cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sutera
Liggienge
thumb|right|250px|Liggienge van de provinsje Caltanissetta ip Sicilië
Colorado
thumb|Colorado in de Verenigde Stoatn van Amerika Colorado (CO) is e stoat in de Mountain states (bergstoatn), e gebied in 't westn van de Verenigde Stoatn. D'n hoofdstad is Denver.
De bynoame is The Centennial State omda 't in 1876 lid kwam van de US, 100 joar achter dat de Verenigde Stoatn oenofhankelyk woarn verkloard. De stoat is vernoemd noa de Coloradoriviere die de Spoansche oentdekkyngsreizigers de Río Colorado noemdegn (rood gekleurde riviere).
De stoat Colorado besloat 269.837 km². 't Grenst in 't noordn an Wyoming, in 't noordoostn an Nebraska, in 't oostn an Kansas, in 't zuydoostn an Oklahoma, in 't zuydn an New Mexico en in 't westn an Utah. 't Rakt Arizona in 't zuydwestn an de Four Corners, 't punt woar da Utah, New Mexico, Arizona en Colorado t'hopekomn.
Historie
't Gebied die nu de stoat Colorado vormt, wierd al 13.000 joar beweund deur indioann. De Ute bevolktn de bergdoaln van de zuydelyke en westelyke Rocky Mountains. De Arapaho en de Cheyenne trokn noa 't westn vo te joagn ip de High Plains.
In 1803 kochtn de Verenigde Stoatn de Fransche kolonie Louisiana, e gebied van oengeveer 2,1 miljoen km² te westn van de riviere de Mississippi.
De Colorado-oorloge was e gewoapnd conflict van 1863 toet 1865 tusschn de Verenigde Stoatn en Kiowa's, Comanches, Arapaho's en Cheyennes. 't Gevolg was dat al d' indioann gedeporteerd wierdn noar Oklahoma.
In 1876 kwam Colorado d'n 38ste stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika.
Geografie
Colorado stoat bekend vo zyn diverse geografie, woaroender bergn, hoogvlaktes, diepe kloovn en woestyne met enorme zandduynn.
Heel 't groendgebied ligt 1000 meter boovn de zeispegel. In 't oostelyk deel lign de Great Plains, in 't westelyk deel de Rocky Mountains en 't Coloradoplateau. Nationale parkn zyn Rocky Mountain National Park, Black Canyon of the Gunnison National Park, Mesa Verde National Park en Great Sand Dunes National Park and Preserve. thumb|left|White River National Forest in Colorado
Bruyelle
Bruyelle (Briyèle in't lokoal picardisch dialekt) es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Antoing in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de westkantn van de gemêente, teegn 't schee'n mè de gemêente Brunehaut (mêer bepoald de dêelgemêente Hollain) en 't stee Dôornik (dêelgemêente Saint-Maur).
O d'ôostkantn van de dêelgemêente lôopt de Schelde, 't center van't dorp ligt ip de lienkeroever. Calonne wordt deurkruust deur de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. De N502 sluut ier in't center juuste vo de kerke an ip de N507.
2020
2017 - 2018 - 2019 -  - 2021 - 2022 - 2023 't Joar 2020 is e schrikkeljoar die begunt ip e woensdag. 't Is 't 20e joar van 't 3e millennium en van d' 21e êeuwe en 't êeste joar van 't decennium 2020-2029.
Schie
thumb|De vier Schieën 1. Delftsche Schie 2. Schiedamsche Schie 3. Delfshoavnsche Schie 4. Rotterdamsche Schie (nu grôotndêels gedempt) De Schie is de noame die gebruukt wordt vo vier woaterloopn in d' omgevienge van Overschie, e wyk en stadsdêel van de gemêente Rotterdam in Holland. 't Bestoan van vier Schieën, noamelyk de Delfshoavnsche Schie, de Delftsche Schie, de Rotterdamsche Schie en de Schiedamsche Schie, is 't gevolg van de middelêeuwsche rivaliteit tusschn de steedn Delft, Rotterdam en Schiedam over tolrechtn. thumb|left|Overschie van vôorn, lienks Rotterdam en reks Delfshoavn. Schiedam ligt reks buutn de koarte (1512)
Piermario Morosini
thumb|Piermario Morosini Piermario Morosini (Bergamo, Itoalië, 5 juli 1986 - Pescara, Itoalië, 14 april 2012) was e voetboller uut Itoalië.
Schie
Van de Rotterdamsche Schie is't er den dag van vandoage nie vele mêer over. Achter 't bombardement van Rotterdam van 1940 is de Schie grôotndêels toegesmeetn met de restantn stêengruus.
De Schiedamsche Schie moendt teegnwoordig uut in de Nieuwe Moas. thumb|left|600px|Delftsche Schie in Overschie vanof d' ansluutienge met de Rotterdamsche Schie reks juste vo 't gebouw
Butstekkers
Butstekkers nesteln under in kolonies roend de zeekust, ip boomn, eylandjes en zeerotsn. Ze zyn te viendn over heel de weireld, uutgezoenderd in deeln van noordelyk Canada, noordelyk Azië en sommigte eylandn in de Stilln Oceoan.
Florida
thumb|Florida in de Verenigde Stoatn van Amerika Florida (FL) is e stoat in 't zuydoostn van de Verenigde Stoatn. De bynoame is Sunshine State. D'n hoofdstad is Tallahassee, moa de meest bevolkte stad is Miami.
De stoat Florida besloat 170.312 km². 't Grenst in 't westn an de Golf van Mexico, in 't noordwestn an Alabama, in 't noordn an Georgia, in 't oostn an d'n Atlantischn Oceoan en in 't zuydn an de Stroate van Florida (zeistroate tusschn Florida en Cuba).
Historie
't Gebied die nu de stoat Florida vormt, wierd al minstns 14.000 joar bevolkt deur indioann ot de Spoanschn oentdekkyngsreiziger Juan Ponce de León in 1513 toekwam en 't la Florida ('t land van de blomn) noemde.
Florida wierd in zyn kolonioale geschiedenisse bestierd deur Spanje en Groot-Brittannië. D'n 3e moarte 1845 kwam Florida de 27ste stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika.
Geografie
Oengeveer twèederde van Florida ligt ip e schiereiland tusschn de Golf van Mexico en d'n Atlantischn Oceoan. 't Schiereiland wordt geschèid van de Bahama's en Cuba deur de Stroate van Florida. Weekly Ad De Florida Keys zyn 'n archipel van oengeveer 1700 kleene eilandjes in 't zuydn van de kust van Florida. thumb|left|550px|Zicht ip Miami
Zwoard
thumb|Moderne gevechtszwoardn thumb|[[Middelêeuwn|Middelêeuws zwoardgevecht]]
't Zwoard of zweird is e gevechtswoapn. Qua vorm is 't vergelykboar med e mes, mo med e veel grôoter blad.
