cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reto-Romoans
Reto-Romoans (ter plekke: Rumantsch), ook wel Rheto-Romoans of Alpnromoans, is e Romoansche toale die deur mêer of 60.000 menschn wordt geklapt in Zwitserland, surtout in 't kantong Graubünden. 't Is êen van de drie officiële toaln van 't kantong, t'hope met Duuts en Italioans, en 't is de vierde Zwitsersche nationoale toale.
Reto-Romoans makt dêel uut de Reto-Romoansche toaln en is verwant an 't Ladinisch en Friulisch, toaln die in Nôord-Itoalië wordn gesprookn.
68
65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 't Joar 68 was e schrikkeljoar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissen
thumb|[[Nero (keizer)|Nero Claudius Caesar]]
Liggnde wip
Liggnde wip is een oenderdêel van de sport boogschietn. In 't boogschietn ei je drie oenderdêeln, ten êerste ei je 't doelschietn, ten twidde 't schietn ip de liggnde wip en ten derde 't schietn ip de stoande wip.
By doelschietn schiet je ip een ronde skyve, 't doel genoamd, en ge schiet doar natoe met pyln met een punt an vanvôorn. Hoe dichtre by 't centre of de roose da je mikt, hoe mêer puntn da je krygt.
By 't schietn ip zowel liggnde en ip stoande wip schiet je met pyln met ne stompe punt, ze noemn da wok ne kloppre. De bedoelienge van 't spel is da je gekleurde veugels ofschiet. 't Stoan der ongeveer 40 ip de sprange. Der is ênen hôofdveugel; den top, twêe zydn, twêe kalln en al de reste zyn klêne veugels. Ip de stoande wip ei je wok nog nen uul.
In iedere verênigienge wordt der êne kêe ip 't joar ne keunienk of sire gekoozn. Da is dendeen die de mêeste toppn ofschiet in drie ronden. Ols je drie joar tereke sire zyt, wor je automoatisch keizer.
Blomme (plante)
thumb|Verschillige soortn blomn E blomme, ip sommigte plekn in West-Vloandern ook bloeme, is 't deel van e plante woarby dan de bloarn vervormd zyn in verband met de geslachtelyke voortplantynge. De blomme is 'n orgoanstelsel die typisch is vo de bedektzoadign (Angiospermae).
Blomn mè kelkbloarn en kroonbloarn (t'hope de blommebekleedsels), meeldroadn en stampers (t'hope de voortplantyngsorgoann) wordn perfecte blomn genoemd. By imperfecte blomn zyn nie al d' oenderdeeln anwezig. thumb|left|Bouw van de blomme
Eliomys
Eliomys is e geslacht van knoagbeestn van de familie slapmuyzn (Gliridae).
Groenereie
thumb|Liggienge van de Groenereie (doenkrblow). De Groenereie is e woatrlôop en e stroate in 't centrum van Brugge. De reie lopt van de Kroane-reie ter ogte van 't Uudevettrspling toe an de byêenkomste mê de Sint-Annareie en de Koepeure, dichte by de Meulnbrugge. De glyknoamige stroate ligt ip den ôostlikkn êft van de zuudlikkn oevre en lopt van de Preediekêernbrugge toe an de Meebrugge. De stroate ip de westlikkn êft van de zuudlikkn oevre êet Stêenowrsdyk, tgêene toe apeupri 1825 ook de noame van de stroate Groenereie was. De Groenereie wordt oovrespann deur de Pêerdebrugge, de Meebrugge en de Blêndn-Eezlbrugge.
Geschiednisse
De noame "Groenereie" zoed ofgeleid zyn van 'n êrberge genaomd 't Groene. Oede Bruggeliengn gebruukn mêesta die noame in de platse van Groenereie. Toe in 't êeste kart van de 19ste êewe wierd de noame Stêenowrsdyk gebruukt lik noame vo de gansche stroate tusschn de Vismart en de Meulnbrugge.
Toe vo kort wierd anveird da de Groenereie gin nateurlikke woatrlôop is, mor e deur de menschn gegroavn gracht vor e voddr geleegn woatrmeuln (an de Meulnbrugge oovr de Sint-Annareie) van woatre te verzienn. Ze zoe vôo den 11stn êewe gegroavn zyn. Vôgns de teegnwôordige inzichtn is de Groenereie wê deeglik e stik van de nateurlikke lôop van de Reie. Vanof 1127 makte de Groenereie dêel uut van d' êeste stadsomwollienge van Brugge.
An de Groenereie ligt 't merkwoardige godsuus "De Peeliekoane". Drneffnst stoenn de (nu verdweenn) gebown van de lieberoale gazette Journal de Bruges, die geleid wierd deur Caroline Clémence Boussart en eur vint Philippe Chrétien Popp.
Léon Huygens
thumb|Landschap van Nieuwpoort deur Léon Huygens (1912) Léon Huygens (Oudergem, Brussel, 1876 - Parys, 1919) was e Belgische kunstschilder.
Je was vrywilliger by 't Belgisch leger binst den Êeste Weireldoorloge en je was angesteld als oorlogskunstenoare.
Struusveugels
De struusveugels (Struthionidae) zyn e familie van nie-vliegnde veugels van d' orde Struthioniformes.
De twêe nog bestoande soortn zyn de geweune struusveugel (Struthio camelus) en de Somalische struusveugel (Struthio molybdophanes), alletwee van 't geslacht Struthio, die ook verschillige soortn bevat die bekend zyn van fossieln uut 't Holoceen, lyk den Aziatische struusveugel. Van de twêe leevnde soortn komt de geweune struusveugel 't meest voorn en 't is de grotste leevnde veugelsoorte.
Janka Koepala
Jeugd
thumb|left|Geboortehuus van Janka Koepala Koepala wier geboren in Viazynka, een nederzettienge in d'omgevienge va Minsk. Zyn vooroeders woaren Szlachta (van oadel), mo zyn ouders werkten olle tweê os leênboer, want de menoage aa zeive gin land. Koepala kreegd een traditionille ipleidynge woar dat y mee gedoan aad in 1989. Achter den dôod van ze voader in 1902 haa Koepala veel kleêne werkstjies, woroender oenderwyzer, wynkelbediênde en schryver.
Struusveugels
Struusveugels wordn ingedeeld in de groep van de loopveugels (Ratites), woaroender de kiwi's, emoes en nandoes. Traditioneel bevatte d' orde Struthioniformes al de loopveugels. Moar achter recente genetische analyse wordn de struusveugels geclassificeerd lyk d' eenigste leedn van die orde.
Lapland
thumb| Liggienge van Lapland Lapland ligt in 't nôordelik dêel van Nôorweegn, Zweedn, Finland en Rusland (Kola). Lapland wil zeggn 'Land van de Lappn'.
Janka Koepala
Jeugd
Koepala's eêrste serieuze literaire stap zettege tie me Ziarno, een in 't Pools geschreven gedicht dat y oender 't pseudoniem "K-a." ofgewerkt het in 1903 of 1904. Zyn eêrste in 't Wit-Russisch geschreven werk (Maja Dolja) draagt den doatum va 15 juli 1904. Ip 11 mei 1905 verscheen zyn eêste gepubliceerde gedicht, Muzjyk ("Boer"), in de gazette Severo-Zapadni Krai. In 1906 en 1907 verscheen'n verschillende gedichten in de gazette Nasja Niva.
