cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pynboom
Verspreidienge
thumb|left|E Khasi-pyne in Benguet, Filippijnen. De mêeste streekn van 't Nôordlik Oafroend êrbergn e poar inêemsche pynboomsôortn. Êen sôorte (de Sumatreesche pyne) komt oovre den eevenoare in Sumatra toe an 2°S. In Nôord-Amerika, kommn verschillnde sôortn vôor ip brêedtegroadn tusschn 66°N en 12°N.
Verschillnde sôortn wierdn ingevoerd in streekn mê gemoatigd en subtroopiesch klimoat zowê in 't Nôordlik lik in 't Zuudlik oafroend, woa ze gekwikt wordn vo 't oet of lik ornementoale plantn in parkn en tuun. 'n Antal van zukke ingevoerde sôortn zyn invanzief gewordn en ze bedreign inhêemsche ekostelsls.
Beschryvienge
thumb|Huangshan-pyne (Pinus hwangshanensis), Anhui, [[China.]] thumb|Oede Pinus longaeva, Nevada, [[USA]] Pynn zyn altydgroene konifeereboomn (of uutzoenderlik struukn) die gruujn mê 'n oogte van 3-80 meetrs, 't mêerndêel van de sôortn tusschn 15 en 45 meetrs. De klêenste zyn de siebeeriesche dwergpyne en de Potosi-pyne, en de grotstn is e 82 meetrs ooge ponderoza-pyne die te vienn is in Rogue River-Siskiyou National Forest, Zuudlik Oregon.
Pynn zyn langleevnd, typiesch leeftydn oalnd van 100–1 000 joarn, sommigte zeifs mêer. De mêest langleevnde is e Pinus longaeva. Êen individu van die sôorte, genoamd "Mathuselem-boom", stoat ip de Lyste van 's weirlds oedste organismn, en is roend de  4 600 joar oed. Die boom is te vienn in de Witte Bergn in Kalifornië. E boom die nog oedre was, mo spytig genoeg gekapt, was 4 900 joar oed. Y wierd in e bustje gevoen benêen de Wheeler Peak in Nevada en y is bekend lik de "Prometheus-boom", genoamd no de Grieksche mythologiesche oensterflikkn êld. De vrowlikke keegls ên 1,5–3 joar nôodig (ofanklik van de sôorte) vo te rypn achtre de bestuuvienge, woaby da d' eignlikke bevruchtienge êen joar uutgesteld wordt. By rypeid zyn de vrowlikke keegls 3–60 cm lank.
Noaldn
Pynboomn ên vier typn noaldn :
Keegles
thumb|left|Noaldn, keegls, en zoad van [[geweune pynboom (Pinus sylvestris).]] Pynn zyn mêestol êenuuzig, mê mannelikke en vrowelikke keegles ip dezeifste boom, oewel dat e poar sôortn zyn die sub-êenuuzig zyn mê individuen die grôotndêels mo nie hêelegans van êen geslacht zyn. De mannelikke keegls, typiesch 1–5 cm lank, en allêene mo korte tyd anweezig (geweunlik in de lente, oewel in den êrfst by sommigte sôortn), ofvollnd vanonze undre stuufmeel ên verspreid. Iedre keegle ê talryke spiroalsgewyze geschikte schubbn, mê twêe zoadn ip iedere vruchtboare schubbe; de schubn an 't oenderste en an 't boovnste van de keegle zyn klêene en oenvruchtboar, zoendre zoadn. De zoadn zyn mêest klêene en gevleugld, en wordn deur de wiend verspreid, mo sommigte zyn grotre en ên mor e reste van e vleugl en zyn deur de veugels verspreid. By rypeid goan de keegls geweunlik oopn vo de zoadn los te loatn, mo by sommigte van de deur veugels verspreide sôortn (byvôorbêeld Pinus albicaulis), wordtn de zoadn allêene mo losgeloatn o de veugls de keegls oopn breekn. By andre bluuv de zoadn lange ipgeslootn in de keegls gedeurnde veele joarn toeda deur gebeurtnissn in d' omgeevienge de keegls oopn goan, en de zoadn lossn. 't Mêest geweune gevol is dadde woby  't hars de keegls geslootn oed toedatr e busbrand uutbrikt die 't hars doe smeltn.
Ekologie
thumb|Oet-uutboatienge van Pinus ponderosa, Arizona, USA. thumb|Oet van geweune pyne grêedgemakt vo vervoer, [[Hongareye.]] Pynn gruujn goed ip zeure groendn, sommigte ook ip koakgroendn; de mêeste vroagn goeje drenoazje van de groend, mê e vôorkeure vo zandgroend, mor e poar (byvôorbeeld Pinus contorta) verdroagn vernatte groendn. E poar kunn uutschietn achtre e busbrand (byvôorbeeld Pinus canariensis). Sommigte sôortn pynn (byvôorbeeld Pinus muricata) ên brand nôodig om undre vôort te plantn, en undre populoasjes goan troage achtruut o de busbrandn oendredrukt wordn. Verschillende sôortn zyn angepast an ekstreeme omstandigeedn van oogte- en brêedteliggienge (byvôorbeeld Pinus pumila, Pinus mugo, Pinus albicaulis, Pinus aristata, Pinus longaeva, Pinus balfouriana). De pinjon-pynn en 'n antal andre, noamlik Pinus brutia en Pinus sabiniana, zyn byzoendre wêl angepast vo 't gruujn in êete, drooge, oafwoestynachtige klimoatn.
De zoadn wordn geweunlik gêetn deur veugls en êekôorns. Sommigte veugls, in' t byzoendre de nôotekraakre, de grysde nôotekraakre en de pinjon-goaj, zyn van belank vo de verspreidienge van pyne-zoad no niewe streekn. Pyne-noaldn wordn somtyds gêetn deur sommigte schubvleuglign (vliendrs en mottn sôortn die undre voedn ip pynn), de Symphyta-sôortn (de zaagwespn), en geitn.
Gebruuk
De pynn zyn by de mêest kommêrsjêel belangryke boomsôortn gewoardeerd vor undre oet en oetpulpe in hêel de weirld. In warmgemoatigde en tropiesche streekn zyn 't rapgruujnde zochtoetsôortn die kunn gruujn in betrekklik dichte busbestandn, undre zeur noaldestrôojsl belett d' oentwikklienge van de wedyvrnde loofboomsôortn. Kommêrsjêele pynn wordn gekwikt in anplantiengn vor oet da dichtre is, mêer harsig, en doadeure mêer deurzoame dan denne (Picea). Pynn-oet wordt olgemêen gebruukt in oogweirdig timmrewerk lik meubls, vèèstreroamn, pannêeln, vloern en doakn, en 't hars van sommigt sôortn is e belangryke bronne vo terpntyn.
