cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kroane-reie
Geschiednisse
In 1787 wierd begunn mê 't oovrwêvn van de Kroane-reie. Da gebeurde in drie stappn : êest wierd de Sint-Jansbrugge ofgebrookn en lein ze d' Akademieplatse an (in 1844 hernoamd no "Jan van Eyckpling"). In 1793-1795 wierd de reie nog voddr oovrewêfd toe an 't Kroane-pling en wierd de Kroane-brugge ofgebrookn. 't Gedêelte toe an de Philipstockstroate wierd in 1856 overwêfd en doa verdwêen de Wisslbrugge. De bruggn zyn oendregroens gedêeltlik bewoard gebleevn. Bowvollige koajmeurn, weinig scheepvoart en stank van bedorven woatr woarn de belangrykste reedns vo d' oovrwêviengn.
Iersche Zêe
Steedn
Lyste van steedn roend de kustn van d' Iersche Zêe volgns grotte:
Willem van Gulik
Achter een oenverwachte overwinninge in de Guldenspôrenslag in 1302, wonnen de Vlamsche troepn oender leidinge van Willem van Gullik ook de Slag by Arke in 1303.
Male
Binst 't ancien régime was Male e contribuant van 't Brugse Vrye en had bestierlike en rechterlike vryheid. 't Dorp had een eign stad- of scheepnhuys, e galge, schandpoale en gevang. Achter de Fransche Revoluusje in 1789 schafte de Fransche overheid d' heerlikheedn Malen, Viven en Sysêle of, en vervieln de feodoale rechtn. Vanof 1795 wierd Sinte-Kruus e zelfstandige gemêente, waarvan da Male een oenderdêel kwam. In 1971 wierd Sinte-Kruus uytendelik by de stad Brugge gevoegd. In 1954 wierd 't kastêel een abdye.
Esplechin
Esplechin (Épèrchin in't lokoale dialekt) es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. Esplechin ligt hil o de zuudwestkant van Dôornik zelve, teeg'n 't schee'n mè de gemêente Rumes en teegn de schreeve mè Vrankryk. 't Grenst an de Fransche gemêentn Camphin-en-Pévèle, Wanhem en Bachy en an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Lamain, Marquain en Froidmont.
Juuste o de zuudkantn van Esplechin lôopt d'ôogesneleydslynne vo TGV's, Thalys en Eurostar-trings tusschn Brussel en Rysel.
Esplechin wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn.
Salomé (Vrankryk)
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sint-Vaastkerke van Salomé
Esplechin
Beziensweirdigeedn
thumb|left|300px|De Sinte-Moart'nskerke van Esplechin
Male
Beziensweirdigheedn
De site van 't kastêel is beschermd ols monument, moar ook 't oude gehucht Male is beschermd ols dorpsgezicht.
Willem van Gulik
In 1304 kêerde de Fransche keunink were met e leger en versloeg de Vloamingn binst de Slag by Pevelenberg (Mons-en-Pévèle) woarby da Willem van Gulik sneuvelde.
Anton Geesink
Anthonius Johannes (Anton) Geesink (Utrecht, 6 april 1934 – zelfste plekke, 27 ogustus 2010) wos een Hollandsche judoka, weireld- en olympisch kampioen judo en lid van 't Internationoal Olympisch Comité (IOC). Anton Geesink wordt algemêen anzien lik de beste judoka oller tydn. thumb|left| Anton Geesink weireldkampioenschap (1961)
Carrière
Anton Geesink begost zyn carrière ols worsteloare by "De Halter" in Utrecht woar dat hy ôok ênigte titels g'hoald hèt, noamelyk drie kêers nationoal kampioen worsteln Grieks/Romeins. Doarneffest giengt hy hem bekwoamn in de judosport. In ze leevn hèt hy in 1951 d' Hollandsche kampioenschappn gewonn, e joar loater d' Europeesche kampioenschappn, in 1961 in Parys de weireldkampioenschappn, in 1964 in Tokio de weireldkampioenschappn en d' Olympische Speeln en in 1965 in Rio de Janeiro ook de weireldkampioenschappn. In totoal hèt den Utrechtse judokampioen 21 Europeesche titels veroverd in 't zwoargewicht en de klasse 'alle categorieën'. Den titel die Anton Geesink won ip d' Olympische Speeln in 1964 in Tokio wordt gezien lik zyn grotste prestoasje, moa d' echte deurbroake van Anton Geesink was drie joar idder ost hy binst de weireldkampioenschappn in Parys in 1961 drie Japanners tereke versloeg ols niet-Japanner, etwadde da nog nôois idder in de geschiedenisse van de judosport wos vôorngekommn en hiermee d' allêenheerschappy van Japan in die tak van de sport deurbrak. In 1997 wos Anton Geesink houder van de 10e dan. (groad in de vechtsport) Doarneffest wos Anton Geesink ôok trainer, coach en scheidsrechter.
Sankt Goarshausen
Sankt Goarshausen is e stad an de rechteroever van de Reyn in de dêelstoat Reynland-Palts in Duutsland. 't Makt dêel uut van landkreis Rhein-Lahn-Kreis. thumb|left| Zicht ip Sankt Goarshausen
Sankt Goarshausen ligt omtrent 30 km te zuudn van Koblenz en 't is surtout bekend vo de Loreley-rotse dichte derby. 't Ligt in 't nateurpark Nassau en 't Boovn Middn-Reyndal, sedert 2002 UNESCO Weirelderfgoed.
D' economie van de stad is gebaseerd ip wyn en toerisme. thumb|left| Burcht Katz in 't Boovn Middn-Reyndal met de Loreley-rotse in den achtergroend
Steenbeke
Steenbeke (Frans: Steenbecque) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern ip't schee'n van 't Outland en 't Leiedal. 't Grenst an de gemêentn Moerbeke, Tienn, Boezegem en Bloaringem.
Geschiedenisse
De plekke es nen êestn kêe g'attesteerd in 1184 lyk Steinbeke in't cartuloarium van Broekburg en in 1236 es't vermeld lyk Estainbeche in't cartuloarium van d'abdeye van Marquette. Steenbeke ôordigde langn tyd tout et groafschap Vloandern totda't, juuste lyk de reste van Frans-Vloandern, me 't Verdrag van Neymeegn in 1678 by Vrankryk wierd gevoegd. Toch bleevn ze der lange tyd Vlams koutn en wordt er ôok nu nog deur en pôote mienschn Vlams geklapt. Steenbeke es vandoage nog de mêest zuudelyke gemêente in den Franschn Westoek woar 't gebruuk van't Vlams/Nederlands officiël es toegeloatn.
Echte salamanders
Echte salamanders (Salamandridae) zyn e familie van de salamanders (Caudata). Der zyn 103 sôortn in 20 geslachtn en drie ounderfamilies. Ze leevn in Nôord-Amerika, Europa, Afrika en Azië.
E grôot dêel kent zowel e land- of e woaterstadium woarin dan ze soms e hêel ander uuterlyk krygn. In 't woaterstadium hen vele salamanders e rik- of steirtkam, fellere kleurn en e gleddiger vel.
Sôortn uut de geslachtn Triturus, Ichthyosaura, Lissotriton, Notophthalmus en Taricha wordn ook wel woatersalamanders genoemd.