Olgemêen
D' enorme diversiteit in woapns deur de geschiedenisse mak het moeilik voe die categorie duudelik of te baaknen. In feite zou je kunn'n zeggn dad een zwoard e langwerpig waapn is, bedoeld voe mee te snyen en/of te steekn med een (ol of niet) scherp metoaln blad en een handvat. E wacht (ook wel pareerstok, stôotploate) is een optie.
Andre kenmerkn van e zwoard zyn da 't:
Volgenst de definiesje van ierboven wordn de volgende woapns nie lik e zwoard anzien:
't Is een woapn dad ofhankelik van d'uutvoerienge een zekere lichamelikke kracht vereist, mo vorol een anzienlikke veirdigheid. In de middelêeuwn wierd er van iedere ridder verwacht dat je e zwoard haad en d'er koste mee ommegoan.
Os e zweird nie wier gebruukt, staak'n ze 't in e schede voe te beschermn teegn vocht en beschoadigiengen, en voe te voorkommn da 't onbedoeld etwien verwoendt. De schede, die in Europa mêestol mè leer of stoffe is beklêed, angt met e rieme an de lienkerkant van den drager ip euphoogte; azo kan 't zwoard gemakkelik en rap getrokkn wordn.
Soamenstellienge
thumb|E Zwitsers zwoard.
't Zwoard bestoat uut de volgnde oenderdêeln:
Smeedkunste en constructie
De woapensmeedkunst bereikte eur oogtepunt in 't smeeën van zwoardn. De vereisten voe de goeie eigenschappn van e zwoard zyn enorm en soms tegenstrydig. 't Moe kunn'n dien'n voe te steek'n, te houwn, te snyen en te pareren. E goed zwoard moet vorol scherp en deurzoam zyn. Voe de snee betêeknt dadde da 't metoal ard en slytvaste moe zyn. E hêele klienge in zo'n stoal god êerder gemakkelik breekn omda 't nie flexibel genoeg is voe d' energie van den slag t' absorbeern. Doarom wordt de reste van de klienge uut 'zocht' stoal gemakt.
Oentstoan en oentwikkelienge van 't zwoard
thumb|Middelêeuwse gevechtsuutrustienge me zwoard thumb|Een officier met sabel
Zwoardn zyn by d'êeste echte woapns, die nie in êeste instansje voe jacht of andre toepassieng'n wierdn gemakt. D' oudste zwoardn ter weireld zyn va koper. De dee zyn gevoendn in Turkeye, en stammn uut 3300 v.Chr. In Europa ontstonden zwoarden pas in de bronstyd. In 't begun woarn da verlengde bronzen dolken, die gelik steekwaapens wierden gebruukt. 't Oudste zwoard in Olland stamt uut 1700 v.Chr., en is gevoendn in 't graf van den Hoofdman van Drouwen.
In 't begun varieerde 't stoal sterk in kaliteit. Binst de Romeinsen tyd wierd oger koolstof-stoal tegoare mê lêeger koolstof-stoal gecombineird in zwoarden. In de vroege Middelêeuwn was dadde een olgemêen gebruuk. Deur 't in mallekoar droain van reep'n hoog en lêeg koolstof-stoal, kreeg 't zwoard een schôon doenker en licht streeptjespatrôon, ook wel damast genoemd. Binst de Vikingtyd kwam neffest 't damaststoal ôok monostoal in gebruuk. Dat betêekende da 't hêele zwoard uut een ooge kwaliteit stoalsôorte wier gemakt, en dus ni me 't streeptjespatrôon aad. In de loate Middelêeuwn wierd er ollêene nog mo monostoal gebruukt. In dien tyd kreeg 't zwoard de mêest bekende vorm, e lange slanke klienge, e lange dwarsbeschermienge voe de pols en een handvat me massieve metoaln knop voe de balanse. Zwoarden achter de Middelêeuwn kreegn een nog mêer effectieve beschermienge voe 't and, die hêel 't and bedekte. Da woarn de zogezeide sabels, zwoarden med een dinne gekromde en eenzydige klienge. 't Zwoard is nog eeuwn lang neffest vierwapens gebruukt, mo wierd uutendelik volledig vervangn os woapn. In 't leger ed et nu ollêene nog een symbolische betêekenisse.
Zwoardn ols stoatussymbool
Zwoardn en de smed die zwoardn kost moakn, hen alsan en hoge stoatus g'hed. Ze stoundn alsan an de top van de metoalbewerkiengstechniek, en wierdn gebruukt voe de stoatus van den eigenoare an te geevn. Doadeure wierdn ze dikwils rykelik versierd en wierd er vele mêer werk van gemakt of da nôdig was voe der e functionêel woapn van te moakn. In de prehistorie wierdn zwoardn ook dikwils g'offerd in riviern en moerassn, angezien 't zwoard 't mêest weirdevul bezit was dat an de goodn geschounkn kost wordn.
't Anzien van zwoardn is ook dudelik te zien deur under centrale rolle in olle sôortn mythologieën. Een antal zwoarden kreegd en eign name. Bekende vorbilden zyn: "Excalibur" ('t zwoard van keunienk Arthur), 't zwoard van François Grimaldi van Monaco, "Caladbolg" in d' Iersche mythologie, "Nothung" in den opera Siegfried, Peters zwoard "Rhindon" in de boekn van C.S Lewis, "Prik" (of Stieng) van Frodo en "Anduril" van Aragorn in In de Ban van de Rienk van J. R. R. Tolkien.
Misverstandn over zwoarden
Goekope moderne zwoarden van roestvast stoal breekn wel. Da wordt dikwils verkêerd een 'bloedgeule' genoemd, wat dat den indruk gift da 't bedoeld zou zyn voe 't bloed uut e woende of te voern. D'êenige reedn van e bloedgleuve is 't gewichte te vermindern.
Connecticut
thumb|Connecticut in de Verenigde Stoatn van Amerika Connecticut (CT) is e stoat in de regio New England in de Noordoostelyke Verenigde Stoatn. D'n hoofdstad is Hartford.
Bynoamn zyn Constitution State (officieel), Nutmeg State en Provisions State. De stoat is vernoemd noa de Connecticut-riviere die de stoat oengeveer in tweien deelt. De noame "Connecticut" komt van "Quinnehtukcut", e woord vo "lange getydnriviere" van d' Indioansche stamme, de Mohegoann.
De stoat Connecticut besloat 14.357 km². 't Grenst in 't oostn an Rhode Island, in 't noordn an Massachusetts, in 't westn an New York en in 't zuydn an 't estuarium Long Island Sound.
