cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniel Blaikie
Hiel Daniel Blaikie (pemotöl tü 1984 in Winnipeg ) binom bolitan Kanadänik.
Vükiped Sebuänapükik
thumb|right Vükiped Sebuänapükik (sebuänapüko: Wikipedya sa Sinugboanon) binon sikloped libik in Sebuänapük. Pejaföl ün 2005 yunul 22, atimo pabevobons is yegeds 5,378,487 (gustul 2020).
Bill Blaikie
Hiel William Alexander Blaikie (pemotöl tü 1951 yunul 19 in Winnipeg – edeadöl tü 2022 setul 24 id in Winnipeg ) äbinom bolitan Kanadänik.
Matt Wiebe
Hiel Matthew "Matt" Wiebe (pemotöl tü 1979 in Winnipeg ) binom bolitan Kanadänik.
François Bott
Hiel François Bott (pemotöl tü 1935 yunul 26 in Laon – edeadöl tü 2022 setul 22 in Paris ) äbinom gasediman e lautan Fransänik.
Katarzyna Sadura
Jiel Katarzyna Sadura, "Malinka" (pemotöl tü 1991 prilul 20 in Łódź) binof el MMA komipan Polänik, liman komipinoganükama: Shark Top Team (PL).
Nicky Low
Hiel Nicky Low (pemotöl tü 1992 yanul 6 in Greenock) binom futaglöpädan Skotänik, kel pledon in futaglöpädaklub: East Stirlingshire F.C..
Vükiped Danänapükik
thumb|right Vükiped Danänapükik (danänapüko: Dansk Wikipedia) binon sikloped libik in Danänapük. Pejaföl ün 2002 febul 1, atimo pabevobons is yegeds 260,333 (gustul 2020).
Tobul 3
Tobul 3 binon del 276id yela (277id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 89 jü fin yela.
Vükiped Lofüda-Visayänapükik
thumb|right Vükiped Lofüda-Visayänapükik (Lofüda-Visayänapüko: Waray Wikipedia) binon sikloped libik in Lofüda-Visayänapük. Pejaföl ün 2005 setul 25, atimo pabevobons is yegeds 1,264,358 (gustul 2020).
Bronisław Wrocławski
Hiel Bronisław Wrocławski (pemotöl tü 1951 gustul 31 in Łódź) binom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Walter Richter
Hiel Walter Sigismund Richter (pemotöl tü 1905 mayul 13 in Berlin – edeadöl tü 1985 yulul 26 in Wien, Lösterän) äbinom filma⸗, vöga⸗ e televidadramatan Deutänik.
Tobul 4
Tobul 4 binon del 277id yela (278id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 88 jü fin yela.
Jacek Wójcicki
Hiel Jacek Wójcicki (pemotöl tü 1960 yanul 21 in Kraków) binom dramatan e kanitan Polänik.
Aristoteles
Hiel Aristoteles (vöna-Grikänapüko: Ἀριστοτέλης (384 b.K. - 322 b.K.) äbinom filosopan Grikänik, studan hiela Platon ä tidan hiela Alexander: Gretan. Äpenom dö jäfüds difik mödik, keninükamü füsüd, metafüd, poed, teat, musig, tikav, spiköfav, bolit, südav, lifav e nimav.
El Aristoteles (kobo ko hiel Sokrates e hiel Platon) binom balan fünanas filosopa Vesüdänik. Äbinom balidan, kel äjafom filosopasiti lölöfik, keninükamü i südav e jönav, tikav e nolav, bolit e metafüd. Ceds ela Aristoteles tefü nolavs füsüdik äfomons nolavi zänoda-timädik, e flun onsik ärivon Dönuliföfikami, do poso päplaädons fa füsüd atimik. Tefü lifav, küpets anik oma päfümükons as verätiks pas ün tumyel 19id. Vobots omik keninükons studi fomöfik balid tikava, kel poso ävedon dil tikava fomöfik nulädik. Tefü metafüd, el Aristoteles äflunom levemo tiki godavik e filosopiki in vönaoloveikods slamik e yudik in Zänoda-Timäd e laiflunom godavi kritik, pato godavi lofüda-Yuropik, äsi vönaoloveikodi skolik Glüga Romakatulik. Filosopasik lölik ela Aristoteles nog atimo pavestigon fa nolavans.
Do el Aristoteles äpenom lebukis e telspikotis jönik mödik (el Cicero äbepenom stüli literatik oma as „flumed golda“), kredoy, das dil gretikün penädas omik peperon. Anikna päperons e pädönutuvons; täxetoy, das te zao luldil vobotas rigik oma laibinons.
Prilul 23
Prilul 23 binon del 113id yela (114id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 252 jü fin yela.
John Lumsden
Hiel John David Lumsden (pemotöl tü 1960 dekul 15 in Edinburgh – edeadöl tü 2016 prilul 22) äbinom futaglöpädan Skotänik.
Jilava
175px|thumb|right|Ziläk: Ilfov in Rumän. Jilava binon zif in ziläk: Ilfov, in Rumän.
Wojciech Wysocki
Hiel Wojciech Wysocki (pemotöl tü 1953 yanul 16 in Szczecin) binom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Jilava
Jilava labon belödanis 12 110 (2002).
Juliusz Wyrzykowski
Hiel Juliusz Wyrzykowski (pemotöl tü 1946 yunul 6 in Warszawa – edeadöl tü 2002 novul 18 id in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Setul 22
Setul 22 binon del 265id yela (266id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 100 jü fin yela.
Abejar
Abejar binon komot in topäd: Castilla y León, in provin: Soria. Labon belödanis 406 (2006) e sürfati mö 23,43 km²; lödanadensit binon mö mens 17,33 a km².
Elżbieta Barszczewska
Jiel Elżbieta Maria Barszczewska-Wyrzykowska (pemotöl tü 1913 novul 29 in Warszawa – edeadöl tü 1987 tobul 14 id in Warszawa) äbinof dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Epachthosaurus
Bid patedik: E. sciuttoi päbepenon fa el Powell ün 1990. Bomem ti lölöfik päbepenon ün 2004.
Yulul 31
Yulul 31 binon del 212id yela (213id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 153 jü fin yela.
Rebecca Blaikie
Hiel Rebecca Blaikie (pemotöl tü 1978 mayul 25 in Winnipeg ) binof bolitan Kanadänik.
Tobul 8
Tobul 8 binon del 281id yela (282id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 84 jü fin yela.
François Corteggiani
Hiel François Corteggiani (pemotöl tü 1953 setul 21 in Nice – edeadöl tü 2022 setul 21 in Carpentras ) äbinom lekanan ela comics Fransänik.
Rotraut Richter
Jiel Rotraut Richter (pemotöl tü 1913 mayul 15 in Wünsdorf – edeadöl tü 1947 tobul 1 in Berlin) äbinof filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Stuart McCall
Hiel Andrew Stuart Murray McCall (pemotöl tü 1964 yunul 10 in Leeds, Linglän) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Skotänik. De 2020 binom drätodan futaglöpädakluba: Bradford City A.F.C. (ENG).
Fernão de Magalhães
200px|thumb|right|Mebamal hiele Fernão de Magalhães in [[Punta Arenas, in Cilän. Magot logon lüodü Melarovöp di Magalhães.]] Hiel Fernão de Magalhães (1480 (florüp) - 1521 prilul 27) äbinom melaletävan Portugänik, kel, ädünölo Regi Spanyäna, ästeifülom ad tuvön vegi vesüdik lü Siyop. Dü steifül at, äplöpom ad zünafön Tali balidnaedo. No äplöpom ye ad finükön tävi okik: pädeidom su Filipuäns, dü Komip di Mactan. Bi ädeadom vesüdü Pitanisuls (atimo Molukuäns), kelis ivisitom vesüdao dü tävs büik, ävedom balan pösodas balid, kels ätravärons lunetasirkis valik talaglöpa. Äbinom i balidan, kel ädugom vestigatävi vesüdio de Yurop lü Siyop, e kel ätravärom Pasifeani.
