cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mottn
Etymologie
De stuudje van de vliendrs en de mottn is gekend lik "lepidopterie", en bioloogn die undre doarin speesjalizeern zyn "lepidopteriestn". In 't Iengls klappn ze by de liefebbrs-woarneemrs van vliendrs en mottn van "butterflying" en "mothing". 't Laatste êt 't wôord "mother" doen ontstoan vor etwien die doa serjeus mee bizzig is – somtyds geschreevn mêt e striptje  (moth-er) vo 't oendrescheidn van 't mêer algemêen wôord dat 't zeifste geschreevn wordt. Die verwarrienge bestoa nie in d' uutsproake omda 't verschillnd uutgesprookn wordt (ˈm ɒ θ ər ; ˈm ʌ ð ər).
Rupse
thumb|left|Rupse van populierepylsteirt (Laothoe populi). Larvn van mottn, of rupsn, maakn e kokon woa da ze uut kommn lik vulwassn mottn mê vleugls. Sommigte motte-rupsn graavn gatjes in de groend, woa da ze leevn toe da ze grêed zyn vor e vulwassn motte te wordn.
Geschiednisse
Mottn oentstoenn lange vôo de vliendrs, fossieln zyn gevoenn gewist van misschiens 190 miljoen joarn oed. De twêe typn schubvleuglign zoen undre oentwikkld ên tegoare mê blommeplantn, oofdzoaklik omda de mêeste teegnwôordige sôortn undre voedn ip blommeplantn, zowêl volwassn lik larvn. Êen van de vroegste sôortn die e motte-vôorvoadre zoe zyn, is Archaeolepis mane, wiens ze verstêende fragmentn geschubde vleugls toogn die glykn ip die van d' oarvleuglign (Trichoptera) vôgnst undre nervn-ipbow.
Betêeknisse van de mottn
thumb|E vulwassn vintje van de [[pynboomprosesje-rupse (Thaumetopoea pityocampa). Die sôorte is e serjeuze busploage in 't larve-stoadjum. Let ip de bustle die uutspriengt an den oendrekant van den achtre-vleugle (frenulum) en die no vôorn lopt vo goedn te wordn in e klêene greepe van de vôor-vleugle, wiens werkienge 't is van de twêe vleugls tegoare 't oedn.]] Mottn, in 't byzoendre undre rupsn, zyn e grôote ploage vo de landbow in veele dêeln van de weirld. Vôorbeeldn zyn de groanbôordre Ostrinia spp. en de "bollworms" (Earias, Diaparopsis, Helicoverpa, Heliothis, Pectinophoa). De rupse van de plakkr (Lymantria dispar) verôorzakt grôote schoa an de busschn in de nôord-ôostlike Verênigde Stoaten, woa da 't e woekrsôorte is. In gemoatigde klimoatgebiedn doe de plakkr uutgebreide schoa, in 't byzoendre in de fruuttêelt. In troopiesche en subtroopiesche klimoatn is de koolmotte (Plutella xylostella) misschiens de mêest serjeuze ploage van têeltn van kruusblommign.
Verschillnde mottn in de famielje van d' echte mottn (Tineidae) zyn algemêen bekeekn lik ploagn omdat undre larvn stoffn eetn lik van klêern en loakns die gemakt zyn van nateurlikke veezls lik wulle of zyde. Ze zyn mindre geneigd vo gemienglde materjoaln t' eetn die vor e dêel kunstmoatige veezls bevattn. Vôgns sommigte bronn zoen ze ofgestôotn zyn deur de reuke van 't oet van zjenievrebesseboomn en van ceedre, deur lavendle, of deur sommigte nateurlikke ooljes; echtre, veele vienn da oevuldoende vor antastienge te vôorkommn. Naftalêen (de scheikundige stoffe die in mottebolnn zit) wordt beschowd lik mêer geschikt, mo dr zyn meuglik schoadlikke gevolgn vo de menschlikke gezoendeid. Larvn van mottn kunn vernietigd wordn deur de diengn die z' antastn te vervriezn gedeurnde verschillnde doagn by e temprateure oendre -8 °C.
Sommigte mottn wordn gekwikt. De mêest bekende van dedeeze is de zydeworm, de larve van de motte Bombyx mori. Die wordt gekwikt vo de zyde woamee da ze kokon ipgebowd is. In 2002 brocht de zydenyvereid mêer of 130 miljoen kilo ruuwe zyde vôort, mêt e weirde van oengevêer 250 miljoen U.S. dolloars iedre joar.
Windmeulens van West-Vloandern
Externe Koppelienge
Molenechos
Bouwkundig erfgoed in Roesbrugge-Hoarienge
Lyste van bouwkundig erfgoed in Roesbrugge-Hoarienge:
Mottn
Betêeknisse van de mottn
De rupse van Gonimbrasia belina uut de famielje van de Saturniidae, die leeft ip de boom Colophospermum mopane, is e belangryke voeslbronne in zuudlik Afrika. Oendanks da ze berucht zyn vo klêern t' eetn, eetn de mêeste vulwassn mottn niemendalle. Veele, lik Luna, Polyphemus, Atlas, Prometheus, Cecropia, en andre grôote mottn, ên gin moend. By de deeze die wêl eetn drienkn z' ook nektar.
Nateurlikke vyandn en parazietn
thumb|left|Rupse van Manduca quinquemaculata (e motte uut [[Canada) geparazieteerd deur schildwespn (Braconidae).]] Nachtlikke insektneetrs voedn undre dikkers mê mottn; de deeze sluutn sommigte vliendremuuzn, sommigte sôortn uuln en andre veugelsôortn in. Mottn wordn ook geetn deur sommigte sôortn hoagedissn, kattn, oendn, knoagbêestn, en sommigte beirn. Mottelarvn zyn kwetsboar vo geparazieteerd te wordn deur geweune sluupwespn (Ichneumonidae).
Baculoviridae (e famielje van virussn) worden mêesta gebruukt vo de populoasjes bioloogiesch te bestryn.
't Is beweezn da ultra-geluudn uut 't bereik da uutgezoenn wordt deur vliendremuuzn maakn da mottn undre e bitje loatn volln vor azôo nie ipgeetn te wordn. Tygrmottn (Arctiidae) kunn zeive geluud maakn dat verwarrienge gift vo de echo-lokaliezierienge van de vliendremuuzn.
Antrekkienge deur kloarte
Mottn vliegn dikkers roend kunstmoatig licht, aloewêl da de reedn vo da gedrag nie gekend is. Een hypotheeze vo da gedrag te verkloarn is da mottn e tekniek van eemle-naviegoasje gebruukn genoamd transversoale orientoasje. Deur e vasten oek an 't oedn teegoovre e licht an den eemle, lik de moane, kunn ze in rechte lyne vliegn. Eemle-objektn zyn zo verre weg, zeifs achtre e grôote ofstand gevloogn 't ên, dat den oek tusschn de motte en de lichtbronne te verwoarlôozn is; voddre, de moane is oltyd ooge an den eemle of ip den ooriezon. Ot de motte e veele mêer naby kunstmoatig licht teegnkommt en 't gebruukt vo zyn navigoasje, verandert den oek merkboar achtre allêene mor e kortn ostand, boovnip 't feit dat da licht dikkers oendre den ooriezon is. De motte probeert zyn eign de koers te verbeetrn deur no 't licht te kêern, tgêen de vliegnde mottn no beneen doe goan, mê lik gevôg datr e spieroalvormige vliegweg is die oltyd mo dichtre by de lichtbronne doe kommn.
