cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anton Bruckner
Vobots omik, e ledino sümfons omik, labons neflenis (pato in läns Linglänapükik), kels mäniotons duli tuvemik e gebi dönuama onsikis, äsi klienäl ela Brucker ad revidön mödikis se vobots okik, suvo me yuf noatädanas votik, ed i nefüm ceda omik tefü fomam, keli äbuükom as gudikün.
Innokentiy Smoktunovskiy
Hiel Innokentiy Mihailovic Smoktunovskiy (rusänapüko: Иннокентий Михайлович Смоктуновский; 1925 mäzul 28 in Tatyanovka – 1994 gustul 3 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Vinzenz Kiefer
Hiel Vinzenz Georg Kiefer (pemotöl tü 1979 yanul 29 in Weilburg) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Antonio Barragán
Hiel Antonio Juan Barragán Fernández (pemotöl tü 1987 yunul 12 in Pontedeume) binom futaglöpädan Spanyänik.
Claudio Barragán
Hiel Claudio Barragán Escobar (pemotöl tü 1964 prilul 10 in Manises) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Spanyänik. De 2020 binom drätodan futaglöpädakluba: Recreativo de Huelva.
Ismael Barragán
Hiel Ismael Barragán Ruiz (pemotöl tü 1986 febul 6 in Sevilla) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: CD Ibiza-Islas Pitiusas.
Febul 6
Febul 6 binon del 37id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 328 (329 in vüpladotayels) jü fin yela.
Yanul 23
Yanul 23 binon del 23id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 342 (343 in vüpladotayels) jü fin yela.
Tony Curtis (dramatan)
Hiel Tony Curtis (pemotöl tü 1925 yunul 3 in zif: New York as: Bernard Schwartz – edeadöl tü 2010 setul 29 in Henderson, Nevada) äbinom filma⸗ e televidadramatan Lamerikänik.
Alektra Blue
Jiel Alektra Blue, id sevädik as: Elektra, Alektra ü Alectra (pemotöl tü 1983 yunul 9 in Phoenix in tat: Arizona), binof dramatan pornabioskopik e nudädan Lamerikänik.
Prilul 13
Prilul 13 binon del 103id yela (104id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 262 jü fin yela.
Maurizio Micheli
Hiel Maurizio Micheli (pemotöl tü 1947 febul 3 in Livorno) binom dramatan, fredadramatan, rejidan e filmotalibrätan Litaliyänik.
Svetlana Lavrentyeva
Jiel Svetlana Vasilyevna Lavrentyeva, pos mat: Ojerova (rusänapüko: Светлана Васильевна Лаврентьева (Ошерова); pemotöl tü 1941 prilul 19 in Saratov) binof dramatan teatöpik e vögik Rusänik.
Vinicius Zani
Hiel Vinicius Zani, "The Little Devil" (pemotöl tü 1988 yanul 15 in zif São Paulo) binom el MMA komipan Brasilänik, liman komipinoganükama: Black Horse (BR).
Berkeley (Gloucestershire)
Berkeley (pronimag: ) binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Allegra Curtis
Jiel Allegra Camilla Curtis (pemotöl tü 1966 yulul 11 in Los Angeles) binof filma⸗ e televidadramatan; e büsidan Lamerikänik e Deutänik. Binof daut dramatanas: Tony Curtis e Christine Kaufmann.
Setul 23
Setul 23 binon del 266id yela (267id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 99 jü fin yela.
H
El H binon tonat jölid lafaba latinik kösömik ä tonat zülid lafaba Volapükik.
Alberto Benito Castañeda
Hiel Alberto Benito Castañeda (pemotöl tü 1972 yunul 17 in Madrid) binom futaglöpädan Spanyänik.
H
Jenotem
Tonat semitik: ḥêṯ luveratiko päpronon as. Fom rigik tonata at äbinon jiniko buid. In Vöna-Grikänapük, el H päpronon primo as, ab poso tonat at ävedon vokati tenedik:. In Letruskänapük ed in latin, el H päpronon (ab in latin tonat at pos tim anik no plu päpronon; in püks latinik atimik, el H nomiko no labon proni e padakipon te sekü tümolog).
Terry Kemaco
Hiel Terry Kemaco, id sevädik as: Kemaco, Thierry Kemaco, Terry, Thierry ü Terry Reid (pemotöl tü 1969 tobul 22 in Mulhouse in Fransän), binom rejidan e dramatan pornabioskopik Fransänik.
Tory Lane
Jiel Tory Lane, id sevädik as: Tori Lane, Lisa, Susan, Tory Freeland, Torry Freeland e rets (pemotöl tü 1982 setul 30 in Fort Lauderdale in tat: Florida as: Lisa Nicole Piasecki), binof dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Harry R. Sokal
Hiel Harry R. Sokal (pemotöl tü 1898 febul 20 in Craiova, Rumän – edeadöl tü 1979 mäzul 7 in München) äbinom biomagodemiprodan Deutänik.
Fran Beltrán
Hiel Francisco José "Fran" Beltrán Peinado (pemotöl tü 1999 febul 3 in Madrid) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: RC Celta de Vigo.
Mäzul 7
Mäzul 7 binon del 66id yela (67id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 299 jü fin yela.
Yoshihide Suga
Hiel Yoshihide Suga (Yapänapüko: 菅義偉; 1948 dekul 6, Akita, Yapän -) binom bolitan Yapänik‎.
Friedrich Dürrenmatt
Hiel Friedrich Reinhold Dürrenmatt (pemotöl tü 1921 yanul 5 in Konolfingen – edeadöl tü 1990 dekul 14 in Neuchâtel) äbinom dramatavan e lautan Jveizänik.
J
El J binon tonat degid lafaba latinik kösömik ä tonat degbalid lafaba Volapükik.
Jenotem
El J äbinon primo te fom votik tonata: I; foms at äkanons pagebön älindifölo bal pla votik. Pas ün tumyel 16id äprimons ad pagebön as tonats difik. Hiel Petrus Ramus (äd. ün 1572) as balidan ägebom elis I e J ad malön pronis difik.
Zänodatimäd
thumb|300px|Lükom de ‚Cristoforo Colombo’ lü Merop ([[Dióscoro Puebla, 1862).]] Zänodatimäd äbinon letimäd de mil yels in jenotem Yuropik. Äprimons zü yul 476, kü Vesüdik Romän äfinon, e äfovon jüs ün 1492, kü ‚Cristoforo Colombo’ älükömom in Merop.
Bradley Stoke
Bradley Stoke binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Bradley Stoke labon belödanis za 20 000 (2001).
Aiden Ashley
Jiel Aiden Ashley, id sevädik as: Ayden Ashley (pemotöl tü 1990 febul 28 in tat: Arizona), binof dramatan pornabioskopik e stuntan Lamerikänik.
Karl-Eduard von Schnitzler
Hiel Karl-Eduard Richard Arthur von Schnitzler (pemotöl tü 1918 prilul 28 in Berlin – edeadöl tü 2001 setul 20 in Zeuthen) äbinom gasediman e televidadanunan Deutänik.
I
El I binon tonat zülid lafaba latinik kösömik ä tonat degid lafaba Volapükik.
Cheltenham
Cheltenham binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Sürfat ela Cheltenham binon mö 46,61 km².
Cheltenham labon belödanis za 20 000 (2001).
Rafe (dramatan pornabioskopik)
Hiel Rafe, id sevädik as: Alex Wooden, Raeffe, Rave ü Raymond Rafi (pemotöl tü 1966 yulul 27 in Lamerikän as: Raphael Specht), binom büätik dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Aleksandr Abdulov
Hiel Aleksandr Gavriilovic Abdulov (rusänapüko: Александр Гавриилович Абдулов; 1953 mayul 29 in Tobolsk – 2008 yanul 3 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Yulul 26
Yulul 26 binon del 207id yela (208id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 158 jü fin yela.