El Magalhães äbinom i Yuropan balid, kel ärivom Pasifeani vegü Melarovöp di Magalhães, fa om pätüvöl. Pamemom id as Yuropan balid, kel ärivom nisulemi atimo Filipuäns panemöli (tedans Larabänik ya ibinons us ed ijafons tedatefis ko nisulem at mö tumyels anik bü lükom ela Magalhães).
De nafans 270, kel idetävoms kobü el Magalhães, mans te 18 äplöpoms ad finükön zünafami talaglöpa ed ad genafön lü Spanyän. Pädugoms fa Spanyänan: Juan Sebastián Elcano, kel ävedom lebüdan letävanefa pos deadam ela Magalhães.
Stuart Markland
Hiel Stuart Markland (pemotöl tü 1948 febul 12 in Edinburgh – edeadöl tü 2017 prilul 1) äbinom futaglöpädan Skotänik.
Lewis Macleod
Hiel Lewis Macleod (pemotöl tü 1994 yunul 16 in Wishaw) binom futaglöpädan Skotänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Plymouth Argyle F.C. (ENG).
Sean McKirdy
Hiel Sean McKirdy (pemotöl tü 1998 prilul 12 in Edinburgh) binom futaglöpädan Skotänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Kelty Hearts F.C..
Marian Wyrzykowski
Hiel Marian Wyrzykowski (pemotöl tü 1904 yulul 15 in Chomotów – edeadöl tü 1970 prilul 23 in Warszawa) äbinom dramatan e teatirejidan Polänik.
Y (Telplänov)
Dabinons:
Y
El Y binon tonat 25id lafaba latinik kösömik ä tonat 26id lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat: Y licinon de tonat semitik: Waw, de kel dekömons i tonats: F, U, V e W (l. patis pluik su pad: F). In Vona-Grikänapük, el upsilon (Υ, υ) päpronon as, poso as. Romänans ya ilasumons tonati at (fomü V) pro vokat: ed i konsonat:, ab pos votikam prona tonata Grikänapükik: upsilon, donu älasumons tonati at fomü Y, ledino ad penön vödis e nemis Grikänapükikis in sets latinik.
Philippine Dhanis
Jiel Philippine Dhanis (pemotöl tü 1967 mayul 8 in Lobbes – edeadöl tü 2022 setul 20 in Verlaine ) äbinof bolitan Belgänik.
Stanisław Wyszyński
Hiel Stanisław Wyszyński (pemotöl tü 1932 yanul 12 in Vilnius, Lietuvän – edeadöl tü 2012 dekul 12 in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Alconaba
Alconaba binon komot in topäd: Castilla y León, in provin: Soria, in Spanyän. Labon belödanis 165 (2006) e sürfati mö 52,29 km²; lödanadensit binon mö mens 3,16 a km².
Billy McEwan (futaglöpädan, 1951)
Hiel William Johnston McGowan McEwan (pemotöl tü 1951 yunul 20 in Cleland – edeadöl tü 2022 febul 17) äbinom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Skotänik.
Anton Fier
Hiel Anton Fier (pemotöl tü 1956 yunul 20 in Cleveland, Ohio – edeadöl tü 2022 setul 21 in Zürich, Jveizän ) äbinom musigan e noatädan Lamerikänik, liman musiganefas: The Golden Palominos, The Lounge Lizards e The Feelies.
Alcubilla de las Peñas
Alcubilla de las Peñas binon komot in topäd: Castella y León, in provin: Soria. Labon belödanis 67 (2006) e sürfati mö 86,06 km²; lödanadensit binon mö mens 0,78 a km².
Alcubilla de Avellaneda
Alcubilla de Avellaneda binon komot in topäd: Castella y León, in provin: Soria. Labon belödanis 177 (2006) e sürfati mö 60,56 km²; lödanadensit binon mö mens 2,92 a km².
Yanul 7
Yanul 7 binon del 7id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 358 (359 in vüpladotayels) jü fin yela.
Witold Zacharewicz
Hiel Witold Zacharewicz (pemotöl tü 1914 gustul 26 in Płock – edeadöl tü 1943 febul 16 in Oświęcim) äbinom dramatan Polänik.
Gustav Rickelt
Hiel Gustav Rickelt (pemotöl tü 1862 yunul 21 in Dortmund – edeadöl tü 1946 yunul 26 in Wessobrunn) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Kevin McNaughton
Hiel Kevin Paul McNaughton (pemotöl tü 1982 gustul 28 in Dundee) binom futaglöpädan Skotänik.
Raymond Huguet
Hiel Raymond Huguet (pemotöl tü 1938 febul 8 in Sargé-sur-Braye – edeadöl tü 2022 setul 21 ) äbinom saikulan Fransänik.
Dekul 4
Dekul 4 binon del 338id yela (339id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 27 jü fin yela.
Lafab Volapüka
Lafab Volapüka gebon tonatis 24 lafaba latinik kösömik sa tonats pevokätöl kil: ä, ö, ü. Pron tonatas in Volapük no ai leigon ko pron tonatas ot in püks votik.
Florence Kasumba
Jiel Florence Kasumba (pemotöl tü 1976 tobul 26 in Kampala, Lugandayän) binof filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Eddie O'Hara (futaglöpädan, 1935)
Hiel Albert Edward "Eddie" O'Hara (pemotöl tü 1935 tobul 28 in Glasgow – edeadöl tü 2016 tobul 14 in Sulüdafrikän) äbinom futaglöpädan Skotänik.
Stanisław Zaczyk
Hiel Stanisław Zaczyk (pemotöl tü 1923 setul 26 in Nowy Sącz – edeadöl tü 1985 prilul 6 in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Émile Antonio
Hiel Émile Antonio (pemotöl tü 1928 prilul 22 in Auzat-la-Combelle – edeadöl tü 2022 setul 20 ) äbinom futaglöpädan Fransänik.
Dale Savage
Hiel Dale Savage (pemotöl tü 1964 yanul 25 in Cincinnati in tat: Ohio as James F. Gilligan) binom dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Wojciech Zagórski
Hiel Wojciech Cacko-Zagórski (pemotöl tü 1928 gustul 6 in Warszawa – edeadöl tü 2016 prilul 29 id in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Klaus Behrens
Hiel Klaus Behrens (pemotöl tü 1941 gustul 3 in Ratzeburg – edeadöl tü 2022 setul 19 in Frankfurt len Main) äbinom guban Deutänik. Ägetom köni largentik su Lepleds Lümpik yela: 1964.
Maciej Zakościelny
Hiel Maciej Gracjan Zakościelny (pemotöl tü 1980 mayul 7 in Stalowa Wola) binom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Micky Mellon
Hiel Michael Joseph "Micky" Mellon (pemotöl tü 1972 mäzul 18 in Paisley) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Skotänik. De 2020 binom drätodan futaglöpädakluba: Dundee United F.C..
Volodümür Vünnücänko
Hiel ‚Volodümür Kürülovüc Vünnücänko’ (Lukrayänapüko: ‚Володи́мир Кири́лович Винниче́нко’; pemotöl tö ‚Veselüy Kut’ in Lampörän Rusänik tü 1880, yulula d. 28id, edeadöl tö ‚Mougins’ in Fransän tü 1951, mäzula d. 6id) äbinom lautan, pänan, jafädan ä bolitan sogädademokratimik Lukrayänik, kel äpledom rouli veütik in Pöparepüblik Lukrayänik ünü yels: 1917–1919. Äbinom balidal balid Lukrayäna. Zuo palececom as balan lautanas lelogädikün Lukrayäna tumyela XXid.