SI-basisêenheid
thumb|De zeevn SI-basisêenheedn De SI-basisêenheedn zyn de zeevn oenofhankelyke meetêenheedn of fundamentele êenheedn van 't SI-système, woaruyt dan al d' andere SI-êenheedn kunn wordn ofgeleid.
Libië
Libië (Arabisch: ليبيا Lībiyā) is en Arabisch land in Nôord-Afrika. 't Grenst in 't westn an Tunesië en Algereye, in 't ôostn an Egypte, in 't zuudn an Niger en Tsjaad, in 't zuudôostn an Soedan en in 't nôordn an de Middellandsche Zêe.
Weirelderfgoed
UNESCO: thumb|left| Hoofdstad Tripoli thumb|left| Moskee in de stad Ghadames thumb|left| Tadrart Acacus
Coriandrum
Coriandrum is e geslacht van kruudn in de familie apiaceae (schermblommign) met de gekwêekte sôorte Coriandrum sativum (echte koriander) en de wilde sôorte Coriandrum tordylium. De bloarn en zoadn van Coriandrum sativum wordn gebruukt in de keukn.
Vloandern
Vloandern of et Vlams Gewest (Nederlands: Vlaanderen, Frans: Flandre, Duuts: Flandern) es et gebied in België woar dat er Nederlands gesprookn weirdt.
Bevolkienge
In Vloandern weunn d'r à peu près 6,7 miljoen minsn, Vloamiengn genoemd.
Toale
D'r zyn drie dialectgroepn: et Vlams (West-Vlams en Oost-Vlams), Broabants en Limburgs.
Gemêenschap en gewest
Vloandern eit by de vierde stoatservormienge uut 1993 (de zgn. Sint-Michielsakkoordn) beslootn vo de Vlamsche Gemêenschap en et Vlams Gewest t'hope te loatn valln. Dat es de reedn voewuk da d'r moar één Vlams Parlement en één Vlamsche regerienge es.
Provinsjes
links|300px
Vloandern is verdêeld in de volgende provinsjes (noame in 't Nederlands tussn haksjes), de provinsjehôofdstad stoat der noast:
Polletiek
300px|thumb|Hôogteverschillen in Vloandern: blauw < 20 m, groen < 40 m, oranje < 100 m
Parlement
De zetelverdêlienge ziet er ezô uut:
¹ VLD-Vivant in 2004
² sp.a-Spirit in 2004
Historisch
Et Vloandern van nu volt helegansn nie mee t'hôpe met et historische Groafschap Vloandern. Et middeleeuwsche groafschap ligt nu verspreid over:
Denne
Denn (Abies) zyn e geslacht van 48–55 sôortn van altydgroene  koniefeereboomn uut de pynboomachtign-famielje. Ze zyn te vienn in e grôot dêel van Nôord en Centroal Amerika, Europa, Oazje, en Nôord-Afrika, mêest in de gebergtn in hêel 't verspreidiengsgebied. Denn zyn sterk verwant an 't geslacht Cedrus (ceedre). De zogenoamde doeglasdenn zyn gin echte denn, mo ze ôorn toe an 't geslacht Pseudotsuga. In de volksmoend wordn ook pynboomn of pynn (Pinus) dikkers denn genoamd, mo da schept nateurlik allêene mo verwarrienge.
Beschryvienge
thumb|left|200px|Verspreidienge in Amerika. thumb|left|200px|Verspreidienge in Euroazje. 't Zyn grôote boomn die oogtn oaln van 10 toe 80 meetrs en mê stamdeurmeetrs van 0,5 toe 4 meetres o ze vulwassn zyn. Denn kunn oendrescheidn wordn van andre leedn van de pynboomachtign deur 't êenig anangsl van undre noaldachtige bloarn en deur de verschillnde keegls.
Vo de verschillnde sôortn t' êrkenn wordtr gekeekn no d' ofmeetienge en de schikkienge van de noaldn, de grôote en de vorm van de keegls, en of de schubn van de schutbloadn van de keegles lank zyn en uutgesnêen, of kort en weggestookn binnen de keegle.
Noaldn
thumb|right|200px|Abies alba - oendrekant van de noaldn mê twêe 2 witachtige strêepn gevormd deur mê was bedekte stomata. thumb|right|200px|Noaldn van Abies grandis - boovnkant. thumb|right|200px|Abies alba mê nie-typiesche noaldn, Dinoarisch koakachtig gebergte, Orjen-berg. right|thumb|200px|Nog-hêele en uutêengevolln keegls can Abies borisii-regis. right|thumb|200px|Oenrype keegls van sommigte sôortn of rassn zyn groene, nie purpre-blow (Abies holophylla). right|thumb|200px|Uutmekoarvollnde keegls van Abies holophylla. thumb|200px|Abies fabri, Sichuan, China. thumb|200px|Abies magnifica, Kalifornië, USA. Dennen kunn oendrescheidn wordn van andre leedn van de pynboom-famielje deur de hechtienge van undre noaldachtige bloarn an de twyge deur e voetje dat ip e klêen zuugnaptje glykt.
De bloarn zyn beduudnd ofgeplat, somtyds mêt n uutzicht lik of da ze platgedrukt zyn, lik by Abies sibirica.
De noaldn ên twêe witte streepn vanoendre, woavan iedre gevormd is deur mê was bedekte stomata-bandn. De ippervlakte vanboovn is geweunlik glykmoatig blienknd groene, zoendre stomata of allêene mêt e poar an de top, die dr uutzien lik witte stippn. De noaldn by sommigte sôortn pertanks zyn dof vanboovn, grys-groene, blow-grys toe zèèvrachtig, bedekt mê was mê e varjoable antal stomatoale bandn, en nie oltyd oenoendrebrookn. E vôorbeeld van e sôorte mê blienknde noaldn is Abies alba, en e vôorbeeld mê doffe wasachtige noaldn is Abies concolor.
De topn van de noaldn zyn geweunlik min of mêer ingekêept (lik by Abies firma), mo somtyds ofgeroend of stomp (lik by Abies concolor, Abies magnifica) of scherp en prikknd (lik by Abies bracteata, Abies cephalonica, Abies holophylla). De noaldn van joenge plantn zyn geweunlik scherpr.
De maniere woarip da ze undre uutspreidn van de twyge is hêel verschillnd, allêene mo in by sommigte sôortn kam-vormig, mê de noaldn geschikt ip twêe kantn, plat (Abies alba).
Keegles
Denn verschilln van andre koniefeern deur undre rechte cilindriesche keegles, 5–25 cm lank, die uut mekoar volln o ze rype zyn vo de gevleuglde zoadn te lossn.
In teegnstellienge mê sparrn angn zeifs grôote dennekeegls nie no beneen, mo ze stoan rechtip lik keirsn.
Rype keegles zyn geweunlik bruun, mo somtyds groen in 't begun van de zoomre, byvôorbeeld : Abies grandis, Abies holophylla, Abies nordmanniana.
