cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoorn (Noord-Holland)
Beziënsweirdigheedn
Hoorn telt ca. 383 ryksmonumentn, e goeie 400 gemeentelyke monumentn en e deel oorlogsmonumentn
Spaansche ratte
E Spaansche ratte (oek wel cavia, Cavia porcellus, Ostens ratje of zeeratte) is e knoagdier die ôorsprounkelik uut Zuud-Amerika komt. Ze zyn indeliks vele houdn voun compagnie.
Geschiedenisse
Spaansche rattn zyn deur vroege Inca's etemd in Peru round 3000 v.Chr. (ol zyn de ounderzoekers die koutn van 5000 v.Chr.), surtout voun teetn. Oek nu nog zyn der in de mêeste menaagn Spaansche rattn houdn, die leevn van 't gêne dan ze viendn en van 't gêne dan de menschn van overschottn geevn. Spaansche rattn bestoan nie in 't wilde, mo de sôortn cavia's woa dan ze van ofstammn kommn vêle vôorn in 't grotste dêel van Zuud-Amerika.
Vokern lik de Moche anbaadn bêestn lik Spaansche rattn en maktn der oek beeldn van.
Commersantn brochtn de bêestjes mei van uut Amerika en ze kwaamn zêre indeliks populair, surtout in de hogste klassn (zest Elisabeth I van Iengeland had er). Round 1550 moetn der ol in Europa ezeetn en.
Uutzicht
Spaansche rattn zyn froai grôte knoagdiern, ze kunn mêer of e kilo weegn en 25 cantimeiters lank kommn. Van vorme zyn ze eblokt en langwerpig, en z'ên gin zichboare stêrt.
Ze kunn olle sôotn kleurn enn, sommigte hen mor êen kleur, aar e masse.
Teetn en uusvestieng
In 't wilde eetn Spaansche rattn surtout ges en eetboare plantn die doar oek groein.
Temme bêestn die in kôoin zittn, krygn mêestol korreltjes en hôoi. Dat is droog teetn en toune moetn ze zeker woater bykrygn. An ze in e kôoie zittn, moetn ze zeker enoeg plekke en.
Spaansche rattn zyn oek styf ediend me ves teetn, mo ze meugn vaneigns nie olles eetn. Buutn ges (en olle variantn dervan, lik vesche terwe), zyn der nog e masse plantn dan ze meugn eetn, lik beddezêkers, ganzemeur, wegebree, karootn, chicongs, bêetn, roapn, kloavers, melkwiet, appels en nog wel 't êen en 't aar (best probeern, sommigte rattn zyn indeliks zindelik, aar eetn verre olles). 't Is styf belangryk dan ze enoeg vitamine C binn krygn, want ze kunn dadde, juuste lik menschn, nie zevve anmoakn (vitamine C zit in de mêeste vesche groonsels en fruut). Beuterbloemn meugn ze zeker nie eetn, mo mêestol loatn ze dedie egliek stoan. Patatteloof en rabarber zyn oek vergif voun nunder en saloa krygn ze beter oek nie, omdan ze doa de schyte van kunn krygn (woavan dan ze mêestol dôod goan).
In de zomer meugn ze zeker buutn zittn (an der êentige in je peloeze zittn, moe je je ges nie ofryen), mo ze moetn e kot (ze moetn droge kunn zittn en ze moetn schouwte en) hen en best êentige plekkn woa dan ze ounder kunn kruupn omdan de klintjes gemakkelik epakt zyn deur kattn of veugels gelik kroain en eksters. Oudere bêestn zyn mêestol te grôot en te stout voun kattn.
Ze moetn oek nunder kruttels nog ekir upeetn, juuste lik keuns (Caecotrofie).
Doenieng
thumb|left|300px|Familiegroep Spaansche rattn zyn bêestn die in groep leevn en 't is doarom best van der ginne ollêne t'houdn aj der nie vele tyd vôorn ku moakn.
