cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Groafschap Brussel
thumb| [[Lithografië van ca. 1850 met ipschrift: Stichter van Brussel ca. 976]] ‘t Groafschap Brussel (of Ukkel) was ’t mêest ôostelik stik van de Broabantgouwe, of ’t gebied tusschn de Zenne en de Dyle.
D’n oudste bekende noame van Brussel was Bruocsela en loater Broekzele (Frans: Bruxelles), e soamnstellienge van  broek (moerassig land) en sela of  zele van ‘t Oudgermoans sala (nederzettienge).
In 977 kwam Karel, de joungste zeune van de Fransche keuniek  Lodewyk IV, hertog van Neder-Lotharingen.
De groavn van Leuven en Brussel krêegn round 1085/1086 ook ’t westelik stik van de Broabantgouwe, of ‘t gebied tusschn de Dender en de Zenne.
’t Was êest e Paltsgroafschap van Lotharingen gewist, mor achter d’n dôod van paltsgroaf Herman II van Lotharingen wierd et in lêen gegeevn an groaf Hendrik III van Leuven oender de vorm van e landgroafschap.
In meie 1106 kwam zyn broere en ipvolger, Godfried I van Leuven, ook hertog van Neder-Lotharingen en markgroaf van Antwerpn en doamee wierd de boasis geleid vo ’t hertogdom Broabant.
In 1183/1184 wierdn de gebiedn van Godfried III van Leuven verênigd tout hertogdom en zyn oudste zeune  Hendrik I kwamt den êestn hertog van Broabant.
Kiekeboe
thumb|250px|Kiekeboe Kiekeboe is Vlamse stripreekse, getekend en geschreevn deur Robert Merhottein of Merho.
Oenstoan
Begun joarn 70 ad Merho al e ki geprobeerd om me de personages va ze broere ze puppespel en album te maakn, mor ie gerakte mor an 8 pagina's. Zyn twidde pogieng lukte wel en 't eerste album verscheen. De strip verscheen vo 't eerst in de gazettn Het Laatste Nieuws en ''De Nieuwe Gazet op 15 februoari 1977. Robert Merhottein was toen 29 joar. De eerste 45 strips werdn utgegeevn deur J. Hoste en loater deur Standaard Uitgeverij. Momenteel is Kiekeboe de meest geleezn stripreekse va Vloandern. Er wordn zelfs meer exemplaarn gedrukt dan va Suske en Wiske.
Vidaigneberg
De Vidaigneberg is een heuvel in de gemêente Euvelland teegn Westouter, met een hoogte van 138 meters. De name kom van de familiename Vidaigne die in de 13e en 14e êeuwe de berg in under bezit haan.
De Vidaigneberg grenst aan de Zwortnberg, de Boaneberg en de Rôonberg. Tussen de Rôonberg en de Vidaigneberg ligt de kabelboane Cordoba.
Wielrennen
D' hellienge is dikwils upgenoomn gewist in Gent-Wevelgem, en in sommige edities wierd je wel twêe kêern beklommn. De beklemmienge goa langs de nôordkant, vanuut Westouter. D' hellienge wordt ook gedoan in de Driedoagse van De Panne-Koksyde en de Driedoagse van West-Vloandern.
Zwin
thumb|De (zei)ingank van 't Zwin, gezien vanuut Olland 't Zwin is een ouden zeeoarm die in de middelêeuwen van de kust noa Brugge liep. 't Ligt nu ip 't groundgebied van de gemêente Knokke-Heist. 't Zwin verzandege en de (ton klêne) zeilbootn kosten oogstes nog na Damme voaren. Loater was zelfs da nie mi meuglik en moestn z'anlegn in Sluus. Napoleon trok ne voart van Brugge noa Sluus: de Zwinvoart - e stikske liep zelfs dwis deur Damme. In den omtrek van da kanoal lopt er nog een beke, 't Zwintjen, en da volgt 't oude tracee van 't Zwin voer e stik, wan 't Zwin ed 'em in de middelêeuwen ôok verschillende kêern verleid.
A't ard genoeg vriest, wordt er in de wienter de Zwinsteedntocht georganiseerd.
Huus Habsburg
thumb|'t Hillig Rôoms Ryk (1273-1378) Gebiedn van 't Huus Habsburg (oranje) Gebiedn van 't [[Huus Luxemburg (purper) Gebiedn van 't Huus Wittelsbach (groen)]] 't Huus Habsburg was een belangryke Europeesche dynastie, genoemd achter 't kastêel Habichtsburg in Aargau, nu e kantong in Zwitserland. De Habsburgers woarn ofkomstig van Zwitserland.
Groaf Rudolf IV van Habsburg kwam in 1273 den êeste keunienk van 't Hillig Rôoms Ryk van 't Huus Habsburg als Rudolf I.
Zyn rivoal Přemysl II. Otakar (of Ottocar II), de keunienk van Boheemn van 't Huus Přemyslid, had Ôostnryk kunn veroovern en j'haad ook geprobeerd van de krôone van 't Hillig Rôoms Ryk te bemachtign, mo 't was uutendelik Rudolf die in Frankfurt ip 29 september 1273 verkoozn wierd tout Rôoms-Duutsche keunienk.
Rudolf wilde nu Ôostnryk were winn en ip 26 ogustus 1278 vochtn ze de Slag van Marchfeld uut. 't Boheems leger geleid deur de Přemyslid Ottokar II, vocht teegn et Duuts leger geleid deur Rudolf van Habsburg in alliansje me keunienk Ladislaus IV van Hongareye. De Slag endigde met et verlies van Boheemn en Ottokar sneuvelde. De Habsburgers kostn Ôostnryk were bemachtign en 't hertogdom Ôostnryk blêef nog 640 joar ounder de Habsburgers.
Hertog Albrecht V van Ôostnryk kwam in 1438 Rôoms-Duutsche keunienk als Albrecht II. Achter hem begost de periode van de Habsburgsche keizers, die ook nog regeerdn over Boheemn, Hongareye, 't Hertogdom Bourgondië, Nôord-Italië, Spanje en Portugal met de bezittiengn over zêe.
Maximiliaan van Ôostnryk trouwde mè Maria van Bourgondië. Achter heur dôod in 1482 begost de periode van de Habsburgsche Nederlandn. Vo de Noordelikke Nederlandn tout 1581 (officieel 1648). Vo de Zudelikke Nederlandn tout 1795.
Keizer Karel V stound de Nederlandn en de Spoansche gebiedn of an zyn zeune Filips II van Spanje, en Ôostnryk, Rôoms Duutsland en de keizerskrône an zyn broere Ferdinand I, woadeure da zyn weireldryk gesplitst wierd in de Spoanschn tak, te begunn by zyn voader Filips I, en den Ôostnrykschn tak by Ferdinand I.
De Spoanschn tak stierf uut in 1700, achter den dôod van Karel II van Spanje en wierd vervangn deur den Anjou-tak van 't Huus Bourbon ounder Filips V van Spanje.
In 1736 trouwde Maria Theresia, dochter van Karel VI, mè Frans III van Lotharingen. Tegoare hen ze de Habsburg-Lotharingen-dynastie gesticht, die blêef bestoan tout in 1806.