Of prurpre en blow, somtyds styf doenkre: Abies fraseri, Abies homolepis (var. umbellata groene), Abies koreana ('Flava' groene), Abies lasiocarpa, Abies nephrolepis (f. chlorocarpa groene), Abies sibirica, Abies veitchii (var. olivacea groene).
Gebruuk en ekologie
't Oet van de mêeste denn is nie geschikt vor algemêen gebruuk lik timmr-oet, mo 't deugt wê vo papierpulpe of triplex en vo ruw out. Omda 't geslacht gin weerstand êt teegn insektn of verrottienge achtre dat 't oet gekapt is, is 't algemêen anbevooln 't allêene vo binnewerk an te wendn (byvôorbeeld vo gipsveezleploatn ip vakwerk). 't Oet mag nie langre dan 12 toe 18 moandn buutn bluufn liggn, ofanklik van 't klimoat. Dr zyn verschillnde noam vo 't oet an te duudn, byvôorbeeld whitewood in 't Iengels.
Abies nordmanniana, Abies procera, Abies fraseri en Abies balsamea zyn populèère kerstboomn, in 't algemêen bekeekn lik de beste vo da doel, mê wêlrieknde noaldn die nie ofvolln ozze uutdroogn. Veele zyn ook sierlikke tuunboomn, naamlik Abies koreana en Abies fraseri, die felgekleude keegles vôortbriengn zeifs o ze no hêel joenk zyn, nog mor 1-2 meetrs ooge. Andre denn kunn 9 toe 72 meetrs ooge wordn.
Mesut Özil
thumb|Özil by Arsenal in 2018 Mesut Özil (Gelsenkirchen, 15 oktober 1988) is e Duutsche voetballer va Turkschen origien die dikkers ols centroaln middenvelder spêelt. En ed em lank bie Real Madrid gespêeld, tot in september 2013, sedert diens spêelt 'n bie Arsenal. En ed in 2009 vo 'n êersten kêe vo de Duutsche Nationoale ploege gespêeld.
Open Vld
thumb|Logo van Open Vld Open Vlaamse Liberalen en Democraten, ofgekort Open Vld, es e polletieke party in Vloandern. De West-Vlamsche boegbeelden zyn Bart Tommelein en Vincent Van Quickenborne.
Ideologie
Gelik iedre liberoale party ligt de noadruk in udder programma ip de vryeid van 't individu. Ze zyn doardeure de party van de zelfstandigen en ein standpuntn die een verminderinge van de invloed van de stoat bepleitn. Doarom ein liberoalen nogal de neigienge om belastingsverloagingn vôor te stelln.
Geschiedenisse
Van 1961 toet 1992 noemde ze PVV (Partij voor Vrijheid en Vooruitgang). Vôornoamelik Guy Verhofstadt e ze omevormd toet wuk da ze nu is.
Adrien Canelle
thumb|Oud stadhuus van [[Blanknberge. Lithografie van Adrien Canelle (1860)]] thumb|Grand Hotel des Familles in Blanknberge. Lithografie van Adrien Canelle Adrien Canelle (Marbais, 29 meie 1819 - sterfdoatum nie bekend) was e Belgische graveur uut de 19e êeuwe, gespecialiseerd in lithografie, surtout topografisch werk en portreitn. Over zyn leevn is't er bykan nietnt bekend.
Molecule
thumb|Moleculemodel van Sacharose (C12H22O11). Zwart: koolstofatoom (C), wit: woaterstoffe (H), rôod: zeurstoffe (O) E molecule is en elektrisch neutroale groep van twêe of mêer atoomn die by mekoar g'hoedn wordn deur chemische biendiengn. 't Is 't kleenste dêeltje van e chemische stoffe die nog al d' eignschappn van die stoffe bezit. Molecules verschilln van ioonn deur hunder gebrek an elektrieke loadienge. 't Woord molecule komt van 't Latyn molecula (kleene massa).
De chemische soamnstellienge van e molecule wordt weregegeevn door zyn chemische formule. Voorbeeldn:
Vincent Van Quickenborne
thumb| Vincent Van Quickenborne Vincent van Quickenborne (°Gent, 1 ogustus 1973), oftewel 'Q', es ne Kortrykzoan die ipkomt voe de Open Vld.
In Leterme I wos 't ie 'minister voor Ondernemen en Vereenvoudigen'. Ie wilde dat doene ip en pragmoatische maniere, juste lik dat 'n Stoatssecretaris wos: j'oat en lyste van onzinnige administratieve wettn gemakt en ie wildige ze êen vôa êen ofskaffn.
Faches-Thumesnil
Faches-Thumesnil es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern, o de zuudkantn van Rysel zelve. 't Grenst an de gemêentn Ronchin, Lesquin, Vendeville, Templemars, Wattenys en Rysel.
Vincent Van Quickenborne
Oloewel dat ie nog redelik jonk es, eit ie toch al veel woaterkes deurzwommn. Je kwam êest ip voe de VU&ID, d'rachter met Spirit om te endign in de VLD, nu Open Vld. In 't begun wos't ie surtout gekend voor zyn stunts (peis moar an de joint histoire in et parlement en et bezoek by Louis Tobback ols lid van de Witte Comités), moa de latste joarn begunt'ie ollik en bitje serieusker over te komn.
Faches-Thumesnil
De bebouwienge van Faches-Thumesnil es bikkansn hillegans vergroeid me dedie van Rysel en ezo es Faches-Thumesnil eigntlyk ne vôorstad o de zuudkantn van de rienk round Rysel (mêer bepoald de D750-ottoboane) en d'A25-ottostroade. O de zuudôostkantn van 't groundgebied van Faches-Thumesnil lôopt d'A1-ottostroade tusschn Rysel en Parys.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sent-Margriete-van-Antiochiëkerke
Vincent Van Quickenborne
J'eit em by de pers nie al te populair gemakt ton dat ie me prins Filip en Mathilde ip andelsreize noa Zuud-Afrika is getrokkn en constant me zynn kop ip de fotto probeerde te g'roakn, onder andre nevenst Nelson Mandela en Desmond Tutu.
Varia
In 2007 eit ie en West-Vlamsche koarte uutgebrocht (voe verkieziengsdrukweirk voo de Federoale parlementsverkiezingn 2007 die dudelik geïnspireerd wos ip de West-Vlamsche wikipedia.
Baleoarn
Geografie
De Baleoarn omvattn vier hoofdeilandn die permanent beweund zyn: Mallorca, Menorca, Ibiza (Cataloans: Eivissa) en Formentera. Andere kleindere eilandn zyn Cabrera (mè 't Nationaal park Archipiélago de Cabrera), Espalmador, Illa de l'Aire en Dragonera. De westelykste Baleoarn, woaroender Ibiza en Formentera, noemn tegoare de Pitiuusn of Pynboomeilandn. D' ôostelyke Baleoarn, woaroender Mallorca en Menorca, noemn tegoare de Gymnesische eilandn.
Bouwkundig erfgoed in Kôolkerke en Sint-Jozef
Lyste van bouwkundig erfgoed in Kôolkerke en Sint-Jozef:
Luuk Gruwez
Luuk Gruwez (9 ogustus 1953, Kortryk), is e dichter en essayist.