Yunüp.
thumb|140px|left|El ‚Volodümür Vünnücänko as gümnadan’. El ‚Vünnücänko’ pämotom in famül feilanas in vilag: ‚Veselüy Kut’ ‹ in eliän ‚Qärson’, nefagü zif: ‚Yelisavätgrad’ (nutimo ‚Kropüvnüzküy’ panemöl). Fat oma äbinom läxdutetan, kel ifealotädom lü ‚Yelisavätgrad’, kö imatikom ko jiel ‚Yävdokiya Pavlänko’ (motedanem: ‚Linnük’): jiviudan, kel älabof ya cilis kil. Sekü mat at pämotom son bal: ‚Volodümür’.
Ya timü julayels okik el ‚Volodümür’ yunik äprimom ad kompenön pö jäfed levolutik. Älautom poedoti levolutik, sekü kelos älifädom vigi in ziöb ed äplödükom se jul. Realajuli äfiduinom votöpo.
Vü yels: 1906 e 1914 ‹ ästebon sökaleodiko in ‚Lemberg’, ‚Wien’, ‚Genève’, ‚Paris’, ‚Firenze’ e ‚Berlin’. Timü xil oka ämatikom ko jisanan yudik⸗Rusänik: ‚Rosaliya Lifjüz’ ‹ ün 1911. Ün 1914 ägegolom lü Rusän e jü 1917 älödom ön nem dobik in ‚Moskva’.
Karier bolitik.
Brefüpiko pos febulalevolut in Rusän el ‚Vünnücänko’ pävalom ad vipresidan ela „zänakonsälalef” (‚Центральна рада’), kel pidabinükon in Küyiv fa komulans paletas ä noganükamas difik, e cifamü jenavan famik: ‚Müqaylo Hrujävsküy’ ‹ suniko älabon nämäti ad jäfidön as dail Lukrayänik. El ‚Vünnücänko’ äbinom calospikan veütik lejona dialik cifik zänakonsälalefa, keli kanoy prafadön as koboäd sogädima e länäda⸗netätima romatik tumyela XIXid.
thumb|280px|left|Lesekret Pöparepüblika Lukrayänik. ‚Vünnücänko’ seadöl in zänod. thumb|280px|left|Hiels ‚Volodümür Vünnücänko’ e ‚[[Sümon Pätlyura’ ün 1919.]] De 1917, yunula d. 15id jü 1918, yanula d. 22id el ‚Vünnücänko’ äcifom eli „lesekret” Pöparepüblika Lukrayänik: loniledunät zänakonsälefa ‹ demü kelos jenöfo äbinom balidal balid Lukrayäna. Äbleibom plagön cali at, posä lesekret ivotafomon ini „konsälalef pöpaministeranas”, ab no lunüpo: tü 1918, yanul d. 30id om e guveranef fulanumik oma änecalikons demü difs bolitik fefik, te dels jöl posä Pöparepüblik Lukrayänik inotädon nesekidi lölöfik oka de Rusän.
Stad tata Lukrayänik äbinon lemu fibik. In cals binälik ti valiks ninü zänakonsälanef äjäfidons dialimans yunik ä neplakugiks, kels änedunons ad noganükön tatabinodi ä militi, ed ün timüls lonädik pädugons fa dialafanat bolitik. Posä volakrig balid in Lofüda⸗Yurop äfinikon me vikod nämädas zänik dub püd di ‚Bräst-Litovsk’, pädispenöl in mäzul yela: 1918 ‹ Deutän ädageton gitäti ad koupön Lukrayäni. Zänakonsälalef pälikiton, lons fa on pilonöfüköls päsädunons, e Pöparepüblik Lukrayänik pävotafomon ini „Tat Lukrayänik”. Tü del 29id prilula koupans Deutänik ästitons in Lukrayän reigasiti pluuneplu monäkiki, päciföli fa el ‚hetman’: ‚Pavlo Skoropadsküy’, kel cifiko äjuiton stüti glunidalabanas, kosakas e slopanas Rusänanas dakipiälik, ab äbinon vemo nepöpedik dub bolit feilimik e pro⸗Rusänälik oka. Vifiko po peräd Deutäna in Vesüda⸗Yurop ün novul yela ot reig ela ‚Skoropadsküy’ äfinikon. Poso ‚Vünnücänko’, kel ibinom in zän taätanefa ta ‚Skoropadsküy’, kobü hiel ‚Sümon Pätlyura’ äfomom reiganefi nulik, atna „dilekanef” pänemöli. Pöparepüblik Lukrayänik pädönustidon.
Ün 1919 ‚Vünnücänko’ ätevom lü Lösterän. Älüvom eli ‚USDRP’ ed änoganükom grupi kobädimanas Lukrayänik pixilölas. Ün mayul yela: 1920 ‹ ätävom lü ‚Moskva’, dat äprimom bespikis ko boljevans. Älofons ome cali vipresidana konsälanefa pöpalekomitätanas äsi cali pöpalekomitätana (= ministerana) dinädas foginänik, ab ädeimom mobi at: isäspetikom demü lüäl boljevanas, kelis äkusadom dö suslomänäl Rusänik ä nesnat as sogädimans. Pos bespiks dü muls fol ägegolom lü foginän, kö äprimom lebiti ta sovyätaguvenef nulik. Ün 1921 kongres vala⸗Lukrayänik lulid sovyätas ästeton eli ‚Vünnücänko’ nefleni pöpa, ottimo zepölo lüyumi Lukrayäna ad Sovyätabalatam.
Reti lifa ‚Vünnücänko’ älifädom in Vesüda⸗Yurop. Dü yels balid älödom in Deutän, kö ävedom cif sogeda, kel äyufon studanis Lukrayänik. Ottimo äbleibom suimön jenotis in Sovyätabalatam ed äbejäfom lauti ä päni. Kodü stad bolitik ä könomik fikulik in Deutän äfealotädom ün 1925 lü Fransän. Primo ätopikom in ‚Paris’, ab ün 1934 kobü jimatan oma äremon domili ko läned smalik in zifil: ‚Mougins’ ‹ nilü ‚Cannes’ in Sulüda⸗Fransän, kö äprimom lifi as feilan. Ädunom atosi, bi ädesirom lifastüli takedik ä sauniki, ab id dubä stad finenik oma äbinon fikulik sisä no plu igetom moni de dabükans Lukrayänik oma. Ga äbleibom lautön ä pänön.
Dü koup Fransäna fa Deutän timü volakrig telid el ‚Vünnücänko’ pänüfärmükom in zänädaleseatöp, bi ärefudom ad kevobön ko netasogädimans. Pos krig älevüdom ad sävafam lölöfik ä kelif püdik netas vola. Ädeadom tü 1951, mäzul d. 6id e päsepülom in lödöp oka: ‚Mougins’.
As lautan.
thumb|200px|right|Föfapad dramata ela ‚Vünnücänko’ se 1911 tiädü ‚Чорна пантера і білий медвідь’ („Blägapantär e povaber”). thumb|120px|left|‚Vünnücänko’ ün 1902 timü prim kariera omik as lautan. thumb|120px|left |‚Vünnücänko’ ün degyel balid. In literat Lukrayänik ‚Vünnücänko’ palecedom as lautan nulädimik lonädik Lukrayäna bülevolutik. Älautom konotis brefik, lekonedis e dramatis. In vobots omik ädajonom kobotiäli vemik ko levolutanef Lukrayänik, vobanasogät e mens pipöviköl, äsi setevans se Lampörän Rusänik lödöls in Vesüda⸗Yurop. Prim kariera omik äjenon ün 1902 me konot: ‚Сила і краса’ („Näm e jön”), kel päpübon in periodapenad: ,Kiyävska Starina’ e vemiko pälobon fa hiel ‚Ivan Franko’, jiel ‚Läsya Ukrayinka’ e votikans.
Chris O'Neil (futaglöpädan)
Hiel Chris O'Neil (pemotöl tü 1995 gustul 24 in Glasgow) binom futaglöpädan Skotänik.