Ostensche Voart
thumb|Brugge over d' Ostensche Voart in Nieuwege ([[Vassenoare)]] D' Ostensche Voart of 't kanoal Brugge-Ostende is e kanoal in West-Vloandern van 21 km lank die lopt van Brugge noar Ostende. In Brugge is 't via de Ryngvoart verboend'n mè 't kanoal Gent-Brugge, de Damsche Voart en 't Boudewynkanoal (Brugge-Zeibrugge). Tusschn Oed'nburg en Ostende sluyt 't an met de Plasschndoalevoart.
Tusschn Brugge en Ostende lopt de voart vor e deil in d' historische beddynge van d'n Yperlee. In 1166 wierd en eiste kanalisoasje uytgevoerd. Deurdan der probleemn woarn met overstromyngn wierd de voart  in 1336-1339 bedykt. 't Kanoal was van growt belang vo de commerce van wulle met Yngeland, en lyk scheepvoartverbyndynge tusschn Brugge en Yper.
Noordede
thumb|De Noordede in Zuynkerke, dichte by d' ansluytynge mè 't Blankenbergs Varretje De Noordede is en oenbevoarboare riviere en ofwoateryngskanoal in West-Vloandern, tusschn 't Blankenbergs Varretje en d' Ostensche Voart (Kanoal Brugge-Ostende), dichte by de moendynge in de Noordzeie. De Noordede lopt vanuyt de gemeinte Zuynkerke by Houtave over 't groendgebied van Den Hoane en Breinynge en is 13 kilometer lank.
In Zuynkerke stoat de Noordede in verbyndynge mè 't Blankenbergs Varretje. Zyn oentstoan dateert uyt de begunperiode van d' indykynge van de kustvlakte roend de 10ste-11ste eiwe. thumb|left|Liggynge van de Noordede tusschn 't Blankenbergs Varretje en 't Kanoal Brugge-Ostende
Louis van Évreux
Louis van Évreux of Louis van Vrankryk (Frãns: Louis d'Évreux of Louis de France) ( 3 meie 1276 – Longpont-sur-Orge, 19 meie 1319), was e Frãnsche prins van 't Huus Capet. Je was de derde zeune van keunienk Philippe III van Vrankryk me zyn twidde vrouwe Marie van Broabant. Je was een halfbroere van Philippe IV le Bel, die hem in 1298 et groafschap Évreux gaf, en van Charles van Valois.
Louis van Évreux trouwde in 1301 me Marguerite van Artois, dochter van Philippe van Artois en Blanche van Bretagne. Under jounges:
Scilly-eylandn
thumb|[[Cornwall mè lienks oender de Scilly-eylandn]] De Scilly-eylandn (Iengels: Isles of Scilly) zyn een archipel van vuuf beweunde en oengeveer 140 oenbeweunde eylandn in de Keltische Zêe te zuudwestn van Cornwall in Iengeland, ip 45 km van de plekke Land's End. By de volkstellienge van 2011 weundn der 2.203 menschn. Êén van d' eylandn, St Agnes, is 't mêest zuudelyk punt in 't Verênigd Keunienkryk.
Scilly makt dêel uut van 't ceremonieel groafschap Cornwall. De vuuf beweunde eylandn zyn (van grôot noa klêene) St. Mary's, Tresco, St. Martin's, St. Agnes (mè Gugh) en Bryher.
Laurales
De orde omvat oungeveer 2500-2800 sôortn van 85-90 geslachtn. De bekendste sôortn zyn dedee van de laurierachtign (Lauraceae), lyk laurier (Laurus nobilis), kanêel (Cinnamomum verum) en avocado (Persea americana).
Scilly-eylandn
thumb|left|Satellietfotto van de Scilly-eylandn
Laurales
Indêlienge van de orde volgns 't APG III-systeim (2009):
Giovanni Boccaccio
thumb|Giovanni Boccaccio. Giovanni Boccaccio of in 't korte Boccaccio (1313 – 21 december 1375), was 'n Italjoansche schryvre, dichtre, en belangryke Italjoansche Renaissance-humaniest. Y wisslde brievn uut mê Petrarca en schrêef 'n antal merkwoardige werkn, woaroendre de Decamerone en De mulieribus claris (Oovre befoamde wuuvn). Lik dichtre schrêef y in d' Italjoansche volkstoale. Boccaccio is byzoendre befoamd vo ze soamsproakn die dichte by 't daagliks leevn stoen en die dus verschildn van die van zyn tydgenôotn, middelêewsche schyvers, die geweunlik vormlikke modeln gebruuktn vo karakters en vertellienge.
Leevnsbeschryvienge
Oovre Boccaccio zyn gebôorte zyn we nie te goed ingelicht. Y was geboorn in Firenze of in e dorptje dichte by Certaldo vanwoa da zyn famielje was. en humanist uut de Renaissance. Y a briefwislienge mê Petrarca. Boccaccio schrêef 'n antal belangryke werkn, woaroendre de Decamerone en De mulieribus. Y was de zeune van e kommersant uut Firenze, Boccaccino di Chellino, en 'n oenbekend vromensch; verzeekrs was zyn gebôorte oenwettig. Boccaccio zyn stiefmoedre was Margherita de' Mardoli genoamd.
Joenge joarn
Boccaccio groejde ip in Firenze. Zyn voadre werkte vo de Compagnia dei Bardi en trowde in 1320 mê Margherita dei Mardoli, van e welstellnde famielje. Boccaccio is meuglik ipgevoed deur Giovanni Mazzuoli en y oentvienk van êm e vroege inleidienge in de werkn van Dante. In 1326, o ze voadre benoemd was toe direkteur van e bank, veruusde Boccaccio mê ze famielje no Napels. Boccaccio dej stoage in de bank mor y ad e broertje dôod an bankiern. Y oovretuugde zyn voadre vor êm rechtn te loatn doen an 't Studium, woa datn de vôgnde zes joar kerklik recht studeerde. Y dej ook mê belankstellienge weetnschapplikke en lettrekundige stuudjes. thumb|upright|left|Boccaccio zyn stanbeeld in 't [[Uffizi.]] Zyn voadre liet êm kennisse moakn mê de napolitoanschn oadle en met deur 't Fransch beïnvloede hof van Robert de Wyze (de keunienk van Napels) in de joarn 1330. In dien tyd wierdn verliefd ip e getrowde dochtre van de keunienk, die "Fiammetta" wordt genoamd in veele van Boccaccio zyn proza-stikkn, mê inbegrip van Il Filocolo (1338). Boccaccio wierd e moat van zyn Florentynsche stadgenôot Niccolò Acciaioli, en profiteerde van zyn invloed lik behêerdre en misschiens minnoare van Catherine van Valois-Courtenay, weewe van Filip I van Tarente. Acciaioli wierd loatre roadsman van Keuneginne Joanna I van Napels en zeifs eur Grôot-Seneschoalk.
't Schynt da Boccaccio nie mêer plezier ad in rechtn dan in bankiern, mo zyn stuudjes gaavn êm de geleegneid om vanalles te lêern en om goeie kontaktn t' ên mê  ze gelêerde moatn. Y stoend in 't begun oendre invloed van byvôorbeeld Paolo da Perugia ('n curator en schryvtr van e verzoamlienge mythn, de Collectiones), d' humananiestn Barbato da Sulmona en Giovanni Barrili, en de theolôog Dionigi di Borgo San Sepolcro.
