di wèzîre Sès prumîs pas Li p’tit solé Nute d’ iviér
Sourdant
Renard, Louis
Maurizio Malvestiti
thumb|(e 2014) thumb|droite
Maurizio Malvestiti, c' est on curé itålyin k' a divnou eveke di Lodi li 26 d' awousse 2014.
Il a skepyî a Marne de Filago li 25 d' awousse 1953. I fourit apriyesté e 1977. Di 1994 a 2014, il a stî on responsåve del Congregåcion po les Eglijhes do Levant.
Il a stou fwait eveke li 11 d' octôbe 2014 à la Pirlodje Sint-Pire al båzlike Sint-Pire a Rome.
Sourdants
Malvestiti, Maurizio Malvestiti, Maurizio
NRK
El NRK u Norsk rikskringkasting (Societé norvedjinne d' radiyodifûzion) est li televuzion publike norvedjinne, dins l' mimne djinre k' el RTBF, e Walonreye.
Televuzion
Lisse dès tchinnes :
30 d' awousse
Li 30 d' awousse, c' est li 242inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 243inme po ls anêyes bizetes), avou 123 djoûs ki dmorèt co disk' al fén d' l' anêye.
NRK
Radio
Lisse des tchinnes :
30 d' awousse
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Loukîz eto a :
NRK
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Beldjike Categoreye:Radio Categoreye:Televuzion
30 d' awousse
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
28 d' awousse - 29 d' awousse - 31 d' awousse - 1î d' setimbe - les 366 djoûs d' l' anêye
Categoreye:Date
1864
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Må d' Lyme
Categoreye:medcene Li må d' Lyme, c' est ene maladeye des djins ki s' prind avou l' hagneure di boschet, et kel cåze, c' est on microbe del nindje des Spirochetus.
Sene del maladeye di Lyme.
Li må d' Lyme kimince pa ene dôsse al plaece del hagneure. Deus a ût djoûs pus tård, vos estoz foirt hode. Ça deure sacwants moes inla.
Après, ça si rtape sol cour, sol cervea, so les djonteures u so les ouys.
Istwere do må d' Lyme
Ça a stî ricnoxhou ezès Stats-Unis diviè 1975. Les prumîs cas ont stî trovés el Walonreye ene miete pus tård, li long del Tinre (Dendre). Asteure, on l' rescontere pattavå, la k' gn a de tikets.
Ricnoxhance
Li må d' Lyme est foirt målåjhey a ricnoxhe, aprume å cmince. Li méde tuze sovint al mononucleyoze. Après, on l' pout maxhî avou des må d' tiesse, des djointurites, evnd., sins metowe cåze.
Médiaedje
Come li cåze, c' est on Spirochetus, li penicilene rote bén. Eco fåt i ricnoxhe li må a tins.
Minêyolodjince
Li må d' Lyme va ariver pus sovint les anêyes ki l' esté est pus tchôd, metans come e 2003.
Espaitchance
Si vos alez dins l' bwès di l' esté, metoz des botes et les djambes del marone divins les botes. Cwand vos rivnoz al måjhone, riwaitîz bén si s' i gn a nou boschet agritchî après vos. Si vos lzès rsaetchî divant doze eures, vos n' ploz må d' esse rascråwé.
Scolite di l' epiceya
Li scolite di l' epiceya, c' est on scolite k' atake l' epiceya.
Discrijhaedje
C' est on ptit inseke schaerbotrece, 5 milimetes long, di brune coleur.
Il est poyou so tot s' coir. Ces pwels la vont schover les galreyes.
Les spessès aiyes sont discovrowes å coron, po fé come ene ramassete.
Vicaedje
I s' rewoeye e bontins, et cweri après on sapén. Il î schave tot droet on trô et on nel voet pus, disca çk' i rvegne tiper foû les poussires di foraedje. Tot rescoulant. Après on tins, il arive al coûtche d' ene seule celule
Istwere di l' atake do scolite di l' epiceya el Walonreye
🇱🇰 Istwere des scolites del hesses et des åbes sapinreces el Walonreye
Senes di l' atake
Li schoice tome.