Volodümür Vünnücänko
As lautan.
Näi vobotem literatik veüti jenavik patik labons memots oma, pelautöls ün 1920 e petiädöls ‚Відродження нації’ („Dönumoted neta”), in kels bepenom jenotis yela: 1917–1919, äsi delabuks oma se yels: 1911–1936, pepübols sis 1980 in toums lul. Stabü konots omik filmots ömik pejafädons. Fino ‚Vünnücänko’ eposbinükom i pänotis plu tum.
Mun
thumb|right|Mun Mun (malat: ) binon munäd natik balik Tala, kel topon 340 516 km de planet obsik. Masat onik binon 7,349 × 1022 kg.
Tobul 16
Tobul 16 binon del 289id yela (290id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 76 jü fin yela.
Manny Panther
Hiel Emmanuel Ugochukwu Ezenwa "Manny" Panther (pemotöl tü 1984 mayul 11 in Glasgow) binom futaglöpädan Skotänik.
Janusz Zakrzeński
Hiel Janusz Stanisław Zakrzeński (pemotöl tü 1936 mäzul 8 in Przededworze – edeadöl tü 2010 prilul 10 in Smolensk, Rusän) äbinom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Christine Kaufmann (dramatan)
Jiel Christine Maria Kaufmann (pemotöl tü 1945 yanul 11 in Sankt Martin am Grimming, Lösterän – edeadöl tü 2017 mäzul 28 in München) äbinof filma⸗, televida⸗ e teatadramatan, lautan e büsidan Deutänik.
Arnold Rieck
Hiel Arnold Rieck (pemotöl tü 1876 yunul 22 in Berlin – edeadöl tü 1924 novul 7 in Leipzig) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Krzysztof Zaleski
Hiel Krzysztof Zaleski (pemotöl tü 1948 setul 3 in Świętochłowice – edeadöl tü 2008 tobul 20 in Warszawa) äbinom dramatan e teatirejidan Polänik.
Mustla
Dabinons:
Dabinon i:
Prilul 8
Prilul 8 binon del 98id yela (99id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 267 jü fin yela.
Leni Riefenstahl
Jiel Helene Bertha Amalie "Leni" Riefenstahl (pemotöl tü 1902 gustul 22 in Berlin – edeadöl tü 2003 setul 8 in Pöcking) äbinof filmadramatan, filmotirejidan, biomagodemiprodan, filmotalibrätan, bevoban, fotografan e danüdan Deutänik.
Lifapled hiela Conway
right|thumb|Sleafaf
-1. Kvad panemön ziöb (cell); Kvad kanon binön lifik u deadik.
0. "Nilädan ziöbik" binon bal ziöbas nilädik jöl, stedöfiko u diaguno.
Rick Kavanian
Hiel Richard Horatio "Rick" Kavanian (pemotöl tü 1971 yanul 26 in München) binom filma⸗, vöga⸗ e televidadramatan Deutänik.
Derek Riordan
Hiel Derek George Riordan (pemotöl tü 1983 yanul 16 in Edinburgh) binom futaglöpädan Skotänik.
Thure Riefenstein
Hiel Thure Riefenstein (pemotöl tü 1965 tobul 11 in Langenau) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Yanul 2
Yanul 2 binon del 2id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 363 (364 in vüpladotayels) jü fin yela.
Günther Kaufmann
Hiel Günther Kaufmann (pemotöl tü 1947 yunul 16 in München – edeadöl tü 2012 mayul 10 in Berlin) äbinom filma⸗, televida⸗ e teatadramatan Deutänik.
Tomasz Zaliwski
Hiel Tomasz Zbigniew Zaliwski (pemotöl tü 1929 dekul 15 in Rudzieniec – edeadöl tü 2006 yulul 13 in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik, teatöpik e radionaparatik Polänik.
Keira Croft
Jiel Keira Croft (pemotöl tü 1995 mäzul 17 in Los Angeles in tat: Kalifornän) binof dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Yunul 28
Yunul 28 binon del 179id yela (180id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 186 jü fin yela.
Shaun Rooney
Hiel Shaun Antony Rooney (pemotöl tü 1996 yulul 26 in Bellshill) binom futaglöpädan Skotänik, kel pledon in futaglöpädaklub: St Johnstone F.C..
Cög
thumb|right|250px|Cögapiäds mäl Cög binon pled pro pledans tel, kel papledon su boed lunotik mö kars jöl e vidotik mö kars jöl. Primo pledan alik büdon piädis degmäl (pledan bal büdon piädis vietik e pledan votik büdon piädis blägik), sevabo hiregi bal, jiregi bal, tümis tel, jevodis tel, bijopis tel, e pionis jöl. Ad binön vikodik, mutoy vedükön hiregi nenjeliki pledana taik.
Johannes Riemann
Hiel Eugen Johannes Riemann (pemotöl tü 1888 mayul 31 in Berlin – edeadöl tü 1959 setul 30 in Konstanz) äbinom filmota⸗ e teatadramatan, filmotirejidan e filmotalibrätan Deutänik.
Teresa Lipowska
Jiel Teresa Lipowska (pemotöl tü 1937 yulul 14 in Warszawa) binof dramatan Polänik.
Mayul 30
Mayul 30 binon del 150id yela (151id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 215 jü fin yela.
Mäzul 14
Mäzul 14 binon del 73id yela (74id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 292 jü fin yela.
Jimmy Ross (futaglöpädan, 1895)
Hiel James Donaldson "Jimmy" Ross (pemotöl tü 1895 dekul 8 in Bonnyrigg – edeadöl tü ????) äbinom futaglöpädan Skotänik.
André Luiz Frambach
Hiel André Luiz Pfaltzgraff Frambach (pemotöl tü 1997 febul 15 in Niterói) binom filmota⸗ e televidadramatan Brasilänik.
Liam Smith (futaglöpädan, 1996)
Hiel Liam Smith (pemotöl tü 1996 prilul 10 in Dalgety Bay) binom futaglöpädan Skotänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Dundee United F.C..
Andrzej Zaorski
Hiel Andrzej Adam Zaorski (pemotöl tü 1942 dekul 17 in Piaski – edeadöl tü 2021 tobul 31 in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Syabda Perkasa Belawa
Hiel Syabda Perkasa Belawa (pemotöl tü 2001 gustul 25 in Jakarta – edeadöl tü 2023 mäzul 20 in Pemalang ) äbinom el badminton pledan Lindäna-Seänuänik.
Mark Staunton
Hiel Mark Staunton (pemotöl tü 1989 yanul 30 in Alexandria) binom futaglöpädan Skotänik.
John Taylor (futaglöpädan Skotänik, 1949)
Hiel John H. C. Taylor (pemotöl tü 1949 yunul 22 in Skotän) binom futaglöpädan Skotänik.
John Wark
Hiel John Wark (pemotöl tü 1957 gustul 4 in Glasgow) binom futaglöpädan Skotänik.
A
El A binon tonat balid lafaba latinik kösömik ä lafaba Volapükik.
Munshi Premchand
Hiel Munshi Premchand (1880 yulul 31 - 1936 tobul 8) (lautananem: Premchand; hindiyo: प्रेमचंद, lurduvo: پریمچںد) äbinom bal lautanas gretikün literata nulädik in hindiy e lurduv.
A
Jenotem
प्रिथिबी
Aykut Kayacık
Hiel Aykut Kayacık (pemotöl tü 1962 dekul 4 in Akhisar, Türkän) binom filma⸗ e televidadramatan Deutänik.
Thorsten Kaye
Hiel Thorsten Kaye (pemotöl tü 1966 febul 22 in Frankfurt len Main, Deutän as: Thorsten Ernst Kieselbach) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik e Linglänik.
Ronnie Simpson
Hiel Ronald "Ronnie" Campbell Simpson (pemotöl tü 1930 tobul 11 in Glasgow – edeadöl tü 2004 prilul 19 in Edinburgh) äbinom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Skotänik.