Ip zyn vraage, vertoalde Petrarca, zyn mentor, de twee grôote heldndichtn van Homeros, De Ilias en de Odyssea in 't Latyn.
Vulwassn leeftyd
In Napels, begost Boccaccio tgêen y bekêek lik zyn echte roepienge, gedichtn moakn. De werkn dietn vôortbrocht in die tyd omvattn Filostrato en Teseida (de bronn vo Chaucer zyn Troilus en Criseyde en De Riddre zyn Vertellieng, respektievelik), Filocolo, 'n êrwerkienge in proza van e bestoande Fransche romance, en La caccia di Diana, e gedicht in têrzynn. In die tyd wastr ook belangryke verniewienge no vorm, woaroendre meuglik 't invoern van de "Siciljoansche Oktoave" (e bepoalde versvorm) in Firenze, woa dat 't invloed ad ip Petrarca. thumb|Giovanni Boccaccio en de florentynn die gevlucht zyn vo de peste. Boccaccio kêerde weere no Firenze in 't begun van 1341, doamee de peste vermydnde die in die stad uutbrak in 1340, mor ook 't bezoek misloopnde van Petrarca an Napels in 1341. Y a Napels verloatn omwille van de spanniengn tusschn de Angevynsche keunienk en Firenze. Zyn voadre was weeregekêerd no Firenze in 1338, woa datn bankroet was gegoan. Zyn moedre stierf kortliengs nadien (meuglik, ze was nie bekend lik ierboovn vermeld). Aloewel Boccaccio nie vrêe gêrn weeregekêerd was no Firenze, blêeft y toch an 't werk, en y makte de Comedia delle ninfe fiorentine (ook gekend lik Ameto) e mienglienge van proza en gedichtn, in 1341, de viftig zangn van 't allegôoriesch gedicht Amorosa visione vultôojnd in 1342, en Elegia di Madonna Fiammetta in 1343. 't Êrdrsgedicht "Ninfale fiesolano" is verzeekrs ook uut die tyd. In 1343 êrtrowde Boccaccio zyn voadre mê Bice del Bostichi. De kiendrs uut zyn êest' uuwlik woarn allemalle dôod, mor y krêeg nog 'n andre zeune, Iacopo, in 1344.
In Firenze kwam deur 't omverrewerpn van Walter of Brienne 't popolo minuto (klêen volk, werkmenschn) an de macht. Da dej den invloed van den oadle vermindren en van de ryke komersantn en 't gienk tegoare mê en betrekklik vervol van Firenze. Vors wierd de stad getroffn, in 1348, deur de Zwarte Dôod, die drievierde van de bevôkienge van de stad wegmoajde, loatre beschrêevn in de Decamerone.
Vanof 1347 brocht Boccaccio veele tyd deure in Ravenna, ip zoek no niewe oendresteunrs, en oendanks zyn beweiriengn is 't nie zeekre datn anweezig was in Firenze da deur de peste getroffn was. Zyn stiefmoedre stierf binst d' epedemie en zyn voadre, lik Miniestre van Bevôorroadienge in de stad, was dichte betrokkn by d' inspanniengn van de regeerienge. Zyn voadre stierf in 1349, en lik oofd van de famielje most y e mêer aktieve rolle goan speeln.
Boccaccio begost te werkn an de Decamerone roend 1349. 't Is woarschynlik dat den ipbow van veele van die vertelliengn aa gemakt was vroegre in zyn loopboane, mo de keuze van 'n oendredtol veroaln en 't roam-veroal van de lieta brigata (gêestig gezelschap) van drie vintn en zeevn wuuvn is uut dien tyd. 't Werk was grotndêels vultôojd in 1352. 't Was Boccaccio zyn uutendlikke inspannienge in de lettrekunde en êen van zyn latste werkn in' t Italjoansch; 't êenige andre belankryk werk was Corbaccio ('t zy van 1355 of van 1365). Boccaccio êrzag en êrschêef de Decamerone in 1370–1371. Da andschrifte is toe de dag van vandoage bluuvn bestoan.
Vanof 1350, oewel datn nie in d' êeste plekke e gelêerde was, wierd Boccaccio dichte betrokkn mê 't humaniesme in Itoalje en ook mê 't bestier in Firenze. Zyn êeste offiesjêele zendienge was no Romagna in 't latste dêel van 1350. Y bezocht de stadsstoat twi kêern weere en wierd ook gezoendn no Brandenburg, Milaan, en Avignon. Y oendresteunde ook de stuudje van 't Grieks, deur oendrekommn te geevn an Barlaam van Calabria, en deur êm an te moedign te probeern vertoaliengn te makn van Homeros, Euripides, en Aristoteles. In die joarn wierd y ook beklêed mê de lêegre ordn.
In oktoobre 1350 was y ofgevoardigd vo Francesco Petrarca te goan groetn otn Firenze binnekwam en ook vor êm vo gast 't ên in zyn uus binst ze verbluuf. De oentmoetienge tussch die twee was byzoendre vruchtboar en vanof tonne woarn ze moatn. Boccaccio êete Petrarca zyn leeroare en magister. In die tyd moedigde Petrarca Bocaccio an vo klassiek Grieksch te lêern en Latynsche lettrekunde. Ze kwoam mekoar teegn in Padua in 1351, Bocaccio ip offisjêele zendienge vo Petrarca uut te nôodign vor e lêerstoel 't anveirdn an d' Universiteit van Firenze. Aloewel zoendre rezultoat woarn de bespreekiengn toch bevordrlik vo Boccaccio vo de Genealogia deorum gentilium te schryvn; d' êeste uutgoave was grêed 1360 en da zoe êen van de sleutle-referensjes bluuvn oovre de klassieke mythologie vo mêer dan 400 joar. 't Diende lik 'n uutgebreide verdeedegienge vo de stuudjes van d' antieke lettrekunde en leefweirld. Oendanks de heidense gedachtn in de kern, peisde Boccaccio datr veele koste gelêerd wordn van d' Oedeid. Ip die maniere weerlegde y d' argumentn van de kerklikke gelêerdn die de toegank toe de klassieke bronn wildn beperkn vo de Kristlikke leezrs vor under gin morêele schoa te berokkn. Omda 't êrleevn van de klassieke oedeid nôodig was vo 't vulbriengn van de Renaissance, was zyn verdeedigienge van 't belang van d' antieke lettrekunde e nôodzoaklik element vo d' oentwikklienge drvan. De bespreekiengn gaavn ook vorm an de gedachtn van Boccaccio oovre dichtkunste. Sommigte bronn zien ook e verandrienge by Boccaccio van den oopn humaniest van de Decacamerone nor e mêer beneepn ipvattienge, dichtre by d' oovrêerschnde sfeer van de vêertiende êewe. Byvôorbeeld, y vôgde Petrarca (en Dante) in 't zoendre sukces bevordrn van 'n oedewetsche vorm van Latynsche dichtkunste, vul mê toespeeliengn. In 1359 vôgde 'n oentmoetienge mê Paus Innocentius VI en nog mêer oentmoetiengn mê Petrarca. Verzeekers wierd Boccaccio ook beklid mê de py van êen of andre godsdienstige orde. Dr is 'n ardnekkig, mor oenbeweezn gruchte dat y in 1362 zyn vroegre werk verwierp, woaroendre de Decamerone, lik te weirlds. thumb|Circe: ofbeeldienge van êen van de 106 befoamde wuuvn uut De Claris Mulieribus, deur Boccaccio – van e Duutsche vertoalienge van 1541. In 1360 begost Boccaccio te werkn an De mulieribus claris, e boek mê de leevnsbeschryviengn van oengevêer oendrd en zes befoamde wuuvn, datn vultôojde in 1374.