Veele pyne-sôortn vormn antreklikke sierbeplantiengn vo parkn en grôote tuun mê e varjeteit van dwerg-kultievoar die geschikt is vo klindre ruumtn. Pynn wordn ook kommêrsjêel gekwikt vo kerstboomn. Pyne-keegls, de grotste en mêest deurzoame van alle konifeere-keegls, wordn ook ambachtlik gebruukt. Pynboomtakkn, gewoardeerd byzoenderlik in de wientretyd vor undre angenoame reuke en groenigeid, wordn dikkers gebruukt vo versierienge. 'n Antal sôortn wordn angetast deur nematôodn, die pyne-verwelkiengsziekte verôorzoakn, wa da sommigte boomn rap kan dôodmoakn. Pyne-noaldn wordn ook gemakt vor dekoratieve artiekls lik mandetjes, schuttles, pottn, enz...Die voardigeid van d' Amerikoansche indiejoann wordt nu ook eldrs ip de weirld toegepast. Pyne-noaldn dienn ook vo voedsle vo verschillnde schubvleuglign.
Omda pynn achtre da ze gekapt zyn gin weerstand ên teegn insektn of schimmls, is olgemêen anbevooln vo 't oet allêene mo vo binnewerk te gebruukn. 't Oet da buutn bluuv liggn kan do nie langre dan 12-18 moandn liggn ofanklik van 't platslik klimoat. 't oet van pyn êt in de vakweirld veele speesjoale noamn (byvôorbeeld in 't Iengels).
Joachim Patinier
thumb|Joachim Patinier toegeschreevn an Aegidius Sadeler Joachim Patinier, ook Patinir of Patenier (Bouvignes-sur-Meuse (Dinant), ca. 1480-1485 - Antwerpn, 5 oktober 1524) was e Zuud-Nederlandsche kunstschilder, den êestn echte landschapsschilder in de Lêge Landn. Je makte van 't landschap 't ounderwerp en de personages woarn eigntlyk bykomstig en somtyds geschilderd deur andere kunstnoars, wat da geweune was in dien tyd.
Leevn en werk
Over zyn leevn is 't er nie vele bekend. Patinier was bevriend met de schilder Quinten Metsys en ze werktn vele tegoare. In zyn vroeg werk is 't hy beïnvloed gewist deur Hieronymus Bosch. Vanof 1515 was 't hy lid van de Sint-Lucasgilde in Antwerpn. Albrecht Dürer schilderde zyn portreit binst zyn bezoek an Antwerpn.
Der zyn moa vuuf doekn me 't handtêekn van de kunstnoare: "Opus Joachim D. Patinier". De D. van Dionantensis getuugt van zyn ofkomste uut Dinant. Der wordn teegnwoordig e stik of twientig werkn toegeschreevn an Patinier.
Ênigte werkn:
Brouwery Aigle Belgica
thumb|200px|right|De vôormoalige bureaus van den Aigle Belgica, an de Sint-Annareie in [[Brugge.]] De Brouwery Aigle Belgica was een brouwery ontstoan in 1928 van de fusie van Den Arend (Aigle) uut Brugge en Belgica uut Gent.
Brugge
Teegn de Carmersbrug bestound in 1553 de brouwery Den Arend, meugeliks 't gevolg van een uutboatienge die êerder bestound in de Nôordzanstroate ounder de naamn Zevensterre en loater Den Blauwen Arend.
Vanof 't begin van de 19e êeuwe was de familie De Meulemeester d' eigenoare van die brouwery. Zyn zeune Léon trouwde met Virginie Verstraete, een dochter van d' eigenoars van de Brugse Gisfabrieke die loater overgenoomn wierd door de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek uut Delft.
De produktie bestound hoozakelik uut pils en witte biern en zorgde vôr d' uutbreidienge in d' onmiddellik omgevienge: de Carmersstroate, de Sint-Annareie, de Korte Blêkerstroate, de Elisabeth Zorghestroate, de Ropeerdstroate en de Potterie. Hêel huuznblokkn giengn teegn de ground en sommigste stroatn verloorn under openboar karakter. De Arend of Aigle in Brugge was êen van d' êeste brouweryn in België die 't lêege gistingsproces toepastige en azô 't pilsbier populair makte. De pils wier verkocht ounder de name BAB-Pils en Aigle-Pils. Een dêel van de produktie wierd achdter de twidde wêrldorloge gebrouwd in de Brouwery Krüger in Êeklo. In 1953, vô den okkoazie van't 400-joarig bestoan van de brouwery, wierd een nieuw sôorte pils, BAB400, gelanceerd.
Gent
De Belgica laag an de Nieuwe Wandelienge teegn de hudige stadsrienk ter hoogte van de Rooigemloane. Een café met de name Belgica up den hoek van de twê stroatn herleef nog d'herinneriengn van 't verleden a poar huuzn verder. Omdat de lôonn in Gent hoogr woarn dan in Brugge, stoptn ze dô mê brouwn in 1947. De werknemers giengn gon werkn by Brouwery Meiresonne in Gent.
Leers
Leers es 'n stad en gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentn Wattrelos, Stêenpit (over de Schreve, mêer bepoald de dêelgemêentn Leers-Nôord en Néchin), Toffeloare, Lys-lez-Lannoy en Roboais. O de nôordkant van Leers lôopt et Kanoal van Roboais (Canal de Roubaix) die ier by de Schreve ooverlôopt in't Spierekanoal. Ip de Schreve, an de boane noa Néchin, ligt et gehucht Gibraltar.
Brouwery Aigle Belgica
Gent
By d' ountmantelienge van de Belgica wierd 't koper brouwmaterioal upgekocht deur Brouwery Strubbe uut Ichtegem.
Leers
Geschiedenisse
Leers en Leers-Nôord woarn langn tyd êen plekke geleegn in de kasselrye Rysel. By de Vrede van Oakn tusschn Vrankryk en Spanje in 1668 wierd'n an Vrankryk êenigte gebied'n gegeevn die nu in't uudige Nôorderdepartement liggn, wa nog ne kêe wierd bevestigd by de Vrede van Neymeegn in 1678. Mo deur 't oude feodoale systêem kende de schreve ip teffrente plekkn echter e vrêe ouneffn verlôop mè encloaves en excloaves. Der moste e commisje de grenzn deftig vasteleggn, mo 't deurde ton nog tout 22 ogustus 1769 êer der e grensverdrag kwam tusschn de Fransche keunienk Lodewyk XV en Maria Theresia van Ôostnryk (de Spoansche Nederlandn woarn oundertusschn ol d'Ôostnryksche Nederlandn). Leers wierd doaby hillegansn by 't Fransche keunienkryk gesmeetn. Kerkelyk bluuvde Leers pertank volln ounder 't bisdom Dôornik. Ôok liep de boane van Dôornik noa Mjinde twis deur Leers en zodoende over de schreve, wa de mienschn nie geirn ad'n mè da ze ton tol moestn betoaln. In 1779-1780 kwamter ounder Lodewyk XVI e nief verdrag. Leers wierd ezo nu in twêe gedêeld. Leers-Nôord kwam by 't Dôorniksche in d'Ôostnryksche Nederlandn, Leers-Zuud (ofte 't uudige Leers) bleef in de Fransche kasselrye Rysel.
Brouwery Aigle Belgica
Ende
Round 1970 wierd er vier kê per dag gebrouwd in een ketel van 300 hectoliter. d' Er wierd ton 2.599.360 kg gestort deur 200 werknemers.