Brohisaurus
Elaf Brohisaurus äbinon dinosaur lurooda: Sauropoda ün fin Yurata, stabü limafösils. Fösils at pätüvons in belem di Kirthar in Pakistän. Bid patedik binon elaf B. kirthari.
Abingdon-on-Thames
Abingdon-on-Thames binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Abingdon-on-Thames labon belödanis za 36 000 (2001).
David Weir (futaglöpädan, 1970)
Hiel David Gillespie Weir (pemotöl tü 1970 mayul 10 in Falkirk) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Skotänik.
Hector Berlioz
Hiel Louis Hector Berlioz (1803 dekul 11 - 1869 mäzul 8) äbinom noatädan romatik Fransänik, sevädik ledino sekü vobots okik: Symphonie fantastique e Grande Messe des morts (Requiem). El Berlioz äjafom keblünoti vemo veütiki musigave nulädik me studot okik: Traité d'Instrumentation (Penot dö geb musigömas), äsi medü geb musigalefas legretik, lunomiko labü mens plu 1 000. . Votaflano änoatädom i lidis za 50 pro vög e pianod.
Dani Abalo
Hiel Daniel "Dani" Abalo Paulos (pemotöl tü 1987 setul 29 in Vilagarcía de Arousa) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Racing de Ferrol.
Andrzej Zaucha (kanitan)
Hiel Andrzej Zaucha (pemotöl tü 1949 yanul 12 in Kraków – edeadöl tü 1991 tobul 10 id in Kraków) äbinom kanitan e dramatan Polänik.
Charles Willy Kayser
Hiel Charles Willy Kayser (pemotöl tü 1881 yanul 28 in Metz, Fransän as: Charles Wilhelm Kaiser – edeadöl tü 1942 yulul 20 in Berlin) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Banbury
Banbury binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Banbury labon belödanis za 43 867 (2001).
Daniel Zawadzki
Hiel Daniel Zawadzki (pemotöl tü 1974 gustul 24 in Konin) binom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Friedrich Kayssler
Hiel Friedrich Martin Adalbert Kayssler (pemotöl tü 1874 prilul 7 in Nowa Ruda, Polän – edeadöl tü 1945 prilul 24 in Kleinmachnow) äbinom filma⸗ e teatadramatan; e lautan Deutänik.
Zbigniew Zapasiewicz
Hiel Zbigniew Jan Zapasiewicz (pemotöl tü 1934 setul 13 in Warszawa – edeadöl tü 2009 yulul 14 id in Warszawa) äbinom dramatan e rejidan Polänik.
Palmas
Dabinons:
Marcel Proust
Hiel Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust: sevädikum as Marcel Proust (pronimag Fransänapükik: ; 1871 yulul 10 - 1922 novul 18) äbinom lautan ä krütan Fransänik, famik as lautan lebuka: À la recherche du temps perdu (Pö suk tima peperöl): vobot legretik päpüböl as dils vel de 1913 jü 1927.
Michel Peyramaure
Hiel Michel Peyramaure (pemotöl tü 1922 yanul 30 in Brive-la-Gaillarde – edeadöl tü 2023 mäzul 11 id in Brive-la-Gaillarde ) äbinom lautan e gasediman Fransänik.
David Aganzo
Hiel David Aganzo Méndez (pemotöl tü 1981 yanul 10 in Madrid) binom futaglöpädan Spanyänik.
Ángel Fournier
Hiel Ángel Fournier Rodríguez (pemotöl tü 1987 dekul 31 in Guantánamo – edeadöl tü 2023 mäzul 16 in Dallas, Täxasän, Lamerikän ) äbinom guban Kubeänik.
Rafał Zawierucha
Hiel Rafał Zawierucha (pemotöl tü 1986 tobul 12 in Kraków) binom dramatan bioskopik, teatöpik, televidik e radionaparatik Polänik.
Burford
Burford binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Plantation (Florida)
Dabinons tops tel labü nem: Plantation in tat: Florida, in Lamerikän:
Zifs votik labü nem: Plantation plödü tat: Florida palisedons is.
Plantation (Florida)
Elena Kazan
Jiel Elena Kazan (pemotöl tü tumyel 20id in Moskva, Rusän) binof filmadramatan Deutänik.
Qärson (provin)
Provin: ‚Qärson’ (Lukrayänapüko: ‚Херсонська область’) ü ‚Qärsonjcüna’ (‚Херсонщина’) binon bal provinas teldegfol Lukrayäna. Topon in sulüda⸗Lukrayän pö flans bofik flumeda: ‚Dnipro’, nolüdü el ‚Krüm’. Sürfat onik binon kvadamilmets 28·461. Ma täxet yela: 2022 ‹ lödanef onik äbinädon me mens 1·001·598. Cifazif provina binon ‚Qärson’, topöl len vesüdajol ela ‚Dnipro’.
Jenotem
Ün 1802 provin: ‚Qärson’ ‹ päfunon as ‚gubärniya’ (= provin) lampöräna Rusänik; bü yel et äbinädon lü provin: ‚Nikolayäv’ (Rus.) ü ‚Mükolayiv’ (Lukr.). Pos volakrig balid äbinon provin Pöparepüblika Lukrayänik ä poso Sovyätarepüblika sogädimik Lukrayänik.
Provin ‚Qärson’ pävotanemon ad provin: ‚Mükolayiv’ ‹ in 2021 ed pälüükon lü provin: ‚Odässa’ ün 1922. Ün degyel telid provin: ‚Odässa’ pädilön ini els ‚okruhy’ mäl.
Pos volakrig telid, tü del 1944 mäzul 30id, el provin: ‚Qärson’ ‹ pävotafünon as provin (‚oblast’) sovyätarepüblika: Lukrayän. In el ‚referendum’ tü 1991, dekula 1id 90,13% belödanas provina ävögodon pro nesekid Lukrayäna.
Sekü nüdrän Rusäna ini Lukrayän ün 2022 milit Rusänik äkoupon mödadili provina. De setula, d. 23id jü 27id koupans änoganükons eli ‚referendum’ negitöfik tefü „nesekid de Lukrayän e nüükam posik ini Fed Rusänik”. Tü del 29id setula Rusän calöfiko älobülon nesekida ela ‚Qärson’ e poso mö del bal presidal Rusänik: ‚Putin’ ‹ ädispenon dalebüdi tefü lüükam ona lü Rusän, do Rusän no äbemaston ziläki lölöfik ona. Tü del 9id novula zif: ‚Qärson’ ‹ e ziläk züik pälibükons fa milit Lukrayänik, ab nedetajol äblebon ön koup Rusäna.
Lödanef
Ün yel: 2001 ‹ lödanef provina: ‚Qärson’ ‹ äbinädon me mens 1172,7 mils, vü kels 82,0% äbinons Lukrayänans, 14,1% Rusänans, 0,7% Vieta⸗Rusänans, 0,5% tatarans, 0,4% Armenänans, 0,4% Moldavänans, 0,3% Turkänans e 0,2% tatarans di ‚Krüm’.
Ün yel ot 73,2% belödanas älabon Ukrayänapüki as motapük, 24,9% Rusänapüki, e 1,8% püki votik.
Zifs in provin: ‚Qärson’
In provin: ‚Qärson’ ‹ zifs zül topons, sevabo:
Christian Kayßler
Hiel Christian Friedrich Kayßler (pemotöl tü 1898 yunul 14 in Wrocław, Polän – edeadöl tü 1944 mäzul 10 in Berlin) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik. Äbinom son dramatana: Friedrich Kayssler.
Bicester
Bicester (pronimag: ) binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Bicester labon belödanis 28 672 (2001).
Marianne Kehlau
Jiel Marianne Kehlau (pemotöl tü 1925 yanul 31 in Hamburg – edeadöl tü 2002 tobul 31 id in Hamburg) äbinof filma⸗, televida⸗ e vögadramatan Deutänik.