Z'en e masse geluudn dan ze moakn (voun olle sôortn gevoelns en z'e geluudje), wôvan dan de mêest olgemêne zyn:
Kwêekn
thumb|right|200px|E joungsje van êentige eurn oud.'t Kwêekn van Spaansche rattn is nie styf moelik, ze kwêekn lik de keuns. De wuvetjes kunn mêerder nestn 't joar henn (toet vuve) en da kut hêel 't joar. De joungsjes zyn ebôoorn achter e dag of 65 ('t ku mêer of miender zyn) en ze zyn ol verre hêel ountwikkeld (ol is nunder koptje wel nie in veroudienge me nunder lyf). Omdan ze ol zo goed ountwikkeld zyn, kommn de wuvetjes indeliks dikke. In e nest zyn der gemiddeld 3 joungsjes, mo 't zyn der ol ewist van 17. De joungsjes knabbeln ol rechtet an vast teetn, mo ze bluuvn vaneigns oek zuugn by nunder moeder.
Teetn
thumb|left|200px|Spaansche rattn in en uus in 't Andesgebergte. In de streekn woa dan ze van kommn (in Zuud-Amerika), zyn Spaansche rattn nog ossan e belangryke bronne van vlêes. Ze leevn doa geweune tope met de menschn in nunder huuzn. In Peru zyn der schattiengn van 65 meljoen ratjes die upeetn zyn 't joare.
Huusdier
An ze vele aandacht krygn, kunn ze indeliks tem kommn en bluuvn ze geirn zittn byn etwien. An ze vaste epakt zyn, moetn ze wel goed oundersteund zyn ounder hêel nunder lyf, want ze zyn indeliks benauwd van hogtes.
Weetnschap
't Gebeurn e masse proevn up Spaansche rattn, juuste lik up rattn en muuzn.
Liudolfiengers
thumb| De familie van de Liudolfiengers uut e manuscript van de 12e êeuwe. De Liudolfiengers of et Saksisch Huus, en achter de krônienge van de drie keizers Otto I, Otto II en Otto III ook et Ottoons Huus genoemd, woarn e Saksisch oadellyk geslacht en e Duutsche keuniengsdynastie, die van 919 tout 1024 regeerde over et Hillig Rooms Ryk. Ze wierdn ipgevolgd deur et Salisch Huus.
De stamvoader was de Sakser, groaf Liudolf (†866), grotvoader van Hendrik de Veugeloare.
Achter da de Karoliengers uutgestorvn woarn in Oost-Francië, was Konrad I de verkoozn ipvolger van Lodewyk et Kiend. Je was den ênigste keunienk van et Frankisch Huus van de Konradyners.
Konrad I gaft den anzet tout et vormn van e grôot Duuts Ryk, deur Hendrik de Veugeloare an te duudn als zyn ipvolger. In 919 wierd Hendrik I verkoozn tout keunienk van Oost-Francië (Duutsland).
De keuniengn en keizers van 't Ottoons Huus
Kykt ook no de Lyste van Rooms-Duutsche keuniengn en keizers van et Hillig Rooms Ryk.
thumb|left|500px| Stamboom: De [[Karoliengers, et Ottoons Huus, et Salisch Huus, en et Huus Hohenstaufn.]]
Groafschap Artesië
thumb|De groafschappn Vloandern en Artois (1477) thumb|200px|'t Woapnschild van Artois Artesië (Frãns: Artois) was e groafschap, gesticht in West-Francië, en loater e provinsje in 't nôordn van Vrankryk tout an 't ende van de 18ste êeuwe. Achter de Frãnsche Revoluusje in 1789 kwam 't ounder 't departement Nauw van Kales (Pas-de-Calais).
't Groafschap was begrensd deur Boulogne in 't westn, Picardië in 't zuudn, Koameryk in 't ôostn en 't groafschap Vloandern in 't nôordn.
De belangrykste steedn zyn Arras (Atrecht), Calais (Kales), Boulogne-sur-Mer (Bonen), Saint-Omer (Sint-Omoars), Lens en Béthune.
De noame komt van de Keltische stam van d'Atreboatn, die doa binst den Oudheid gevestigd woarn.
Geschiedenisse
Julius Caesar versloeg d'Atreboatn binst de Gallische Oorloogn in de 1ste êeuwe v. Chr. en je miek van under streke e Romeinse civitas, de Civitas Atrebatium met den hoofdstad Nemetacum (Atrecht, Frãns: Arras). De civitas lag in de Romeinse provinsje Gallia Belgica.