Leers
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sint-Voastkerke van Leers
Brouwery Aigle Belgica
Ende
Êest wierd de vestigienge in Brugge een dèpot, en loater, in 1985, wierdn de gebouwn ofgebrookn. In Gent wierd de brouwery ommegebouwd toet een garage.
Atoom
thumb|D' atoomkern (roze) van e [[heliumatoom wordt omgeevn deur e wolk van twêe elektroonn (zwart). D' atoomkern bestoat uyt twêe protoonn en twêe neutroonn, reksboovn uytvergrôot]] En atoom (Oedgrieks: ἄτομος, atomos‚ oendêelboar) is 't kleenste dêeltje van geweune materie die e scheikundig element vormt. Elke vaste stoffe, vloeistoffe, goaze en plasma is soamngesteld uut neutroale of g'ioniseerde atoomn. Atoomn zyn styf kleene, meestal roend de 100 picometer in deursnee.
D' elektroonn van en atoom wordn deur d' elektromagnetische kracht angetrokkn toet de protoonn in en atoomkern. De protoonn en neutroonn in de kern wordn deur de kernkracht toet mekoar angetrokkn.
't Antal protoonn in de kern is 't atoomnummer of atoomgetal en 't bepoalt by welk chemisch element 't atoom past.
1813
1810 - 1811 - 1812 - 1813 - 1814 - 1815 - 1816 't Joar 1813 is 't 13e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Slag by Dresden
Etse
thumb|Etse van Rembrandt. Hounderdguldnprente. 1648 Een etse is een diepdruk ip papier, soms perkament of zyde, van e vôorstellienge die met e zeur uutgebeetn wordt in e metoaln ploate van koper of stoal en sedert de 19e êeuwe ook zienk.
Techniek
Achter 't polystn wordt ip de ploate een zeurbestendige, soms gepigmenteerde etsground angebrocht. Den etser kunt direct in de ground têeknen met e bottn etsnoalde of via een overgebrochte têkenienge. Vo etsvloeistoffe wordt mêestal verdind salpeterzeur gebruukt, soms yzerchloride. De gradoaties in kloar-dounker kryg je deur minder of dieper te bytn. De dêlen die genoeg geëtst zyn wordn ofgedekt mè dekvernis. Azo ountstoat een dieptetêkenienge ip de ploate die ton kan gebruukt wordn vo drukploate.
Etsers
De vroegst gedateerde etse is van 't joar 1513.
Witzand
thumb|left|250px|Dyk van Witzand en [[Koap Zwartenesse in de verte]] Witzand (Frans: Wissant) es e gemêente in't Fransche departement Nauw van Kales in't arroundissement Bonen.
Liggienge
Witzand ligt an de Opoalkust an de zêenauwte van Kales, ongeveer tusschn Koap Blankenesse en Koap Zwartenesse. 't Grenst an de gemêentn Skoale, Hervelingn, Ondsberg en Terdingem. 't Stadje noemt zyneign le perle sauvage d'Opale ("de wilde peirel van d'Opoalkust").
Witzand es 'n typischn badstad en der komm'n in de zommer vele touristn. Deur zyn goe liggienge mè o wezekantn de zêe en vele wind, es Witzand ôok styf populair by windsurfers en kitesurfers. 't Zo êen van de beste plekkn van hil Vrankryk zyn vo te surfn. In 2013 es Witzand nog genomineerd gewist by de verkiezienge van favoriete plekke van Vrankryk in't televizje-programma Le Village préféré des Français en es ton ip de dertiende plekke g'endigd.
Bitje geschiedenisse
An 't strand van Witzand liggn d'r zwoare bunkers. Die maktn deel uut van den Atlantikwall die de Duutschers angeleid addn binst den Twiddn Weireldoorloge. Die kustverdedigienge liep van Nôorweegn tot Spanje en wos bedoeld vo nen meugelikschn anvol van de geallieerdn of te sloan. Die wos surtout in Vrankryk langs 't Kanoal styf uutgewerkt en zwoar bewakt. Want den oversteek vanuut Iengeland wos doa 't korst van ol, en dus goenk Hitler d'r van uut dan ze langs doar giengn anvolln.
Overstromienge in 2007
Up den 19sten moarte 2007 wos 't oogty, mei stravve noorderwindn en gigantisch oge zeegolvn. De stroatn stondn enstens onder woater en 't zeewoater sloeg de duunn over 'n dyk. 't Gevolg was desastreus: de mienschn in de wunstn langs den dyk moestn geëvacueerd zyn, et deur 't gewicht van 't woater en 't zand zakte den dyk van Witzand over e hele lengte deure. Up den lienkschn foto zie je langs den dyk e bitje vodder nog de zwoare granietbrokkn liggn die de gemeente eit loatn anvoern.
Kattegat
thumb|right|Lokoasje van't Kattegat binn'n Europa thumb|right|'t Älvsborgfort in't Kattegat 't Kattegat (Zwêeds: Kattegatt) es e zêestroate geleegn tusschn Halland in Zweedn en Jutland in Denemarkn die en ippervlakte eit van apeupri 22.000 vierkante kilomèiters. 't Kattegat makt dêel uut van de verbindienge tusschn den Nôordzêe en den Ôostzêe, die lôopt deur 't Skagerrak, 't Kattegat en de Sont, den Grôotn Belt en den Kleen'n Belt. De noame Kattegat komt van Ollandsche zêevoarders en wilt "nauwn deurgang" zeggn. Dezelfde noame gebruukn ze ôok in't Duuts, 't Dêens en 't Iengels.
Lordi
thumb|Lordi, 2023 thumb|Lordi in Toulouse (2009) Lordi is e Finsche melodische heavy metalgroep uut Helsinki. Ze stoan bekend voer under monsterlikke liedjestekstn en kostuums. Ze zyn bekend gerakt deur 't Eurovisie Songfestival in 2006 te winn. Loater giengn z' ook ip tour in Amerika en China.
Geschiedenisse
Mr. Lordi is a begost in 1992 an Lordi. Ie makte toen allêne e demo "Napalm Market". De groepsleedn kwoamn mekoar voe 't êest teegn in Zweedn. In 1996 begost Lordi ton vor echt, moa de groep bestond toen nog moa uut drie leedn: Mr. Lordi, Mr. Amen, Mr. G-Stealer. 't Joar derup in 1997 kwam Ms. Enary derby.
Singles
( *) = gen videoclip van gemoakt
Francky Dury
thumb| Francky Dury Francky Dury (Roeseloare, 11 oktober 1957) es nen West-Vlamschn voetboltrainer.
Carrière
Francky Dury es begonn'n als voetboller ip een êerder bescheid'n niveau by Hulste Sport (1971 - 1981). Zin successn zyn gekoomn als trainer, vôorol by Zultse VV en loater by de fusieploeg SV Zulte Waregem. Noa êerdere trainerservoariengn by ploegn gelik Oarelbeke (B-ploeg), Bevern-Leie, SKS Ronse en RC Doornik es't ie begonn'n me Zultse VV, toen nog in êeste provinciale, te train'n in 1990. Ie es ton 6 kêers kampioen gekoomn me die ploeg: in 1ste provinciale (1991), 4de klasse (1994 en 1999), 3de klasse (2002) en 2de klasse (2005), woardeure da SV Zulte Waregem in êeste klasse mocht speeln. Veeln peisd'n da Zulte-Waregem ne veugel voo de katte wos, moar iederêen eit em een bulte verschootn toen da de ploeg ip de 7de plekke eindigde en de Beker va België won. Ip 31 meie 2010 roakte bekend da Dury trainer wier van KAA Gent.