Amy Fuller (guban)
Jiel Amy Lynn Fuller (pemotöl tü 1968 mayul 30 in Inglewood, Kalifornän – edeadöl tü 2023 mäzul 11 in Los Angeles ) äbinof guban Lamerikänik. Ägetof köni largentik su Lepleds Lümpik yela 1992.
Borogovia
El Borogovia äbinon dinosaur lurooda: Theropoda, kel älifon dü fin perioda: Kretat uto, kö atimo topon Mongolän. Nem mitifidafa at famüla: Troodontidae dekömon de ut nimas as „borogoves“ sevädik se poedot hiela Lewis Carroll: el Jabberwocky.
Sevädik teiko stabü pödalims no lölöfiks, el Borogovia äbinon lunotü mets 2 e vetotü milgrams 13.
Yüms plödik
In Linglänapük:
Charlbury
Charlbury binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Chipping Norton
Chipping Norton binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Chipping Norton labon belödanis 5 972 (2001).
Carterton
Carterton binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Carterton labon belödanis za 18 000 (2001).
Sibel Kekilli
Jiel Sibel Kekilli (pemotöl tü 1980 yunul 16 in Heilbronn) binof filma⸗ e televidadramatan; e büätik dramatan pornabioskopik Deutänik.
Luis Aloy Vidal
Hiel Luis Aloy Vidal (pemotöl tü 1930 febul 8 in Santa Coloma de Gramenet – edeadöl tü 2012 yunul 8 in Barcelona) äbinom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Spanyänik.
B
El B binon tonat telid lafaba latinik kösömik ä tonat kilid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat: B dekömon de däsinot teada donikün doma as hieroglif Lägüptänik ud as dil lafaba rusemitik). Ün 1050 b. K., tonat tefik lafaba Fönikiyänik ya älabon fomi lienöfik, no plu sümik ad däsinot.
Yanul 4
Yanul 4 binon del 4id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 361 (362 in vüpladotayels) jü fin yela.
Alexis Ruano
Hiel Alexis Ruano Delgado, id sevädik as: Alexis (pemotöl tü 1985 gustul 4 in Málaga), binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Racing de Santander.
Cropredy
Cropredy binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
C
El C binon tonat kilid lafaba latinik kösömik ä tonat folid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonats: C e G labons licini ot: malat rusemitik sinifü „fut“.
Didcot
Didcot binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Didcot labon belödanis 25 231 (2001).
José María Amorrortu
Hiel José María Amorrortu Prieto (pemotöl tü 1953 yulul 22 in Bilbao) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Spanyänik.
Petro Jeläst
Lifajenäd
El ‚Jeläst’ pämotom in vilag: ‚Andriyivka’ in eliän ‚Qarkiv’. Pos karier in jelodadustod äjäfidom in cals difik pro paleta kobädimik Sovyätabalatama (‚K.P.S.S.’). In 1963 päcälom ad sekretan balid paleta kobädimik Lukrayänik (‚K.P.U.’): diläd Lukrayänik paleta at, kelos ävedükom omi calani löpikön in repüblik. In 1966 i päcälom ad liman bolitabüra ela ‚K.P.S.S.’.
‚Jeläst’ äbinom slopan lezilik lejona di ‚Marx’ e ‚Lenin’, ä jeläb hielas ‚Nikita Qrujcov’ e ‚Nikolay Podgornüy’. Balflano äbinom komulan patedik „smeta” sonemik fa ‚Qrujcov’ piprimöla, votaflano äfölom rouli veütik in modränam otana: ‚Qrujcov’, äsi in nämädilovesum fa bumavan takama: ‚Leonid Bräȷnäv’. Timü reig ela ‚Bräȷnäv’ ün degyel mälid pöjut votacedölanas pädönufövon. Ün yel: 1968 ‹ el ‚Jeläst’ ädutom lü slopans gretikün nüdräna fa baläd di ‚Warszawa’ ini Tsyegän⸗Slovakän e finükam ela „florüp di ‚Praha’”.
Bolitam omik as dugan paleta Lukrayänik älüodon ad gönam demädas lönik Lukrayänikas: äspikom dö „jön Lukrayänapüka” ed äzilom pro Lukrayänam tida e kuliva. Do kosädapük ela ‚Jeläst’, kel lunüpo ivobom in Rusän ed in zifs gretik pe⸗Rusänöls in Lukrayän (‚Qarkiv’, ‚Mariupol’, ‚Küyiv’), äbinon Rusänapük, ästeifülom as sekretan balid ad spikön Lukrayänapüki. Dü calam oma yubids lautanas gretik, äsä ‚Taras Jävcänko’, ‚Ivan Kotlyarävsküy’ e ‚Läsya Ukrayinka’ päzelons veitöfiko su tatanivod. In ‚Küyiv’ kulivaledom: ‚Ukrayina’ ‹ pämaifükon. Zuo äjelodom liegotis nätik, cedü om plumafiko pätufrutidölis fa cifodanef zänik Sovyätabalatama. In mafäd semik igo ädälom toonomi topik ä könomiki ed äsufälom kobädimitaanamufi. As sam, ädälom ad pübön buki hiela ‚Ivan Dsyuba’ tiädü ‚Інтернаціоналізм чи русифікація?’ („Bevünetim u Rusänam?”) ed igo äsedom samädis lü paletadiläds topädik.
Pos säcäl omik ün 1972 el ‚Jeläst’ päfeapladom lü ‚Moskva’, kö ägetom cali sümbolik vipresidana reiganefa Sovyätabalatama. Ün 1973 pämoükom se bolitabür. Poso ävedom dilekan vafifabrika nilü ‚Moskva’ ed ävobom us jü pänsionam. Ädalom pas gekömön ini Lukrayän pos säbinädikam Sovyätabalatama. Ün 1991 ästütom nesekidinotädi Lukrayäna. Ädeadom tü del 1996, yanula d. 22id in ‚Moskva’ bäldotü jöldegvel. Päsepülom in deadanöp: ‚Baykove’ ‹ in Küyiv.
Sonja Kehler
Jiel Sonja Kehler (pemotöl tü 1933 febul 2 in Haldensleben – edeadöl tü 2016 yanul 18 in Berlin) äbinof filma⸗, televida⸗ e teatadramatan; e kanitan Deutänik.
Inge Keller
Jiel Ingeborg "Inge" Keller (pemotöl tü 1923 dekul 15 in Berlin – edeadöl tü 2017 febul 6 id in Berlin) äbinof filma⸗, televida⸗ e teatadramatan Deutänik.
David Amaral
Hiel David Amaral Rodríguez (pemotöl tü 1958 tobul 12 in Arico) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Spanyänik. De 2019 binom drätodan futaglöpädakluba: UD Granadilla Tenerife.
Alvarezsaurus
Elaf Alvarezsaurus (siämü „lasär hiela Alvarez“) äbinon dinosaur smalik famüla: Alvarezsauridae, kel älifon finü Kretat (bü yels 89-85-balions) uto, kö anu topon Largäntän. Ma täxets, äbinon lunotü mets za tels e vetotü milgrams za teldegs. Pätuvon in Fomam di Bajo de la Carpa e pänemon ün 1991 fa fösilavan: José Bonaparte stimü jenavan: Don Gregorio Alvarez.
Bid patedik binon el A. calvoi. Äbinon telfutaf, älabon göbi lunik e lögabinond omik tikodükon, das äkanon rönön vifiko. Ba äbinon näsäkifidaf. Äbinon primöfikum, ka limafs sevädikum famüla okik, äs elaf Shuvuuia ed elaf Mononykus. Ya pedadilädon kobü elafs Theropoda no bödisümiks, ab i kobü böds balid, ma lautans difik.
