cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ostensche Compagnie
Upvolger
Een van de grote andeelouders was de bankier Charles de Proli. Ze zeune Pierre begost in 1781 met den ipvolger: de Azioatische compagnie. Dankzy de sloavnandel marcheerde da styf goed, mo voe polletieke redens en 't failissement van de Proli was da rap were upgekuust in 1785. Ostende is dus nog een endje e bloeind centrum gewist voe sloavenandel.
Boule de Berlin
thumb| Boule de Berlin Een Boule de Berlin of Boule de L'Yser is een sôorte boogvuldre (patisserie) van de familie van de beignets.
Recept
't Recept is redelik specifiek. Dat hèt alles te moakn mè 't bakkn. Vo 't dêeg wordt er buutn blomme ook eiers, woater, melk, zout, sukers, rysmiddel en neffest beuter ook verschillige vettn gebruukt. 't Dêeg moe genoeg gekneed wordn en zeker ook genoeg ryzn. Os 't dêeg nie genoeg gereezn is ontploffn de bolln by 't contact met de friteurolie, ofwel absorbeern ze d' olie lik e spoensje. Achter 't bakkn wordn de boules gekoeld en gevuld me crème of confiteure. In Berlyn zelve doen ze der assan confiteure in en noemen ze 't gebak "Pfannkuchen", mor tegen pannekoekn zeggen ze "Eierkuchen". Ton wordt er blomsuker ipgestrôoid.
Geschiedenisse
Der zyn al mè confiteure gevulde bolln ontdekt in Egyptische groavn die dateern van vo 2000 joar v.C. Binst de middelêeuwn woarn der al verschillige varioaties van 't recept en d' êeste definitië van Berlynsche bolln die weregevoundn is, komt uut 't joar 1775: een rounde bolle uut gesukerd dêeg, gebakkn in friteurvet, gevuld mè frambooznconfiteure en bestrôoid me blomsuker.
Oorloge
Achter den Êestn Weireldoorloge wildn de menschn de noame Boule de Berlin nie mè gebruukn omdat da te Duuts klounk. Doarom wierd de boule ommegedopt noa Boule de L’Yser. Tegenwoordig meug je gerust were Boule de Berlin zeggn zounder schêef bekeekn te wordn.
Lyste van provincioale domeinn in West-Vloandern
De provincie West-Vloandern eit ênigte provincioale domeinn. Da zyn natuur- en recreoatiegebiedn die deur de provincie wordn beheerd. In 2006 teldige de provincie een vichtiental provincioale domeinn, met een totoale ippervlakte van 1290 hectoare.
Alle provincioale domeinn zyn toegankelik vo 't publiek van 's nuchtens tot 's oavends.
Vôder van de reste eit de provincie ôok enigte "groene assen". Da zyn nogal dikkens oude spoorwegbeddiengn.
Bomkapelleke
thumb|right|'t Bomkapelleke thumb|right|De gedenkploate
't Bomkapelleke is een kapelleke in de Kapellestroate in Kôoskemp.
Geschiedenisse
De kapelle hè gebouwd gewist in 1913 deur de familie Declercq omda ze zo blie woarn da underne odste zeune zyne dienstplicht nie moest doen. Bistn Twiddn Weireldoorlog, ip 20 juni 1944 zoatn der 72 minsn in en rond de kapel te biddn en te skuln omda Kôoskemp ton wer gebombardeerd deur de Deutsers. Twoalf bommnwerpers smeetn rond de 500 bommn ip Kôoskemp. Êen doavan viel ip de boane vô de kapelle ip moa ne mêtre van de persoann die doa zoatn. De bomme ontplofte gelukkeluk nie, moa skeurde oopn. Der vieln gin doa of gewondn wa wer gezien as een miroakle. De kapelle at doavoarn de noame Heilig Hartkapel.
In de kapel hangt de oopngeskeurde bomme en een plakoat met n' utleg van de gebeurtenisse. Der angt ôok ne foto en een noamnlyste van de 72 overleevdn van 't bombardement. Ip de stroate vô de kapelle stoat de plekke woa dat de bomme viel angetêkend.
Erdenkinge
Joarliks weird ip 20 juni nog ne klêne bedevoart g'organiseerd van de parochiekerke noa 't kapelleke.
Jan Callewaert
Jan Callewaert (Wielsbeke 1956) es nen West-Vlamschn manager. Ie stoat an't ôofd van et beursgenoteerde Option, een bedryf uut Leuven.
Boek
Jan Callewaert eit nen boek geschreevn "Van de hemel naar de hel en weer terug", over het veroal van zyn bedryf Option.
Tokio Hotel
Tokio Hotel is e rockband uut Magdeburg in Duutsland. Ze zyn opgericht met de noame 'Devilish' in 2001 deur de twiliengbroers Bill e Tom Kaulitz, tegoare me Gustav Schäfer e Georg Listing, achter da ze makoar byn en optreedn lêern kenn enn. De broers Kaulitz moakn voogns nunder eign ol muziek van nundr neegn joar vors, deur da ze nundr stiefvoader enn achter gedoan. Schäfer e Listing kendn makoar al van in de muzieklesse. Achter da Bill Kaulitz mee a gedoan an 't programma Kinder-Star-Search, is nundern groep in 2003 ountdekt deur 'n Duutsn muziekproducent Peter Hoffmann.
Carrière
Ip 15 augustus 2005 wird underne jiste single, Durch den Monsun, utgebrocht mi ne videoclip die dichte bie Berlijn was ipgenoomn. Da nummer wierd in gjil Dutsland direct nen immenske hit en t stond binnen de weke ip de jiste plekke in de Dutse hitparade, en da bleef azwu vwor nog een poar weken. De gasten van TH moestn achter de grwute vakance vaneigens geweun weer noa skole, moar da wird veel te lastig deur al die reporters, fotograven en tv-teams die ip udder stondn te wachtn iedern dag. Dus damee gingen ze moar ip privélesse.
Ip 19 september kwam ulder jiste album, Schrei, ut, davwoarn schreef zangre Bill Kaulitz de mjiste nummers. Da album skoot wuk direct na de jiste plekke van de Duitse hitlijstn. 't Succes bleek dus echt wel goed te zinne en ze groeidn rap ut tot de populairsten en succesvollsten Dutsen band woit. Wuk in Zwitserland en Oostenrijk gingen ze nog zjirre naar den top van de hitlijsten. Nen jisten tour, in december 2005, was achter een poar doagen al gjiltergans utverkocht. Vwo die reden wird in februari/maart 2006 nen extra tour ingelast, wavan da de tickets ipnieuw direct weg woaren. 't Totaal aantal bezoekers van de twji tours was wel mjir of 20.000 man. Wuk udder twjide album, Zimmer 483, da in 2007 ut kwam, was een grwut succes, en wuk ol udder singels van da album dan ze ton utgebracht ein.
Lengtegroad
miniatuur|300px|De lengte- en breedtegroadn ip e koarte van d' Eirde.