De 14ste meie 2011, achter de vôorlatste speeldag van de play-offs, hen Francky Dury en Gent in ounderlieng overleg beslist van de soamnwerkienge stop te zettn. Dury zyn ipvolger wos de Noor Trond Sollied.
De 27ste juli 2011 is Francky Dury de nieuwn technischn directeur van de Belgische voetbolbound gekommn en beloftecoach van 't nationaal elftal.
Den 30stn december 2011 gerakte bekend da Francky Dury were trainer kwam van Zulte Woaregem. Je volgde den ountsleegn Darije Kalezić ip.
Twiddn Weireldôorloge
'n Twiddn Weireldôorlog is 't twidde conflict woaby da bykan hêel de weireld betrokkn wos. E deurde van 1 september 1939 tot 2 september 1945.
Anleidieng
Toun da Duutsland Pooln binnviel op 1 september 1939 kwamt er e hêeln mekaniek op gank va landn die party koozn voe 't êen of 't ander land.
Ulla Werbrouck
thumb| Ulla Werbrouck in 2009 Ulla Werbrouck (24 januoari 1972, Yzegem) vormt t'ôpe met Gella Vandecaveye 't keuniengskoppel van de West-Vlamsche judoweireld van de joarn 1990 tot 2003. Mede ounder 'n invloed van Jean-Marie Dedecker ei België een vrêe sterke reputoatie in het judo. Ulla es doar een voorbeeld van, want z'ei vele internationoale successen oald in eur sport, tot ip de Olympische Speeln toe. Ze begoste in de categorie tot 72 kilo, moar na 1998 es ze overgegoan noa de categorie tot 70 kilo. In 2000 ei ze de oungelôoflikke êre ad voun de Belgische vlagge te droagen binst de openingsshow van de Olympische Speeln in Sydney, Australië.
Twiddn Weireldôorloge
't Verloop
Hitler wilde Lebensraum voe de Duutschers. Ander ezeid: e wilde ander lann verovern. E begoste mi gemakkelikke brokkn in 1936 ('t Rynland) en 1938 (Ôostnryk). Die gebiedn woarn in 't verleedn ol by Duutsland, dus in 't buutnland wos 't er ni vele protest teegn de polletiek va Hitler. Ze peisnde da 'n ounger va de nazi's nu estild gienk zyn. Chamberlain en Daladier, d'êeste ministers van Iengeland e Vrankryk lietn zelfs gebeurn da Duutsland oek Sudeetnland (in Tsjechoslovakije) koste inneemn. In 'n uutkom va 1939 annexeerde Duutsland hêel Tsjechie, e 't buutnland liet nog ossan olles gebeurn, oek ol adde Duutsland 't Verdrag va Versailles ol kweetnioevele overtreedn.
Ulla Werbrouck
Politiek
Vo de federoale verkiezingn van 10 juni 2007 was ze kandidoat ip Lijst Dedecker van eur ex-judocoach Jean-Marie Dedecker. Z'is verkozen in de kieskring West-Vloandern in de Koamer van Volksvertegenwoordigers.
Twiddn Weireldôorloge
't Begun: de Blitzkrieg
Op 1 september 1939 viel Duutsland ze gebeur binn: Pooln. Iengeland e Vrankryk addn beloofd a Pooln da ze nunder giegn elpn, en dus kostn ze nu nie angers of nunder legers te mobiliseern. 'n Twiddn Weireldôorlog wos officieel begunn. Hitler moeste nem in 't begun moa concentreern op e poar frountn, want en adde e slim nie-aanvalsakkôord etêkend mi Stalin in ogustus 1939: de Russn giengn Duutsland ni anvolln en omgekêerd ('t zogezeide Molotov-Ribbentroppact, of 't Duvelspact). Oek de Amerikoanders bemoeidn nunder in 't begun niê. Hitler adde e Blitzkrieg (e styven rappn ôorlog zounder vele tegenstand) vôorspeld en da kwam oek uut. Op 9 april 1940 viel Duutsland binn by Denemarkn en Nôorweegn. Op 10 mei van da joar giengn Belgie, Luxemburg e Nederland d'ran. In êen zwoai wilndn ze oek Vrankryk inneemn, moa da gieng e bitje moeilikker. Op 't ende van juni '40 gaavn de Fransche nunder over. Hêel 't Fransche wos nu bezet, buutn e klêen stiksje: in Vichy collaboreerde maarschalk Pétain mi de Duutsche en doa kost 'n e bitje zyn eigen goeste doen. Generaal De Gaulle vluchtte weg na Londn, e leidde doa 'n opstand va de Fransche. In 't Westn blêef ollêne nog Iengeland over da ni bezet wos. Winston Churchill, 'n Êestn Minister, wos doa de grôte man. Hitler probeerde mi ze luchtmacht, de Luftwaffe, heel Londn te bombardeern, moar utendelik wos de RAF, de luchtmacht van d'Iengelsche, te sterk.
'n Ommekêer: Operoasje Barbarossa e Pearl Harbor
Hitler adde gin gedacht van de grotte van de Russische legers (in realiteit woarn d'er voe iddern Duuts 2 Russn). En oek 't terring speelde in 't vôordeel van de verdedigers: grôte reviern, indeliksche busschn... 't Wos eigentlik e klintje voun lange stand t'oudn, de Duutschers geweune te loatn noazn en te wachtn toet da ze deur nunder troepn gieng zyn. De strienge wienters in Rusland woarn de dôodsteke voe de Nazi's. Symbolisch voe nunder verlies in Operoasje Barbarossa wos de Slag by Stalingrad.
Op 7 december 1941 volln de Jappn e legerbasis van d'Amerikoanders an op Hawaï: Pearl Harbor. Japan adde in de joarn doavôorn an expansje edoan. De Volkernbound (de vôorganger van de Verenigde Naties), en Amerika in 't bezounder, addn wel eprotesteerd, moa 't ielp ni. Mi nunder stoutn anval op Pearl Harbor wilnde de Jappn de marine van de Amerikoanders kapot moakn. Da lukte moa gedêeltelik, want de vliegdekscheepn van Amerika lein doa ni. En vele ander scheepn kustn nog vermakt zyn. 't Gevolg wos da Amerika nu betrokkn wos by 'n Ôorlog. E joar loater, in mei 1942, verlôorn de Japanners ol een êeste ki serieus van d'Amerikoann. 't Begun van 't ende voe Duutsland e ze boundgenôotn.