In 1806 wierd 't Hillig Rôoms Ryk ipgezeid deur Napoleong, en Frans II van de dynastie Habsburg-Lotharingen, kwamt den êeste keizer van Ôostnryk ounder de noame Frans I. De keizers van Ôostnryk hieldn under titel van eirtshertog van Ôostnryk tout achter de Twidde Weireldoorloge in 1918 (Êeste Ôostnryksche Republiek).
De stamvoaders
Rekenienge houdnd met de stamboom van de Acta Murensia uut 1160, die wel nie hêel betrouwboar is, zou Guntram de Rykn anzien zyn als de stamvoader van 't Huus Habsburg. Vo da Rudolf van Habsburg keunienk kwam, woarn de Habsburgers groavn in 't Zwitserland en 't zuudwestn van Duutsland van nu.
Groavn van Habsburg
thumb| Et Habsburgkastêel in Aargau (Zwitserland) De Habsburgsche bezittiengn wierdn verdêeld tusschn Albrecht IV en zyn broere Rudolf III. Albrecht hield Aargau en de westelikke stikkn en Rudolf III krêegt de ôostelikke stikkn.
Hertoogn van Ôostnryk (1282-1452)
Achter zyn dôod wierd ie ipgevolgd deur zyn twi broers Albrecht III en Leopold III, die tegoare regeerdn tout dan ze in 1379, by 't Verdrag van Neuberg, de Habsburgsche gebiedn splitstn. De lyne van Albrecht III stierf uut in 1457 en de gebiedn kwoamn loater were tegoare in 1490.
Lyne van d'Albertynn
thumb|200px| Van lienks no reks. Boovn:[[Maximiliaan I, Filips de Schôonn, Maria van Bourgondië. Ounder: Ferdinand I, Karel V en Lodewyk II]]
Eirtshertoogn van Ôostnryk (1453-1918)
Rudolf IV (1358–1365), oudste zeune van hertog Albrecht II, brocht in 1359 den titel van hertog noar eirtshertog. Da gebeurde by 't middelêeuws document de Privilegium Maius, achter gedoan van 't Privilegium Minor van 1156, woaby dat ounder keizer Frederik Barbarossa 't markgroafschap Ôostnryk 'n hertogdom kwam. Keizer Karel IV wilde de nieuwn titel nie erkenn en 't was mo van 1453, ounder keizer Frederik III da den titel, die ottomoatisch overg’erfd wierd deur den oudste zeune en vergelykboar was me prinsn in andere keuniengshuuzn, officieel erkend wierd.
D'eirtshertoogn: Kykt no de lyste van de keizers van 't Hillig Rôoms Ryk. Kykt no 't Huus Habsburg-Lotharingen.
De Spoansche Habsburgers
Keizer Karel V (Karel I van Spanje) stound de Nederlandn en zyn Spoansche gebiedn of an zyn zeune Filips II van Spanje, en Ôostnryk, Rôoms Duutsland en de keizerskrôone an zyn broere Ferdinand I, woadeure da zyn weireldryk gesplitst wierd in e Spoanschn tak en 'n Oostnrykschn tak. Zyn voader Filips I van Kastilië, stichtte de Spoansche Habsburgers deur in 1496 te trouwn mè Johanna van Kastilië.
Achter 'n dôod van Karel II van Spanje brak de Spoansche Successieoorloge (1701-1713) uut, die resulteerde in de Vrede van Utrecht, woaby da Filips van Anjou erkend wierd als keunienk Karel V van Spanje. thumb|left|600px| De stamboom van Karel II toogt dat er veel intêelt was
9 januoari
9 januoari is de 9stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 356 doagn (357 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
Slag by Kassel (1677)
In de Slag by Kassel in 1677, ook bekend ounder de noame Slag an de Penebeke, èn d'Ollanders zwoar verloorn tegen et Fransche leger.
Da wos e groot succes vo Lodewyk XIV en e triestig dieptepunt vo de Spoansche Nederlandn da ze noois nie mee te boovn zyn gekommn. Vo slichter te vermyen, kostn de Republiek en de Spanjoardn nie anders dan e joar loater akkoord te goane mè 't Verdrag van Nymegen.
Deur da verdrag èt 't Fransche em hele stikkn groundgebied definitief toegeëigend in Artesië (Koameryk, Ariën, Sint-Omoars), Vloandern (Kassel, Sint-Winoksbergn, Belle, Oazebroeke, Steenvoorde, Oundschote) en Henegouwn (Bouchain, Valencyn, Condé, Maubeuge, Bavai).
George Minne
thumb| Graf van Minne in [[Sint-Martens-Latem]]
George Minne (Gent, 30 augustus 1866 - Sint-Martens-Latem, 20 februoari 1941) was een Vlamsche beeldouwer, kunstschilder, tekenoare, illustrator en docent an den academie.
Z’n kunst wordt gerekend by ’t naturalistisch symbolisme, moar ook by de Art Nouveau of Jugendstil.
Leven en werk
George Minne volgde een ipleidinge tot architect van 1882-1884 an den academie in Gent. Je was bevriend met de schryver Maurice Maeterlinck en je illustreerde zyn werkn Les serres chaudes in 1888 en Sœur Béatrice in 1900. Ook werkn van zyn vriendn uut ‘t symbolistisch milieu Charles van Lerberghe, Emile Verhaeren en Grégoire Le Roy.
In 1891 trokt 'n noa Parys vo Rodin ip te zoekn moa je wierd doar ofgeweezn.
In 1898 gingt 'n in Sint-Martens-Latem weunn. Je wordt anzien als de leidnde figeure van den êerste groep kunstnoars van de Latemsche Schole die loater de mystieke symbolistn wierdn genoemd. ’t Woarn de kunstschilders Albinus Van den Abeele, Valerius De Saedeleer, Albert Servaes en Gustaaf Van de Woestijne.
Van 1912-1914 en 1918-1919 wordt Minne docent an den Academie van Gent. Binst den oorloge 1914-1918 wykt ‘n uut noa Wales met zyn vrouwe moar achter den oorloge keert ‘n were. In 1930 krygt ’n den êretitel barong.
Gekende werkn
Minne wordt anzien als één van de belangrykste symbolistische beeldouwers van Europa. Je werkte met out, marmer, brons en graniet. J’et ook meer of vuufounderd tekeningn in outskole en potlôod gemakt.
Emanuel Filibert van Savoye
Emanuel Filibert (Chambéry, 8 juli 1528 - Turyn, 30 augustus 1580), bygenoamd "d’n yskop", was van 1553 tout 1580 ertog van Savoye en van 1555 tout 1559 landvoogd van de Nederlandn.
De Panne
De Panne is e gemêente in West-Vloandern. Ze legt hêle in 't westn, an de kust.
Emanuel Filibert van Savoye
Je was de zeune van Karel III van Savoye en Beatrix van Portugal. Z’n moeder was e schôonzuster van keizer Karel V. Je diendeg in ‘t leger van Karel V binst d’n oorlog teegn Frans I van Frankryk en in juli 1553 veroverdegt ie Hesdin.