L' åbe saye di s' disfinde tot sûnant del hårpixh.
Dizo li schoice, des sôres di desséns simetrikes (did la, li no latén do scolite, li tipografe).
Lûte
Abate les sapéns malådes et les schoircî, eyet broûler les schoices eyet les ptitès coxhes.
Espaitchance
Categoreye:Maladeyes des plantes Categoreye:Åbes sapinreces
Sergio Mattarella
Sergio Mattarella (skepyî li 23 d' djulete 1941 a Palermo), c' est l' prezidint di l' Itåleye.
Hårdêyes difoûtrinnes
Categoreye:Politikîs itålyins Categoreye:Rilomés politikîs Categoreye:Rilomés Itålyins
Anêyes 1300
13inme sieke | 14inme sieke | 15inme sieke
Liceras
Liceras, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Atacaedjes terorisses di Brussele et Zaventem (2016)
L' atacaedje terorisse di Brussele, c' est des petaedjes di deus bombes metowes pa des terorisses ki s' ont passé li 22 d' måss 2016 a Brussele et Zaventem.
Les atakeus dijhît adji å no do Dayech. C' esteut l' minme nindje mouderrece ki l' cene ki meta so pî l' atacaedje terorisse di Paris e moes d' nôvimbe 2015.
Gn ourit 34 moirts (avou deus terorisses camicåzes) et 340 djostés.
Alére
Jean Cayron; deus bombes petnut a Brussele; les metros rôlnut; 78 (esté 2016).
Categoreye:Beldjike Categoreye:Terorisse Categoreye:Brussele
Dumont
Les scrijheus e walon et rcwereus sol walon ki leu no d' famile, c' est "Dumont" :
1479
16inme sieke | 17inme sieke | 18inme sieke
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 1640 | anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 1670 do calindrî grigoryin.
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Tropike do Gadot
Li tropike do Gadot, c' est ene forveyowe roye metowe come on ceke sol Bole daegnrece, et ki mostere la ki l' solea lût di scwere avou l' tere li 21 di setimbe. C' est l' kiminçmint d' l' esté sol Dimeye-Bole nonnrece.
Di l' ôte des costés del Daegne, gn a l' Tropike del Crantche.
Categoreye:Djeyografeye Categoreye:Daegne
Vierset
Après cwè estoz ki ccirt ?
Lete N
thumb|250px|Grands et ptits N
Ceréjhe
Les ceréjhes c' est l' frut do cerijhî (k' on dit eto l' tchersî).
Lete N
Li lete N, (grande lete “N”, pitite lete “n”), c' est 14inme lete eyet l' 11inme cossoune di l' alfabet latén.
Ceréjhe
C' est on frut ki vént a trokes, bén rodje et rond, avou on nawea (pirete), et k' est maweur diviè l' moes d' djulete el Walonreye.
Mins gn a toplin des ôtès sôres di cerijhîs, inte di zels, li såvadje tchersî.
Blanc-må
On blanc-må ou fotchroûle ou fotchrê ou boigne clå eterdoetrece c' est ene des pus corante maladeye do doet des bovrins.
Ceréjhe
Atakeus
Les ceréjhes, gn a des moxhons ki les magnnut voltî, come les måvis, les ôrimieles.
Blanc-må
Discrijhaedje
C’ est èn efouwaedje do texhou d’ raloyaedje metou inte les deus doets des rodjès biesses dedja bén scraifyeyes.
Ceréjhe
Atakeus
On-z è cåze sovint dins l' xhinaedje di leu xhufla.
Blanc-må
Minêyolodjince
Il arive å pus sovint cwand les biesses rotèt dins les broûs, et k’ gn a des piretes dins tere. Mins i pout avni totossu bén dins les ståves waire djetés.
2017
Ça s' a passé ciste anêye la
vignette|Coviete del binde d' imådje: Gama-coûte: kimint k' ça rote?