In Vilnius en Sint-Petersburg
In 1909 veruusde Koepala no Vilnius, woar dat y ze carrière van dichter voôrtzette. Dazelfde joar verscheen zyn eêrste dichtbundel: Zjalejka ('De kleêne Fluute'). Dien bundel wierd dur de tsaristische regerienge ols provoquerend anziên en in beslag genoomn. 't Arrestoasjebevel tegen Koepala wierd in 1909 erroepen mor een twidde druk wierd weere geconfisquird, die kè dur de platselike autoriteitn. Koepala stopte mé zyn werk voe de Nasja Niva voe de reputoasje van de gazette niet te ruïneren.
Nog oltyd in 1909 vertrok Koepala no Sint-Petersburg. 't Joar drip wierdn verschillende werken gepubliceerd, woroender 't gedicht Advetsjnaja pesnja (Eeuwig lied) dad in juli 1910 in boekvorm verscheen. Son na koergane (Droom ip een euvel), gereêd in augustus 1910, stoend symbool voe den ormtierigen stoat van Koepala's Wit-Russisch voaderland. In 1913 keêrde Koepala were no Vilnius. Een van de menschen die Koepala in dien tyd beïnvloed ét was Maksim Gorki.
Bist het Sovjettydperk
Achter de Russische Revoluusje va 1917 kreeg'n Koepala's werken een optimistischere toôn. Oender de vele vertoaliengen dat'ie nor 't Wit-Russisch makte was den deen van 't Marxistisch volksliêd D'Internationoale. Niettegenstoande dadde, oenderhiêld Koepala oak connecsjes mé anti-Russische vluchteliengn uut de Volksrepubliek Wit-Rusland, die hem bist een butenlandse reize in 1927 anzetten van hem in balliengschap in Tsjecho-Slovakeye by under an te sluut'n. Thuus wierd ie dur d'autoriteit'n med argusoôgen bekeekn, omdat se werk te nationalistisch zoe zyn. Zukke kritiek'n kwaam'n oak in de pers. Da stopte achter da Koepala in de joaren dertig een openbaore verontschuldigienge publiceerde. In 1941 kreeg Koepala de Leninorde voe zyn dichtbundel Ad sertsa (Uut het herte).
Achter de bezettienge va Wit-Rusland deur nazi-Duutsland in 1941 verhuusde e vreê ziêken Koepala eerst no Moskoe en tonne noa Tatarstan. Je bleef wél gedichtn schryven vo de Russische partizoanen t'ondertsteun'n die vocht'n tegen nazi-Duutsland.
In 1942 gieng'tie dôod, achter dat'ie van den trap gevollen was, in het Hotel Moskva in Moskou. D'officiëlle dôodsoorzake was een oengeluk, mo 't wordt nog oltyd gespeculird over e meugelike moard of zelfmoard.
Lapland
't Volk van de Lappn, de Saami genoemd, beschikt wel over verschillige eign toaln (de Samische toaln), moa nie over een eign stoat. De grotste steedn zyn Rovaniemi en Kiruna.
Stadswoapn van Brugge
thumb| ’t Stadswoapn van Brugge ’t Stadswoapn van Brugge goa were tout de 13e eeuwe en de kleurn wierdn ol gebruukt in de 14e eeuwe.
’t Woapn wierd vo den êeste ki officieel gebruukt deur de Groaf van Vloandern in 1304. Da was ton Gwyde van Dampierre.
Ip ‘t woapn stoat er ’n azeurkleurige (blauwe) lêeuw, ip acht dwarse stikkn van zilver en keel (rôod). De lêeuw et e rooie tounge en rooie klauwn, e goudn krône en e blauwn band round z’n nekke met de letters S.P.Q.B. en d’r angt e kruusje an.
Lapland
Lapland ligt dichte by de poolstreekn en de wienters deurn styf lange en ze zyn yzig koud. In de wientermoandn is 't poolnacht en komt de zunne nie up. In de zomermoandn goat de zunne nie oender. 't Landschap bestoat uut uutgestrekte busschn, heideveldn, meern en moerassn.
Stadswoapn van Brugge
’t Schild wordt vaste g’oudn deur twi schilddroagers: e goudn lêeuw met e rooie tounge en rooie klauwn, en den oudstn beweuner van Brugge volgns de legende van den Brugschn beir, die e zilvern band round z’n nekke droagt. Ounder ’t woapn angt er e blauw lint met de Latynsche woapnspreuke: S.P.Q.B. in ‘t goud: Senatus Populus Que Brugensis of Besteur en bevolkienge van Brugge.
Lapland
De rendierteelt is styf belangryk vo de Lappn. Surtout de Berglappn die roendtrekkn, hen grôte kuddn.
Ronse
thumb|Liggienge
Ronse (Frans: Renaix) es 'n gemêente en stad die in 't zuudn van Ôost-Vloandern ligt, teegn de schreeve mè Enegouwn in de Vlamsche Ardenn. Der weunn 26.693 miensn (1 januoari 2022).
Republiek Ierland
Ierland (Iers: Éire, Iengels: Ireland) of de Republiek Ierland (Iers: Poblacht na hÉireann, Iengels: Republic of Ireland) is e land in West-Europa dat à peu près 80 percent van 't eiland Ierland besloat. 't Land grenst in 't noordoost'n an Noord-Ierland dat deel uutmakt van 't Verenigd Keunienkryk, in 't west'n an den Atlantisch'n Oceoan, in 't oost'n an d' Iersche Zee en in 't zuud'n en zuudoost'n an de Keltische Zee.
Den hoofdstad is Dublin. Officiële toal'n zyn Iers en Iengels. thumb|left|Koarte van Ierland
🇪🇺
Stadswoapn van Brugge
’t Stadswoapn is te zien boovn an de gevel van de Stadsschouwburg en boovn de voordeure van d’oude Civiele Griffie ip de Burg.
Castilië en León
Castilië en León (Spoans: Castilla y León en Leonees: Castiella ya Llïón) is de grotstn van de 17 regio's van Spanje, en ligt in 't nôordwestn van 't land.
Castilië en León grenst in 't nôordn an Asturië en Cantabrië, in 't ôostn an Basknland, La Rioja en Aragón, in 't zuudôostn an de regio Madrid en Castilië-La Mancha, in 't zuudn an Extremadura, en in 't westn an Portugal en Galicië. D'n hoofdstad is Valladolid.
Castilië en León omvat de Spoansche hoogvlakte meseta, tusschn de 600 en 800 meter boovn de zêespegel. D' ofwoaterienge gebeurt deur de riviere Douro.
Administratieve indêlienge
Castilië en León bestoat uut neegn provinsjes: thumb|left| Provinsjes van Castilië en León
Hamsterachtign
D' hamsterachtign (Cricetidae) zyn e familie van knoagbeestn (Rodentia) in de grote en complexe superfamilie Muroidea. Ze leevn in Europa, Noord- en Zuyd-Amerika en Azië.
Ôornbêestn
D' ôornbêestn of ôorworms vormn d' insektn-orde Dermaptera en ze wordn gevoenn deur hêel Amerika, Afrika, Euroazje, Australië en Niew Zêeland. Mêt oengevêer 2000 sôortn in 12 famieljes, zyn ze zydre êen van de klindre insektnordn. Oornbêestn ên typiesch cerci, e poar nypers of e sôorte tange ip undre achtrlyf, en vliezige vleugls die gevoedn zyn oendre de korte vôorvleugls, vandoa de weetnschaplikke noame Dermaptera of velvleuglign. Sommigte groepn zyn klêene parazietn ip zoogbêestn en ze missn die typiesche nypers. Ôornbêestn moakn weinig gebruuk van undre vermoogn vo te vliegn.