Veroverd deur de Frankn in de 5de êeuwe was Artesië êest de gouwe pagus Atrebatensis.
In de 9ste êeuwe steldn de Karoliengers overal gouwegroavn an, surtout vo de verdedigienge teegn de Vikings. Et groafschap (comitatus) wierd gesticht in West-Francië ounder Odalric (ca. 850) en Ecfrid (ca. 892).
Gouwegroavn ounder de Karoliengers
Round 932 veroverde Arnulf I van Vloandern Artesië, en 't blêef e hêel ende ounder Vloandern, tout da Filips van den Elzas 't in 1180 gaf an zyn nichte Isabella van Henegouwn, os ze trouwde mè keunienk Philippe Auguste van Vrankryk. Azo kwam Artesië ounder de Capetiengers.
Huus Capet
In 1285 trouwde Mahaut van Artois met Otto IV van Bourgondië. Under dochter Joanna II erfde 't groafschap Bourgondië van heur voader en 't groafschap Artois van heur moeder.
Ekozôone
thumb|250px|right|Koarte mê zesse van de acht ekozôonn : De Pacifiesche en Antarktiesche gebiedn zyn nie getoogd. 'n Ekozôone is 't grotste biologiesch-eirdrykskundig oendredeel van de ippervlakte van d' eirde, gesteund ip de verdêeliengspatrôonn van d' organismn.
Groafschap Artesië
Huus Bourgondië
In 1320 trouwde Marguerite I mè Lodewyk I van Vloandern of Lodewyk van Nevers. Under zeune was Lodewyk van Male en azo kwam Artois were by Vloandern. Deurda zyn dochter Margaretha van Male in 1369 trouwde was mè Filips de Stoutn, kwam 't ounder de Bourgondische hertoogn van 't Huus Valois en loater ounder de Habsburgers.
Ekozôone
Ekozôonn begrenzn grôote ippervlaktn van d' eirde woarin de organism 'n oentwikklienge gekend ên in betreklikke ofzoendrienge gedeurnde lange tyd, gescheidn van mekoar deur eirdrykskundige verschynsls, lik oceoann, grôote woenstynn, ooge bergkeetns, die grenzn zyn vo de migroasje. Lik zodoanig zyn ekozôones gebruukt om algemêene groepeeriengn van organism weere te geevn ip groend van de gemêenschaplikke biogeografie. Ekozôonn zyn te verglykn mê floriestiesche rykn vo de plantkunde of zoogeogroafiesche rykn vo de dierkunde.
Groafschap Artesië
Huus Habsburg
In 1529, by de Vrede van Koameryk (of Paix des Dames), most Karel V Bourgondië ofstoan an Frans I van Vrankryk, moa je mocht wel 't Groafschap Vloandern en Artesië houdn.
Ekozôone
Ekozôonn zyn gekenmerkt deur de oentwikkliengsgeschiednisse van d' organism die ze bevattn. Ze verschiln van de bioomn, ook gekend lik grôote leefgebied-typn, die oendredêeln van de eirdippervlakte zyn ip groend van de leevnsvorm, of d' anpassienge van plantn en bêestn an klimoat, groend, en andre oemstandigheedn. Bioomn zyn gekenmerkt deur 'n gelykoardige klimaks-vegetoasje. Iedre ekozôone kan 'n antal verschillnde bioomn bevattn. E tropiesch vochtig loofbus in Centroal-Amerika, byvôorbeeld, kan sterk glykn ip êen in Niew Guinea vogns vegetoasje-type en ipbow, klimoat, groendn, enz., mo die busschn zyn beweund deur plantn en bêestn die e hêel verschillnde oentwikkliengsgeschiednisse ên.