Duutsland verliest
Van 1942 vors begunt Duutsland op ol de frountn te verliezn. In Nôord-Afrika (de veldsloagn by El Alamein) verlôor 't Afrikakorps va Erwin Rommel van de Brittn va maarschalk Montgomery. Japan verlôor de slag by Midway: nunder marine krêeg e zwoarn klop. In Europa zelve deurde 't tot 10 juli 1943: de Geallieerdn lannde in Sicilië en kostn e bitje met e ki Italie veroovern. Op D-Day, 6 juni 1944, wos 't hêlegans edoan mi de Nazi's: de Geallieerdn lannde oek in 'n Normandie. Ze kunn oprukkn toet in Berlyn woa da Hitler in april 1945 ze zelven te kort doet. Op 7 mei 1945 capituleert Duutsland officieel.
Op 't ende van 'n ôorlog doen de soldoatn die Duutsland en de bezette gebiedn veroovern gruwelikke ountdekkiengn: de concentroasje- en uutroeiingskampn, lik Auschwitz in Pooln. In die kampn brochtn de nazi's ol die menschen tope die volgens nunder doctrine Untermenschen woarn (zeg moa: krapuul): joodn, sigeuners, homo's, communistn, intellectueeln,... De nazi's addn e hêeln systematiek uutepeisd voun nunder grôte vyann zo efficiënt meugelik uut te roein.
Moa de wrêedeedn, lik in iedern ôorlog, kwaamn van ol twi kantn. Oloewel dat nie mi nôdig wos voun 'n ôorlog te winn, smêetn d'Amerikoanders in 1945 toch twêe atoombommn op Hiroshima e Nagasaki. De gevolgn woarn ni t'overschattn: duuzende menschen woarn levend verbrand. Wie da 't overleefde, krêeg soms joens die mismakt woarn. Oek in Rusland woarn der concentroasjekampn.
De Asmogendheedn
Duutsland: D'ander lann:
Yorkshire and the Humber
thumb|Liggienge in Iengeland Yorkshire and the Humber is e regio van Iengeland met een ippervlak van 15.420 km² en om en by de 5 miljoen inweuners.
De regio bestoat uut de volgnde groafschappn en unitary authorities:
Samber en Moas (departement)
thumb|400px|Departement Samber en Moas 't Departement Samber en Moas (Frans: Département de Sambre-et-Meuse) was e Frans departement, gevormd in 1795 by d' annexoasje van de Zuudelike Nederlandn en de Westelike Reynoever by Frankryk. 't Is genoemd noa de soamnvloeiienge van de Samber en de Moas in Noamn (Namur), hoofdstad van 't departement.
't Wierd gevormd mè 't grotste dêel van 't groafschap Noamn en stikjes van 't prinsbisdom Luuk, 't hertogdom Luxemburg en 't hertogdom Brabant.
't Departement was ingedêeld in de volgnde arroendissementn en kantongs:
Achter den oendergank van Napoleong in 1814 kwam 't departement de provinsje Noamn in 't Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn. 't Ôostelik dêel roend Durbuy, Marche-en-Famenne en la Roche gieng noa de provinsje Luxemburg.
Rudolf II van Bourgondië
thumb| Ipper-Bourgondië of Transjuranië in 't groen, Lêger-Bourgondië of Cisjuranië in 't oranje Rudolf II van Bourgondië (ca. 880 - 11 juli 937) was de zeune van Rudolf I van Bourgondië, van 't Huus Welfn, en van Willa van Provence.
Je was van 912 keunienk van Ipper-Bourgondië of Transjuranië en van 933 ook van Lêger-Bourgondië of Cisjuranië (Provence). Je was ook keunienk van Italië van 922.
Vrouwe en jounges
Rudolf trouwde in 922 me Bertha van Zwaabn. Z'haan vier jounges:
Keunienk van Italië
Rudolf was in 922 gevroagd deur den Italioanschn oadel vo keunienk te wordn, in de plekke van den oudn Berengar van Friuli, die under nie me kost verdeedign teegn de Magyoarn. Je wierd in Pavia tout keunienk gekrôond. Je versloeg Berengar in 923 by Fiorenzuola d'Arda in Piacenza. Berengar wierd e joar loater vermôord deur zyn eign volgeliengn, verzekers in opdracht van Rudolf.
Moar ol in 926 was den Italioanschn oadel nie me content van Rudolf en ze vroegn an Hugo van Arles vor under keunienk te wordn. Hugo was ton adviseur en regent van Lodewyk den Blendn en van 928 zyn ipvolger in Lêger-Bourgondië. Rudolf kêerde were noar Ipper-Bourgondië vor hem te beschermn en Hugo liet hem krôonn tout keunienk van Italië. Mo d'Italioann veranderdn were van gedacht en ze wildn Rudolf were.
Vo de ruuzjes te stoppn slootn Rudolf en Hugo in 933 e verdrag, woaby dan ze wisseldn: Rudolf krêeg Lêger-Bourgondië van Hugo en Hugo krêegt de krône van Italië.
Azo kwam Rudolf keunienk van zowel Ipper- of Lêger-Bourgondië. 't Nieuw keunienkryk van Bourgondië krêegt de noame: keunienkryk Arles (of keunienkryk Arelat).
Rudolf liet zyn dochter Adelaide trouwn met Hugo zyn zeune Lotharius II van Italië. Ze trouwdn in 947. Z'haan e dochter Emma van Italië, die trouwde me keunienk Lotharius van West-Francië.
In 950 hen ze Lotharius II van Italië vergiftigd, verzekers in ipdracht van Berengar II. Zyn weeuwe Adelaide kwam in 951 de twidde vrouwe van Otto de Grôotn, de loatere keizer van 't Hillig Rôoms Ryk. Ze was de moeder van Otto II.
De vrouwe van Lotharius van Vrankryk en Otto II van Duutsland haan dus dezelfste moeder.
Rudolf regeerde tout an zyn dôod in 937 en je wierd ipgevolgd deur zyn zeune Konrad I van Bourgondië.
1811
1808 - 1809 - 1810 - 1811 - 1812 - 1813 - 1814 't Joar 1811 is 't 11e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Napoleong Bonaparte
1476
1473 - 1474 - 1475 - 1476 - 1477 - 1478 - 1479
Yzerbedevoart
Den Yzerbedevoart is e bedevoart die de gesneuvelde Vlamsche soldoatn van d'n Êestn Weireldôorlog erdenkt.
Antonello da Messina
thumb|Vint mè mutse (verzekers e zelfportret) (1474-1475) thumb|150px|Kruusigienge, Antwerpn, detail Antonello da Messina (echte noame Antonello di Giovanni di Antonio (Messina (Sicilië) ca. 1430 – Messina, 1479) was e belangryke kunstschilder uut de Italioansche vroegrenaissance.
‘t Feit dat e Zuud-Italioansche schilder e grôotn invloed haad ip de kunst van Nôord-Itoalië en surtout Venetië was styf uutzounderlik.
Zyn leevn
Antonello da Messina was ofkomstig uut de Sicilioansche stad Messina. Je krêeg z’n ipleidienge in Noapels, in dien tyd styf ounder de cultureeln invloed van Spanje, Frankryk en de Nederlandn.
In Noapels kwamt ie Vlamsche kunstenoars teegn, die hem den olieverftechniek lêerdn kenn. Je reisdeg' ôok no de Nederlandn. In 1475 weundegt ie in Venetië en introduceerde doa ’t schildern met olieverve. Je miek doa zyn kruusigienge, 't werk da veel Venetioansche kunstenoars beïnvloedde.