Ôornbêestn leevn mêest 's nachts en ze steekn undre weg in klêene, wakke oltn binst den dag. 's Nachts schietn z' in aksje, undre voednd mê alle sôortn insektn en plantn. Schoa an bloarn, blommn en verschillnde têeltn wordt toegeschreevn an d' ôornbêestn, in 't byzoendre de geweune ôornbêeste (Forficula auricularia).
Oornbêestn ên vuuf vervelliengn in 't joar voa da ze vulwassn wordn. Veele ôornbêestn-sôortn vertôonn broedzorge, tgêen nie geweune is by d' insektn. De wuuvetjes zorgn vor undre eiers, en zeifs ozze uutgekommn zyn lik nymfn, goan ze deure mê te woakn oovre undre ofstammliengn toe an de twidde vervellienge. Ot de nymfn vervelln begunn de geslachtlikke verschilln uut te kommn, lik de grotte van de nyprs.
Sommigte verstêende ôornbêestn ôorn by d' uutgestorvn oendrordn Archidermaptera of Eodermaptera, den êestn uut 't Loate Trias en de lastn uut 't Middn-Jura. Veele ordn van insektn zoen dichte stoan by d' ôornbêestn, mo verzeekrs de Grylloblattaria (Notoptera) 't dichtste.
PH
De pH is e moate vo de zeurtegroad van e woaterige iplossienge te meetn. Iplossiengn met e pH lêger of 7 zyn zeur, iplossiengn met e pH hoger of 7 zyn basisch of alkalisch. Zuver woater het e pH styf dichte by 7.
Lyon
De Rhône en de Saône kommn t'hope in 't zuudn van 't historisch stadscenter en vormn e schiereiland, de "Presqu'île", begrensd deur twèe grôte heuvels in 't westn en 't nôordn en e grôte vlakte in 't ôosten. Place Bellecour ligt an de Presqu'île tusschn de twèe riviern en is 't derde grotste oopnboar pleing van Vrankryk.
De nôordelykn heuvel is La Croix-Rousse, die "den heuvel die werkt" genoemd wordt, omdat er traditioneel vele klêene zydeateliers zyn, 'n industrie woar dat de stad al lange vôorn bekend stoat. De westelykn heuvel is Fourvière, en wordt "den heuvel die bidt" genoemd, omda 't de plekke is woa dat de basilieke van Notre-Dame de Fourvière stoat, verschillige klôosters en de zetel van 't bisdom. D' historische binnestad stoat sedert 1998 ip de weirelderfgoedlyste van UNESCO.
Lyon wierd in 43 v.Chr. gesticht deur de Romeinn, oender leidienge van Lucius Munatius Plancus, oender de noame Lugdunum ols hoofdstad van Gallië.
PH
pH-metiengn zyn belangryk in de geneeskunde, biologie, scheikunde, landbouw, busbouw, voediengsweetnschap, milieuweetnschap, oceanografie, bouwkunde, woaterzuverienge en by nog vele mêer toepassiengn.
't Begrip pH is in 1909 g'introduceerd deur den Deensche scheikundign Søren Sørensen. De p stoat vo 't Duuts Potenz, wat da kracht/macht wil zegg'n, en de H vo 't woaterstofion (H+) (Latyn: Pondus hydrogenii of Potentia hydrogenii).
De formule vo de pH te bereken'n is:
De pH van 'n iplossienge kan gemeetn wordn deur e pH-indicateur in te zett'n, e chemische stoffe die by e verschillige zeurtegroad 'n andere kleur lat zien. Bekend is de verkleurienge van lakmoes, e blauw-purper poeier. In e zeure iplossienge wordt de stoffe rôod, in e basische iplossienge blauw.
thumb|left| Verschillige sôortn pH-indicateurs
Blomme (groan)
thumb|E komme mè blomme Blomme, ip sommigte plekn in West-Vloandern ook bloeme, is e poeier die verkreegn wordt deur groan te moaln. Blomme van groan die gluutn bevat, lyk terwe, is e belangryk voedyngsmiddel over heel de weireld. Ip sommigte plekn, lyk in Mexico, wordt ook maïs gebruykt.
Blomme is de basis vo brood, pasta, patisserie en vele gerechtn. 't Groan wordt gemoaln tusschn meulnsteens in e meuln deur e meulenoare of in e fabrieke.
Haarlem
Haarlem es de dertienste grôotste gemêente van Holland en den hoofdstad plus twêede grotste stad van de provinsje Nôord-Holland. De stee ligt an de riviere de Spaarne. Der weunn oungeveer 155.758 menschn. Den burgemêester Jos Wienen i van de CDA. De stad is administratief ounderverdêeld in neegn wykn die were zyn ounderverdêeld in vêertig buurtn.
De geschiedenisse van Haarlem
Haarlem is ountstoan in de Romeinschn tyd, ols nederzettienge an een deurgangsweg noa Velsen.
thumb|left|Zicht ip d' iphoalbrugge over de Spaarne (ryksmonument)
In de binnestad van Haarlem stoan vele ryksmonumentoale uzen en e kerke.
1588
1585 - 1586 - 1587 - 1588 - 1589 - 1590 - 1591 't Joar 1588 is 't 88ste joar in de 16de êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Haarlem
De geschiedenisse van Haarlem
Bekende musea in Haarlem zyn 't Teylers museum, Franshalsmuseum, Archeologisch Museum Haarlem en 't Historisch Museum Haarlem
Wykn
De wykn met hunder officiële noame zyn:
Métropole de Lyon
Geografie
De Métropole de Lyon grenst an de Fransche departementn Rhône, Ain en Isère. De riviern de Rhône en de Saône stroomn deur 't gebied. De 10 grotste gemêentn zyn:
Petegem-an-de-Schelde
Petegem-an-de-Schelde is e dorp in de Belgische provinsje Oôst-Vloandern en e deêlgemeênte van Wortegem-Petegem. 't Dorp ligt dichte by de Schelde.
Boedapest
Boedapest of Budapest is d' hoofdstad van Hongareye. De stad ligt an weerskant'n van de Donau (Hongoars: Duna) en is de grotste stad van Hongareye. Boedapest is in 1873 gevormd deur 't tegoarevoegn van Boeda en Óbuda an de westelyke kant van de Donau en Pest an d' ôostelyke kant. Vo 1873 noemdn ze de steedn gezoamelyk Pest-Boeda. Bykan 20% van al d' inweuners van Hongareye weunt in de stad en 't is 't belangrykste verkêersknooppunt en 't cultureel herte van Centroal-Europa.
Petegem-an-de-Schelde
Toet in 1963 noemdege 't dorp simpelweg 'Petegem', moa 't achtervoegsel is an de noame toegevoegd vo 't verschil te kunn moakn mè Petegem-an-de-Leie dat in de zelfste provinsje ligt moa 15 km meêr noa 't noôrdn.