Chipping Sodbury
Chipping Sodbury binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Chipping Sodbury labon belödanis 5 066 (2001).
Nikolay Kryuckov
Hiel Nikolay Afanasyevic Kryuckov (rusänapüko: Николай Афанасьевич Крючков; 1911 yanul 6 in Moskva – 1994 prilul 13 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
G
Jenotem
Tonat: G e C labons licini ot: malat rusemitik sinifü „fut“. El G pänüdugon in period vöna-latinik ad difükön proni: de pron:. Nem nüdugana päregistaron as Spurius Carvilius Ruga: dalaban pelajuli balid Romäna, kel ätidom zao ün 230 b.K. Ün tim at, tonat: K ya no plu pägebon, e tonat: C päpronon äkofudükölo e ; posä el Ruga änüdugon eli G as, pron ela C pämiedükon ad.
Ryan Driller
Hiel Ryan Driller, id sevädik as: Jeremy Bilding, Adam Driller ü Ryan (pemotöl tü 1982 tobul 17 in Denver in tat: Colorado as: Adam Cuculich), binom dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Maja Tokareva
Jiel Maja Tokareva (rusänapüko: Маша Токарева; pemotöl tü 1981 mayul 3 in Moskva, Rusän) binof filma⸗ e televidadramatan Deutänik e Rusänik.
Kristian Kiehling
Hiel Kristian Erik Kiehling (pemotöl tü 1976 setul 17 in Holstebro, Danän) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik.
Dekul 14
Dekul 14 binon del 348id yela (348id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 17 jü fin yela.
John von Neumann
Hiel John von Neumann (Macaränapüko: Margittai Neumann János Lajos; 1903 dekul 28 - 1957 febul 8) äbinom matematan Macaräno-Lamerikänik, kel äkeblünom veütiko jäfüdes mödik soäs: konletateor, sekätidiletam, kvantateor, lergodateor, geomet fovöfik, konömav, numidiletam e statitav, äsi jäfüdes matematik votik mödik. Pälelogom fa mödikans as balan matematas veütikün tumyela 20id. Pato el von Neumann äbinom balan balidanas, kels ägebons teori tölatianas pö kvantamufav, äkompenom pö Proyeg: Manhattan e pö Stitod Studas Paprogedöl in Princeton (as balan utanas, kels ya dü fün stitoda päcälons: grup suvo sevädik as „lafagods“), ed äbinom balan teoranas veütikün pö völfam pledateora e suemodas: itjäfidots ziöbik e bumian valemik. Kobü hiel Edward Teller e hiel Stanislaw Ulam, el von Neumann ätuvedom säkädis kerafüsüda tefü pubets vamataumakerik e hidrinaboum.
Vladimir Etuj
Hiel Vladimir Abramovic Etuj (rusänapüko: Владимир Абрамович Этуш; 1922 mayul 6 in Moskva – 2019 mäzul 9 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Cirencester
Cirencester binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Cirencester labon belödanis za 19 000 (2001).
Edward Żentara
Hiel Edward Żentara (pemotöl tü 1956 mäzul 18 in Sianów – edeadöl tü 2011 mayul 25 in Tarnów) äbinom dramatan e teatirejidan Polänik.
Oleg Yankovskiy
Hiel Oleg Ivanovic Yankovskiy (rusänapüko: Олег Иванович Янковский; 1944 febul 23 in Karsakpay – 2009 mayul 20 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Carolus Linnaeus
Hiel Carolus Linnaeus (Svedänapüko: Carl Linné, ü Carl von Linné pos noubükam omik; 1707 mayul 23 - 1778 yanul 10) äbinom planavan, sanavan ä nimavan Svedänik, kel äjafon stabis dadilädasita nolavik atimik. Sevädom id as „fatan kladava lifavik nulädik“. Palelogom id as balan fatanas kologa nulädik.
Kappa (Telplänov)
Dabinons:
Carolus Linnaeus
El Linnaeus pämotom in länäd, in provin: Småland Sulüda-Svedäna. Fat omik äbinom büröletan balid oma, kel älasumom famülanemi laidüpik: büo valans igebons nemamasiti Skandinänik (nem + fatanem). Fat omik ävälom nem latinafomik: „Linnaeus“ kodü tiliad gianagretik in laneds famüla omik ädabinöl.
Tobul 24
Tobul 24 binon del 297id yela (298id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 68 jü fin yela.
Ill-Young Kim
Hiel Ill-Young Kim (pemotöl tü 1973 mayul 13 in Köln) binom filma⸗ e televidadramatan, musigan e televidadanunan Deutänik.
Lifamod balugik
Lifamod balugik binon lifamod, ma kel dalaboy dinis nepluik e lüodoy ad utos, kelosi neodoy, pla utos, kelosi viloy.
Cinderford
Cinderford binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Udo Kier
Hiel Udo Kier (pemotöl tü 1944 tobul 14 in Köln as: Udo Kierspe) binom filma⸗, teata⸗, vöga⸗ e televidadramatan Deutänik.
Cinderford
Cinderford labon belödanis 8 116 (2001).
Lifamod balugik
Züpans dalons valön lifamodi balugiki kodü gidäls ömiks äsi lanöf, saun, plu tim pro famül e flens, leigavet bevü vob e lif läsük de dadränälam.
Rel e lanöf
197px|thumb|right|‚Lao-Tse’ äfodon lifamodi balugiki. Vönaoloveikods relik ä lanöfiks ömiks kuradükons ad lifamod balugik.
Balugöf äbinon bal suemodas cifik päfödölas fa ‚Lao-tse’: fünan taoteta. Confucius has been quoted numerous times as promoting simple living.
Yesus älifom ma lifamod balugik. Äbüdom tidäbes oka „ad no kesumön bosi dü vegam plä staf; no tävasakädi, no bodi, no moni kuprinik in zönül; ab ädaloms lenükön sandalis, ab no niklotis tel.”.
Nerelik e bolitik
Ma lejon ela ‚Epikouros’ lif nen säkäds binon veg lü läb, pemögüköl medü väls kälöfiko pebetiköls.
Hiel ‚Henry David Thoreau’: nativestigan ä lautan Lamerikänik ‹ palecedom as slopan lifamoda balugik in buk oma tiädü ‚Walden’ (1854).
Yevgeniy Morgunov
Hiel Yevgeniy Aleksandrovic Morgunov (rusänapüko: Евгений Александрович Моргунов; 1927 prilul 27 in Moskva – 1999 yunul 25 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Lifamod balugik
Läsükam fegeba, vobatima, e dalabota
Anik mens aplagons kosidi balugiki me läsükam fegeba.
Läsükam de fräds kanon dugön lü plu spälams.
Pluikam liväla
Mod bal ad naedilän lifi binon gegolön lü län e bridön olis lönikis fidis, bi gloföl liväl aläsükon sekid de mon e konöm.
Letikam kaenava
Mens kel aplagons kosidi balugiki labons lecedis difikis za kaenavajafid.
Kaenav binon veg a mekön lifamodi balufiki fasilikum e laibinükädikum in cifakultur.
Sam bal ata kaenava binon nünöm'''.
Balugön diäti
Diäts balugiks paletikons asa "sanabik", bi lanumons mödoti veütiki de fluks e härbats.
