cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belgica (schip, 1884)
Den êeste Belgica
Ounlangs hèt De Steenschuit vzw een plan gemakt vor een replica te bouwn.
RV Belgica A962
De recente Belgica is een ounderzoeksbôot van de Belgische regerienge, en wor bemand deur de marine. Den bôot stoa geregistrèrd as A962, met as thuushoavn Zêebrugge.
Den bôot wierd in 1984 gedopt deur Keuniginne Fabiola, en is 50,9 meters lank, 10 meters brêed en 5,7 meter hoge. Je weeg netto 232 ton, en volledig bemand en geloan 765 ton.
't Hôofddoel van den bôot is vô de fauna en flora in de Nôordzêe in 't oge t' houdn deur een reekse biologische, chemische, fysieke, geologische en hydrodynamische informoasje te verzameln. Den bôot werkt as een volledig uutgerust laboratorium en werkt dikwils t' hope mè Belgische universiteitn en andere wetenschappelike inrichtiengn.
Êen van de belangryke gebrukers van de Belgica is 't Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek, Onderzoeksdomein Visserij van de Vlamsche Gemêenschap. In dien hoedoanigheid makt den bôot schattiengn van de stocks van commerciêle vissôortn, meet den invloed van menselike verstôriengn in 't mariene milieu en 't uuttestn van technische innovoasjes vô de visschery.
Den bôot hèt ook een belangrykn updracht van den invloed van olieplekkn up 't milieu noa te goan.
Gertrude van Vloandern
Heur êeste vint was Hendrik III van Leuven. Met hem zou ze vier dochters g’hed hen.
Achter da ze weeuwe was, hertrouwde ze in 1096 met hertog Diederik van Ipper-Lotharingen († 1115) en kwam ze de moeder van Diederik van den Elzas.
The Doors
thumb|The Doors 1966 thumb|Iptreedn van The Doors in Kopenhagen, 1968 The Doors is en Amerikoansn rockgroep, upericht in 1965 in Los Angeles deur zanger Jim Morrison, gitarist Robby Krieger en drummer John Densmore, angevuld mè bassist Ray Manzarek.
Singles
Hunder bekendste singles zyn Light my fire van de ploate The Doors (1967) en Riders on the Storm van L.A Woman (1971).
Districtn van Iengeland
[[Ofbeeldienge:English districts map coloured by type 2021.svg|thumb|Koarte met de districtn van Iengeland
]] De districtn van Iengeland (Iengels: local authority districts) zyn een niveau van oenderverdêlienge van Iengeland, gebruukt vo lokoal bestier, te vergelykn met e gemêente in België.
De structeure van de lokoale overheid in Iengeland is nie uniform. Der zyn vier hoofdtypes van oenderverdêlienge ip districtsniveau:
In totoal zyn der 309 districtn, bestoande uut 36 metropolitan boroughs (grôotstedelike districtn), 181 non-metropolitan districts of shire districts, 58 unitary authorities en 32 London boroughs, plus ook nog de City of London en de Isles of Scilly, die ook districtn zyn, moa nie valln oender êen van die categorieën.
Vladislav II
Vladislav II (of: Vladislaus, Władysław, Wladislas, en in 't Hongoars Ulászló), van 't Huus Jagiello, (Krakau Pooln, 1 moarte 1456 - (Buda (e stik van Budapest), 13 moarte 1516), was van 1471 tout 1516 keunienk van Boheemn, en van 1490 tout 1516 keunienk van Hongareye en Krowoatië.
Je was den oudste zeune van Casimir IV Jagiellon en Elisabeth van Ôostnryk, dochter van de Rôoms-Duutsche keunienk Albrecht II van 't Huus Habsburg.
Êeste Congres van Weenn
thumb|left| Houtsnede deur [[Albrecht Dürer van de Wiener Doppelhochzeit. Van lienks: Maximiliaan I; zyn klêendochter Maria mè Lodewyk; Vladislav mè zyn dochter Anna en zyn broere Sigismund I]] In 1515 wierd et êeste congres van Weenn g'houdn. De Habsburgsche keizer Maximiliaan I kwamt doa tegoare me Vladislav en zyn broere Sigismund I van Pooln. Ze bevestigdn et Habsburg-Jagiello successieverdrag dan ze in 1506 geslootn haan. D'ofsproake was dat de twi klêenkienders van Maximiliaan (Ferdinand en Maria) zoun trouwn me d'ênigste kienders van Vladislav (Anna en Lodewyk).
't Dubbel huwelik, de Wiener Doppelhochzeit genoemd, is te zien ip 'n houtsnede deur Albrecht Dürer. De fêeste giengt deure ip 22 juli 1515 in de Stephansdom in Weenn. Maximiliaan was platsvervanger vo zyn klêenzeune Ferdinand, die zelve nie anwezig was.
't Zorgde vor e keerpunt in de geschiedenis van Midden-Europa, want elf joar loater, ip 29 ogustus 1526 sneuvelde Lodewyk II in de Slag by Mohács teegn sultan Süleyman de Grôotn van 't Ottomoans Ryk. Deurdat ie gin wettige jounges haad wierd Ferdinand verkoozn als ipvolger en kwoamn Hongareye en Boheemn ounder 't Huus Habsburg.
Et Habsburg-Jagiello successieverdrag vergrotte uutendelik de macht van de Habsburgers en verminderde da van 't Huus Jagiello. 't Was 't ende van de Hongoarsche bloeiperiode.
In 1541 wierd Hongareye ipgesplitst in drie stikkn. Ferdinand I krêeg allêne et nôordwestelik stik, et keunienklik Hongareye. János Zápolya krêeg Transsylvanië, en 't derde en grotste stik gieng no Süleyman ounder de noame Ottomoans Hongareye.
Vrouwn en jounges
Vladislav stierf twi weekn achter zyn 60ste verjoardag in de stad Buda. Zyn begroavienge was zes doagn loater in de kathedroale van de stad Székesfehérvár, woa dan al de Hongoarsche keuniengn begroavn wierdn.
Fleurus
Fleurus (Woals: Fleuru) is e stad in de arroundissement Charleroi, in de Belgische provinsje Henegouwn. De stad telt e goeie 22.000 inweuners. Fleurus ligt in 't nôordôostn van de provinsje, ênigte kilometers van Charleroi.
Dêelgemêentn
De fusiegemêente telt acht dêelgemeentn:
thumb|left|Stadhuus van Fleurus
Redditch
In de 19e êeuwe kwam Redditch 't internationoal center vo d' industrie van noaldn en visgerief. Ip e gegeevn moment wierd 90% van de noaldn in de weireld gemakt in de stad en omstreekn. In de joaren tjestig was 't e model vo moderne, nieuwe stadsplannienge.
Geomorfologie
thumb| Ippervlak van d' eirde. De grotste hoogtes stoan in 't rôod Geomorfologie (van 't Grieks: γῆ, ge, "eirde"; μορφή, morfé, "vorm"; en λόγος, logos, "woord", "leer") of landvormkunde is de weet'nschap die de vormn van 't eirdippervlak en de processn die derby e rolle speeln bestudeert. 't Eirdippervlak verandert continu van vorm deur e combinoasje van nateurlyke (endogene en exogene processn) en antropogene processen (deur 't ingryp'n van de mens).