Je schilderdeg' an ’t hof van Alfons V van Aragón, keunienk van Aragón, Sardinië en Sicilië (1416-1458) en keunienk van Noapels (1442-1458).
Wemmersys
Wemmersys (Frans: Wambrechies, Nederlands: Wemmersijs) es e gemeênte in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Deur Wemmersys stroomt de riviere de Deule. thumb|left|Liggienge in 't arroundissement Rysel
Jef Braeckevelt
thumb|Jef Braeckevelt in 1977 Jef Braeckevelt (Tielt, 13 januoari 1943 - Woaregem, 26 februoari 2019) wos nen West-Vlamschn ploegleider van verschillnde veloploegn. Ie weunde lange in Woaregem.
Gella Vandecaveye
Gella Vandecaveye (Kortryk, 5 juni 1973) ut Zwevegem es, tôpe me die andre West-Vlamse judoka Ulla Werbrouck, 't uutgangsbord van de West-Vlamsche, en dus ôok Belgische, judo in de joaren '90. Ze èt vele successn behoald, ip alle gebied'n (Belgisch: 23 titels, vele Europese, weireld- en Olympische success'n). In 2004, ip de Olympische speeln van Athene, èt ze eur carrière in 't judo geëndigd. In 2006 dee ze mee met Paris-Dakar.
Vliegpling van Ca Mau
240px|thumb|right|Vliegpling van Ca Mau ‘t Vliegpling van Ca Mau (Vietnamees: Sân bay Cà Mau, Ingels: Ca Mau Airport) es e vliegpling in ’t zuud-westn van de stad Ca Mau, in de provincie Ca Mau in Vietnam. ’t Vliegpling ligt ip 2 km van de stad.
1943
1940 - 1941 - 1942 - 1943 - 1944 - 1945 - 1946 't Joar 1943 is 't 43e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Rekruteriengsaffiche van 't Woals Legioen
Venetioansche Schole (schilderkunst)
thumb| 't Ounweer (ca. 1508) deur [[Giorgione, Galleria dell'Accademia, Venetië]] De Venetioansche Schole is e schole binn de Italioansche schilderkunst in Venetië van 't ende van de 15ste êeuwe tout in de 18ste êeuwe.
De schole kendeg eur goudn tydperk in de 16ste êeuwe me Giorgione, Titiaan, Tintoretto en Veronese.
In feite stopte de bloei van de schole met den dôod van Tintoretto in 1594, moar in de 18ste êeuwe kwamt er e nieuw hoogtepunt met de mêer decoratieve kunst van Giovanni Battista Tiepolo, Canaletto, Pietro Longhi en Francesco Guardi.
Ountstoan
Tout diep in de 15ste êeuwe zoatn de Venetioansche schilders nog vaste in de Byzantynsche tradiesje. Deur dien invloed van de mozaïekn zyn ze lange ip e platte maniere met e verguldn achterground bluuvn schildern.
Dominico Veneziano, e Venetioan die in Firenze werkte, was een uutzounderienge in zyn tyd en e voorloper van de Venetioansche Schole.
Van 1475 tout 1476 weunde Antonello da Messina in Venetië en j'introduceerde doa de nieuwn techniek, wa da vor e nieuw tydperk in de Venetioansche schilderkunst zorgde.
De Venetioann, die van nateure uut begoafd zyn met e zuver kleurgevoel, woarn styf enthousiast over den olieverftechniek, die veel nieuwe meugelikheedn gaf vo kleur- en lichteffectn were te geevn. Vodien wierd er in Itoalië allêene mo me tempera, ip boasis van eiwit, of lymverve geschilderd.
Deurda Giovanni Bellini lange in den atelier van zyn voader blêef werkn ist 'n mo loate begost me d'ountwikkelienge van zyn eign styl. 't Bezoek van Antonello da Messina an Venetië makte zyn talentn los. Bellini zyn invloed was enorm en uut zyn schole kwoamn Giorgione en Titiaan vôort.
Kenmerkn
De Venetioann voundn kleur belangryker of de têekenienge. In de schilderkunst van de Renaissance wierd er in kleurvlakkn geschilderd, die deur dudelikke lynn bepoald wierdn. De schilderkunst was dus têeknkunst me kleuripvullienge. Mo de Venetioann brochtn doa vernieuwienge in. Z'ountdektn dat 't leevn en de bewegienge nie in de lyne moar in de kleur zelve lag. Ze lietn de kleurn in makoar overgoan en vermiengdn ze. De lynn wierdn vervangn deur schoaduwn en de bewegiengn verleevndigdn deur de contrastn van kloar en dounker. Die clair-obscur, woaby dat er me licht en schoaduweffectn gewerkt wordt en woaby dan d'r specioale objectn belicht wordn, begost vele gebruukt te wordn deur de maniëristn.
Nog e vernieuwienge in de Venetioansche schilderkunst was 't landschap. Vó die periode was ter nog gin sproake van een echt leevnd landschap. Ze gebruuktn wel landschapselementn, moar e leevnd landschap me sfeer was e nieuw element.
De Venetioansche Schole is e voorloper gewist van d'Hollandsche Schole in de 17ste êeuwe met o.a. Rembrandt, Frans Hals, Johannes Vermeer en Jan Steen, en ook van de schilderkunst van d'impressionistn uut de twiddn elft van de 19ste êeuwe.
600px|thumb|center| jpg| D'hemelse en eirdse liefde (1515) deur [[Titiaan, Galleria Borghese, Rome]]
Giorgione
thumb|Zelfportret Giorgione (echte noame Giorgio Barbarelli), (Castelfranco Veneto, ca. 1476 - Venetië, 25 oktober 1510), was e kunstschilder uut d’Italioansche Hoogrenaissance in ’t begun van de 16ste êeuwe en êen van de belangrykste mêesters van de Venetioansche Schole.
Je was e genioaln vernieuwer. Zelfs oudere schilders uut dien tyd, lik Giovanni Bellini, lietn under deur em beïnvloedn.
Je makte surtout weireldse schilderyen. Ze zyn poëtisch, lyrisch, en mysterieus, me schône figeurn in dromerige landschappn, die doen peizn an sommigte stikkn van Shakespeare.
Je was e tyd-en studiegenôot van Titiaan en z’hen makoar styf beïnvloed, woadeure dat ’t moeilik is van under werk uut dien tyd uut makoar t’houdn. D’r zyn doadeure mo zestien werkn die zeker van hem zyn.
Giorgione is jounk gestorvn, verzekers van de pest. Achter z’n dôod in 1510 volgde Titiaan z’n voorbeeld en je zou z’n ounvoltooide werkn ofgemakt hen.
Vliegpling van Dong Tac
240px|thumb|right|Vliegpling van Dong Tac ‘t Vliegpling van Dong Tac (Vietnamees: Sân bay Đông Tác, Ingels: Dong Tac Airport) es e vliegpling in ’t zuud-westn van de stad Tuy Hoa, in de provincie Phu Yen in Vietnam. ’t Vliegpling ligt ip 12 km van de stad.
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (Rio de Janeiro, 24 moarte 1986) is een Brazilioansche actrice.