Carolus Linnaeus
El Linnaeus ävisitom Niveri di Uppsala, kö äprimom ad tidön planavi ün 1730. De 1735 jü 1738 älödom in foginän, kö ästudom ed äpübom dabükoti balid ela Systema Naturae okik in Nedän. Ägegolom pos atos ini Svedän ed ävedom profäsoran planavi Nivera di Uppsala. Dü degyel: 1740 ätävom anikna zi da Svedän ad tuvön e dadilädön nimis e planis. Dü degyels: 1750 e 1760 äfövom dunöfi okik: konletam e dädiladam nimas, planas e minas, dö kels äpübom toumis ömik. Timü deadam okik, äsevädom da Yurop lölik as balan nolavanas gudikün timäda et.
Lifamod balugik
Züamöpikim
Züamöpikim pakedülon ko kosid balugik, bi leigavet ko nat asekidon de kosid balugik.
Carolus Linnaeus
Filosopan Fransänik: Jean-Jacques Rousseau äsedom omi nuni: „sagolös ome, das no nolob mani gretikum su tal“. Lautan Deutänik: Johann Wolfgang von Goethe äpenom: „Pläamü hiel Shakespeare e hiel Spinoza, sevob neki bevü mens no plu liföls, kel eflünon obi nämöfikumo ka om.“ Lautan Svedänik: August Strindberg äpenom: „El Linnaeus äbinon jenöfo poedan, kel fädo ävedom natavan.“
Lifamod balugik
Tamilitim
Liud vü konomaglof e krig, kü komipöl ad kontrol de yufafonäts natiks, paletikon kodi gutiki ad födön kosidi balugiki.
Carolus Linnaeus
Lautanabrefod ela Linnaeus as nämätan tefü bidanem binon balugiko L.
Febul 26
Febul 26 binon del 57id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 308 (309 in vüpladotayels) jü fin yela.
Edgar Allan Poe
Hiel Edgar Allan Poe (1809 yanul 19 - 1849 tobul 7) äbinom poedan, lautan, redakan, literatikrütan ä bal duganas Mufa Romatik Lamerikänik. Sevädik pato sekü konots klänöfa e ledredöfa, el Poe äbinom balan konotilautanas Lamerikänik balid, äsi balan fatanas konota poldik e konota midunik. Anikans lecedons omi balani lautanas magälaliterata nolavik.
Lifamod balugik
Tamilitim
Tadun ta krig edugon püdaproanis, asa Ammon Hennacy ed Ellen Thomas, lü bid tripataduna in kel läsükons lemesedi onsiki dono tripasoliad me laböl lifamodi balugiki.
Edgar Allan Poe
El Poe pämotom in Boston. Pals omik ädeadons ven äbinom nog yunik, e pälasumom fa els John e Frances Allan in Richmond, Virginia. Us (e dü yels anik in Linglän) pädugälom ed äglofom bevü lieg tefädik, do neai pädaoptom calöfiko fa els Allans. Pos brefüp in niver di Virginia e steifül leigo brefüpik ad primön karieri militik, el Poe ed els Allans äditons de ods.
Lautanakarier ela Poe äprimon mükiko me poedotakonlet tiädü Tamerlane and Other Poems (Hiel Tamerlan e Poedots Votik; 1827); pla nem lautana päpenon te: „fa men di Boston“. El Poe äfealotädom lü Baltimore ad lödön kobü röletans anik ed ävotükom vobi okik de poed ad prosad. Ün yulul yela 1835, ävedom yufaredakan gaseda: Southern Literary Messenger in Richmond, kö äyufom ad mödükumön bonedamis ed äprimom ad völfön stüli lönik oka literatikrüta. Ün yel ot ämatikom ko jiel Virginia Clemm: jiköst 13yelik oka.
Pos lekoned no benosekik: The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket (= Konot hiela Arthur Gordon Pym se Nantucket), el Poe äjafom konetakonleti balid oka: Tales of the Grotesque and Arabesque (Konots Grotäta e Larabäta) ün 1839. Ün yel ot ävedom redakan ela Burton's Gentleman's Magazine e poso ela Grhama's Magazine in Philadelphia. In zif at äpübom pluamanumi vobotas sevädikün oka, ed ädisinom gasedi lönik oka, The Pehn (poso pävotanemöl as The Stylus), kel liedo neai pädavedükon. Ün febul yela 1844 äfealotädom lü New York ed ävobom pro el Broadway Journal: gased, kela dalaban teik fino ävedom.
Ün yanul yela 1845, el Poe äpübom poedoti: The Raven (Rab), kel ägeton benoseki sunädik, ab pos yels te tels jimatan omik: Virginia ädeadof sekü ftisid (1847 yanul 30). El Poe äbetikom dönumatikami, ab neai äjenöfükom tiketi at. Tü 1849 tobul 7, el Poe ädeadom bäldotü lifayels 40 in Baltimore. Kod deadama omik no sevädon to mobs mödik (lalkohol, drogs, kolerad, rabiät, oksasen (ba pecänidöl ko oksasenasteifül omik yelü 1848), ftisid, ladamaläd, breinamaläd e votiks.
Aleksandr Demyanenko
Hiel Aleksandr Sergeyevic Demyanenko (rusänapüko: Александр Сергеевич Демьяненко; 1937 mayul 30 in Sverdlovsk – 1999 gustul 22 in Sankt-Peterburg) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Coleford
Coleford binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Dursley
Dursley binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Coleford
Coleford labon belödanis 8 351 (2001).
Dursley
Dursley labon belödanis 5 814 (2001).
K
Jenotem
Tonat: K dekömon de tonat Grikänik: K (kappa), kel pälasumon de tonat semitik: kaph: malat nama maifik. Malat at pilasumon de hieroglif Lägüptänikäbinon luveratiko däsinot brada labü nam, ädekömölo de hiegrolif Lägüptänik: „nam“, kel päpronon as in Lägüptänapük (de vöd d-r-t „nam“). Semitans klüliko ävotükons proni tonata at ad, bi vöd onsik labü sinif: „nam“ äprimon me.
Fairford
Fairford binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Coleford labon belödanis 3 200 (2001).
Feliks Żukowski
Hiel Feliks Żukowski (pemotöl tü 1904 mayul 30 in Rīga, Latviyän – edeadöl tü 1976 yanul 17 in Łódź) äbinom dramatan e teatirejidan Polänik.
Mihail Pugovkin
Hiel Mihail Ivanovic Pugovkin (rusänapüko: Михаил Иванович Пуговкин; 1923 yulul 13 in Ramejki – 2008 yulul 25 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Aleksey Batalov
Hiel Aleksey Vladimirovic Batalov (rusänapüko: Алексей Владимирович Баталов; 1928 novul 20 in Vladimir – 2017 yunul 15 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Ulli Kinalzik
Hiel Ulli Kinalzik (pemotöl tü 1939 febul 26 in Grabów nad Prosną, Polän as: Hans-Ulrich Kinalzik) binom filma⸗, teata⸗, vöga⸗ e televidadramatan Deutänik.
Sophie Marceau
Jiel Sophie Marceau (pämotöl as Sophie Danièle Sylvie Maupu; 1966 novul 17 in Paris) binof dramatan, rejidan e filmotalibrätan Fransänik.
Oleg Tabakov
Hiel Oleg Pavlovic Tabakov (rusänapüko: Олег Павлович Табаков; 1935 gustul 17 in Saratov – 2018 mäzul 12 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Dekul 5
Dekul 5 binon del 339id yela (340id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 26 jü fin yela.
Ä
El Ä binon tonat balid lafaba Volapükik. No binon tonat latinik kösömik; in püks anik binon tonat nesekidik (a.s. in Suomiyänapük), in püks votik binon fom tonata: A (a.s. in Deutänapük).
