cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Magna
Lödanef
Lemesed patedik lomanefa in Magna äbinon mö US$42 845 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$45 632. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$32 071, leigodü US$22 277 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$14 355. Zao 5,7% famülas e 7,6% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 8,6% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 9,2% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Nolüda-Botniän (länatopäd)
90px|right 150px|right Nolüda-Botniän (Svedänapük: Norrbotten ) binon länatopäd in Nolüd Svedäna. Nolüda-Botniän topon in länatopad at.
Sürfat Nolüda-Botniäna binon 26 671 km².
Nolüda-Botniän labon 194 570 menis (2004).
Zifs Älvsbyn, Boden, Haparanda, Kalix, Luleå, Överkalix, Övertorneå, Pajala e Piteå topons in Nolüda-Botniän.
Paullo
Paullo binon zif in topäd: Lombardän, in Litaliyän. Paullo topon videtü 45° 25’ N e lunetü 9° 24’ L.
Paullo labon belödanis 10 359 (2001).
Ohrid
Ohrid (Makedonänapüko: Охрид, Lalbanänapüko: Ohri) binon zif in Nolüda⸗Makedonän. Ohrid labon belödanis 42 033 (2002).
Chapel Hill (North Carolina)
Chapel Hill binon zif in komots: Orange e Durham, in tat: North Carolina, in Lamerikän.
Stan Rodger
Hiel Stanley Joseph Rodger (pemotöl tü 1940 febul 13 in Dunedin – edeadöl tü 2022 mayul 29 id in Dunedin ) äbinom bolitan Nula-Seleänik. De 1984 yulul 26 jü 1989 gustul 8 äbinom ministeran voba Nula-Seleäna.
Chapel Hill (North Carolina)
Nüns taledavik
Chapel Hill topon videtü 35°55’ 33’’ N e lunetü 79°2’ 22’’ V (35,925833; ‑79,039444).
Glen Ellyn
Glen Ellyn binon zif in komot: DuPage, in tat: Illinois, in Lamerikän.
Chapel Hill (North Carolina)
Nüns taledavik
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Chapel Hill labon sürfati valodik mö 51,3 km², kela 51,2 km² binon län e kela 0,2 km² (0,35%) binon vat.
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 48 715, lomanefs 17 808 e famüls 8 138 älödons in Chapel Hill. Lödanadensit äbinon mö mens 952,4 a km². Ädabinons valodo lödöps 18 976 (371 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (77,95%), blägans (11,42%), lindiyans (0,42%), siyopans (7,18%) e Pasifeana-nisulans (0,02%); mens bidädas votik äbinons mö 1,16% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,85%. Latinans bidädas valasotik äfomons 3,21% lödanefa.
Glen Ellyn
Nüns taledavik
Glen Ellyn topon videtü 41°52’ 16’’ N e lunetü 88°3’ 47’’ V (41,870979; ‑88,063011).
Chapel Hill (North Carolina)
Lödanef
De lomanefs ädabinöl 17 808, 22,4% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 36,2% äbinons matans äkobolödöl, 7,5% pädugons fa vom nen himatan e 54,3% no äbinons famüls. 31,2% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 6,6% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,22 a lomanef e pösods 2,88 a famül.
Demü bäldot, 15,1% lödanas ela Chapel Hill älabons bäldoti lifayelas läs 18, 37,1% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 24,5% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 15,3% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 8% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 24.
Glen Ellyn
Nüns taledavik
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Glen Ellyn labon sürfati valodik mö 17,2 km², kela 17,1 km² binon län e kela 0,1 km² (0,30%) binon vat.
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 26 999, lomanefs 10 207 e famüls 7 195 älödons in Glen Ellyn. Lödanadensit äbinon mö mens 1 574,7 a km². Ädabinons valodo lödöps 10 515 (613,3 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (89,50%), blägans (2,13%), lindiyans (0,14%), siyopans (4,74%) e Pasifeana-nisulans (0,01%); mens bidädas votik äbinons mö 1,83% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,66%. Latinans bidädas valasotik äfomons 4,72% lödanefa.
De lomanefs dabinöl 10 207, 36,7% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 61,0% äbinons matans äkobolödöl, 6,8% pädugons fa vom nen himatan e 29,5% no äbinons famüls. 25,2% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 9,3% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,63 a lomanef e pösods 3,21 a famül.
Demü bäldot, 28,4% lödanas ela Glen Ellyn älabons bäldoti lifayelas läs 18, 6,2% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 30,0% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 24,1% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 11,4% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 37.
Demü gen, ädabinoms mans 95,3 a voms 100. Pato ädabinoms mans 91,2 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Lemesed patedik lomanefa in Glen Ellyn äbinon mö US$74 846 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$95 332. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$68 630, leigodü US$36 287 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$39 783. Zao 1,3% famülas e 2,8% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 2,4% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 2,0% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Naruto
Naruto binon Yapäna Manga Kishimoto Masashia.
Cornelis Petrus Tiele
Hiel Cornelis Petrus Tiele, (1830 dekul 16id - 1902) äbinom godavan ä literatavan Nedänik.
Chapel Hill (North Carolina)
Lödanef
Demü gen, ädabinoms mans 82,1 a voms 100. Pato ädabinoms mans 78,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Cornelis Petrus Tiele
Päjonidükom pro past in Blodef lönik oka. Pos refud lunüpik, ägretükon fluni okik dü laf telid tumyela 19id dub vietükam lesetas Metudanas Nedänik, kelos äkoedon lovegolön limanis mödik klera veitacedik bevü lutärans e kalvenans ad elans Remonstrants. El Tiele it äbinon veitacedik, kelosi änunom ya ün 1853, as pastan blodefa: Remonstrant in Moordrecht, ed ün 1856 in Rotterdam.
Mario Adorf
Hiel Mario Adorf (pemotöl tü 1930 setul 8 in Zürich, Jveizän) binom dramatan bioskopik, teatöpik, televidik e vögik Deutänik.
Brune Poirson
Jiel Brune Poirson (pemotöl tü 1982 setul 1 in Washington, Lamerikän) binof bolitan Fransänik.
Diano d'Alba
Diano d'Alba binon zif in topäd: Piemontän, in Litaliyän. Diano d'Alba topon videtü 44° 39’ N e lunetü 8° 2’ L.
Sürfat ela Diano d'Alba binon mö 17 km².
Chapel Hill (North Carolina)
Lödanef
Lemesed patedik lomanefa in Chapel Hill äbinon mö US$39 140 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$88 200. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$50 258, leigodü US$32 917 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$24 133. Zao 6,4% famülas e 21,6% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 8,6% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 5,6% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Diano d'Alba
Diano d'Alba labon belödanis 2 981 (2001).
Mayfield
Dabinons:
Kevin Spacey
Hiel Kevin Spacey Fowler (1959 yulul 26, South Orange) binom dramatan Lamerikänik.
Coshocton
Coshocton binon zif in komot: Coshocton, in tat: Ohio, in Lamerikän.