Groafschap Artesië
Huus Habsburg
Met de Pragmatieke Sanctie van 4 november 1549 wierd de  Bourgondische Kreits deur Karel V ommegevormd tout de Zeventien Provinciën van de Lêge Landn. De Bourgondische Kreits bestound al van 1512 ounder Maximiliaan I, en was êen van de tien Rykskreitsn, woarin dat 't Hillig Rôoms Ryk ingedêeld was. Karel V bepoalde met de Pragmatieke Sanctie dan de Zeventien Provinciën assan mostn tegoare bluuvn ounder êen keunienk, on ze overg’erfd wierdn. Ze kwoamn doamee apart te stoan van 't Hillig Rôoms Ryk en 't keunienkryk Vrankryk. Achter de trôonsofstand van Karel V kwoamn z'ounder Filips II. De Zeventien Provinciën of Habsburgse Nederlandn blêevn ounder 't Spoans bewiend tout in 1659. Binst de Spoans-Franschn oorloge (1635-1659), e gevolg van de Dertigjoarign oorloge (1618-1648), wierd de Slag by Duunkerke (1658) uutgevochtn. 't Verlies van Spanje leidde tout 't vredesverdrag, de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV van Spanje most doaby Artois en stikkn van Vloandern en Henegouwn ofstoan an Louis XIV van Vrankryk.
Ekozôone
De patrôonn van de verdêelienge van plantn en bêestn in d' ekozôonn van de weireld zyn gegruujd uut de verrichtiengn van de ploatntektoniek, die de landmassas van de weireld êrverdêeld ên in de geologiesche geschiednisse.
Groafschap Artesië
Huus Habsburg
Artois kwam nu definitief ounder Vrankryk en vormde de Frãnsche provinsje Artois tout an de Frãnsche Revoluusje.
Ekozôone
Oovrezichte van d' ekozôonn
{|
De Palearktiesche en Nearktiesche ekozôonn zyn somtyds tegoare geplatst in d' Holarktiesche ekozôone of 't Holarctis.
Henri d'Udekem d'Acoz
Henri d'Udekem d'Acoz (27 november 1933, Proovn) is 'n oudstn zeune va Charles Joseph Marie Ghislain d'Udekem d'Acoz en ze twidde vrouwe Suzanne van Outryve d'Ydewalle. En is ebôorn op 't doming 't Couthof. En is etrouwd mi weeuwe Marie - Madeleine Kervyn d'Oud Mooreghem, achter datn styf lange oen joenkeid ewist is.
Henri d'Udekem d'Acoz is avocoat van opleidieng. En is burgemêester ewist va Poperienge voe de (CD&V): doa noemn ze nem nog ossan respectvol "Menêer Henri". En is oek ex-vôorzitter van de provinsjeroad va West-Vloandern en Vlams vôorzitter van de Raad van de Adel. Vanof 1 januari 2000 istn lid van de Commissje toet behêer van 't Koninklijk Gesticht van Mesen. En is doanoast oek ol styf lange vôorzitter van 't landbouwcomité in Poperienge.
Sedert 15 februoari 1966 meugtn 'n oadelikkn titel van Barong droagn. Sedert 1999 is 'n oek Graaf.
In april van 2005 is d'Udekem d'Acoz verôordêeld deur 't Of van Beroep in Gent toet e boete va byka 4000 euro. En a nem schuldig emakt an belangnvermiengieng. En ad in 1999 (toen datn nog burgemêester wos va Poperienge) e weuning onbeweunboar verkloard die ze broere Patrick juste ekocht adde voe ze dochter Hélène. 'n Ênigstn reedn van de onbeweunboarverkloarieng wos 't feit da Henri niet wilde dat ze broere Patrick zo dichte by nem een vaste plekke adde, ôordêelde 't Of.
Keunienksdag
thumb| Keuniginnedag in [[Amsterdam]] thumb| Keunienk [[Willem-Alexander van de Nederlandn|Willem-Alexander, keuniginne Maxima en prinsesse Beatrix binst de vierienge van Keunienksdag 2014 in Graft-De Rijp]] Keunienksdag, vodien Prinsessedag en Keuniginnedag, is e nationale fêestdag in 't Keunienkryk van de Nederlandn ter êre van 't stoatshoofd. D'Ollanders versieren under uuzn ton me vlaggen en oranje ballongstjes. De keunienk (vodien de keuniginne) goat ton ip bezoek in 't land, gon kyken no ol sôortn fêestelikeedn die g'oudn wordn. Olle joaren wordn der ook een stik of 3000 Ollanders gelauwerd med een 'lintje' vo de verdienste dan ze vor under voaderland ged en.