Jard-sur-Mer
Jard-sur-Mer es 'n gemêente in't departement Vendée in de regio Pays de la Loire in't westn van Vrankryk. 't Ligt ip apreupri 35 kilomèiters o de zuudkantn van La Roche-sur-Yon, an d'Atlantische kuste, mêer bepoald an de Côte de Lumière.
Jard-sur-Mer grenst an de gemêentn Talmont-Saint-Hilaire en Saint-Vincent-sur-Jard.
Skagerrak
thumb|right|Lokoasje van't Skagerrak binn'n Europa thumb|right|Cargoschip ip't Skagerrak 't Skagerrak es e zêestroate geleegn tusschn den zuudôostkust van Nôorweegn, 't Deensche Jutland en Bohuslän in Zweedn die en ippervlakte eit van apeupri 33.600 vierkante kilomèiters. 't Skagerrak makt dêel uut van de verbindienge tusschn den Nôordzêe en den Ôostzêe, die lôopt deur 't Skagerrak, 't Kattegat en de Sont, den Grôotn Belt en den Kleen'n Belt. De noame Skagerrak komt van 't Deensche vissersdorpke Skagen, wa geleegn es by de plekke woar 't Skagerrak 'tôopekomt me 't Kattegat (vlakby Grenen, 't nôordelykste punt van Denemarkn).
Ip den Nôordzêe ter ôogte van't Skagerrak wierd bist 'n Êestn Weireldoorloge ip 31 meie 1916 nen zêeslag uutgevochtn tusschn d'Iengelsche en de Duutsche die ze de Zêeslag by Jutland noem'n.
Josep Coll i Martí
thumb| Pep Coll Josep Coll i Martí, beter bekend oender z'n sjchryversname Pep Coll (Pep is cataloans vo “Seppen”) is een Catalaonsjchen sjchryver en zournaliest. . J'is geboorn den 16sten van oktober van 't joar 1949 in Pessonada, een kleen dorptje in de gemeente Pont de Claverol, ip de zuudkant van de Pyreneen, een bergkeetn tussjchen Vrankriek en Spajje, die in ol z'n boek'n een groote rolle spilt. Je sjchryft ie ook in de gazettn Segre, El Periódico de Catalunya en in 't tydsjchrift Descobrir Catalunya.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
thumb| Woapnschild van Schotland, in gebruuk vo 1603 thumb|Groen: Dalriada (ca.590), beweund deur de Scotn. Geel: beweund deur de Pictn Hier volgt de lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland van 843 tout 1707.
Josep Coll i Martí
Seppen Coll z'n familie n'haad nie breed, da ze 't nie breed en hâan. Z'n middelboar ettie an 't seminorie van La Seu d'Urgell gedoan, en dorachter is t'ie no den universiteit in Barcelona letterkunde gon studeern. J'hed ol z'n leevn toe an z'n pansioen in 't joar twiduusd en neegn in 't oenderwys gestoan, dattie in 't oenderwys gestoan hêd, eest in 't dorptje Pobla de Segur en dorachter in de groote stad Lleida.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
Dalriada was e gemiengd Iers-Schots keunienryk, dat an de westkust van Schotland en e stik van de nôordkust van Ierland lag. De beweuners woarn de Scoti, die Gaelic klaptn en ofkomstig woarn van Ierland.
Josep Coll i Martí
Seppen hêd em ossan styf vele bezig'hoekden met de culteure en 't vereenigiengsleev'n, 't was een sociaolen vint, datje sociaol was. J'haad ie een booëntjie vo de folklore en 't dialekt van z'n geboortestreeke. J'hêd ook vil volksvertelseltjies verzameld, die 'em inspireird'n vo z'n eign boekn. Ja, en in 2007 êt'je ton een van de belangrikste pryzn van z'n land gewonn'n, den prys Premi Sant Jordi, vo zynen romang Les senyoretes de Lourdes (“De meistjies van Lourdes”), over d'illige Bernadette Soubirous. J'hêd ook vil succes g'hed messen romang Dos taüts negres i dos de blancs ("Twi witte en twi zwarte doodskist'n”) oewver de gesjchiedenisse van den Spaonsjchen burgerorloewge, en den tyd dorachter, otte regerienge en d'andlangers van den tyrang Francisco Franco probeirden under mooërdn en andre misdoadn weg te steekn, vo 't volk nie benauwd te maakn en vorol vor under rippetoasje niet te verliezn in 't buut'nland.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
De Picti, e Keltisch volk, haan under in d’hooglandn van Schotland gevestigd. In de zesde êeuwe kwoamn Angelsaksers under vestign in ’t zuudôostelik stik van Schotland en mêer nôordelik ook nog Brittn. Tout an de 9e êeuwe was de streke verdêeld in verschillige clans die makoar bevochtn.
Josep Coll i Martí
Boek'n
Een lyste van ol Seppen z'n boekn, ook met de vertolliengn is ier te viendn.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
Van 843 woarn de Scotn en de Pictn verênigd ounder êen keunienk. D’êenheid van Schotland wast er kunn kommn deurdan de Pictn styf verzwakt woarn achter d’invalln van de Vikings.
Josep Coll i Martí
Boek'n
't Zyn boekn van hem vertold gewordn in Fransjch, Italioansjch, Spoansjch en nog een por andere tollen, mo jammer henoeg niemendolle nie in 't Brugsch of nie 't Ollansch, datter gineen boek van em in 't Brugsch of 't Ollansch vertold en is.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
Kenneth I (Gaelic: Cináed I) van et Huus Alpin, stichteg et keunienkryk Alba. Alba is de noame vo Schotland in ’t Gaelic: Rìoghachd na h-Alba, in ‘t Schots: Kinrick o Scotland.
Josep Coll i Martí
Rifferensjes
<References/>
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
Loater wierd et ryk nog mêer uutgebreid no ’t zuudn deur land van de Brittn en de Angeln te verovern.
In 1707 wierd Schotland met Iengeland (w.o. Wales) verênigd deur de Acts of Union. ’t Keunienkryk krêegt de noame Verênigd Keunienkryk van Grôot-Brittannië (Iengels: United Kingdom of Great Britain).
Huus Schôonhoar (1286–1290)
(Betwist)
Huus Stewart/Stuart
30px
Stuart (1567–1651)
In 1558 trouwde Mary, Queen of Scots mè Frans II van Frankryk. Ze veranderde doa de spellienge van heur noame Stewart in Stuart, vo zeker te zyn dan de Fransche heur Schotse noame correct zoun uutspreekn.
Ze wierd ipgevolgd deur heur zeune James VI. Zyn voader, Henry Stuart Lord Darnley, was e zeune van de groaf van Lennox. De Stewarts van Lennox stamdegn of van den twiddn tak. Under vôorouder was Alexander Stewart (1214–1283), de vierdn High Steward (titel) van Schotland.
Robert II, den êeste Stewart die keunienk van Schotland kwam, stamdeg of van den oudste zeune van Alexander Stewart, en de groavn van Lennox van zyn twidde zeune.
In 1603 kwam James VI ook keunienk van Iengeland en Ierland als James I, achter da zyn nichte Elizabeth I gestorvn was.