Historie
D' eeste Europeesche kolonistn van Connecticut woarn Hollanders. D'n Amsterdamsche zeevoarder Adriaen Block wierd in 1613 uytgezoendn vo commerce te dryvn in 't gebied die oentdekt was deur d'n Yngelschn oentdekkyngsreiziger Henry Hudson. D' Hollanders woarn g'interesseerd in 't boent van Amerikoansche pelsbeestn. In 1633 wierd e fort gebouwd deur de West-Indische Compagnie die Fort Goede Hoop genoemd wierd. 't Lag an de Connecticut-riviere, deur d' Hollanders in dien tyd Versche Rivier genoemd en 't stoend ip de plekke woar dan Hollansche boentcommerçantn in 1623 e commercepost gesticht haan. Nie vele loater arriveerdegn ook andere Europeoann en 't fort kwam assan meer oender Yngelschn invloed. Peter Stuyvesant, de gouverneur van de kolonie Nieuw-Nederland, oenderhandelde in 1650 met d' Yngelsche  over e permanente grenze tusschn d' Hollansche en Yngelsche kolonies. Ze kwoamn overeen dat de grenze 80 kilometer westwoarts van Fort Goede Hoop en de Versche Rivier zou komn te lign en azo vertrokn d' Hollanders definitief uyt Connecticut.
Geografie
't Noordn van de stoat is berg- en heuvelachtig, 't zuydn redelyk vlak. Connecticut telt vele meern en riviern. De belangrykstn is de Connecticut-riviere, die vanuyt Massachusetts langst Hartford zuydwoarts noa d'n oceoan stroomt. thumb|left|Hartford
Loire (riviere)
thumb|right|300px|Koarte van't Loire-bassin thumb|right|300px|De Loire by [[Orléans]] De Loire es e riviere in Vrankryk die mè oar lengte van 1006 kilomèiters de langste riviere van't land es. Ze strôomt van de zuudôostkantn van Vrankryk nôordwoarts noa 't midd'n van't land en buugt ton of noa 't westn vo uut te mound'n in d'Atlantische Oceoane.
Gervinus van Oednburg
Gervinus ( - Kosfort, 17 april 1107 of 1117) trok lik beedevoardr twi kêe no 't Illig Land en wierd nodien monnik in Sint-Winoksbergen, kluuzenoare in Münster en abt in Oednburg. In 1095 trad hij af en wierd monnik in Kosfort. Gervinus is zoaligverkloard.
Loire (riviere)
De Loire èit oar bronne in't Centroal Massief by de plekke Sainte-Eulalie in d'Ardèche, an de voet van de Mont Gerbier de Jonc ip 'n ôogte van 1400 mèiters. Ze komm'n wel nie overêen in wukn brounne doar precis d'echte brounne van de Loire es. De Loire passeert an teffrente belangryke steed'n lyk Nevers, Orléans, Blois, Tours, Saumur en Nantes. Ip't latste vormt de Loire e lank estuoarium tusschn 't stee Nantes en oar moundienge. Uutendelyk moundt ze uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje) by de plekke Saint-Nazaire.
Gervinus van Oednburg
Zyn fêestdag is 17 april.
Loire (riviere)
De belangrykste zyrivier'n van de Loire zyn d'Allier (410 km), de Cher (320 km), d'Indre (265 km), de Loiret (13 km), de Maine (12 km), de Vienne (372 km), de Thouet (142,5 km), d'Erdre (97,5 km) en de Sèvre Nantaise (142 km).
Scardinius
Scardinius is e geslacht van stroalvinnige vissn van de familie van de karpers (Cyprinidae).
Ôost-Timor
't Land bestoat uut den ôostelykn helft van 't eyland Timor, d' eylandn Atauro en Jaco, en Oecussi (hoofdstad Pante Makasar), e polletieke exclave van Ôost-Timor, an de westelyke kant van 't eyland, omslootn deur West-Timor die dêel uutmakt van Indonesië.
Vó da 't oenofhankelyk kwam, den 20ste meie 2002, was Ôost-Timor 24 joar bezet deur Indonesië. In 2002 kwam 't lid van de Verênigde Noaties en koos 't de Portugeesche noame Timor-Leste.
De noame Timor is e verbasterienge van 't Maleis timur dat "ôost" wil zeggn. D' Indonesische noame vo Ôost-Timor, Timor Timur, wil letterlyk zeggn "ôostelyk ôostn".
Ôost-Timor is verdêeld in 13 districtn die were verdêeld zyn in sub-districtn. De districtn zyn: Lautém, Baucau, Viqueque, Manatuto, Dili, Aileu, Manufahi, Liquiçá, Ermera, Ainaro, Bobonaro, Cova Lima en Oecusse.
Cammarata
Cammarata (Camaràta in't Sicilioans) es e gemêente in d'Italioansche provinsje Agrigento in de regio Sicilië.
Liggienge
Cammarata ligt diepe in't binn'nland van Sicilië, apeupri 50 kilomèiters o de nôordkantn van 't stee Agrigento. 't Dorp zelve ligt ip en ôogte van 700 mèiters an de voet van de Monte Cammarata (1578 mèiters ôoge).
Cammarata grenst an de gemêentn Acquaviva Platani (in de provinsje Caltanissetta), Casteltermini, Castronovo di Sicilia (in de provinsje Palermo), Mussomeli (in de provinsje Caltanissetta), San Giovanni Gemini, Santo Stefano Quisquina, Vallelunga Pratameno (in de provinsje Caltanissetta), Villalba (ôok in de provinsje Caltanissetta). 't Groundgebied van San Giovanni Gemini es illegansn oumgeevn deur da van Cammarata en ligt ezo lyk en encloave binn'n Cammarata. By Cammarata ôort ook nog 't gehucht (frazione) Borgo Callea.
thumb|left|300px|Zicht ip Cammarata
thumb|right|250px|Liggienge van de provinsje Agrigento ip Sicilië
Oeigoern
thumb|En Oeigoersche [[vrouwe]] thumb|Oeigoersche vrouwe mè kiend
D' Oeigoern zyn e Turks vook die grôotndêels in de Chineesche regio Xinjiang weunn. 't Zyn in hêel de weireld e goeie 9,2 meljoen Oeigoern, woavan dan der 8,8 uut Xinjiang kommn. Ze koutn e Turksche toale, 't Oeigoers.
Geschiedenisse
Tusschn 700 en 840 achter Christus bouwdn d'Oeigoern en grôot ryk uut in Centroal-Azië, van 't Aralmeer toet in wuk da nu Mongolië is. Da ryk viel doarachter uut makoar en in Mongolië woarn ze buutn ebusteld deur de Kirgiezn, woarachter dan ze ollêne nog in 't westn van wuk da nu China is (Ôost-Turkestan, deur China Xinjiang enoemd), overblêevn. In 1209 gaavn ze nunder over an de Mongooln (Djenghis Khan), mo ze blêevn grôotndêels ounofhankelik.
Mahmud al-Kashgari was een Oeigoersche weetnschapper en toalkundign uut d'elfste êeuwe en zoudt den oudst bekendn turkoloog zyn.
'n Invloed van de Chineezn is mor in d'achttienste êeuwe begunn, toune an de Mantsjoes nunder ounderwierpn. Ze zyn wel nog twi kirs en endetje ounofhankelik ewist (met steun van de Sovjet-Unie), in 1933 en tusschn 1944 en 1949, toet an de communistn (Mao en zyn Volksbevrijdingsleger) an de macht kwaamn en 't gebied overnoamn (en e joar doarachter 't zeste dein in Tibet).