E studeerde Germoansche Filologie an de KULAK, d'n unief van Kortryk, en an de K.U.L. In 1976 veruustn van Kortryk noar Hasselt in Limburg. En is doa lêroare toet an 1995. Op dat moment krygt 'n e beurze en is'n vultyds schryver.
Ze werk is gerekend toet de neoromantiek, omdat 'n schryft over de grôte gevoelns lik 't leven, de liefde, en de dôod. Typisch an Luuk Gruwez is datn oek mè ze zelven en die gevoelns duft te lachen.
Hyperlinks
Site: http://www.luukgruwez.be
10
7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 't Joar 10 was e geweun joar die begost ip e woensdag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissn
thumb|[[Germania Magna in 't joar 10]]
Lodewyk den Hakkeloare
Je volgde zyn joungere broere ip in Aquitanië in 866. Achter den dôod van zyn voader in 877 kwamt ie keunienk van West-Francië. Je wierd den 8stn december 877 gekrôond deur aartsbisschop Hincmar van Reims en de 7stn september 878 deur paus Johannes VIII.
Den êestn november 878, e joar achter den dôod van zyn voader, ist ie in Voern tegoare gekommn mè Lodewyk de Joungn, zeune van Lodewyk den Duuts. Ze bevestigdn doa d’akkôordn van ‘t Verdrag van Meerssen. Z’han ofgesprookn van tegoare an één kant te stoan teegn de Vikings en makoars jounges te beschermn.
Lodewyk den Hakkeloare overleefde zyn voader mo twi joar en j’is nôois gin keizer gewist. De volgnde keizer, Karel den Dikkn, is mor in 881 gekrôond.
Vrouwn en jounges
Mè zyn êeste vrouwe Ansgarde van Bourgondië had ie twi zeuns en twi dochters. Mè zyn twidde vrouwe Adelaide van Parys had ie e dochter en e zeune. Zyn derde zeune Karel is mo geboorn achter zyn dôod. Zyn zeuns zyn olle drie keunienk van West-Francië gewist.
Achter zyn dôod volgdn zyn twi oudste zeuns hem ip. Ze woarn nog mo 15 en 13 joar oud.
Provence wilde ze nie ols ipvolger en ze koozn Boso van Provence, die gin Karolienger was. Je stichtte ‘t keunienkryk Lêger-Bourgondië (of Cisjuranië) en je liet hem uutroepn tout keunienk.
Portoal:Economie
{| cellspacing="5px" cellpadding="5px" style="background-color:transparent;" width="100%"
Landbouw en Visschery
135px|right|Zwyns
Industrie
right|135px|Freesmachine
Dienstverlenende sector
135px|right|Gazettn
Beroepn
100px|right|Nen advocoat
Macro-economie
<BR />
Prinsbisdom Luuk
thumb|Liggienge van 't Prinsbisdom Luuk roend 1350 't Prinsbisdom Luuk was e stoat van 't Heilig Rooms Ryk met ols hoofdstad Luuk en vo 't grotste dêel geleegn in 't België van nu. Tusschn 980 en 985 is 't prinsbisdom oentstoan. Notger, die ton bisschop was van Luuk sedert 't joar 972, krêeg van keizer Otto II van 't Heilig Rooms Ryk nie allêne gêestelike moar ook weireldlike macht oender beschermienge van de keizer. De stoat è mêer of 800 joar bestoan toet an de Luuksche Revoluusje in 1789.
't Prinsbisdom makte vanof 1500 dêel uut van de Nederreyns-Westfoalsche Kreits. 't Gebied besloeg 't grotste dêel van de Belgische provinsjes Luuk en Limburg en ênigte exclaves in andere dêeln van België en Holland.
Goeie Steedn
De Goeie Steedn (Bonnes Villes) woarn de belangrykste plekkn van 't Prinsbisdom Luuk. Vo 't statuut te krygn van Goeie Stad most de stad omwald zyn. By 't begun van de Nieuwn tyd woarn der 21 Goeie Steedn; in 1651 woarn der definitief 23, twoalf Dietsche en elf Romoansche:
Maastricht en Bouillon an e speciaal statuut binn 't prinsbisdom.
Ende van 't Prinsbisdom Luuk
Van 1789 toet 1791 kwam 't prinsbisdom kort e republiek, binst de Luuksche Revoluusje, en in 1791 were e prinsbisdom. De rolle van prins-bisschop endigde definitief os de stoat g'annexeerd wierd deur Frankryk in 1795. In 1815 kwam 't e dêel van 't Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn, en in 1830 e dêel van België.
Zworte kroaie
De zworte kroaie (Corvus corone) is e grôotn zangveugel uut de familie van de kroaiachtigen.
Uutzicht
Kroain zyn e bitje klinder of roavn (roavn kun bykan 70 cantmeiter lank komn, kroain mor e grôte 50). Ze trekkn der wel stief up, ze zyn hêlegans zwort en up nunder pluumn zit er e groenn schienk.
Verspreidieng en leefgebied
Zworte kroain komn vôorn in hêel West-Europa en in NO-Azië (corvus corone orientalis). Doatusschn komt de boente kroaie vôorn (die oek witte pluumn het, corvus cornix). De twêe sôortn zyn ountstoan deur ander beisn 'n latstn Ystyd verschillnde populoasches anders evolueerd zyn. Ze kunn wel nog leevnde en zest vruchtboare joungn krygn, die wel eki gebeurt an de grenzn va nunder verspreidiengsgebied.
Kroain komn e bitje overol vôorn (up en round stikkn, mor oek round bebouwienge en in steejn).
Teetn
Kroain eetn vanolles, mo ze zoekn surtout achter dôo bêestn (lik bêestn die dôod ereen zyn). Z'eet oek wel fruut, zoadn, eiers, overschottn (woadeure dan der oek vele up vuulhoopn zittn) en klindere bêestn (wormtjes, fernient, muuzn, kuntjes,...).
Vôortplantienge
Kroain leggn e stik of 7 eiers in e nest da trekt up dadde van en ekster (in hoge boomn mêestol). Achter e klêne 20 doagn komn d'eiers uut en toune geevn de twêe ouders nunder teetn (oltemets nog tope met e jounk van 't joar dervôorn). Achter e goe 35 doagn vliegt z'uut.
Doenienge
Kroaien en eksters zyn styve slimme veugels. Ze zyn by de zeldzoame bêesten die de geluudn en stemmn van minsen kunn achterdoene. Ze kenn ôok simple vormen van alloam moakn voe beetr an teetn te groakn.
Voe de nootn te kroaken vliegn ze der mee hôge in de lucht en loatn ze vollen ip nen arten ounderground. Doadeure zyn der regelmoatig ruutn gebrookn in de chique veranda's en me glas overdekte binnenovekes lik in 't Vlams parlement.
Postnummer
Een postnummer of postcode es een cyfercode van 4 nummers, gebruukt deur de post voe 't sorteern van brievn gemakkelikker te moakn. Ze zyn regionoal geordend en in 't AN, de West-Vlamsche postcodes byvôorbeeld begunn allemoale met 8 (dus 8xxx).