Achtre de mislukte machtsgreepe van 1361 woarn dr 'n antal van Boccaccio zyn beste moatn en andre kennissn die terdôod verôordêeld woarn of verbann in de doarip vôgnde zuuvrienge. Aloewel datn nie direkt mê de soamzweerienge te moakn ad, was 't in da joar da Boccaccio Firenze verliet vo te goan weunn in Certaldo, en y was mindre betrokkn by bestierszoakn. Y oendrenam gin voddre zendiengn vo Firenze toe an 1365, en reisde no Napels en tonne no Padua en Venetië, wo datn mê veele komplimentn oentvangn wierd deur Petrarca in 't Molina-paleis, Petrarca zyn verbluuf en de platse van zyn boekery. Y kêerde loatre weere no Certaldo. Y kwam Petrarca nog mor êene ki teegn, in Padua in 1368. Otn ôorde van de dôod van Petrarca (19 juli 1374), schrêef Boccaccio 'n êrdenkiengsgedicht, en hy gaf 't e platse in zyn verzaamlienge van lyriesche gedichtn, de "Rymn".
Y gienk weere werkn vo 't bestier van Firenze in 1365 en oendrenam e zendienge no Paus Urbanus V. O 't pausdom weerkêerde no Rome uut Avignon in 1367, wierd Boccaccio weere gezoenn nor Urbanus vo gelukwensschn an te biedn. Y oendrenam ook diplomatieke zendiengn no Venetië en Napels. Van zyn loatre werk woarn de moraliestiesche leevsbeschryviengn verzoameld lik De casibus virorum illustrium (1355–74) en De mulieribus claris (1361–1375) het mêest van beteeknisse. Andre werkn omvatn e wôordnboek oovre eirdrykskundige toespeeliengn in de klassieke lettrekunde, De montibus, silvis, fontibus, lacubus, fluminibus, stagnis seu paludibus, et de nominibus maris liber. Y gaf e reeks leeziengn oovre Dante in de kerke van Santo Stefano in 1373 en dedeeze diendn vo zyn latste grôot werk, de gedeetajeerde Esposizioni sopra la Commedia di Dante. Boccaccio en Petrarca woarn ook twêe van de mêest gelêerde mensschn uut de vroege Renaissance ip 't gebied van archeologie.
Zyn latste joarn woarn verstôord deur ziekte, sommigte in verband mê zwoarlyvigeid en mê wa dikkers beschreevn is lik oedêem, serjeus oedêem da teegnwôordig zoe beschreevn wordn lik foaln van 't êrte. Y stierf ip de leeftyd van 62 ip 21 december 1375 in Certaldo, woa datn begraavn is.
Werkn
Roadpleeg Consoli zyn bibliografie vor e volleedige lyste.
Blandain
Blandain (Blandan in't lokoale dialekt) es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. Blandain ligt hil o de westkantn van Dôornik zelve, teegn de schreeve mè Vrankryk. 't Grenst an de Fransche gemêente Baisieux en an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Templeuve, Ramegnies-Chin, Froaiem, Marquain en Hertain.
O d'ôostkantn van Blandain lôopt d'E403-ottostroade die Dôornik mè Brugge verbindt. Juuste o de zuudkantn van't center ligt d'yzerboane tusschn Dôornik en Villeneuve d'Ascq en ezo vodder richtienge Rysel, die en ounderdêel es van de belgische spoorlynne 94. In tydde woster in Blandain e stoasje, die de latste alte wos vôorn de Schreeve mè Vrankryk, mor der stopp'n teegnwôordig ol nen ill'n tyd gin trings niemêe. thumb|left|200px|De Sint-Eleutheriuskerke van Blandain Blandain wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn. By Blandain ôorn ôok nog de gehuchtn Fourcroix, Houilly, Honnevain en Mont Garni (die olleviere o d'ôostelyke kant van d'E403 ligg'n) en ôok Cornet (da hil o 't westn teegn de Fransche schreeve ligt).
Poales
De Poales zyn een orde van êenzoadlobbige plantn. De familie Poaceae (grassn en groann) vormt verreweg de belangrykste familie met oender andere terwe, maïs, rys, hoaver en suukerriet.
Ôorschie
Ôorschie (Frans: Orchies, Nederlands: Oorschie) es 'n stee en gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de zuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai. Ôorschie grenst an de gemêentn Nomain, Landast, Beuvry, Bouvignies, Koutys en Auchy by Ôorschie.
Poales
De Poales volgns 't APG III-système (2009):
Ôorschie
Geschiedenisse
thumb|left|'t Platgesmeetn center van Ôorschie in 1914 Ôorschie wos e zelfstandige êerlykeyd van't groafschap Vloandern an d'oude boane tusschn Atrecht en Dôornik. 't Stee ôordigde by Rysels-Vloandern, e streke in de Zuudelyke Nederlandn die achter Tachtigjoarign Oorlog in and'n van de Spanjoard'n bleef en by de Spoansche Nederlandn zat. In de zeevntiende êeuwe, ton da Lodewyk XIV Vrankryk serieus vergrôotte deur teffrente gebied'n van de Nederland'n te verôover'n, kwam Ôorschie Frans bezit achter de Vrede van Oakn in 1668 (tôope mè Rysel, Dowoai en 't groafschap Artesië).
Byst den Êestn Weireldoorloge kwam Ôorschie in and'n van de Duutsche en wierd 't stee in 1914 bikkans illegansn platgesmeetn. In oktober 1918 wierd Ôorschie bevryd.
Verkêer
thumb|230px|left|'t Stoasje van Ôorschie Ôorschie es ol van vanods e kruuspunt van teffrente boan'n tusschn d'oumligg'nde grôotere stee'n in Nôord-Vrankryk en Enegouwn. 't Ligt ip't snypunt van de boane tusschn Dowoai en Dôornik en de boane tusschn 't Ryselsche (mêer bepoald Sikelin) en Sint-Amands an de Skarpe. Olangsn de zuudwestkantn van't groundgebied van de gemêente lôopt d'A23-ottostroade tusschn Villeneuve-d'Ascq en Valencyn.