Geloof
D'Oeigoern zyn sedert de vichtienste êeuwe Moslims.
Recente ounderdrukkieng
D'Oeigoern zyn êen van de minderheidsvokern die deur de Chineeschn overheid erkend zyn, mo dadde is nie an vele te zien. 'n Overheid tracht voun de Xinjiang Oeigoersche autonome provinsje te sinificeern (verchineezn), deur Han-Chineezn (echte Chineezn) no doa te loatn verhuuzn (deur ze tien joar gin belastiengn te loatn betoaln en ze werk te geevn), lesse in 't Oeigoers te verbiedn. Oek de economische en industriële groei van de provinsje (oek deur investeriengn van China, die doa olie en goaze wulln bôorn) zorgn dervôorn da de posiesje van nunder toale en cultuur verslichtert. In de grôte steejn (lik 'n oofdstee Ürümqi), zyn de Han-Chineezn in 'n mêerderheid, in 't totoal is 't percentage Oeigoern 45%, Han 41% en aar vokern 14% (bevôorbeeld Kazakkn). D'ounderdrukkienge is voogns Human Rights Watch nog verslichterd achter d'ansloagn up 11 september 2001 in de Verênigde Stoatn. Olles die teegn d'Oeigoern gebeurt, is voogns de Chineezn ouderdrukkienge van Islamitische terroristn. Toune a 't de Olympische vlagge in Xinjiang passirde, krêegn d'Oeigoern huusarrest omdan der ollêne mo echte Chineezn in beeld zoudn kommn.
D'organizoasjes die en ounofhankelikkn stoat wulln moakn van Xinjiang (Ôost-Turkestan of Oeigoerstan), stoan up de lyste van terreurgroeperiengn. In 2008 en 2009 zyn der, oundermêer up 'n êestn dag van d'Olympische Speeln van Peking, êentige ansloagn ewist.
Phalacrocorax
Phalacrocorax is e geslacht van veugels uut de familie van de butstekkers (Phalacrocoracidae). 't Geslacht omvat 22 soortn woarvan dat er één uutgestorvn is in de 19e eeuwe.
Sigismund (HRR)
Sigismund van Luxemburg (ook Sigismund van Hongareye genoemd) (Nurnberg, 15 februoari 1368 – Znojmo (Moravië), 9 december 1437) kwam keurvorst van Brandenburg achter 'n dôod van zyn voader keizer Karel IV in 1378 tout 1388 en van 1411 tout 1415.
Je was keunienk van Hongareye en Krowoasje van 1387, Rôoms-Duutsche keunienk van 1411, keunienk van Boheemn van 1419, keunienk van Italië van 1431 en keizer van 't Hillig Rôoms Ryk van 1433 tout 1437. Je was et latste mannelik lid van et Huus Luxemburg.
Sigismund was de derde zeune van keizer Karel IV en e joungere halfbroere van Wenceslaus (Wenzel van Luxemburg), die zyn voader ipvolgde als Rôoms-Duutsche keunienk, moar ofgezet wierd in 1400.
Kruustocht van Nicopolis
Sigismund voeldeg hem al een ende bedreigd in Hongareye deur d'ipkomste van de Turksche Ottomoann langst de Donau en je vroegt doarom hulpe an 't westn. Uutendelik wierd er e coaliesje gevormd van et Christndom van over hêel Europa.
Sigismund leidde in 1396 de kruustocht, die gesteund wierd deur paus Bonifacius IX. 't Belangrykste dêel van 't leger bestound uut Frãnsche troepn van 't Hertogdom Bourgondië, angevuld deur andere Europeesche landn. De Frãnsche zoundn Jan als leider, in de plekke van zyn voader Filips de Stoutn, den hertog van Bourgondië. 't Is doa dat ie zyn bynoame Zounder Vrêes krêeg.
In september 1396 kwamt er een ende an de veldtocht deur et verlies van de kruusridders teegn sultan Bayezid I by de Slag van Nicopolis. Zowel Sigismund of Jan zounder Vrêes hen de Slag wel overleefd.
Vrouwn en jounges
Sigismund trouwde twi kis. Deur zyn êeste huwelik me Maria, dochter van Lodewyk I van Hongareye, kost ie keunienk van Hongareye wordn. Zy en under baby stiervn in 1395 achter e peirdaccident. Zyn twidde vrouwe was Barbara van Cilli. Met heur haad ie een dochter, Elisabeth van Luxemburg, die loater trouwde me de Habsburger Albrecht II, zyn ipvolger.
Karpers
Karpers hèn gin moage en gin tandn ip under koakn. Ze kunn wel under eetn knabbeln deur de kieuwboogn in under kele die vôorzien zyn van tandn. Die keeltandn zyn specifiek vor iedere sôorte en wordn deur weetnschappers gebruukt vo de sôortn t' identificeern. Deur under sterke keeltandn zyn z' in stoat vor harte prôoin t' eetn lyk slekkn en twêekleppign. Karpers kunn styf goed hôorn deur under zwembloaze, gevuld mè goaze, die via 't orgoan van Weber verboendn is met under middnôore.
Cyprinidae zyn ofkomstig van Nôord-Amerika, Afrika en Eurazië. De grotste gekende sôorte is de Siameesche reuzekarper (Catlocarpio siamensis), die drie meter lank kan groein en 300 kilo kan weegn.
Manx
't Manx (Gaelg of Gailck) ook Manx-Gaelisch, historisch ook Manks gespeld, is e Keltische, Goidelische toale die deur e dêel menschn gesprookn wierd ip 't Eyland Man os êeste toale, moa die uutgestorvn is by de dôod van de latste spreker Ned Maddrell in 1974. Toch is de toale nôois hêlegans uut gebruuk gerakt. Manx is nog assan e belangryk dêel van de cultuur en 't erfgoed van 't eyland.
In 2009 is 't Manx uutgestorvn verkloard deur den UNESCO-Weireldatlas van Bedreygde Toaln (UNESCO's Atlas of the World's Languages in Danger), moa sedertdien hèn ze da veranderd in "ernstig bedreygd".
Den dag van vandoage is de toale an een heriplevienge bezig. In 2015 woarn der roend de 1.800 menschn die ip verschillige niveaus Manx kostn klappn os twêede toale. Sedert ende 20e êeuwe is Manx ook zichtboarder gekommn ip 't eyland mè wegwyzers, radio-uutzendiengn en der is ook e boasisschole woar da lesse gegeevn wordt in 't Manx: Bunscoill Ghaelgagh. D' heriplevienge wordt vergemakkelykt deurdat de toale goed beschreevn is: den Bybel is byvôorbeeld vertoald gewist in 't Manx in 1775 en der zyn ook audio-ipnoames gemakt van moedertoalsprekers.