Howard Phillips Lovecraft
Hiel Howard Phillips Lovecraft (1890 gustul 20 - 1937 mäzul 15) se Providence, in tat: Rhode Island) äbinom lautan Lamerikänik literata magälik ä jeikika.
Jota Rustaveli
Hiel Jota Rustaveli (Grusiyänapüko: შოთა რუსთაველი) äbinom poedan Grusiyänik tumyela 12id ä klatädan gretikün literata nerelik Grusiyänik. Älautom eli „ვეფხისტყაოსანი“ („Vepkhistkaosani“ = Kavidan in Pantäraskin): konapoedot netik Grusiyäna.
Howard Phillips Lovecraft
Do reidanef ela Lovecraft äbinon tefädiko smalik dü lifüp oma, repüt omik eglofon da degyels, ed anu palelogom kösömiko as balan lautanas literata jeikik flunilabikünas tumyela 20id, stedöfo e nestedöfo. Suvo paleigodom ko hiel Edgar Allan Poe.
Leptictidium
Elaf Leptictidium: sügaf rujenavik, äbinon smalikün sügafas bunülöl valik. Nimils at ya ädabinons dü Leotsen. Äbinons mödiks in Yurop, ab ädadeadons bü yels 35-balion, nen fovafs nulädik.
El Leptictidium älabon föfalögis smalik e pödalögis lunik; äsümon ad elaf Macropus Stralopik, u ba ad kangur smalik. Vestigam bomemabinoda onik tikodükon, das ämufon äbunülölo. Vestigam krana onik jonon, das älabon nudi lunik muföl, sümik ad ut elafas Macroscelidea. Äbinon lunotü zimmets 60 jü 90 (de nud jü göb).
São Vicente Ferrer
Dabinons:
Leptictidium
Fösils legudiko pedakipöls ela Leptictidium petuvons in slet se fonäds di Messel, in Deutän. Igo heraretods e fid in stomägs pedakipons, kel tikodükon, das el Leptictidium äbinon mitifidaf. Äfidon näsäkis, lasäris äsi sügafis smalik votik.
In kuliv pöpedik
Jinim: Leptictidium ko nimüls ofik binons kompenafs veütik dila balid televidasökoda fösilavik: Walking with Beasts (Gol kobü Nims; BBC), in kel pabepenon del bal lifüpa nimas leotsenik at.
Francisco Simón Calvet
Hiel Francisco Simón Calvet (pemotöl tü 1917 tobul 11 in Barcelona – edeadöl tü 1978 febul 7 in As Pontes de García Rodríguez) äbinom futaglöpädan Spanyänik.
Diego Antón
Hiel Diego Antón Pérez (pemotöl tü 1990 mayul 18 in Soria) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: SD Almazán.
Henley-on-Thames
Henley-on-Thames binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Henley-on-Thames labon belödanis 10 646 (2001).
Faringdon
Faringdon binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Faringdon labon belödanis za 5 600 (2001).
Thame
Thame binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Thame labon belödanis 10 886 (2001).
Lonny Kellner
Jiel Lonny Kellner-Frankenfeld (pemotöl tü 1930 mäzul 8 in Remscheid – edeadöl tü 2003 yanul 22 in Hamburg) äbinof filma⸗ e televidadramatan; e kanitan Deutänik.
Wallingford (Oxfordshire)
Wallingford binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Wallingford labon belödanis za 10 000 (2001).
Joachim Kemmer
Hiel Joachim Kemmer (pemotöl tü 1939 setul 12 in Brandenburg an der Havel – edeadöl tü 2000 prilul 26 in Wien, Lösterän) äbinom filma⸗, vöga⸗, televida⸗ e teatadramatan Deutänik.
Juan Sforza
Hiel Juan Sforza (pemotöl tü 2002 febul 14 in Rosario) binom futaglöpädan Largäntänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Newell's Old Boys.
D
El D binon tonat folid lafaba latinik kösömik ä tonat lulid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat semitik: Dâlet luveratiko licinon de däsinot yana u fita. Dabinons hieroglifs mödik, kels ba äbinons stab atosa.
Simone de Beauvoir
Jiel Simone de Beauvoir (pronimag: ; 1908 yanul 9 - 1986 prilul 14) äbinof lautan ä filosopan Fransänik. Älautof lekonedis, penädis dö filosop, dö bolit e dö säkäds sogädik, yegedis, lifajenädis (keninükamü i bal dö ok it). Sevädof atimo ledino sekü lekoneds metafüdik oka, äs el L'invitée (Jivüdäb) ed el Les Mandarins (Mandarinans), e sekü penäd filosopik oka: Le Deuxième Sexe (Gen telid), päpüböl ün 1949. Lebuk at, in kel el Beauvoir ädiletof stadi vomas, ävedon bal stabas vomima nulädik.
Exequiel Zeballos
Hiel Exequiel Zeballos (pemotöl tü 2002 prilul 24 in La Banda) binom futaglöpädan Largäntänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Boca Juniors.
Witney
Witney binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Witney labon belödanis 22 765 (2001).
Paul Kemp
Hiel Paul Peter "Paulchen" Kemp (pemotöl tü 1896 mayul 20 in Bad Godesberg – edeadöl tü 1953 gustul 13 in Bonn) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Antonio Jesús Regal Angulo
Hiel Antonio Jesús Regal Angulo, id sevädik as: Antoñito (pemotöl tü 1987 dekul 24 in Herrera), binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Real Valladolid.
Pedro Astray
Hiel Pedro Astray López (pemotöl tü 1992 mäzul 18 in Vitoria-Gasteiz) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Gimnástica Segoviana CF.
Friederike Kempter
Jiel Friederike Kempter (pemotöl tü 1979 gustul 23 in Freudental) binof filma⸗ e televidadramatan Deutänik.
Watlington
Watlington binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Watlington labon belödanis 2 900 (2001).
Janusz Ziejewski
Hiel Janusz Ziejewski (pemotöl tü 1906 mäzul 25 in Warszawa – edeadöl tü 1973 novul 26 id in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Arthur Rimbaud
Hiel Jean Nicolas Arthur Rimbaud (pronimag Fransänapükik: ; 1854 tobul 20 - 1891 novul 10) äbinom poedan Fransänik, in Charleville pämotöl. Flun omik in literat, musig e lekan nulädiks ebinon dulöfik ä dudranik. Älautom vobotis sevädikün oka bü ävedom teldegyelik; hiel Victor Hugo äbepenom omi as „el Shakespeare cilik“ - ed äklemom literati lölöfiko bü lifayel 21id oka (do äbleibom penön penedis dü lifüp lölik oka). El Rimbaud älabom lani nentakik: ätävom vemo da kontinäns kil bü deadam tusunik oka, mö mul läs bal pos motedadel 37id oka.
Woodstock (Oxfordshire)
Woodstock binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Woodstock labon belödanis 2 924 (2001).
Aleksander Zelwerowicz
Hiel Aleksander Zelwerowicz (pemotöl tü 1877 gustul 14 in Lublin – edeadöl tü 1955 yunul 18 in Warszawa) äbinom dramatan e teatirejidan Polänik.
Wantage
Wantage binon zif in grafän: Oxfordshire, in Linglän.
Wantage labon belödanis 9 767 (2001).
Evi Kent
Jiel Evi Kent (pemotöl tü 1939 mäzul 8 in Brno, Tsyegän) binof filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Gerhard Kempinski
Hiel Ernst Gerhardt Kempinski (pemotöl tü yel 1904 in Deutän – edeadöl tü 1947 febul 14 in London, Regän Pebalöl) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Oksana Ohlobüstina
Jiel Oksana Vladimirovna Ohlobüstina, pos mat: Arbuzova (rusänapüko: Оксана Владимировна Охлобыстина (Арбузова); pemotöl tü 1973 prilul 24 in Moskva) binof dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Michael Kessler
Hiel Michael Kessler (pemotöl tü 1967 yunul 24 in Wiesbaden) binom filma⸗, teata⸗, freda⸗ e televidadramatan Deutänik.