Ceréjhe
Sôres di ceréjhes
Categoreye:Åbes ås fruts Categoreye:Magnåves fruts Categoreye:Rôzacêyes
2017
Etrevéns a vey avou l' Beldjike
Li prezidint del Catalogne Carles Puigdemont, ki vént d' esse "cayî a l' ouxh" vént "viziter" Brussele li 30 d' octôbe. L' Espagne dimande oficirmint di l' arester et d' lyi ravoyî (li 3 d' nôvimbe). Li djustice bedje s' ocupe del kesse, mins l' ome dimeure libe disk' å dbout d' l' anêye.
Blanc-må
Senes del maladeye
Li må aspite d’ on plin côp. Li biesse a ene pate do drî houzêye, dizo l’ bolet. Eneviè ene roye ki pårtixhreut li dbout del pate e deus, des deus costés sont pareys. Les ongletes ni sont nén acsûtes.
Kilomete
Li kilomete (sovint acourti a km), c' est ene muzeure di longueur ki våt 1000 metes.
Blanc-må
Senes del maladeye
Li biesse xhale tot djus.
Kilomete
Il a replaecî l' eure cwand on a cmincî a n' pus aler å lon a pî.
Blanc-må
Senes del maladeye
Après on djoû u deus, sins médiaedje, li pea d’ inte les ongletes va blanki, pu schirer et leyî cori les oumeurs ki flairèt l’ moite tchå.
70
-1î sieke | 1î sieke | 2inme sieke
Blanc-må
Cåze del maladeye
Li bactreye Sphaerophorus necrophorus (bacile do moraedje des tchås) est ricnoxhowe come li cåze del maladeye. Mins, pol lu moussî inte les doets, i fåt ene digreteure del pea d’ inte les ongletes.
2017
Ôtès djins
Categoreye:Date
Blanc-må
Médiaedje
C’ est ene des maladeyes ki rwerixh li pus rade avou des antibiotikes. Ene seule pikeure est assez, å cminçminnt, todi.
S’ i n’ est nén médyî, li må pout wangnî li djonteure inte li deujhinme et l’ troejhinme dognon. Adon, li biesse va piede ene onglete, et al fén diveur esse evoyeye a l’ abatwer.
Categoreye:Maladeyes do doet des bovrins Categoreye:Maladeyes des bovrins
70
i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans | dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans
anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90
65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 | 71 | 72 | 73 | 74 | 75
Potreye
thumb|For di potî e Marok Ene potreye, c' est on taexhon fwait avou del foite tere (årzeye, diele).
Li ci li les fwait si lome on potî
Dinltins, gn aveut des martchands ki tournént les viyaedjes po vinde des potreyes, c' esteut les potriyeus.
Kilomete
Li kilomete a l' eure, c' est ene muzeure di vitesse corante po les rôlants éndjins.
Benoit (discramiaedje)
Benoit u Benoît, c' est on no d' famile di l' estat civil bedje, vinant å ptit no «Benoet» (Bènwèt, Bunwat, Bënwat, divinltins Bèneût).
70
Cisse pådje chal c' est po çou k' s' a passé e l' anêye 70 do calindrî grigoryin.
Benoit (discramiaedje)
Sicrijheus e walon å no d' famile «Benoit» u «Benoit»
Ôtes rilomés Walons å ptit no «Benoit» u «Benoit»
70
Ont morou ciste anêye la
Categoreye:Date
Potreye
Li mwaisse veye del potreye el Walonreye, c' est Boufiou.
Potreyes especiåles
Categoreye:Mestîs
Feminisse
thumb|Feminisse thumb|100px|left|essegne des feminisses radicales Li feminisse, c' est on mouvmint d' idêyes ki disfind les abondroets des femes dins l' societé.
Kilomete
Categoreye:Muzeures Categoreye:Muzeures metrikes
Feminisse
Ene des prumirès feminisses fourit Terwagne di Marcour.
Ôtès rlomêyès feminisses :
Categoreye:Mouvmints d' idêyes Categoreye:Mouvmints sociås
Rovioûles
Les rovioûles u rodjetes u rodjeurs, c' est ene prindåve maladeye des efants, cåzêye pa on virûsse.
Senes del maladeye
Gn a toplin des rodjès plakes sol coir; gn a eto del five et do lårmaedje.