Parmigianino
thumb|Zelfportet in e bolle spegel (1524) (Kunsthistorisches Museum, Wenen)
Girolamo Francesco Maria Mazzola, bygenoamd Parmigianino (de klêenn van Parma) Parma 11 januoari 1503 - Casalmaggiore, 24 ogustus 1540), was ‘n Italioansche kunstschilder en etser. Zyn styl was ’t toppunt van ’t maniërisme.
Zyn leevn
Parmigianino brocht z’n lêerjoarn deure in z’n geboortestad Parma. Je was loater actief in Firenze, Rome, Bologna, mo surtout in Parma. Je wierd beïnvloed deur Correggio, Rafaël en Michelangelo.
Van 1523 tout 1527 weundeg't ie in Rome, mo je most doa vluchtn vo de plunderienge van Rome. Je gink êest no Bologna, mor in 1531 kêerdeg't ie were no Parma.
Je têkende styf geirn en zyn têkeniengn woarn vul energie en bewegienge. Zyn werk was elegant en je was surtout goed ols portretschilder. Je makteg’ ôok religieuze en mythologische historiestikkn, vôortêkeniengn vo drukwerk, klêne panêelschilderyen, grôte fresco’s en verfynd erotisch werk.
Zyn uutgerekte menschelikke figeurn in gedroaide poses en ipzichtig kleurgebruuk woarn typisch maniëristisch.
Parmigianino was vroeg rype mo je stierf ol an z’n 37 joar. Je brocht z’n latste joarn deure in Casalmaggiore, nie verre van Parma.
Zyn belangrykste werkn
De Madonna del collo lungo is êen van d’oofdwerkn van ’t Italioans Maniërisme. De grôte madonna is e voorbeeld van de Figura serpentinata (gedroaide pose). ‘t Portret is ofkomstig uut de collectie van kardinoal Leopoldo de’ Medici, de joungste zeune van Cosimo II. De styf lange vingers zyn kenmerknd vo ’t Maniërisme.
1732
1729 - 1730 - 1731 - 1732 - 1733 - 1734 - 1735 't Joar 1732 is 't 32e joar in de 18e êeuwe volgenst de christelike joartellienge. thumb|Richard van Orley in La Vie des Peintres Flamands, Allemands et Hollandois deur [[Jean-Baptiste Descamps]]
Huus Capet-Anjou
't Huus Capet-Anjou of 't Huus Anjou-Sicilië was e zytak van 't Frãns Huus Capet.
De stichter was Charles I van Anjou, de joungste zeune van keunienk Louis VIII van Vrankryk. Je was groaf van Anjou en van 1266 keunienk van Sicilië, dat ton nie allêene bestound uut et eiland, moar ook uut den ounderstn helt van et Italioans schiereiland.
Os zyn zeune Charles II van Anjou hem ipvolgde, haan ze 't eiland verloorn binst de Vespersoorloge en wierd den ounderstn helt van et Italioans schiereiland et keunienkryk Noapels genoemd, lik den hoofdstad.
Charles II trouwde mè Maria van Hongareye, e zuster van keunienk Ladislaus IV van et Huus Árpád. Os heur broere Ladislaus in 1290 zounder jounges stierf, wilde ze dat heur zeune Charles Martel hem ipvolgde. Moar heur kozn Andreas III wierd verkoozn deur den oadel.
Charles Martel trouwde mè Clemence van Habsburg, dochter van de Rôoms-Duutsche keunienk Rudolf I van Habsburg, en 't was uutendelik under zeune Karel I Robert die in 1308 den êeste keunienk van Hongareye van 't Huus Capet-Anjou kwam. Et Huus blêef over Hongareye regeern van 1308 tout 1395.
Deurda Karel Robert zyn grotvoader, Charles II, keunienk van Noapels was, had ie ook ansproake kunn moakn ip et keunienkryk Noapels, mo 't was zyn nounkel Robert, de joungere broere van zyn voader Charles Martel, die keunienk van Noapels kwam.
In 1333 sloot Karel Robert een akkôord me zyn nounkel Robert in verband me d'erfipvolgienge van Noapels. Karel zyn zeune, Andreas van Calabrië, wierd uutgehuwelikt an de klêendochter van zyn nounkel, Johanna I van Noapels, dochter van Karel van Calabrië.
Karel zyn oudste zeune, Lodewyk I volgdeg hem ip in Hongareye en je was ook keunienk van Pooln.
Richard van Orley
thumb|Bacchus en Ariadne, pentêeknienge deur Richard van Orley Richard van Orley of Richard van Orley II (Brussel, 16 juli 1663 – Brussel, 20 juni 1732) was e Vlamsche kunstschilder, têeknoare en etser. Je was e telg uut e beroemd Brussels kunstnoarsgeslacht.
Van Orley krêeg zyn ipleidienge by zyn voader Pieter van Orley, e landschapschilder en miniaturist. Zyn œuvre bestoat oender andere uut e stik of 500 têekniengn, 70 originele etsn en 30 miniateurn. Je was e belangryke graveur en surtout bekend vo zyn etsn, gemakt noa têekniengn deur de kunstnoare Augustin Coppens, over de bombardementn ip Brussel deur de Fransche troepn in 1695. Je werkte ook tegoare mè zyn broere Jan die êen van de belangrykste oentwerpers van Vlamsche wandtapytn was van de loate 17e en vroege 18e êeuwe. thumb|left|De ruïnes van Brussel by de Grôte Markt achter e bombardement deur de Fransche in ogustus 1695, gegraveerd deur Richard van Orley noar een oentwerp van [[Augustin Coppens]]
Ion
thumb|150px|By en iplossienge van [[keuknzoet in woater dissocieert natriumchloride (NaCl) in twêe ioonn: 't natriumkation en 't chloride-anion]] En ion is en atoom of molecule met en elektrieke loadienge, omda 't antal elektroonn verschilt van 't antal protoonn. De loadienge van en elektron wordt volgns ofsproake anziën lyk negatief en van e proton lyk positief.
E kation is e positief geloadn ion mè minder elektroonn of protoonn, binst dat en anion e negatief geloadn ion is mè mêer elektroonn of protoonn. Teegngestelde elektrieke loadiengn wordn deur elektrostoatische kracht noa mekoar toe getrokkn, dus katioonn en anioonn trekkn mekoar an en vormn gemakkelyk ionische verbiendiengn.
Ioonn die moar uyt één atoom bestoan, wordn monoatomische ioonn genoemd, binst da twêe of mêer atoomn polyatomische ioonn vormn.
Duuvachtign
Duuvachtign (Columbiformes) zyn een orde van veugels die bestoat uut twêe families, woavan dat er êen uutgestorvn is. D' ênigste overgebleevn familie, de Columbidae, bestoat uut 42 geslacht'n en 320 sôort'n.
West Midlands (regio)
thumb|Liggienge in Iengeland De West Midlands is êen van de neegn regio's van Iengeland met een ippervlak van 13.004 km² en 5.713.000 inweuners.
Groafschappn en unitary authorities in de regio: UA = unitary authority
Pimpelmêze
Pimpelmêezn (Cyanistes caeruleus, vroeger Parus caeruleus) zyn klêne zangveugeltjes, die trekkn up koolmêezn, mo wel e bitje klinder zyn. In de wienter kuj ze vele zien aj teetn legt of hangt (surtout oapenotjes, mor oek vetbolln).