Jenotem
Gebs balid ela Ä äjenons in Deutänapük, as fom pävotüköl ela A medü tonat: e smalik su el A päpenöl. El e smalik at pianiko pävotükon ad lienils tel dü Zänoda-Timäd, e poso ad püns. Licini ot labon i tonat: Æ, kel pagebon in püks votik.
Georgiy Millyar
Hiel Georgiy Frantsevic Millyar (rusänapüko: Георгий Францевич Милляр; 1903 novul 7 in Moskva – 1993 yunul 4 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Ä
Jenotem
right|thumb|180px|Foms fa el [[Johann Martin Schleyer|Schleyer pämoböls.]] Ün degyel 1880, datuval Volapüka: hiel Johann Martin Schleyer ämobom fomis nulik pro tonats Ä, Ö ed Ü in Volapük. Pö foms flan nedetik „pihuköfükon“ bosilo; as sek, el Ä äsümon ad tonat Rusänik: Я (ya). Mobs at ye no päzepons fa Kadäm Volapüka e no plu pägebons, igo fa datuval it.
Filton
Filton binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Filton labon belödanis 9 861 (2001).
Andrey Mironov (dramatan)
Hiel Andrey Aleksandrovic Mironov (rusänapüko: Андрей Александрович Миронов; 1941 mäzul 8 in Moskva – 1987 gustul 16 in Riga) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Andrzej Żuławski
Hiel Andrzej Żuławski (pemotöl tü 1940 novul 22 in L'viv, Lukrayän – edeadöl tü 2016 febul 17 in Warszawa) äbinom rejidan, filmotalibrätan e dramatan Polänik.
Nastassja Kinski
Jiel Nastassja Aglaia Kinski (pemotöl tü 1961 yanul 24 in Berlin as: Nastassja Aglaia Nakszynski) binof filma⸗ e televidadramatan; e vogädijonan Deutänik. Binof daut dramatana: Klaus Kinski.
Kappa
thumb|right|80px|Tonat Grikänik: kappa. thumb|right|50px|Fom votik tonata ot. El Kappa (mayudik: Κ; minudik: κ or ϰ; nem Grikänapükik: Κάππα) binon tonat 10id lafaba Grikänik. Papronon as in Vöna- ed in Nula-Grikänapük. Ma numatasit Grikänik, tonat at labon völadi: 20. Licinon de tonat Fönikyänik: Kaph. Id el К (ka) Rusänapükik edekömon de el kappa Grikänik.
Kingswood
Kingswood binon zif in grafän: Gloucestershire, in Linglän.
Kingswood labon belödanis 1 290 (2001).
Dekul 15
Dekul 15 binon del 349id yela (350id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 16 jü fin yela.
Mirosław Żuławski
Hiel Mirosław Żuławski (pemotöl tü 1913 yanul 16 in Nisko – edeadöl tü 1995 febul 17 in Warszawa) äbinom lautan e dipan Polänik.
Yunul 13
Yunul 13 binon del 164id yela (165id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 201 jü fin yela.
Michał Żurawski
Hiel Michał Żurawski (pemotöl tü 1979 yulul 2 in Zabrze) binom dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
L
Jenotem
Tonat: L dekömon de „kanayan“ semitik, as päpronöl. Malat at äbinon ba fom pivotüköl hieroglifa Lägüptänik labü pron ot. Tonat Grikänapükik: lambda (mayudik: Λ; minudik: λ), äsi tonats Letruskänik e Romänik tefiks, labons proni ot.
Mihail Boyarskiy
Hiel Mihail Sergeyevic Boyarskiy (rusänapüko: Михаил Сергеевич Боярский; pemotöl tü 1949 dekul 26 in Leningrad) binom dramatan teatöpik e bioskopik, e kanitan Rusänik. Binom son dramatana: Sergey Boyarskiy.
Roma Gąsiorowska
Jiel Roma Gąsiorowska-Żurawska (pemotöl tü 1981 yanul 29 in Bydgoszcz) binof dramatan Polänik.
Klaus Kinski
Hiel Klaus Kinski (pemotöl tü 1926 tobul 18 in Sopot, Polän as: Klaus Günter Karl Nakszynski – edeadöl tü 1991 novul 23 in Lagunitas-Forest Knolls, Lamerikän) äbinom filma⸗, televida⸗ e teatadramatan Deutänik.
Aniksosaurus
Elaf Aniksosaurus äbinon dinosaur lurooda: Theropoda (pato famüla: Coelurosauria), kël älifon dü zänoda-Kretat (Cenomanian jü Turonian nimemastads, bü yels za 95-balions) uto, kö anu topon provin: Chubut, in Largäntän. Bid patedik: Aniksosaurus darwini päbepenon calöfiko fa els Martínez e Novas ün 2006; nem pädatikon ya ün 1995. Bidanem: darwini pävälon stimü hiel Charles Darwin. Fösils pätuvons in Fomam di Bajo Barreal in Patagoniän.
El Aniksosaurus äbinon lunotü mets za tels. Fösilavans bepenons oni as „läs primöfik ka elafs Coelurosauria anik, soäs elafs Compsognathidae, elaf Ornitholestes ed elafs Coeluridae, ab leigüpo läs ävolföl ka elafs Coelurosauria posik soäs elaf Tyrannosaurus ed elaf Oviraptor“.
Oleg Basilajvili
Hiel Oleg Valerianovic Basilajvili (rusänapüko: Олег Валерианович Басилашвили; pemotöl tü 1934 setul 26 in Moskva) binom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Ignaz Kirchner
Hiel Ignaz Kirchner (pemotöl tü 1946 yulul 13 in Wuppertal as: Hanns-Peter Kirchner – edeadöl tü 2018 setul 26 in Bremen) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Blackpool
Blackpool binon zif in grafän: Lancashire, in Linglän.
Blackpool labon belödanis za 142 700 (2001).
Vasiliy Livanov
Hiel Vasiliy Borisovic Livanov (rusänapüko: Василий Борисович Ливанов; pemotöl tü 1935 yulul 19 in Moskva) binom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik. Binom son dramatana: Boris Livanov.
Ben Alloway
Hiel Ben Alloway, "Benny Blanco" (pemotöl tü 1981 febul 19 in zif: Gold Coast in tat: Queensland) binom el MMA komipan Laustralänik, liman komipinoganükama: UFC.
Marlon Kittel
Hiel Marlon Kittel (pemotöl tü 1983 dekul 11 in Essen, Nolüdarinän⸗Vesfalän) binom filma⸗ e televidadramatan Deutänik.
Semyon Farada
Hiel Semyon Lvovic Farada (rusänapüko: Семён Львович Фарада; 1933 dekul 31 in Nikolskiy – 2009 gustul 20 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Haluk Bilginer
thumb|Haluk Bilginer yel 2005.
Vyaceslav Nevinnüy
Hiel Vyaceslav Mihaylovic Nevinnüy (rusänapüko: Вячеслав Михайлович Невинный; 1934 novul 30 in Tula – 2009 mayul 31 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Bret Iwan
Hiel Bret Iwan (pemotöl tü 1982 setul 10 in Pasadena, Kalifornän) binom dramatan vögik e magodan Lamerikänik.
Glüg Katulik
197px|right Glüg Katulik (i sevädik asa Glüg Katulik Romik) binon gretikün glüg kritik, ko 1,3 telion katulan pablunedöl ün 2019.
Jenotem
Vönaoloveikod Glüga Katulika lesagon kel Glüg Katulik äprimon ko Yesus Kristus e tidams omik.
Vönaoloveikod Katulik betikon kel Glüg Katulik binon fövot de komotanef kritik gölik päfunöl fa Yesus e züpanefs omik.