So les djins al noere pea, ça n' si voet nén si rade.
Ça pout ariver eto ås grandès djins, si ele ni l' ont nén yeu estant ptites.
Måle rilomêye del maladeye
On vout ki les Espagnols l' åyexhe apoirté e l' Amerike, çou ki touwa bråmint des Indyins des Carayibes, tantea k' i fourît dzindjnés.
Espaitchance
Asteure, dins cåzu tos les payis, on-z eploctêye les efants disconte del maladeye, dins des programes di l' Estat.
Sourdants
Categoreye:Maladeyes des efants categoreye:Maladeyes des djins cåzêyes pa on virûsse
1863
Ôtès djins
Categoreye:Date
Matamala de Almazán
Matamala de Almazán, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Medcén
Å djoû d' ouy, tos les medcéns ont-st on rôlea di 7 ans d' univ, pol moens.
Medcéns k' estént scrijheus e walon u rcwereus sol walon
Categoreye:Mestîs Categoreye:Medcene
Vierset (viyaedje)
Vièrsèt [n.pl.] ancyin ptit ban del Walonreye, e F. Vierset-Barse, rebané avou 4577 Modave; limero diyalectolodjike: [H 45]; vî limero del posse: 5271
Vierset, c' est eto on no d' famile del Walonreye.
Djurassike
Li djurassike, c' est ene termene do sgondrece (mezoyike).
C' est l' cene do mitan. Ele shuva l' triyassike, tot cminçant la 200 miyons d' anêyes. Leye-minme serè shuvowe do cretacike la 145 miyons d' anêyes.
On l' lome insi paski c' est adon ki les montinnes do Djura ont rexhou d' tere.
Mwaissès dnêyes
I cmince pal grande disparexhance triyadjurassike, la k' totes sôres di biesses dins les oceyans et sol tere vont disparexhe.
N' ont nén stî aduzés: les plantes, les dinozôres, les volantès cwarpeces (volants dinozôres et les biesses ås tetes.
Ça fwait : les dinozôres, corants et volants, vont divni li mwaisse sôre di biesses so tere 135 miyons d' anêyes å long.
Categoreye:Trevéns djeyolodjikes
Prosper Teughels
Prosper Teughels, c' esteut on politikî d' Tchålerwè.
Il esteut on mimbe do pårti recsisse.
I djåzéve walon et francès.
Kurt Suckert Malaparte
right|thumb|320px|Curzio Malaparte
Kurt Suckert Malaparte (riwalnijhåve e Kourte Zoukerte Malaparté), spoté Curzio, a skepyî a Prato li 9 di djun 1898 ey a morou a Rome li 19 di djulete 1957.
C' esteut on gaztî et scrijheu e-n itålyin.
Émile Dumont
Émile Dumont (di s' no d' pene el pantî del Dochriye), c' est on scrijheu e walon do payis d' Tchålerwè. Il a vnou å monde a Djumet e 1934.
I screye des arimés, sovint eplaidîs dins l' Bourdon, sovint po vanter l' Walonreye, aprume li "Payis Noer".
Ses tecses ont-st eto parexhou dins l' Chwès.
Di s' mestî, il est mwaisse pantî, did la, ès no d' pene.
Kurt Suckert Malaparte
Vicåreye
E prétins 1918, il est dins des tropes itålyinnes ki s’ batèt å costé des aloyîs a Blegné-dlé-Rénse.
Émile Dumont
Riprins dins l' Antolodjeye des 10 prumirès anêyes do Ptit Bourdon et dins "Tournez moletes".
Kurt Suckert Malaparte
Vicåreye
Après l' guere, i cmince pa moussî dins les mouvmints fachisses. Mins après, a cåze di ses critikes di Mussolini, i serè pûni sacwants côps.
Émile Dumont
Gn a des ôtes waloneus ki s' lomnut "Dumont".
Kurt Suckert Malaparte
Vicåreye
E 1941, i va shuve, come gaztî, li front d' l' Ess.
Émile Dumont
Hårdêye difoûtrinne
Onk di ses arimés, eplaidî so l' Aberteke
Kurt Suckert Malaparte
Vicåreye
Après l' guere di 40, i va divni comunisse.