Oentstoan
Die traditie is begost in 1885 ter geleegneid van de vuufde verjoardag van prinsesse Wilhelmina. Tonne vierdn ze den dag nog ip 31 ogustus en noemde et êest Prinsessedag. Os Wilhelmina ton keuniginne wier en ze 't veranderd in Keuniginnedag. Den fêestdag is ingesteld deur de liberoaln die ip die manier d'êeneid van Olland wildigen versterkn.
Loatre joaren
Ip 6 september 1948 volgt Juliana ur moeder ip en vanaf 't joar doarip wordt Keuniginnedag ip ur verjoardag, 30 april gevierd. Uut respect vor ur moeder oudt Beatrix, os z' in 1980 keuniginne van Olland wordt, den datum van 30 april.
Wo dan d'Ollanders nog oltyd van klappn is de keuniginnedag van 1979 os Jos Brink keuniginne Juliana spontoan een tote gaf vor ur verjoardag ip TV. En ook nog da Prins Claus in 1999 ip dien dag spontoan een jounk mokstje ol achter ip z'n villo meepakte vor een toertje te doen. Ip den koudstn keuniginnedag, in 1954, was 't -2,5 groadn Celsius, en ip de warmstn in 1993 28 groadn.
In Olland wordn der ip Keuniginnedag overolst ôok rommelmarktn g'oudn.
Keunienksdag
Den 30stn april 2013 is keuniginne Beatrix ofgetreedn en is eur zeune prins Willem-Alexander keunienk gekommn. Doarom wordt Keuniginnedag vanof 2014 "Keunienksdag". 't Wordt gevierd ip 27 april, de verjoardag van Willem-Alexander.
Evy Gruyaert
thumb|Evy Gruyaert in 2006 Evy Gruyaert (°11 ogustus 1979, Mullebeke) es e Belgische radio- en tv-presentatrice.
Lodewyk XIV
Lodewyk XIV (Frans: Louis XIV), van ’t huus Bourbon, bygenoamd de Zunnekeunienk (le Roi Soleil), (Saint-Germain-en-Laye, 5 september 1638 - kastêel van Versailles, 1 september 1715), was van 14 meie 1643 keunienk van Frankryk.
Evy Gruyaert
Carrière
Evy Gruyaert es ofgestudeerd in Kortryk in de ipleiding Zoakelik vertoaln en tolkn. Z'es eur nationoale mediacarrière begonn by de radio, noamelik Radio Donna, moa z'es vanaf 2001 vôorol bekend gekoomn als tv-ostesse ip TV1 (loater één). Doaneffers presenteert ze nog in andere programma's lik Aan Tafel, Ticket, Vloandern Vakantieland. In januoari 2007 es ze begonn lik presentatrice va De Rode Loper.
Varia
Evy eit ôok et programma gepresenteerd om Vloandern an et sportn te krygn. Ironisch genoeg eit z'eur doarmee gekwetst, woarmee da ze de stellinge 'sport es gezound' serieus oundergroafdige. Ip de Memorial Ivo Van Damme 2006 ei ze de 100 meiter vo personaliteitn gewonn, een evenement vo 't goede doel.
Lodewyk XIV
Zyn jeugd
Lodewyk XIV was de zeune van Lodewyk XIII van Frankryk en Anna van Oostnryk. Deur politieke belangn haad ie e multicultureeln achterground. Zyn grôotouders langs voaders kant, Hendrik IV van Frankryk en Maria de Médici, woarn Frans en Italioans. Langs moeders kant, Filips III van Spanje en Margaretha van Oostnryk (1584-1611), olle twêe van ‘t huus van Habsburg, Spoans en Oostnryks.
Zyn geboorte kwam ounverwachts omda zyn ouders ol mêer of twientig joar getrouwd woarn en nog gin kienders haan. Twi joar loater kwamt er nog e zeune, Filips (1640-1701), êest hertog van Anjou, loater van Orléans.