Antoing
thumb|left|250px|Zicht ip Antoing Antoing es 'n Woalsche stad en gemêente in de provinsje Enegouwn. De gemêente ligt o de zuudkantn van 't stee Dôornik, teegn de Schreve mè Vrankryk. Deur Antoing strôomt de Schelde van zuud noar nôord.
Geografie
Buutn d'ôofdgemêente Antoing zelve bestoat de gemêente vodder van de reste nog uut de dêelgemêent'n Maubray, Péronnes by Antoing, Bruyelle, Calonne en Fontenoy. Antoing zelve, Maubray, Péronnes en Fontenoy ligg'n ip de rechteroever van de Schelde, Bruyelle en Calonne ip de lienkerkant. thumb|400px|left|Antoing mè zyn dêelgemêentn en beurgemêentn. De gilwe gebied'n zyn bebouwde stikkn De gemêente Antoing grenst aan de volg'nde plekk'n:
Sequoiadendron
Sequoiadendron is e geslacht van de Cypresachtign (Cupressaceae). D' eenigste leevnde soorte is de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum). Sequoiadendron chaneyi is e soorte die uutgestorvn is.
Saturnus (planete)
thumb|E kleurenofbeeldienge van Saturnus gemakt van drie foto 's getrokken dur den 'Hubble' telescoop. De verschillnde kleurn toogn d'oogten en saamnstelliengen van de wolklaagn. thumb|Grootteveroudienge Eirde en Saturnus
Saturnus (symbool: ) is van de zunne of gereeknd de zesde planete in ons zunnestelsel en achter Jupiter de grôotste. Olletwêe de gasreuzn zyn zogezeide 'buutnplaneetn'. Saturnus is vernoemd no de Romeinse god van de landbouw, Saturnus. Saturnus is ol sins de prehistorie bekend.
Samenstellienge
De samenstellienge van Saturnus gelykt vele ip de die van Jupiter. In 't middn is't er een rotsachtige kern, met doarroend e mantel van vloeiboar metallieke woaterstoffe, gevolgd deur e laage van moleculaire woaterstoffe. De temperateure in de kern bedraagt 12 000 K. Deur 't Kelvin-Helmholtz mechanisme stroalt Saturnus mêer energie uut of dat ie van de zunne krygt. Die energie-uutstroalienge wordt versterkt deur de wryviengswarmte die vrykomt os helium in de mantel tegen waterstoffe bokst.
Atmosfeere
D'atmosfeer van Saturnus bestoat voe mêer of 93% uut woaterstofgaze en voer e bitje mêer of 5% uut helium. De reste wordt ingenoomn deur methoan, woaterdamp, ammoniak, ethoan, propoan, ethyn en fosfine, die soms e ki vôornkommn.
Riengels
Saturnus is vorol gekend deur ze riengels.
Wouter De Vriendt
thumb|Wouter De Vriendt Wouter De Vriendt (Ostende, 22 juni 1977) is e West-Vlamsche politieker. Den tienstn juni 2007 is 'n verkoozn als volksverteegnwoordiger in de kieskrieng West-Vloandern vo Groen!.
J'is licentioat in de politieke weetnschappn van ipleidienge. Achter zyn studies deed 'n ounderzoek nor Europeesche politiek en internationale soamnwerkienge. Doarachter het 'n drie joar vo Groen! gewerkt ip 't nationaal secretarioat in Brussel. Vo dat 'n volksverteegnwoordiger verkoozn was, het 'n als administrateur gewerkt in 't Vlams Parlement.
Je weunt in Ostende, woa dat 'n ook gemèinteroadslid is.
Pinales
Pinales is 'n orde in de diviezje Pinophyta, klasse Pinopsida en omvat al de bestoande conifeern, lyk ceder, cypresse, denne, lorke, pynboom, sparre en venynboom. D' orde stoend vroeger bekend lyk de Coniferales.
Families
D' orde Pinales omvat 545 soortn in zes families:
Delaware
thumb|Delaware in de Verenigde Stoatn van Amerika Delaware (DE) is e stoat in de Mid-Atlantische regio in 't oostn van de Verenigde Stoatn. D'n hoofdstad is Dover.
De stoat Delaware besloat 6.452 km², woarvan 5.068 km² land. 't Grenst in 't zuydn en 't westn an Maryland, in 't noordn an Pennsylvania en in 't oostn an New Jersey en d'n Atlantischn Oceoan.
Historie
't Gebied die nu de stoat Delaware vormt, wierd oorsproenkelyk bevolkt deur Lenape-indioann. Deur Europeesche kolonistn wierdn z' ook 'Delawares' genoemd. Zowel Hollanders of Zweedn vestigdn hunder doar in de 17e eeuwe, moar achter 1682 maktege 't deel uyt van d' Yngelsche kolonie Pennsylvania.
Geografie
Delaware is de twèede klèinste stoat van de Verenigde Stoatn achter Rhode Island. 't Vormt t'hope met de Eastern Shore-counties van Maryland en twèe counties van Virginia 't Delmarva-schiereiland, e groot schiereiland die uytstrekt langst de Mid-Atlantische kust.
De belangrykste riviere is de Delaware-riviere, die de grenze mè New Jersey vormt. thumb|left|Hoofdstad Dover
Landes (departement)
Landes (40) (Las Lanas in't lokoal dialekt van Gascogne) es 'n departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Es in ippervlak et twidde grotste Frans departement da in Europa ligt, achter 't departement Gironde.
De noame komt van't gelyknoamige busgebied da in de streke ligt. Inweuners van Landes wordn Landais genoemd.
Geschiedenisse
't Departement Landes es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat uut e gedêelte van de vroegere provinsjes Guyenne en Gascogne.
Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Aquitaine.
Geografie
Landes grenst an de Fransche departementn Gironde in't nôord'n, Lot-et-Garonne in't nôordôostn, Gers in't ôostn en an Pyrénées-Atlantiques in't zuud'n. O de westkantn ligt d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje). De kustlynne wierd de Côte d'Argent enoemd en es redelyk touristisch mè datter surtout vele surfers ip afkomm'n.
't Departement bestoat uut twêe arroundissementn (Mont-de-Marsan en Dax) en et 15 kantongs en 327 gemêentn. Landes es vrêe landelyk en èit e lêege bevolkiengsdichtheid, dus der zyn gin grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Mont-de-Marsan, Dax, Biscarrosse, Saint-Paul-lès-Dax en Tarnos.
Stadsprys Geraardsbergen
De Stadsprys Geraardsbergen is een êendoagse wielerklassieker die in en round de Ôost-Vloandern stad Geraardsbergen wordt gereden. De wielerwedstryd moakt gêen dêel uut van de officiële UCI (d'Internationoale Wielerunie) wedstrydn. Den êerste koers wier g'oudn in 1912.