Émile Dumont
Hårdêye difoûtrinne
Dumont Emile
Kurt Suckert Malaparte
Ouves
C' est on conteu di tåvleas foirt deurs et cinikes del veye di s' tins dins ses romans et totes ses pîces di teyåte. Romans :
Otobiyografeye : Malaparté a scrît tote l’ istwere di s’ vicåreye et il î raconte si passaedje a Sint-Houbert, la k' il scrît si prumî live.
Pîces di teyåte
Fime
Sourdants
Categoreye:Rilomés Itålyins Categoreye:Sicrijheus e-n itålyin
Måjhinete so rowes
thumb|astalêye thumb|ådvins d' ene marke di lucse Ene måjhinete so rowes u tiniwôsse, c' est ene pitite måjhon di bwès montêye so ene rimorke.
C' est po lodjî des djins ki vlèt viker pus simpmint.
Mwaissès dnêyes
Po ls Amerikins, ene sifwaite måjhinete ni dvreut nén awè dipus di 37 metes cwårés.
Ezès Stats Unis
E 2012, ene måjhinete so rowe costéve inte 20.000 et 50.000 dolårs US.
E l' Walonreye
Li môde a cmincî å coron des anêyes 2010. Les pris des måjhons avént gritchî pår (pask' on n' aveut pupont d' interesses e leyant ses cwårs e l' banke). Mins eto, gn aveut todi dipus d' djins ki vlént viker ecolodjicmint.
Divant les anêyes 2020, gn aveut nou manire di les mete dins ene dimande di prustaedje ezès bankes.
Raymond Bertrand
Raymon Bertrand (1907-1965) fourit on sicrijheu e walon do payis d' Tchålerwè.
Måjhinete so rowes
E l' Walonreye
Ces måjhinetes la sont vindowes a pårti di 50.000 uros. Mins end a des pus lucsuweuses ki vont disca 125.000 uros.
Raymond Bertrand
Scrijhaedjes
Il scrijha “l' Ascoxheye” e 1942.
Måjhinete so rowes
Sourdants
Categoreye:Bastimints Categoreye:Ecolodjeye
30 di setimbe
Li 30 di setimbe, c' est li 273inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin (li 274inme po ls anêyes bizetes), et k' i dmane co 92 djoûs disk' å coron d' l' anêye.
Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
Vey eto:
28 di setimbe - 29 di setimbe - 1î d' octôbe - 2 d' octôbe - les 366 djoûs d' l' anêye
djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete, awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Categoreye:Date
Tchesteas del Walonreye
Categoreye:Walonreye
Pådje des tchesteas del Walonreye
Bråmint des tchesteas del Walonreye ont stî saetchîs e portrait pa Jean-Pol Grandmont et eplaidî so les Cmons d' Wikipedia.
C' est bråmint des tchesteas modiene, mins n a eto des tchesteas del Moyinådje.
Hoûlmont
Hoûlmont (F. Houdemont), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Habâ, el province do Lussimbork.
Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins l' esplicant motî.
Istwere
On cminça a djåzer d' Hoûlmont å disonnmint del pårotche di Viyé-so-Smwès k' ala avou li distrîxhnaedje des bwès metous so l' aiwe di Rûle. On î baqtixha ene tchapele e 1777.
Etåle
Etåle, obén e Feller : Ètaule u Etale ([FR] Étalle ; [LO] Ètaule) est ene ribanêye comene del Province do Lussimbork. Ele est rwaiteye, nén-oficirmint, come estant dins 'l Payis d' Årlon.
Hoûlmont
Istwere
Dizo l' Redjime francès, Hoûlmont et Mortinsårt estént ene seule comene, et disk' a 1823. Adon, il a stî rebané avou Rûle. Li lwè do 15 di måss 1876 endè rfwait ene dislaxhêye comene.
Etåle
Economeye
Ene minêye di pesse des pourceas d' Afrike î cminça dins les singlés diviè l' 15 di setimbe 2018. Ele va dbrôler l' tourisse, aprume les otels, foirt dipindant des tchesses e l' erî-såjhon.