Ounder zyn zeune Charles I begost er ‘n burgeroorloge die acht joar deurde en endigde mè zyn execuusje. 30px ’t Iengels parlement besliste dat er ’n ende kwam an de monarchie en de Commonwealth (gemenebest) wierd ipgericht. Oliver Cromwell kwam Lord Protector en je krêeg d’absolute macht. Zyn zeune Richard Cromwell volgdeg hem ip in 1658. Die periode wordt et Protectoroat genoemd.
In teegnstellienge met Iengeland anveirde ‘t Schots parlement Charles II wel als keunienk van Schotland, moar in 1651 wierd ie deur Oliver Cromwell versleegn in de Slag van Worcester. Je blêef neegn joar in verbannienge in Frankryk, de Nôordelikke- en de Spoansche Nederlandn, w.o. in Brugge.
In 1660 wierd Charles II were erkend deur ’t parlement en wierd et keunienkryk hersteld.
Markette
Markette  (Frans: Marquette-lez-Lille) es e gemêente in Vrankryk in 't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Markette grenst an de gemêentn Wemmersys, Bonduwe, Marcq-en-Barœul, Berkem, Sint-Andries-Rysel en Verlingem.
Lyste van keuniengn en keuniginn van Schotland
Huus Stuart (hersteld) (1660–1707)
Kykt ook no de lyste van keuniengn en keuniginn van Iengeland en van Grôot-Brittanië.
Markette
Markette es genoemd noar de riviere de Marke die ier gekanaliseerd es en uutmoundt in de Deule.
Stoakmeuln
De stoakmeuln (in Holland standerdmolen of standaardmolen, in Limburg kas(t)molen genoemd) is d'oudste sôorte houtn windmeuln in België en Holland.
De name kom van 't feit dat de kasse van de meuln up een stoake (een vertikoale stam van omtrent 60–80 cm dikke) zit. De kasse rust up de bovekant van de stoake up een stormpenne. Een twêede steunpunt vô de kasse is de zetel 't holverwege de stoake. 't Midden van de kasse zit nie up de stoake, moa mêer nôr achteren vô te kompenseern vô 't gewichte van 't wiekenkruus.
De stoakmeuln kom nog in Nôord-Vrankryk, België, Holland, Iengeland, Nôord-Duutsland en Denemarkn vôorn.
In de meulenkasse, die mêestol uut twêe of drie verdiepiengn bestoat, zit de hêle aandryvienge en de moalstêenn, êen of twêe koppels, de vôrenmeuln en den achtermeuln.
De mêeste stoakmeulens zyn kôornmeulens, moar in Vloandern zyn d' er ook nog een poar oliemeulens.
Afhankelik van of dêt den voet ('t dêel ounder de zetel) geslootn, holf geslootn of oopn, wordt d' er geklapt van een geslootn, een holf geslootn of een oopn stoakmeuln. 't Vôordêel van een geslootn meuln is dat d' er een droge plekke is vô diengn gelik meelzakkn en zeisn up te sloan.
Deur de beperkte ruumte in den houtn kasse haad da sôorte meuln moar een beperkte produktiekapaciteit. Vanof d' 18e êeuwe wierdn veel stoakmeulens ofgebrookn en vervangn deur grottere en dikwils hoger gebouwde meulens.
Titiaan
miniatuur|Zelfportret ca.1562 (Staatliche Museen, Berlyn
Tiziano di Gregorio Vecellio (Nederlandsche noame Titiaan) (Pieve di Cadore, ca. 1488 – Venetië, 27 ogustus 1576), was êen van de belangrykste Italioansche kunstschilders uut d’Hoogrenaissance, de grotste mêester van de Venetioansche Schole en de groundlegger van de moderne schilderkunst. Je was ôok e goein commercant, ountwerper van houtsneedn en zilverwerk en me z’n houtsneedn en kopergraveurn kost ’n z’n eign werk reproduceern.
Zyn leevn
Titiaan is geboorn an de voet van d’Alpn, in Pieve an ’t riviertje Cadore, an de nôordelikke grenze van de Republiek Venetië.
D’r is discuusje over z’n geboortejoar en da komt gedêeltelik deur Titiaan zelve, deurdat ’n in e kloagbrief an Filips II geschreevn aad dat ‘n 95 joar oud was. J’a z’n leeftyd verzekers overdreevn vo compasje ip te wekkn, omdat de keunink z’n geleverde schilderyen rapper zou betoaln. O z’n leeftyd in z’n brief juste was, zou ’n in 1477 moetn geboorn zyn. Mo d’r is mo sproake van z’n werk van in 1508. Je schilderde ton fresco’s in Venetië, tegoare me Giorgione. Je zou ton 31 joar oud gewist zyn. En vor etwien me zovele talent is da styf loate, in vergelykienge me wa da Rafaël ol gepresteerd aad an z’n 20 joar. Doadeure schattn ze z’n geboortedoatum tusschn 1488 en 1490.
Titiaan kwam uut e familie woa da kunst gin grôte rolle speelde. Zyn voader Gregorio was jurist en militair en zyn moeder Lucia was ofkomstig uut Venetië. J’aad ‘n oudere broere Francesco en twi zusters Catarina en Orsola.
O Titiaan 9 joar oud was vertrokt ‘n me z’n broere Francesco no de Venetië stad, woa dat under nounkel weunde, vor in de lêer te goan. Zyn lêermêesters woarn: Sebastiano, Zuccato, Gentile Bellini, Giovanni Bellini en je was e tyd-en studiegenôot van Giorgione (1477-1510). In z’n vroege periode en ze makoar styf beïnvloed, woadeure dat ’t moeilik is van under werk uut dien tyd uut makoar t’oudn en Titiaan zou Giorgiones ounvoltooide werkn ofgemakt en achter z’n dôod in 1510.
In 1525 ist ’n getrouwd me Cecilia. Z’aan twi zeuns en êen dochter. In 1530 makte Titiaan z’n êeste portret van Keizer Karel V en in ’t zelfste joar stierf z’n vrouwe.
Zyn werk
miniatuur|Ountvoerienge van Europa (1559-1562), Isabella Stewart Gardner Museum Boston miniatuur|Venus van Urbino (1538), Galleria degli [[Uffizi Firenze]] miniatuur|Danae (1553-1554), Prado Madrid
Titiaan wordt de mêester van de kleurn genoemd. De warme kleurn van z’n begunperiode gingn loater over no dounkerder met e diepe gloed.
Je was e bekend portretschilder en in z’n landschappn wierd de schôoneid van mens en nateure verênigd. Je miek ôok mythologische– en religieuze ounderwerpn me taferêeln over ’t leevn van Christus.
Achter den dôod van Rafaël (1520) wierd Titiaan de mêest gevroagde portretschilder en kreegt ’n veel ipdrachtn van verschillige keuningn, hertoogn, kardinoaln en de paus. Je miek noame over hêel Europa.
In 1530 kwamt ’n in dienst ols hofmêester van Keizer Karel V, die in Bologna verblêef.
In 1552 begost ’n schilderyen, in ipdracht van Karel V en Filips II, no ’t Spoans hof te zendn. Doadeure angn d’r nu zo veel werkn in ’t Prado van Madrid.