Herbert Kiper
Hiel Herbert Kiper (pemotöl tü 1897 prilul 17 in Wiesbaden – edeadöl tü 1978 prilul 9 in Berlin) äbinom filma⸗ e teatadramatan; e lautan Deutänik.
Pola Kinski
Jiel Pola Kinski (pemotöl tü 1952 mäzul 23 in Berlin as: Pola Nakszynski) binof filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik. Binof daut dramatana: Klaus Kinski.
Sõmeru (Harju)
Dabinons vilags tel labü nem: Rägavere in grafän: Lääne-Viru, in Lestiyän:
Vilags votik labü nem: Sõmeru plödü grafän: Lääne-Viru palisedons is.
Valentin Gaft
Hiel Valentin Iosifovic Gaft (rusänapüko: Валентин Иосифович Гафт; pemotöl tü 1935 setul 2 in Moskva – edeadöl tü 2020 dekul 12 id in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Leonid Kuravlyov
Hiel Leonid Vyaceslavovic Kuravlyov (rusänapüko: Леонид Вячеславович Куравлёв; 1936 tobul 8 in Moskva — 2022 yanul 30 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Mika Nagano
Jiel Mika Nagano, "Future Princess" (yapänapüko: 長野美香; pemotöl tü 1983 dekul 29 in zif Gifu) binof el MMA komipan Yapänik, liman komipinoganükama: Core (JP).
Dorota Abbe
Jiel Dorota Abbe (pemotöl tü 1973 mayul 13 in Poznań) binof dramatan e kanitan Polänik. Binof daut dramatana Henryk Abbe.
Karolina Adamczyk
Jiel Karolina Adamczyk (pemotöl tü 1975 mayul 15 in Bydgoszcz) binof dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Michaela Klarwein
Jiel Michaela Klarwein (pemotöl tü yel 1943 u 1946 in München) binof filma⸗ e teatadramatan Deutänik. Binof daut kanitana lopik: Franz Klarwein.
Ángel Berlanga
Hiel Ángel Luis Viña Berlanga (pemotöl tü 1987 febul 24 in Madrid) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Auckland City FC (NZL).
Aleksander Adamczyk
Hiel Aleksander Cezary Adamczyk (pemotöl tü 1959 tobul 7 in Rejowiec Fabryczny) binom dramatan Polänik.
Herti Kirchner
Jiel Herta "Herti" Kirchner (pemotöl tü 1913 setul 3 in Kiel – edeadöl tü 1939 mayul 1 in Berlin) äbinof filma⸗ e teatadramatan; e lautan Deutänik.
M
El M binon tonat degkilid lafaba latinik kösömik ä tonat degfolid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat: M dekömon de tonat Fönikyänik: Mem, vegü el Mu (Μ, μ) Grikänik. El Mem semitik luveratiko ämalon primo vati. Sevoy, das semitans in Lägüptän ävoböls älasumons zao ün 2000 b. K. hieroglifi sinifü „vat“, ettimo päpronöl as, bi vöd Lägüptänik: „vat“ äprimon me. Vöd semitik sinifü „vat“ ye äprimon me, sekü kod kinik pron tonata at ävedon.
Yanul 22
Yanul 22 binon del 22id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 343 (344 in vüpladotayels) jü fin yela.
David Díaz Mangano
Hiel David Díaz Mangano, id sevädik as: Bicho (pemotöl tü 1992 dekul 2 in Puerto Real), binom futaglöpädan Spanyänik.
Yevgeniy Yevstigneyev
Hiel Yevgeniy Aleksandrovic Yevstigneyev (rusänapüko: Евгений Александрович Евстигнеев; pemotöl tü 1926 tobul 9 in Nijniy Novgorod – edeadöl tü 1992 mäzul 4 in London in Linglän) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Bożena Adamek
Jiel Bożena Adamek-Nurkowska (pemotöl tü 1952 yanul 1 in Zaklików) binof dramatan bioskopik, teatöpik e televidik Polänik.
Kristina Klebe
Jiel Kristina Klebe (pemotöl tü 1979 yunul 18 in zif: New York) binof filma⸗ e televidadramatan Lamerikänik.
Olimpia Ajakaiye
Jiel Olimpia Anna Ajakaiye (pemotöl tü 1974 yulul 24 in Kraków) binof dramatan e televidadanunan Polänik.
Franz Klebusch
Hiel Franz Klebusch (pemotöl tü 1887 yanul 22 in Mannheim – edeadöl tü 1951 mayul 25 in Dresden) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Rodrigo Pezoli
Hiel Rodrigo Sebastian Pezoli (pemotöl tü tumyel 20id in Buenos Aires) binom el MMA komipan Largäntänik, liman komipinoganükama: Picante Fight Club (AR).
Rudolf Klein-Rhoden
Hiel Rudolf Michael Klein-Rhoden (pemotöl tü 1871 yanul 27 in Brno, Tsyegän – edeadöl tü 1936 yanul 5 in Berlin) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Wolfgang Kleff
Hiel Wolfgang Kleff (pemotöl tü 1946 novul 16 in Schwerte) binom futaglöpädan Deutänik.
Javi Bonilla
Hiel Javier "Javi" Bonilla Sevillano (pemotöl tü 1990 tobul 25 in Soria) binom futaglöpädan Spanyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Gimnàstic de Tarragona.
Rudolf Klein-Rogge
Hiel Rudolf Klein-Rogge (pemotöl tü 1885 novul 24 in Köln as: Friedrich Rudolf Klein – edeadöl tü 1955 mayul 29 in Jagerberg, Lösterän) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik.
Pablo Dhorta
Hiel Pablo Dhorta, "El Perro" (pemotöl tü 1990 yanul 25 in Buenos Aires) binom el MMA komipan Largäntänik, liman komipinoganükama: Nova Uniao Argentina (AR).
Tano Bonnín
Hiel Cayetano Bartolomé "Tano" Bonnín Vásquez (pemotöl tü 1990 yunul 30 in Palma de Mallorca, Spanyän) binom futaglöpädan Sandominänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Hércules CF (ESP).
Mäzul 9
Mäzul 9 binon del 68id yela (69id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 297 jü fin yela.
Lena Klenke
Jiel Lena Klenke (pemotöl tü 1995 dekul 25 in München) binof filma⸗ e televidadramatan Deutänik.
Yanul 26
Yanul 26 binon del 26id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 339 (340 in vüpladotayels) jü fin yela.
N
El N binon tonat degfolid lafaba latinik kösömik ä tonat deglulid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat: N dekömon de hieroglif Lägüptänik labü fom sneka, kel päpronon ba as (ibä vöd Lägüptänik labü sinif: „snek“ äbinon el „djet“). Pemobos, das semitans in Lägüptän ävoböls äjafons stabü hieroglifs lafabi balid, e das ägebons malati snekafomik Lägüptänik ad malön eli, bi vöd onsik sinifü „snek“ äprimon me. Ab nem tonata at in lafabs posik: Fönikiyänik, hebreyik, larameyik binon „nun“ (päpronöl leigo ), kel sinifon „fiti“ in ans pükas at. Pron no pävotükon, ven tonat at pälasumon ini lafabs pükas votik: Vöna-Grikänapük, Letruskänapük, latin äsi püks atimik mödik.
Yana Kunizkaya
Jiel Yana Iosifovna Kunizkaya, "Foxy" (rusänapüko: Яна Иосифовна Куницкая; pemotöl tü 1989 novul 11 in Murmansk), binof el MMA komipan Rusänik, liman komipinoganükamas: Jackson Wink MMA Academy (US) e UFC.
Vladimir Vüsozkiy
Hiel Vladimir Semyonovic Vüsozkiy (rusänapüko: Владимир Семёнович Высоцкий; pemotöl tü 1938 yanul 25 in Moskva – pemotöl tü 1980 yulul 25 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik, kanitan Rusänik.