Endogene processn
Endogene processn of endogene kracht'n resulteern in 't anmoak'n van nieuwe eirdkorste. Voorbeeld'n van endogene processn zyn vulkanisme en ploatntektoniek.
Exogene processn
Exogene processn of exogene kracht'n resulteern in d' ofbroake van d' eirdkorste deur erosie en sedimentoasje. Wiend, woater en ys (gletsjers) speeln hier e grôte rolle. Ook kosmische kracht'n, lyk meteoriet'n kunn 't uterlyk van d' eirdkorste verandern.
Antropogene processn
Veranderiengn kunn ook gebeurn deur 't ingryp'n van de mens. Voorbeeld'n van antropogene processn zyn d' inrichtienge van 't landschap vo bebouwienge, 't gelykigtrekk'n van de groend vo landbouw en ofgroaviengn.
Balloade van de geangn
thumb|Ofbeeldienge in de uutgoave J.Trepperel, Parys, [[1500.]] De Balloade van de geangn ist 't best bekende gedicht van François Villon.'t Wordt algemêen anvèèrd, zeifs zoendre êenig bewys, da Villon 't gemakt êt otn in de bak zat te wachtn ip zyn terechtstellienge achtre datn e powslikke notoarus a geblêsseerd by e klopparty.
Tietle
In 't andschrifte Coislin ê die balloade gin tietle en in de blomleezienge Le Jardin de Plaisance et Fleur de Rethoricque (den 'Of van Lustn en de Blomme van Reetorieke) gedrukt in 1501 deur Antoine Vérard, is ze zjuuste genaamd "Andre balloade". Zy ê vo tietle "Grafschrifte van Villon" in 't andschrifte Fauchet en in d' uutgoave van 1489 van Pierre Levet, "Grafschrifte van de genoamde Villon" in de liedrekrans van Rohan; en Clément Marot in de uutgoave mê veele uutleg van 1533 noamt ze  : "Épitaphe en forme de ballade, que feit Villon pour luy & pour ses compaignons s'attendant à estre pendu avec eulx" (Grafschrifte in de vorm van e balloade, die Villon makte vo zezeivn en vo ze moatn bist da ze wachtn ip undre verangienge). De teegnwôordige tietle zoed oentstoan zyn in 't tydperk van de romantiek en is misleidnd in de zin datn te zêere lat zien wien dat de vertellrs zyn zodat de suurprieze dr nie mêr inzit, tgêene Villon wêl zoe gewild ên.
De tietle "Grafschrifte van Villon" en zyn ofgeleidn is nie passnd en gift verwarrienge, van Villon ad al 'n echt grafschrifte ipgesteld ip 't ende van 't Testament (verzn  1884 toe 1906). Mêer nog, die tietle (en zjuuste de versje van Marot) gift an da Villon 't gedicht a geschreevn binst datn wachtte ip zyn verangienge, tgêen nie zeekre is (zied ieroendre  : Omstandigeedn).
De geschiedschryvrs en de Villon-kennrs zyn teegnwôordig van gedacht daj best de balloade kut êetn vôlgns de begunwôordn : "Menschen-broers", lik of dat gebruuklik is ot de dichtre gin tietle êt ipgegeevn.
Omstandigeedn
Dr wordt dikkers gezeid da Villon "Menschen-broers" ê ipgesteld an de voet van de galge die êm beloofd was deur de prevôost van Parys vo de zoake Ferrebouc. Gert Pinkernell, byvôorbeeld, oendrestript 't wanoopig en spookachtig karaktre van de tekste en besluut druut da Villon ze zeekre ê geschreevn in de gevangenisse. Mo, lik of da Claude Thiry zegt : « 't Is e meuglikeid, mo tusschn andre : je ku 't nie uutsluutn, mo je moet 't nie ipleggn ». Y merkt inderdoad ip dat bylange nie d' êenige tekste is van Villon die verwyst noa de galge en de gevoarn woaran de "verloorn kiendrs" blôotstoan. De balloadn in bargoens, byvôorbeeld, geevn veele toespeelliengn ip de galge, en ze kunn moejlik uut de tyd van de gevangnschap komm. Boovndien wyst Thiry dr ip da Menschn-broers, vo zover daj nie kykt no de teegnwôordige tietle die de leezienge vervormt, 'n iproep is no de kristlikke liefde vo d' oarme menschn mêer dan vo de geangn, en dat in teegnstellienge met d' oovregrôote mêerdereid van de tekstn, de deezn nie vôorgesteld is deur Villon lik 'n eign beleevenisse. In dezeifste lyne, 't luuguubre karaktre van de balloade kuj ook vienn in zyn beschryvienge van 't kneekluus van de kiendrelyksjes van d' oofstikn CLV toe CLXV van 't Testament.
Inoed
Da gedicht is 'n iproep no de kristlikke liefde, e wèèrde die styf in anzien stoend in de Middelêeuwn (Van, oj kompasje vor uus êt ip tyd, /Ton istr vo jundre by God ook nog oope.). De verlossienge is de kern van de balloade. Villon êrkent datn teveele bizzig gewist is mê zyn lyf ten koste van zyn ziele. Die vaststellienge is versterkt deur de styf ruwe en oenverdaaglikke beschryvienge van de rottnde lykn (die verzeekrs gekend was deur 't luuguubre spektaakle van 't kneekluus) tgêen e grôote teegnstellienge gift mê de ipgeroepn godsdienstige oendrewerpn. De geangn smeekn êest de verbygangrs vo vor undre te leezn, mor in de saamvattienge is den iproep gericht an alle menschn.
Vorm
't Goat om e grôote balloade (3 stroofn van tien reegls, 1 stroofe van 5 reegls, verzn van 10 lettregreepn in 't ôorsproenklik gedicht)
Menschn-broers êt angepast gewist vo gezangn, in 't algemêene oendre de tietle De Balloade van de geangn. Léo Ferré, Serge Reggiani, Bernard Lavilliers, Jacques Douai en Monique Morelli êndr verschillnd interpretoasjes an gegeevn. 't Êt ook Rimbaud inspieroasje gegeevn in "Bal van de geangn" vôgns Denis Hüe (Magazine Littéraire)
Hallekerke
thumb|right|D'hallekerke van Quaëdypre (16e eeuwe) E hallekerke es e gotisch kerkgebouw woavan dan de zybeukn à peu près eevn hoge en eevn breed zyn lik de middnbeuke. Soms zyn der vuuf gelykige beukn in plekke van drie. De middnbeuke van hallekerkn hèit noois gin boovnluchtn.
By e geweune basilicoale kerke zyn de zybeukn ligger en smoller dan de middnbeuke.
Hallekerkn zyn surtout gezet gewist binst den loatgotiek. Oe je zukke kerke ziet, zit d'r dus dik in da ze zy in de vichtiende of zestiende eeuwe gezet hèit gewist.
Ann De Craemer
Ann De Craemer (Tielt, 1981) es e West-Vlamsche schryfster en letterkundige.