Cornelis Petrus Tiele
Pos moükam seminara Blodefa de Amsterdam lü Leiden ün 1873, el Tiele päcälom balan profäsoranas veütikün onik. Ün 1877 ävedom profäsoran relajenava Nivera di Leiden: plad pro om pijäföl.
Coshocton
Nüns taledavik
Coshocton topon videtü 40°16’ 4’’ N e lunetü 81°51’ 24’’ V (40,267786; ‑81,856628).
Cornelis Petrus Tiele
Ko hiels Abraham Kuenen e J. H. Scholten, bevü votikans, äfünom „Juli di Leiden“ godava nulädik. Sis 1867 äyufom hielis Kuenen, A. D. Loman e L. W. Rauwenhoff pö redakam ela Theologisch Tijdschrift (Timapenäd Godavik).
Coshocton
Nüns taledavik
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Coshocton labon sürfati valodik mö 19,7 km², kela 19,4 km² binon län e kela 0,3 km² (1,45%) binon vat.
Cornelis Petrus Tiele
Ädeadom ün yunul yela 1902. Ün 1901 ya ilüvom profäsori okik in niver di Leiden.
Coshocton
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 11 682, lomanefs 5 048 e famüls 3 160 älödons in Coshocton. Lödanadensit äbinon mö mens 603 a km². Ädabinons valodo lödöps 5 471 (282,4 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (96,05%), blägans (1,63%), lindiyans (0,16%), siyopans (0,79%) e Pasifeana-nisulans (0,02%); mens bidädas votik äbinons mö 0,33% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,03%. Latinans bidädas valasotik äfomons 1,03% lödanefa.
Cornelis Petrus Tiele
Zil e vobafäg ela Tiele äbinons so plödakösömiks as nol veitik pükas, pöpas e relas vönikas, kelis vestigams omik, ma hiel F. Max Müller, äplänons ön mod nulik ä liföfik.
Lautots
Vü lautots nolavik omik, el Vergelijkende geschiedenis van de egyptische en mesopotamische Godsdiensten (Jenav Peleigodöl relas Lägüptänik e Mesopotänik; 1872), ed i Geschiedenis van den Godsdienst (Relajenav; 1876, dabükot nulik ün 1891) petradutons ini Linglänapük, balid fa hiel James Ballingall (1878-1882), lätik fa Joseph Estlin Carpenter (1877) tiädü Outlines of the History of Religion (tradutod Fransänapükik, 1885; tradutod Deutänapükik, 1895). Tradutod Fransänapükik ela Relajenav päpübon ün 1882.
Coshocton
Lödanef
Demü bäldot, 23,2% lödanas ela Coshocton älabons bäldoti lifayelas läs 18, 7,6% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 25,5% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 23,6% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 20,1% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 41.
Cornelis Petrus Tiele
Lautots
Lautots votik ela Tiele binons:
Coshocton
Lödanef
Demü gen, ädabinoms mans 86,1 a voms 100. Pato ädabinoms mans 82,2 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Cornelis Petrus Tiele
Lautots
Äbinom i lautan yegeda: „Rels“ dabükota 9id ela Encyclopædia Britannica.
Coshocton
Lödanef
Lemesed patedik lomanefa in Coshocton äbinon mö US$31 098 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$42 088. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$31 163, leigodü US$22 130 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$17 436. Zao 6,8% famülas e 8,3% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 7,3% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 6,4% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Haar
Haar binon zif in fedalän: Bayän, in Deutän. Haar topon videtü 48°6’ N e lunetü 11°44’ L.
Cornelis Petrus Tiele
Lautots
Toum predas ela Tiele äpubon ün 1865, e konlet poedotas omik ün 1863. Äredakom ün 1868 poedotis hiela Petrus Augustus de Genestet.
Haar
Sürfat ela Haar binon mö 12,9 km².
Cornelis Petrus Tiele
Lautots
El Tiele äsevädom studanes Linglänik dub els Outlines omik, äsi dub Spikäds di Gifford: On the Elements of the Science of Religion (Dö Binets Relava) yelas 1896-1898 in Niver di Edinburgh. Äpubons ottimo Nedänapüko in Amsterdam e Linglänapüko in London ed Edinburgh (1897-1899, toums 2).
Haar
Haar labon belödanis 18 302 (2006 dekul 31id).
Cornelis Petrus Tiele
Sikots
Niver di Edinburgh ägevon ün 1900 ele Tiele stimagodavadoki. Sikoti ot idagetom de nivers di Dublin e di Bologna. Äbinom leigo liman sogädas nolavik pu deglulas in Nedän, Belgän, Fransän, Deutän, Litaliyän, Greta-Britän e Lamerikän.
Blod omik: Pieter Anton Tiele (1834-1888) ävobom dü yels mödik as bukeman nivera di Utrecht, ed äbenodistükom oki me studs bukavik oka, pato me studs anik dö jenav koluna in Siyop. Bevü ons nitediküns binons: De Opkomst van het nederlandsch Gezag in Oost-Indie (Daved Nämäta Nedänik in Lofüda-Lindän, 1886); De Vestiging der Portugeezen, in Indie (Kolun Portugänanas in Lindän, 1873), äsi buks vötik dö prim koluna Portugänik su Ragipelag Maläyänik.
Loon-Plage
Loon-Plage labon belödanis 6 510 (1999).
Anny Ahlers
Jiel Anny Ahlers (pemotöl tü 1907 dekul 21 in Hamburg – edeadöl tü 1933 mäzul 14 in London, Regän Pebalöl) äbinof dramatan bioskopik e kanitan Deutänik.
Ernst Strauch
Hiel Ernst Strauch äbinom Volapükan Deutänik ä presidan Volapükakluba di Crossen in Deutän.
Xavier Tomas
Hiel Xavier Tomas (pemotöl tü 1986 yanul 4 in Nantua) binom futaglöpädan Fransänik, kel pledon in futaglöpädaklub: Stade Lavallois.
Campiglia Marittima
Campiglia Marittima binon zif in topäd: Toskanän, in Litaliyän. Campiglia Marittima topon videtü 43° 4’ N e lunetü 10° 37’ L.
Sürfat ela Campiglia Marittima binon mö 83,28 km².
Campiglia Marittima labon belödanis 13 266 (2015).
Parksville (British Columbia)
175px|thumb|right|Topam in provin: British Columbia. Parksville binon zif in provin: British Columbia, in Kanadän.
Parksville labon belödanis 10 993 (2006).
Wies van Dongen (saikulan, 1931)
Hiel Wies van Dongen (pemotöl tü 1931 yulul 30 in Breda – edeadöl tü 2022 mayul 25 ) äbinom saikulan Nedänik.
Jean Marsh
Jiel Jean Lyndsey Torren Marsh (1934 yulul 1 in Stoke Newington, London) binof dramatan e lautan Linglänik.
Dicomano
Dicomano binon zif in topäd: Toskanän, in Litaliyän. Dicomano topon videtü 43° 54’ N e lunetü 11° 32’ L.