Jackie Shane
Jiel Jackie Shane (pemotöl tü 1940 mayul 15 in Nashville, Tennessee – edeadöl tü 2019 febul 22 in Nashville, Tennessee) äbinof R&B e soul kanitan Lamerikänik.
Feil
275px|thumb|right|Farman plaudölo. Feil länumon prodami feilaplana e nimeda, vatabrid, päskariära e fotikonöma pro prods fidik e nefidik.
Feil äbinon jenäd cifik in jin kuliv menik seadik, lä kel farmam de bids podomöfol äjafon fidis retis kel äfägükons menis lifön in zifs.
Du mens äprimons kädedön granis nemuiko bü 105,000 yels, farmans balik äprimons ad planön onsis züo bü 11,500 yels.
Jips, kapars, svins e veter pädomöfons züo bü 10,000 yels.
Plans päbefeilons livätiko in nemuiko 11 volatopäds.
Ün tumyel 20id, feil dustodik pastabon su monobefeils gretikagredaked dareigons prodam feiliki.
Adelo, farms smaliks prodons za kildil volafida, ab farms gretik binons dareigik.
Gretikün 1% farmas in vol binons gretikum ka 50 tumlars e tölatons plu ka 70% volafeilaläneda.
Ti 40% feilaläneda patuvan in farms gretikum ka 1000 tumlars.
Ye, lul de alik mäl farms in vol binädon me neplu ka tel tumlars e kipon züo 12% feilaläneda.
Gretikum prodama feilavik kanons pagrupöl in fids, faibs, filamastöfs e krüdamaters (äsi gum).
Fidaklads länumons grenaflogis (grens), härbatis, flukis, miti, miligi, e nögi.
Prodama feilavik volik suämon za 11 milbalionat touns fida, 32 balion touns natikafaibs e 4 milbalionat m3 boata.
Ye, zü 14% volafuda paperon se prodam büa rivön detülaniov.
Feilav nulädik, plantaebrid, feilakiemiks äsi pesticides e döns, e daglofs kaenavik eglofons crop yields, ab i eklebünons a däm köologik e zuämöpik.
Vobeds e fräds
Feil binon bofik kodi e dasenälik a bap züamöpik, äsi per lifadistöfa, däsärtam, glunabapükam e klimatacen, kel kodon nepluikami in feilaplanaprod.
Feil binon bal de veütikün kodams de ped züamöpik, pato klimatacen, vatagebäd e sestralam venenöfik.
Säkads nimeda
Büran ela NNP, Henning Steinfeld, äsagön kel "Nimed binon bal de veütikün keblünan a säkäds fefiküns züamöpika adelo.
Binon bal gretiküna fonäta dabridöpavobeda asa gididon demü 18% dabridöpavobeda gasasestralamas
Jafädon i 64% lamoniumasestralama.
Stäänükam de nimad pasaiton asa cifikafaktor säplanilama
Da säplanilam e länabap, nimad ailäslonülöl lifadistöfi.
Konömav feilik
Konömav feilik binon konomäv asa labon tefi ko "jafäd, ditibäd e konsum de dabinods e düns feilik.
Yümät feilaprodama ko teors valemik tefü selovipluükam e büsid eprimon as studajäfüd finü tumyela 19id, ed eveütikumon dü tumyel 20id.
Do stud feilakonömava äprimon tefädiko brefabüiko, klienäts veütik in feil vemiko eflunons konömis netik e bevünetiks da jenotem.
Feilav
Feilav binon räyun möyegädik bigik de biolog kel züon dilis kuratavis, natanolavis, konömavis e sogädanolavis pageböl in pläg e lelilam de feil.
Länumon yegädis äsi feilav, planta- e geredava-ebrid, plantamalädav, glunav, näsäkav, jafädav, dämabanimaguver, e stud de nüvobeds züamopik dämabik äsi glunabapükam e natädöpaguver.
Stud nolavik de feil äprimon ün tumyel 18id, kü Johann Friedrich Mayer esperimänton ko ged de gypsum (hydrated calcium sulphate) asa döman.
Vestig evedon plu sitik kü, ün 1843, John Lawes e Henry Gilber äprimons lölädo sperimäntas fela in Rothamsted Research Station in Linglän.
In Merop, Hatch Act de 1887 äkäledon füni pro kis binon balid a vokön "feilav", padugon fa nited farmana in döns.
In näsäkav feilik, USDA äprimon vestigön kontrol biologik ün 1881; ästiton program bal obik ün 1905, suköl Yurop e Yapän pro neflen natik de zigananeitapab e braunikagöba, neitapab fünöl parasitasümikis e ravamins de dämabanims bofiks in Lamerikän.
Dunamod
Dunamod feilik binon konlet de sluds e dunots reiganefa tefik feil domik e nüveigam de prodama feilavik foginik.
Mayul 5
Mayul 5 binon del 125id yela (126id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 240 jü fin yela.
Haslingden
Haslingden binon zif in grafän: Lancashire, in Linglän.
Haslingden labon belödanis za 15 000 (2001).
Tobul 10
Tobul 10 binon del 283id yela (284id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 82 jü fin yela.
Natalya Varley
Jiel Natalya Vladimirovna Varley (rusänapüko: Наталья Владимировна Варлей; pemotöl tü 1947 yunul 22 in Constanţa) binof dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Natalya Seleznyova
Jiel Natalya Igorevna Seleznyova (rusänapüko: Наталья Игоревна Селезнёва; pemotöl tü 1945 yunul 19 in Moskva) binof dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Hans Klering
Hiel Hans Karl Klering (pemotöl tü 1906 novul 8 in Berlin – edeadöl tü 1988 tobul 30 id in Berlin) äbinom filma⸗, televida⸗ e teatadramatan, teatirejidan e lautan Deutänik.
O
El O binon tonat deglulid lafaba latinik kösömik ä tonat degmälid lafaba Volapükik.
Movsar Bokov
Hiel Movsar Ruslanovic Bokov (rusänapüko: Мовсар Русланович Боков; pemotöl tü 1989 novul 1 in Nasran in topäd: Ingujetiya) binom el MMA komipan Rusänik, liman komipinoganükama: Nart (RU).
Tobul 21
Tobul 21 binon del 294id yela (295id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 71 jü fin yela.
Henry Ford
Hiel Henry Ford (1863 yulul 30 - 1947 prilul 7) äbinom fünan Lamerikänik Toodakompenäta: Ford (el Ford Motor Company) ä fatan kobopladamatana nulädik pageböl pö lemödajafäd. El Model T omik: tood nejerik fa valans removik äkodon levoluti veigama e dustoda in Lamerikän. El Ford äbinom i datuvan labü datuvots päregistaröl 161. As dalaban Kompenata: Ford ävedom balan pösodas liegikün ä sevädikünas vola lölik. Äjafom „Fordimi“ sonemik: lemödajafäd toodas nejerik medü kobopladamatan e lemeseds gudik pro vobans. El Ford älelogom remafägi as kik püda. El Ford no äkonfidom bukädanolavanis: ävedom balan manas liegikün vola nen yuf onsik. Vil ela Ford ad läsükön frädis äkodon jafi e gebi tiketas kaenavik e büsidikas nulikas, yufü kels äfägom ad pladön selapladulanis ini zif alik Nolüda-Meropa, äsi ini zifs veütikün kontinänas valik. El Ford äjafom i Stitodi: Ford, kele ägeridom dili gretikün liega legretik oka, ab ägevom famüle okik dileki laidüpik stitoda at.