Tokio Hotel
Carrière
In 2007 brochten ze udder jiste ingels album ut. Een poar nummers van udder twji dutse albums wirden noar 't ingels vertoals en da kwam ip 't album Scream (dat in dutstoalige gebiedn wird uitgebrocht onder den titel Room 483). Als jiste single wird Monsoon utgebrocht, een vertoalinge van udder nummer Durch den Monsun. 't Nummer wird in verskjin Europeese landn een grwot succes woardeure da den band wok in de reste van Europa mjir en mjir bekend kwam. In 2008 wird er ton wok nen derden tour ondernoomn die deur gjil Europa ging. Azwu brochten ze wuk een live versie ut van udder album Zimmer 483 en wok een DVD-ipnoame van jin van ulder concerts. Intussen woaren ze wuk ol bezig met Grwut-Brittanië en wuk butten Europa deure te breken. In Grwut-Brittanië es ulder succes tot nog toe redelijk kljinne. Aljinne de single Ready, Set, Go! kwam in de Britse hitlijstn, en ton nog moar ip de 77ste plekke. In Canada kwam dezelfsten single ut ip de 80ste plekke, terbinst, in Amerika ulder singles nog nie woaren binnengekomen in den Billboard Hot 100.
Lengtegroad
miniatuur|300px|De lengtegroadn lôopn rechte, divergeernd vanof de nôordpool.
De lengtegroad es soamen met de brêedtegroad een geogroafische posisieandudinge in bolcoördinoatn. Ie wordt utgedrukt in bolcoordinoatn als volgt:
Tokio Hotel
Carrière
Ulder derde album ging jist utkomen tussen januari en moarte 2009, in 't duts en in 't ingels, moar 't kwam eigenlijk moar ip 2 oktober 2009 ut, onder de noame Humanoid.
1822
1819 - 1820 - 1821 - 1822 - 1823 - 1824 - 1825 't Joar 1822 is 't 22e joar in de 19e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Westmalle (trappist)
thumb|right|De drie sôortn Westmalle Westmalle is e trappistnbier die in d'abdy van Westmalle ebrouwn is.
Tokio Hotel
Carrière
Ip 12 mei moakten Tom en Bill Kaulitz bekend dat er nen nieuwen album ievers an 't ende van 2013 ging utkoomn, en den titel ging begunnen mee de letter 'K'. En jin van de singels derip ging begunnen met de 'G'. Ze moakten ip 16 december 2013 via Twitter en Facebook wok bekend dan ze nen nummer adn ipgenoomn tesoamen me den band Rock Mafia, Wyclef Jean en David Correy. 't Nummer noemde 'I Am' en me da liedje kwoamen ze tesoamen me 't Amerikaanse netwerk 'NFL Characters Unite' ut teegn discriminoatie, pestn en vworwordeeln.
Westmalle (trappist)
In 1836 is d'adby overegoan no d'orde van de trappistn en in da zeste joar zyn ze begunn'n me bier te brouwn, wel nog voun eign gebruuk. Twientig joar loater zyn ze 't ouk begunn verkoopn.
Lengtegroad
Belgischn standoardtyd
Omwille van de tringrôosters vô de trings die sedert 2 mei 1835 deur Belgie reedn, wos't er nôod an e standoardtyd. Doarom wyrdt er ip 22 februoari 1836 e KB gepubliceerd dat den anleg van meridioanlynn regelde. Dedee wyrdn gebruukt vô de zunnetyd te bepoaln en an d'and doarvan t' achteroaln van den lokoaln tyd van Brussel en dus den universeeln tyd van Belgie.
Tokio Hotel
Carrière
Ip 3 september 2014 wird bekendgemaakt da ulder album Kings of suburbia ging utkoomn ip 3 oktober 2014.
1822
Gebeurtenisn
thumb|De Massacre van Chios deur Eugène Delacroix
Lengtegroad
Belgischn standoardtyd
In Westvloandern ligt er ip de markt van Brugge e meridioan van bronzn noagels uut 1997 ip de grond. Doarip volt ton 's noens de scouwe van e koopern bol uut 1480 da vanboovn ip 't dak van Huus Bouchoute stoat. miniatuur|links| Huus Bouchoute ip de markt van Brugge
Brêedtegroad
thumb|300px|De lengte- en breedte groadn ip e koarte van d' Eirde.
thumb|300px|De lengtegroadn lôopn rechte, divergeernd vanof de [[nôordpool.]]
De brêedtegroad es soamen met de lengtegroad een geogroafische posisieandudinge in bolcoördinoatn. Ie weird ip de volgende manier berekend:
Dienen oek kan maximum 90° bedroag'n. Lengtegroad en brêedtegroad zyn dus nie ip dezelfde maniere gedefinieerd. Ten nôord'n van de evenoare spreekn we van nôorderbrêedte, ten zuud'n van zuderbrêedte.
1964
1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 't Joar 1964 is 't 64e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Muziek
Populaire liedjes:
Kriftachtign
De kriftachtign (Crustacea) vormn e substamme van geleedpôotign mè bekende bêestn lik krabbn, kriftn, geirnoars, pissebeddn en zêepokkn.
De 67.000 beschreevn sôortn varieern styf in grotte van Stygotantulus stocki 0,1 mm toet de Japaneesche kobbekrabbe met e pôotspanwydte toet 3,8 m. Juste lik andere gelêedpôotign èn kriftachtign  een exoskelet die ofgesmeetn wordt by ’t groein (vervelln).
De mêeste kriftachtign leevn vry in ’t woater, moar ook sommigte ip 't land (pissebeddn), sommigte zyn parasitair (visluuzn, toengeworms) en andere zyn sessiel (zêepokkn).
1768
1765 - 1766 - 1767 - 1768 - 1769 - 1770 - 1771 't Joar 1768 is 't 68e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
1576
1573 - 1574 - 1575 - 1576 - 1577 - 1578 - 1579 't Joar 1576 is 't 76e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Julien Vervaecke
thumb|Julien Vervaecke Tour de France 1929 Julien Vervaecke (Deisel, 3 november 1899 - Roncq (Frankryk), meie 1940) wos ne West-Vlamsche coureur. Je wos prof van 1924 toet 1936. In 1930 het ie Parys-Roubaix gewonn. Je wos dn oedere broere van Félicien Vervaecke, die ook profcoureur wos.
In meie 1940, by 't uutbreekn van de Twidde Weireldoorloge, is 't ie dôodgeschootn gewist deur e detachement van 't Brits leger omdat ie zyn huus nie wildege ofstoan. Zyn stoffelik overschot is moa weekn loater gevoendn an de Frans-Belgische grenze. De juste doatum van zyn dôod is nôais geweetn.
Belangrykste uutsloagn
1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932
Schelde (departement)
thumb|350px|Departement Schelde (Escaut) 't Departement Schelde (Département de l'Escaut) was e Frans departement die gevormd is in 1795 by d' annexoasje van de Zuudelike Nederlandn by Frankryk. 't Is genoemd noa de riviere de Schelde. 't Bestound uut 't ôostelik dêel van 't groafschap Vloandern en Zêeuws-Vloandern.
31 juli
31 juli is den 212stn dag van 't joar (213stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 153 doagn toet 't ende van 't joar.