Uutzicht
Pimpelmêzetjes kommn mor e grôte 10 cantmeiter.
Ze zyn schône ekleurd, me nunder gilf buuksje en nundern rik en nunder vlerkn die blauw en groene zyn. Nunder koptje is wit met e bitje zwort (oundermêer e strieptje over nunder oogn). De boovnkant van nundern kop is blauw.
Verspreidieng en leefgebied
Pimpelmêezn kommn vôorn in bykan hêel Europa toet in 't zuudn va Scandinoavië en in 't westn van Azië. De mêeste trekkn in de wienter nie no 't zuudn. Eigentlik zyn 't busveugels, mor oundertusschn kommn ze e bitje overol vôorn, in de wienter oek vele in hovetjes woa dat er teetn uphangn is. 't Zyn echte akroboatn, die stief goed an gevulde zaksjes kunn hangn.
Teetn
Z'eetn juste lik koolmêezn en de mêeste aar mêezn olle sôortn zoadn (mor oek oapenotjes) en vele sôortn fernient, zeker an ze joungn henn.
In Iengeland zyn der die mekflosschn oopn doen (van die oude modelln die up de zulle stoan) voun 't vet die der vanboovn updryft.
Vôortplantienge
Ze moakn nunder nest in olle sôortn gatjes en ze leggn oek gemakkelik eiers in nestkassn (met e gatje die te klêne is voe koolmêezn). Ze moakn e zocht nestje va mos, hoar, wulle en pluumtjes. Ze leggn oungeveer 8 eiers, mo 't kun der oek mêer zyn. Oltemets leggn der mêer of 1 wuvetje in 't zeste nest.
Ronchin
Ronchin es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern, o de zuudkantn van Rysel zelve. 't Grenst an de gemêentn Hellem (Rysel), Lezennes, Lesquin, Faches-Thumesnil en Rysel zelve.
De bebouwienge van Ronchin es bikkansn hillegans vergroeid me dedie van Rysel en ezo es Ronchin eigntlyk ne vôorstad o de zuudôostkantn van de rienk round Rysel (mêer bepoald de D750-ottoboane) en d'A25-ottostroade. Tweis deur 't groundgebied van Ronchin lôopt d'A1-ottostroade tusschn Rysel en Parys. Der lôopn ôok teffrente yzerboan'n deur Ronchin die ollemoale ansluutn ip de Ryselse stoasjes; oftewel Lille Flandres, oftewel Lille Europe.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sent-Rictrudekerke
Bergmeuln
Een bergmeuln (of beltmeuln) is een windmeuln die up een nateurliken of kunstmoatigen heuvel stoat, wôdat den heuvel de functie van de stellienge by een stellingmeuln overnimt. In den heuvel is ter an twê kantn een deurgank of invoarte gemetst, wôdat een pêrd en karre in zyn hêelen binn'n ka ryen vô 't loan en lossn, en an den andere kant d' er were kand uutryen.
Bergmeulens zyn mêestol kôornmeulens en kunn'n zôwel een houten achtkantemeuln as een rounden stêenn meuln zyn.
Visegrádgroep
De Visegrádgroep of Visegrád 4 (V4) is e polletieke en culturele alliãnsje van vier Centroal-Europeesche landn: de Tsjechische Republiek, Hongareye, Pooln en Slovakeye. Ze zyn lid van de Europeesche Unie van 1 meie 2004.
Ze koozn Visegrád als herinnerienge an 't middelêeuws Congres van Visegrád van 1335.
Geschiedenisse
In november 1335 woarn de keunienk van Hongareye Karel I Robert, de keunienk van Pooln Casimir III de Grôotn en de keunienk van Boheemn Jan van Luxemburg tegoare gekommn in 't keunienklik kastêel van Visegrád, da ton 't polletiek center van Hongareye was.
1663
1660 - 1661 - 1662 - 1663 - 1664 - 1665 - 1666 thumb|Portret van David Teniers de Joengn deur [[Philip Fruytiers, 1655]] 't Joar 1663 is 't 63e joar in de 17e êeuwe volgenst de christelike joartellienge.
11
8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 't Joar 11 was e geweun joar die begost ip e dunderdag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissn
thumb|Germanicus Julius Caesar
Gert Verheyen
Carrière
Gert Verheyen es begunn als joung gastje by Hoogstraten VV (1978 - 1986) en Lierse SK (1986 - 1988). Doar es 't ie ipgemerkt gewist deur de scouts van Anderlecht en mè vee vertôon getransfereerd. Ol rap bleek da zyne styl niet paste by 't spel van Anderlecht en oloewel dat ie der 4 joarn gebleevn es, eit ie der nôoit de vulle woarderynge hèd. In 1992 ei 't ie ton veranderd van ploeg en es 't ie no de grôte concurrent Club Brugge gegoan. Doar eit ie êen van de mêest succesvolle perioodn van de ploeg meegemakt, en volgns vele es da in grôte moate an em te dankn: in de vêertien joar dat ie voo Club Brugge gespeeld eit, eit ie 199 goals gemakt. In die periode es 't ie vuuf kêers landskampioen gewist en eit ie vier kêers de beker van België gewonn. Ip de 5de meie 2006 es 't ie gestopt me voetbolln.
Europees eit ie ôok een antal records gebrookn, zô wos 't ie de êeste Belgische speler die 100 Europese matchn eit gespeeld. Doarin eit ie 22 goals gemakt, evenvele lik Raoul Lambert.
In de nationoale ploeg eit ie ôok een grôte rolle gespeeld: ie eit 50 matchn gespeeld woarin dat ie 10 goals eit gemakt.
Achter zyn voetbolcarrière
Achter zyn carrière als actievn voetboller eit ie een joar jeugdtrainer gewist by Club Brugge. Doarachter es 't ie begonn mè ne klêerwinkel in Knokke, tôpe me zyn vrouwe (dat 'n lêern kenn et in Dancing High Street in Oogstroatn (Frank Raes vertelde dadde vroeger iddern match woadat 'n commentoar up goaf).
Marbais
Marbais (Nederlands: Marbeek, Woals: Marbé) is e dêelgemêente van de Woalsche gemêente Villers-la-Ville in de Belgische provinsje Woals-Brabant.
Geboorn in Marbais
thumb|left|Kapelle Notre-Dame du Triolet (1756)
Emelgem
Emelgem is e dêelgemêente van Yzegem en 't weun e grôte 5000 minsn. 't Wos een gemêente ip zyn eign tot in 1965.
Noame
De noame Emelgem koumt verzekers van 't uus van e zekere Emilo (of e noame die der ip trekt), ne Germaan of ne Frank die der was kommn weunn.
Beziensweirdigheedn
thumb|left|Sinte-Pieterskerke
13
10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 't Joar 13 was e geweun joar die begost ip e zundag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissn
thumb|Beeld van Tiberius ([[Louvre)]]
Levantynsche Zêe
thumb|right|300px|Liggienge van den Levantynschn Zêe De Levantynsche Zêe es de noame die gegeevn wierd an 't ôostelyk gedêelte van de Middellandsche Zêe (apeupri olles van 't woater dervan wa ôostelykker ligt of 24 groad'n ôosterlengte). De Levantynsche Zêe wierd gegrensd deur Turkeye in't nôordn, deur Syrië, Libanon en Israël in't ôostn en deur Egypte in't zuudn. In't nôordwestn lôopt de Levantynsche Zêe tusschn de Grieksche eyland'n Rhodos en Kreta oover in d'Egeïsche Zêe. In't midd'n dervan ligt 't eyland Cyprus.