Sport
thumb|left|Secteur 13 De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Ôorschie. Ip't groundgebied van Ôorschie ligg'n der twêe kasseystrookn:
thumb|right|350px|Zicht ip't staduus en de kerke van Ôorschie
Ariccia
Ariccia in d'Oudeyd
In d'Oudeyd noemdigde 't stadje Aricia in't Latyn (dus mè en -C mind'r geschreevn). Der zo e conneksje zyn tusschn die noame en Aricia, de vrouwe van Virbius, en oud-Romeynschn busgod die zo geleefd ein in d'illige busschn round de plekke en verêenzelvigd wierd mè de Grieksche mythologische figeure Hippolytus (e zeune van Theseus). Volgest e nogol voage referensje by Caius Julius Solinus zo Aricia in e vrêe ver verlee'n esticht zyn deur nè keirel mè de noame Archilocus Siculus. thumb|320px|right|Koarte van de steed'n in de [[Latynsche Liga]] Ruïn'n in en round Aricia tôogn da ter ier ol in de achtste tout neeg'nde êeuwe vôorn Christus ol beweunienge wos. Van't ende van de zesde êeuwe v.C. tout 338 v.C. wos Aricia êen van de belangrykste leedn van de Latynsche Liga, de verdeedigiengsconfederoasje van stadjes in Lazio. Nie verre van Aricia lag in dien tyd in de busschn by Nemi ôok 't illigdom van Diana Nemorensis, die verêerd wierd deur de mienschn in olle steed'n van de Latynsche Liga en gekend es deur sir James George Frazer zynn'n boek The Golden Bough. Dordeure en deur zyn liggienge by't kroatermeer van Nemi groeide Aricia geleydelyk uut tout e sôorte van klêenschoalig primitief kuurôord en bedevoartsplekke.
In 508 v.C. vertrok d'Etruskische keunienk van Clusium Lars Porsenna vanuut Rome achter zyn oorloge mè de stad. Ne splitstigde z'n troep'n en zound e gedêelte tegoare mè zy zeune Aruns richtienge Aricia vo de stad t'attakeern. De mienschn van Aricia zound'n om ulpe by ulder bondgenootn van de Latynsche Liga en ôok de Griekse stad Cumae. Ton da die ulptroepn afkwoam'n, broakn d'Ariciërs uut de stad vanachter de stadmuurn en vieln ze tôope 't leeger uut Clusium an. Volgest de geschiedschryver Livius wierd hil da leegr uutgemôord. In 495 v.C. wierd in en round Aricia ôok ne slag uutgevochtn tusschn Rome en d'Aurunci, woaby de Romein'n d'ooverwinniege oaldigd'n.
Aricia wierd uutendelyk verooverd deur de Romein'n in 338 v.C. ounder Caius Maenius en wierd et e zogenoamde civitas sine suffragio (e dorp zounder stemrecht), mo kortelings derachter kreeg et volledige stadsrechtn en de titel van municipium. Aricia wierd ôok uutgebreyd richtienge de valleye ounder d'euveltop en wierd ezo verbound'n mè de Via Appia die et ezo rechtstreeks mè Rome verbound. Aricia kwam ezo d'êeste grôote rustplekke an die boane a je vanuut Rome richtienge 't zuud'n van Itoalië reysde.
Mè da Aricia toamelyk dichte by Rome lag en ier e koeler klimoat angt, wierd de plekke antinsn bezocht deur de Romeynsche chiquée die ier ôok ulder buutnverbluuvn lietn bouwn. 't Stadje wos ôok vrêed in trek vo zynne wyn en vèske voedienge; Martialis at geirn pret van Aricia en Plinius d'n Oud'n wos zot van de lokoale kôole.
Bouwkundig erfgoed in Yvegem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Yvegem:
Tienn (Vrankryk)
Tienn (Frans: Thiennes, Nederlands: Tienen) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Leiedal. Tienn grenst an de gemêentn Steenbeke, Moerbeke, Oaverskerke, Poapingem, Ariën en Boezegem. Ande zuudkant van de gemêente strôomt de Leie en ezo es Tienn e grensgemêente tusschn Frans-Vloandern en Artesië.
Geschiedenisse
Ol in de Gallo-Romeynsche periode, toenda Caesar bezig wos me't noordn van Gallië ounder zyn macht te krygn, wos 't groundgebied van't huudige Tienn e belangryke plekke omda't e goeie anlegplekke wos an de Leie. Vandoar da ze van oliere en heirboane en angeleyd richtienge Kassel, in dien tyd de Romeynsche ôofdplekke van de streke.
Bezienswoardigeedn
thumb|left|De Sint-Pieterskerke in Tienn
Oceoan
thumb||350px|Weireldkoarte met de vuyf oceoann En oceoan (Oedgrieks: Ωκεανός Okeanós) is e min of meir zelfstandige weireldzeie tusschn de continent'n en kan meirdere zeien bevat'n.
Der bestoan vuyf oceoann ip eirde. Ze zyn allemolle mè mekoar verboend'n en vormn azo tegoare ein growte massa zeiwoater. D' oceoann en zeien besloan in totoal 72% van 't eirdippervlak, woarvan d' oceoann met 71% 't grotste deil vormn. 't Land ('t geheil van continent'n en eiland'n) makt de reste uyt. D' oceoann omvat'n 97% van al 't woater ip Eirde.
In verschillige periood'n in 't verleed'n woarn al de continent'n mè mekoar verboend'n. Der wordt ton over supercontinent'n geklapt, mè superoceoann derroend.
Kliere van Cowper
thumb|Vôortplantiengsstelsel by de vint: 1. bloaze, 2. schoambêen, 3. penis, 4. zwellichoam, 5. eikel, 6. vôorvel, 7. openienge van de urinebuze, 8. dikke derm, 9. endelderm, 10. [[zoadbloasje, 11. ejaculoatiebuze, 12. prostoat, 13. Kliere van Cowper, 14. anus, 15. zoadleider, 16. byballe, 17. teelballe, 18. balzak]] De kliere van Cowper of bulbo-urethroale kliere is één van de twêe klêne kliern die dêel uutmoakn van 't vôortplantiengsstelsel van de vint en andere mannelikke zôogbêestn. De kliere is genoemd achter den Iengelschn anatoom en chirurg William Cowper (1666–1709).
De kliern van Cowper hèn de vorm van een errewete en liggn an weerskantn van de urinebuze (urethra) ounder de prostoat. Ze produceern e kleverig vocht, 't vôorvocht, dat de urinebuze zuvert. De zoadcelln passeern de kliere van Cowper, wordn voorzien van slym en wordn ton uutgestootn. Die zoadlozienge by de vint wordt ook ejaculoatie genoemd. 't Ejaculoat of sperma is 't gehêel van zoadcelln mè vocht van de zoadbloasjes, de prostoat en de kliere van Cowper.
De kliern van Cowper kommn overêen met de kliern van Bartholini by de vrouwe.
Jan Heem
thumb|Veldslag tusschn de Vloamingn en de Fransche by Kassel thumb|Standbeeld van [[Jan Breydel en Pieter de Coninck ip de Grôte Markt van Brugge]] Jan Heem (ende 13e êeuwe - begun 14e êeuwe) was e Vlamschn ambachtsman en polletieker. Zyn geboortejoar en sterftedoatum zyn nie bekend. In feite had Jan Heem t'hope mè Jan Breydel en Pieter de Coninck ip 't standbeeld ip de Grôte Markt van Brugge moetn gestoan hèn.
Ipstand
Os d' ipstandelingn in moarte 1302 an de macht kwoamn, wierd de loaknvolder Jan Heem angesteld ols burgemêester van Brugge. Je was ambachtsman en assan t'hope te vindn met de wever Pieter de Coninck.