De Craemer studeerdigde Germoansche toal- en letterkunde en oalde ôok nen master in den amerikanistiek. In 2010 debuteerdigde ze os schryfster me ''Duizend-en-één dromen. Een reis langs de Trans-Iraanse Spoorlijn'', e journalistiek verslag oovr Iran. Eurnen êestn roman kwam uut in 2011, genooamd Vurige tong, waarin da ze vertelt oovr eur katholyke jeugd. In 'tzelfde joar publiceerde ze ôok Het kleine zwarte visje, e bewerkienge van e kinderveroal van den Iroanschn schryver Samad Behrangi. In 2012 schreef ze eurnen twiddn roman De seingever. In 2014 kwam eurnen derd'n roman uut over eur gebôortestad Tielt, noamelyk Kwikzilver.
De Craemer es doarneefenst ôok actief lyk columniste vo de gazette De Morgen. In 2012 nam ze dêel an de televizje-kwis De Slimste Mens ter Wereld.
Lambusart
Lambusart is e dorp in de Belgische provinsje Henegouwn en e deêlgemeênte van de Woalsche stad Fleurus. Vo d'erindeêlienge van de gemeêntn in 1977 was Lambusart e zelfstandige gemeênte.
Zêelelies
't Zyn sessiele (vaste ip e styngel) of mobiele zeibeist'n die trek'n ip plant'n. Ze valn ip deur hunder felle kleurn. Hunder lyf met e kalkskelet bestoat uyt 5 poar oarms roend de moend, mè zytak'n. D' oarms zyn bezet mè trilhoarn woarmee da 't eet'n noa de moend gevoerd wordt.
Vele duyznde sowrt'n zyn al uytgestorvn. D'n dag van vandoage zyn der om en by de 625 leevnde sowrt'n bekend, surtout uyt de tropische zeien.
Jean-Marie Gantois
Jean-Marie Gantois (Woatn, 21 juli 1904 – odoar, 28 meie 1968) wos e Frans-Vlamsche katholiekn paster.
Je dee zyn middelboare schoole in Ariën en Oazebroeke. Derachtr gienk tie in't seminoarie van Annappes en studeerde lettern en filosofie ande katholieke universiteyt van Rysel. Je kreeg zyn priesterwydienge in 1932 en wierd derachter vicaire in Rysel.
Gantois kwam by de Vlamsche Bewegienge lyk autodidact en ounder invloed van êenigte Vlamschgezinde lêeroars. Byst zyn seminoarie begoest ie Nederlands te lêern. Die gewoarwordienge beschreef 'tem loatr, in 1942, in zyn boek "Hoe ik mijn taal en mijn volk terugvond". Med en pôote and're gastn van't seminoarie stichtte ie em in 1924 't "Vlaamsch Verbond van Frankrijk" (VVF). Gantois zo de moteur van da verbound bluuvn tout in 1944. Je wos de gangmoakre achter de joarlyksche congressn en letterkundige vergoariengn. Je wos ôok de redacteur vande tydschriftn die gepubliceerd wierdn deur't VVF tussschn 1929 en 1944, noamelyk "le Lion de Flandre" en "De Torrewachter".
An't begun van den Twiddn Weireldoorloge wierd et VVF verboodn deur 't Fransche gezag. Mor byst de bezettienge startte Gantois in 1941 were d'aksjes van't VVF. J'oopnde nen bureau van't VVF in Rysel en breydde d'activiteytn van vôorn den oorloge nog vodder uut. Gantois wos anangr vande Grôot-Nederlandsche gedachte, mo toch woarn d'aksjes van't VVF surtout culturêel. J'it pertank, in countroarjie tout and're (Vlamschgezinde) pasters in dien tyd, noois mienschn angezet vo teegn 't bolsjevisme an't Ôostfrount te goan battern.
Achter de bevrydienge van Vrankryk wierd ie veroordêeld tout vuuf joar prisong ip ground van separatisme. In 1958 stound ie mee an de wiege van d'organizoasje "De Vlaamse Vrienden in Frankrijk". Je werkte mee an de redaksje van "Notre Flandre", mo bereykte der gin grôo publiek mêe mee. Ne bleef aglyk stief vele artikels schryvn, nog olsan me de Grôot-Nederlandsche gedachte als rôo'n droad. Ip 28 meie 1968 wierd em dôo weregevoundn in den Aa in Woatn, êenign tyd achter den dôo va zyn moedr.
Mayenne (departement)
Geschiedenisse
't Departement Mayenne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo 't grôotste stik uut d'istorische provinsje Maine. E klêender stik in't zuudn van't departement ôordigde by Anjou.
Geografie
Mayenne grenst an de Fransche departementn Manche en Orne in't nôord'n, Sarthe in't ôostn, Maine-et-Loire in't zuud'n en an Ille-et-Vilaine in't westn.
't Departement Mayenne bestoat uut drie arroundissementn (Laval, Château-Gontier-sur-Mayenne en Mayenne) en et 17 kantongs en 242 gemêentn. Mayenne es vrêe landelyk en der zyn eigntlyk gin echt grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Laval, Mayenne, Château-Gontier-sur-Mayenne, Saint-Berthevin en Évron.
De riviere de Mayenne (die en zy-riviere es van de Maine) ligt in't strôomgebied van de Loire en lôopt twèis deur 't departement, van't nôordn noar zuudn. O de nôordkantn van't departement ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark Normandie-Maine, da vo 't grôotste stik in Orne en Sarthe ligt.
Sport
Mayenne es ôok gekend van de Boucles de la Mayenne, e mêerdoagse velokoerse die ier in de streke wierd gereed'n. Mêestol bestoat ze uut e korte proloog en drie ritt'n in lynne. Tout 2005 wos't e koerse voor d'amateurs, derachter wierd et en ounderdêel van den UCI Europe Tour en es ze geclassificeerd in de 2.1-categorieje.
Zêe-egels
Zei-egels (Echinoidea) zyn stekkerige, bolvormige beist'n in de klasse van de stekkervelbeist'n (Echinodermata). Der leevn omtrent 950 sowrt’n ip de zeibodem in al d' oceoann.
Zei-egels zyn gemiddeld 3 toet 10 cm in deursnee. Z'hèn en hart pantser mè stekkers. Hunder moend zit van oendern. Ze beweegn troage, kruyp'n met hunder buyzevormige voetjes en duwn hunder zelve voruyt met hunder stekkers. Z' eet'n surtout algn, moar ook beist'n die troage beweegn of vaste zit'n an de bodem.
Boviengn
Boviengn (Frans: Bouvines) is e gemêente in Vrankryk in 't Noorderdepartement, regio Hauts-de-France. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentes Singem, Gruson, Louvil en Sison. Te westn van Boviengn strôomt de riviere de Marke.