Gaoth Dobhair
Gaoth Dobhair (de noame wordt regelmoatig veriengelst in Gweedore, moa d' Iersche noame is officieel) is 'n Ierstoalig district en plekke an d' Atlantische kust van 't groafschap Donegal in 't noordwestn van Ierland. Gaoth Dobhair omvat de dorpn Bunbeg, Derrybeg, Dunlewey, Crolly en Brinalack en 't ligt in de schouwte van berg Errigal, d' hoogste top van 't groafschap.
Gaoth Dobhair stoat bekend vo d' Iersche culteure, met oude Iersche gebruukn, traditionele muziek, theoater, Gaelic-speeln en d' Iersche toale die e centroale en crucioale rolle speeln in 't leevn van de lokoale bevolkienge. Tegoare mè 't landschap en de vele strangn hèt 't van 't gebied e populaire toeriestische bestemmienge gemakt.
Peperfamilie
De Peperfamilie (Piperaceae) is e grôote familie van blommeplantn met oengeveer 3.600 sôortn. De belangrykste twêe geslachtn zyn Piper en Peperomia. 't Zyn klêene boomn, struukn of kruudn.
Eyland Man
't Eyland Man (Iengels: Isle of Man of Mann, Manx: Ellan Vannin of Mannin) is een eyland in d' Iersche Zêe tusschn Grôot-Brittannië en Ierland. 't Is Brits Krôonbezit juste lyk de Kanoaleylandn. 't Is gin oenderdêel van 't Verênigd Keunienkryk en ook nie van d' Europeesche Unie. 't Stoatshoofd is Charles III van 't Verênigd Keunienkryk, die den titel Lord of Mann voert. thumb|left|Koarte van 't Eyland Man
Peperfamilie
De bekendste sôorte is Piper nigrum die peperkorrels produceert die gebruukt wordn vo de smoake van 't eetn te versterkn, moa der zyn nog vele andere kruudn in de familie.
Landast
Landast (Frans: Landas) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de zuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai, nie verre van't schee'n mè Enegouwn en 't arroundissement Valencyn. Landast grenst an de gemêentn Aix by Ôorschie, Saméon, Rosult, Sars-et-Rosières, Beuvry, Ôorschie en Nomain.
Eyland Man
De mêeste menschn ip Man weunn in de steedn an de kust. D'n hoofdstad en grotste stad is Douglas. Andere steedn zyn Ramsey, Peel, Castletown en Port Erin. Ip Man ist er e gemoatigd zêeklimoat.
D' officiële toaln van 't Eyland Man zyn Iengels en Manx, e Keltische, Goidelische toale, nauwe verwant an 't Iers en Schots-Gaelic.
Landast
Landast es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Peperfamilie
Geslachtn
Volgns 't APG III-système:
Landast
Beziensweirdigeedn
thumb|left|300px|De Sint-Vaastkerke van Landast
Delfzeyl
Delfzyl (Gronings: Delfziel; Nederlands: Delfzijl) es e belangryke hoavnstad in d' Hollandsche provinsje Groningen. 't Was toet 't ende van 2020 e zelfstandige gemêente en sedert 1 januoari 2021 makt 't dêel uut van de nieuw gevormde gemêente Eemsdelta.
De stee ligt an 't Eemskanoal, Oosterhornkanoal en de Eems. Der weunn oungeveer 25.651 menschn. De stad is administratief ounderverdêeld in vuventwientig wykn.
thumb|left|Zicht ip de stoasje in Delfzeyl (ryksmonument)
In de binnestad van Delfzeyl stoan een antal ryksmonumentoale uzen en kerkn. thumb|left|Zicht ip de Sint-Jozefkerke in Delfzeyl (ryksmonument) thumb|left|Zicht ip de Grôte Woaterpôorte in Delfzeyl (ryksmonument)
Bekende musea in Delfzeyl zyn 't Muzeeaquarium Delfzeyl, Expositie Molen Adam en 't Museum Gemaal Cremer
Trivia
Google investeert vo €600 mln in datacenter in Delfzeyl.
Wykn
De wykn met hunder officiële noame zyn:
Indië
't Grenst in 't zuudn an den Indischn Oceoan, in 't zuud-westn an d' Arabische Zêe en in 't zuud-ôostn an de Golf van Bengalen. In 't nôord-westn grenst 't land an Pakistan, in 't nôord-ôostn an China (Tibet), Nepal, Bhutan en in 't ôostn an Myanmar (Birma) en Bangladesh. In 't zuudôostn van Indië, in den Indischn Oceoan, ligt eylandstoat Sri Lanka en in 't zuudwestn liggn de Maldievn. thumb|left|Koarte van Indië
D' hoofdstad is New Delhi, moa de grotste stad van 't land is Bombay (Mumbai). Andere grôte steedn zyn: Bangalore (Bengaluru), Haiderabad (Hyderabad), Ahmedabad, Madras (Chennai), Calcutta (Kolkata) en Poona. Achter China is Indië 't dichtst bevolkt land ter weireld. 't Is e federoale republiek oenderverdêeld in 29 stoatn, 6 unieterritoria en 1 nationaal hoofdstedelyk territorium (Delhi).
Cultuur
UNESCO weirelderfgoed:
Templeuve (Enegouwn)
Templeuve es e dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. Templeuve ligt hil o de nôordwestkant van Dôornik zelve, teeg'n 't schee'n mè de gemêente Stêenpit (by de dêelgemêentn Néchin en Bailleul) en teegn de schreeve mè Vrankryk. 't Grenst an de Fransche gemêentn Baisieux, Willems, Zelleken en Toffeloare en an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Ramegnies-Chin en Blandain.
O d'ôostkantn van't center van Templeuve lôopt d'E403-ottostroade die Dôornik mè Brugge verbindt.
Templeuve wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn.
Saméon
Saméon es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de zuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai teegn de schreeve mè 't arroundissement Valencyn, nie verre van't schee'n mè Enegouwn. Saméon grenst an de gemêentn Rumegies, Lecelles, Rosult, Landast en Aix by Ôorschie.
O de zuudkantn van de gemêente lôopt d'A23-ottostroade tusschn Villeneuve d'Ascq en Valencyn. Saméon es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|250px|De Sinte-Moart'nskerke van Saméon
Piper
Piper is e geslacht van de Peperfamilie (Piperaceae). 't Geslacht bevat roend de 1.000 toet 2.000 soortn struukn, kruudn en lioann. De bekendste soorte is de peper (Piper nigrum). De zwarte, witte en groene peper is ofkomstig van dezelfste plante.
Rumegies
Rumegies es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de ôostzuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't nôordwestn van't arroundissement Valencyn. 't Ligt ezo eigntlyk ip de kruusschienge van 't arroundissement Valencyn mè 't arroundissement Dowoai en de provinsje Enegouwn, nie ol te vet verre van't schee'n mè Rysels-Vloandern. Rumegies grenst an de Woalsche gemêente Brunehaut (mêer bepoald de dêelgemêentn Howardries en Rongy) en an de Fransche gemêentn Lecelles, Saméon en Aix by Ôorschie.