Boedapest
Boedapest wordt anzien lyk êen van de schonste steedn van Europa. 't Center van de stad langst de riviere de Donau stoat ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed mè vele ipmerkelyke monumentn lyk 't Hongaars parlement, de burcht van Boeda, 't visschersbastiong, de Széchenyi-Keetnbrugge, de Matthiaskerke en 't Vryheidsbeeld.
Petegem-an-de-Schelde
Geschiedenisse
De Karoliengische keunienk Karel de Kletsn ha vanzeleevn e luxueus kasteêl in Petegem by de Schelde. Teegn 't ende van de 13ste eeuwe, drukte Gwyde van Dampierre zyn stempel ip 't dorp en omgevienge. Je kocht de heerlikheid Petegem vo zyn vrouwe Isabella van Luxemburg (markgravinne van Namen), die in 1290 dichte by de Scheldeburcht e vrouwekloôster liet bouwn, die de noame Beaulieu kreêg. In 1783 schafte keizer Jozef II 't kloôster of, joagde de nunn weg en liet de gebouwn gedeêltelik ofbreekn.
Elsegem
Elsegem is e dorp in de Belgische provinsje Oôst-Vloandern en e deêlgemeênte van Wortegem-Petegem. Elsegem ligt an de Schelde, teegn de grenze mè West-Vloandern.
Geschiedenisse
Elsegem was e parochie en heerlikheid in de Kasselry Oudenoarde en eigndom van de familie van Aubremont. In 1623 trouwdege Anna d' Aubremont van Elsegem mè Pierre de Berghes-Saint-Winnoc. Under kleênzeune Jan Jozef, burggroaf van Berghes-Saint-Winnoc, verkocht in 1718 zyn heerlikheid Elsegem an Jan Baptist van Ghellinck.
Graubünden
thumb|Liggienge van Graubünden in Zwitserland thumb|Koarte van de vroegere districtn van 1851-2000 Graubünden (Duuts: Graubünden; Frans: Grisons; Italioans: Grigioni; Reto-Romoans: Grischun) is 't ôostelykste en grotste kantong van Zwitserland, ippervlak: 7.105 km². Den hoofdstad is Chur (Reto-Romoans: Cuira, Italioans: Coira). 't Is 't ênigste officieel drietoalig kantong. Duuts, Reto-Romoans en Italioans zyn d' officiële toaln.
Spaarne
thumb|De riviere de Spaarne in de provinsje Nôord-Holland thumb|De Spaarne in Haarlem in de provinsje Nôord-Holland De Spaarne is een klêene Hollandsche riviere in de provinsje Nôord-Holland. De riviere begunt by 't Haarlemmermeer, strôomt deur Haarlem noa Spaarndam en moundt doar uut in 't meer 't Ey. De noame Spaarne is meugeliks ofgeleid van 'Spier', da riet betêkent. De Spaarne is 10,5 kilometers lank.
Trivia
By Amsterdam is 't er ook een meer met de noame 't Eymeer.
Evariste Carpentier
thumb| Evariste Carpentier Evariste Carpentier (Kuurne, 2 december 1845 - Luuk, 12 september 1922) was e West-Vlamsche kunstschilder. Je schilderde historische gebeurteniss'n, taferêeln uut 't doageliks leevn en landschapp'n. Met de joarn evolueerde zyn werk van academische kunst noa 't impressionisme. Tegoare met Emile Claus wos 't hy hem êen van d' êeste verteegnwoordigers van 't luminisme in België.
Leevn
Evariste Carpentier wos ofkomstig van e familie van boern in Kuurne. In 1861 volgde 't hy lesse an d' Academie vo Schone Kunstn van Kortrik ounder de leidienge van Henri De Pratere. J' hoalde doa verschillige pryzn.
In 1864 wierd hy toegeloatn an de Keunienklikke Academie vo Schône Kunstn in Antwerpn en je volgde doa lesse by Nicaise de Keyser (1864-1868). Je wos e briljante student in 't schildern noa de nateure en je wierd bekrôond met de prys van uutmuntendheid in 1865, woadeure dat hy hem 't joar doarip koste genietn van e privé atelier in d' Academie zelve.
In 1872 installeerde Carpentier zyn eign atelier in Antwerpn en je werkte doa vele in ipdracht. Je makte ton surtout religieuze en historische werkn,  moa volgens d' academische smoake van dien tyd schilderde t' hy hem ook geirn bêestn van de boerderie en de charmes van 't landelik leevn in 't algemêen.
In 1876 kreeg 't hy hem serieuze complicoasjes an 'n oude knieblesseure, verôorzakt in zyn jeugd, woadeure dat er zelfs sproake wos van amputoasje. J' ha zovele zêer dat hy nie me koste werkn. Je kêerde ton moa were noa Kuurne woa da zyn zuster hem drie joar verzorgde.
Belangryke werkn
thumb| Eetn ip de boerderie (Kastêel van Gaasbeek) thumb| Intiem gesprek (Broelmuseum, Kortrik) thumb| De roapewaster (Museum, Luuk) thumb| Vacancewandelienge (Musée Fabre, Montpellier) thumb| 't Vyvertje (Museum, Verviers)
Legende van den Brugschn beir
thumb| 't Bertje van de Loge thumb| Stadswoapn van Brugge ip d' oude Civiele Griffie ip de [[Burg (Brugge)|Burg]] De legende van den Brugschn beir, goat over d’ountvoerienge van Judith deur Boudewyn met den Yzern Oarm. Volgns de legende is den beir den oudstn beweuner van Brugge.
De legende
In de wienter van 861 ountvoerde Boudewyn Judith van West-Francië uut Senslis. Ze was de dochter van Karel den Kletsn, de keunienk van West-Francië.
Ze vluchtegn êest no de Vloanderngouwe. In de streke was ter ol e hêel ende e grôotn beir gesignaleerd buutn de meurn van Brugge.
On z’in de bussn van Beirnem kwoamn, wierdn z’overvolln deur e grôotn beir. ’t Was gin ysbeir, mor e bruunn beir die wit was deur de snêeuw.
Judith, die ook wit was, mo van schrik, stound te beevn ip eur bêenn teegn ’n boom. Ip ’t moment da den beir begost te brulln en rechte kwam ip z’n achterste pôotn vor an te volln, stak Boudewyn me z’n lanse, en den beir wierd zo krachtig deurbôord dat ’n vaste zat an den boom. Je brulde vo de latste ki.
Bouwkundig erfgoed in Ruuslee
Lyste van bouwkundig erfgoed in Ruuslee:
Legende van den Brugschn beir
De legende
Den beir stoat ook in 't stadswoapn van Brugge.
Beke
E beke is e smal, oendiep woatertje die vanof e bronne stroomofwoarts vloeit en die klinder is of e riviere.
Raimbeaucourt
Raimbeaucourt es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil in't zuud'n van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai teegn 't schee'n mè Rysels-Vloandern. Raimbeaucourt ligt ôok an de schreve mè 't departement Nauw van Kales, wa in tydde 't schee'n wos tusschn Romoans-Vloandern en Artesië. 't Grenst an de gemêentn Faumont, Raches, Roost-Warendin, Leforest en Moncheaux.
SI-systèm
't SI-systèm is een internationoal systèm van êenheedn die in 1960 zyn ingebrocht. De standoard wordt bewoard deur het Bureau international des poids et mesures in Sèvres, Vrankryk. SI stoat vô 't Franse Système International d’Unités (internationoal êenheednsystèm). Ieder fysische of scheikundige eigenschap kad uutgedrukt wordn in SI-êenheedn of een combinoatie dervan.