Stroud
Dabinons:
Mayul 22
Mayul 22 binon del 142id yela (143id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 223 jü fin yela.
Febul 13
Febul 13 binon del 44id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 321 (322 in vüpladotayels) jü fin yela.
Ivan Ohlobüstin
Hiel Ivan Ivanovic Ohlobüstin (rusänapüko: Иван Иванович Охлобыстин; pemotöl tü 1966 yulul 22 in Moskva) binom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Yulul 16
Yulul 16 binon del 197id yela (198id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 168 jü fin yela.
Erich Kestin
Hiel Erich Kestin (pemotöl tü 1895 yunul 25 in Berlin – edeadöl tü 1969 mayul 22 id in Berlin) äbinom filma⸗, vöga⸗ e teatadramatan Deutänik.
Charlotte Kerr
Jiel Charlotte Kerr (pemotöl tü 1927 mayul 29 in Frankfurt len Main – edeadöl tü 2011 dekul 28 in Bern, Jveizän) äbinof filma⸗, televida⸗ e teatadramatan, rejidan e filmotalibrätan Deutänik.
Yunul 18
Yunul 18 binon del 169id yela (170id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 198 jü fin yela.
Yuriy Nikulin
Hiel Yuriy Vladimirovic Nikulin (rusänapüko: Юрий Владимирович Никулин; 1921 dekul 18 in Demidov – 1997 gustul 21 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Michał Znicz
Hiel Michał Znicz (pämotöl as Michał Feiertag tü 1888 in Warszawa – edeadöl tü 1943 dekul 24 in Pruszków) äbinom dramatan Polänik.
Huabeisaurus
Elaf Huabeisaurus (siämü „lasär Nolüda-Tsyinänik“ äbinon dinosaur finü Kretat (Campanian, bü yels za 75-balions). Limaf at grupa: Sauropoda älifon uto, kö anu topon Nolüda-Tsyinän. Bid patedik: Huabeisaurus allocotus päbepenon balidnaedo fa els Pang e Cheng ün 2000. Dinosaur at äsümon vemo ad elaf Opisthocoelicaudia, ed äbinon planifidaf telfutik. El Huabeisaurus sevädon sekü fösils mödik, keninükamü tuts, lims no lölöfiks e virebs. Tüvans äjafons famüli nulik pro dinosaur at, els Huabeisauridae; ab famülanem at no pagebon valemiko fa fösilavans valik.
Yüms plödik
In Linglänapük: In Deutänapük:
Yulul 29
Yulul 29 binon del 210id yela (211id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 155 jü fin yela.
Peter Ketnath
Hiel Peter Ketnath (pemotöl tü 1974 yunul 6 in München) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Anatoliy Papanov
Hiel Anatoliy Dmitriyevic Papanov (rusänapüko: Анатолий Дмитриевич Папанов; 1922 tobul 31 in Vyazma – 1987 gustul 5 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
E
El E binon tonat lulid lafaba latinik kösömik ä tonat mälid lafaba Volapükik.
Jenotem
El E dekömon klüliko de tonat Grikänik: „epsilon“, ko kel tio leigon demü fom e pron. Licin balid äbinon tonat semitik: hê, kel luveratiko ämalon plekani, e kel luveratiko dekömon de hieroglif Lägüptänik sümik. In semit, el hê päpronon (ed i  in vöds foginänik), ab in Vöna-Grikänapük el hê ävedon el epsilon, teiko as  päpronöl. Letruskänans e Romänans ädunons otosi.
Aleksander Żabczyński (dramatan)
Hiel Bożydar Aleksander Żabczyński (pemotöl tü 1900 yulul 24 in Warszawa – edeadöl tü 1958 mayul 31 id in Warszawa) äbinom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Mary Kid
Jiel Mary Kid (pemotöl tü 1904 gustul 8 in Berlin as: Agnes Erna Gertrud Keul – edeadöl tü 1986 tobul 29 in Hamburg) äbinof filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Oleg Yefremov
Hiel Oleg Nikolayevic Yefremov (rusänapüko: Олег Николаевич Ефремов; 1927 tobul 1 in Moskva – 2000 mayul 24 in Moskva) äbinom rejidan e dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Yanul 18
Yanul 18 binon del 18id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 347 (348 in vüpladotayels) jü fin yela.
F
El F binon tonat mälid lafaba latinik kösömik ä tonat velid lafaba Volapükik.
Jenotem
El F dekömon klüliko de tonat semitik: „waw“, as päpronöl, e kel älabon luveratiko fomi huka u stafa.
Yuriy Yakovlev (dramatan)
Hiel Yuriy Vasilyevic Yakovlev (rusänapüko: Юрий Васильевич Яковлев; 1928 prilul 25 in Moskva – 2013 mayul 30 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Oskar Keymer
Hiel Oskar Keymer (pemotöl tü 2003 novul 6 in Köln) binom filma⸗ e televidadramatan Deutänik.
Albert Camus
Hiel Albert Camus (1913 novul 7 - 1960 yanul 4) äbinom lautan ä filosopan Fransänik (in Laljerän pämotöl), kel ädagetom premi: Nobel ün 1957. Suvo päyümom lü dabinim, ab el Camus ai ärefudom yümi at. Soäsä äpenom in yeged okik: Volutan, lifüp lölik oma pädedieton ad tadunön filosopajuli: nosim. Tefü kred in God, äpenom in toum kilid pämas okik: „no kredob in God e no binob nengodan“.
Nun veütikün oma fütüre äbinon: „Obs valik, bevü failots, blümükons dönuliföfikami etflanü mieds nosima. Ab te nemödiks bevü obs sevons osi.“ El Camus äfünom ün 1949 Grupi pro Yüms Bevünetik in Muf Balama Levolutik, ma buk: Albert Camus, une vie hiela Olivier Todd.
El Camus ävilob buikumo sevädön as man e tikan, no as liman filosopajula u tikamagotema semik. Äbuükom pösodis, no tikamagotis. Dü telspikot yelü 1945, el Camus ärefudon dädiladis tikamagotik alseimik: „Nö! No binob dabiniman. El Sartre ed ob ai pasüpädobs, ven reidobs nemis obsik kobo [...]“. In yegedakonlet okik, äpenom, das äbinon son Grikäna.
Yevgeniy Leonov
Hiel Yevgeniy Pavlovic Leonov (rusänapüko: Евгений Павлович Леонов; 1926 setul 2 in Moskva – 1994 yanul 29 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Albert Camus
El Camus äbinon dagetan balidyunikün prema: Nobel tefü literat (pos hiel Rudyard Kipling) ven ävedon lautan balid in Frikop pimotöl, kel ägetom premi, ün 1957. Binom jünu i dagetan labü lifüp brefikün: ädeadom pö toodamijenot mö yels te kils pos premidaget.
Anton Bruckner
Hiel Anton Bruckner (1824 setul 4 - 1896 tobul 11) äbinom noatädan Lösteränik, sevädik ledino sekü sümfons, mäsäds e koramusig omiks. Sümfons omik suvo palecedons patediks tefü fin Romatima Deutänapükik Lösteränik kodü pük baitonik liegik, mödavög komplitik e dul lunik onsiks. Vobots ela Bruckner äyufons ad miedükön lölimi musigik nulädik, sekü mitonams, noatemivotükams no päpreparöls e baitons zigliböl.
Distü lölimans votik, äs hiel Richard Wagner u hiel Hugo Wolf, kels äbinons els enfants terribles, el Bruckner äjonülom müki gretik lo musigans votik, pato hiel Wagner. Nebaiced at vü el Bruckner: man ed el Bruckner: noatädan fikulükon steifis ad bepenön lifüpi omik ed ad gebön oni as yumed stedälik pro musig omik.