Duunkerke-Centrum
thumb|right|250px|Duunkerke-Centrum (in't dounkerblauw) ip e koarte van Duunkerke Duunkerke-Centrum es't center van de Franschn stee Duunkerke woarround olle and're wykn vande stad zyn gegroeid. Duunkerke-Centrum it en ippervlakte van 2,65 vierkante kilomèiters en telt bikkans 14 000 inweuners. 't Center ligt tusschn 't stoasjekwartier, 't verbindiengskanal in d'oude binn'nhoavn en 't ofvoerkanal ("canal exutoire") da na de buutnhoavns lôopt (me uutzounderienge van de wyk Glacis da anden oovrkant van't ofvoerkanal ligt).
Wykn in Duunkerke-Centrum
thumb|250px|upright=1.6|Détailkoarte van Duunkerke-Centrum : <font color="#008000">Le Grand Large <font color="#000000">De Citadelle <font color="#7F6A00">'t Stoasjekwartier <font color="#0026FF">Soubise <font color="#FF6A00">Sent-Gilles <font color="#FF0000">'t Stadscenter  en <font color="#57007F">Victoire-Glacis
't Stadscenter
In't stadscenter bevind'n em de Sent-Elooiskerke, 't belfort, 't staduus, 't poliesjekot en't théoatre. 't Es ôok 't commerciële center me 't mêerndêel van de wienkels, bankn en 't wienkelcentrum "Centre Marine". De grôotste oop'n plekkn zyn de place Jean Bart en de place Charles Valentin.
Sent-Gilles
De wyk Sent-Gilles ligt anden oostkant van't stadcenter en et ountwikkeld round de gelyknoamige stroate die in tydde e belangryke stroate wos vo de commerce. De wyk en de stroate zyn genoemd na 'n illign Sent-Gillis ofte Sent-Egidius. Nu kundje der teffrente schooln viend'n, moar ôok de pompierkazerne, de centoale post van Duunkerke en twêe woatrtorres die Duunkerke centrum van woatr vôorzien ol sedert et joar 1903.
Soubise
De wyk Soubise ligt ande zuudkant van't stadscenter, anden oovrkant van de "Rue du Sud". De wyk es genoemd na de gelyknoamige stroate en it em ountwikkeld vanof 1753. In Soubise ligt et juustiesjepaleys.
Citadelle
De Citadelle es ebouwd gewist vanof 't joar 1659 deur d'Iengelsche die achter de Slag der Duun'n van 1658, me da de Fransch-Iengelse coaliesje die slag gewoun'n ad, volgens d'oovrêenkomste 't stad en de regio in and'n kreegn. Achter da 't gebied in 1662 were ipgekocht wierd deur de Fransche, es de Citadelle vodder ountwikkeld deur La Motte-La-Myre et Claude Chastillon tout an't joar 1666, woarachtr et gemodificeerd wierd deur Vauban. Ip de citadelle woarn in d'êeste plekke de militaire machtshebbers, de weunste van de gouverneur en e kerke gevestigd. Vanof 1755 wierdn de militaire gebouwn ountmanteld. In de 19de êeuwe begoestn er fabriekskes ulder der 't installeern en derachter marityme commercecompagnie'n. Vandoage vindje der ounder and're de Duunkerksche vestigienge van d' universiteyt ("l'université du littoral") en den ôofdzetel van de intercommunoale soamnwerkiengsbound van gemêentn round Duunkerke ("la communauté urbaine de Dunkerque").
Le Grand Large
Le Grand Large, de zone ande nôordkant vande wyk La Victoire, es nog in vulle construksje. In Le Grand Large liggn ounder and're 't LAAC ("Lieu d'Art et d'Action Contemporaine") en de "Jardin des Sculptures".
't Stoasjekwartier
't Stoasjekwartier ligt ande zuudwestkant van't stadscenter. D'êeste stoasje wierd er ebouwd in 1875 en zorgde vo nen ipgang van de wyk. Achter da dedie me de ground gelyk wos gemakt byst den Twiddn Weireldoorloge, en ze in 1955 en nieuwe gebouwd. Vo de moment stoat er e project in de steygers vo en aparte stoasje vo TGV's en en aparte vo ander tringtraffiek te moakn.
Victoire-Glacis
De wyk Glacis ligt anden oovrkant van 't ofvoerkanal ("canal exutoire") teegn de wykn Malo en Rozendoale. Je dateert in zyn uudige architecture van achter den Twiddn Weireldoorloge me da da gedêelte van 't stad hillegansn verwoest es gewist ounder de Duutsche bezettienge. Vandoage liggn der ounder and're de Sent-Jan-den-Dooprkerke, teffrente schooln, e schatspiste en e piscine. De wyk et zyn noame van't feyt da die zone in tydde by êen van d'uutgangn vande stad en dus by de fortifikoasjes lag, en de glacis zyn militair geziene de scheeve eirdn kantn aan de buutekant van de vestiengsmuurn die ulder in tydde uutstrektn tout an't uudige ofvoerkanal.
Taylor Momsen
thumb|Momsen in 2011 Taylor Michel Momsen (St.Louis (Missouri), 26 juli 1993) is een Amerikoansche zangeresse, gitariste en actrice.
Gebergte
thumb| Mount Everest, hogstn berg ter weireld in 't Himalayagebergte E gebergte is e verzoamelienge van bergn die mè mekoar e gehêel vormn. E bergkeet'n is e langgerekt gebergte.
Gebergtes oentstoan deur 't proces van gebergtevormienge of orogenese, e gevolg van de ploatntektoniek.
't Hogste gebergte ter weireld is 't Himalayagebergte in Azië die hem uutstrekt over de land'n Indië, Nepal, Bhutan, Pakistan en China met Tibet. Gebergtes in Europa zyn d' Alp'n, Apennynn, Ardenn, Centroal Massief, Juragebergte, Karpoat'n, Kaukasus, Oeral, Pyreneen, Vogeezn.
Gebergtes wordn oenderverdêeld noar under gemiddelde hogte:
Vôorne an Zêe
Vôorne an Zêe (Nederlands: Voorne aan Zee) is e gemêente in Holland in de provinsje Zuud-Holland. De gemêente is 't resultoat van e fusie van de gemêentn Brielle, Hellevoetsluus en Westvôorne in 2023. In de stad Hellevoetsluus is 't gemêenthuus gevestigd.
De gemêente makt dêel uut van 't soamnwerkiengsverband Metropoolregio Rotterdam-Den Haag.
Ôost- en Westvlêeshuus
thumb|De vismarkt ip de Broamberg (1750). Reks ’t Ôostvlêeshuus. Ip den achterground de [[Sint-Donaaskathedroale.]] thumb|’t Westvlêeshuus thumb|'t Ôostvlêeshuus lienks van de [[Vismarkt (Brugge)|Vismarkt, Marcus Gerards (1562)]]
't Ôost- en Westvlêeshuus woarn twi grôte hallen in Brugge, die eigndom woarn van ‘t Brugs bêenhouwersambacht.
't Westvlêeshuus bestound ol in 1399 en stound woa da nu de Simon Stevinplatse is. 't Ôostvlêeshuus stound an ‘n ôostkant van de Vismarkt ip de Broamberg.
't Brugs bêenhouwersambacht had ook verschillige eigndommn in de Beenhouwersstroate, en ha zyn kapelle in de Sint-Jakobskerke, d’r nie verre van. De benoamienge van de Beenhouwersstroate is ol van 1299 bekend en verschillige beenhouwersfamilies en d’r lange tyd geweund.