De Panne
Etymologie
De naam De Panne komt van 't woord "dunepanne". E panne is e komvormige diepte in e dune. E derde van ol de duunn in België legt in De Panne. 't Mêeste van die duunn ligt in 't nateurreservoat "De Westhoek" nevenst de Fransche grenze. De latste joaren zyn de duunn mêer en mêer an 't toegroein. 600px|left
Emanuel Filibert van Savoye
‘n Moand loater stierf z’n voader en wierd 'n ertog, mo ’t grotste deel van Savoye was ol van 1536 bezet deur de Fransche.
De Panne
Algemeen
D'r weunn bykan 10.000 menschn in De Panne. De gemêente oalt vele inkomstn uut 't kusttoerisme. 't Is gèn toeval dan der vele Fransche na doa goan op vakanse, want 't legt juste an de grenze mè Vrankryk. Nog ni zo lange geleen wos 't er oek vele traffiek vanuut Iengeland achter goekoopn toebak, moa da legt e bètje stille nu. De Panne et e brêe strand. Da's ideoal voer e sport lik strandzeiln (lêge karretjes, woa da j' bykan plat in moe zittn, en met e zeil op).
Emanuel Filibert van Savoye
Van 1555 tout 1559 wast ’n landvoogd van de Nederlandn ounder Filips II. Ols landvoogd leidet ie persoonlik de Spoanschn invol van Noord-Frankryk en j’oalde ’n schone overwinninge by de Slag van Saint-Quentin in augustus 1557.
De Panne
Geschiedenisse
De Panne et in 't verleden otmets e grôte rolle gespeeld in nuze geschiedenisse
2 januoari
2 januoari is den twiddn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 363 doagn (364 doagn in e schrikkeljaar) tout 't ende van 't joar.
De Panne
Dêelgemêentn
De gemeente De Panne telt twee deelgemeentes. An de zee ligt De Panne zelve. Drie kilometer meer noa 't binneland ligt Adiengkerke, langst de voart Nieuwpoort-Duunkerke.
De Panne grenst an die dorptjes of steedn: thumb|300px|left|De Panne, dêelgemêentn en gebeurs. De gele gebiedn zyn bebowde kernen.
thumb| Beeld van Pier Kloeffe in de duunn van De Panne
Emanuel Filibert van Savoye
Achter ‘t Verdrag van Cateau-Cambrésis tusschn Frankryk en Spanje in 1559 kreegt 'n 't ertogdom were.
Je trouwde mè d’ertoginne van Berry, Margaretha van Frankryk, de zuster van keunink Hendrik II van Frankryk en z’aan één zeune, Karel Emanuel I van Savoye.
Egypte
250px|thumb|right|Ligginge van Egypte
Egypte is e land die in 't nôord-ôostn van Afrika ligt. 't Et e bitje meer of 80 miljoen inweuners en de officiële tale is Arabisch. De staatsgodsdienste is soennisme. 'n Oofdstad is Caïro, woa dan der oungeveer 15 miljoen menschn weunn ('t is doamei de grotste stee van Afrika. Under munteenheid is den Egyptischen pond. Tweis derdeure lopt de levensverzekerienge van Egypte: de riviere de Neyl. 't Land omvat ook 't schiereiland Sinaï, da geografisch by Azië gerekend wordt.
Tourisme
Surtout 't nôordn van Egypte es vrêe touristisch. Je kut er een Neylcruise moakn, duukn in de Rôo Zêe of woatervalln bekykn. Kies je vo Luxor, ton ku je de Vallei der Keuniengn goan bekykn, 't paleis van keuniginne Hatsjepsoet en de tempels van Luxor en Karnak. Ten westn van Caïro (in Gizeh) stoan der piramiedn.
9 februoari
9 februoari is de 40stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 325 doagn (326 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
1414
1411 - 1412 - 1413 - 1414 - 1415 - 1416 - 1417 't Joar 1414 is 't 14e joar in de 5e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
21 september
21 september is den 264stn dag van 't joar (265stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 101 doagn toet 't ende van 't joar.
Abdy
Abdy es de noame dan ze geevn an e gebouw of e verzoamelinge gebouwn woa da et er ôofdzoakelyk e plekke es vôorzien vô te leezn. Et es e plekke woa dan et er gêestelikkn van e bepoalde kristelikke klôosterorder leevn en weirkn. In teegnstellinge van wa veeln peizen es n abdy nie ollêne vô poaters (vintn), mo ôok vô nunn (wuuvn). Êen van de bekenste abdyen van West-Vloandern es de Abdy van Westvletern, ôofdzoakelyk deur under Trappistnbier.
Den Ipbouw van 'n Abdy
thumb|Abdy 'n Abdy bestoat ôofdzoakelik uut drie stikkn:
De irarche van 'n abdy
An et ôofd van 'n abdy stoat den abt, den prior es zynn ôofdelper en vervanger oat em der nie en is. Den subprior stoat nog eki ounder den prior.
Et doageliks leevn
Normoal wierd n gêestelikkn zeevn kêers ip 'n dag der an herinnerd dat em in et klôoster zit voun em an God te wydn en nie an zyn doagelikse toakn. 'n Deurdeweeksn dag ziet er mêestoal azô uut:
Bioom
De biodiversiteit, in 't byzoendre de diversiteit van de fauna en van de subdominante plantn-vormn is ofanklik van de leevnlôoze faktôorn en van de biomassaproduuksje van de dominante vegetoasje. In bioomn van 't eirdippervlak is de biodiversiteit recht eevnreedig mê de produuksje-meuglikeedn, de beschikboareid van woatre en de temperateure.
Ekostreekn zyn gegroepeerd zowêl in bioomn lik in ekozôonn. De bioomn zyn in d' êeste plekke ingedêeld in :
Bioomn zyn dikkers bekend oendre platslikke noamn. Byvôorbeeld 't bioom van de "warmgemoatigde graslandn en struukgewassn" is algemêen bekend lik "steppe" in Middn-Azië, "prairie" in Nôord-Amerika, en "pampa" in Zuud-Amerika. Tropiesche graslandn zyn gekend lik "savanne" in Australië, mor in Zuud-Afrika êetn ze "veldt" (van 't Afrikoans).
't Klimoat is den oofdfaktor die de verspriedienge van de land-bioomn bepoalt. Tusschn de belankryke klimoat-faktôorn zyn :
WWF-systêem
E ploeg van bioloogn, in ipdracht van de Weirld Nateur-Stichtienge (WWF) oentwikklde 'n ekologiesche land-klassifikoasje die vêertien sôortn bioomn oendrescheidt ook genoamd belangryke leefgebied-typn, en verdêelde vors d' ippervlakte van d' eirde in 882 ekostreekn (sluut niewe Antarktiesche ekostreekn in, deur Terrauds et al. 2012). Iedre land-ekostreeke êt 'n aparte koode van de vorm XXnnNN (XX is de ekozôone, nn is de bioom-nuumro, NN is den individuêele nuumro). Die klassifikoasje wordt ook gebruukt by 't ipmoakn van de Global 200-lyste van ekostreekn lik is bepoald deur 't WWF vo vôorrank te geevn van beschermienge. De belangryke leefgebied-typn van 't WWF zyn :
Zêeuws-Vloandern
thumb| Zêeuws-Vloandern Zêeuws-Vloandern is nu e stik van Holland, in de provinsje Zêeland, dat teegn België ligt. Sedert de gemêentelikke herindêlienge van 2003 bestoat 't nog uut drie gemêentn: Sluus, Terneuzn en Ulst.