Raimbeaucourt
Beziensweirdigeedn
thumb|left|300px|De Sint-Gorikskerke van Raimbeaucourt
SI-systèm
Geschiedenisse
thumb|350px|left|Landn volgens under joar van metrikoasje 't Metriek systèm was ountworpn deur een groep wetenschappers (woarounder Lavoisier, de "voader van de moderne scheikunde") ounder d' instruksjies van Louis XVI, die een rationoal systèm van moatn en gewichtn wilde hèn. Achter de Franse Revolusje hèt de revolusjonêre regerienge da systêm g'adoptèrd, en is in voege gekommn up den tiensten december 1799, een moand achter da Napoleon an de macht was gekommn.
De bedoelienge van 't SI-systèm is vô 't gemakkeliker te maakn voar up 't internationoal vlak gegeevns uut te wisseln. Oorsprounkelik haad ieder land zyn eign moatstelsel, en zels nu gebrukkn landn gelik 't Verênigd Keunienkryk en de Verênigde Stoatn nog êenheedn gelik 't pond, den duum, de voet en de myle (de zogenoamd Imperioale êenheedn).
SI-basisêenheedn
De zeven, ounderlienk onafhankelike basisêenheedn zyn:
SI-vôorvoegsels
Neffenst de SI-êenheedn zyn der ook SI-vôorvoegsels die veelvoudn van 10 vôrenstelln:
Innsbruck
Innsbruck is e stad in 't westn van Ôostnryk en ligt in e valleie van d' Alpn. 't Is den hoofdstad van de dêelstoat Tirol. De riviere de Inn lopt deur de stad. De noame van de stad komt van Brücke über den Inn wat da wil zeggn: Brugge over de Inn.
Microtus
Microtus is e geslacht van knoagbeestn uyt de familie hamsterachtign (Cricetidae). Ze leevn in Noord-Amerika, Europa en Noord-Azië. De noame verwyst noar hunder kleene oorn.
Der bestoan oengeveer 62 soortn, woaroender de veldmuys of tope. 't Zyn stevige knoagbeestn mè korte oorn, pootn en steirtn. Z' eetn groene vegetoasje lyk grasn in de zomer, en op andere momentn groan, zoadn, wortels en schors.
Ulster
thumb|Liggienge van de provinsje Ulster in Ierland Ulster (Iers: Ulaidh of Cúige Uladh) is één van de vier traditionele Iersche provinsjes, geleegn in 't noordn van Ierland. 't Bestoat uut neegn groafschappn. Sedert 1922 wordt de provinsje gesplitst deur d' "Iersche grenze": drie groafschappn (Cavan, Donegal en Monaghan) moakn deel uut van de Republiek Ierland, d' andere zesse (Antrim, Armagh, Derry/Londonderry, Down, Fermanagh, Tyrone) vormn Noord-Ierland, e deel van 't Vereenigd Keunienkryk (VK).
Ulster grenst an twèe andere provinsjes, Connacht in 't zuudwesten en Leinster in 't zuudoostn. 't Grenst in 't westn en 't noordn an den Atlantischn Oceoan. In 't oostn wordt de provinsje gescheid van 't eyland Groot-Brittannië deur 't Noordkanoal die den oceoan verbiendt met d' Iersche Zee.
Ulster hèt e bevolkienge van juste meer of 2 miljoen menschn en 'n ippervlak van 21.552 vierkante kilometer. Oengeveer 62% van 't gebied van Ulster ligt in 't VK, d' overige 38% in de Republiek Ierland. De grotste stad is Belfast mè meer of 'n half miljoen inweuners.
Griep
thumb|'t Griepvirus dat de Hong Konggriep verôorzaakte (omtrent 100.000 kêern vergrôot) Echte griep is e ziekte die deur 't influenzavirus wor verôorzaakt en die de luchtweegn enfecteert. Veel mensn zeggn dan ze griep hèn binst dan ze moa juuste een zwoare koude hèn met een bitje korses. Echte griep is een stikstje zwoarder in zyn symptoomn, met een kanse, voarol by d' oude mensn, dan ze dervan stervn.
Symptoomn
Griep kan rap kommn uzettn. Typische symptoomn zyn korses, een zêre kop, hoestn, een zêre kele, styve spiern, een verstopte neuze, en gin goeste hèn van 't eetn.
Pandemie
Aan 't ende van den Êestn Weireldoorloge in 1918 zyn der miljoenn mensn aan de Spoanse griep gestorvn. Klindere pandemieën kwaamn der voarn in 1957 (Azioatische griep) en in 1968 (Hongkonggriep) woaby dan der tienduzenden mensn ommekwaamn. De recente Mexicoanse griep is sedert 11 juni 2009 deur de Weireldgezoundheidsorganisoasje officiêel toet een pandemie uutgeroepn.
Veugelgriep
In 1997 wierd er een variante van 't griepvirus gevoundn, dat ounder veugels gelik kiekens en eendn voarenkommn, en dat in Hong Kong van veugels noa mensn oversproung. De variante is gekend as influenza A/H5N1, en hè hem in de kommende joarn voarol over Zuud-ôost Azie versprêed. Gelukkig is de infectie olsan van veugel noa mens en nie van êen mens noar een ander, van de mortaliteit is hoge (teegn de 60%).
Preventie
thumb|Een verpleegstr die met een speitjie FluMist e patiente [[Vaccinoasje|vaccinirt]] Vaccinoasje teegn griep is meugelik, moar omdat 't griepvirus zo rap muteert hè j' ieder joar een ander vaccin nôdig. 't Sôorte vaccin da moe gebruukt wordn wor gecoordinêerd deur de WHO (Weireldgezoundheidsorganisoasje).
Risikogroepn
Mensn in de risikogroepn krygn mêestol in oktober een uutnôdigienge van under huusdokteur voar een joarlikse pikeure t' hèn.
Diagnose
De diagnose van griep wordt in d' êeste plekke up boasis van klinische symptoomn gemakt. Analyse van een monster van 't neus- of keelslymvlies kan d' ôorsrpounkelike diagnose bevestign.
Behandelienge
Over 't olgemêen houdn mensn die nie in de risikogroepn zittn gin schoa over van de griep. Bovendien is griep êen van die sôortn ziektn woarda 't lichaam zyn immuunsystèm uutendelik zelve een uplossienge viendt. Mensn woavan da 't immuunsystèm nie goed werkt (gelik mensn met AIDS) kunn'n mè anitviroale middels behandeld wordn.
Vôorbêeldn van antiviroale middels zyn :
Kamperfoelieachtign
De kamperfoelieachtign (Caprifoliaceae) zyn e familie van twizoadlobbige blommeplantn in de orde Dipsacales met e stik of 860 sôortn in 42 geslachtn.
't Zyn struukn of klemplantn, zeldn kruudachtige plantn. De vruchtn zyn over 't algemêen beiers of stêenvruchtn.
Ênigte geslachtn zyn:
1779
1776 - 1777 - 1778 - 1779 - 1780 - 1781 - 1782 't Joar 1779 is 't 79e joar in de 18e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|Kapiteing James Cook
Pyrus
Pyrus is e geslacht van fruutboomn in de roozefamilie (Rosaceae), gekwèekt vor hunder fruut, de peirn. Ze kommn voorn in Europa, Noord-Afrika en Azië. 't Hout van de peireboom wordt gebruukt vo bloasinstrumentn te moakn en meubels.