De bêenhouwers hieldn ton gin wienkel in hunder huus, mo verkochtn hunder vlêes in de vlêeshallen. D’r zyn dudelikke ofbeeldiengn van de twi vlêeshallen te zien ip de koarte van Brugge deur Marcus Gerards (1562).
Brunehaut
thumb|left|180px|De Brunhildesteen Brunehaut (Woals: Bruniau) is e gemeente in de Woaln in de provinsje Henegouwn. De gemeente ligt te zuudn van de stad Doornik, teegn de Fransche grenze. Deur de gemeente stroomt de Schelde België binn.
De noame komt van de chaussée Brunehaut, de Romeynschn heirweg van Koameryk noa Doornik die de gemeente deurkruust. An et tracêe van die heirboane stoat de Brunhildesteen (Frans: Pierre de Brunehaut), e megaliet in de deelgemeente Hollain.
Geografie
De gemeente is soamngesteld uut neegn kleene deelgemeentes. 't Gemeenthuus stoat in de deelgemeente Bléharies. D' andere deelgemeentes zyn Guignies, Hollain, Jollain-Merlin, Wez-Velvain, Leusd'n, Laplaigne, Rongy en Howardries. Alleene Laplaigne ligt ip de rechteroever van de Schelde.
thumb|400px|left|Brunehaut, dêelgemêentn en beurgemêentn. De gilwe gebied'n zyn bebouwde stikkn De gemêente Brunehaut grenst aan de volg'nde plekk'n:
Pandreitje
thumb| ’t Pandreitje deur [[Jan Garemijn (1778)]] thumb|’t Pandreitje reksboovn (nog nie gedempt in 1562) ‘t Pandreitje in Brugge ligt tusschn de Rozenhoedkoaie an ‘t Hudevetterspling en ’t pôortgebouw van 't vroeger gevang an ‘t Astridpark, deur de Bruggeliengn de Botaniekn hof genoemd.
‘t Is e gedemptn oarm van de Reie, de riviere die in den tyd deur de stad stroomde. Vroeger kost je d’r olle doagn groensels en fruut koopn.
Van ’t gevang, die ofgebrookn is in 1989, bluuft ter ollêne mor ‘n 18e eeuws pôortgebouw over. ’t Gevang, êest 't tuchthuus, kwam in de plekke van ’t Stadspand. ’t Stadsbesteur liet ’t pand ip ’t ende van de 15e eeuwe iprichtn. 't Was e sôorte overdekte markt, woa dan d’r stalletjes verheurd wierdn an schilders, edelsmeedn, juweliers en tapytwevers. Ze kostn under werkn doa verkoopn binst de joarmarktn en de meimarkt wierd doa g’houdn.
D’r neffest stound ‘t Minderbroedersklôoster. De Minderbroeders of Recollettn, gesticht deur Franciscus van Assisi (†1226), kwoamn under nog binst zyn leevn in Brugge vestign. Êest verblêevn ze dichte by de Sint-Gilliskerke, mor in 1245 krêegn ze 't dêel van de Broamberg woa da nu ’t Astridpark is van ’t stadsbesteur, vo d’r e klôoster ip te zettn. Tout vo den Êestn Weireldoorloge sproakn veel oudere Bruggeliengn nog van de Recollettnhof. De Minderbroeders wierdn de Frères genoemd. Round ’t klôoster stound er ’n hoge meur en de stroate d’r voorn wierd Frèremeur genoemd, te zien ip de koarte van Marcus Gerards (1562).
O ’t Stadspand z’n rolle verloorn had, wierd er doar in 1671 e stedelik tuchthuus ipgericht, woa dan d’r landlopers en bepoalde veroordeeldn ipgeslootn wierdn. ’t Eigenlik gevang was ’t Stêen ip de Burg. In 1689 was ter doar e brand en de gevangenn wierdn van ’t Steen no ’t tuchthuus an ’t Pandreitje overgebrocht. ’t Tuchthuus pakte loater dêeln van ’t Minderbroedersklôoster over en kost azo uutbreidn.
In 1768 wierd 't reitje gedempt. In de beddienge wierd er e riole gemetst en de drie bruggn wierdn ofgebrookn. De Vlasbrugge of Cocquytbrugge verbound de Rozenhoedkoaie met de Braambergstroate. D’r wierd an ’t werkvolk gevroagd van ol ’t bouwofvol in de beddienge te smytn tout da ’t hêlegans ipgevuld was. ’t Deurde nog tout 1791 dat d’ipgevulde beddienge kost geplaveid wordn. Nu herinnert ollêne de noame d’r nog an dat ’t e reitje was.
In 1828 wierd ’t tuchthuus deur ’t stad overgedreegn an de stoat vo d’r e stoatsgevang van te moakn, en de stroate d’r vôorn krêeg de noame Gevangstroate.
In 1989 is ’t Gevang ofgebrookn en d’r is nu e weunproject in de plekke gekommn me 75 moderne stadsweuniengn. ’t Poortgebouw is g’integreerd in ’t project. D’r zyn appartementn met ’n hof en met of zounder terras by, en huuzn met ’n hof en/of dakterras. D’r ounder is ter ’n oundergroundse parking gekommn.
Zêekomkommers
Zeikomkommers (Holothuroidea) zyn e klasse van stekkervelbeist'n (Echinodermata). 't Zyn zeibeist'n met e leerachtig vel en e lankwerpig lyf. Lyk al de stekkervelbeist'n hèn zeikomkommers en endoskelet juste oender hunder vel.
Zeikomkommers zyn weireldwyd te vynd'n ip de zeibodem, woar dan z' hunder kruyp'nd vowrtbeweegn. Der zyn roend de 1.717 sowrt'n, vo 't grotste deil in Azië-Pacific. Verschillige sowrt'n wordn gebruykt in gerecht'n of vo medicyne, surtout in Azië. Zeikomkommers speeln e nuttige rolle in 't ecosystème van de zeie omdan z' help'n by 't recycleern van voedyngsstofn en 't ofbreek'n van ofval en ander orgoanisch materioal.
Zeikomkommers leevn van kleene, zweevnde organismn die uyt 't woater word'n gefilterd. Z' hèn tentoakels roend hunder moend woarmee dan z' hunder eet'n verzoameln.
Zeikomkommers zyn an hunder noame gekomn deurdan ze trek'n ip de vrucht van de komkommerplante.
Melkweg
thumb|NGC 7331 wordt dikwils de twêelienk van de Melkweg genoemd. thumb|360° panoramische fotto van de Melkweg. thumb|'t Center van de Melkweg gezien deur [[NASA zyn Spitzer Space Telescope.]] thumb|De Melkweg in infrarôod gezien deur [[NASA zyn Spitzer Space Telescope.]] De Melkweg of 't galactisch stelsel (van 't Grieks gala, melk, en kyklos, cirkel) is de name vo 't spiroalvormig sterrenstelsel van gemiddelde grôotte, woavan dat ons zunnestelsel dêel uutmakt. Vanof d' Eirde zien me de melkweg as een lichtende band die over den hemel uutstrekt. Deur lichtvervulienge is de Melkweg op sommigste plekkn moeilik of nie te zien. De melkweg is ook beter te zien vanuut 't zudelik holfround dan vanuut 't nôordelik holfround.