Geschiedenisse en geografie
thumb|Ounofficiële vlagge van Zêeuws-Vloandern Tout vô 't joar 1600 was Zêeuws-Vloandern geweune een dêel van Vloandern dan d' Hollanders hèin bluuvn bezettn tout de Fransche Revolutie. Tussen 1794 en 1815 makte 't dêel uut van Ôost- of West-Vloandern (Sluus, Cadzand, Breskens). Zêeuws-Vloandern is 't ênigste dêel van Zêeland da nie an minstens drie kantn an woater grenst.
't Is een belangryk gebied vo 't kanoal Gent-Terneuzn. Ten westn van de Braakman, moar ook in de ôostelikke platsn Terneuzn, Axel en Zaamslag zyn de mêeste inweuners protestant, dikwils afstammeliengn van West-Vlamsche protestantn die hier in de 17ste êeuwe zyn kommn weunn. Moa d'r weunn ook elders veel menschn met e Vlamschn achtergroundhistorie. 't Is surtout e gebied voe boern. In Philippine kommn veel Vloamiengn mussels eetn. In Sluus en Axel kommn ze voe te shoppen. Terneuzn en Hulst trekkn veel Vlamsche dagsjestoeristn. Deurda veel protestantn trouwdegen met andere protestantn van "over 't woater", is de toale van Zêeuws-Vloandern nu teegnwoordig voe 't grotste dêel Zêeuws, moa wel styf beïnvloed deur 't West-Vlams, surtout, moa nie ollêne, in Sluus en wyde omgevienge.
Ol vanof 1828 is Zêeuws-Vloandern mè de reste van Zêeland verboundn gewist deur overzetbôotn. Vanof 1866 had de provinsje Zêeland e geregelde dienst me stôombôotn. In 1958 kreegn die bôotn deur under noamn de bekende lapnoame "prinsessebôotn". Hoewel d'Hollandsche regerienge en de Zêeuwsche Stoatn in 1945 beloofd aan van de overzetbôotn teminste voe Zêeuws-Vloamiengn gratis te moakn, gienk 't abonnement assan mor dierder kommn. In 1958 dreigde de actiegroep "Vrije Veren" (="Gratis Veerboten") zefs met ofscheidienge van Holland en anslutienge by België os de veren nie were gratis zoun wordn. 't Was d' êeste en vorlopig ênigste ki dan d'inweuners van Zêeuws-Vloandern doar serieus mee dreigdn. De pryzn zyn loater pertank toch were verhoogd. In 2003 zyn de bootverbindiengn voer auto's ofgeschaft achter d'openienge van de Westerschelde-tunnèl. Ip de verbindienge tusschn Vlissingn en Breskens bluuft er een overzetbôot voarn allêne voe velo's en voetgangers, en uutgeboat deur Veolia Transport Fast Ferries.
Toale
In Zêeuws-Vloandern wordt er Zêeuws-Vlams geklapt.
't Woord Zêeuws es nen oudn Middel-Nederlandschn genitiefvorm van zêe en wil dus letterlik zeggn: van de zêe, an de zêe.
Maurits Sabbe (schryver)
thumb|Sabbe (c.1924) Maurits Karel Maria Willem Sabbe (Brugge, 9 februoari 1873 – Antwerpen, 12 februoari 1938) was e Vlamsche schryver en vôorvechter van de Vlamsche Bewegienge.
Biografie
Maurits Sabbe ligt begraavn ip 't erepark van 't Schoonselhof in Antwerpn. In 1950 is 't er e bostbild van em geplatst by 't Sasuus an 't Minnewoater in Brugge.
Piro
Piro is e bier van Lichtervelde.
't Is e zoetzeur bruun bier, noar 'n oud recept van 1900, da vroeger gebrouwn wierd deur brouwery Bevernagie van Lichtervelde (gestopt in 1981). Nu is Bevernagie allêne nog moar e drankcentrale en ze loatn de Piro nu brouwn by Brouwery Verhaeghe in Vichte.
Sedert 1996 bestoat er nu ook 'Piro Blond', e bloend bier van hoge gistienge, da vo Bevernagie gebrouwn wordt deur Brouwery Van Eecke in Woatou.
1677
1674 - 1675 - 1676 - 1677 - 1678 - 1679 - 1680 't Joar 1677 is 't 77e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Piro
Noame
In de streke zeggn ze 'piro' teegn etwadde da goed is en styf straf. De noame komt doa van.
1677
Gebeurtenissn
10 - Slag by Kassel
Geboorn
16 - François-Cornil Bart
Bôoitsouke
Bôoitsouke is e klêne polderparochie en sedert 1971 e dêelgemêente va Veurne. 't Weunn in 't hêle nog gin ounderd menschn.
Geschiedenisse
Bôoitsouke is in 1190 e parochie ekomn, doavôorn viel et oender Wulpn. Boidenkinshoucke is en oude schryfwyze.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|Sint-Audomaruskerke
Demogroafische ountwikkelienge
Bronn: NIS, www.westhoek.be en Stad Veurne. Opm:1806 t/m 1991=vookstelliengn; 1999=iweunersaantal up 1 januoari; 2007=iweunersaantal up 10 oktober
John Crombez
thumb|John Crombez in 2015 John Crombez (Ostende, 19 september 1973) is e West-Vlamsche socialist en docteur in d'economische wetenschappn. In de Regerienge-Di Rupo was 't ie stoatssecretoaris vo 't Bestrien van de sociale en fiscale fraude. Sins 2015 ist hy vôorzitter van de sp.a.
Vo de Vlamsche verkieziengn va 7 juni 2009 voert 'n lik politieke nieuwkommer de West-Vlamsche lyste an. E komt up, vanuut zyn thuusbasis Ostende, teegn Bart Tommelein (Open Vld), Jean-Marie Dedecker (LDD), Hilde Crevits (CD&V) en Geert Lambert (Groen). E verzeilde i moarte 2009 in e polemiek me de federale meerderheidspartien na anleidinge van hunder anpak va de economische crisis. Ze pleidooi vo bykommende inspanniengn teegn de crisis, kwam em op heftige reacties te stoan va onder andere Open Vld-voorzitter Bart Somers.
By 't ontbindn van 't parlement, de 4de meie 2010, kreegt 'n vo ze werk als gemeenschapssenateur e styve goeie beoordelienge va de gazettn De Morgen (4/5) en De Standaard (8/10). Je was azo by de beste 2 polletiekers van de 41 Nederlandstoalige senateurs.
Carrière
Crombez studeerde economie (Universiteit Gent) en statistiek (Universiteit van Neuchâtel).
Van 1996 toet 2003 was 't ie medewerker van de vakgroep financiële economie van den Universiteit van Gent en van 2003 toet 2004 adviseur van 't kabinet Overheidsbedryvn.