Weireldwyd wordn roend de 3.000 gekende variëteitn van peirn gekwèekt. De vrucht wordt vers g'eetn, ingeblikt, lyk zop of gedroogd.
Katlynepôorte
thumb|De Katlynepôorte in 1831.
De Katlynepôorte was e stadspoorte in Brugge. De poorte was gelegen an 't ende van de Katlynestroate. De naame van de poorte wordt nog oltyd gebruukt voe de platse wo da ze vroeger lag. An de Katlynepôorte lig nu nog een droaibrugge over de Riengvoart, de Katlynepoortbrugge.
De Katlynepôorte was de platse wo da je Brugge verliet richtienge Kortryk. 't Was éene van de poort'n die deel uutmakten van de twidde vesten, gerealisird in 1297. De pôorte lidde in dien tyd no de Sinte-Katarina parochiêe, worvan dat de kerke buut'n de stadsmeuren lag. Die kerke wierd ofgebrôoken in 1578.
Ward Ruyslinck
thumb|Ward Ruyslinck met den êeste druk van Het reservaat Ward Ruyslinck, pseudoniem van Raymond Charles Marie De Belser (Berchem, 17 juni 1929 - Meise, 3 oktober 2014), was e Vlamsche schryver.
Biografie
Achter zyn humaniora studeerde Ruyslinck één joar Germoansche filologie an den Universiteit van Gent. In 1953 wierd hy adjunct-bibliothecoaris. Je brak deure in de joarn viftig ols romang- en novelleschryver met De ontaarde slapers en Wierook en tranen, anklachtn teegn den oorloge in zyn jeugd.
In de joarn tsjestig - tsjeevntig was 't hy hem êen van de schryvers die uutgegeevn wierd deur Angèle Manteau en zyn werk kwam ip de verplichte literateurlyste te stoan van vele middelboare schooln.
Werk van hem is vertoald in circa twoalf toaln. De stille zomer (1962) en Wierook en tranen (1958) zyn verfilmd en ounder andere De ontaarde slapers (1957) en Het reservaat (1964) zyn vo tonêel bewerkt.
Ruyslinck is an zyn 85 joar gestorvn an de gevolgn van de ziekte van Alzheimer.
Fejér
thumb|130px|Woap'n van Fejér thumb|Liggienge van Fejér in Hongareye Fejér is e comitoat van Hongareye. Den hoofdstad is Székesfehérvár.
Geografie
't Comitoat ligt ip de rechteroever van de Donau en de westgrenze rakt bykan d'ôostkust van 't Balatonmeer. 't Grenst verder an de comitoat'n Veszprém in 't west'n, Komárom-Esztergom in 't nôord'n, Pest in 't ôost'n, Bács-Kiskun in 't zuudôost'n, Tolna in 't zuud'n en Somogy in 't zuudwest'n.
't Zuudelyk en westelyk dêel ligt aan de rand van de Grôte Hongoarsche Lêegvlakte moar andere dêeln zyn heuvelachtig en moak'n dêel uut van de gebergtes Bakony, Vértes en Gerecse. 't Meer van Velence, e populaire toeristische plekke, ligt in 't midd'n van Fejér.
Districtn in Fejér
't Comitoat is sedert 2013 verdêeld in 9 districtn (járások): Bicske, Dunaújváros, Enying, Gárdony, Martonvásár, Mór, Polgárdi, Sárbogárd en Székesfehérvár. Ze zyn de vervangers van de vodien bestoande dêelgebied'n (kistérségek).
Andere steed'n
Gesorteerd noa bevolkiengsomvang:
Uruguay
Uruguay, officieel de Republiek ten ôostn van de Uruguay (riviere) (Spoans: República Oriental del Uruguay) is e land in 't zuudôostn van Zuud-Amerika. 't Grenst in 't westn an Argentinië en in 't nôordn en 't ôostn an Brazilië. In 't zuudn en 't zuudôostn ligt den Atlantischn Oceoan. Dn hoofdstad en grotste stad is Montevideo. Uruguay is 't twidde klêenste land van Zuud-Amerika achter Suriname. thumb|left| Koarte van Uruguay
Lerkeveld
Lerkeveld es e Vloamsch Jezuïetenuus gevestigd te Heverlee, e dêelgemêente van Leuven. D'r zyn doa nog een tiental poaters die doa weunn. Met da de poaters al nie mêer van de joenkste zyn, es 't er ôok de nôdige verplêgienge vôorzien. 't Gebouwncomplex hèit ounder mêer e kerke, e crypte en e klêne kapel. Wuk da je doa ôok nog hèit zyn twêe klokketoorns. 't Uus es deur de Jezuïetn in behêer gegeevn van d'n uudign directeur, Erik Vanleeuw.
D'r weirdn vêle leziengn gehoudn in 't uus en de verschillige lokoaln weirdn ôok uutgelêend oan bepoalde socioale kriengn (lik tonêelgezelschappn,...). De grôotste zoale, zoal Heliand, weird ounder mêer gebruukt vô de joarlikse revue van studentnkrienge VTK. 't Palliatief Netwerk Arrondissement Leuven (PANAL) es ôok gevestigd in 't Jezuïetnuus.
Twêe vleugels van 't gebouwncomplex weirdn beweund deur studentn van de K.U. Leuven en d'ôgeschool van Leuven die doa nie verre van liggn. D'r zyn in 't totoal 140 koamers ter beschikkienge. Iedre vleugel hèit nen eign keukn met een êetzoale.
De studentn hèin een eign Lerkeveldpraesidium me ne praeses, ne vice-praeses, een activiteitnpraesidium, cultuurpraesidium en sportpraesidium. Die loatste zorgn dervô da Lerkeveld ieder joar oanwezig es up de joarlikse 24-uurnlôop te Leuven als een up z'n eign lôpende krienge. D'accomodoasje van 't studentnuus es ôok vrêe uutgebreid. Ze hèin doa tennisterrings, e basketbolpling, e voetbolpling, e volleybolterringtje, e ping-pongtoafel, nen biljarttoafel en e baktoafel. De zundag weirdt er ôok kotbar gehoudn vô de studentn die dust hèin en ol geirne ekêe e pintje drinkn. Et hêle terring van Lerkeveld es ton ôok grôot genoeg vô e schone wandelienge in 't groen.
Isère
Isère (38) is e Frans departement in de regio Auvergne-Rhône-Alpes en is vernoemd noa de riviere Isère. D' inweuners wordn Isérois genoemd.
Caïro
250px|right|thumb|Caïro by nachte Caïro (Arabisch: القاهرة al-Qāhira) is d'hoofdstee van Egypte en me 17 meljoen inweuners in zyn stedelik gebied de grotste stee van Afrika en 'n elfstn van de weireld. Caïro is officieel in de tienste êeuwe ountstoan an de Neyl, mo 't weunn ol vele langer menschn. De bynoame van Caïro is de stee van de 1000 minarettn.
Isère
Geschiedenisse
't Departement is êen van de 83 departementn die de 4e moarte 1790 ipgericht zyn binst de Fransche Revoluusje, deur uutvoerienge van de wet van 22 december 1789, uut de provinsje Dauphiné.