Hoûlmont
Djeyografeye
Hoûlmont est raiwé pa Rûle.
Sourdants
<References/>
Maurice Delbouille
Maurice Delbouille, c' esteut on linwincieu ey eto on politikî walon yet bedje.
Ouve come linwincieu
thumb|si rlomé live do les [[noyés walons]] Come ricwereu sol walon, on lyi doet aprume li Live Doutrepont-Delbouille so les noyés walons.
Delbouille Delbouille
1862
Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
Ôtès djins
Categoreye:Date
Molinos de Duero
Molinos de Duero, c' est ene comene del Redjon d' Castile et Leyone, e l' Espagne.
Categoreye:Castile et Leyone
Franca Falcucci
right|thumb|290px|Franca Falcucci Franca Falcucci, c' esteuta ene politicresse itålyinne.
Elle a skepyî li 22 d' måss 1926 a Rome, et a morou li 4 di setimbe 2014, todi a Rome.
Elle esteut mimbe del Democraçreye crustinne et senatresse di 1968 a 1992. . Dispu 1î d' decimbe 1982 et disk' å 28 di djulete 1987 elle a stî minisse de l' Instruccion des govienmints Fanfani V, Craxi I et II, et Fanfani VI. Elle fourit l' prumire comere a-z minisse di l' instruccion e-n Itåleye.
References
Categoreye:Politikîs itålyins Categoreye:Rilomés Itålyins
Varia
Li Varia, c' est on teyåte ey on cinema k' a stî basti etur 1910 eyet 1913. C' est on grand bastimint avou des stiles di tcherpintes diferintes ey ene piceure po l' Art Nouveau. Li Varia si trove e Djumet, dins l' rebanêye comene di Tchålerwè.
Prezintaedje
C' est l' on des dierins teyåtes do cinema padvant li Prumire guere daegnrece. Il a sti basti avou do cimint armé ey ene acinte di l' Art Nouveau, k' a stî fwaite på årtchiteke lidjwès : Émile Claes.
I gn a yeu bråmint des sacwès k' is s' ont passé dins ç' bastimint ci. Ça a stî on teyåte ey ene sinne po les music halls. Jacques Brel ey André Bourvil avént virpus stî bravourés rola. Adon, ça a stî on cinema ey al fén des féns, ene sale di danse avou li troke des Germinittes, askepeye pa Germaine Willig, li 19 di may 1947.
E 1992, les acintes ont stî classêye avou les monuments historiques ([WA] caliguluks istorikes) pol valeur k' elles ont. Ût ans padri, l' Institut du Patrimoine Wallon ([WA] Institucion do Patrimoenne Walon) a divnou li mwaisse tinant do Varia.
Classic 21
Istwere
Elle aveut stî askepyî e 2004, après l' disribanaedje del Radio 21 : d' on costé, Classic 21, di l' ôte PureFM.
Varia
Pî-notes
Cist årtike cial a stî, al atake, ratourné di l' varyisté francès-cåzante.
Sourdants
Categoreye:Djumet Categoreye:Teyåte Categoreye:Cinema bedje
Classic 21
Waibe-radios
Lisse :
Yuan
Li yuan (e sinogrames simplifiés 元, e pinyin yuán k'on dit [yɛn], «uên») ou renminbi (e sinogrames simplifiés 人民幣, e pinyin rénmínbì) est li divize nacionale del Chine. Divant 1995, deûs manoyes ôtes estint utiliseyes : li renminbi èt li foreign exchange currency (FEC). Li FEC esteut seûlemint po l'usaedje des etrindjis. Ene parité causu-fixe (± 0,3%) avou li dollar a lontin prévalu. Ele a sti rileveye li 23 djulete di 2005 par ene indexacion à on tchena (pani) di manoyes ewou figurèt les principâlès divizes del Daegne (foirt majoritèremint li dollar) èt li yuan a sti dévaluwé di 2 % par rappôrt al manoye americaine. Des bouraedjes, vinant notammint di pårlumintîs americains, volèt rinde li yuan pus flexibe - sins wangne po li momint.