Hans Fitz
Hiel Johannes Theodor August Fitz (pemotöl tü 1891 dekul 21 in Neustadt an der Orla – edeadöl tü 1972 tobul 28 in Krailling) äbinom filma⸗ e televidadramatan, filmotalibrätan e teatirejidan Deutänik.
Taunton (Massachusetts)
175px|thumb|right|Tat: Massachusetts in Lamerikän. 175px|thumb|right|Topam in tat: Massachusetts. 175px|thumb|right Taunton binon zif in komot: United, in tat: Massachusetts, in Lamerikän.
Nüns taledavik
Taunton topon videtü 41°54’ 5’’ N e lunetü 71°5’ 37’’ V (41,901491; ‑71,093628).
Matemat
right|thumb|220px|Hiel [[Eukleides: matematan Grikänik tumyela 3id b. K., asä hiel Raphael äfomälom omi in pänot okik: Jul ela Atina. ]] Matemat binon nolem tefü suemods äs mödot, binod, spad e cen, ed i jäfüd nolavik, kel studon onis. Hiel Benjamin Peirce änemom oni „nolav[i], kel prodon kludis nevitovik“. Nolavans votik lesagons, das matemat binon nolav nomöfas (patterns): matematans sukons nomöfis pö nums, spad, nolav, nünöms, nedabinots fomälik, e r.
Medü geb nedabinotas e tikama tikavik, matemat evolfon se numam, kalkulam, mafam e stud sitöfik tefü foms e mufs yegas füsüdik. Matematans vestigons suemodis at, diseinölo ad fomön niludis nulik ed ad blöfön verati onsik me kludam kuratik stabü xioms e miedets pötiko pevälöls.
Dicomano
Sürfat ela Dicomano binon mö 61 km².
Taunton (Massachusetts)
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 55 976, lomanefs 22 045 e famüls 14 483 älödons in Taunton. Lödanadensit äbinon mö mens 463,7 a km². Ädabinons valodo lödöps 22 908 (189,8 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (91,67%), blägans (2,74%), lindiyans (0,16%), siyopans (0,6%) e Pasifeana-nisulans (0,03%); mens bidädas votik äbinons mö 2,59% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,21%. Latinans bidädas valasotik äfomons 2,21% lödanefa.
Dicomano
Dicomano labon belödanis 5 190 (2001).
Taunton (Massachusetts)
Lödanef
De lomanefs ädabinöl 22 045, 0% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, (Massachusetts)]] äbinons matans äkobolödöl, 0% pädugons fa vom nen himatan e no äbinons famüls. lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 9,9% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,5 a lomanef e pösods 3,09 a famül.
Demü bäldot, 24,9% lödanas ela Taunton älabons bäldoti lifayelas läs 18, 8% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 33,2% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 21% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 12,9% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 36.
Matemat
Tümolog
Vöd: „matemat“ (Vöna-Grikänapüko: μαθηματικά ü mathēmatiká) dekömon de μάθημα (máthēma), siämü „lärnam, stud, nolav“; poso ägeton i sinifi: „stud matematik“, igo ün timäd klatädik. Fom ladyekik ona binon el μαθηματικός (mathēmatikós), rigiko „studi teföl“, ab leigo poso i „matematik“. Pato el ars matematica latinik äsinifon ya „kaenavi matematik“.
Mike Nichols
Hiel Mike Nichols (1931 Novul 6, Berlin - 2014 Novul 19, New York) äbinom rejidan Lamerikänik.
Matemat
Tümolog
In püks anik pagebon fom plunuma: Fransänapüko les mathématiques, Linglänapüko mathematics ü maths. Atos licinon de geb foma neudik plunumik in latin: mathematica, stabü fom plunumik Vöna-Grikänapüka τα μαθηματικά (ta mathēmatiká), fa hiel Aristoteles pägeböl siämü „matematikos valik“. In Linglänapük, el „mathematics“ binon ye subsat balnumik, in Lamerikän suvo as el „math“ pabrefüköl (ed as el „maths“ in läns Linglänapükik votik).
Jenotem
thumb|right|El [[quipu: numöm pägeböl in Lampörän elas Inca.]]
Volfam matemata kanon palelogön as sökod nedabinotas ai mödikumölas, u ba as stäänikam vestigasfera. Nedabinot balid äbinon bo tikamagot: num. Dasuem, das pods kil e dels kil labons bosi kobädik, äbinon levolut pö tikam menik. Pöps primöfik ya äfägons ad numön - plä yegs füsüdik - mödotis nedabinotik soäs tim: dels, muls, yels. Kalkulav (saedam, näedam, naedam, müedam) äsökons natöfiko. Balstons vönädik ätemunons dö nol tefü geometa.
Staps pluik äneodons penami, u siti votik ad registarön numis soäs stafils, u lefads labü snobs (el „quipu“ panemöls), kelis lampör elas Inca ägebon ad registarön nünis numik. Numamasits ebinons mödiks ä distöfiks.
De prim jenotema peregistaröl, cifajäfüds matemata ädavedons sekü neod ad duinön kalkulis tefü tripam e ted, ad suemön tefis bevü nums, ad mafön läni, ed ad büosagön jenotis stelavik. Neods at tefons cifadonadilami matemata: stud mödota, binoda, spada, e cena.
Matemat siso pestäänükon levemo, e tefs fluköfik edabinons vü matemat e nolav gonü bofiks. Tüvs matematik ejenons dü jenotem menik ed jenons nog ün atim. Ma yeged hiela Mikhail B. Sevryuk, pepüböl in gased: Bulletin of the American Mathematical Society, „Num yegedas e bukas peregistarölas in ragivs ela Mathematical Reviews sis 1940 (yel, kü el MR päfünon) binon nu plu 1,9-balions, e yegeds e buks nuliks plu 75 000 palüükons alyelo. Pluamanum gretik labon teorodis matematik nulik e blöfis onsik.“
Spiret, matemat klinöfik e pajäfüköl, e jönav
Matemat süikon, ven dabinons säkäds fikulik, kels tefons mödoti, binodi, spadi u ceni. Primo dins at pätuvons pö ted, länamaf, e poso stelav; anu nolavs valik labons säkädis fa matematans pastudölis, e säkäds mödik süikons ninü matemat it. Hiel Newton äbinom balan datuvanas kalkula nenfinöfik, hiel Feynman äjäfom luvegalintegrali stabü mig tikäla e daseväl füsüdik, e lefadateorod anuik jäfon spireti nulik pro matematans. Seks matematik anik veütons te pro donajäfüd, kö ädavedons, e pagebons ad tuvedön säkädis pluik us. Ab suvo seks se donajäfüd gebovons pro donajäfüds votik, e vedons bal suemodas matematik valemik. Jenöfot küpädik, das igo matemat „rafinikün“ suvo labon gebis plagik no pespetölis, äkoedon penön eli Eugene Wigner dö „vobed no tikavik matemata“.