In 2005 was 't ie eest kabinetschef van vice-eesteminister Johan Vande Lanotte en doarachter toet 2007 van Freya Van den Bossche.
Van 2006 toet 2008 was 't ie voorzitter van sp.a Deinze en doarachter fractiesecretoaris van Koamer en Senoat.
J' is ook docent economie an d' Hogeschole van Gent en voorzitter van voetbalclub VG Oostende. Vanof meie 2010 is 't ie voorzitter van de sp.a West-Vloandern en van 6 juli 2010 toet 6 december 2011 fractievoorzitter van de sp.a in 't Vlams Parlement.
Van 6 december 2011 toet 11 oktober 2014 was Crombez Stoatssecretoaris vo Fraudebestrydienge in de Regerienge-Di Rupo.
By de gemêenteroadsverkieziengn in 2012 ist hy verkoozn vo de sp.a in Ostende.
By de Vlamsche verkieziengn van 2014 trokt hy de West-Vlamsche sp.a-lyste en ist hy were verkoozn toet Vlams Parlementslid. In september van da joar kwamt hy fractieleider.
In 2014 wierd hy docent publieke finansjes an den Universiteit van Hasselt.
In 2015 is John Crombez verkoozn ols vôorzitter van de sp.a. Doadeure ist hy gestopt ols Vlams Parlementslid en ist hy ols fractieleider ipgevolgd deur Joris Vandenbroucke.
Algemêen Nederlands
thumb|Nederlands in Europa 't AN es de ofkortienge vo Algemêen Nederlands of Nederlands in 't olgemeen. 't Es de officiële toale in Vloandern, Olland, Surinoame en d'Ollandsche Antilln. In 't Nederlands klappn ze van Standaardnederlands; in West-Vloandern zeggen ze doateegn Schôon Vlams.
Vroeger was 't er gin algemêne spellienge of toale, moa gelydelik is 't er een uniforme toale ountwikkeld gewist. De toale noemden ze 't ABN, wuk da stound vôor "Algemeen Beschaafd Nederlands". Da "beschoafd" werd loater weggeloatn, omda je doadeure zoe peizn da menschn die anders klappn nie beschoafd zoen zyn.
AN in Vloandern
In 1864 werd d'Ollandsche spellienge van De Vries en Te Winkel officieel in België en Olland. Die spellienge van toen viend je nog were in et Woordenboek der Nederlandsche Taal.
E vernieuwienge van de spellienge werd by regeriengsbesluut ingevoerd in België in 1946 en in Olland in 1946.
De officiële spellienge nu es die van 't Groen Boeksje. 't Bewoakn van da AN gebeurt deur de Nederlandse Taalunie, die in 1980 es ipgericht.
Paul Breyne
thumb|Paul Breyne ip de Markt van Yper
Paul Breyne (Yper, 10 januoari 1947) is e West-Vlamse polletieker van de CD&V.
In 1988 wa Breyne een poar moandn Vlams Minister van Huisvesting en j' is ook en ende burgemêester ewist van Yper. Van 1 juni 1997 toet 1 februoari 2012 was 't ie gouverneur van West-Vloanderen. Ie weunt in Vormezêle. thumb|left|Paul Breyne (met 'n Belgischn driekleur) beistn d' [[Illig-Bloedprocessie|Hillige Bloedprocesje in Brugge]]
Polders
thumb| Polderlandschap De Polders of in t' Vlams t bloote es de noame van een streke in Vloandern juste achter de zêe, die gevormd is uut polders lik of da de noame zegt.
De streke lopt van Frans-Vloandern (round Duunkerke) over hêel et onmiddellik achterland van de West-Vlamsche kust, hêel Zêeuws-Vloandern, ten nôordn van Eeklo (noord-Ôost-Vloandern), 't Woasland en de nôordwestelikkn oek van de provincie Antwerpn.
Ten zuudn van de lyne Brugge-Antwerpn wordn de Polders begrensd deur de Zandstreke, in 't zuudwestn deur de Zandleemstreke en hêel in 't ôostn liggn de Kempn.
De streke es hêel vlak, en een typisch gezicht zyn de uutgestrekte veldn me bêestn, ier en doar nen bôom, en een boerhof.
Stamme (biologie)
thumb|De belangrykste taxonomische rangn De stamme (phylum) is e rank in de hiërarchie van de biologische taxonomie. De stamme komt oender 't ryk en boven de klasse. E stamme wordt soms ook nog oenderverdêeld in e substamme (subphylum) en in sommigte gevalln wordn verschillige stammn oendergebrocht in e superstamme (superphylum).
In totoal zyn der by de bêestn een 35-tal verschillige stammn.
By plant'n en schimmels wordt de noame divisie en subdivisie gebruukt in plekke van stamme en substamme.
Substamme
Nie al de stammn zyn oenderverdêeld in substammn. Stammn met substammn zyn:
Carolus Linnaeus
In de taxonomie van Carolus Linnaeus wast er nog gin sproake van stammn. Linnaeus verdêelde de bêest'n in 6 klassn, de Pisces (vissn), Amphibia (amfibien), Aves (veugels), Mammalia (zoogbêestn), Insecta (insectn) en de Vermes (de reste).
Microbiologie
Microbiologen gebruken stamme ook vo e rank die leger ligt of species (sôorte) an te duden. E stamme is in da geval e bacteriële kolonie die oentstoan is uut één bacterie op e voediengsbodem, en morfologisch/genetisch t' oenderscheidn is van andere stammn.
12 februoari
12 februoari is den 43stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 322 doagn (323 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
837
834 - 835 - 836 - 837 - 838 - 839 - 840 't Joar 837 is 't 37e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge. thumb|Vikiengschip
Baldr
thumb|De dôod van Baldr deur Eckersberg (1783-1853) Baldr is de twidde zeune van Odin en Frigg. Der was gin schondre god die mêer geirn gezien wierd of Baldr. In de Poëtische Edda stoat der over em: ''...ok er frá honum gott at segja. Hann er svá fagr álitum ok bjartr svá at lýsir af honum...'' (...over em is 't er juste moa goeds te zeggen. J'is den bestn en j'is deur iedrêen gepreezn...) Baldr was de god van de schôoneid, de zuvereid en van 't licht. Je trouwde me Nanna en z'aan een zeuntje t'ope, Forseti, de god van de gerechtigeid. Under uus stound in Breidablik (brêe glans).
1558
1555 - 1556 - 1557 - 1558 - 1559 - 1560 - 1561 't Joar 1558 is 't 58e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Eye of daw
Eye of Daw is e meziekgroep va de streke van Oalst, Liedekerke en Denderlêeuw. 't Zyn 4 môatn die mit oudejoar e groeptje begunn en, mo zounder zanger. 't Is dus ol mi instrementn te doen. 't Genre is postrock. Z'oaln nunder inspiroasje uut anger groepn lik Explosions in the sky, God is an astronaut, Tool,...
Oavekapelle
Oavekapelle is e klêne parochie en e dêelgemêente va Veurne. In 't hêle weunn der 351 menschn.