O de nôord- en ôostkantn van Rumegies strôomt et rivierke d'Elnon, die der de Schreeve mè de Woaln vormt. In de gemêente stound er in tydde e stoasje vo trams an de lynne van Sint-Amands an de Skarpe oover Mouchin richtienge Rysel die in't joar 1932 wierd stopgezet en ipgebrookn.
Piper
De soortn zyn verre overal te viendn in de troopn. Z' hèn e warm klimoat noodig, vochtige humusryke groend en ze verdroagn gèen vorst.
Rumegies
Rumegies es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|250px|De Sent-Bricekerke van Rumegies
Tyto
Tyto is e geslacht van uuls binn de familie kerkuuls (Tytonidae). 't Geslacht telt 17 erkende leevnde soortn, woarvan dat de geweune kerkuul de bekendste soorte is.
Kerkuuls
Kerkuuls (Tytonidae) zyn één van de twèe families binn d' orde van de uuls (Strigiformes). D' andere zyn d' echte uuls (Strigidae).
't Zyn middelgroote toet groote veugels met e toamelyk groote kop en 'n oanzichte in de vorm van 'n herte. Kerkuuls hèn redelyk lange sterke pootn mè krachtige stevige klauwers. Z' hèn e specioale soorte vaste pluumn die dienn vo de geluudsbronne binst 't joagn te versterkn. Ze zyn an den achterkant doenkerder van kleur of an de voorkant, meestal oranjebruun. 't Zyn nachtveugels, gèen trekveugels en ze leevn in koppels of solitair.
Kerkuuls kommn voorn over heel de weireld, uutgezoenderd in 't noordn van Noord-Amerika, de Sahara in Afrika en uutgestrekte deeln van Azië. Ze leevn in verschillige biotoopn, van woestyne toet busschn en van gemoatigde streekn toet de troopn. Van de meerderheid van de twientig leevnde kerkuuls ist er styf weinig bekend.
De familie wordt ingedeeld in twèe oenderfamilies: de Phodilinae of bruune uuls en de Tytoninae of typische kerkuuls met oender andere de geweune kerkuul (Tyto alba) lyk typische soorte.
Platvissn
Platvissn (Pleuronectiformes) zyn een orde van stroalvinnige vissn die ip hunder zykant ip de bodem leevn. Deur hunder kleur kunn z' hunder styf goed camoufleern en ze liggn dikwyls verdookn oender 't zand. thumb|left|E gecamoufleerde platvis
By vele soortn liggn de twèe oogn an één kant van de kop. Binst d' oentwikkelienge verandert één oge van platse.
Vele vissn die g'eetn wordn deur de mens, moakn dêel uut van die orde, lyk toengn, terrebut, ploatn en heilbut. Der zyn meer of 600 beschreevn soortn, geplatst in 11 families. Ze wordn deur den band verdeeld in twèe subordes, Psettodoidei en Pleuronectoidei. De grotste families zyn de Soleidae, Bothidae en Cynoglossidae met elk meer of 150 soortn.
Néchin
Néchin es e dorp en dêelgemêente van de Woalse gemêente Stêenpit in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de zuudkant van Stêenpit zelve, teegn 't schee'n mè Dôornik (mêer bepoald de dêelgemêente Templeuve). Néchin ligt ôok teegn de schreeve mè Vrankryk en grenst an de Fransche gemêentn Leers en Toffeloare. By de gemêente ôorn nog êenigte gehuchtjes lyk Royère en Gibraltar (wa ip De Schreve ligt ip de boane noa Leers).
Néchin wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Stêenpit wierd gesmeetn. Teegnwôordig es de plekke surtout gekend deur rikke Fransche die veruuzn noa Néchin (of aglik under domicilie ier zettn) vo minder belastiengn te moe'n betoaln of in Vrankryk. Vôorbêeld'n iervan zyn den acteur Gérard Depardieu, de familje Mulliez (directeurs van den Auchan) en Francis-Charles Pollet (stichter van de Promod-klêerewienkels).
Beziensweirdigeed'n
thumb|left|280px|De Sint-Amandskerke van Néchin
Templeuve (Vrankryk)
Templeuve (Officiël: Templeuve-en-Pévèle) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, illegansn o de zuudôostkant van Rysels-Vloandern teegn de schreeve mè 't arroundissement Dowoai. Templeuve grenst an de gemêentn Péronne-en-Mélantois, Louvil, Sison, Genst, Nomain, Pevelenkapelle, Mérignies, Ennevelin en Fretin. Hil o 't nôord'n van de gemêente, teegn 't schee'n mè Fretin strôomt de Marke.
Olangsn d'ôostkantn van Templeuve lôopt d'A23-ottostroade tusschn Villeneuve-d'Ascq en Valencyn. In Templeuve ester ôok e stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Valencyn. 't Stoasje van Ennevelin an dezelfde lynne ligt gedêeltelyk ôok ip't groundgebied van Templeuve, hil o de nôordkantn van't center.
In 2015 ein ze d'officieele noame veranderd van "Templeuve" noa "Templeuve-en-Pévèle", vo nie te verwarr'n mè de gelyknoamige plekke Templeuve, e dêelgemêente van Dôornik in Enegouwn, an den and'ren kant van De Schreve.
Sport
De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Templeuve. Ip't groundgebied van de gemêente ligter e dubbele kasseystrooke: de Secteur pavé de l'Épinette en de Secteur pavé du Moulin-de-Vertain (die tegoare secteur 8 vorm'n, e makkelik stik van respectievelyk êen en twêe ster'n)
Eevnoare
right|thumb|E bolle woarip da den eevnoare blow is gekleurd. Die verdêelt de bolle in twêe glykige êftn en kruust de meriedioann (gilwe) oendr 'n oek van 90°. Zjuuste glyk al d' andre deurgetrokkn lynn is den eevnoare e grôote sirkle. Den eevnoare is 'n ingebeelde lyne ip 't eirdippervlak in de vorm van e grôote sirkle roendom d' eirde oafweege de pooln. Den eevnoare verdêelt d' eirde in e nôordlik en e zuudlik oafroend. Den eeml-eevnoare verdêelt de sterrn-eemle in e nôordlikke en e zuudlikke sterrn-eemle.
Den eevnoar dient lik referênsje (nul graden NB/ZB) vo 't angeevn van de geogroafiesche bridte van e poziesje. De pooln liggn doaby ip 90° NB/ZB. Den eevnoare is 40 076,592 kielomeetrs lank.
Pyrénées-Atlantiques
Geschiedenisse
't Departement Pyrénées-Atlantiques wos êen van de 83 departementn die de 4e moarte 1790 gesticht zyn binst de Fransche Revoluusje. 't Groundgebied dervan bestoat uut e gedêelte van de vroegere provinsjes Gascogne, Navarra en Béarn. Istorisch geziene wos Béarn e zelfstandig prinsdom round d'ôofdplekke Pau. De reste van de streke es istorisch e dêel van Basknland wa nu vo 't grotste dêel in Spanje ligt. Doaroum wordt die streke an weerskantn van de grenze ôok wel "Nôord-Basknland" genoemd. Inweuners van Pyrénées-Atlantiques wordn doaroum ôok ofwel Béarnaiz'n ofwel Baskn genoemd, ofankelyk van woar da ze komm'n.
Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Aquitaine.
Geografie
Pyrénées-Atlantiques grenst an d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald an de Golf van Biskaje) in't westn, an Spanje (de regio's Aragón, Navarra en Basknland) in't zuudn en an de departementn Hautes-Pyrénées in't ôostn, Gers in't nôordôostn en Landes in't nôord'n.
't Departement bestoat uut drie arroundissementn (Pau, Bayonne en Oloron-Sainte-Marie) en et 27 kantongs en 546 gemêentn. De grotste gemêentn noar inweunertal zyn Pau, Bayonne, Anglet, Biarritz en Hendaye.
County Donegal
thumb|Liggienge van 't Groafschap Donegal in Ierland County Donegal (Iers: Contae Dún na nGall) is e groafschap in 't noordwesten van Ierland, geleegn in d' historische provinsje Ulster. T'hope met de groafschappn Cavan en Monaghant is 't één van de drie groafschappn in Ulster die gèen deel uutmoakn van Noord-Ierland. Historisch stoat 't gebied ook bekend oender de noame Tyrconnell.
Donegal hèt 'n ippervlak van 4.841 vierkante kilometer en telt 159.192 (2016) inweuners. Den hoofdstad is Lifford (Leifear) en de grotste stad is Letterkenny (Leitir Ceanainn).
Specioal is da County Donegal moa met één ander groafschap in de Republiek Ierland e styf kleene grenze deelt: Leitrim. 't Grotste deel van de grenze wordt gedeeld met drie groafschappn van Noord-Ierland: Derry, Tyrone en Fermanagh.
't Groafschap is 't meest bergachtig gebied van Ulster en 't bestoat hoofdzoakelyk uut twèe bergkeetns mè leege bergn, 't Derryveagh-gebergte in 't noordn en 't Blue Stack-gebergte in 't zuudn, met Errigal (749 meter) den hoogste top. 't Hèt e diep uutgesleetn kustlyne die nateurlyke loughs (zeeoarms) vormt, waarvan Lough Swilly en Lough Foyle de belangrykste zyn.
Der is e gemoatigd klimoat die gedomineerd wordt deur de Golfstroom, mè warme, vochtige zomers en milde natte wienters. Vo de kust liggn twèe permanent beweunde eylandn, Arranmore en Tory Island, t'hope mè nog e groot deel eylandn met alleene moa tydelyke beweuners. De twèede langste riviere van Ierland, de Erne, komt Donegal Bay binn dichte by de stad Ballyshannon (Béal Átha Seanaidh).
Plekkn
Plekkn met under Iersche noame (Iengels tusschn haksjes):
Land's End
thumb|Rotsn van Land's End Land's End (Cornisch: Penn an Wlas of Pedn an Wlas) is 't uuterste punt van Cornwall in 't zuudwestn van Iengeland. 't Ligt ip 't schiereyland Penwith, oengeveer 13 km te westn van de stad Penzance. In 't ôostn ligt 't Iengels Kanoal en in 't westn de Keltische Zêe.
E klêene twêe kilometer vo de kust liggn de Longships, e groep rotsn woarip dat de viertorre Longships Lighthouse stoat. Oengeveer 45 kilometer westelyk van Land's End liggn de Scilly-eylandn.
Land's End is populair by rotsbeklemmers. thumb|left|De Longships, gezien van Land's End
Belfast
Belfast is styf belangryk gewist in d' industrialisoasje van linn en toebak. De scheepswerf Harland and Wolff, die de Titanic bouwde, was de grotstn ter weireld. De stad hèt enorm vele ofgezien van 't conflict in Noord-Ierland tusschn de katholieke en protestansche bevolkiengsgroepn (The Troubles) tusschn 1960 en 1997 en wierd in dien tyd anzien lyk één van de gevoarlykste steedn ter weireld. Den dag van vandoage ist er were vrede.
De noame Belfast komt van 't Iers Béal Feirste, wat da moendienge van de Farset wil zeggn. De Farset is e zyriviere van de Lagan, die deur Belfast stroomt.
Marokko
Marokko (Aroabiesch: المغرب al-Maġrib; Berbersch: ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ Lmaġrib; Fransch: Maroc), officiêel Keunienkryk Marokko is e land in 't Westn van Nôord-Afrika. Eirdrykskundig is Marokko gekenmerkt deur e ruw bergachtig binneland en grôote stikn woestyne. 't Is êen van de mo drie landn (mê Spajje en Vrankryk) die zowêl kustn êt an de Middellandsche Zêe lik an den Atlantischn Oceoan. De Aroabiesche noamn al-Mamlakah al-Maghribiyah (Aroabiesch: المملكة المغربية), betêeknt  "t Westlik Keunienkryk") en Al-Maghrib (Aroabiesch: المغرب, betêeknt "t Westn") wordn alle twêe gebruukt.
Marokko êt e bevolkienge va mêer dan 33 miljoen en 'n ippervlakte van 446 550 km2. De polletieke oofstad is Rabat, oewel da de grotste stad Casablanca is; andre belangryke steedn zyn Marrakesh, Tanger, Tétouan, Salé, Fes, Agadir, Meknes, Oujda, Kenitra, en Nador. Lik dat oltyd veele macht ê gêd in de streeke, ê Marokko e geschiednisse van oenafanklikeid, tgêen nie 't gevol was vo de gebeurs. Zyn aparte kultuur is e mienglienge van Arabische, Berbersche, Sub-Sahareesche en Europeesche invloedn.
Bouwkundig erfgoed in De Moern
Lyste van bouwkundig erfgoed in De Moern:
Marokko
Marokko is e groendwettlik keunienkryk mêt e verkoozn parlement. De Keunienk ê grôote uutvoernde en wetgeevnde macht, in 't byzoendre oovre 't leegre, de buutelansche polletiek en de godsdienste. De uutvoernde macht wordt uutgeoefnd deur de regeerienge, terwyl da de wetgeevnde macht toekomt zowêl an de regeerienge lik an de twêe koamers van 't parlement, de Koamre van Volksverteegnwôordigers en de Koamre van Roadgeevrs. De Keunienk kan dekreetn uutvoardign, dahiers genoamd, die lik wettn zyn. Y kan 't parlement oentbienn achtre datn den Êeste Miniestre en de Vôorzittre van 't Groendwettlik Hof geroadpleegd êt.
D' oovreweegnde godsdienste in Marokko is den Islam. De offiesjêele toaln zyn Berbersch en Aroabiesch. Marokkoans Aroabiesch, genoamd Darija en Fransch zyn vêele gesprookn.