Geografie
Isère grenst an de departementn Rhône, Ain, Savoie, Hautes-Alpes, Drôme, Ardèche, Loire en an de Métropole de Lyon.
Isère bestoat uut de drie arroendissementn: Grenoble, La Tour-du-Pin en Vienne, 29 kantongs en 512 gemêentn. De grotste gemêentn zyn: Grenoble, Saint-Martin-d'Hères, Échirolles, Vienne, Bourgoin-Jallieu, Fontaine, Voiron, Villefontaine, Meylan en L'Isle-d'Abeau.
1383
1380 - 1381 - 1382 - 1383 - 1384 - 1385 - 1386 't Joar 1383 is 't 83e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
1401
1398 - 1399 - 1400 - 1401 - 1402 - 1403 - 1404 't Joar 1401 is 't 1e joar in de 15e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| Werk ip panêel van den Italioansche schilder Spinello Aretino (1401)
Krift'n
De krift'n (Astacidea) zyn een infraorde van kriftachtign, orde tienpôotign. Bêest'n lyk zêekrift'n en rivierkrift'n moak'n dêel uut van die infraorde.
Reto-Romoansche toaln
Der zyn drie variëteitn:
Brugsche stadspôortn
thumb|Liggienge van de stadspôortn an d' êeste vestn (de teegnwôordige binnerein) en de poorten aan de twidde oemwollienge. thumb|Tôorn van d' êeste vestn an de teegnwôordige Ooguustynn-reie. De stadspôorten van Brugge wierdn gebowd in drie stappn : den êeste ki binst den êestn êft van de 9ste êewe, by de versterkienge van de teegwôordige Burg, de twidde ki in 1127-1128, by den anleg van d' êeste stadsoemwollienge of vestn roend Brugge (mêt oendr andre de teegnwôordige binnenreien), en de derde ki in 1297, by den anleg van de twidde en grotre vestn roend de stad.
Êeste vestn
In tekstn uut de 13ste êewe wordn die pôortn genoamd  zoendre  vermeldienge van byzoendreedn. Dr zyn ook gin ofbeeldiengn van die gebown.
Twidde vestn
De Dampôorte, de Boeveriepôorte en de Katelynepôort zyn verdweenn; allêene mo de Smeepôorte, de Eezlpôorte, de Gentpôorte en de Kruuspôorte bluuvn oovre.
Bavette
thumb|Een kleen kiendje met e bavette E bavette of slabbe is e vierkant stikstje stoffe mê lientjes die gebruukt wordt teegn 't sturt'n van eet'n ip de klêern. 't Wordt gedreegn roend de nekke en 't hangt van vôorn ip de bost. De slabbe is meestens gemakt van stoffe of plastiek en de sluutienge kan bestoan uut lint'n, klitteband of presjongs.
E bavette wordt surtout gedreegn deur kleene kiendjies die nog vele zevern moar ook somtyds deur grôote menschn, lik ip restaurang by 't eet'n van krifte.
Corvus
Corvus is e geslacht van zangveugels in de familie van de kroaiachtign (Corvidae). 't Geslacht omvat de soortn die algemeen bekend stoan lyk kroain, roavn en roekn.
1569
1566 - 1567 - 1568 - 1569 - 1570 - 1571 - 1572 't Joar 1569 is 't 69e joar in de 16e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|Filips van Marnix van Sint-Aldegonde
Geweune ôornbêeste
De geweune ôornbêeste (Forficula auricularia) is 'n insekte da ôort by d' orde van d' ôornbêestn (Dermaptera). 't Is de bekenste Europeeschn ôornbêeste en zyn gedrag en leefwyze zyn goed bestudeerd.
Malta
Malta, officieel de Republiek Malta (Maltees: Repubblika ta' Malta), is e Zuud-Europees land da bestoat uut e groep eiland'n in 't midd'n van de Middellandsche Zee, 93 km te zuud'n van Sicilië en 288 km in 't oost'n van Tunesië. De beweunde eiland'n zyn Malta, Gozo en Comino.
Brydevinvis
Beschryvienge
't Zyn walvisschn met e kortn en brêedn kop me grôt' oogn, die toet 14 meiters lank kunn kommn. Z'hen e lank en dounkergryst lyf (ol zyn der oek aar kleurn). Ze weegn tusschn de 16 en de 25 000 kilo.
Malta
Malta bestoat uut 300 km² land en is doamee één van de kleenste en dichtst bevolkte land'n ter weireld. Den hoofdstad is Valletta en de grotste stad is Birkirkara. 't Land het twee officiële toal'n: Maltees en Iengels. thumb|left|Koarte van Malta
Corvus
Der zyn roend de 45 soortn en ze kommn voorn ip al de gemoatigde continentn uutgezoenderd in Zuud-Amerika en verschillige eylandn.
Malta
🇪🇺
Brydevinvis
Beschryvienge
Ze joagn mêestol ollêne of in klêne groeptjes up vis lik hoariengn en sardienn. 't Is deur nunder lank en smol lyf dan ze zêre kunn zwemmn (30 ter eure) en ezo visschn kunn vangn. Z'eetn per dag à peu près 600 kilo vis, dan ze geweune inslokkn tope met e masse woater (nundern keelzak kut uuterokkn zyn toet at 'n drie keirs zo grôot is) en toune da woater were no buutn duwn deur nunder baleynn. De visschn bluuvn doarin vaste zittn en kunn toune upeetn zyn. 't Gebeurt toune oek dan der zêelêeuwn en marlynn meizwemmn voun te vichtn voun nunder eign dêel.
Brydevinvisschn kunn hêel 't joar round joungn krygn. Die joungn zyn vier meiters lank en weegn 1000 kilo.
Corvus
Uut recent oenderzoek is gebleekn da sommigte kroaiesoortn nie alleene in stoat zyn vor alloam te gebruukn, moar ook van der te moakn. Kroain wordn nu gereeknd by d' intelligentste beestn ter weireld.
Brydevinvis
Sôortn
De twêe sôortn Balaenoptera brydei en B. edeni (woavan dat de latste sôorte de klinste is en ollêne in 't ôostn van 'n Indischn en 't westn van de Stilln Oceoan vôornkommn) zyn oltemets wel en oltemets nie t'hope ereeknd deur verschillige weetnschappers. 't Is oek en aar sôorte, B. omurai, die vroeger ossan byn de brydevinvis ereeknd is, mo die nu egliek en aparte sôorte zoudt zyn. Oek in de Caraïbische Zêe zit er klindere sôorte, mo dedie is nie styf verwant met de klindere bêestn van de B. edeni en zoudn dus oek en aar sôorte kunn zyn.
Verspreidienge
Ze kommn vôorn in olle weireldzêeën, e bitje nôordelikker of de kreeftskêerkrienge en e bitje zudelikker of de stêenbokskêerkrienge. De grotste concentroasjn zittn an of round:
Overlevieng
Up brydevinvisschn is er nôois vele ejoagd omdan ze gin dikke vetloage hen (dat en ze oek nie nôdig omdan ze in warmer woater bluuvn), woadeure dan der nog ossan vele zyn, e goeie 90 000.
Geweune ôornbêeste
Kenmerkn
De geweune ôornbêeste êt e gilwebruune kleur, d' achtrvleugls zyn dr, mo ze zyn nie te ziene omda ze weggestookn zyn oendre de vôorvleugls. De vliezige vôorvleugls zyn mêerdre kêern ipgevoedn oendre de veele klindre vôorvleugls. Oendanks 't bestoan van van de vleugls vliegt de geweune ôornbêeste mo weinig, mo 't kan wê.