De 26e moarte 1309 was Jan Heem t'hope mè Pieter de Coninck en den bêenhouwer Jan Breydel anvoerder van e volksipstand in Brugge. Den 18e november 1321 woarn Jan Heem en Pieter de Coninck d' anvoerders van e radicoale fractie van wevers, volders en scheirders die hunder verzettegn teegn e vredesverdrag mè Vrankryk. Binst de Boerenipstand van Kust-Vloandern van 1323-1328 en binst de slag van Kassel (23 augustus 1328) was Jan Heem were êen van de Brugse leiders. Achter 't neresloan van dien ipstand was-t ie êen van de vele hoenderde Bruggelingn die noa Vrankryk getransporteerd wierdn ols gyzeloare.
Vieringe
In 1867 wierd d'êerste Breydel- en De Coninckcommissie ipgericht, moa van Jan Heem was-t er gèen sproake. Êrevôorzitter van de Commissie, de schryver Hendrik Conscience, had in zyn 'Leeuw van Vlaanderen' de figeure van Jan Heem over 't hoofd gezien. De zestien beeldhouwers die an de wedstryd vo 't standbeeld mochtn meedoen, krêegn allêne moa de figeurn Breydel en De Coninck ols oenderwerp. Ook in 't Breydel -en De Coninckjoar in 1987, by d' hoenderdste verjoardag van 't standbeeld, is-t er in de vele publicoasjes nôois meldinge gemakt van Jan Heem.
In 2002 is-t er nu wel e twêejoarlikse Jan Heem-Prys ingesteld. 't 11 Juli-Komitee van de stad Brugge wil doarmee hulde briengn an e persôon, instantie of organisoatie die bygedreegn hèt toet 't versterkn van 't Vlams bewustzyn.
Amsterdam-Reynkanoal
thumb|'t Amsterdam-Reynkanoal in de [[provinsje Nôord-Holland, Utrecht en Gelderland]] thumb|Prins Clausbrugge over 't Amsterdam-Reynkanoal in [[Utrecht (stad)|Utrecht]]
't Amsterdam-Reynkanoal (Nederlands: Amsterdam-Rijnkanaal) is een Hollands kanoal die begunt in Tiel by de Woal in de provinsje Gelderland en vôors deur Utrecht en Wyk by Duurstede in de provinsje Utrecht strôomt en uutmoundt in 't Ey (meer) in Amsterdam in de provinsje Nôord-Holland. 't Kanoal was ter vervangienge van 't oud Merwedekanoal. 't Amsterdam-Reynkanoal is 59 kilometers lank en is e belangryke voarroute. 't Kanoal makt dêel uut van e belangryke verbiendienge tusschn den Amsterdamschn oavn en 't Ruhrgebied in Duutsland. 't Amsterdam-Reynkanoal is g'opend deur de vroegere keuniginne Juliana ip den 21ste meie 1952.
Nemi
Nemi es en Italioansche gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri 32 kilomèiters van't center van Rome, temidd'n d'Alboanse Euvels. Nemi ligt ip 'n verôog o d'ôostkantn van't veel lêeger geleegn Meer van Nemi. thumb|left|Zicht ip Nemi
Liggienge
Nemi grenst an de gemêentn Ariccia, Genzano di Roma, Rocca di Papa en Velletri. De gemêente èit vuuf wykn/gehuchtn (frazioni): Parco dei Lecci, Valle delle Colombe, Valle Petrucola, Vigna Grande en Ville di Nemi.
Cultusplekke
De noame van de plekke komt van't Latynsche nemus, wa "illig bus" wilt zeggn. In den Klassiekn Oudeyd wos ier gin stad of dorp, mo wos't bus by 't Meer van Nemi wel de plekke van êen van de bekenste oud-Romeynsche cultussn en verêeriengsplekken: den tempel van Diana Nemorensis. Bekend wos ôok de Rex Nemorensis (Latyn vo "de keunienk van Nemi" ofte "de keunienk van't bus"), d'n illign keunienk die ôok de priester van de godinne Diana wos. 't Verhoal van de Rex Nemorensis es surtout gekend deur "The Golden Bough", 't boek van den Schotsn antroopolôog sir James George Frazer (1854-1941), wa gekend es lyk êen van d'êeste belangryke werkn ip't vlak van mythografie en religiegeschiedennise van d'Oudeyd.
De bôotn van Caligula
thumb|right|De scheeprompn in't Museo delle Navi Romane in Nemi Misschiens ad 'n twuk te moakn me de cultus van Diana Nemorensis, da de Romeynschn keyzer Caligula ier verschilligte vrêe grôote en diere sjieke bôotn liet bouwn vo te voarn ip't meer. Êen van die scheepn diende lyk 'n illigdom bedoeld vo religieuze ceremonies ip t'oudn', oftewel vo Diana Nemorensis, oftewel vo de mysteriecultus van d'Egyptische godinne Isis. En and're wos geweune vo de leute vo der toertjes mee te doene, uutgerust me verschilligte vertrekkn. Achter d'oumwerpienge van Caligula wierd'n de bôotn expres tout zienkn gebrocht.
De bôotn wierd'n uutendelyk gered tusschn 1929 en 1932 in ipdracht van Benito Mussolini, van wie gekend wos da't 'n geirn gebouwn en and're zoaken uut de Romeynsche oudeyd ipkallefoaterde vo 't fascistische Itoalië extra prestiezje te geevn. De bôotn wierdn boovng'oald deur 't woater in't meer te loatn zakkn deur 't gedêeltelyk te draineern deur d'oundergroundse kanoaln van de Romein'n te gebruukn en ze wierd'n in e specioal dorvo gemakt museum gestookn. Mo de scheepn wierd'n ofgebrand ip 31 meie 1944; Der es nu nog olsan diskuusje of datta per aksident wos deur mienschn die ulder toevlucht zochtn in't museum of da 't expres wierd gedoan deur de Duutschers ton da z'ulder trugtrokkn uut Midd'n-Itoalië. D'ooverbluuv'nde restn van d'ipgroaviengn in en round Nemi liggn nu tentôongesteld in't Museo Nazionale Romano in't Palazzo Massimo in Rome, tegoare me replica's van d'ôorsprounkelyke scheepn. D'originele scheeprompn zyn wel bewoard gebleevn en zyn nu nog olsan te bezichtign in't Museo delle Navi Romane in Nemi.
thumb|right|De freezn van Nemi
Freezn
Nemi es ôok gekend vo zyn wilde freezn, die klêender en zoeter zyn of commerciël gekwêekte freezn. Ze groei'n langs de flankn van de vulkoanische kroater, wa ezo vo e microklimoat zorgt deurda de warmte van de zunne der lager bluuft angn en de kroater zorgt vo beschuttienge teegn de wind. In Nemi wordt er ton ôok joarlyks e freezefestival g'oud'n.
Beziensweirdigeedn
thumb|right|De restn van den tempel van Diana
Fransche departementn in de Nederlandn
Ip ’t ende van de 18e en ’t begun van de 19e êeuwe wierdn de Nederlandn gereorganiseerd in Fransche departementn no ’t model van de departementn van Vrankryk.