Geschiedenisse
Aristoteles loat ons weetn dan de Griekse filosoofn Anaxagoras (ca. 500–428 BC) en Democritus (450–370 BC) peisdign dat de melkweg bestound uut zwakke sterrn die verre weg stoundn, moa zelve peisde tje dat de melkweg een atmosferisch verschynsel was. Den Arabischn astronôom, Ibn al-Haytham|Alhazen (965-1037 AD), bewees dat da nie kost zyn deur de melkweg zyn parallax te meetn en doavan of te leidn dat de melkweg verre van d' eirde laag.
't Bewys is pas mè Galileo Galilei gekommn die zyn nieuw uutgevoundn telescoop gebruuktige vor an te toogn dan 't echt zwakke sterrn woarn. In 1755 spekulèrde Immanuel Kant dat de melkweg een enorme massa sterrn was die deur de zwoartekracht in een spiroal by mankoar wierdn g'houdn gelik in 't zunnestelsel, moar up een grôtere schoale.
Structuur van de melkweg
O je de Melkweg van upzyds zou kunn'n zien zou je een discus zien met een centroale verdikkienge. De galactische schyve hèt een deursnee van omtrent 100.000 lichtjoar en een dikte van omtrent 3000 lichtjoar, binst dat de centroale verdikkienge en diameter van omtrent 20.000 lichtjoar hèt en een dikte van 6000 lichtjoar. Schattiengn klappn dervan dan der tusschn 200 en 400 miljard sterrn in de Melkweg zittn, en verder zyn der ook nog stofwolkn en gazewolkn.
De latste joarn zyn d' astronoomn beginn'n peizn dat de melkweg veel mêer materie bevat dan dat er zichboar is. Dat hè gelêed toet d' ountwikkelinge van de theorie van de dounkere materie, een vorm van materie woavan dat er moa winnig geweetn is, en êen van de grôte mysteries van de astrofysica is.
Ons zunnestelsel ligt in de galactische schyve, omtrent holverwege tusschn 't center en de rand van de Melkweg. Der wordt geschat dat onze zunne met een snelheid van omtrent 220 km/s round 't center van de Melkweg droait en êen omwentelienge voltôoit in 220 miljoen joar.
De melkweg as êen sterrenstelsel ounder vele
thumb|Spiroalvormig melkwegstelsel Messier 51 thumb|een dêel van de Virgocluster Toet de joarn twientig van de 20e êeuwe was 't nie bekend dan der buutn ons melkwegstelsel nog andere sterrenstelsels bestoundn. Toet ton peisdn d' astronoomn da 't melkwegstelsel uniek was in 't heelal, en dat er doabuutn nietend was. Den astronoom Vesto Slipher toogde in 1914 dat de rôodverschuvienge van spiroalnevels (en doadeure under snelheid) veel hoger laag dan van ênig ander object in de melkweg. Dat is ton loater bevestigd gewist deur Edwin Hubble die met de Hookertelescoop in Mount Wilson in Californië veel mêer sterrenstelsels maat, en doaruut uutendelik Hubble's wet ountdekt hèt, die verkloart dan sterrenstelsels die verder van ouns liggn rapper van ouns wegbeweegn.
Den uutzounderienge doarup is de groep sterrenstelses die bekend stoan as de Local Group, een reekse klindere, ounregelmoatige stelsels die deur zwoartekracht met de melkweg schynn verboundn te zyn.
1847
1844 - 1845 - 1846 - 1847 - 1848 - 1849 - 1850 't Joar 1847 is 't 47e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| Slag by Buena Vista in de Mexicoans-Amerikoanschn oorloge thumb| Sint-Hubertusgaleryen in [[Brussel]]
Nissewaard
Nissewaard is e gemêente in Holland in de provinsje Zuud-Holland. De gemêente is 't resultoat van e fusie van de gemêentn Bernisse en Spykenisse in 2015. In de stad Spykenisse is 't gemêenthuus gevestigd.
De gemêente makt dêel uut van 't soamnwerkiengsverband Metropoolregio Rotterdam-Den Haag.
Stoofstroate
thumb|'t Mêest bezochte Brugsche stêegsje. De Stoofstroate is e stratje in 't êrte van Brugge. De Stoofstroate lopt in elleboogevorm van de Katelynestroate no 't Walpling.
Geschiednisse
Stoofstroatn woarn dr by de vleete in 't Brugge van de 14ste-15ste êewn. 't Was de gloorjetyd van de "badstoovn", mêesta oerekotjes, die an d' internasjonoale populoasje in Brugge oentspannienge en gekruud plezier bezorgdn.
Apeupri aal die stroatn krêegn in de loop van de tydn 'n andre noame. Allêene d' ier vermelde Stoofstroate blêef d' ôorsproenklikke noame bewoarn.
Vor uut te leggn oovr wukke stroate dat zjuuste gienk, wierdr mêesta verduudlikt : de Stove bachten Walle, neffnst 't Walpling.
In de twiddn êft van de 20ste êewe wierd die verloatn stêege oentdekt deur de toeriestiesche nyvreid en in de wandlroete ingeschoakld, mê verschillnde kommêrsjes die ip de toeriestn zyn ofgestemd.
Rusland
Rusland (Russisch: Россия, Rossia), officieel Russische Federoasje (Russisch: Российская Федерация, Rossiskaja Federatsia), is e land da gedêeltelik in Europa ligt en gedêeltelik in Azië. Polletiek gezien ligt 't land in Europa woa da 70% van de bevolkienge weunt. Moskou is de grotste stad en hoofdstad van Rusland. Me zyn ippervlak van 17.098.242 km² is Rusland 't grotste land ter weireld.
Rusland grenst an Nôorweegn, Finland, Estland, Letland, Litouwn, Pooln, Wit-Rusland, Oekraïne, Georgië, Azerbeidzjan, Kazachstan, China, Mongolië en Nôord-Korea. thumb|left| Koarte van Rusland
Dêelgebiedn
Rusland bestoat uut 83 dêelgebiedn (Russisch: субъект(ы); subjekty):
Steedn
De grotste steedn van Rusland zyn:
Toale
't Russisch is d' ênigste officiële stoatstoale, moa d' autonome republiekn en districtn hen derneffest ook nog êen of mêerdere officiële toaln, lik 't Bashkiers, Ingusjetisch, Tataars, Tsjetsjeens, Tsjuvasjisch, Tuvoans en nog andere. Die toaln wordn allemolle geschreevn me 't cyrillisch schrift. Vo sommigte toaln, lik 't Tataars en 't Tsjetsjeens, zyn der ook nog andere alfabettn, moa zounder officiële stoatus. Officiële tekstn moen ossan me 't cyrillisch alfabet geschreevn wordn.