1798
1795 - 1796 - 1797 - 1798 - 1799 - 1800 - 1801 't Joar 1798 is 't 98e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|De Georgische keunienk Erekle II. Liechtnstein wos in 1798 't êeste land da de dôodstraffe ofschaftige.
Centroal-Frankischn Rymbybel
Den Centroal-Frankischn Rymbybel es en middeleeuws commentoar up den Bybel da surtout toalkundig van belang es. By uus es 't voorol interessant vo de studie van 't Oudnederlands.
Oorsproung en daterienge
Van da commentoar bluuvn d'r ollene moa enigste fragmentn over die gevoundn èn gewist tusschn 1866 en 1922.
De daterienge van middeleeuwse religieuze poëzie es oessan e moeilikke zoake. De schattiengn loopn uuteen van d'elfste eeuwe tot 1160.
Toale
De toale van de tekstn doe nie styf Nederlands an. 't Geheel komt eerder vroeg-Middeloogduuts over.
Da komt omdat et e roare miengelienge es van Middelfrankisch, Nederfrankisch en/of Saksisch (ook wel Nederduuts of Platduuts genoemd). Verzekers wos den oorsprounkelikkn tekst Middelfrankisch, en Oogduuts dialect, moa èt ze deur ne 'vertoaler' uut de streke van et Rynland erwerkt gewist. Dienen bewerker veranderde uutgangn, vervoegiengn en woordnschat an zyn eigen toale die 't middn oudt tusschn Oudoostnederfrankisch en Middelnederfrankisch.
Da wos in dienen tyd nie roar. In plekke van klakkeloos in 't Oogduuts te schryvn, verkoozn ze dikkers om ne bestoandn tekst gedeeltelik an te passn an under eigen toale. De toale van Hendrik van Veldeke es ook ofwisselend Nederlands of Duuts genoemd.
Fragment
D'n tekst goat over de veroordelienge van d'apostels Petrus en Paulus.
Butstekker
De geweune butstekker (Phalacrocorax carbo, Nederlands: aalscholver), is e groote woaterveugel uut de familie van de butstekkers (Phalacrocoracidae), woavan dan der zeker 40 soortn bekend zyn.
Uutzicht
Butstekkers zyn pelikoanachtign mè glanzende zwart-groene en bruune pluumn en een ipvallnde witte koake met e gilwe vlekke an under bek. Z'hèn e lange slanke nekke en ip de boovnkant van under bek zit er een hoak. De vlerkn hen e spanwydte van e meter. Under pootn hèn zwemvliezn woadeure dan ze goed kunn zwemmn. Ze vangn vis deur te duukn.
Leevnswyze
Butstekkers rustn dikwils uut in groote groepn ip zandbankn, rotsn, stoakn of in boomn. Z'hèn gin vetloage die lik by andere woaterveugels woater ofstoot en doarom zittn ze dikwils met oopn vlerkn in de zunne vor under te droogn. Under pluumn loatn woater deure anders zoun ze nie kunn duukn. Ze vliegn in V-vorm. thumb|left|Butstekker die hem lat droogn met oopn vlerkn
Eetn
Butstekkers eetn doageliks zeker 500 gram vis, moar ook schoalbeestn en amfibieën. Ze duukn zowel in zoet, zout of brak woater. Ze kunn langer of e minute oender woater bluuvn en mè zwemvliezn an under pootn kunn ze goed achter under prooie zwemmn.
Voortplantienge
Butstekkers zyn styve sociale beestn. Ze broedn dichte neffest mekoar in kolonies. 't Nest bestoat uut takkn. De wuuvetjes leggn 3 á 4 blauwe eyers die met e krytloage bedekt zyn. De joengsjes vliegn al achter twèe moandn uut en achter twèe joar zyn ze vulwassn.
Verspreidienge en leefgebied
Butstekkers leevn ip al de continentn van d'eirde, in kustgebiedn van zeeën en by meern.
In Afrika en Azië wordn speciaal getrainde butstekkers gebruukt vo vis te vangn vo de mens. E rienk roend under nekke belet dan ze de prooie zelve zoun inzwelgn.
De butstekker is e beschermde veugelsoorte. In 2008 en 2009 was ter een heftige stryd tusschn veugelbeschermers en sportvisschers over de vroage of dat de butstekker e beschermde veugelsoorte moe bluuvn of nie.
Oud Sint-Jan
thumb|Zykant van 't Oud Sint-Jan 't Oud Sint-Jan van Brugge, an den overkant van d'Onze-Lieve-Vrouwekerke, is êen van de grotste domeinn in de binnstad.
’t Hospitoal wierd gesticht in de 12e eeuwe en is êen van d'oudste in Europa. In dien tyd lag ’t juste ip de grenze van de stad, dichte by de Mariapôorte van d’eeste stadsomwallienge die nu nie me bestoat.
’t Oudste dêel zyn de zieknzoaln van de 13e en 14e eeuwe by de kapelle. Binst de middeleeuwn loagn de ziekn by de kapelle want under zielzoaligeid was belangryker of geneezn.
De kapelle wordt nu gebruukt ols museum: Memling in Sint-Jan, woa dan d'r zes mêesterwerkn te zien zyn van Hans Memling w.o. ’t weireldberoemd reliekschryn van d’Illige Ursula en ook ’t grôot altoarstik: De Mystieke trouw van d'Illige Catharina, me de twi patroonillign van ’t hospitoal: Johannes den Doper en Johannes den Evangelist. ’t Hospitoalembleem is e lammetje en e gifbeker, de typische attribuutn van de twi illign.
'n Ander interessant ounderdêel van ’t hospitoal is d' Oude Apotheke (17e eeuwe). ’t Museum toogt de geschiedenisse van ’t gastuus en de zieknzorg van in den tyd.
Geschiedenisse
D’eeste hospitoaln in West-Europa kwoamn d’r in de vroege Middeleeuwn. ’n Hospitoal was gin echt zieknuus mor e gasthuus, 'n ipvanghuus woa dan d’oarme menschn en ziekn ounderdak, eetn en verzorginge kostn krygn. Ook pelgrims en reizigers woarn welkom. Ollêne menschn me besmettelikke ziektes mochtn nie binn.
Zo’n instellinge was verboundn met e klooster, want kloosterlingn mostn volgns de regel van Benedictus barmhertig en gastvry zyn. D’r was gin dokteur, mo wel e paster want ’t domein was e zelfstandige parochie.
De ziekn loagn in grôte zoaln neffest makoar en on d'r te vele woarn mostn ze de beddn dêeln. Ols remedie wierdn geneeskrachtige kruudn gebruukt.
’t Was mor achter de Fransche Revoluusje dan de gildn en broederschappn verdweenn.
Van 1835 organiseerdn ollêne nog d’universiteitn geneeskundestudies en begost de medische weetnschap voruut te goan.
Groep (algebra)
Ne groep is in wiskunde 'n verzoamelienge met doaby 'n bewerkinge die an 'n antal eigenschappn vuldoet. De theorie van de groepn is ountwikkeld deur Evariste Galois.
Definitie
Ne groep (G, *) is 'n nie-lege verzoamelinge G me 'n bewerkinge me de volgende eigenschappn:
Ne groep moe nie nôodzakelijk commutatief zyn: Ne groep die wel commutatief is, noemn we ne commutatieve  of abelse groep (noa Niels Abel).
Sulfer (lucifer)
Geschiedenisse
De Chineezn en round 577 voor Christus 't êeste sulferstoksje uutgevoundn. Ze dein da deur stoksjes denneout in sulfer te loatn weekn.
De êerste zelf ountbrandende sulfers zyn uutgevoundn in 1805 deur Chancel, een assistent van Louis Jacques Thénard. Ze bevattigden ounder andere sulfer, kaliumchloroat, suuker en caoutchouc, mo da ountbrandde spontoan ajet in sulferzeur staakt.
Wryviengssulfers
In 1827 et John Walker e miengelieng van antimoon(III)sulfide, kaliumchloroat, caoutchouc en zetmêel, da agestoken kost wordn deur ze tegen gelyk wuk ruw ippervlak te wryvn. 't Problêem doamee was wel da de vlamme ounstabiel was en et ansteekn van de sulfer nogal geweldig was. 't Stounk ôok styfvele.
De geruusloze sulfer es in 1836 uutgevoundn gewist deur de Oungoar János Irinyi. Ne kaamt ip et gedacht vo kaliumchloroat deur looddioxide te vervangn, met als resultoat da de vlamme gelykig zoe brandn. Ne verkocht de uutviendieng an István Romer die der ryke van gewordn is.
Verwydern va witte fosfor
De witte fosfor die in alle steksjes zaat was nateurlik gevoarlik. Der was echter gin economisch vôordêel by et gebruukn van een alternatief, want 't was goeikoper vo witte fosfor te gebruukn. Dorom ister beslist gewist vo zukke sulferstoksjes te verbiedn: Finland deed da in 1872, Denemarkn in 1874, Zweedn in 1879, Zwitserland in 1881 en Olland in 1901. Achter de conventie va Bern zyn in 1908 Iengeland gevolgd, in 1919 India en Japan en in 1925 China. De Verenigde Stoatn en 't ni verboodn mo ze wel mêer getaxeerd, in 1913.
thumb|right|Veiligheidssulfers, met êen verbrandn der by 't Êerste alternatief was de veiligheidssulfer: de veiligheid zaat em derin da tusschen et koptje van 't steksje en et ountvlammiengsippervlak der e laagsje gepoeierd glas en rooie fosfor zaat die de ountvlamboare elementn scheidde. Vanzelfspreeknd wierd de witte fosfor ook deur rooie vervangn. Deur de wryving wordt der e bitje van de rooie fosfor in witte oummegezet, da ountbrandt tonne, en azo werkn veiligheidssulfers. Dee wierdn uutgevoundn deur de Zweed Gustaf Erik Pasch in 1844.
Et twêede alternatief miekt gebruuk van fosfor sesquisulfide (P4S3). Savene en Cahen, de twêe Fransche chemici dien da uutgevoundn en, beweezn da de stoffe ni giftig was, ni explosief en da et gebruukt koste wordn in wryvingssulfers daje overol op kat asteekn. Albright en Wilson, twêe Amerikoann, en ton e veilige maniere gevoundn vo da te maakn.
Deze twêe soortn floreerden deur et verbod ip witte fosfor.
Beuke
Binn de beukachtign ê recent oendrezoek getoogd da Fagus de nor eevoluusje mêest bazoale groep is. De schynbeukn of 't geslacht Nothofagus woavan da vroegre gepeisd was dat 't dichte verwant was mê de beukn, wordn nu bekeekn lik leedn van 'n ofzoenderlikke famielje, de schynbeukachtign of Nothofagaceae. Ze zyn te vienn in Australië, Niew Zêeland, Niew Gwieneeja,  Niew Kaleedôonje, Argêntienje en Chili (oofdzoaklik Patagoonje en Vierland).
Beschryvienge
De naame van de boom (Latyn fagus, vandoar de weetnschapplikke naame; verwant mê "beech", "beuke", "Buche" ...enzovôorts) is van Indo-Europeesche ôorsproenk, en speelde e belangryke rolle in de vroege diskuusjes oovre de eirdrykskundige ôorsproenk van de Indo-Europeesche volkrn. 't Grieks φηγός is van dezeifste wortl, mo 't wôord wierd toegepast ip den êekeboom (byvôorbeeld Ilias 16/767) omdatr in Grieknland gin beukn zyn.
Leefgebied
thumb|left|Europeesche beuke (Fagus sylvatica). Beukn gruujn ip e brêe gamma van groendtypn, zeur of boaziesch, os ze moa nie vernat zyn. De boomkrôone gift e dichte schowte, en ze bedekt de groend mêt e dikke laage strôojsl.
In Nôord-Amerika, vormn ze dikkers beuke-esdôorn klimaks-bus deur tegoare te goan mê de suukresdôorn.
De beukebladluuze (Grylloprociphilus imbricator) is 'n algemêen vôorkommnde paraziet van d' Amerikoansche beukeboomn. Beuk zyn ook voedslplantn vo sommigte sôortn schubvleuglign.
De beukeschusse is uutzoenderlik dinne en dr kan gemakklik in gekrast wordn. Omda de beukeboomn zukke têere schusse ên, bluuvn inkerviengn lik anduudiengn van verliefdn en andre vormn van graffiti altyd bestoan omda de boom nie kapaable is vo da 't oovregruujn.
Beukeschusse-ziekte is e schimml-infeksje die d' Amerikoansche beukn antast, verôorzakt deur schusse-keevrs Infeksje kan leidn noa de dôod van de boom.
In Grôot-Brittanje en Ierland
thumb|Boeknneutn in den êrfst. De beuke is mo loate in Grôot-Brittanje binngekommn achtre de latste Ystyd, en is verzeekers beperkt gewist toe de boaziesche groendn van 't Zuudn van Iengeland. Sommign peizn dat ze ingevoerd wierd deur Neolietiesche stammn die de boomn geplant ên vo d' eetboare nutjes. De beuke wordt lik inêems beschowd in 't Zuudn van Iengland en lik nie inêemsch in 't Nôordn woa da y dikkers weggedoan wordt in de "inêemsche" busschn. Grôote gebiedn van de Chilterns zyn bedekt mê beukebus, die 't leefgebied zyn van de bushyacinte (Hyacinthoides non-scripta) en andre plantn. 't Nasjonoal Nateurrezervoat Cwm Clydach in zuudôostlik Wales was angeduud vo ze beukebusschn die an de westlikke bôord liggn van undre nateurlik areoal in die steile koakstêen-valleie.
De beuke is nie inêems in Ierland; mor y was ip veele platsn geplant vanof de achtiende eewe, en y kan de inêemsche flora verdriengn in de busschn. De Friends of the Irish Environment peizn dat 't best is de nateurlikke beukeverjoenginge weg te doen, mo d' oede boomn mê weirde vo de biodiversiteit te loatn stoan.
Dr is e kampanje van de Friends of the Rusland Beeches and South Lakeland Friends of the Earth gelanceerd in 2007 vo de beukn te reklassificeern lik inêems in Cumbria. De kampanje wordt gesteund deur 't parlementslid Tim Farron die e moosje indiende ip 3 december 2007 oovre de statuut van de beuke in Cumbria.
Teegwôordig is de beuke wydverspreid vor aagn en in wientrekoale oafbusschn, en rype bestandn van beuke die undr eign verjoengn kommn vôor in hêel Grôot-Britanje oendre 650 m oogte. De grotste en langste aage inde weirld (vôgns  de Guinness World Records) is de Meikleour Beech Hedge in Meikleour, Perth and Kinross, Schotland.
Kontinentoal Europa
De Europeesche beuke (Fagus sylvatica) gruujt van nateure in  Denemarken en zuudlik  Noorwegen en Zweden  toe oengevêer  57 ° – 59 ° nôorderbrêedte. De mêest nôordlik nateurlik gruujnde beukn (nie geplant)  zyn te vienn in e poar hêel klêene bustjes roend de stad Bergen ip de westkuste van Noorwegen dichte by de  Nôordzêe.
Dichte by de stad Larvik ligt 't grotste nateurlik beukebus in Noorwegen. Geplante beukn wordt veel verdre no 't Nôordn gekwikt lans de Nôorweegsche kuste.
West-Germoans
Et West-Germoans (ca. 200 n.C. - ca. 400 n.C.) es de uutgestorvn toale die an 'n oorsproung lag van de West-Europeesche Germoansche toaln van vandoage. Dienen term, West-Germoans, es ook gebruukt lik verzoamelnoame vo die toaln.
Beuke
Kontinentoal Europa
Dr is êenig oendrezoek gewist oovre 't feit da de vroege landbowsystêemn de verspreidienge van de beuke zoen bevorderd ên in kontinentoal Europa. 't Oendrezoek êt e verband geleid tusschn 't vestign van beukebusschn in Skandinoavje en in Duutsland mê verstôorienge deur vier, da was e vroege landbowpraktyk. In andre streekn mêt e lange geschiednisse van kulteure, Bulgareye byvôorbeeld, komt da patrôon nie vôorn, zodus is 't nog oltyd nie duudlik ip wukke maniere de menschlikke bedryvigeid de verspreidienge van de beuke ê bepoald.
West-Germoans
Et West-Germoans es geëvolueerd uut et Oergermoans, de oorsprounkelikke eeneindstoale van olle Germoann.
Beuke
Kontinentoal Europa
Lik e nateurlik gruujnde busboom, merkt y de belangryke grenze tusschn d' Europeesche loofboomzôone en de nôordlikke konifeerebus-zôone. Die grenze is belanryk zowêl vo fauna lik vo flora en 't is e scherpe lyne lanst de Zweedsche westkuste, die briddre wordt no 't Zuudn toe. In Denemarkn en in Skåne, in 't uutrste Zuudn van 't Skandinoafs Schiereiland, te zuudwestn van de nateurlike sparregrenze, is 't de mêest vôornkommnde busboom. In Nôorweegn, was de beuke-migroasje hêel recent, en de sôorte ê zyn meuglikke verspreidienge nog nie bereikt. Vandoa da 't vôornkommn van êeke in Nôorweegn wordt gebruukt lik n anduudienge van de grenze tusschn 't gemoatigd loofbus en 't boreoale sparre-pynboombus.
West-Germoans
Toalkundige innovoasjes
In de 2e eeuwe n.C. èt et Germoans van de meest zuudwestelikke Germoansche stammn en poar toalkundige vernieuwiengn gekend die 't Oost- en Noord-Germoans nie of in mindere moate gekend èn.
Beuke
Kontinentoal Europa
D' Europeesche beuke is êen van de mêest verspreide loofboomn in nôordlik centroal Europa, in Vrankryk allêene telt ze 15% van al de nie-konifeern.
West-Germoans
Toalkundige innovoasjes
Legende
OerGm. = Oergermoans, WGm. = West-Germoans, Got. = Gotisch, OI = Oudiengels, ON = Oudnoors, OOD = Oudoogduuts OS =Oudsaksisch.
Beuke
Nôord-Amerika
thumb|Grôotbloadige beuke (Fagus grandifolia), binst den êrfst. De grôotbloadige beuke (Fagus grandifolia) komt vôorn in e grôot dêel van d' ôostlikke Verêenigde Stoaten en zuudôostlik Kanada, mêt e versnipperde populoasje in Mexico. 't Is d' êenige Fagus –sôorte in 't Westlik Oafroend.
West-Germoans
Toalkundige innovoasjes
* voor e word wilt zeggn da da word deur e gebrek an overgeleverd materioal toalkundig gereconstrueerd es
West-Germoansche toaln
350px|thumb|'t Gebruuk van West-Germoansche toaln in Europa. D'r zyn twee toalgroepn binn et West-Germoans.
Toalkundige vernieuwiengn
De West-Germoansche toaln die an de Noordzee loagn, èn in d'eeste eeuwn n.C. veranderiengn oundergoan die de meer zudelikke Germoann in et binnenland nie gekend èn. Die toalkundige vernieuwiengn stoan bekend lik d'Ingveoonsche klankverschuviengn.
Vanof de vierde eeuwe èt er em by de meest zudelik geleegn Germoann die round d'Alpn weundn e serieuze klankverschuvienge voorgedoane, de twidde Germoansche of Oogduutsche klankverschuvienge. Dat èt geresulteerd in e voddere upsplitsienge van et continentoal Germoans.
Letterkunde
Uut de West-Germoansche periode zyn d'r gin tekstn overgeleverd gewist, mè uutzounderienge van en andvul runen woavan d'interpretoasje problemoatisch es.
21 juli
21 juli is den 202dn dag van 't joar (203dn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 163 doagn toet 't ende van 't joar.
Trappist
thumb| Trappistglas van Westmalle Trappist is in de volksmound e sôorte bier. Ze zyn tevens ôok een orde van de cisterciënzers. Al de 10 trappistn weirdn deur de cisterciënzers gebrouwn. "Trappist" is ofgeleid van "La Trappe", de Fransche abdy woa da d'orde van de Trappisten in 1892 vo den êestn kêe is gesticht.
D'r zyn 3 voorwoardn voe'n te kwalificeern lik trappist:
Azo is elke trappist een abdybier, moa nie ommekêerd. Azo weirdt Sint-Bernardus of zelfs Brune Leffe vele trappist genoemd mo is 't eigentlik ginne.
Trappistn
In 2023 zyn d'r moa tien erkende trappistn:
Henri Van Lerberghe
Henri Van Lerberghe (Lichtervelde, 29 januoari 1891 - Lichtervelde, 10 april 1966) was een West-Vlamsche coureur.
Meestol wierd ie Ritten en de Dôodryder genoemd, dat latste omdat ie ossan zeie dat ie gienk ryn toet dan ze derby zoen dôodvolln. In 1919 et ie de Rounde van Vloandern gewounn me 14 menuutn vôorn up den twin, achter dat ie me ze villo up ze schoers deur e tring die stille stoeg tusschn Ninove en Ekelgem, gekroopn at. Toen at ie ip de villodroom van Gentbrugge kwam, smeet ie zyn bloemn in 't pebliek en riept ie: Goa nu mor ollemoale nor uus, 'k benne toch ne oalvn dag voorn!.
Peter Bulckaen
Peter Bulckaen (Gilwe, 9 september 1965) es ne West-Vlamschn acteur. Zyn bekendste rolle es die van flik Max in Wittekerke. Doarnoast zag je em dikwyls in TV-panels va populaire spelprogramma's (Linx, Het gevoel van van Ingeborg, Schone Liekens,...)
Eric Elst
Eric Walter Elst (Kapellen, 30 november 1936 - Antwerpn, 2 januoari 2022) was e Vlamschn astronoom, die tout an zyn pensioen (2001) gewerkt het an de Keuninklyke Sterrewacht in Ukkel.
Tou nu toe het 'n 3612 asteroïdes ountdekt (95 tegoare met e co-ountdekker).
Wiengne
Wiengne (Nederlands: Wingene, oude schryfwyze: Wyngene) is e Belgische gemêente in de provinsje West-Vloandern. Buutn d'hoofdgemêente Wiengne is ter nog de dêelgemêente Zwevezêle. Der weunn e grôte 13.000 menschn in 't g'hêle.
Eric Elst
Belangryke ountdekkingn woarn de asteroïde Apollo 4486 Mithra, de asteroïde/komeet 7968 Elst-Pizarro 133P/Elst-Pizarro en mêer of 25 Trojoansche asteroïdes.
Wiengne
In 't landelik gebied van Wiengne liggn nog twi klêne dorpn, de parochies Sint-Jan en Wildenburg. In 't ôostn van Zwevezêle ligt de parochie den Hille.
Eric Elst
De asteroïde 3936 Elst (C. J. van Houten en I. van Houten-Groeneveld 1977) is nor hem vernoemd.
Wiengne
De gemêente Wiengne grenst an de volgende dorpn en gemêentn: thumb|300px|left|Wiengne, dêelgemêentn en omliggende gemêentn. De gilwe gebiedn zyn bebouwde komme.
Eric Elst
Asteroïdes
Enigte asteroïdes die deur Eric Elst ountdekt zyn en woa dat ’n dus e noame he meugn an geevn: {| width=100%
Varese
Varese is e stad en gemeente in 't noordwestn van d' Italioansche regio Lombardeye, 55 km te noordwestn van Milaan, ip oengeveer 20 kilometer van zowel Lago Maggiore in 't westn, 't Meer van Lugano in 't noordn en 't Comomeer in 't oostn en ip 5 kilometer ofstand van de Zwitsersche grenze. 't Is den hoofdstad van de gelyknoamige provinsje Varese.
Wiengne
Der zyn veel bossn surtout al de kant van 't Blauwhuus en de boane noa Beirnem ip, en round Sinte Pier (Sint-Pietersveld). Der zyn tefrente nieuwe verkoaveliengn bygekommn woa da veel jounge mensn zyn kommn weunn.
1681
1678 - 1679 - 1680 - 1681 - 1682 - 1683 - 1684 't Joar 1681 is 't 81e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Wiengne
Brôodwinnienge
Wiengne èt al altyd vrêe veel zwyns g'èd moa da's neuj al vrêe geminderd. Z'en ôok ne kêe de zwynepeste g'èd. Moa 't is neuj al ênigte joarn dat de zwyns gêenen Euro mêe stoan, en de boern zegn da ze doar nie mêer kunn an verdienn, en 't zyn d'r al veel van uutgeschid.
9 september
9 september is den 252stn dag van 't joar (253stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 113 doagn toet 't ende van 't joar.
Wiengne
Toale
Guido Gezelle's moedertoale was 't Wiengens, want z'n moedre (Monica Devryze) was van Wiengne.
1891
1888 - 1889 - 1890 - 1891 - 1892 - 1893 - 1894 't Joar 1891 is 't 91e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Bléharies
Bléharies es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. Bléharies es d'ôofdplekke van de fuuzjegemêente Brunehaut; 't Staduus stoat ton ôok in die dêelgemêente. Bléharies ligt teegn de schreeve mè Vrankryk.
thumb|left|Zicht ip Bléharies Bléharies grenst an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Laplaigne, Hollain en Rongy en an de Fransche gemêentn Lecelles en Maulde.
Bléharies ligt an de Schelde die in vroeger tydn kroenkelde an d'ôostgrenze van de dêelgemêente en die olangsn Bléharies België binn'nstrôomt. 't Tracée van de riviere es rechtegetrokkn, voe 't latst in 1974, woadeure datter nu e hil klêen stikske van't groundgebied ip de rechteroever ligt.
Bléharies wordt deurkruust deur de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. In't dorp ligter e brugge over de Schelde, ip de boane van Rongy noa Laplaigne. 't Center ligt e poar ounderd meter van de Schelde, ip de lienkeroever, langsn die boane. In't zuud'n sluut de lintbebouwienge an ip dedie van't Fransche Maulde.
Annatje van 't Pitje
thumb| De calvarie uut 1760 an de Carmersstroate 84 in Brugge Annatje van ’t Pitje is e Brugsche legende.
Lange geleen weunde d’r e zekere Colette met ur pleegdochter Annatje in de Korte Speelmansstroate in Brugge. Omda Colette e poar kiekndievn ad angegeevn by de poliesje wildegen z’under wreekn.
Ip een avend liep Annatje noa ’t hoekstjie van ’t stratjie achter een êmertje woater. De dievn paktegen ur vaste, staakn e prop in ur mound, boundn ur vaste en smêetn ur in de woaterpit.
Os Colette ip zoek gienk achter ur dochter vound ze de mutse en ’t êmertje van Annatje en a ze direct deure wa dat er gebeurd was. Iederêen peisdege vaneigens dat Annatje verdrounkn was in de woaterpit.
Colette liep deur de snêeuw noa de Potterie en begost te smeekn en te leezn dat Onze-Lieve-Vrouwe eur pleegdochter were levend zou maakn.
Os Colette were thuus kwam vloog Annatje round ur nekke. De poliesje ad ur in de pit gevoundn. Ze was nie verdrounkn omda ’t woater in de pit bevroozn was.
De menschn uut de geburte en ton ols dank e calvarie ipgericht.
Brugsche calvarie
’t Pitje van Annatje ist er nu nie mi, moa de calvarie uut ’t joar 1760 bestoat nog assan in de Carmersstroate numero 84.
Kate Winslet
miniatuur Kate Elizabeth Winslet (Reading (Berkshire), 5 oktober 1975) is 'n Yngelsche actrice.
Ze won vele filmpryzn, woaroender 'n Academy Award (Oscar), e Grammy Award, twèe Primetime Emmy Awards, drie British Academy Film Awards, drie Screen Actors Guild Awards en vier Golden Globe Awards.
Chimay (trappist)
thumb|right|240px|Verschillnde flosschn en e glas gevuld met Chimay Blow Chimay is e trappistnbier die ebrouwn is in d' abdeye Notre-Dame de Scourmont in Forges, e deelgemeente van Chimay. Buutn vier sôortn bier, moakn ze doar ouk eevnvele sôortn koas.
11947 Kimclijsters
11947 Kimclijsters is een asteroïde die vernoemd is noa de Limburgsche tennisspeelster Kim Clijsters.
D' asteroïde is ip 15 ogustus 1993 in Caussols ountdekt deur de Vlamschn astronoom Eric Elst (°1936), die tout 2001 gewerkt hèt an de Keuninklyke Sterrewacht in Ukkel.
Poortersloge
thumb|De Poortersloge thumb|UT PHOENIX EX CINERE SUO BRUGENSIUM DONO REVIVISCO boovn de pôorte (Gelyk een fenix uut zyn asschen, erleef ik deur de giften van de Bruggeliengen)
De Poortersloge is e gebouw an de Jan Van Eyckplatse in Brugge. 't Stoat an den overkant van 't Tolhuus en 't Pyndershuus, 't gildnhuus van de pynders of de dokwerkers.
In de middeleeuwn was de Jan van Eyckplatse, ton de Sint-Jansbrugge, de plekke woa dan de bôotn die van Damme kwoamn Brugge binn voern.
De Poortersloge was e verênigiengshuus van de Brugsche poorters, de burgers van Brugge, en de ryke commercantn. Nu is 't Ryksarchief d'r in oundergebrocht.
't Eeste gebouw kwamt er an't ende van de 14e eeuwe en in 1441-1442 en ze d'êeste vernieuwienge gedoan. De Poortersloge was gebouwd vor e vergoariengs- en ountspanniengsplekke t'en achter e zwoare werkdag en d'r kwoamn ook veel vrimde commercantn die under in Brugge gevestigd aan.
In den eestn elft van de 15e eeuwe was 't eigndom van 't Genôotschap van de Wittn Beir, die steekspeeln organiseerdn. Loater is de Poortersloge ook nog gebruukt ols lokoal vo de schermersgilde van Sint-Joris en de rederykerskoamer van den Hèilign Gêest.
Van 1720 tout 1890 was 't d' Academie vo Schone Kunsten. Van doa de stroatnoame Academiestroate.
Den 29 januoari 1755 was ter e brand in 't gebouw. Achter de brand is 't monumentoal ingangsportoal d'r gekommn me 't woapn van d' academie en 't joarschrift Ut phoenix ex cinere suo Brugensium dono revivisco boovn de pôorte, e verwyzienge no 't herstel achter de brand van 1755.
In 1818 wierd 't gebouw styf uutgebreid, mor achter e restauroatie in 1898-1903 wierd ‘t were gebrocht lik vroeger.
Steekspelgenôotschap van de Wittn Beir
thumb|left|De Spinolareie en de [[Speeglreie|Spegelreie met ip den achterground de Poortersloge]] thumb|left| 't Bertje van de Loge
De ridderlikke steekspelverênigienge wierd eest  't Gheselscip van den Bere en loater  't Ridderlijk en edel gheselscip van den Witten Beer genoemd. Ze koozn den beir van 't woapnschild van Brugge ols under embleem. 't Schermgenôotschap was in den tyd gesticht ter ere van de Forestiers van Vloandern. Ze kendn under oogstn bloei in 't middn van de 15e eeuwe, mo ze woarn ol bekend ip 't ende van de 14e eeuwe.
Den 11stn moarte 1392 wierd d'r ol ip de markt e grôot steekspel ingericht tusschn de twèe stekers Jan van Gistel en Jan van Gruuthuse, de voader van Lodewyk van Gruuthuse.
In 1417 kwam de burgemêester en de gemêenteroad tegoare in 't Poortershof vor e besprekienge t'en over oe dan ze 't Forestierschap were zoun kunn doen erleevn en d'r wierd van ton ieder joar tout 1487 e weke achter Poasn e grôot steekspel ingericht. De drie pryzn woarn e lanse, 'n hoorn en e beirefigeure, mo soms ook 'n echtn beir.
't Zelfste joar, in 1417 krêegn ze de toeloatienge vo buutn an 't gebouw in de gevel, ip den hoek van de Zuuderstroate (nu d’Academiestroate) en de Sint-Jansbrugge, ‘t beeld van under Bertjie van de loge die ‘t woapnschild vastoudt, an te briengn. ‘t Bertje stoat er nog. thumb|Lienksboovn: de Poortersloge, detail uut 't Oordeel van Cambyses (1498) deur [[Gerard David]]
Geleedpôtign
Geleedpôotign (Arthropoda) zyn e stamme van koudbloedige, oengewervelde bêestn met een uutwendig skelet (exoskelet), e gesegmenteerd lyf en geleede anhangsels. Z' omvattn d' insectn, de kobbn, de duusdpôotn en de kriftachtign. 't Woord Arthropoda komt van ’t Grieks ἄρθρον árthron, "gewricht" of "geleedienge", en πούς pous (gen. podos), "voet" of "pôot".
Poortersloge
Steekspelgenôotschap van de Wittn Beir
In moarte 1443 dêe Lodewyk van Gruuthuse vo den eeste kèe mee an 't steekspel van de Wittn Beir. Je dêe ook mee in 1447, 1448 en 1450. Anton van Bourgondië, de bastoardzeune van Filips den Goein, dêe ieder joar mee van 1454 tout 1458 en loater ook nog e poar kèes. Filips den Goein, Karel den Stoutn, Maria van Bourgondie en Maximiliaan van Oostnryk kwoamn kykn no de tornooin. 't Grotste tornooi was da van de Goudn Boom van 3 tout 11 juli 1468, vo den trouw van Karel den Stoutn en Margaretha van York.
Geleedpôtign
Indêlienge
Geleedpôotign wordn in vuuf oenderstammn ingedêeld, woavan dat er êen uutgestorvn is:
Poortersloge
Steekspelgenôotschap van de Wittn Beir
Der was e nauwe soamnwerkienge tusschn Brugge en Rysel, die ook joarliks in februoari e tornooi, l' Espinette, organiseerde. 't Gezelschap van de Wittn Beir gienk no de steekspeeln in Rysel en zynder kwoamn no Brugge. Ze giengn ook no steekspeeln in Brussel, Gent, Doornik en Mecheln.
On z'e prys gewonn aan wierd da styf gevierd in de Poortersloge en de Brugsche dichters werktn mee an die fêestn.
In 't joar 1488 kostn d'r gin steekspeeln me deuregoan want da was ‘t joar da Maximiliaan van Oostnryk gevangn zat in de Craenenburg ip de markt.
Mo zelfs achter dan ze gestopt woarn me 't Gezelschap blêevn ze de Poortersloge gebruukn ols ountspanniengsgebouw vo de poorters. Z'ieldn under bezig me schoakn en speeln me teirliengn en kegels.
D'r wierdn ook veel fêestn g'oudn en verteegnwoordigers van de Rederykerskoamers Den Illigen Gêest en de Drie Sanctinnen kwoamn theoater speeln.
In 1510 wierd 't Gezelschap van de Wittn Beir ipgevolgd deur 't Gild van de Schermers, die eest vergoardn in de Poortersloge, mor in 1717 verhuusdn ze no de Woaterolle en achter 1787 no de Pandolle. In 1905 zyn ze d'r mee gestopt.
Iengelmunstr
Iengelmunstr (officieel Nederlands: Ingelmunster) is e gemêente in West-Vloandern. Z'is ôok gekend als de "briganksprochie". In Iengelmunstr weun der e grôte 10 000 minsn.
Der is in Iengelmunstr ôok nen brouwer met de noame Van Honsebrouck die ounder andere Kastêelbier en Brigand makt.
Der is ne statie in Iengelmunstr.
In Iengelmunstr ister wok ne scouts en 2 chiros, ti alsan vulle leute in Iengelmunstre. Aj ôois kè passeert kuj oalsan binn springn in den bas dast jeugdhûs van Iengelmunstr.
Vanwoa komt de noame ?
Sanderus beweirt in 1641 in zyn Flandria Illustrata dat Iengelmunstr komt van Anglo Monasterium, wat Latyns is vo Engels klôoster. Da klôoster wos geleegn ip den hoek van de Bruggestroate en de Gravinnestroate. 'n Andre meuglikeid, die mêer anangers èt, zegt da 't komt van Angle Monastère, dus klôoster up den oek. In 1075 bouwde groaf van Vloandern Ro­brecht de Fries e ver­sterkt kastêel up de ruïnn van 'n klôoster dat in 640 be­weund wos deur Iengelse poaters.
Geschiedenisse
Iengelmunstr lag (en lig) in 't centrum van de provinsje West-Vloandren. Ze noemn et daordeure de sleutle van Vloandren.
In 1297 eit den Franske keunienk Filips de Schwon en ende up et kasteel gelogeerd.
En in 1580 wos ter den Slag by Iengelmunstr. In diene slag bie de Mandel vochtn de legers van de Staten-Generaal teegn den keunienk van Spanje. De Staten troepn èn doar verloorn, en de Spanjoarn ein toun Iengelmunster (en et kasteel) verwoest. Da gevecht es ofgebeeld up e wandtapyt uut 1878.
Veerle Dejaeghere
thumb|Veerle Dejaeghere Veerle Dejaeghere (°Yzegem, 1 ogustus 1973, weunt nu in Ardôoie) is e loopster. Neurn ofstand wos de 1500 meters, moa ze lopt nu ôok steeple.
Veerle Dejaeghere lopt in de winter surtoe in de cross (veldloopn). Z’et in ’t hêle ol vuuf kêers de Cross Cup ewon, e klassement voe de mêest regelmoatigste loopster.
In 2000 brak Veerle ’t Bels record op de 1500 meters dat ol zeventien joar op noame va Betty Vansteenbroek stoeg. Ze muchte da joar oek meidoen an de Olympische Speeln. In 2001 kwam ze prof. Ze krêeg e contract va BLOSO. Eind 2004 krêeg ze e contract va Atletiek Vloandern. Moar in 2005 zegnde ze neur contract op, e toen moest ze were neur vôrig beroep uutoefen: ounderwyzeresse. In oktober 2006 es 't er beslist gewist dat ze were een contract kreeg va BLOSO, zodoanig da ze eur weer professioneel kan vôorbereidn.
Va 2000 toet 2005 wos ze vele gekwetst. Neur resultoatn woarn oek ni zo fameus. Dejaeghere ed toen in 2005 overgestapt na de 5000 meters, moa da wos gèn succes. In 2006 veranderde ze were. Nu lopt ze de 3000 meters steeple. Op d’Europese kampioenschappn 2006 in Göteborg oalde ze op de 3000 meters steeple e schône vuufde plekke. Op de Weireldkampioenschappen 2007 in Osaka lopt ze de finale. Z'et neur in de reeksn oek kunn platsen voe d'Olympische Speeln in Peking.
Orval (trappist)
thumb|220px|E flosje Orval en by-ôor'nd glas thumb|200px|E kartoun'n ounderleggerke van Orval
Orval es nen trappist die sedert 1932 gebrouwn wierd in d'abdeye Abdy Notre-Dame d'Orval in de plekke Villers-devant-Orval in de provinsje Luxemburg. Orval es êen van de twoalf erkende trappistn.
Olle joare wierd er apeupri 38.000 ectoliters bier gebrouwn.
Under logo es e forelle mè ne goudn'n rink in zyn mound. 't Es e verwyzienge noa d'ountstoanslegende van d'abdy; Groavinne Mathilde van Toscoane, de weef van d'ertoge van Neder-Lothariengn, a per abuus oarnen trouwrink in de bronne van't dal loatn volln. Ze biddigde tout God vo oar t'elpn vor em were te kriegn en ommetekêe kwamter e forelle boovn woater mè oarnen rink in zyn mound. Mathilde zo ton gezeid ein: "Dad es ier woarlyks e goudnen dal" ("Orval" ofte "val d'or" wa "goudnen dal" wilt zeggn) en ze besloot ierip vo oar dank te toogn ip die plekke e klôoster te stichtn.
Notevaschoa
Notevaschoa, neute van schoade, neutebeschoade of notemuskoat (AN Muskaatnoot) is e specery die komt van e boom (Myristica fragrans) die surtout ekwikt is in warme en natte kustgebiedn van Zuud-Ôost-Azië.
Olgemêenn uutleg
Notevaschoa is bruun va kleur en ovoal va vorme. De nootn zyn keiart en doarom zyn ze dikwyls êest emoaln vôorn dan ze in de wienkel groakn. De nootn zyn eigntlik de gedroogde stêenn van van e vruchte die up en abrikoze trekt. Round dien stêenn zit er nog en arte pele, woa dan der bostn in kommn deur ze te loatn droogn in de zunne. Die pele is ouk gebruukt voun te kookn.
Gebruuk
Olier is notevaschoa verre ossan in patattepuree edoan. 't Is ouk oltemets gebruukt voun aar gerechtn te kruudn en 't is ouk e belangryk ounderdêel voun speculoaschekoukn.
Doanaast is notevaschoa bekend omdan der bestanddêeln inzittn woavan daj deuredroait. XTC is ebaseerd up dedie die in notevaschoa zittn.
Sint-Janscollege (Poperienge)
Sint-Janscollege (Poperinge) is e gemiengde katholike schole in Poperienge. Z'is ountstoan in 2001. Sedert 2003 zyn ol de lessn egeevn in de gebouwn op 't Burgemeester Bertenplein.
Geschiedenisse
't Sint-Janscollege bestoat nog ni lange. Moa de schoolgroepn die an de basis lein, zyn ol ouder. Ol d'êne kant e je 't Sint-Stanislascollege vo de knechtn, anderzyds wos 't er 't Sint-Franciscusinstituut vo de misjes.
Sint-Franciscusinstituut
De geschiedenisse van 't Sint-Franciscusinstituut, terplekke beter ekend lik De Penitentn, goa were tout an de 15sn êeuw. De Zusters Penitenten verpleegnde êest ziekn, loater van tyd gaavn ze ouk lesse. In 't begun wos 't ollêne handel, moa sedert 1959 kostn misjes doar ouk moderne en oude humaniora volgn. Tout an 1989 kostn ollêne misjes na de Penitentn goan.