Zudelikke Nederlandn
Den êestn oktober 1795 wierdn d'Ôostnryksche Nederlandn en 't prinsbisdom Luuk g'annexeerd deur de Fransche Republiek en verdêeld in 9 departementn:
Nôordelikke Nederlanden
D'êeste verdêlienge in de Batoafsche Republiek, die ountstoan was in 1795, gebeurde in 1798.
Groepsimmuniteit
Groepsimmuniteit of kudde-immuniteit is 't beschermend effect up de hêle bevolkienge ot een bepoald minimoal percentoazje van de bevolkienge gevaccinèrd is. Doavôorn moet het reproductiegetal R0 ('t gemiddeld aantol secundaire besmettiengn die verôorzakt wordn deur een primair gevol in een bevolkienge zounder immuniteit) klinder zyn dan êen.
Da betêkent da vanof een zekere moate van vaccinoasje de ziekte hem nie kan versprêen in de bevolkienge. By ziekte-uutbraakn van bêesteziektn gelik varkenspest of mound-en-klauwzêer wordt er dikwils overgegoan toet ringvaccinoasje, die probèrt van de ziekte in êen plekke t' houdn.
Philippe III van Navarra
Philippe van Évreux, bygenoamd de Noobeln, (27 moarte 1306 – 16 september 1343) was den oudste zeune van Louis van Évreux en Marguerite van Artois, en e klêenzeune van keunienk Philippe III van Vrankryk.
1792
1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 - 1794 - 1795 thumb| De Fransche generoal Charles-François Dumouriez
Philippe III van Navarra
J'erfde 't groafschap Évreux van zyn voader in 1319 en deur zyn huwelyk me Joanna II van Navarra kwamt ie van 1328 tout 1343 keunienk van Navarra als Philippe III van Navarra. De vuufde moarte 1329 wierd ie tegoare me zyn vrouwe gekrôond in de kathedroale van Pamplona.
Jean II van Vrankryk
Jean II, de Goein genoemd, van 't Huus Valois, (Château du Gué de Maulny (Le Mans), 26 april 1319 – Londn, 8 april 1364) was keunienk van Vrankryk van 1350 tout 1364. Je wierd ip 26 september 1350 gekrôond in de kathedroale van Reims.
Jean II was den oudste zeune van keunienk Philippe VI van Vrankryk en Jeanne van Bourgondië, een dochter van hertog Robert II van Bourgondië en Agnes, de joungste dochter van keunienk Louis IX van Vrankryk.
Binst zyn regerienge krêegt ie te moakn me verschillige rampn. Nie allêene de probleemn van den Hounderdjoarign Oorloge die vulup bezig was, moar ook was de Zwartn Dôod tusschn 1346 en 1351 in Europa uutgebrookn. Die epidemie zorgde vo den dôod van bykan den helt van zyn populoasje.
J'haad ook veel miserie met Edward III van Iengeland en Charles de Slichtn van Navarra, die tegoare een complot teegn hem beroamdn, vor hem te probeern van zyn trôone stuukn.
Vrouwn en jounges
Under jounges:
Yves Benoit
Yves Benoit (Deirlyk, 13 juli 1949) es ne West-Vlamschn dokteur en professor. Ie es iprichter van 't 'Kinderkankerfonds' en van 't project KOESTER.
Biografie
Achter zyn humaniora Latyn-Grieks in 't Damiaancollege van Kortryk studeerdege Benoit geneeskunde an den universiteit van Gent. In zyn studentetyd wost ie vele joarn de bezieler van de studenteclub 'Moeder Deerlijkse'. Achter zyn studies est ie an den univ verbondn gebleevn.
In 1985, 't joar dat ie an 't hoofd kwam te stoan van de kienderkankerofdêlienge van d' Universitaire Klinieke in Gent, hèit ie 't 'Kinderkankerfonds' ipgericht en in 1992 't project KOESTER (Kinder Oncologische Eenheid voor Specifieke Thuiszorg En Rehabilitatie), 't thuuszorgproject vo jounges mè kanker.
Yves Benoit wos den êestn prof in België die benoemd es in zyn specialisme 'pediatrische hematologie-oncologie'.
In 2003 hèit ie t'hope mè Luuk Gruwez den titel êreburger van de gemêente Deirlyk gekreegn.
Eem
thumb|Locoatie van de riviere de Eem in de [[provinsje Utrecht]] thumb|Overzetbôot over de Eem by 't klêen dorptje Eemdyk, gemêente [[Bunschootn in de provinsje Utrecht]]
De Eem is een Hollandsche riviere in 't nôordn van de provinsje Utrecht die begunt by d' Heiligenbergerbeke, strôomt langs Amersfoort, vôors deur Baarn, Eembrugge, Eemdyk en uutmoundt in 't Eemmeer. De Eem is 18 kilometers lank en is e belangryke voarroute.
Geschiedenisse
D' oude (Latynsche) noame van de riviere is "Hemus". Die noame wierd voe 't êerst gebruukt in e document in de 8e êeuwe van 't joar 777. De Eem is d' ênigste riviere in Holland die zyn ôorsproung en moundienge binn de landsgrenzn hèt.
Lêeuw (bêeste)
thumb|Leefgebied van de lêeuw De lêeuw (Panthera leo) is e grôte roofbêeste uut de familie van de katachtigen (Felidae). Van olle katachtigen is ollêne de tyger grôter. De grôotte en de moann van 't vintje gift de lêeuw een imposant uutzicht, woadeure dat de lêeuw dikwils de keunienk van de bêestn genoemd wordt.
De lêeuw komt dikwils vôorn in de folklore en de heraldiek. Azo stoat de lêeuw in 't wapen of de vlagge van verschillende landn en streekn: nie ollêne is der de Vlamsche Lêeuw, moa bykans ol de Belgische provinsjes (met d' uutzounderienge van Antwerpn) hèn ook een lêeuw in under wapen.
Vroeger kwaamt de lêeuw vôorn in praktisch hêel Afrika, 't Middn-Ôostn, Zuud-Europa en toet in Indië, moa tegenwôordig is zyn leefgebied beperkt toet een klêen stikstje in Indië en grôte dêeln van Afrika. Olhoewel dan de vintjes der indrukwekkend uutzien, doen de vrouwtjes 't grotste dêel van 't werk by 't jaagn. Van de katachtign is de lêeuw den ênigstn die in socioale groepn leeft, en normoal gezien goan de lêeuwinn t' hope up jacht.
Taxonomie
Over 't olgemêen wordn der twê oundersôorten herkend:
Den Afrikoanschn lêeuw wierd soms upgesplitst in drie oundersôortn, moa doavan zyn der twê (de Berberlêeuw uut Marokko en Algereye en de Kaapse lêeuw uut Zuud-Afrika) uutgestorvn.
Kenmerkn
De lêeuw is een grôte katachtige met een brêe kop, een korte snute en relatief klêne, round' ôorn. J' hèt een vacht die van bykans wit toet an okerbruun varièrt, en zyn steirt endigt up een dounker kwastjie. Jounge lêeuwn hèn soms nog plekkn die een bitje up die van een luipeird trekkn, moa die verdwynn on ze ouder wordn. Vintjes hèn een moane round under kop die pas volgroeid is on ze zes joar oud zyn. De lêeuwinn zyn klinder en hèn gin moann.