Wendy Van Wanten
miniatuur Wendy Van Wanten (Ostende, 6 februoari 1960), echte name Iris Vandenkerckhove, is moeilik in een vaksje te steekn.
Ploatn
thumb|right|250px|Wendy Van Wanten ip eur latste CD
Parsifal
Parsifal is 'n Brugsche ploatemoatschappye die in 1974 ipgericht is ounder leidinge van Nico Mertens.
In 1984 richtigen ze een Blues en R&B label ip ounder de noame Blue Sting. In de joarn '90 et pop-rock label HALU.
Bekende groepn en artiestn die by Parsifal zittn zyn Hideway, Red Zebra, Walter De Buck en Yves Bondue me Le Vélo Vert.
Lieven Lybeer
Lieven Lybeer (25 februoari 1959) es ne Kortrykzoan die sedert 2000 skepen es van personêel en jeugd van de stad Kortryk. Lieven Lybeer makt dêel ut van de CD&V.
Doarvorn werkte ie bi 't ACW. Je è Industriële Wetenskappen gestudeer in de vakskole (VTI) in Kortryk en doarachtr è tie gestudeer voor moatskappelik wèrker aan de KATHO. Jè ook gestudeerd vo consulent socioale wetgevinge an 't vormiengsinstituut (Syntra West). Zinne nonkel, Joël Devos, è ôok nog in de Kortrykske polletiek gezeetn.
Lybeer wa 'waarnemend' burgemêester van Kortryk van 2008 tot 2011.
Friedl' Lesage
Friedl' Lesage (5 januoari 1970) es e Belgische radjo- en tv-presentatrice, dochter van den tantist Lesage ut Ardôoie (mêer bepoald De Taske). Voader was ôok vôorzitter van de lokoale harmonie en vound 't belangrykste da zeun gasten moesten keunn: typen, zwemmn en klappen in 't publiek. Friedl' volgde Woordkunst an 't Keuninklik Conservatorium van Antwerpen. Ze lêent eur stemme ôok vo van alles en nog wa. Friedl's broere, Peter Lesage eit zynen eignen groep Moiano en es klavierspeelder by Flip Kowlier en Gabriel Rios. Gunther Lesage (1966) eit de Herman Teirlinck tonêelschole gevolgd.
1823
1820 - 1821 - 1822 - 1823 - 1824 - 1825 - 1826 't Joar 1823 is 't 23e joar in de 19e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Glycine
thumb|right|180px|Chemische formule van glycine thumb|right|160px|3D-stoafvôorstellienge van glycine
Glycine es êen van de 20 natuurlyke aminozuurn. Et weirdt ofgekort mè Gly of G.
Fysische karakteristiekn
Deurda de Cα twêe gelyke zygroepn eit, es glycine nie optisch actief. Doarin es't weerol uniek ounder de natuurlyke aminozuurn. Glycine es nie echt hydrofoob of hydrofiel.
Vôorkoomn en (bio)synthese
Glycine weirdt angemakt deur et lichaam vanuut serine. Da gebeurt in de lever. Ge moet glycine dus nie binnnkrygn via uw eetn. Glycine weirdt synthetisch gemakt dur ammoniak te loatn reageern mè monochloorazynzuur volgns de reactie:
ClCH2COOH + 2 NH3 → H2N-CH2COOH + NH4Cl
Ze gebruukn glycine in eetn voo de bêestn, medicamentn, cosmetica...
Genetische code
Leucine weirdt gecodeerd deur de codons GGU, GGC, GGA en GGG.
Zerkegem
Zerkegem is e dorp in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van Jabbeke. Zerkegem ligt tusschn de Polders in 't noordn en de Zandstreke in 't zuudn.
Van de dêelgemêentn van Jabbeke is Zerkegem d'oudste noame die weregevoundn is in de documentn. De noame Sirigoheim wordt ol in 765 vermeld. Ip 't groundgebied is ter ook e Keltische begroafplekke weregevoundn.
Denemarkn
Denemarkn (Deens: Danmark, officieel: Kongeriget Danmark, Keunienkryk Denemarkn) is e land in Scandinoavië met e grôte 5 meljoen iweuners. 't Ligt te zuudn van Nôorweegn en in 't zuudwestn van Zweedn, woamee da 't verboundn is deur e brugge. Te zuudn van d' ênigste landgrenze van Denemarkn ligt Duutsland. 't Land grenst ook an de Baltische Zêe en de Nôordzêe. 'n Hoofdstad is Kopenhagen.
Denemarkn bestoat hoofdzoakelik uut e grôot dêel van 't schiereiland Jutland en de drie grôte eilandn Funen (Fyn), Seeland (Sjælland), en Lolland, die t'hope met e dêel klindere eilandn den Deenschn archipel vormn. 't Grotste dêel van de bevolkienge weunt in stedelikke gebiedn.
Denemarkn is e parlementaire constitutionele monarchie. Ook Groenland en de Faeröer-eilandn moakn dêel uut van 't Deens keunienkryk.
1500
1497 - 1498 - 1499 - 1500 - 1501 - 1502 - 1503 't Joar 1500 is 't 100e joar in de 15e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Denemarkn
Schône vou te zien
Ip d' UNESCO weirelderfgoedlyste stoan:
Wacko Jacko / Give Jezus his...
Den tekst
Op de tonen van Earth Song van Michael Jackson:
Op de tonen van Smooth Criminal van Michael Jackson:
Ingrid Seynhaeve
Ingrid Seynhaeve (Mêende, 28 juni 1973) es een West-Vlams topmodel.
Carrière
Ingrid Seynhaeves carrière begoste toen dat ze in 1991 de wedstryd Elite Look of the Year won. Sedertdien eit ze ol veel dingn verwezenlikt. Z'es model gewist vo Guess Clothing, Ralph Lauren en de bikinilyne Victoria's Secret. Z'eit ôok in de bikinispecial van et weireldvermoarde Sports Illustrated magazine gestoan, in 1995, en ip de cover van Elle, Amica en Shape. Ze liep modeshows va Michael Kors, Carolina Herrera, Nicole Miller, Elie Saab, Victoria's Secret, Bella Freud, en Bill Blass.
TV
Ingrid Seynhaeve wos de spilfigure in et programma 'Topmodel' ip Kanaal 2 in 2007, woarin dat er zôgezei een ipvolgster van eur weirdt gezocht.
Flip Kowlier
thumb|Flip Kowlier Flip Kowlier (zynen echte noame es eigentlik Filip Cauwelier), geboorn in Yzegem in 1976, es ne West-Vlamsche zanger. J'es zyn carrière begunn as zanger by den hiphopgroep 't Hof Van Commerce, woa dat ie ne rapper wos en es. Doarachter is 't 'n solo begunn ziengn, beist dat ne ôok nog rapper wos by 't Hof van Commerce.
Ie zingt in West-Vlams nie omdat ie damee 'n twadde wilt zeggn ma omdat da de toale es wo dat em mee ipgegroeid es en woa dat ie hem 't best in kan uutdrukkn.
Ie es me zyne muzzik nie allêne succesvul in de Vloanders moa ôok in Olland. Ie eit ôok twêe kinderboekn geskreevn: Conflicten over etensresten en Over kabouters.