Äs pö studajäfüds mödikün, nolasplodül ün timäd nolavik ekodon donajäfüdikam matemata. Dist go veütik dabinon vü matemat rafinik e matemat pajäfüköl. Donajäfüds ömik matemata pajäfüköl ebalons ko vestigalüods no matematiks ed evedons jäfüds nesekidik, a. s. statitav, nünömav u tölatavestig.
Matematans mödik spikons dö kein matemata, dö jönav kaladik ona, dö jön ninik ona. Balugöf e valemöf völadons. Jön dabinon pö blöf visedik, a. s. blöf ela Eukleides, das primanums binons nenfino mödiks, e pö metod numik, kel vifükon kalkulami, äs Votafomam Vifik hiela Fourier ü VVF (Linglänapüko: fast Fourier transform ü FFT). Hiel G. H. Hardy in buk okik: Gidükam Matematana änotodom kredi, das vätäls jönavik at ya saidons, onso, ad gidükön studi matemata rafinik. Matematans suvo töbidons ad tuvön lesetablöfis patiko kienikis; hiel Paul Erdős suvo änemom töbidi at „steifülami ad tuvön blöfis se Buk, in kel God ipenon blöfis ome blesirikünis“. I pöpät „matemata böfik“ temunon dö blesir, keli mödikans senälons pö tuvedam säkädas matematik.
Malem, pük e kurat
right|thumb|300px|Me malem nulädik, notodots balugik kanons bepenön suemodis komplitik. Magod at jonon [[mag sekäta|magi sekäta: ; köl lä pün alik (x, y) pafümeton fa völad sekäta s(x,y). Gredaked binon se -10 jü +10 su xabs bofik: x e y.]]
Cifadil malema matematik atimo pageböla no pidatuvon jü tumyel 16id. Büo matemat päpenon te me vöds, metod fenüköl, kel ämiedükon vemo tüvis matematik. Malem nulädik fasilükon matemati pro matematan, ab primölans suvo cedons oni fikuliki. Pebrefükon levemo: mals anik ninädons nünis go mödikis. Soäs noatipenam, malem matematik nulädik labon süntagi sevärik, e nükoton nünis, kelis ön mod votik papenonsöv mu fikuliko.
I pük matematik binon fikulik pro primölans. Vöds äs u e te labons sinifis kuradikum, ka pö spikam aldelik. Ön mod kofudüköl pro primölans, vöds äs maifik u fel egetons sinifis matematik patik. Bevü jäfüdavödeds dabinons vöds no kösömiks soäs homeomorfim e lintegralovik. Ab dabinon kod malema e püka patikas: matemat flagon kurati mödikum, ka spikam aldelik. Nen kurat at matematans no kanons suemön e bevobön säkädis onsik.
Kurat stabon su blöf matematik. Matematans vilons, das lesets onsik sekons de xioms medü blöfäd tikavik sitöfik. Atos viton „lesetis“ dobik, stabü klienäl cütovik; sams mödik patuvons in jenotem matemata. Kuratanivod in matemat paspetöl evotikon ve tim: Grikänans äspetons blöfädis vemo kuratikis, ab timü hiel Isaac Newton metods pägeböl äbinons läs gudiks. Säkäds pö miedets ela Newton äkodons dönudavedi dileta e blöfäda kuratikas ün tumyel 19id. Atimo, matematas nog döbatons mögi blöfas yufü nünöms: bi nünömakalkuls gretik binons vemo fikuliks ad fümedön, blöfs at ba no binons saidiko kuratiks. Xioms in tikam vönaoloveik äbinons „veräts stedöfiko klüliks“, ab miedet at binon säkädik. Lä nivod fomedik, xiom binon te sökod malas, kel labon sinifi lönik te yumedü fomüls defomovik valik xiomasita. Zeil programa di Hilbert äbinon pladam matemata lölik sui stabs xiomik fimik, ab ma Nelölöfaleset hiela Gödel xiomasit (saidiko nämädik) alik labon fomülis no fümükovikis; kluo xiomükam fifümik matemata no mögon. Too matemat suvo pafomälon as konletateor ma xiomükam semik, o. b. äsif blöf u lesag matematik alik kanonsöv-la panotodön me fomüls konletateora.
Matemat as nolav
right|thumb|Hiel [[Carl Friedrich Gauss, Hsevädik as „plin matematanas“, änemom matemati „jiregi nolavas“.]] Hiel Carl Friedrich Gauss änemom matemati „jiregi nolavas“. . In vödem rigädik latinik: Regina Scientiarum, äsä in tradutod Deutänapükik: Königin der Wissenschaften, vöd, kel traduton „nolavi“ (scientia, Wissenschaft) sinifon buikumo „nolajäfüd“. Ma sinif at, no dotoy, das matemat binon nolav. Miedükam sinifa vöda: ad ut natanolava ye labon seki, das matemat (ü pu matemat rafinik) no binon nolav, bi no tefon voli füsüdik. Hiel Albert Einstein ästetom, das „sotefä loneds matemata tefons lejenöfi, no fümons, e sotefä fümons, no tefons lejenöfi“.
Filosopans mödik kredons, das matemat no binon sperimäntiko dobükovik, klu no binon nolav ma miedet hiela Karl Popper. Ün degyel 1930 ye vobots veütik dö tikav matematik äjonons, dat matemat no kanon paläsükön ad tikav, ed el Karl Popper äsludom, das „teorods matematik mödikum binons, äs uts füsüda e lifava, hüpoteta-kludiks; matemat rafinik kluo binon nilikumo nilü natanolavs, kelas hüpotets binons niluds, kas äjinos nog brefabüo“ Tikans votik, vü kels hiel Imre Lakatos, egebons fomami „dobükamima“ pro matemat it.
Tikädöp votik binon, das jäfüds nolavik anik (soäs füsüd teorik) binons matemat labü xioms, kels baiädons ko lejenöf. Füsüdan teorik: J. M. Ziman vo ämobom, das nolav binon „nol notidik“ e kluo keninükon matemati. Alo, matemat labon kobädikosi mödik ko jäfüds mödik nolavas füsüdik, a. s. vestigam sekas tikavik xiomas/hüpotetas. I klienäl e sperimänt labons rouli pö jaf niludas e matemata e nolavas (votik). Matemat sperimäntik ai vedon veütikum ninü matemat, e geb nünömas (a.s. pro völf sümädotas) labons rouli ai gretikumi e pö nolavs e pö matemat, kelos fiböfükon taspiküli, dat matemat no gebon metodi nolavik. In buk okik: A New Kind of Science (Bid Nulik Nolava, 2002), hiel Stephen Wolfram blöfädom, das matemat nünömik meriton ad paletüvön sperimäntiko as jäfüd nolavik nesekidik.
Ceds matematanas demü säkäd at distöfons. Du vestigans anik matemata pajäfüköl lecedons, das binons nolavans, utans matemata rafinik suvo kredons, das vobons me yegäds buikumo sümiks ad uts tikava, e das kludo binons binälo filosopans. Matematans mödik cedons, das vöd: „nolav“ läsükonöv veüti flana jönavik ona, äsi jenotemi onik vü lekans libälik vönaoloveik vel; votaflano, votans kredons, das no kanoy nedemön yümi onik ad nolavs, ibä kosad vü ons ekodon nulotis e votikamis mödik pö matemat. Lecedadif at logädon gudikumo pö döbat filosopik tefü säk, va matemat progedon medü „jafs“ (äs lekan) u medü „tüvs“ (äs nolav). Kösömiko tuvoy in nivers dilädis „Nolava e Matemata“, kelos jonon, das jäfüds at palelogons as „yufians oda“, ab binälo no binons otos. Plago, matematans kösömiko pakobiopladons kobü nolavans lä nivod grobik, ab pateilons de ons lä nivod kuratikum. Säkäd at binon bal dinas pavestigöl fa filosop matemata.
Prems matematik kösömiko pateilons de uts nolava. Prem famikün matemata binon Kön hiela Fields, kel pästiton ün 1936 e nu pagevon alfolyeliko. Suvo palecedon neverätiko as „Prem hiela Nobel“ matemata. Prem hiela Wolf pro matematans, kel pästiton ün 1979, benodistükon lifaduinodis tefü matemat; prem bevünetik votik: Prem hiela Abel, pänüdugon ün 2003. Ats pagevons sekü vobotem patik, a. s. jaf nulik, u tuved säkäda veütik famik jäfüda ya dabinöla. Lised famik säkädas no nog petuvedölas 23 („säkäds hiela Hilbert“ penemölas) päkonleton ün 1900 fa matematan Deutänik: David Hilbert. Lised at äfamikon vemo, e säkäds pu züls se lised at ya petuvedons. Lised nulik säkädas veütik vel, tiädü Säkäds Prema Milyelik, päpübon ün 2000. Tuveds säkäda alik papremon me balionat dolaras; te bal onas (hüpotet di Riemann) patuvon in lised ela Hilbert.
Dönajäfüds matemata
right|thumb|190px|Matemat vönädik äjäfon lölöfiko me neod ad ledunön kalkulis plagik, soäsä klülädos de [[bakud Tsyinänik at.]] Äsä ya pemäniotos löpo, dönajäfüds veütikün matemata ädavedons sekü neod ad ledunön kalkulis tedik, ad suemön tefis vü nums, ad mafön läni, ed ad büosagön jenotis stelavik. Neods fol at kanons payümön lü donadilam staböfik matemata as stud mödota, binoda, spada e cena, o. b. kalkulav, lalgebrad, geomet e diletam matematik. Zuo dabinons i donadiläds pededietöl letüvame yümas matemata lü jäfüds votik: lü tikav, lü konletateor (stabs matemata), lü matemat sperimäntik nolavas distöfik (matemat pajäfüköl), ed atimo lü stud kuratik nefüma.
Mödot
Äsä numasit pavölfon, lölanums pasuemons as donakonlet numas tikälik („dilanums“). Ats pakeninükons fa nums jenöfik, kels pagebons ad malön mödotis nenropik. Nums jenöfik pavalemükons ad nums komplitik. Ats binons steps balid numasitaleoda, kel fovo rivon folanums e jölanum (quaternions e octonions). Vätäls votik tefü nums natöfik tikodükons dö nums lovefinik, kels fomedükon suemodi numama jü nenfin. Studajäfüd votik binon gretot, kel dugon lü nums voik e lü suemod votik nenfina: els alephs, kels mögükons leigodi gretotas mödotas nenfiniko gretikas.
Binod
Yegs matematik mödik, soäs konlets numas e sekätas, jonons binodi ninik. Patöfs binodik yegas at pavestigons pö stud grupas, linas, felas e sits nedabinotik votik, kels binons, ons it, yegs soik. Dins ad dutons lü lalgebrad nedabinotik. Suemod veütik ona binons vektors, pavalemüköl ad spads vektorik, e pavestigöl fa lalgebrad lienöfik. Stud vektoras yümon kilis dilädas staböfik matemata: mödot, binod e spad. Kalkul vektorik stäänükon jäfüdi at ini diläd staböfik folid: ut cena.
Spad
Stud spada licinon de geomet - pato geomet hiela Eukleides. Trigonomet migon spadi e numis, e keninükon leseti hiela Püthagoras famiki. Stud atimik spada valemükon tikamagotis at, dat keninükons geometi löpa-mafotik, geometi no hiela Eukleides (kel labon zänarouli pö teorod tefäda valemik) e fomav (topology). Mödot e spad labons rouli pö geomet diletik, geomet difaleigotik, e geomet lalgebradik. Lü geomet difaleigotik duton suemod distöfotas (äsi kalkula su distöfots). Lü geomet lalgebradik dutons bepenam yegas geometik as tuvedakonlets leigotas polünomik, kelos yümon suemodis mödota e spada, e stud grupas fomavik, kel yümon binodi e spadi. Grups hiela Lie pagebons ad vestigön spadi, binodi e ceni. Fomav (topology) kobü donadiläds valik ona binon ba jäfüd labü volf gretikün matemata tumyela 20id, e keninükon niludi di Poincaré ed i teorodi kölas fol so döbatoviki e pedobatöli, kela blöf yufü nünöms neai pefümedon fa mens.
Cen
Suem e bepenam votikamas binons yegäds kösömik pö stud natanolavas, e kalkul smalikünotas pävölfon as stum nämädik ad vestigön onis. Sekäts süikons is, as zänasuemod bepenama mödota cenöl. Stud kuratik numas jenöfik e sekätas labü völads jenöfik sevädon as diletam jenöfik; leigät ona pö nums komplitik binon diletam komplitik. Hüpotet hiela Riemann, bal säkäds no petuvedölas staböfikumas matemata, duton lü jäfüd diletama komplitik. Diletam sekätik bejäfon spadis sekätik (kösömiko nenfinikis). Bal gebas mödik diletama sekätik binon mufav kvantumik. Säkäds mödik dugons natöfiko lü tefs vü mödot e cenavif onik, ed ats pavestigons as difaleigots. Pubots mödik neta kanons pabepenön medü sits nämavik; kaotateor kuratükon modis, ön kels mödiks sitas at jonons kondöti nebüosagovik, ab nog lölöfiko pefümetöli.
Stabs e filosop matemata
Ad kleilükön stabis matemata, dönajäfüds: tikav matematik e konletateor päjafons e pävölfons, soäs i kladateor, kel nog pavölfon.
Tikav matematik bejäfon xiomükami kuratik matemata lölik, äsi studi xiomükama at. Ito, ya kanon jonön sekotis äs leset nelölöfa hiela Gödel, mögiko sekot famikün tikava, kel sinifon, das, demü sit fomedik alik, kel keninükon kalkulavi balugik, if binon fimik (o. b., lesets blöfovik valik binons veratiks), tän binon i nelölöfik (o. b., dabinons lesets veratik neblöfovik ninü sit at). El Gödel äjonom, lio kanoy jafön, stabü xiomem numateorik alseimik, stetodi fomedik, kel nitodon jenöfoti numateorik veratik, ab kel no blöfovon stabü xiomem at. Kludo, sit fomöfik nonik binon xiomükam numateora lölöfik. Tikav nutimik padilädon ad geikamateor, patedateor e blöfateor, e labon tefis nilöfik ko nünömav teorik.
Matemat neyümöfik
El matemat neyümöfik binon nem komunik donajäfüdas matematik kösömiko pagebölas pö nünömav teorik. Pakeninükons teor nünömigebova, teor komplita nünömigebovik, e nünateor. Teor nünömigebova vestigon miedotis patedas teorik nünöma, igo pateda nämöfikün jünu sevädika: ut cina hiela Turing. Teor komplita vestigon mögi plagik gebama nünöma ad tuvedön säkädis, ibä säkäds anik, do teoriko binons tuvedoviks me nünöms, neodons timi e spadi so mödikis, das plagiko no kanons patuvedön ön mod soik, ifi volfam nünömas oprogedon vifiko. Fino, nünateor bejäfon mödoti nünas kipedovik in kipedöm semik, a. s. nünöms.
Binölo jäfüd tefädiko nulik, matemat neyümöfik labon säkädis staböfik no nog petuvedölis mödikis. Famikün onas binon säkäd: P=NP?, bal säkädas milyelik.
Matemat pajäfüköl
Matemat pajäfüköl bejäfon gebi stumas matematik nedabinotik ad tuvedön säkädis jenöfik nolavas, büsida e jäfüdas votik. Dil veütik matemata pajäfüköl binon statitav, kel gebon mögateori as stum e mögükon bepenami, diletami e büosagami tefü pubods, pö kels fäd labon rouli. Sperimänts, vestigams e studs küpedik neodons gebi kuratik statitava. (Statitavans mödik ye no cedons okis matematanis, ab limans grupa votik nilöfik.) Diletam numik vestigon metodis nünömavik ad tuvedön duinafägiko mödi gretik säkädas matematik tu gretikis, adas pabevobons fa matematafäg menik; keninükon studi zaükamapöls äsi pölafonätas votik pö geb nünömas.
Misuems suvik
Matemat no binon sit täläktik färmik, ninü kel val ya pebevobons: säkäds no petuvedöls mödons. Matematans pübons almuliko milatis mödik yegedas bepenölo tüvis nulik.
Matemat no binon numatav, e leigo no binon bukädanolav.
Matemat e lejenöf füsüdik
Suemods e lesets matematiks no ai tefons zesüdiko bosi in vol füsüdik. Do tefs kanon dabinön, ibä matematans e füsüdans suvo välons xiomis tikälik ä klülikis, no binos ai zesüdik, das büoceds staböfik ninü xiomasit binons „verätiks“, o. b. ai demons lejenöfi plödik. Kludo, do xiomasits mödik licinons de sperimänts e sienam obsik, no sekidons de ons.
As sam, kanoy sagön, das suemod füsüdik: pods tel kanon pamagön kuratiko fa nüm natik: 2. Votaflano, kanoy i sagön, das nüms netik no magons onis gudiko bi no dabinon „balat kösömik“ demü plods, e no dabinons plods tel lölo sümiks ad od. Tikamagot at komplitikon plu dub dabin podadilas: laf, kildil, foldil e r. Kludo, do suvo yufos ad fomälön miedeti xiomik nümas natik as konlets podas, miedet it no sekidon e no padefomon de dabinots füsüdik alseimik.
Matemat too blebon vemo frutik ad tuvedön säkädis voli füsüdik tefölis (l. yegedi löpo pemäniotöl ela Eugene Wigner: Vobed Netikälik Matemata pö Natanolavs).
Hafenlohr
Hafenlohr binon komot in lanediziläk Main-Spessart, in reiganefatopäd Disfrankän, in fedalän Bayän, in Deutän. Hafenlohr topon videtü 49°52’ N e lunetü 9°36’ L.
Sürfat ela Hafenlohr binon mö 11,33 km².
Hafenlohr labon belödanis 1 817 (2006 dekul 31id).
Dalton (Massachusetts)
175px|thumb|right Dalton binon zif in komot: Berkshire, in tat: Massachusetts, in Lamerikän.
Nüns taledavik
Dalton topon videtü 42°28’ 25’’ N e lunetü 73°10’ 00’’ V.
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 6 892, lomanefs 2 712 e famüls 1 857 älödons in Dalton. Lödanadensit äbinon mö mens 122 a km². Ädabinons valodo lödöps 2 832 (50,1 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (97,78%), blägans (0,51%), lindiyans (0,12%) e siyopans (0,71%); mens bidädas votik äbinons mö 0,44% e mens bidäda plu bala äbinons mö 0,45%. Latinans bidädas valasotik äfomons 0,45% lödanefa.
De lomanefs ädabinöl 2 712, 32,2% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 54,5% äbinons matans äkobolödöl, 10,9% pädugons fa vom nen himatan e 31,5% no äbinons famüls. 26,9% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 12,5% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,5 a lomanef e pösods 3,04 a famül.
Demü bäldot, 25,8% lödanas ela Dalton älabons bäldoti lifayelas läs 18, 6,1% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 26,2% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 25,2% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 16,7% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 40.
Monte Azul Paulista
250px|thumb|right|Tat: São Paulo in Brasilän. 250px|thumb|right|Topam in tat: São Paulo. Monte Azul Paulista binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Monte Azul Paulista topon videtü 20°54’ 25’’ S e lunetü 48°38’ 27’’ V.
Dalton (Massachusetts)
Lödanef
Demü gen, ädabinoms mans 91,5 a voms 100. Pato ädabinoms mans 85,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Lemesed patedik lomanefa in Dalton äbinon mö US$47 891 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$59 717. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$41 379, leigodü US$28 885 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$23 634. Zao 1,2% famülas e 2,7% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 1,5% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 7,1% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Monte Azul Paulista
Sürfat ela Monte Azul Paulista binon mö 263,49 km².
Monte Azul Paulista labon belödanis 20 924 (2005).
Medelpadiän
90px|right 150px|right Medelpadiän (Svedänapük: Medelpad ) binon länatopäd in Nolüdalofüd Svedäna. Vesüda-Norläniän topon in länatopad at.
Sürfat Medelpadiäna binon 7 058 km².
Mendon
Dabinons:
Medelpadiän
Zifs Ånge, Sundsvall e Timrå topons in Medelpadiän.
Loos (Nord)
Loos binon zif in ziläk: Nord, in topäd: Nord-Pas-de-Calais, in Fransän. Loos topon videtü 50°36’ 46’’ N e lunetü 3°0’ 52’’ L.
Sürfat ela Loos binon mö 6,95 km².
Loos labon belödanis 20 869 (1999).
Penticton
175px|thumb|right|Topam in provin: British Columbia. Penticton binon zif in provin: British Columbia, in Kanadän.
Penticton labon belödanis 31 909 (2006).
Wies van Dongen
Dabinons:
Santee (Kalifornän)
175px|thumb|right|Tat: Kalifornän in Lamerikän. 175px|thumb|right|Topam in tat: Kalifornän. Santee binon zif in komot: San Diego, in tat: Kalifornän, in Lamerikän.
Nüns taledavik
Santee topon videtü 32°42’ 54’’ N e lunetü 117°9’ 45’’ V (32,715; ‑117,1625).
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 52 975, lomanefs 18 470 e famüls 14 018 älödons in Escondido. Lödanadensit äbinon mö mens 1 273,6 a km². Ädabinons valodo lödöps 18 833 (452,8 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (86,7%), blägans (1,48%), lindiyans (0,81%), siyopans (2,55%) e Pasifeana-nisulans (0,41%); mens bidädas votik äbinons mö 4,03% e mens bidäda plu bala äbinons mö 4,03%. Latinans bidädas valasotik äfomons 11,36% lödanefa.
Demü gen, ädabinoms mans 93,2 a voms 100. Pato ädabinoms mans 89,1 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Lemesed patedik lomanefa in Escondido äbinon mö US$53 624 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$57 874. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$41 347, leigodü US$30 187 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$21 311. Zao 3,8% famülas e 5,4% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 6,5% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 3,4% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Enrico Molina
Profäsoran Enrico Molina äbinom Volapükan Litaliyänik ä presidan Volapükakluba di Viterbo in Litaliyän.
José Touré
Hiel José Touré (pemotöl tü 1961 prilul 24 in Nancy) binom futaglöpädan Fransänik.
Stanisław Mikulski
Hiel Stanisław Mikulski (1929 Mayul 1, Łódź - 2014 Novul 27, Warszawa) äbinom dramatan Polänik.
Dignano
Dignano binon zif in topäd: Friuli-Venezia Giulia, in Litaliyän. Dignano topon videtü 46° 5’ N e lunetü 12° 56’ L.
Sürfat ela Dignano binon mö 27 km².
Dignano labon belödanis 2 326 (2001).
Midvale
Dabinons:
Pavia di Udine
Pavia di Udine binon zif in topäd: Friuli-Venezia Giulia, in Litaliyän. Pavia di Udine topon videtü 46° ’ N e lunetü 13° 18’ L.
Sürfat ela Pavia di Udine binon mö 34,58 km².
Pavia di Udine labon belödanis 5 634 (2001).
Heldenstein
Heldenstein binon zif in fedalän: Bayän, in Deutän. Heldenstein topon videtü 48°15’ N e lunetü 12°22’ L.
Maria Furtwängler
Jiel Maria Furtwängler-Burda (pemotöl tü 1966 setul 13 in München) binof dramatan bioskopik e televidik; e sanan Deutänik. Binof daut dramatana: Kathrin Ackermann.
Heldenstein
Sürfat ela Heldenstein binon mö 19,85 km².
Heldenstein labon belödanis 2 383 (2006 dekul 31id).
Glenview (Illinois)
Dabinons zifs tel labü nem: Glenview in tat: Illinois, in Lamerikän:
Zifs votik labü nem: Edgewood plödü tat: Illinois palisedons is.
Chattanooga
Dabinons:
Port Coquitlam
175px|thumb|right|Topam in provin: British Columbia. Port Coquitlam binon zif in provin: British Columbia, in Kanadän.
Sürfat ela Port Coquitlam binon mö 28,79 km².
Saint-Georges-en-Auge
Saint-Georges-en-Auge binon komot in ziläk: Calvados, in topäd: Basse-Normandie, in Fransän.
Port Coquitlam
Port Coquitlam labon belödanis 57 563 (2005).
Saint-Georges-en-Auge
Nüns taledavik
Saint-Georges-en-Auge, [sɛ̃ʒɔrʒɑ̃'noːʒ] u teiko [sɛ̃'ʒɔrʒ], topon videtü 48°59’ 0’’ N e lunetü 0°3’ 40’’ L (48,991388889; 0,061111111). Sürfat valodik binon mö 5,16 km².
Dayton
Dabinons:
Saint-Georges-en-Auge
Lödanef
Ün 2005, ma Statitabür Fransänik, Saint-Georges-en-Auge älabon belödanis 93. Lödanadensit äbinon mö mens 18,2 a km².
Magod dono jonon votikami lödanefa ve tim, bai numäds Statitabüra Fransänik, nen mens telna penumädöls (a. s. soldats u studans).
Golden Gate
Dabinons:
Gästrikläniän
90px|right 150px|right Gästrikläniän (Svedänapük: Gästrikland ) binon länatopäd in Lofüd Svedäna. Diläds Gävleborgiäna e Lupsaliäna topon in länatopad at.
Sürfat Gästrikläniäna binon 4 181 km².
Gästrikläniän labon 144 847 menis (2003).
Zifs Gävle, Hofors, Ockelbo e Sandviken topons in Gästrikläniän.
Peter Fitz
Hiel Peter Fitz (pemotöl tü 1931 gustul 8 in Kaiserslautern – edeadöl tü 2013 yanul 10 in Berlin) äbinom filma⸗, televida⸗, vöga⸗ e teatadramatan Deutänik.
Larsen Touré
Hiel Larsen Touré (pemotöl tü 1984 yulul 7 in Brest, Fransän) binom futaglöpädan Gineyänik, kel pledon in futaglöpädaklub: SC Schiltigheim (FRA).
Monte Mor
250px|thumb|right|Tat: São Paulo in Brasilän. 250px|thumb|right|Topam in tat: São Paulo. Monte Mor binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Monte Mor topon videtü 22°56’ 49’’ S e lunetü 47°18’ 57’’ V.
Sürfat ela Monte Mor binon mö 240,78 km².
Monte Mor labon belödanis 46 047 (2005).
Andrée Geulen-Herscovici
Jiel Andrée Geulen-Herscovici (pemotöl tü 1921 setul 6 in zif: Brussel – edeadöl tü 2022 mayul 31 in Elsene ) äbinof tidan e menälan Belgänik.
Iglesias
Sürfat ela Iglesias binon mö 207,63 km².
Iglesias labon belödanis 27 772 (2001).
Tupelo
Dabinons:
Glendale Heights
Glendale Heights binon zif in komot: DuPage, in tat: Illinois, in Lamerikän.
Nüns taledavik
Glendale Heights topon videtü 41°55’ 13’’ N e lunetü 88°4’ 44’’ V (41,920228; ‑88,078918).
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Glendale Heights labon sürfati valodik mö 14 km² (vat: 0%).
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 31 765, lomanefs 10 791 e famüls 7 596 älödons in Glendale Heights. Lödanadensit äbinon mö mens 2 271,2 a km². Ädabinons valodo lödöps 11 105 (794 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (63,79%), blägans (4,84%), lindiyans (0,3%), siyopans (19,97%) e Pasifeana-nisulans (0,08%); mens bidädas votik äbinons mö 8,11% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,91%. Latinans bidädas valasotik äfomons 2,91% lödanefa.