De steirt is tusschn de 60 en 100 cm lank en de schouderhoogte is 100 toet 128 cm. Vintjes hèn een kop-romplengte van 172 toet 300 cm en een gewichte van 150 toet 280 kg, binst dan de vrouwtjies een kop-romplengte van 140 toet 192 cm en een gewichte van 100 toet 182 kg hèn. Anatomisch gezien trekt de lêeuw vele up de tyger, olhoewel dat under vel, under omgevienge en under maniere van leevn hêelteganstn anders is.
Een lêeuw hèt 26 tandn, met in de bovenkake 6 snytandn, 2 hoektandn, 2 volse moaltandn en 4 echte moaltandn. In den ounderkake zittn der 6 snytandn, 2 hoektanden, 2 volse moaltandn en 2 echte moaltandn.
Een lêeuw wordt in het wild omtrent 10 toet 14 jaar oud, binst dan z' in gevangenschap mêer dan 20 joar oud kunn'n wordn.
Maniere van leevn
thumb|Lêeuwn rustn vo 't grotste dêel van dn dag
De lêeuw doe vo 't grotste dêel van den dag nietend. Soms liggn ze toet twientig eurn per dag in de schaduwe te rustn en ze zyn ollêne actief on ze goan jaagn. Over 't olgemêen weegt under prôoie 50 toet 300 kg, moar ot der doar een tekort an is jaagn z' ook up grôtere (toet duusd kilo) en klindere bêestn (toet viftien kilo). 't Zyn mêestol de vrouwtjies die jaagn, en ze vangn 80% van 't eetn vo de groep.
De lêeuw kant ollêne, in poarn of in grôte groepn jaagn. Hoe grôter de jachtgroep, hoe grôter de prôoie. Een troep lêeuwn jaagt hoofdzakelik up antiloopn, zebra's, kafferbuffels, en (in Indië) hertn. Ze werkn in groepn woardat êen dêel de prôoie upjaagt, binst dat een ander dêel an den andere kant ligt te wachtn.
thumb|Lêeuwinne met een buffel Od een grôte prôoie gevangn is, wordt de hiërarchie in de lêeuwntroep dudelik. Volwassen vintjies kommn 't êeste an den bak, en pas on ze gedoan hèn wordt de reste overgeloatn an de lêeuwinn en under welpn. Lêeuwn steeln dikwils ook 't eetn van andere roofbêestn gelik hyena's, luipeirdn en jachtluipeirdn. Over 't olgemêen goan lêeuwn mensn uut de weg.
Ot de leider(s) van een groep wordt versleegn in een gevecht met roundzwervende vintjies, wordn de welpn van de lêeuwinn deur de nieuwe leider(s) gedôod, zodoanig dan de lêeuwinn were vruchtboar zoun wordn (zolange dan ze joungn hèn zyn ze nie vruchtboar).
Achter een zwangerschap van hounderd daagn wordn der twê toet zes joungn geboorn in een schuulplatse in 't lank gras. By de gebôorte zyn de welpn blend, en d' oogn goan pas achter drie toet elf daagn open. Achter twê moandn goan ze met de volwassenn mee up jacht, achter achttien moandn zyn z' ounafhankelik en achter vuuf joar vulgroeid.
Leefgebied
In Afrika weunn lêeuwn in open grasvlaktn, bebuste savanne, holfwoestynn en lichtbebuste streekn ten zuudn van de Sahara. Een g'isolèrde populoasje van Azioatische lêeuwn leevn in 't Gir Forest National Park in Indië.
Lamain
Lamain es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. Lamain ligt hil o de westkantn van Dôornik zelve, teegn de schreeve mè Vrankryk. 't Grenst an de Fransche gemêente Camphin-en-Pévèle en an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Hertain, Marquain en Esplechin. By Lamain ôorn ôok nog de gehucht'n Haudion en Créplaine.
O de nôordkantn van Lamain lôopt d'E42-ottostroade die Dôornik mè Villeneuve d'Ascq verbindt.
Lamain wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|280px|De Sint-Amandskerke van Lamain
De Walle
thumb|right|125px|'t Woapn van De Walle De Walle (Frans: La Motte-au-Bois) es en dorptjen in de Fransche gemêente Moerbeke in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Outland, ip apeupri vier kilomèiters anden ôostkant van't dorpscenter van Moerbeke, ip de boane van Oazebroeke na Meregem, temiddn 't Niepebus.
Geschiedenisse
De noame van't dorptje komt van de feodoale motte, nen artificiël angeleydn èirdn heuvel, woarip der in de middelêeuwn e kastêel wierd ipgericht. 't Kastêel wierd in den elfdn êeuwe ebouwd deur groaf van Vloandern Robrecht I de Fries. 't Roundgeleegn Niepebus diende lyk jachtdomeyn vo de groavn. In 1164 verbleef Thomas Becket, den tonmoalign oartsbisschop van Canterbury, in't kastêel. 't Kastêel wierd verwoest deur teffrente oorloogn en ip't ende van de zeevntiende êeuwe wierd et heripgebouwd. Ip't ende van de achttiende êeuwe wierd De Walle by de gemêente Moerbeke gevoegd.
1050
1047 - 1048 - 1049 - 1050 - 1051 - 1052 - 1053 't Joar 1050 is 't 50e joar in de 11e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
340
337 - 338 - 339 - 340 - 341 - 342 - 343 't Joar 340 was e schrikkeljoar die begost ip e dysndag in de Julioansche kalender. thumb|Constans I, joengste zeune van keizer Constantyn I de Grôotn
Eke (Vrankryk)
Eke (Frans: Eecke) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Houtland. 't Grenst an de gemêentn Stêenvôorde, Godsvelde, Vletern, Koaster, Oundegem, Sint-Silvester-Kapel en Terdegem.
Bezienswoardigeedn
thumb|left|De Sent-Wulmarskerke en't Klockhuis in Eke
Garenmarkt (Brugge)
thumb| De seniorie Ten Eeckhoute in ’t nieuwgebouwd appartementsgebouw woa da de Bank Dujardin was, mè d’oude pôorte uut 1834 De Garenmarkt in Brugge is ‘t verlengde van d’Eekhoutstroate en komt uut in de Nieuwe Gentweg.
D’Eekhoutreie liep vroeger ounder de Cleene Eeckhoutbrugghe, tusschn d’Eekhoutstroate en woa da nu de Garenmarkt begunt. Vo da de reie doa gedempt was en de brugge ofgebrookn, was ’t begun van de Garenmarkt ook nog d'Eeckhout Straete en was de Garenmarkt ’t latste stik van de stroate.
D'oorsprounkelikke noame Nazaretteplatse kwam van ‘t passantnhuus O.L.Vrouwe van Nazareth, loater ’t Magdalenagasthuus. ’t Gebouw is nu ’n dêel van ‘t Keunienklik Technisch Atheneum mè d’oorsprounkelikke kapelle uut 1429-1430, woa da de Garenmarkt ip uutkomt in de Nieuwe Gentweg. Round 1541 wierd er Vlasmarkt g’houdn en de platse stound ton vermeld ols Nazaretteplaetse of  Vlaschmart. Van ’t begun van de joarn 1700 begostn ze te klappn van de Garenmarkt en die benoamienge is gebleevn. De Vlasmarkt blêef bestoan tout vo den Êestn Weireldoorloge.