Schansspringn
Schansspringn es een Olympische wintersport. De bedoelienge es om van van een schanse noo beneen te skieen en ton zo verre meugelik te springn. De sport es ountstoan in Nôorweegn in 't begun van de 19de êeuw. thumb|right|De typische oudienge van nen schansspringer (in dit geval Adam Malysz)
Techniek
Schansspringn es nie zo gemakkelik als dat et erutziet. De belangrykste technische voardigheedn zyn
Puntndêlienge
Natuurlik es't de bedoeling om zoverre meugelik te geroakn, moar t'es iets ingewikkelder om het totoal aantal puntn te bereek'nen om te winn:
thumb|right|De Holmenkollen ([[Oslo, Nôorweegn) in de zommer, de oudste schanse die nog in gebruk es]]
Schansn
Der zyn verschillende schansn, ruwweg ingedêeld in de volgende categorieen (gebaseerd ip udder K-punt):
Wedstrydn
De beste schansspringers doen mee in de zogenoamde World Cup. Dat es een reekse van 25-30 wedstrydn die deuregaan van eind November tot begun moarte (het winterseizoen in 't Nôordelik olfround. Een aantal van die wedstrydn zyn gegroepeerd in klêendere reeksn:
Doarnoast zyn der ôok nog weireldkampioenschappn (om de twêe joar), en natuurlik de Olympische Winterspeeln om de vier joar. Ip die grôte toernooin zyn der ôok oltyd landnwedstrydn, me teams va vier springers per land. Het weireldkampioenschap 2007 goat deure in Sapporo (Japan).
In de zommer weirdt er ôok gesproungn! In de zogenoamde zommertoernee springn ze ip plastiekn mattn. Het toernooi weird gezien als vôorbereidienge ip het wintersezoen.
Beoefeneirs
De sport es vôorol populair in de landn me gebergtn: noast Nôorweegn zyn Finland, Duutsland, Ôostenryk de sterkste landn in 't schansspringn. Andre landn met een redelikke traditie in schansspringn zyn Japan, Pooln, Vrankryk, Zwitserland, Tsjechië, Slovenië, Rusland en Itoalië. West-Vloandern eit nog nôoit nen schansspringer vôortgebrocht. Een aantal van de bekendste schansspringers zyn:
Beikn en dinne gezoajde busschn van Kamtsjatka en de Koerieln
thumb|Liggienge van de boreoale busschn in de [[Weireld|weirld.]] thumb|Loofbusschn ip Kamtsjatka. De beikn en dinne gezoajde busschn van Kamtsjatka en de Koerieln, geleegn ip 't Kamtsjatka-Schiereiland en ip de Koerieln zyn 'n ekostreeke uut d' ekozôone Palaearctis vôgnst de Weirld Nateur-Stichtienge (WWF). Ze maakn dêel uut van 't bioom de boreoale busschn of de tajga. D' ippervlakte van d' ekostreeke besloa 14 633 432 êktoarn. Vo de grôote ekoloogiesche rykdom is d' ekostreeke e dêel van de Global 200-streeke de "Tajga en beikn van Kamtsjatka".
Plantn-weirld
thumb|left|Busschn roend kroatr-mêer Nachikinskiy, Kamtsjatka. thumb|left|Dwergpynboomn by de kuste van Kamtsjatka. De kustgebiedn zyn mêesta bedekt mê gemienglde busschn van Erman-berke (Betula ermanii), dahoeriesche lorke (Larix gmelinii), wilge en elze. Mo die zôones omvattn ook kreupl-busschn, beikn, moerasbusschn, en zeifs toendra. Dr bestoan busschn van Siebeeriesche dwergpynboom (Pinus pumila) en van Kamtsjatka-lorke (Larix kamtscatica), gemiengld mê roatlpopliere (Populus tremula), en Jezo-sparre (Picea jezoensis). De verre in d' oseoane geleegn Kommander-Eilandn zyn bezet mêt ooge geleegn toendra-beikn en klêene bustjes.
Bêestn-weirld
Kamtsjatka êrbergt de grotste populoasje in de weirld van bruune beir (Ursus arctos) --geschat ip 20 000--in de weirld. Doaby zyn dr in die ekostreeke ook grysde wolvn (Canis lupus), eelandn (Alces alces), veelvroatn (Gulo gulo), en êekhôorns. De veele rieviern van 't schiereiland telln 't mêeste en geeneetiesch de mêest verscheidn zoalm-populoasjes in de weirld. Rôo zoalm (Oncorhynchus nerka), tsjum-zoalm (Oncorhynchus keta), koho-zoalm (Oncorhynchus kisutch), tsjienook-zoalm (Oncorhynchus tshawytscha), Japansche zoalm (Oncorhynchus masou), en reegnbooge-forêllesôortn kunn ier allemalle gevoenn wordn. De reegnbooge-forêlln zyn d' êenigte echt wilde populoasje die oovrbluuft in de weirld. Ip de Kommander-Eilandn istr ook oovrevloedig leevn : ip die eilandn zyn dr verschillnde groepn van Steller-zêelêew (Eumetopias jubatus) en nôordlikke zêebeir (Callorhinus ursinus); bykans 60 sôortn veugls broenn ier, woaroendre geôornde poapegoajduukr (Fratercula corniculata), zêekoete (Uria aalge), rôodmaskre-butstekkre (Phalacrocorax urile), en rôodpôot-drietêenmêewe. Karaginsky-Eiland is bekend vo arlekynoande (Histrionicus histrionicus), die doa êen van de grotste broedkoloonjes êt in 't Russiesche Verre Ôostn.
Bedreigiengn en beschermienge
Da gebied os nog oltyd betrekklik oengerept, deurda 't styf ofgezoenderd ligt. Mo strôopn en oovrebevisschn van zoalm en reegnbooge-forêlln zyn grôote bedreigiengn vo 't vôort oovrleevn van die populoasjes en bêestn die ofangn van undre vo voedslbronne, lik bruune beirn. Verkêerd vis-behêer, woavan datr veele zêeveugls en zêezoogbêestn ofangn, is 'n andere kwestje. E toenoame van mynbow en goaze-uutboatienge is ook e toekomstige bedreigienge.
1873
1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 - 1876 't Joar 1873 is 't 73e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Beikn en dinne gezoajde busschn van Kamtsjatka en de Koerieln
Zied ook noa
thumb|Vulkoane-uutbarstienge oovre de busschn. thumb|Kutkhiny Baty – e blôotliggnde puumstêen-rotseformoasje geleegn 4 kielomeetrs van de bronne van de Ozernaja-Rieviere, dichte by 't zuudlikste puntje van Kamtsjatka.
Zworte mêze
De zworte mêze (Periparus ater, vroegerder Parus ater) is e zangveugel uut de familie van de mêezn.
Uutzicht & noame
Zworte mêezn zyn etwoddetje klinder of koolmêezn, mo voun de reste trekkn ze der goed up, ze zyn ollêne nie zo fel van kleur. Ze zyn moelik uut makoar t'houdn, surtout de witte plekke up 'n achterkant van nundern kop volt up. Z'hen oek gin zworte striepe up nundern bost.