De lomanefs ädabinöl 10 791, 38,2% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 55,5% äbinons matans äkobolödöl, 9,9% pädugons fa vom nen himatan e 29,6% no äbinons famüls. 22,8% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 3,1% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,94 a lomanef e pösods 3,54 a famül.
Demü bäldot, 26,9% lödanas ela Glendale Heights älabons bäldoti lifayelas läs 18, 11,5% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 36,8% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 19,9% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 5% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 30.
Cuyahoga Falls
Nüns taledavik
Cuyahoga Falls topon videtü 41°8’ 44’’ N e lunetü 81°29’ 48’’ V (41,145556; ‑81,496685).
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Cuyahoga Falls labon sürfati valodik mö 66,4 km², kela 66,1 km² binon län e kela 0,2 km² (0,35%) binon vat.
Glendale Heights
Lödanef
Lemesed patedik lomanefa in Glendale Heights äbinon mö US$56 285 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$64 115. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$40 830, leigodü US$30 132 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$21 911. Zao 4,7% famülas e 6,1% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 8,6% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 7,8% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Cuyahoga Falls
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 49 374, lomanefs 21 655 e famüls 13 317 älödons in Cuyahoga Falls. Lödanadensit äbinon mö mens 746,4 a km². Ädabinons valodo lödöps 22 727 (343,6 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (95,8%), blägans (1,87%), lindiyans (0,2%), siyopans (1,05%) e Pasifeana-nisulans (0,01%); mens bidädas votik äbinons mö 0,15% e mens bidäda plu bala äbinons mö 0,91%. Latinans bidädas valasotik äfomons 0,91% lödanefa.
De lomanefs ädabinöl 21 655, 27% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 48,3% äbinons matans äkobolödöl, 10,1% pädugons fa vom nen himatan e 38,5% no äbinons famüls. 32,6% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 12,3% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,26 a lomanef e pösods 2,9 a famül.
Demü gen, ädabinoms mans 90,3 a voms 100. Pato ädabinoms mans 86,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Lemesed patedik lomanefa in Cuyahoga Falls äbinon mö US$42 263 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$52 372. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$40 301, leigodü US$28 459 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$22 550. Zao 4,5% famülas e 6,1% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 8% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 4,2% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Bogusz Bilewski
Hiel Bogusz Bilewski (1930 setul 25 in Starachowice – 1995 setul 14 in Wrocław) äbinom dramatan Polänik.
Lourches
Lourches binon zif in ziläk: Nord, in topäd: Nord-Pas-de-Calais, in Fransän. Lourches topon videtü 50°18’ 56’’ N e lunetü 3°21’ 22’’ L.
Sürfat ela Lourches binon mö 2,65 km².
Lourches labon belödanis 3 781 (1999).
Campione d'Italia
Campione d'Italia binon zif in topäd: Lombardän, in Litaliyän. Campione d'Italia topon videtü 45° 57’ N e lunetü 8° 58’ L.
Sürfat ela Campione d'Italia binon mö 1,6 km².
Deer Park
Dabinons:
Ferdinand Rossi
Hiel Ferdinand (u Ferdinando, ma gased: Nunal) Rossi äbinom Volapükan Litaliyänapükik di Triest (Lösterän), atimo Trieste (Litaliyän), ä presidan balid Volapükakluba di Triest in Lösterän.
Veronika Fitz
Jiel Veronika Fitz (pemotöl tü 1936 mäzul 28 in Dießen am Ammersee – edeadöl tü 2020 yanul 2 in Bad Aibling) äbinof filma⸗, teata⸗ e televidadramatan Deutänik. Äbinof daut dramatana: Hans Fitz.
Lis Verhoeven
Jiel Lis Verhoeven (pemotöl tü 1931 mäzul 11 in Frankfurt len Main – edeadöl tü 2019 yulul 2 in Berlin) äbinof dramatan bioskopik, teatöpik, televidik e vögik; e teatirejidan Deutänik. Äbinof daut rejidana: Paul Verhoeven.
Helmbrechts
Helmbrechts binon zif in fedalän: Bayän, in Deutän. Helmbrechts topon videtü 50°13’ N e lunetü 11°41’ L.
Sürfat ela Helmbrechts binon mö 58,66 km².
Helmbrechts labon belödanis 9 355 (2006 dekul 31id).
Charlotte (North Carolina)
Charlotte binon cifazif komota: Mecklenburg, in tat: North Carolina, in Lamerikän.
Nüns taledavik
Charlotte topon videtü 35°13’ 37’’ N e lunetü 80°50’ 36’’ V (35,226944; ‑80,843333).
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), Charlotte labon sürfati valodik mö 629 km², kela 627,5 km² binon län e kela 1,6 km² (0,05%) binon vat.
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 540 828, lomanefs 215 449 e famüls 132 285 älödons in Charlotte. Lödanadensit äbinon mö mens 861,9 a km². Ädabinons valodo lödöps 230 424 (367,2 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (58,26%), blägans (32,72%), lindiyans (0,34%), siyopans (3,41%) e Pasifeana-nisulans (0,05%); mens bidädas votik äbinons mö 3,56% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,66%. Latinans bidädas valasotik äfomons 7,36% lödanefa.
De lomanefs ädabinöl 215 449, 30,6% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 43,6% äbinons matans äkobolödöl, 13,7% pädugons fa vom nen himatan e 38,6% no äbinons famüls. 29,5% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 6,3% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,45 a lomanef e pösods 3,07 a famül.
Demü bäldot, 24,7% lödanas ela Charlotte älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,4% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 36,2% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 19,9% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 8,8% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 33.
Jerzy Bińczycki
Hiel Jerzy Bińczycki (1937 setul 6 in Kraków – 1998 tobul 2 in Kraków) äbinom dramatan Polänik.
Charlotte (North Carolina)
Lödanef
Demü gen, ädabinoms mans 96,1 a voms 100. Pato ädabinoms mans 93,1 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.
Millcreek
Dabinons:
St. Matthews (Kentucky)
St. Matthews binon zif in komot: Jefferson, in tat: Kentucky, in Lamerikän.
Nüns taledavik
St. Matthews topon videtü 38°14’ 60’’ N e lunetü 85°38’ 33’’ V (38,249931; ‑85,642613).
Ma el U.S. Census Bureau (Pöpinumamabür Lamerikänik), St. Matthews labon sürfati valodik mö 10,4 km² (vat: 0%).
Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 15 852, lomanefs 7 978 e famüls 3 661 älödons in St. Matthews. Lödanadensit äbinon mö mens 1 518,7 a km². Ädabinons valodo lödöps 8 537 (817,9 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (90,32%), blägans (4,95%), lindiyans (0,15%), siyopans (2,62%) e Pasifeana-nisulans (0,01%); mens bidädas votik äbinons mö 0,59% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,36%. Latinans bidädas valasotik äfomons 1,36% lödanefa.