Weirelderfgoed
In Rusland stoan der 24 plekkn ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO: thumb| Houtn kerkn ip 't eiland Kizji thumb| Bekkn van Uvs Nuur
Tollebeek
Tollebeek is e dorp in de gemeênte Nôordôostpolder, in d' Hollandsche provinsje Flevoland, tusschn Urk en Emmeloord.
Frans Pourbus den Oudern
thumb|Portreit van e vint, meugelyks e zelfportreit Frans Pourbus den Oudern of Frans Pourbus I (Brugge, 1545 - Antwerpn, 19 september 1581) was e Vlamsche kunstschilder die surtout bekend is vo zyn portreitn en religieuze composiesjes. Je schilderde ook e poar genretaferêeln. Je was de zeune van de prominente Brugsche schilder Pieter Pourbus en de voader van Frans Pourbus de Joengern die een internationale portreitist kwam van den Europeeschn oadel. Zyn moeder was Anna Blondeel, dochter van de kunstnoare Lanceloot Blondeel.
Ostricourt
Ostricourt es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, hil o de zuudkantn van Rysels-Vloandern. Ostricourt ligt teegn de schreve mè 't departement Nauw van Kales, wa in tydde 't schee'n wos tusschn Romoans-Vloandern en Artesië. 't Grenst an de gemêentn Wahagnies, Thumeries, Leforest, Évin-Malmaison, Dourges en Oignies.
Frans Pourbus den Oudern
Frans Pourbus krêeg zyn êeste ipleidienge van zyn voader. Je werkte in 1564 in de beroemde schildersatelier van Frans Floris in Antwerpn.
Ostricourt
Deur 't groundgebied van Ostricourt lôopt d'A1-ottostroade tusschn Rysel en Parys, die 'n ounderdêel es van d'E17. In Ostricourt ester ôok 'n stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Parys. In tydde van de Romein'n lag de plekke an de heirboane tusschn Atrecht en Dôornik.
O de nôord- en ôostkantn van de plekke ligt et bus van Offlarde, wa in tydde dêel uutmakte van't bus van Falempin da ton nog vele grôoter wos of nu.
Ostricourt ligt in't charbonbekk'n van't Noorderdepartement. Sedert de stopzettienge van d'ountginnienge van kôoln zyn teffrente van de mynterrings oumgevormd tout groene zones. Vele van de myncitées ein ze wel g'oud'n; Verschilligte uuzetjes en and're myngebouwn zyn gerenoveerd gewist of ein en nieuwe funksje gekreegn.
Frans Pourbus den Oudern
In 1578 stierf zyn vrouwe en j' hertrouwde met Anna Mahieu, dochter van de schilder Jan Mahieu. Ze krêegn e zeune die Mozes noemde, e noame die der zou kunn ip wyzn dan ze Calvinistn woarn.
Ostricourt
Beziensweirdigeedn
thumb|left|230px|De Sint-Vaastkerke van Ostricourt
Frans Pourbus den Oudern
Werk
Frans Pourbus krêeg vele ipdrachtn vo religieuze composiesjes. Je schilderde 14 panêeln die de geschiedenisse van Sint-Andreas (1572) uutbeeldn en e drieluuk van Viglius Aytta (1571) vo de Sint-Boafskathedroale van Gent. In 1574 krêegt 'n e belangrykn ipdracht van de Sint-Moartensabdie in Dôornik vo 't koor van de kerke ipnieuw te decoreern achter de schoa veroorzakt deur de Beeldnstorm van 1566.
Joanna II van Navarra
Joanna II van Navarra (28 januoari 1312 – 6 oktober 1349) was keuniginne van Navarra van 1328 tout an heur dôod.
Ze was de dochter van Louis X, keunienk van Vrankryk en Navarra, en zyn êeste vrouwe Marguerite van Bourgondië. Ze was zyn êenigste kiend dat overleefde. Me zyn twidde vrouwe, Clementia van Hongareye, ha Louis X e postuum geboorn zeuntje, Jean I, die mo vuuf doagn blêef leevn.
Joanna was in feite erfipvolgster. Mo de broere van heur voader, Philippe V, liet ip ground van de Salische Wet d'ipvolgienge van vrouwn anvechtn en kost azo zyn broere ipvolgn. Mo Philippe V en zyn joungere broere Charles IV haan ook gin mannelikke erfgenoamn.
Achter 'n dôod van Charles IV, in 1328, wierd Joanna erkend als keuniginne van Navarra. In Vrankryk kwam Philippe van Valois keunienk.
Joanna trouwde ip 18 juni 1318 me Philippe van Évreux, die mee met heur gekrôond wierd als Philippe III van Navarra.
Je was e zeune van Louis van Évreux, de derde zeune van Philippe III van Vrankryk en zyn twidde vrouwe Marie van Broabant, en dus een halfbroere van Philippe IV le Bel.
Felix Mendelssohn
thumb|Felix Mendelssohn Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (Hamburg, 3 februoari 1809 - Leipzig, 4 november 1847) was een Duutsche componist, pianist, organist en dirigent van de vroege Romantiek.
Sarthe (departement)
Sarthe (72) es 'n departement in de regio Pays de la Loire in't midwestn van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van de Sarthe wordn Sarthois genoemd.
Felix Mendelssohn
Je was de kleênzeune van de Joods-Duutsche filosoof Moses Mendelssohn. Je was nog mo 9 joar oud by zyn eêste piano-iptreed'n en an zyn 13 joar begost ie al muziek te componeern.
Sarthe (departement)
Geschiedenisse
't Departement Sarthe es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo 't grôotste stik uut d'istorische provinsje Maine. E klêender stik in't zuudn van't departement ôordigde by Anjou.
Felix Mendelssohn
't Is deur een uutvoerienge van de Matthäus-Passion van Bach, deur Mendelssohn gedirigeerd in 1829, dat der e vernieuwde belangstellienge kwam vo de muziek van Bach.
Sarthe (departement)
Geografie
Sarthe grenst an de Fransche departementn Orne in't nôord'n, Eure-et-Loir in't nôordôostn, Loir-et-Cher in't ôostn, Indre-et-Loire en Maine-et-Loire in't zuud'n en an Mayenne in't westn.
Felix Mendelssohn
Mendelssohn schreêf symfonieën, concerti, oratoria, piano- en koamermuziek. In 1824 schreêf 't ie zyn eêste officieel ipgenoomn symfonie (symfonie in c, opus 11) en in 1825 zyn Octet in E-flat major, op. 20, vo strykers. Je componeerde zyn meêsterwerk ip 17-joarige leeftyd, de ouverture Ein Sommernachtstraum by Shakespeares toneêlstik. E reize noa Schotland resulteerde in zyn Hebriden-ouverture (1830) en nor Italië in zyn Italioansche symfonie (1833). Ook belangryke werk'n zyn de Schotsche symfonie (1842) en zyn Vioolconcert in e mineur (1844). Zyn bekendste pianowerk'n zyn Lieder ohne Worte (liedern zounder woord'n) (1829-1845).
Sarthe (departement)
Geografie
't Departement Sarthe bestoat uut drie arroundissementn (Le Mans, La Flèche en Mamers) en et 21 kantongs en 360 gemêentn. Sarthe es vrêe landelyk en der zyn, ip d'ôofdplekke Le Mans noa, gin echt grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Le Mans, La Flèche, Sablé-sur-Sarthe, Allonnes en La Ferté-Bernard.