Classic 21
Referinces eyet sourdants
Categoreye:Radio
Yuan
Categoreye:Chine
Don Quijote
thumb|Don Quijote Don Quijote, c' est on roman scrît pa Miguel de Cervantes, ey eplaidî pol prumî côp e 1605.
Rob Riggle
Robert Allen "Rob" Riggle, Jr., c' est èn acteur di cinema amerikin. Il a skepyî li 21 d' avri 1980.
Don Quijote
Categoreye:Romans e-n espagnol Categoreye:Espagne Categoreye:Redjårbaedjes e walon
Rob Riggle
Riggle, Rob
Bokmål
Li bokmål ([WA/Literå] lingaedje des lives), c' est ene des deus rfondous del lingaedje norvedjin avou l' nynorsk.
Hôte Ite
Hôte Ite (la-minme e sistinme Feller, Waute Ite ; F. Haut-Ittre), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Yite, e l' province do Roman Payis.
Bokmål
Definicion
Li bokmål vént do riksmål, ki sereut lomé e walon "lingaedje do rweyåme". Li riksmål egziste co todi eyet bråmint des djins pinsnut k' ces deus varyistés c' est les minmes. Tenawete, li riksmål n' est nén oficir eyet c' est ene varyisté pus conservatisse k' el bokmål.
Hôte Ite
thumb|eglijhe
Tuzance walone
Li motlî walon did la a stî rascoyî dins l' motî d' Ite.
Sourdants
Categoreye:Ancyins ptits bans del Walonreye Categoreye:Veyes et viyaedjes di Walonreye Categoreye:Province do Roman Payis
Bokmål
Definicion
Li bokmål est foirt sovint lomé li lingaedje des lives paski les norvedjin-cåzants djåznut nén e bokmål, mins avou leus diyalekes.
Djôzef, fi da Djåcob
Djôzef, fi da Djåcob, c' est on persounaedje del Bibe, foirt rilomé pal paskêye la k' il aveu stî vindou pa ses frés.
Ele fourit rprinjhe dins l' Alcoran, e-n ene sourate a pårt. Elle a stî ratournêye e walon (ene grosse mitan, todi) pa Lucien Mahin.
Li paskeye da Djôzef eyet l' meteyo
Dins on sondje, 7 mwinrès vatches ki rmagnèt 7 cråssès vatches, et 7 setchès påtes ki golafnut 7 sipessès påtes.
Dandjreus ki cist atuze la vént d' on corwaitaedje des plouves et des setchresses ezès payis del Mîtrinne Mer. On voet co bén, disk' ås djoûs d' ouy, des anêyes di plouve ki s' shuvnut sacwats ans. Pu adon 5 a 7 ans di setchès anêyes. Avou des foû hôtès aiwes tos les 10-14 ans.
Hårdêye difoûtrinne
Categoreye:Djins del Bibe Categoreye:Alcoran
Boumål (Braibant)
Boumål (fr: Bomal), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou des ôtes viyaedjes li 17 di djulete 1970, po fé l' novele comene di Djérompont, pu avou Ramieye ås grands rebanaedjes.
Djeyografeye
Les ptits bans vijhéns sont Ôte Gléjhe, Glime, Djåçlete, Oupåye, Mont-Sint-Andrî.
Boumål est raiwé pa Djåce, ki rçût les aiwes do ri d' Hedindje eyet ene miete pus lon les cenes di Torebåy.
Istwere
On djåze di Boumål dins des vîs papîs d' diviè les anêyes 1000. Les teres di Boumål estént payis d' Lidje, dispoy k' ene dutchesse les aveut dné a l' eglijhe di Sint-Lambiet.
Sint Atanaze d’ Alegzandreye
Sint Atanaze d’ Alegzandreye, c’ esteut on sint ki pretcha bråmint disconte di l' arianisse a Alegzandreye et totavå l' Moyén Levant. Il a stî evoyî d’ foice a Trive. C’ esteut on soçon da sint Serwai.
Sourdant
G. Sfasie, Les sints d' Årmeneye fiestis pamon nozôtes,, Bontins 2010.
Atanaze