De noame van de zêe verwyst noa de Levant, wa de noame es van't ôostelyk kustgebied van de Middellandsche Zêe, doa woa de zunne ip komt vanuut oes standpunt bekeekn (wa komt van levare, wa "ipstoan" wilt zeggn in't Latyn). De zêe es ol sedert de verre Oudeyd en vrêe belangrykke plekke woa der teffrente scheep'n deur passeern. De belangrykste riviere die uutmoundt in den Levantynschn Zêe es de Nyl. O den ôostkant van de Nyldelta ligt et Suezkanoal wa de verbindienge makt mè de Rôo Zêe.
Beuter
Beuter is e vaste kneedboare emulsie van woater en melkvet, die verkreegn is uut melk, room, melkwei of e mingelinge dervan.
Productië
Beuter kan machinoal of handmoatig gemakt wordn. Êest wordt 't melkvet van de melk geconcentreerd. Vroeger wierd 't vet handmoatig van de melk geschept, nu wordt er doar e centrifuge vôorn gebruukt. 't Geconcentreerd melkvet wordt ton gekarnd. De room wordt roundgeslingerd woadeure da de vetdêeltjes nog mêer an mekoar goan plakkn. De beuterkorrels begunnen ton boovn te dryvn. Achter 't karnen kryg je beuter en kerremelk. Vor 1 kg beuter te moakn he je 22 à 27 liter melk nôdig.
Geschiedenisse
't Moakn van beuter bestoat al duzendn joarn. Beuter wierd nie allêne gebruukt vo t' eetn mor ook ols geneesmiddel, offergoave en schoonheidsproduct. De room wierd vroeger ip de boerderye me d'hand gestampt in e stampkarn tout da de vetbolletjes loskwoamn van de kerremelk. De vetbolletjes wierdn ton gekneed en gezoutn vo langer te kunnen bewoarn. Achter 't kneedn wierd de beuter in vormn gedoan, g'amballeerd en ip de markt verkocht.
De Vlamsche kustvlakte had e styve goeie reputoatië vo zyn beuter. De veeteelt van de polders leverde styve goeie beuter, die nie allêne in Vloandern mor ook tout verre over de grenze verkocht wierd. In 't begun van de 15ste êeuwe wierd er al beuter verkocht ip de beutermarktn in de lêge landn. In Vloandern was 't de gewente van de beuter in typische kogelvorm noa de markt te bringen, ingepakt in linnen doekn en in beuterkuupn. In 't begun van de 17ste êeuwe was Diksmude styf gekend vo zyn beutercommerce nie allêne in de Spoansche Nederlandn moa der wierd ook uutgevoerd noa Fransche steedn lik Parys. In de 18ste en 19ste êeuwe was d' "Ostendsche butter" (eigntlik van Diksmude) ip de markt van Londn styf in trek.
Voedingsweirde
De productnoame beuter is beschermd en moet ten minste 82% melkvet bevattn.
Stellingmeuln
Een stellingmeuln is een windmeuln die hoge genoeg moe zyn, vôr in een bebouwde komme genoeg wind te kunnn vangn. Vô de meuln te kunnen bedienn moet er olverwege een stellienge (ook wel omlôop, galerye of balie genoemd) zyn, die round de meuln lopt. Vanof de stellienge bedient de meulenoare de meuln vô de wiekn up de wind te loatn droain en vô 't vôreleggn van de zeiln an de wiekn.
Beneën is ter genoeg ruumte dat een pêrd en karre (of zels een otto) kan binn'n ryen. De voet van een stellingmeuln is mêestol van stêen gemakt, moa boovn de stellienge is 't mêestol een houtn konstruktie.
Stellingmeulns wordn over 't olgemêen as kôornmeulens, oliemeulens of pelmeulens gebruukt.
Groundzeiler
thumb|'t Platsn van de zeiln (Lunteren, Nederland. Een groundzeiler is een windmeuln die vanof de ground kan bediend wordn. Deur den gedroungn bouw schêrn de droaiende wiekn over 't erf round de meuln. De meuln wordt deur de meulenoare vanof de ground upgezeild. 't Materioal vô de konstruktie kan verschilln, en zôwel houtn achtkantemeulens as rounde stêenn meulens kunnn as groundzeiler gebouwd wordn.
Da type meulens wor gebouwd in locoaties wôdat der winnig in de weg zit van de wind, gelik up de polders. De mêeste poldermeulens zijn groundzeilers. Groundzeilers die as kôornmeuln zyn ingericht, viend 'n mens mêestol in streekn mê veel wind of wôdat er een nateurlike verhogienge in 't landschap zit.
Ille-et-Vilaine
Geschiedenisse
't Departement is êen van de 83 departementn die ipgericht zyn binst de Fransche Revoluusje, de 4e moarte 1790, krachtns de wet van 22 december 1789, uut e dêel van de provinsje Bretagne.
Geografie
Ille-et-Vilaine grenst an de departementn Manche in 't nôordôostn, Mayenne in 't ôostn, Maine-et-Loire in 't zuudôostn, Loire-Atlantique in 't zuudn, Morbihan in 't zuudwestn en Côtes-d'Armor in 't nôordwestn. In 't nôordn ligt 't Iengels Kanoal.
De belangrykste steedn van 't departement zyn: Rennes, Saint-Malo, Fougères, Bruz, Vitré, Cesson-Sévigné, Saint-Jacques-de-la-Lande, Pacé, Betton en Chantepie.
Inweuners van Ille-et-Vilaine wordn Bretilliens genoemd.
Bouwkundig erfgoed in Zevekote
Lyste van bouwkundig erfgoed in Zevekote:
Elektron
right|300px| 'n Elektron (symbool e-) is e subatomair dêeltje (kleinder dus of en atoom), woarvan dat d' elementaire elektrieke loadienge negatief is. Elektroonn moakn dêel uyt van d' êeste generoasje van de familie van de leptoonn en wordn anziën lyk elementaire dêeltjes die nie in andere dêeltjes te splitsn zyn. Juste lyk al d' elementaire dêeltjes hèn elektroonn eignschappn van zowel dêeltjes of golvn. Ze kunn botsn met andere dêeltjes en ze kunn diffracteern lyk lucht (van e lampe).
North East England
thumb|Liggienge in Iengeland North East England (Letterlyk: Nôordôost-Iengeland) is e regio van Iengeland met een ippervlak van 8.592 km² en om en by de 2.500.000 inweuners. 't Is doamee de regio met de minste inweuners.
De regio bestoat uut de volgnde groafschappn en unitary authorities:
1314
1311 - 1312 - 1313 - 1314 - 1315 - 1316 - 1317 't Joar 1314 is 't 14e joar in de 14e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|[[Philippe IV van Vrankryk en familie. Zyn zeuns Charles IV en Philippe V, zyn dochter Isabelle (vrouwe van Edward II van Iengeland), hemzelve, zyn oudste zeune Louis X en zyn broere Charles van Valois]]
Eddy Wally
thumb| Eddy Wally Eddy Wally, geboorn als Eduard Van De Walle (Zelzate, 12 juli 1932 - 6 februari 2016 ) was nen charmezanger.
E stoeg êest op de mart mè sjakosjn, loater kwam 'n fulltime zanger. Bekende liedjes zyn: Chérie, Ik spryngn ut m'n vliegmachien, Als marktkramer ben ik geboren. Je noemde g' emzelve The Voice of Europe en j'at ook ne fanclub in Olland. Wally adde lange tyd e dancing in Ertvelde.
D'r wierdt dikkers met em gelachn, moa Eddy Wally ed upgetreedn in China, Duutsland, Verenigd Keunienkryk, Ostralië, Zuud-Afrika en Rusland. Bovendien verkocht 'n styf vele ploatn.
Eddy Wally was getrouwd me Mariëtte Roegiers en j'et e dochter, Marina, uk een zangeresse.
Yvegem
Yvegem (in 't Nederlands Ingooigem) is e dêelgemêente van Anzegem. 't Weunn oungeveer 2200 minsn.
Noame
De noame komt van 't Germoans *Ingwihaheim, dus de weunplekke van Ingwiha (en zyn famille).
Interessantigeedn
thumb|left|De kerke van Yvegem
Bouwkundig erfgoed in Kachtem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Kachtem:
Classic Brugge-De Panne
thumb| Sylvain Chavanel, Driedoagsche van De Panne 2013, tydrit De Classic Brugge-De Panne (officieel Oxyclean Classic Brugge-De Panne) is 'n êendoagsche koers tusschn de steedn Brugge en De Panne in West-Vloandern.
De koers is ipericht in 1977 in de vorm van 'n etappekoers oender de noame Driedoagsche van De Panne-Koksyde (dikkers ofekort tout Driedoagsche van De Panne) en deurde drie doagn.
De koers is verreedn ende moarte ip e woensdag, vo de vrouwn dunderdag, e weke achter Miloan-San Remo.
Nauw van Kales (departement)
't Nauw van Kales (Frans: Pas-de-Calais) es e departement in de regio Hauts-de-France in't nôord'n van Vrankryk (nummer 62). De noame komt van de gelyknoamige zêe-nauwte tusschn Vrankryk en Iengeland die o de nôordwestkantn van't departement ligt. Inweuners van't Nauw van Kales word'n in't Frans Pas-de-Calaisiens genoemd. D'ôofdplekke es Atrecht (ofte Arras in't Frans).
Geschiedenisse
't Departement Nauw van Kales es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo't grôotste gedêelte uut 't vroegere groafschap Artesië angevuld mè en stik uut d'oude provinsje Picardië, mè ier en doar e klêen stikske da in't Ancien Regime by 't Groafschap Vloandern ôordigde. Lodewyk XIV ad Artesië en êeuwe idder verooverd up de Spoansche Nederlandn.
Et Nauw van Kales eit styf geleen ounder de Duutsche bezettienge binst den Êestn Weireldoorloge. 't Wos een van de grotste slagveldn.
't Departement vormde vroeger tôope mè 't Noorderdepartement de Fransche bestuurlikke regio Nôord-Nauw van Kales, mo ôort sedert d'erindêelienge van de Fransche regio's in 2016 by de nieuve regio Hauts-de-France.
Geografie
thumb|left|320px|Koarte van de belangrykste woaterweugn in't Nauw van Kales 't Nauw van Kales grenst an't Nôorderdepartement in't nôordôostn en't ôostn en an't departement Somme in't zuud'n. O de westkantn ligt et Iengels Kanoal en in't nôord'n en nôordwestkantn ligg'n de zêenauwte Nauw van Kales en de Nôordzêe. De kuststrooke wierd d'Opoalkuste genoemd. 't Es iere da ôok Koap Blankenesse en Koap Zwartenesse ligg'n.
Deur't departement lôopn teffrente gekende rivier'n; O de nôordkantn ligg'n stikk'n van de Deule, de Leie en de Aa die olledrie gedêeltelyk de schreeve vorm'n mè 't Nôorderdepartement. In't ôostn ligt de Skarpe die van 't ôofdplekke Atrecht richtienge Dowoai in't Nôorderdepartement strôomt en doar uutmoundt in de Schelde. Mêer o de zuudkantn liggn de Canche en d'Otie die van't Plateau van Artesië westwoarts noa't Iengels Kanoal strôom'n. D'Otie vormt de grenze mè 't departement Somme en es istorisch de schreeve mè de regio Picardië. De Ternas es e zy-riviere van de Canche en gaf oar noame an de streke Ternasland. In't nôordwestn ligt ôok nog de Liane die by Bonen in't Kanoal uutmoundt.
't Ôogste punt van't departement Nauw van Kales es 212 mèiters ôoge en ligt ip't groudgebied van de gemêente Alkn in de côtée van Bonen.
Arroundissementn
't Departement Nauw van Kales bestoat uut zeevn arroundissementn en et 39 kantongs en 891 gemêentn. De zeevn arroundissementn zyn:
Grotste steedn
Et departement es een van de dichtst bevolkte en mêest verstedelikte regio's van hil Vrankryk. De tien grotste gemêentn noar inweunertal zyn:
Commerce
Lange tyd woarn de koolpittn e grote bronne voe werk voe de hele streke. An 't ende van de twintigste eeuwe woarn ze nie mei rendoabel en de bedryvn die de pittn uutboattn, giengn failliet. De gevolgn voe de platselikke bevolkienge woarn desastreus. In de kortste keern ountstound d'r grote weirklôoseid. De streke es momenteel een van de oarmste regio's van heel 't land.
Sinsdien focust et departement em mêer up Iengeland, da oundertusschn een van de nauwste handelspartners es gekomm'n.
Bouwkundig erfgoed in Oarsele
Lyste van bouwkundig erfgoed in Oarsele:
Fazantachtign
De fazantachtign (Phasianidae) zyn e familie van d' hoenderveugels (Galliformes), woarounder de kiek'ns, de fazant'n, de kwakkels, de kalkoens, de patryzn en de pauws.
De familie telt 182 sôort'n in 52 geslacht'n.
Yerevan
Yerevan of Erevan (Armeens: Երևան, Jerew a n; Azerbeidzjoans: İrəvan; Russisch: Ереван, Erewan) is d' hoofdstad van Armenië en de grotste stad van 't land. De stad is gesticht in 782 vo Christus en is doamee êen van d' oudste steedn ter weireld.
De stad ligt an de riviere de Hrazdan. Vanuut de stad is de berg Ararat te ziên die ip Turks groendgebiêd ligt. Die slapende stratovulkoan is 5.137 meter hoge en is e nationaal symbool vor Armenië.
1800
1797 - 1798 - 1799 - 1800 - 1801 - 1802 - 1803 't Joar 1800 is 't 100e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Slag by Marengo
1430
1427 - 1428 - 1429 - 1430 - 1431 - 1432 - 1433
Pynboom
Taksonomie, nomenklateure en kodifikoasje
Pynn zyn noaktzoadign. 't Geslacht is oendreverdêeld in drie oendregeslachtn, gesteund ip de kenmerkn van keegle, zoad en noaldn :