Felix Mendelssohn
De latste joarn van zyn leevn sukkelde Mendelssohn met e zwakke gezoundheid. Je was nog mor 38 joar os 't ie stierf achter een heirsnbloedienge, overwerkt en hêlegans uutgeput.
Sarthe (departement)
Geografie
De riviere de Sarthe (die en zy-riviere es van de Maine) ligt in't strôomgebied van de Loire en lôopt twèis deur 't departement, vande nôordwestkant deur Le Mans in't midd'n van de streke en ezo were vodder noa't zuudwestn. O de nôordkantn van't departement ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark Normandie-Maine, woavan der ôok stikkn in Orne en Mayenne liggn.
Sport
De Sarthe es ôok gekend van de Rounde van de Sarthe (Circuit Cycliste Sarthe-Pays de la Loire), e mêerdoagse velokoerse die ier in de streke wierd gereed'n. Mêestol bestoat ze uut nen kortn tydrit en vier ritt'n in lynne. Tout 1975 wos't e koerse voor d'amateurs en sedert 2005 es't en ounderdêel van den UCI Europe Tour en es ze geclassificeerd in de 2.1-categorieje.
By d'ôofdplekke Le Mans ligt ôok 't ottocircuit van Le Mans, da surtout gekend es van de 24 eurn van Le Mans.
Isaac Newton
miniatuur|Newton in 1689, deur Godfrey Kneller, meugeliks een geromantisèrd portret. miniatuur|Woolsthorpe Manor Sir Isaac Newton (Woolsthorpe-by-Colsterworth, 4 januoari 1643 – Londn, 31 moarte 1727) was een Iengelsn nateurkundign, wiskundign, astronôom, nateurfilosoof, alchemist en theoloog.
In de wiskunde ountdekte tjie ounder mêer differentioal- en integroalrekenn (ounafhankelik moa round de zelstn tyd as Leibniz), 't Binomium van Newton en benoaderiengsmethoodn.
In zyn hoofdwerk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica uut 1687 beschreeft Newton ounder andere de zwoartekrachtswette en de drie wettn van Newton, woadeure dat je de groundlegger van de klassieke mechanica wierd.
Up 't gebied van optiek schreeft je de klassieker Opticks, vound je de Newton-telescôop uut en ountwikkelde de theorie da wit licht uut een spectrum van verschillende kleurn bestoat, gebasèrd up het prisma.
T' hope mè Charles Darwin wordt Isaac Newton as êen van de belangrykste Britse wetenschappers beschouwd.
Biografie
miniatuur|Isaac Newton in 1702, deur Godfrey Kneller miniatuur|Buste van Isaac Newton
Jeugd en studiejoarn
Newton wierd geboorn as 't ênig kiend van John Newton en Hannah Ayscough in Woolsthorpe-by-Colsterworth, een gehucht nie verre van Grantham in Lincolnshire. Newton zyn ouders woarn redelik welgestelde boern, moa zyn voader stierf drie moandn vô de gebôorte, en zyn moeder hertrouwdige met een Anglicoansn paster ot je drie joar oud was. Ot je tien joar oud was wierd zyn moeder vor een twidde kê weduwe, en erfdige een boerdery van hur twidde vint. Isaac Newton was nochtans nôois g'interessèrd van te goan boern, en gaaft der de vôorkeure an van verder te studeern: toet an zyn zestienste gienk tjie noa 't lager en 't middelboar in Grantham, woardat je een name vo zyn eigen maktige mè zyn mechanische modelln. Up zyn achttienste gienk tjie noa Cambridge woardat je den wiskundign Isaac Barrow ontmoetigde die een grôotn indruk up hem maktige. In zyn studies las't je ounder andere de Elementn van Euclides, de Geometria van René Descartes, de Arithmetica infinitorum van John Wallis en de Dialogo van Galileo Galilei.
Hôogleroare in Cambridge
In 1669 wierd je benoemd toet Lucasian professor, 't is te zeggn hôogleroare in de wiskunde an 't unif van Cambridge, een lêerstoele ingesteld deur Henry Lucas. In dien tyd moestn ol de wetenschappers an d' universiteitn van Oxford en Cambridge gêestelikn van den Anglicoanse kerke zyn, moa dien lêerstoel wierd uutzounderlik van actievn dienst verountschuldigd vô mêer tyd vry te maakn vo wetenschappelik ounderzoek. Newton vroeg en kreeg van Charles II dispensoasje vor as gêestelikn gewyd te wordn, wa da moa goed was, van in den duuk was Newton een anhanger van 't Unitarisme, in dien tyd een verboon kettery.
Muntmêester
In 1696 verhuusde Newton noa Londn vo doar muntmêester te wordn. Van 1699 toet an zyn dôod was tjie directeur van de Munte (Master of the Mint) en wierd vo zyn werk toet ridder gesleegn deur Queen Anne in 1705. Ounder zyn toezicht gienk 't pond in 1717 over van de zilvern toet de goudn standoard.
Persôonlikheid
In een brief van 1677 an zyn collega en rivoal Robert Hooke schreef Newton bescheidn:
If I have seen further it is only by standing on the shoulders of giants. (O' k verder gezien hè dan ander menschn, is 't omda 'k up de schouders van reuzn kostn stoan).
In zyn persôonlik leevn was Newton volgens sommige biograafn een bitje excentriek, en je gebruukte zyn posiesje in de Royal Society vo Leibniz van plagioat te beschuldign.
Wiskunde
As een wiskundign stoat Newton bekend as den ountdekker van differentioal- en integroalrekenienge, t' hope mè Gottfried Wilhelm Leibniz, mè wien dat je een geweldige ruzie haad over de prioriteit van d' uutviendienge. 't Binomium van Newton is achter hem genoemd, en ook een benoaderiengsmethode die tegenwôordig as de Newton-Raphson iteroasjemethode bekendstoat. Verder is der nog de Newton-Cotes formule vo numerieke integroasje en ook de formules van Newton vo vôor- en achterwoartse interpoloasje.
Theoretische innovaties
miniatuur|Vôorblad van de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica. Newton schreef van 1684-1686 de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica in 't Latyn, beter bekend as de Principia. Hierin beschreeft je wa dan nu as de wettn van newton bekendstoan, woamee dat je de groundlegger van de klassieke mechanica wierd, en ook de zwoartekrachtswet. In tegenstellienge met andere wetenschappers van den Oudheid (gelik Aristoteles) wierdn de basisbegrippn neregeschreevn as formules, wa da 't meugelik maktige van kwantitatieve beschryviengn te maakn.
Je kost mè zyn wettn de boann van de planeetn berekenn, woadeure dan de empirische wettn van Kepler een theoretische boasis kreegn. De zelste wettn lietn 't ook toe van komeetboann te berekenn, of de getyen te verkloarn ounder den invloed van de moane zyn antrekkienge.
Optiek
Neffest de Principia publicèrde tjie de Opticks, een werk over optiek in 't Iengels.