Vaucluse (Telplänov)
Dabinons:
Roland Klick
Hiel Roland Klick (pemotöl tü 1939 yulul 4 in Hof, Bayän) binom filmotirejidan e filmotalibrätan Deutänik.
Heinz Klevenow
Hiel Heinz Klevenow (pemotöl tü 1908 novul 8 in Hildesheim – edeadöl tü 1975 yanul 27 in Hamburg) äbinom filma⸗, vöga⸗, televida⸗ e teatadramatan Deutänik.
Rudolf Klicks
Hiel Rudolf Klicks (pemotöl tü 1917 mayul 21 in Berlin – edeadöl tü 1997 setul 5 id in Berlin) äbinom filmadramatan Deutänik.
Brody Stevens
Hiel Brody Stevens (pämotöl as Steven James Brody; 1970 mayul 22 in Los Angeles, Kalifornän – edeadöl tü 2019 febul 22 id in Los Angeles, Kalifornän) äbinom dramatan e "stand-up" fredadramatan Lamerikänik.
Dekul 18
Dekul 18 binon del 352id yela (353id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 13 jü fin yela.
Vladimir Menjov
Hiel Vladimir Valentinovic Menjov (rusänapüko: Владимир Валентинович Меньшов; pemotöl tü 1939 setul 17 in Baku — 2021 yulul 5 in Moskva) äbinom rejidan e dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Vaucluse
Vaucluse binon ziläk (labü nüm: 84) in topäd: Provences-Alpes-Côte d'Azur, in Fransän.
Sürfat ela Vaucluse binon mö 3 567 km². Vaucluse labon belödanis 499 685 (1999).
Vaucluse padilon ad donaziläks 3 e kantons 24, in kels topons zifs (komots) 151.
Anja Kling
Jiel Anja Kling (pemotöl tü 1970 mäzul 22 in Potsdam) binof filma⸗, vöga⸗ e televidadramatan Deutänik.
Mayul 14
Mayul 14 binon del 134id yela (133id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 231 jü fin yela.
Jadwiga Andrzejewska
Jiel Jadwiga Andrzejewska (pemotöl tü 1915 mäzul 30 in Łódź – edeadöl tü 1977 tobul 4 id in Łódź) äbinof dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
Spartak Mijulin
Hiel Spartak Vasilyevic Mijulin (rusänapüko: Спартак Васильевич Мишулин; 1926 tobul 22 in Moskva – 2005 yunul 17 in Moskva) äbinom dramatan teatöpik e bioskopik Rusänik.
Thiago Santos (el MMA komipan, 1984)
Hiel Thiago Santos de Lima (pemotöl tü 1984 yanul 7 in Rio de Janeiro) binom el MMA komipan Brasilänik, liman komipinoganükama: UFC.
Heinz Klevenow Jr.
Hiel Heinz Klevenow Jr. (pemotöl tü 1940 gustul 28 in Praha, Tsyegän – edeadöl tü 2021 mäzul 4) äbinom filma⸗ e teatadramatan Deutänik. Äbinom son dramatanas: Marga Legal e Heinz Klevenow.
Susanne Uhlen
Jiel Susanne Uhlen-Kieling (pemotöl tü 1955 yanul 17 in Potsdam) binof filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik. Binof daut dramatanas: Wolfgang Kieling e Gisela Uhlen.
Yanul 14
Yanul 14 binon del 14id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 351 (352 in vüpladotayels) jü fin yela.
Ellen Betsy
Jiel Ellen Betsy, id sevädik as Ellen Betsi (pemotöl tü 1993 ü 1992, setul 25 in Rusän), binof dramatan pornabioskopik Rusänik.
Carles Busquets
Hiel Carles Busquets Barroso (pemotöl tü 1967 yulul 19 in Barcelona) binom futaglöpädan Spanyänik. Binom fat de futaglöpädan: Sergio Busquets.
Sappho (Telplänov)
Dabinons:
Florian Martens
Hiel Florian Martens (pemotöl tü 1958 dekul 27 in Berlin) binom filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik. Binom son dramatana: Wolfgang Kieling.
Yanul 12
Yanul 12 binon del 12id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 353 (354 in vüpladotayels) jü fin yela.
Yanul 16
Yanul 16 binon del 16id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 349 (350 in vüpladotayels) jü fin yela.
Bruno Sx
Hiel Bruno Sx, id sevädik as: Bruno Assix, Bruno Aissix, Bruno Assisi, Bruno Borsotti, Bruno S.X., Terry Thot e rets (pemotöl tü 1963 prilul 3 in Paris as: Bruno Bussotti), binom dramatan e rejidan pornabioskopik Fransänik.
Talia Mint
Jiel Talia Mint, id sevädik as Thalia Mint, Thalia ü Ivanna (pemotöl tü 1989 novul 26 in Küyiv), binof dramatan pornabioskopik Lukrayänik.
Daniel Cadena
Hiel Daniel Cadena Sánchez (pemotöl tü 1987 febul 9 in Manzanilla, Spanyän) binom futaglöpädan Nikaraguvänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Arcos CF (ESP).
Carmen Caliente
Jiel Carmen Caliente (pemotöl tü 1994 setul 10 in Tampa in tat: Florida) binof dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Sonja Kinski
Jiel Sonja Kinski (pemotöl tü 1986 mäzul 2 in Genève, Jveizän as: Sonja Leila ibrahim Moussa) binof filma⸗ e televidadramatan; e vogädijonan Lamerikänik. Binof daut dramatana: Nastassja Kinski.
Yanul 21
Yanul 21 binon del 21id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 344 (345 in vüpladotayels) jü fin yela.
Nikola Tesla
Hiel Nikola Tesla (Särbänapüko: Никола Тесла; 1856 yulul 10 - 1943 yanul 7) äbinom datuvan, füsüdan ä cinädan. Pämotom in Smiljan, in Kroasän; äbinom Särban ä reigäb Lampöräna Lösteränik e poso ävedom tatätan Lamerikänik. El Tesla sevädom ledino sekü keblünots staböfik oka jäfüde: lektin e magnetim finü tumyel 19id e primü tumyel 20id. Datuvots e vobod teorik ela Tesla äfomons stabi lektinasitas me flum cenöl (FC), keninükamü motor-FC; me ons, el Tesla äyufom ad primön levoluti dustodik telid. Lautans, kels äsevoms omi e poso äbepenoms lifajenädi omik, elecedoms omi „mani, kel ädatikom tumyeli 20id“ äsi „saludani lektina nulädik“.
Posä äblofom mögi kosäda nen drats (radion) ed ävikodom pö „Krig Flumas“, ägetom stimi as lektinacinädan gretikün Lamerikäna. Dil gretik voboda omik äfomon stabi lektinacinäda atimik, e datuvots mödik oma älabons veüti vemo gretiki. Ün tim at, in Lamerikän, fam ela Tesla äbinon so gretik äs ut datuvana votik alseimik in kuliv pöpedik, ab sekü pösodöf boso bisarik oma e lesags anikna pätuüköls omiks tefü mögs volfama nolavik e kaenavika, el Tesla fino pävutom e pälelogom as „nolavan lienetik“. Ibä neai idemon jenöfiko fineni okik, el Tesla ädeadom pöfik bäldotü lifayels 86.
Näi vobod okik dö lektinamagnetim e kaenalav, kredoy, das el Tesla äkeblünom stabes mekavamenava, radara e nünömava, äsi volfame glöpava, kerafüsüda e füsüda teorik. Ün 1943, Cödöp Löpikün Lamerikäna äcedon omi datuvani radiona. Ans duinodas omik pegebons, in mod padöbatöl, ad stütön pölanolavis difik, teorodis tefü YFNs e koultimi nulädik.