In de mêeste Germoansche toaln noemn ze nem zworte mêze (lik sortmejse in 't Deens), ol is 't Iengels coal tit, de koolmêze noemn ze doa great tit. In 't Fries is 't wâldmies (busmêze dus) en in 't Duuts tannenmeise (dennemêze), olletwêe e verwyzienge no nunder leefgebied.
Leefgebied en verspreidienge
thumb|left|250px|Verspreidienge van zworte mêezn. 't Zyn veugels die surtout zot zyn van noaldboomn, ol zittn z'oek wel in gemiengelde busschn, ol gon ze toune oek surtout zoekn achter de noaldboomn. Surtout in West- en Zuud-Europa kuj z'oek viendn in loofbusschn en in parkn en hovetjes.
Ze leevn in verre hêel Europa (ollêne nie up Ysland, 't nôordn van Scandinavië, stikkn van Rusland, Moldavië, Roemenië en Oekraïne en e stiksje in Spanje en Portugal), ze zittn oek nog in de Kaukasus, e populoasje die deurelopt nor Iran, Turkeye, Syrië, Libanon, Jordanië en Israël. In Afrika zittn ze ollêne mor in twêe populoasjes: êen in Marokko en êen in Algereye-Tunesië. In Azië leevn der veugels in Centroal-Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Mongolië, China, Nepal, Bhutan, India, Myanmar, Bangladesh, Taiwan en Japan.
Leevnswyze
Zworte mêezn eetn surtout fernient, in de wienter veraarn ze no zoadn van noaldboomn lik sperrn en denn.
1976
1973 - 1974 - 1975 - 1976 - 1977 - 1978 - 1979 't Joar 1976 is 't 76e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
6 februoari
6 februoari is de 37stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 328 doagn (329 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
Silezisch
thumb|Vôorbild van 't gebruuk van de Silezische toale: 't [[Pools voe blommewienkel (kwiaciarnia) stoat nefferst 't Silezisch voe blommn en cadeaus (Blumy i Geszynki)]]
Silezisch (ślůnsko godka, ślůnski, en van tyd ook pů našymu) is e toale die geklapt wordt deur menschn in Opper-Silezië, e regio in Pooln, moar ook in Tsjechië en in Duutsland. By de nationale volkstellienge in Pooln in 2011 en d’r 509 000 menschn verkloard da ’t Silezisch under moedertoale is.
De Silezische toale is styf verwant me ‘t Pools. Doarom wordt ‘t deur sommigte toalkundign ook anzien lik e dialect van ‘t Pools.
Alfabet
D’r bestoat gin vast Silezisch alfabet. Menschn die Silezisch klappn zyn gewend van under toale te schryvn me Poolsche letters. In 2006 ist er e Silezisch alfabet uutgevoundn, gebaseerd ip al de Silezische scripts (d’r zyn d’r tiene). ‘t Wordt gebruukt ip ‘t internet en ip de Silezische Wikipedia.
Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž En ook e poar digraafn: Ch Dz Dź Dž.
Lombardsyde
Lombardsyde (Nederlands: Lombardsijde) is e dêelgemêente va Middelkerke.
18 juni
18 juni is d'n 169stn dag van 't joar (170stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 196 doagn toet 't ende van 't joar.
Lombardsyde
Geschiedenisse
De noame Lombardsyde komt van de Lombardn, die hier weundn an 't ende van de middeleeuwn. Lombardye is e streke in 't nôordn van Itoalië, Miloan is de belangrykste stad van Lombardye. Italjoanse commersantn weundegen dus nie allêne in Brugge of Antwerpn moar ôok an den Yzer.
Sébastien Le Prestre de Vauban
Sébastien le Prestre de Vauban (Saint-Léger-de-Foucherets 15 meie 1633 - Parys 30 moarte 1707) es nen Fransche militaire ingenieur. Ie eit 31 joar gediend ounder keunienk Lodewyk XIV, en es bekend van verschillende versterkte burchtn over hêel Vrankryk en doabuutn. Zyn bouwweirkn weirdn gekenmerkt deur et zesoekige groundplan. Zyn versterkiengn woarn vôorol gericht teegn de Duutsers. Zô es bykans de hêle west-grenze va Vrankryk, va Rysel tot in 't zuudn. Moar ie eit ôok in West-Vloandern en omstreekn uusgeoudn
11 januoari
11 januoari is den 11stn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 354 doagn (355 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
Ostende (Preuteleute)
Ostende es nummer van de ploate Ostensche Pretensche, de êeste ploate van 't Ostendsch duo Preuteleute.
Alpaca
Uuterlikke kenmerkn
Den alpaca is een stik klinder of de lama. Ze zyn olletwee olve wilde getemde beestn die familie zyn van de wilde guanaco. D'r zyn menschen die zeggen dat een alpaca een kruuschinge zou zyn tusschen een lama en een vicuña.
Alpaca’s en klene koptjes, een gespleten bovenlippe en grote puntoorn. Under lichaam is slank en z'en een lange nekke. Z'en lange beenn en een korte steirt. Den alpaca bestoat in tweeëntwientieg verschillende kaleuren van vel lik zwart, grysd, wit, bruun voe der moa een poar te nomeern. Ze wegen oungeveer tusschn de vuvenviftig en vuventsestig kilo. Ip under schoern zyn ze tusschn de tnegentig en ounderdenvuuf santimeter oge binst dat de lengte van under lyf tusschn de meter twientig en de twèè meter viftiene is.
Alpaca's in de geschiedenisse
't Oudste overbluufsel van die gewaldige beestn dateirt van oungeveer duusd joar vo de grote pyramide in Gizeh. D'edele Inca's demonstreirden under rykdom mei 't aantal alpaca’s dan z'aan en deur under schône kostuumn in alpacawulle. De commercie in alpacawulle, oungeveir tweiduusd joar achter danze de grôte pyramidn gemakt ein, creëerde een bloeiende economie in Peru. Die gewaldige beesten zorgdegen duuzende joarn voe voorspoed en rykdomme voe under Inca boazetjies, toe dan in de zeventienstn eeuwe de Spanjoars den boel kwaamn bezettn.
D'Inca's zochtn beschermienge teegn de Spanjoars in de bergen van den Andes. Tewyle pakten z'een poar van under weirdevulle beestn mee. Aan ze da niet moetn doen woarn der nu verzekers gin alpaca’s overe.
Onderoud en voortplantienge
Die beestn zyn gemakkelik t'oudn. Ter zyn d'r die under persoonlikeid omschryvn ols warme, vriendelik en zochte van oard. De sarme van die mysterieuze beestn was een goed bewoard secreet, moa nie voe een poar menschn die 't vorrecht aan voe zo’n schat t'ein. Een alpaca leeft viftiene toe vuventwientig joar, ter zyn uutzounderingn van dertig joar. De vrouwelikke beestn zyn vruchtboar toe an under zestien joar. In den Andes is 't deksiezoen van ogustus toe september. Den alpaca krygt oungevèèr olle aalf moandn een kria (alpacajoeng) da by de geborte zeevn toe neegn kilo weegt.