Oeneevnhoevign
D' oeneevnhoevign (Perissodactyla) vormn 'n orde van hoefbeestn. De noame komt van 't oeneevn antal teens dan z' hèn per poot. De middelste teen is toet hoef oentwikkeld. De teens an de zykant zyn rudimentair anwezig.
Geweune ôornbêeste
Algemêen
D' ôornbêeste is 'n alleseetre die leeft van zochte dêeln, lik plantedêeln lik fruut, joenge bladjes en plantwortls mor ook d' eiers en larvn van insektn wordn geetn. Surtoe bladluuzn schynn e vôorkeure te zyn. De joenge nymfn leevn dêels van insektneiers. Otr te winnig eetn is, wordn de bêestn kannieboaln en eetn undre klindre sôortgenôotn ip.
Oeneevnhoevign
Der bestoan nog oengeveer 16 soortn Perissodactyla verdeeld over drie families: Equidae (peirdn, ezels en zebra's), Rhinocerotidae (neushoorns) en Tapiridae (tapirs).
Geweune ôornbêeste
Vôortplantienge
De geweune ôornbêeste kent zjuuste lik ol d' ôornbêestn 'n oenvolledige gedoanteverwisslienge, woaby da de joengste bêestn nymfn wordn gêetn en in staptjes grottre wordn deur te vervelln. Dr is dus gin verpuppienge lik by insekn die e volleedige gedoanteverwisslienge ên. De vôortplantienge van ôornbêestn is byzoendre, omda 't wuuvetje e verregoande vorm van broedzorge kent in verglykienge mêt andr insektn. Van ot d' eitjs zyn ofgezet oendre e stêen of blad, wordn ze deur 't wuuvetje verzorgd. Ze lekt reeglmoatig d' eiers proopre vor uutdroogienge en schimmls wêg t' oedn. De bedorvn eitjs wordn ipgeetn. O de nymfn uutkomm wordn ze nog e tydetje verzorgd deur de moedre toe da ze zelfstandig zyn en 't nest verloatn. O de moedre vôortydig zoe dôogoan, tonne wordt ze deur eur eign joengn ipgeetn.
Oeneevnhoevign
D'n dag van vandoage leevn der nog wilde oeneevnhoevign in de busschn en grasvlaktes van Afrika, Centroal- & Zuyd-Azië en Midn- & Zuyd-Amerika.
Brune ratte
E brune ratte (Rattus norvegicus) is e zôogdier in d'orde van de knaagdiern. Andere namen zyn: stadsratte, rioolratte, woaterratte, laboratoriumratte of geweune ratte.
Uuterlik
De kop-romplengte is 21 toet 29 centimeter en ie weegt tusschn de 150 en de 520 gram. De bloate steirt met 160 toet 260 riengels is korter of ze lichaam.
Der zyn verschillende sôortn in't wild: van zwart toet bruun.
Habitat en gedrag
Je voelt em zêere etwoarsn thuus. Je viendt em vele in scheuren mè strooi, keldrs, kruupruumten, stallen, vuulhoopn, en ipslagplekken voe groan en out, an de kant van grachten en dyken, oender de groend in grôote hooln.
Monsters at Work
Monsters at Work is en Amerikoansche tv-serie.
Brood
thumb|Verschillige soortn brood Brood is boasisvoedynge die gemakt wordt uyt deeg van blomme en woater, meestal deur te bakn in 'n oovn. Sedert 't oentstoan van de landbouw is brood één van de belangrykste voedyngsmiddeln in grote deeln van de weireld. Der bestoan enorm vele verschillige soortn.
Brood wordt ingedeeld volgns de soorte groan woarvan da 't gemakt is. In de Benelux wordt terwebrood 't meest g'eetn, moar roggebrood en maisbrood zyn ook wel bekend. E sneetje brood wordt e stute genoemd. Bekende vormvariantn zyn pistolets, Frans stokbrood en Italioansche ciabatta.
Zoetestede
Zoetestede (Frans: Le Doulieu, Nederlands: Zoeterstee) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern ip't schee'n van 't Outland en 't Leiedal. 't Grenst an de gemêentn Belle, Steenwerk, Stegers, Nieuw-Berkyn en Oud-Berkyn. In Zoetestede stoat de Maria-Assumpsje-kerke.
Dolomietn
thumb|Val Gardena en de Sellagroep, Zuud-Tirol De Dolomietn zyn e bergkeetn in 't nôordôostn van Itoalië. Ze moakn dêel uut van d' Alpn (Zuudelyke Kalkalpn) en strekk'n hunder uut vanof de riviere de Adige in 't westn toet de Piave-valleie in 't ôostn. De Dolomietn liggn in de regio's Veneto, Trentino-Zuud-Tirol en Friuli-Venezia Giulia, en besloan e gebied die gedêeld wordt deur d' Italioansche provinsjes Belluno, Vicenza, Verona, Trentino, Zuud-Tirol, Udine en Pordenone. 't Nationoal park Dolomiti Bellunesi en vele andere regionoale parkn zyn te viendn in de Dolomietn.
De noame van de Dolomietn komt van 't gestêente dolomiet, vernoemd noa de Fransche geoloog Déodat de Dolomieu, die den êestn was vo 't mineroal te beschryvn. 't Gebergte wordt ook wel Monti Pallidi (blêke bergn) genoemd.
Sedert ogustus 2009 stoan de Dolomietn ip de lyste van UNESCO-weirelderfgoed.
Sovjet-Unie
De Sovjet-Unie, vuluut Unie van Socialistische Sovjetrepubliekn (Russisch: Союз Советских Социалистических Республик; Sojoez Sovjetskich Sotsialistitsjeskich Respoeblik) of ofgekort USSR (СССР; SSSR), was e communistische stoat in Eurazië tusschn 1922 en 1991.
Republiekn
De Sovjet-Unie bestound uut 15 republiekn:
Nieuw-Berkyn
Nieuw-Berkyn ofte Zuud-Berkyn (Frans: Neuf-Berquin, Nederlands: Nieuw-Berkijn ofte Zuid-Berkijn) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern ip't schee'n van 't Outland en 't Leiedal. 't Grenst an de gemêentn Oud-Berkyn, Zoetestede, Stegers en Meregem. In't nôordwestn van de gemêente ligt et gehuchtje La Vierhouck.
't Groundgebied van d'uudige gemêente Nieuw-Berkyn ligt an't tracé van d'oude Romeynsche heirboane tusschn Kassel en Atrecht. 't Dorp zelve es ountstoan lyk en ofscheydienge van de parochie Stegers, verzekers nog vôorn 't joar 1239. Byst den Êestn Weireldoorloge es Nieuw-Berkyn hillegansn verwoest gewist byst en Duutsch offensief in 1918.
In Nieuw-Berkyn stoat de Sent-Gilleskerke.
Euro
[[Ofbeeldienge:European union emu map en.png|thumb|
]] thumb| Bankbrieftjes en klutters van den euro
Den euro (symbool: €, ISO-code: EUR) is de munte van d' Europeesche Economische en Monetaire Unie en wordt gebruukt deur achttien lidstoatn van d' Europeesche Unie die d' Eurozone vormn: