cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sjiisme
thumb|right|Imam Alimoskee in Najaf, Irak Ip oar beurt bestoat ôok de Shia uut verschilligte richtiengn woarounder de kleêne vrêedzoame groep van de Ismaëlietn med ulder vôorman Karim Aga Khan IV. De sjiietn vormnn d'oovergrôote mêerdereyd van de bevolkienge in Iran en't zuudn van Irak. Under belangrykste illigdomm'n stoan ton ôok in Irak, lyk byvôorbêeld 't graf van Ali in Najaf. De sjiietn zyn ôok in de mêerdereyd in Azerbeidjan en Bahrein, belangryke mindereedn zyn der in Libanon, Afghanistan, Pakistan en Ôost-Afrika. Vodder van de reste zyn der ôok nog vele zogezeide kettersch groepeeriengn die uut de Shia zyn vôortgekomm'n.
't Sjiitisch recht es in verschilligte zoakn progressiever of da van de soennietn, surtout ip't gebied van 't familjerecht, erfrecht en de poziesje van de vrouwe. In bepoalde landn en ze e mingelienge van soennitisch en sjiitisch recht, lyk in in Irak.
Rongy
Rongy es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de zuudkantn van de gemêente, teegn de schreeve mè Vrankryk.
Rongy grenst an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Howardries, Leusd'n, Jollain-Merlin, Hollain en Bléharies en an de Fransche gemêentn Lecelles en Rumegies. O de westgrenze van Rongy lôopt et riviertje d'Elnon, die der De Schreve vormt mè Vrankryk.
Rongy wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by Brunehaut wierd gesmeetn. 't Dorp es redelyk landelyk en e grôo stik van't groundgebied wierd ingenoom'n deur 't Bus van Rongy.
Ip 2 september 1944 wos Rongy byst de Twidde Weireldoorloge êen van d'êeste belgische plekkn die bevryd wierd'n deur d'Amerikoansche troepn (mêer bepoald deur d'Amerikoansche 2e Pantserdivizje), tôope mè 't mêer westelyk geleegn gehucht Bas-Préau in La Glanerie (e dêelgemêente van Rumes). Ip 3 september 1944 trok de Belgische 1e Infanteriebrigoade (ôok wel de Brigoade Piron genoemd) om 16u36 by Rongy België binn'n. De brigoade was't êeste belgische leegerounderdêel da byst de Bevrydienge voet zettigde ip belgisch groundgebierd. In Rongy stoat er e monument ter êere van die gebeurtenisse en der es ôok e stroate noa genoemd: de Rue de Brigade Piron.
Luna Twist
Luna Twist is de opvolger van Once More. Alain Tant en Filip Moortgat wonnen met Once More de eerste Humo's rockrally. Na 2 jaar trokken ze naar Gent en begonnen een nieuwe groep met 2 extra muzikanten: Dirk Blanchart en drummer Dirk Vangansbeke. Een jaar later veranderde ze hun naam van Once More naar Luna Twist.
Hun eerste single Tom & Jerry was een flop, maar opvolger African time was een schot in de roos, een nummer dat ook in het buitenland in de smaak viel. In 1982 volgde er een debuutalbum met buiten 'African time' ook 'Look out' en 'Decent life'. Het album wordt nog steeds beschouwd als een van de best afgewerkte albums ooit in België.
Nadat een Europees succes uitblief, kwamen er nog enkele singles, maar in 1983 ging de groep toch ter ziele. Artistieke meningsverschillen werd als reden opgegeven.
Na 25 jaar kwam er een reünie in 2008, met de drie nog overblijvende originele leden Dirk Blanchart, Alain Tant en Filip Moortgat (drummer Dirk Vangansbeke kwam om het leven bij een auto-ongeval in 1999) aangevuld met twee nieuwe muzikanten op drums en synthesizers.
Stichtse Vecht
De Stichtse Vecht es e gemêente van d' Hollandse provinsje Utrecht en ligt an d' Utrechtse Vecht en 't Amsterdam-Reynkanoal. Der weunn oungeveer 63.767 menschn. De burgemêester Ap Reinders. De stad is administratief ounderverdêeld in twoalf kernen die were zyn ounderverdeeld in wykn.
De geschiedenisse van Stichtse Vecht
De gemêente is ountstoan ip 1 januoari 2011 uut 't t'hopevoegn van de klêene gemêentn Breukelen, Loenen en Maarssen. De noame "Stichtse Vecht" komt van de riviere de Vecht die altyd een belangryke verkêersoader is gewist in da gebied.
Langs de riviere de Vecht zyn in de 17e en 18e êeuwe kastêeln en voornoame uzen gebouwd, lyk Slot Zuylen, kastêel Nijenrode en ridderhofstad Gunterstein die der nog alsan stoan.
thumb|left|<center| Zicht ip 't oud landhuus Goudestein an de Diependaalsedyk in 't center van Maarssen (ryksmonument)
In de binnestad van Maarssen, Breukelen en Loenen (tegoare Stichtse Vecht) stoan een antal ryksmonumentoale uzen, 't Stadhuus, kerkn en ook kastêeln.
Bekende musea in de Stichse Vecht zyn 't Vechtstreekmuseum en 't Museum Vredegoed.
Wykn
De kernen met hunder officiële noame zyn:
Agrigento
Agrigento is e stad an de zuydelyke kust van Sicilië in Italië en den hoofdstad van de provinsje Agrigento.
Historie
Agrigento wierd in 581 v.Chr. gesticht deur de Griekn oender de noame Akragas. Van 488 v.Chr. toet zyn dood in 473 v.Chr. wierd de stad bestierd deur den tiran Theron van Akragas. In 406 v.Chr. wierd de stad vor e groot deel verwoest deur de Carthagers. Toch zyn der toet nu toe nog enigte tempels bewoard gebleevn. Ze zyn te vyndn in de Valle dei Templi (Valleie van de Tempels). Vanof 210 v.Chr., ten tyde van de Twèede Punischn Oorloge, makte de stad deel uyt van de Romeinsche Republiek oender de noame Agrigentum.
Beziensweirdigheedn
't Archeologisch gebied van Agrigento stoat sedert 1997 ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed. De Valleie van de Tempels bestoat oender meer uyt overbluyfsels van zeevn tempels in Dorische styl. De tempels zyn: 't Gebied is ook de thuysbasis van de Tombe van Theron, e groot monument die verzekers gebouwd wierd ter ere van de gesneuvelde Romeinn in de Twèede Punischn Oorloge.
Huus Hohenzollern
't Huus Hohenzollern is e belangryke Duutsche dynastie.
De familie splitsteg hem in twi takkn, de katholieke Swaabische lyne en de Frankische, loater de protestantse Brandenburgs-Pruussische lyne.
De leedn van de Frankische lyne kwoamn markgroaf van Brandenburg in 1415, hertog van Pruussn in 1525, keunienk in/van Pruussn in 1701 en van 1871 Duuts Keizer. De Swaabische lyne blêef in Swaabn, mo regeerde van 1866 tout 1947 over Roemenië.
Geschiedenisse
Zollern, van 1218 Hohenzollern, was e groafschap van 't Hillig Rôoms Ryk. 't Was al sproake van e groaf van Zollern in 1061, e zeekern Burchard I van Zollern.
San Sebastian
San Sebastian (Baskische noame: Donostia, Spoans: San Sebastián) is e kuststad en gemeente in d' autonome gemeenschap  Basknland in 't noordn van Spanje. 't Ligt an de kust van de Golf van Biskaje, 20 km van de Fransche grenze en 't is den hoofdstad van de provinsje Gipuzkoa.
Beziensweirdigheedn
De Tamborrada, woarby dan der verschillige groepn tamboers in kostuums deur de stad loopn, is de belangrykste feeste van de stad. 't Goat ieder joar deure ip de 20e januoari, de noamdag van Sint Sebastian. Ook komn der ieder joar vele bezoekers noa de culturele evenementn, lyk 't Internationaal filmfestival van San Sebastian, 't Jazzfestival en de Quincena musical, e festival vo klassieke muzyk.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
Frederik I krêeg den titel van groaf van Zollern van keizer Hendrik V in 1111. Frederik III krêeg in 1191 deur zyn huwelik et burggroafschap Neurenberg.
De zeuns van Frederik III verdêeldn under erfgoed in 1227. Frederik IV krêeg de Swaabische bezittiengn en Konrad III me Neurenberg de Frankische. Uut de Frankische lyne van Konrad kwoamn de loatere markgroavn van Brandenburg, hertoogn van Pruussn, keuniengn van Pruussn en Duutsche keizers vôort. Ze woarn tout 1427 burggroavn van Neurenberg. In 1260 krêegn ze Bayreuth, in 1331 Ansbach en in 1340 Kulmbach en Plassenburg.
Amfibieën
D' amfibieën (Amphibia) vormn e klasse van koudbloedige bêestn. De noame amfibie komt van 't Grieks ἀμφί-βιος amphí-bios, wat da "dubbel-levend" wil zeggn. Da verwyst noa de leevnswyze van amfibieën: ze kunn zowel in 't woater of ip 't land overleevn.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
Frederik V van Neurenberg wierd in 1363 gepromoveerd deur keizer Karel IV in de keunienklikke stand. Zyn zeune Frederik VI krêeg als Frederik I in 1417 van keizer Sigismund et keurvorstndom Brandenburg.
Amfibieën
D' amfibieën bestoan uut de puutn en paddn (Anura), de salamanders (Caudata) en de wormsalamanders (Gymnophiona). In totoal zyn der e stik of 7000 beschreevn sôortn.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
In 1525 wierd et protestants hertogdom Pruussn gesticht. Albrecht van Brandenburg-Ansbach was de latste grôotmêester van de Teutoonsche ridders van de Duutsche Orde en den êestn hertog van et hertogdom.
Amfibieën
Evoluusje
Amfibieën zoun à peu près 350 miljoen joar geleen ountstoan zyn uut bepoalde vissn. D' oudste gevoundn amfibieën zyn Elginerpeton in Schotland en Ichthyostega in Groenland. Loater kreegn d' amfibieën e groddere diversiteit en evolueerdn ze tout al de vele sôortn die nu bestoan.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
In 1618 stiervn de Pruussische Hohenzollerns met Albrecht Frederik uut. Doadeure erfde markgroaf Johan Sigismund van Brandenburg 't hertogdom en wierdn de twi stoatn verêenigd. De unie krêegt de noame Brandenburg-Pruussn. Brandenburg was et zwoartepunt van de dubbelstoat.
Amfibieën
Uterlik
Puutn hèn e brêe kop en nekke, grôte uutpulend' oogn, gin steirt en e vochtig vel mè vele kliern. Z' oasmn zowel deur primitieve loungen of deur hunder vel die styf dinne is. Z' hèn twi korte vôorpôotn en twi sterk gespierde, lange achterpôotn die dienn vo verre te kunn spriengn en goed te kunn zwemmn. Der bestoan ook sôortn die zwemvliezn hèn tusschn hunder têens. Salamanders hèn e lank en fyntig lyf, korte potjes en e lange steirt en ze moakn krounkelende bewegiengn. Wormsalamanders trekkn ip grôte worms en z' hen dus gin pôotn. Ze leevn allemolle oundergrounds of in woater en zyn doarom zeldn te zien.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
In 1701 kost keurvorst Frederik III hem als Frederik I tout keunienk loatn krôonn en kwam Brandenburg-Pruussn een keunienkryk. Van ton wierd hêel et Hohenzollern-ryk 't keunienkryk Pruussn genoemd.
Amfibieën
Leevnswyze
Lik de reptieln zyn amfibieën koudbloedige bêestn. Hunder lyftemperateure is dus nie constant, mor ofhankelik van d' omgeviengstemperateure. Ze kunn doarom nie zo goed functioneern os 't te koud is. Vele amfibieën die in koelere gebiedn leevn zoekn beschutte plekkn in de wienter en houdn e wientersloap, dikwils ook ounder woater. In styf warme streekn houdn vele sôortn juste in de zomer e rustperiode, deur hunder in te groavn in de bodem of in 't slyk.
Huus Hohenzollern
Geschiedenisse
Kyk noa de Lyste van hertoogn en keuniengn van Pruussn.
Amfibieën
Leevnswyze
Amfibieën moen juste lik reptieln regelmoatig vervelln, moa ze doen da mêestal 's nachts.
1490
1487 - 1488 - 1489 - 1490 - 1491 - 1492 - 1493
Saxifragales
De Saxifragales zyn een orde van bedektzoadign of bloeinde plantn. De noame is gevormd uut de familienoame Saxifragaceae. Vele sôortn zyn rotsplantn.
't Is êen van de acht groepn van de core eudicots (superieure twêezoadlobbign). D'andere zyn Gunnerales, Dilleniales, Rosids, Santalales, Berberidopsidales, Caryophyllales en Asterids.
De Saxifragales volgns 't APG III-système (2009): In 't APG IV-système (2016) komt de familie Cynomoriaceae der nog by.
Pieter Bruegel den Oudern
thumb|De kunstnoare en de conaisseur deur Pieter Bruegel den Oudern, meugelyks e zelfportreit Pieter Bruegel den Oudern (meugelyks Breda of Breugel, tusschn 1525 en 1530 - Brussel, 9 september 1569) was e Broabantsche kunstschilder. Je was de voader van Pieter Brueghel de Joengern en van Jan Brueghel den Oudern. Je schrêef zyn noame en je têeknde zyn werkn zelve lyk Bruegel (zoender "h"), moa zyn zeuns têekndn mè Brueghel.
Karel van Mander schrêef in zyn Schilder-boeck uut 1604: Pieter Brueghel, uytnemende Schilder van Brueghel, den welcken is geboren niet wijt van Breda, op een Dorp geheeten Brueghel, welcks naem hy met hem ghedraghen heeft, en zijn naecomelinghen ghelaten. Bruegel zou roend 1545 ols lêerlienk ipgenoomn zyn in den atelier van Pieter Coecke van Aelst.
Je zoudt in 1550/1551 in Mecheln gewerkt èn in den atelier van de schilder-kunstmoakeloare Claude Dorizi. Je reisde van 1551/1552 toet 1554 noar Itoalië. Zyn graveure over de Zêeslag in de Stroate van Messina van 1561 is woarschynlyk gebaseerd ip schetsn van in dien tyd. Je verblêef In 1553 in Rome en je kêerde in 1557 were noar Antwerpn via Venetië.
Te latste in 1563 verhuusde Bruegel van Antwerpn noa Brussel, woar dat 'n trouwde mè Mayken Coecke, dochter van zyn vroegere lêermêester Pieter Coecke van Aelst en Mayken Verhulst. Z' han zeker drie joengers: den oudste zeune Pieter, geboorn in 1564 of 1565, e dochter Maria die gedopt wierd in 1566 en e twêede zeune Jan, geboorn in 1568. Meugelyks wast er nog e twêede dochter Katharina, moa doarover zyn d' archievn nie dudelyk. De zeuns kwoamn alletwêe schilder en zyn gekend lyk Pieter Brueghel de Joengern of den Helsn Brueghel en Jan Brueghel den Oudern of de Fluweeln Brueghel. Pieter Bruegel lag azo an de boasis van een echt schildersgeslacht die zou deureloopn toet 't ende van de zeventienste êeuwe.
Werk
Oender invloed van Pieter Coecke schilderde Bruegel mè vele allegorien lyk in zyn scènes uut 't boereleevn. Je schilderde loater ook taferêeln g'inspireerd ip de klassiekn tyd en Bybelsche taferêeln.
Ênigte bekende werkn zyn:
Solanales
De Solanales zyn een orde van bedektzoadign of bloeinde plantn. De noame is gevormd uut de familienoame Solanaceae.
De Solanales volgns 't APG-système:
Breugel
Breugel is e dorp in de gemêente Son en Breugel in Nôord-Broabant in Holland en 't ligt an den ôostkant van de riviere de Dommel. Te zuudn van Breugel ligt de Wilhelminavoart en de Breugelsche Beke die in de Dommel vloeit.
Dorpn dichte by Breugel zyn Nijnsel, Mariahout, Lieshout, Nederwetten en Son.
Aristoteles
thumb|Buste van Aristoteles, Romeinsche copië in marmer Aristoteles (Oedgrieks: Ἀριστοτέλης, Aristotélēs) (Stageira, 384 v.Chr. – Chalkis, 322 v.Chr.) was e Grieksche filosoof en weet'nschapper die mè Socrates en Plato anzien wordt lyk ein van de belangrykste klassieke filosoofn in de westersche tradiesje. Je was lid van Plato's filosofische Akademeia en stichter van 't Lyceum en de Peripatetische filosofische schole. Je gaf lesse an Alexander de Growt'n.
470 v.Chr.
473 v.Chr. - 472 v.Chr. - 471 v.Chr. - 470 v.Chr. - 469 v.Chr. - 468 v.Chr. - 467 v.Chr. thumb|Aspasia van Milete 't Joar 470 v.Chr. is e joar in de pre-julioansche Romeinsche kalender.
Slapratte
Slaprattn (Eliomys quercinus, oek wel fruutratte enoemd) zyn knoagdiern uut de familie van de slapmuuzn. De noame zegt vele over oe dan ze leevn, want beistn ’n dag doen ze nie aars of sloapn, ze leevn en zoekn teetn by nachte.
Noame
De noamn in 't Vlams, zowel slapratte en fruutratte, zyn eigentlik beter of de noame in 't Nederlands, eikelmuis. Slaprattn eetn wel eikels, mo mêestol eetn ze mêer fernient en dierlikke stoffoasje dan nootn (voogn Natuurpunt eetn ze mêestol gin nootn, z'eetn idder zoad en fruut). De noame slapratte is egeevn omdan de menschn ze mêestol viendn an ze an 't sloapn zyn (oftewel by doage, want ze leevn by nachte oftewel in de wienter an ze nunder wientersloape houdn).
In bepoalde streekn van West-Vloandern, lik de streke van Yper, is slapratte oek gebruukt voun etwien die lange en vele slapt.
Uutzicht
Slaprattn zyn redelik grôot, ze kunn bykan 20 cantimeiters lank kommn, me nundern steirt derby zest 35. ’t Vel van ‘ndienn steirt is fyn en scheurt gemakkelik, verzeker voun an ze an evolln zyn. Z’en in vergelykienge met de reste van nunder lyf oek grôte ôorn.
Hêel nunder lyf is lichtbruun en vuul wit, mo wuk dat er surtout upvolt is nundern zwortn mascher, e striepe die van nunder ôorn toet nunder neuze lopt.
Leefomgevienge en verspreidienge
thumb|left|300px|Verspreidienge van de slapratte.’t Zyn bêestjes die ollêne mor in Europa leevn (Olland, België, Vrankryk, ’t Iberisch schiereiland, ’t zuudn van Duutsland en Itoalië en ezo toet in Ôost-Europa. In d’Alpn en de Pyreneeën leevn toet an en hogte van 2000 meiters. 't Zittn oek klêne populoasjes up d'eilandn van de Middellandsche Zêe, oundermêer up de Baleoarn, Sardinië (oundersôorte E. q. sardus), Sicilië (E. q. dichrurus) en up de Liparische Eilandn (boovn Sicilië, E. q. liparensis). De slaprattn van West-Azië en Nôord-Afrika zyn oundertusschn en aparte sôorte ekommn, Eliomys melanurus.
In Vloandern kommn ze surtout vôorn an de Westkust, de streke van Poperienge-Ieper, de streke van Kortryk over de Vlamsche Ardenn en ’t Pajottnland, ’t ôostn van Vlams-Broabant en ’t Zuudn van Limburg toet in Voern. 't Is surtout in de leemstreke van Vloandern dan der nog redelikke populoasjes zittn, messchien wel deurdat er in de ground mêer kook zit, die zort dan der mêer slekkn zittn.
Ze leevn eigentlik van ôorsproung surtout an de kant van êkebusschn, mor ol te zindelik zyn ze nie, ’t zyn der zest oek die in hovetjes zittn. Oundertusschn zyn 't surtout cultuurvolgers ekommn, die nie mi persé ollêne busschn nôdig henn voun te overleevn, ol is 't nog ossan beter an der wel busschn zyn.
Teetn
Slaprattn eetn zowel bêestn (surtout fernient en slekkn) of plantoardig teetn (fruut, zoad, bottn en oltemets nootn). In ounderzoekn en z’oundervoundn dan ze verre nôois hoazelnootn eetn.
’t Zyn woarnemiengn die zeggn dan slaprattn oek echt zoudn joagn, up muuzn en veugels, dan ze stekkn an ze sloapn. Eiers eetn z'oek an ze d'okkoazje henn, etwot die nie zo moeilik is, angezien dan ze indeliks goed kunn klemmn.
Slapplekke
Ze sloapn nermoal gezien in nestn dan ze zevve emakt en, mo ze zyn nie vies van geweune in e tuunuus of e kotje te sloapn. In Ôost-Vloandern en Limburg kunn menschn nestkassn krygn voun ’t gemakkelikker te moakn voun e plekke te viendn voun te joungn. Nestkassn zyn best teegn e boom hangn. Teegn 'n achterkant moet er e latje van e cantimeiter of 3 emonteerd zyn en 't gat moet an 'n achterkant ebôord zyn (met e deursnee van 3 cm), zodoanig dan der gin veugels inkommn.
Fernanda Rodrigues
Fernanda Erlanger Rodrigues (Rio de Janeiro, 21 oktober 1979) is een Brazilioansche actrice.
Slapratte
Vôortplantienge
'n Poartyd deurt van april toet juni. 't Wuvetje is e dag of 23 in verwachtienge, doarachter krygt ze gemiddeld 4 joungn en dadde êne ki per joar. Dedie zyn blend, nunder oogn goan oopn achter achttien doagn. Ze zyn e moand ezoogd, achter twêe moandn verloatn ze 't nest en zoekn nunder eign plekke. Slaprattn zyn geslachtsrype achter 2 joar. Ze kunn 6 joar oud kommn.
Praktyk
Concreet zyn der nu surtout telliengn bezig, oundermêer deur Natuurpunt en 't JNM. In olle Vlamsche provinsjes, buutn Antwerpn (doa hen der eigentlik nôois slaprattn ezeetn) loopn der ounderzoeksprojectn. Met die projectn zyn olle streekn woa dan der slaprattn zoudn kunn zittn, inedêeld in kootn van 5 up 5 kilomeiters en doa goan der ounderzoekers (professioneel en vrywillig) 20 menschn gon bevroagn over slaprattn. Die menschn zyn boovn de 45 en weunn in e slapratvriendelikke streke (lik e bogoard of e stik land me boomn en vele plekke voun nestn). Ezo wulln ze te wete kommn of dan slaprattn echt achteruut an 't goan zyn en wulln ze uplossiengn zoekn voun 't probleem.
Koaster
Koaster ofte Kaester (Frans: Caëstre, Nederlands: Kaaster) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Houtland. 't Grenst an de gemêentn Eke, Vletern, Pradeels, Borre, Oazebroeke, Oundegem en Sint-Silvester-Kapel.
Toponymie
De noame van de gemêente es geduurende d'historie ip verschillige maniern vermeld gewist. G'attesteerde noamn zyn:
Tempelierscommanderye
De Tempeliers adn in Koaster e commanderye, die achter d'ofschaffienge vande Tempeliersorde in 1312 oovrgienk na d'Orde van Malta. D' oeve wierd in den Êestn Weireldoorloge in 1918 bikkans hillegans verwoest, mo toch zyn der nog gedeeltes bewoard uut 1570 (e muurvlak me deure en e vèister) en 1746 (e toegangspôorte). Oloewel da ze dêels ligt ip't groundgebied van de gemêente Eke es de commanderye van d'Orde van Malta genoemd en gekend lyk la Commanderie de Caestre.
Hyalinobatrachium
Hyalinobatrachium is e geslacht van puutn van de familie glaspuutn (Centrolenidae).
Der bestoan 32 sôortn die leevn in Argentinië, Brazilië en Mexico. 't Wordn nog regelmoatig nieuwe sôortn oentdekt, lyk Hyalinobatrachium dianae in 2015 en Hyalinobatrachium yaku in 2017.
Ree
Reeën (Capreolus capreolus) zyn klêne hertn die vôornkommn in verre hêel Europa, Turkeye en de Kaspische Zêe. 't Bestoat nog e twidde sôorte ree, de Siberische ree (Capreolus pygargus), die leevn tusschn de Oeral en de Stilln Oceoan an China. Nunder leefgebiedn lekkn an makoar an de Kaukasus, woa dat d'Europeesche sôorte de zudelikkn kant ekoloniseerd et en de Siberische sôorte de nôordelikkn kant.
Verspreidienge en leefgebied
left|thumb|200px|Verspreidienge van d'Europeesche ree.Reeën zyn verre overol in Europa te vindn toet an de grenzn van Rusland, buutn Ysland, 't nôorn van Scandinoavië, d'eilandn van de Middellandsche Zêe, de Peloponnesos en Ierland.
In de streekn an de Middellandsche Zêe leevn ze verre ollêne in bergachtige gebiedn, in de reste van Europa zyn ze eevn goed te vindn in lêegland en surtout busschn, mor oek in broekgebied en up stikkn. In West- en Middn-Europa leevn z'ol in stadsparkn en naasn ottostroadn.
't Is d'herte met de grotste bestand in Europa en 't is nog ossan an 't groein. In België woarn der verre ginne nemi achter 'n Twiddn Weireldôorloge, mo de populoasche et nem ersteld, oundermêer deur migroasche van Duutsland en 't Fransche. In West-Vloandern zyn de busschn round Poperienge en Heuvelland ideoal doavôorn.
Etymologie
't Wôord ree is Germoans en zoudt kommn van *raikhon (Proto-Germoans, ree) en messchiens nog idder van *rei, die estriept of eplekt zoudt wulln zeggn (de joungsjes van reeën zyn eplekt).
Uutzicht
Reeën zyn redelik klêne hertn (toet 135 cm lank en toet 75 cm toet an nunder schoers) die oek lichte zyn (tusschn de 15 en de 30 kilo's). Voun te vergelykn, d'aar twêe sôortn hertn die in de Benelux leevn, damhertn (kunn 170 cm lank kommn, 110 cm oge en 100 kilo's weegn) en edelhertn (2 meiter 'n oof lank, 140 cm toet an de schoers en toet 250 kilo's zwoar) zyn midder en zwarder.
Ze zyn rôod-bruun-grysde van kleur, mo ze kunn oek mêer wit of zwort uutsloan. Ze kommn ossan doenkerder van kleur a 't de wienter begunt te noazn. Nunder neuze is zwort en nundern ounderkant is wit, juuste lik nunder gat. Z'en verre gin steirt, 'ndien komt mor e cantimeiter of 3 lank.
Ollêne de buks en e geweie, die wel nie zo grôot komt lik van de mêeste hertn, 't zyn twêe pinn met oltemets twêe toppn. Vôorn de wienter (achter 'n poartyd) volln z'of en groein ze were beistn de wienter. 't Zyn stoatussymbooln voun de buks, mo ze vichtn der oek mei.
Teetn en vôortplantienge
Z'eetn vanolles, mor ollemoale planterie, lik ges (surtout a't ves en nat is, ze goan nie lichte in e wêe gon eetn woa dan der koein of etwot aars ezeetn en), bottn, beiers en bloars.
thumb|left|175px|E kovetje, êentige weekn oud. Reeën poarn in september en de moern droagn e goe 10 moandn, dus de kovetjes zyn ebôorn in juni. Ze zyn bruun van kleur met doarup witte plekkn, woadeure dan ze nie simpel te viendn zyn in 't ges. Nunder moeder lat ze doa liggn en passirt nu en toune voun ze melk te geevn. De joungsjes geevn gin reuke of, a 't er menschn of bêestn reuke achter eloatn en, kykn de moeders oltemetn nemêe achter nunder jounk. Jounge reemoern kunn ol were in verwachtienge geroakn an ze 16 moandn oud zyn.
Syzygium
Syzygium is e geslacht van bloeinde plantn in de myrtefamilie (Myrtaceae). 't Geslacht omvat 1200 toet 1800 soortn en 't verspreydiengsgebied strekt uut van Afrika en Madagaskar over Zuud-Azië toet de Stilln Oceoan.
De meeste soortn zyn groenbluuvnde boomn en struukn. Verschillige soortn wordn gekwèekt lyk sierplantn vanwege under schoone glanznde bloarn, en e poar produceern eetboar fruut dat ook gebruukt wordt in confiteure. D' economisch belangrykste soorte is kruudnoagel (Syzygium aromaticum) woarvan dan de blommeknoppn e populaire specerie zyn.
Eenigte soortn zyn:
Marino (Lazio)
Marino, somstekêe ôok Marino Laziale genoemd, es en Italioansche gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri 21 kilomèiters van't center van Rome, in d'Alboanse Euvels. O de zuudôostkantn van Marino ligt et Meer van Albano. thumb|left|350px|Zicht ip Marino
Liggienge
Marino grenst an de gemêentn Castel Gandolfo, Ciampino, Grottaferrata, Rocca di Papa en an 't stad Rome zelve. De gemêente èit zes wykn en gehuchtn (frazioni): Castelluccia, Cava dei Selci, Due Santi, Fontana Sala, Frattocchie en Santa Maria delle Mole. Tout 1974 ôordigde Ciampino ôok by Marino, mo wierd erachter en aparte gemêente.
In tydde van den Klassiekn Oudeyd wierd 't groundgebied van d'uudige gemêente Marino beweund deur verschilligte Latynsche stamm'n. Ton loagn ier de stadjes Bovillae (woa nu Frattocchie ligt), Mugilla (woa nu Santa Maria delle Mole ligt) en Ferentum (Marino zelve) die olledrie leed'n woarn van de Latynsche Liga. Marino lag ôok nie verre van de Via Appia, de Romeynsche heirboane die liep van Rome noa't zuud'n van Itoalië tout in Brindisi.
399 v.Chr.
402 v.Chr. - 401 v.Chr. - 400 v.Chr. - 399 v.Chr. - 398 v.Chr. - 497 v.Chr. - 496 v.Chr. 't Joar 399 v.Chr. is e joar in de pre-julioansche Romeinsche kalender.
Gebeurtenisn
thumb|300px|Socrates kiest vo de gifbeker
Cinnamomum
Cinnamomum is e geslacht van groenbluuvnde boomn en aromatische struuk'n uut de familie van de laurierachtign (Lauraceae).
't Geslacht bestoat uut mêer of 300 sôort'n ofkomstig van warme en tropische gebied'n van Azië, Midd'n-Amerika en Zuud-Amerika. De sôort'n bevatt'n aromatische olie in under bloarn en schorse.
Utrechtse Vecht
thumb|De riviere d' Utrechtse Vecht in de [[provinsje Utrecht en Nôord-Holland]] thumb|Landhuus Gunterstein omtrent 1695 langs d' Utrechtse Vecht by Breukelen.
Cinnamomum
De bekendste sôort'n van Cinnamomum zyn:
Utrechtse Vecht
D' Utrechtse Vecht of kortweg Vecht is een Hollandsche riviere die deur de provinsje Utrecht en Nôord-Holland lopt. De riviere begunt by de Weerdsluus in de stad Utrecht en moundt uut zo'n 40 kilometer verderip by Muyden in 't Eymeer. Ounderweg strôomt de Vecht ounder andere lanks de plekkn Maarssen, Breukelen, Loenen en Weesp.
Geschiedenisse van d' Utrechtse Vecht
't Ountstoan van d' Utrechtse Vecht es meugeliks zo round 600 joar vo Christus ols dêel van de Reyndelta en boovnloop van 't Oer-Ey. De noame van de riviere in den tyd van 't Romeins Ryk, woar dat da gebied ôois dêel van uutmakte, is Fectio. D' Utrechtse Vecht is vroeger alsan een belangryke voarroute gewist vo den handel van de stad Utrecht met de provinsje Nôord-Holland.
Regio's van Tsjechië
Tsjechië is oenderverdeeld in dertien administratieve regio's (Tsjechisch: Kraj, mv. Kraje). Den hoofdstad (Praag) hèt e speciale status van veertienste regio. Historisch gezien bestoat Tsjechië uit drie regio's: Boheemn, Moravië en e deel van Silezië.
Administratieve regio's
thumb|300px|Tsjechische regio's mè kenteekncodes
Vlaamsche Leeuw
De noame van 't bier verwyst noa De Vlamsche Lêeuw. Ip de bieretikettn stoat den tekst: Gedenk de Guldensporenslag.
Lou Andreas-Salomé
thumb|Lou Andreas-Salomé in 1914. Lou Andreas-Salomé (geboorn Louise von Salomé of Luíza Gustavovna Salomé, Луиза Густавовна Саломе; 12 februoari 1861 - 5 februoari 1937) was e Russiesch-Duutsche psychoanalyste en schryfstre. Eur brêe en diepgoande belangstellienge en gelêerdeid gaf anleidienge toe kameroadschappn mêt oogstoande Westersche gêestlikke kopstikkn, woaroendre Friedrich Nietzsche, Sigmund Freud, en Rainer Maria Rilke.
Leevn
thumb|left|Lou von Salomé ip eur zestiene.
Vroege joarn
Lou Salomé wierd geboorn in Sint-Petersburg lik kiend van 'n leegre-gineroal en ze wuuf. Salomé was undre êenigte dochtre; zy a vuuf broers. Aloewêl da ze loatre zoe angevolln wordn deur de Noazies lik e "Finnsche joodinne", woarn eur oedrs ofkomstig van Fransche Hugenôotn en van Nôord-Duutsche ofstammienge.
Vor eur ipvoedienge, o ze zeevntiene was, vroeg Salomé an de Needrlansche predikant Hendrik Gillot, vuufntwientig joar oedre dan zyzeive, vor eur theologie, filozofie, weirld-godsdienstn, en Fransche en Duutsche lietrateure 't oendrewiezn. Gillot wierd zo zot van Salomé datn wilde schêenn van ze wuuf vor eur te trown. Salomé en eur moedre giengn no Zürich, zoda ze koste 'n universietèère ipvoedienge verwervn. 't Verbluuf was ook bedoeld vo gunstig te zyn vo Salomé eur lichoamlikke gezoendeid; zy oeste bloed in die tyd.
Komyn
Komyn (Cuminum cyminum) is e bloeinde plante van de familie schermblommign (Apiaceae), verzekers ofkomstig van 't oostn van 't Middellansche-Zeegebied of van Egypte. Den dag van vandoage wordn de plantn surtout gekwèekt in de Noord-Afrikoansche landn, 't Middn-Oostn en Indië, moar ook in Mexico.
Lou Andreas-Salomé
Rée, Nietzsche en loatre leevn
thumb|left|Van lienks no rechs, Andreas-Salomé, Rée en Nietzsche (1882). Salomé eur moedre nam eur mee no Rome, Italië o ze 21 was. In e lettrekundig salon in de stad makte  Salomé kennisse mê Paul Rée, e schryvre en dwangmoatige gokkre mê wien da ze wilde in 'n akademiesche kommuune leevn. Achtre twêe moandn wierdn ze partners. Ip 13 meie 1882, vervoegde Rée ze moat Friedrich Nietzsche de twêe. Salomé zoe loatre (1894) e stuudje schryvn, Friedrich Nietzsche in seinen Werken, oovre Nietzsche zyn persôonlikeid en filosofie. De drie reisdn mê Salomé eur moedre deur Italië en peisdn oovre oe da ze undre  "Winterplan" kommuune zoen iprichtn. In Leipzig, Duutsland angekommn in oktoobre, schêenn Salomé en Rée van Nietzsche achtre e pynlikke konfrontoasje tusschn Nietzsche en Salomé, woaby da Salomé peisde da Nietzsche ooplôos verliefd was op eur. In 1884 makte Salomé kennisse mê Helene von Druskowitz, 't twidde wuuf dat e doktoroat in de filozofie oalde in Zürich.
Komyn
Geschiedenisse
D' Egyptenoarn goavn under gestorvn farao's al komyn mee in de piramiedn. In 't oude Egypte wierd komyn gebruukt vo 't geneezn van loengziektes. De Romeynn gebruuktn komyn in de plekke van peper. Ze moaldn 't kruud ook fyn toet e pasta en smeirdn 't ip under brood. Ten tyde van Karel de Grootn wierd komyn bykans in al de kloosterhoovn angeplant.
Lou Andreas-Salomé
Uuwlik en reloasjes
Salomé en Rée veruusdn no Berlyn en leevdn tegoare toe e poar joar vor eur Sinte-Jozefs-uuwlik mê de toalkundige Friedrich Carl Andreas. Oendanks eur ofkêer vo 't uuwlik en eur oopnlikke reloasjes mê andre vintn, blêevn Salomé and Andreas getrowd van 1887 toe an zyn dôod in 1930. De spannienge verôorzakt deur 't tegoare-weunn van Salomé mê Andreas makte da de zeure Rée uut Salomé eur leevn wegblêef oendanks eur anmoedigiengn. Deurêen eur getrowd leevn verboend ze eurzeivn in liefdereloasjes of in briefwisslienge mê de Duutsche gazetteschryvr Georg Lebedour, de Bohêemsche dichtr Rainer Maria Rilke, oovre wien da ze 'n analytiesch verslag makte, de psychoanalyst Sigmund Freud en Viktor Tausk, oendre andre. Uutleg oovre van veele doavan stoa beschreevn in eur boek Lebensrückblick ('n Achtruutkykn ip me leevn).
Komyn
Geneeskunde
Deur 't eetn van komyn zoudt de verteirienge bevorderd wordn. Komyn helpt teegn krampn in de buuk, koliekn en diarree. Komyn zuuvert 't bloed en werkt kalmeernd.
Lou Andreas-Salomé
Uuwlik en reloasjes
Eur reloasje mê Rilke was byzoendre sterk. Salomé was viftien joar oedre of êm. Zydre maktn kennisse ot y 21 was, ze woarn minnoars vo mêerdre joarn en schryfmoatn toe an Rilke zyn dôod; 't Was Salomé die êm begoste Rainer t' êetn in platse van René. Zy lêerde êm Russiesch vo te kunn Leo Tolstoy leezn (dietn loatre zoe teegnkommn) en Alexander Poesjkin. Zy gaf vor êm ook toegank by weldoenrs en andre volk in de weirld van de kunstn, blêef zyn roadgeevre, vertrowlienge en muuze deur hêel zyn vulwassn leevn.
Dôod
Ip de leeftyd van 74, ield Lou Andreas-Salomé ip te werkn lik e psychoanalyste. Zy a êrt-probleemn gekreegn, en moste in eur verzwakte toestand veel kêern oendrandn genoomn wordn in de klienieke. Eur vint bezocht eur daagliks; 't was e moejlikke situoasje vo den oederlienk, die zeive reedlik ziek was. Achtr 'n uuwlik da krakkemikklig was van de twêe kantn en lange tydnn zoendre uutwisslienge, woarn de twêe noadr gekommn. Sigmund Freud zeive êrkennde da van uut de verte, schryvnde : "da bewyst allêene mo de deurzoameid van de woareit [van undre reloasje]." Friedrich Carl Andreas stierf an kankre in 1930. Lou Andreas-Salomé moste zeive e moejlikke operoasje oendregoan vo kankre in 1935. In den oavnd van 5 februoari 1937 stierf ze an uremie (oenvuldoende werkn van de niern) in eur sloape, in Göttingen. Eur urne wierd geleid in 't graf van eur vint ip 't kerkof an de Groner Landstraße in Göttingen. 'n Êrdennkiengsploate an de beneenverdiepienge van eur verniewd uus, e stroate genoamd "Lou-Andreas-Salomé-Weg", en de noame van d' instellienge vo psychoanalyse en psychotherapie ("Lou-Andreas-Salomé Institut") êrinnern an de bydroagn van die vroegre inweunstre van Göttingen.
E poar doagn vôor eur dôod konfieskeerde de Gestapo eur boekery (vôgns andre bronn wast 'n SA-groep die eur boekery vernielde, en kort achtr eur dôod). 't Vôorwênsl vo die konfieskoasje : zy a gewerkt mê Sigmund Freud, ad e "Joodsche weetnschap" uutgeoefnd, en veele schryvrs uut eur boekery woarn Joodn.
Werk
thumb|left|Lou Andreas-Salomé 1916 : "Anal" und "Sexual", in Imago IV/5. Salomé schrêef styf veele, woaroendre verschillnde romangs, tonêelstikkn en verandliengn. Zy schrêef e "Lofdicht ip 't Leevn" dat zô 'n indruk makte ip Nietzsche datn goestienge krêeg vo 't ip muziek te zettn. Salomé eur lettrekundige en analytiesche stuudjes woarn zô befoamd in Göttingen, de Duutsche stad woa da ze eur latste joarn deurebrochte, da de Gestapo wachtte toe kort noa eur dôod in 1937 vor eur boekery "ip te kuuschn" van werkn deur Joodn (zy was e lêerlienge van Sigmund Freud en zyn meedestanstre in 't scheppn van de psychoanalyse). Zy was êen van d' êeste vrowwelikke psychoanalystn en êen van d' êeste wuuvn vo psychoanalytiesch te schryvn oovre de vrowwelikke seksualiteit, vôo Helene Deutsch, byvôorbeeld in eur verandlienge oovre 't anaal-erootiesche (1916), e verandlienge die bewoendrd wierd deur Freud. Echtre a ze zeifs geschreevn oovre de vrowwelikke seksualiteit vôo da ze Freud teegngekommn was, in eur boek Die Erotik (1911).
Zy schrêef mêer of e dozyne romangs, lik Im Kampf um Gott, Ruth, Rodinka, Ma, "Fenitschka - eine Ausschweifung en ook nie-fieksje lik Henrik Ibsens Frauengestalten (1892), e stuudje oovre de karakters van de vromenschn in de romangs van Henrik Ibsen, en e boek oovre eur moat Friedrich Nietzsche, Friedrich Nietzsche in seinen Werke, 1894.
Zy gaf ook 'n êrrinnriengschrifte uut oovre eur leevnslange moat en vroegre minnoare, de dichtre Rainer Maria Rilke, achtre zyn dôod in 1926. Oendre eur werkn is ook eur Lebensrückblick, e boek da ze schrêef gedeurnde eur latste joarn gesteund ip eur êrrinnriengn uut eur leevn van vry wuuf. In eur meemwoares, die vo 't êest uutgegeevn zyn in undre ôorsproenklik Duutsch in 1951, goa ze diepe in ip eur ipvattiengn en eur reloasjes.
''Wien datr grypt in e rôozestruuke kan 'n andvul blommn plukkn; mor oenverschillig oeveele daj dr vaste êt, 't is mor e klêen dêel van 't gehêel. Niettemin, 'n andvul is genoeg vo de nateure van de blommn te lêern kenn. Allêene mor owwe nie willn grypn in de rôozestruuke, omda we oenmeuglik al de blommn in êene kêe kunn vaste pakkn, of oz w' uuz andvul rôozn uutspreidn lik of dat hêel de struuke zoe zyn — allêene tonne bloejt die buutn uus, oenbekend vor uus, en we wordn allêene achtregeloatn''.
Van Salomé wordt beweird da ze in eur latste doagn zoe gezeid ên, "Ik ên echt nie andrs gedoan dan gewerkt in me leevn, werk ... woarom?". En in eur latste eurn zoe ze verzucht ên, "ok me gedachtn loatn goan, vienn 'k niemand. 't Beste, olles by mekoar, is dôod zyn." .
E duudlik en goe oendrebowd oovrezicht van hêel Salomé eur leevn is te vienn by Angela Livingstone in "Lou Andreas Salomé". .
In verbêeldiengskunste en film
thumb|Mê Rilke in Rusland, 1900.
thumb|Graf in Göttingen. 'n Ingebeeld verslag oovre Salomé eur reloasje mê Nietzsche is beschtreevn in Irvin D. Yalom zyn romang When Nietzsche Wept (O Nietzsche bleite), en ook in Lance Olsen zyn romang Nietzche's Kisses en in de Meksikoansche romang van Beatriz Rivas, La hora sin diosas (De tyd zoendre goddinn). Salomé wordt ook uutgebêeld in Angela von der Lippe eur The Truth about Lou, in Brenda Webster eur Vienna Triangle , in Clare Morgan eur A Book for All and None , in Robert Lang zyn twêeaktre Freud's Bird of Prey , en in Araceli Bruch zyn vuufaktr Re-Call (geschreevn in 't Kataloans). Zie ook Liliana Cavani eur film Al Di La' Del Bene E Del Male (Buutn Goed en Kwoad) woarin Salomé wordt gespeeld deur Dominique Sanda, en Pinchas Perry zyn filmversje van When Nietzsche Wept woarin Salomé wordt vertolkt deur Katheryn Winnick. Lou Salome, 'n opera in twêe aktn deur Giuseppe Sinopoli mê libretto van Karl Dietrich Gräwe gienk in première in 1981 in de Stoatsopra van Beiern.
Komyn
Keukn
Komyn smakt fris en scherp. 't Wordt surtout gebruukt in d' Arabische, oostersche en Zuud-Amerikoansche keukn. 't Is ook één van de kruudn vor Indonesische rysgerechtn en vo verschillige Indische chutneys. 't Wordt ook dikwyls toegevoegd an vleesgerechtn in d' Arabische en Mexicoansche keukn, lyk chili con carne. Moa 't smakt ook goed ip brood, koas en likeur.
Overysselse Vecht
thumb|De riviere d' Overysselse Vecht in [[Duutsland en de provinsje Overyssel in Holland.]] thumb|De riviere d' Overysselse Vecht by [[Dalfsen in de de provinsje Overyssel.]]
D' Overysselse Vecht (Nederlands: Overijsselse Vecht) of kortweg Vechte (Nedersaksisch) is e reegnwoaterriviere. Die riviere die deur d' Hollandsche provinsje Overyssel en Duutsland strôomt is 167 kilometers lank. Hiervan strôomt moar e klêen dêel van 60 kilometers deur Holland. D' oorsproung van d' Overysselse Vecht ligt in 't Münsterland by de Duutsche stad Münster en moundt uut by Zwolle in de riviere 't Zwart Woater.
Komyn
Keukn
Komyn is te krygn in zoadn of gemoaln. thumb|left|Komynzoad en komynpoeier
Jantje van Sluus
thumb| Jantje by zyn klokkn vanboovn ip 't belfort van Sluus thumb| Bier met de noame Jantje van Sluus Jantje van Sluus is de noame van e gekleurd beeldje in hout uut 1424, da gemakt is deur Jacob van Huse en dat in Sluus in 't belfort stoat en ip gezette tydn de klokke sloat.
Squatina
Squatina is e geslacht van zêe-iengels of iengelhoain.
Jantje van Sluus
Over da beeldje doen verschillige vertelsels de rounde. In 1604 wierd Sluus binst de Tachtigjoarign Oorloge veroverd deur Maurits van Oranje, moa de Spanjoardn wildegen de stad were in handn krygn. In 1606 was 't zoverre. De Spanjoardn bepeisdegen e truc, woaby da z'e leger ipsteldegen by d'ôostpôorte, binst dat er an de zuudkant een ofleidiengsmaneuver moste gebeurn. Ip e bepoald tydstip, by 't sloan van de klokke, giengn ze ton attaqueern.
Squatina
Sôortn
Momenteel zyn der 24 erkende sôortn:
Jantje van Sluus
Moa de klokke sloeg nie, want de klokkeluder, Jantje van Sluus, was dien dag juste noa de kerremesse gewist en j'had serieus in den drank gezeetn. Doarom liet 'n zyn zeune en zyn neve de klokke ipwiendn, moa z'haddn da te styf gedoan, woadeure da 't mechanisme nie werktege en de klokke nie sloeg. De Spanjoardn peisdegen an verroad en ze dostn de stad nie bezettn.
Jantje van Sluus is sedertdien den held van Sluus.
't Belfort is binst de Twidde Weireldoorloge in 1944 vernield, moa 't beeldje blêef gespoard. Loater is 't belfort gerestaureerd en is 't beeldje were ip zyn plekke gezet. 't Sloat nu were ieder quart ip de klokke.
Merwede
thumb|Woudrichem an de Merwede, up de grenze van de provinsje Zuud-Holland, Nôord-Holland en [[Gelderland in Holland]]
De Merwede is een Hollandse riviere in de provinsje Nôord-Holland en Zuud-Holland die begunt by "Slot Loevestein" (ten ôostn van "Woudrichem"), woar dat de Woal en de Moas vroeger soamnkwoamn en woar dat d' historische grenze ligt tusschn Gelre en Holland. Moa teegnwôordig vormt 't êeste gedêelte van de Merwede, de Boovn-Merwede, de grenze tusschn Zuud-Holland en Nôord-Broabant.
139
136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 't Joar 139 is e geweun joar die begost ip e woensdag in de Julioansche kalender. thumb|Antonius Pius
Merwede
Merwede is de noame vo de beneednlôop van de Woal en vroeger ôok van de Moas, toet dat de latste riviere in 1904 by "Andel" wierd ofgedamd achter dat de "Bergsche Moas" gegroavn wos. De riviere is e belangryke voarroute.
Trends
Trends is e Vlams financieel-economisch weekblad, uutgegeevn deur Roularta. De Franstoalign teegnhanger, met een aparte redacsje, noemt Trends-Tendances. De tweê tegoare hen een iploage van à peu près 52.000 exemploarn (en e betoalde verspreidienge van 38.000).
Merwede
Geschiedenisse
De noame Merwede is meugelyks ofgeleid va de "Merowe" wat da "wyde strôom" betêkent. In de middelêeuwn stound de riviere bekend ols de "Merwe" en wierd die noame ôok vôorby Dordrecht gebruukt. De Nôord en Nieuwe Moas van teegnwoordig wierdn ôorsprounkelyk beschouwd ols de beneednlôop (en vôortzettienge) van de "Merwe" en z' hèn hunder noamn van nu pas vele loater gekreegn.
Lanuvio
Lanuvio, oltemets ôok gekend ounder oar oudere noame Civita Lavinia, es en Italioansche gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri 30 kilomèiters van't center van Rome, an de zuudflank van d'Alboanse Euvels. thumb|left|400px|Zicht ip Lanuvio
Trends
Trends publiceert joarliks e top 100.000 van de Belgische bedryvn en is gelieerd mè Knack en Kanaal Z. Ieder joar in 't begun van januoari wordt de Manager van 't joar verkoozn. Ip 'tzelfste moment wordt ook de Woalschn teegnhanger van de prys, Manager de l'année, uutgereikt deur de Franstoalige ofdeêlienge van 't tydschrift.
Lanuvio
Liggienge
Lanuvio grenst an de gemêentn Aprilia (in de provinsje Latina), Ariccia, Genzano di Roma en Velletri. De gemêente èit elf wykn en gehuchtn (frazioni): Campoleone (wa gedêeltelyk ôok in de gemêente Aprilia ligt), Bellavista (ligt ôok gedêeltelyk in Aprilia), Colle Cavaliere, Casale della Mandria, Malcavallo, Mantovano, Monte Giove, Pascolare, Pietrara, Sambuco en Stragonello. 't Center ligt ip 'n verôog van 324 mèiters, de wykn o de zuudkant ervan liggn hil wa lêeger.
In tydde van de Romein'n lag Lanuvio dichte by de Via Appia (de heirboane die liep van Rome noa 't zuudn tout in Brindisi) en wos de plekke ol gekend ounder de noame "Lanuvium" ofte "Lanivium".
Bouwkundig erfgoed in Stoavel
Lyste van bouwkundig erfgoed in Stoavel:
1550
1547 - 1548 - 1549 - 1550 - 1551 - 1552 - 1553 't Joar 1550 is 't 50e joar in de 16e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Pieter Coecke van Aelst
Ted Hankey
Ted Hankey (Stoke-on-Trent, 20 februoari 1968) is en Iengelschn veugelpieker die ol twi keirs weireldkampioen ewist is byn de BDO (British Darts Organisation). Zyn bynoame is The Count (enoemnd no Count Dracula).
Carrière
Olhoewel da Hankey mêer of 10 aar toernôoin ewonn het, is 'n surtout ekend deur dat 'n twi kirs 't weireldkampioenschap van de BDO, in de Lakeside Country Club in Frimley Green, ewonn het.
E dei 'n êeste kêe mei in 1998 en rochte van 'n êeste kêe in de kwartfinalles, woa dat 'n verlôor teegn Colin Monk (die zevve in d'hove finalles verlôor van Raymond Van Barneveld, die 't toernôi loater oek gienk winn). 't Joar derup kwam 'n zyn Woaterlôo ol teegn in de twidde rounde, mor in 2000 wos 't wel prys, e wonne van Ronnie Baxter in de finalle, me 6-0. E smêet toune oek uut met de hogste score meugelik, 170 (2 kirs triple 20 en e rôze). 't Joar derup rocht 'n were in de finalle, achter dat 'n oundermêer Van Barneveld en Andy Fordham eklopt had, mor in de finalle wos John Boy Walton te straf me 6-2.
In 2009 dei 't 'n dadde oek up 't weireldkampioenschap. Hankey klopte up weug no de finalle oundermêer oud-weireldkampioenn John Walton en Martin Adams en in de finalle kwam 'n ol zêre vôorn en 'n hield dien vôorsproung hêel 'n match, toet a 't 6-4 wos en 'n êentige kirs kuste smytn voun uut. E miste oundermêer e geweune twove en mêerdere dubbel tops, woadeure dat O'Shea kuste werekêern toet 6-6. Uuteindelik won Hankey egliek deur 'n latstn set met 3-1 te winn. Hankey had tope met Martin Adams oek d'ogste uutsmete (161) en 't mêeste 180's (42).
Bynoame
Hankey's bynoame is The Count, no Dracula, woa dat 'n styf in interesseerd is. E komt oek up 't podium met e cape an en ne smyt vleermuuzn in 't publiek.
Inte
thumb| Verschillige sôortn inte Inte is e vloeistoffe mè pigmentn of kleurstoff'n, die gebruukt wordt vor en ippervlak te kleurn en azo en tekst, ofbeeldienge  of ountwerp te produceern. 't Dient vo te schryvn of te têeknen met e penne of busteltje. Deurgoans is inte zwart of blow mo der bestoan ook andere kleurn. Dikkere intn wordn gebruukt by drukwerk en lithografie.
Inte bestoat uut iplosmiddeln, pigmentn, kleurstoff'n, hars, smeirmiddel en andere stoff'n. 't Zit geweunlik in flasjes, flacongsjes, intepotjes of ook in vulliengn  vo portepluums of printers (patrôon'n).
Atlantischn Oceoan
thumb| Liggienge van den Atlantischn Oceoan in de weireld
Den Atlantischn Oceoan is achter de Stilln Oceoan de grotstn oceoan ter weireld. Met en ippervlak van omtrent 106.400.000 vierkante kilometer bedekt ie à peu près 20 percent van 't eirdippervlak. 't Êeste dêel van de noame verwyst noar Atlas, e figeure uut de Grieksche mythologie.
Liggienge
Den Atlantischn Oceoan is en S-vormige woatermassa tusschn Eurazië en Afrika in 't ôostn, en Nôord- en Zuud-Amerika in 't westn. In 't nôordn sluut ie an met de Nôordelyke Yszêe, in 't zuudwestn met de Stilln Oceoan, in 't zuudôostn met den Indischn Oceoan en in 't zuudn met de Zuudelyke Yszêe. Den evenoare verdêelt hem in de Nôordatlantischn Oceoan en de Zuudatlantischn Oceoan.
Historie
Den Atlantischn Oceoan schynt de twidde joungstn van de vuuf oceoan'n te zyn. J'is ountstoan by 't uutêendryvn van 't supercontinent Pangaea, e goeie 130 miljoen joar geleen.
D' êeste Europeoan'n die den oceoan verkendn woarn de Vikiengs, de Portugeezn en de Spanjoardn. Achter d' ountdekkienge van Amerika deur Christoffel Columbus in 1492, zyn der vele nieuwe handelsroutes uutgestippeld. Doadeure kwam en blêef den Atlantischn Oceoan de belangrykste verbiendiengsoader tusschn Europa en Amerika. thumb|left| Uutêendryvn van supercontinent Pangaea en vormienge van den Atlantischn Oceoan
Keurvorst
De keurvorst (Duuts: Kurfürst, Tsjechisch: Kurfiřt, Latyn: princeps elector) was êen van de zeevn leedn van 't kiescollege die mochtn meedoen an de verkiezienge van de Rôomsche keunienk, die loater mêestal gekrôond wierd tout keizer van 't Hillig Rôoms Ryk.
Van 1273 kwoamn de vier keurvorstn van de Reyn al tegoare in Rhens. 't Wierd de Keurverêenigienge van Rhens (Rhenser Kurverein) genoemd.
Rhens, nu in de Duutsche deelstoat Reynland-Palts, was de plekke woa dan ze in 1346 de loatere keizer Karel IV koozn en in 1400 Ruprecht I van de Palts.
Ip die plekke by 't platselik meer bouwdn ze tusschn 1376 en 1398 een trôone van stêen van twi verdiepn, de keuniengsstoel (königsstuhl) genoemd. Hier kwoamn de verkoozn keuniengn den eed van trow ofleggn ip under weg van de verkiezienge in Frankfurt noa de plekke van de krôonienge in Aken.