El Tesla pastimon in Särbän ed in Kroasän, äsi in Tsyegän (Tsyegoslovakän ägevon ome köni löpikün Leona Vietik) e no calöfiko in lomän nulik oma: Lamerikän.
P
El P binon tonat degmälid lafaba latinik kösömik ä tonat degjölid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat: P luveratiko licinon de tonat rusemitik sümik ad jedastaf. In lafab Fönikyänik ya ädabinon tonat: Pe (sinifü „mud“), as päpronöl. Grikänans älasumons tonati at, kele ägivons nemi: Pi. Primo el Pi äsumon nog ad el Pe, ab pianiko pävotafomon. Ini lafab Letruskänik pälasumon fom primöfik ela Pi, keli poso in lafab Romänik pätulon nedetio.
Yanul 17
Yanul 17 binon del 17id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 348 (349 in vüpladotayels) jü fin yela.
Kenya Kinski-Jones
Jiel Kenya Julia Niambi Sarah Kinski-Jones (pemotöl tü 1993 febul 9 in Los Angeles) binof vogädijonan Lamerikänik. Binof daut dramatana: Nastassja Kinski e musigana: Quincy Jones.
Ö
thumb|left|Miedaston ko tonat Ö, eli ,Österreich’ ([[Lösterän) magöl.]]
El Ö binon tonat degvelid lafaba Volapükik. No binon tonat latinik kösömik; in püks anik binon tonat nesekidik (a.s. in Svedänapük e Suomiyänapük), in püks votik binon fom tonata: O (a.s. in Deutänapük).
Jenotem
Gebs balid ela Ö äjenons in Deutänapük, as fom pävotüköl ela O medü tonat: e smalik su el O päpenöl. El e smalik at pianiko pävotükon ad lienils tel dü Zänoda-Timäd, e poso ad püns. Licini ot labon i tonat: Œ, kel pagebon in püks votik.
right|thumb|180px|Foms fa el [[Johann Martin Schleyer|Schleyer pämoböls.]] Ün degyel 1880, datuval Volapüka: hiel Johann Martin Schleyer ämobom fomis nulik pro tonats Ä, Ö ed Ü in Volapük: Ꞛ, Ꞝ ed Ꞟ. Mobs at ye no päzepons fa Kadäm Volapüka e no plu pägebons, igo fa datuval it.
אומלאוט Umlaut
Yanul 25
Yanul 25 binon del 25id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 340 (341 in vüpladotayels) jü fin yela.
Antonio Calderón
Hiel Antonio Calderón Burgos (pemotöl tü 1967 yunul 2 in Cádiz) binom futaglöpädan e futaglöpädidrätodan Spanyänik. De 2019 binom drätodan futaglöpädakluba: Real Balompédica Linense.
Lavish Styles
Jiel Lavish Styles (pemotöl tü 1989 mäzul 3 in zif: New York) binof nudädan e büätik dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
Magyarosaurus
Elaf Magyarosaurus äbinon dinosaur smalik lurooda: Sauropoda ün fin Kretata (Maastrichtian) uto, kö anu topon Rumän. Äbinon balaf dinosauras smalikün bevü els Sauropoda, lunotü mets te mäls. Pädadilädon in grup: Rapetosaurus famüla: Saltosauridae (= Titanosauridae) in studot brefabüik tefü elafs Titanosauridae fa jiel Kristina Curry Rogers.
Yanul 24
Yanul 24 binon del 24id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 341 (342 in vüpladotayels) jü fin yela.
Magyarosaurus
Tüv
Rets petuvons in topäd di Hunedoara, in Vesüda-Rumän. Primo as Titanosaurus dacus pänemöl (sekü els Dacii: belödans vönik Rumäna) fa Baonan Nopcsa ün 1915, poso pävotanemon ad Magyarosaurus dacus fa hiel von Huene ün 1932 sekü kods netabolitik, stimü pöp Macaränik (Magyar) ed i Rumänik (dacius).
In kuliv pöpedik
El Magyarosaurus äkompenon pö näijenot telid televidasökod: Dinosaur Planet (Planet Dionsauras) ela Discovery Channel as dinosaur smalik, kel älifon su „Nisul: Hateg“.
Dekul 22
Dekul 22 binon del 356id yela (357id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 9 jü fin yela.
Stanisława Angel-Engelówna
Jiel Stanisława Angel-Engelówna (pemotöl tü 1908 prilul 23 in Warszawa – edeadöl tü 1958 gustul 7 in Szczecin) äbinof dramatan bioskopik e teatöpik Polänik.
R
El R binon tonat degjölid lafaba latinik kösömik ä tonat degzülid lafaba Volapükik.
Jenotem
Tonat Rusemitik rigik: Rêš, luveratiko pilasumöl de hieroglif Lägüptänik sinifü „kap“ e labü pron: t-p, päpronon as bi vöd semitik sinifü „kap“ äprimon me  („rêš“, leigüpo nem tonata). Ävedon poso tonat Grikänik: Rho äsi tonat latinik R. Luveratiko lienil pluik päläükon tonate at fa Letruskänans e fa Vesüda-Grikänans ad distükön tonati at de el P.
Q
El Q binon tonat degvelid lafaba latinik kösömik. No pagebon in lafab Volapüka, ab binon bal tonatas lafaba fonetik fa hiel Arie de Jong pämoböl ad malön proni: pö vöds no Volapükiks.
Jenotem
Tonat: Q dekömon de tonat semitik: Qôp (kel ba licinon de hieroglif Lägüptänik), kel päpronon as : pron suvik bevü püks semitik, ab no bevü püks Yuropik. In Vöna-Grikänapük, tonat at (as el Qoppa pälasumöl) luveratiko ämalon konsonatis lipöfik äs e ; ab volfam posik Grikänapüka ävotükon pronis at ad  e. Tonat: Qoppa ävedon täno tonats tel: el Qoppa, kel pägebon te as numat, ed el Phi (Φ), kel äbleibon malön proni: (kel evedon  in Nula-Grikänapük). Letruskänans ägebons eli Q te kobü el V ad malön proni: ; Romänans poso ädunons otosi.
Tripoli
Dabinons:
Sappho
Jiel Sappho (Vöna-Grikänapüko: Σαπφώ ü Ψάπφω ) äbinof jipoedan lürik Vöna-Grikänik, su nisul: Lesbos pämotöl. In vödems poedik e jenotemiks, suvo pamänioton as motedöp ofik zif: Mytilene; votans ye cedons, das pämotof in Eresos: zif votik su nisul: Lesbos. Moted ofik äjenon vü yels 630 e 612 b.K., e pasagos, das ädeadof zao ün 570 b.K. Pluamanum poedotas ofik, kels äsevädons e pästunidons levemo ün vönüp, peperon, ab benorepüt gretik ofa elailifon yufü smalots nog dabinöls.
Yanul 30
Yanul 30 binon del 30id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 335 (336 in vüpladotayels) jü fin yela.
John Kerin
Hiel John Charles Kerin (pemotöl tü 1937 novul 21 in Bowral – edeadöl tü 2023 mäzul 29 ) äbinom bolitan e konömavan Laustralänik.
Antonio Calderón Vallejo
Hiel Antonio Calderón Vallejo (pemotöl tü 1984 mäzul 31 in Ronda) binom futaglöpädan Spanyänik.
Mary Johnson (dramatan)
Jiel Mary Johnson (pemotöl tü 1896 mayul 11 in Södermanläniän as: Astrid Maria Carlsson – edeadöl tü 1975 mayul 7 in Stockholm) äbinof filma⸗ e teatadramatan Svedänik.
Febul 1
Febul 1 binon del 32id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 333 (334 in vüpladotayels) jü fin yela.