O zyn voader stierf was Lodewyk nog gin vuuf joar oud en kwam zyn moeder regentesse. Ze kôos Kardinoal Jules Mazarin vor êeste minister. Je was peter van Lodewyk en in moarte 1646 krêegt ie de verantwoordelikheid vo d’ipvoedienge van hem en zyn broere.
Lodewyk was gin goeie student, mo j’haa veel energie en charisma en van joungs of giengt ie ol mee mè de veldtochtn.
In 1661, achter den dôod Mazarin, begost Lodewyk XIV zelve te regeern. Je benoemde zyn eign tout platsvervanger van God ip eirde: Droit Divin (goddelik recht). Ounder ’n absolute keunienk haad ’t Frans parlement, de Fransche Stoatn-Generoal, in feite gin macht en ook de ministers stoundn ounder zyn gezag.
Kunst
Kardinoal Mazarin was e grôte verzoameloare van kunst en Lodewyk krêegt die interesse mee. J’ha gevoel vo schilderkunst, architecteure, muziek en surtout vo dans, in dien tyd van grôot belang vor e goeie ipvoedienge. De vuuf boasisposiesjes van ‘t klassiek ballet zyn van dien tyd en je zou van zyn 7 tout zyn 27 joar twi heurn per dag getraind hen. Lodewyk eisteg ook d’absolute macht over kunst en cultuur. Je dulde gin teegnsproak. Je liet zelfs zyn minister van finansjes, Nicolas Fouquet, arresteren en ipsluutn in e fort tout an zyn dôod.
Je richtte de keunienklikke Academie vo Beeldhouw- en Schilderkunst ip en je liet ook vele talent no Versailles kommn lik: André le Nôtre, Charles Le Brun, Jules Hardouin-Mansart, de schryver Molière, Jean-Baptiste Lully, Hyacinthe Rigaud, Jean Racine, François Girardon ...
Je zetteg e grôte culturele stempel ip ’t Europa van de 17ste êeuwe, de goudn êeuwe van Frankryk, en je makte van de barok de Lodewyk XIV-styl.
Versailles
’t Kastêel van Versailles wierd gebouwd deur Lodewyk XIII en uutgebreid deur Lodewyk XIV. De luxe stak styf of teegn de situoasje van ’t volk. In meie 1682 verhuusde Lodewyk XIV ’t Frans hof en ‘t gouvernement no Versailles. Binst ’t Ancien Regime van ’t huus Bourbon was Versailles den hoofdzetel van ’t absolutisme.
Zyn oorloogn
thumb| Veroveriengn van Lodewyk XIV in ‘t oranje Lodewyk XIV regeerde 54 joar, woavan dat ie 32 joar oorlog voerde. Êen van zyn êeste grôte overwinniengn was de Slag by Duunkerke (of de Slag in de Dunen) (23 juni 1658). Je was ton twientig joar oud. De Fransche woarn recent g’allieerd mè d’Iengelsche (ounder Oliver Cromwell). E coaliesje van Iengelsche, Fransche en Hollanders vochtn teegn ’t Spoans leger ounder leidienge van Juan II van Oostnryk in de Zudelikke Nederlandn. D’overwinnienge was beslissend vo de Frans-Spoanschn oorlog en leidde tout ’t vredesverdrag van de Pyreneeën, woarby da Spanje ’n dêel van de Zudelikke Nederlandn (Artesië, en stikkn van Henegouwn en Picardië) most ofstoan an Lodewyk XIV. En Filips IV van Spanje most Lodewyk loatn trouwn mè zyn dochter Maria Theresia van Spanje.
Zyn oorloogn hen ’t Frans territorium e heel stik vergrodderd. Ounder zyn regime veroverde Frankryk Elzas, Metz, Toul, Verdun, Roussillon, Artesië, Frans-Vloandern, Koameryk, Franche-Comté, Henegouwn. Mo ‘t hoofddoel van d’oorloogn, ‘t verênign van de Spoansche en de Fransche krône, is nie gelukt.
Je bekendeg' ip zyn sterfbedde dat ie te vele verzot gewist was ip oorlog voern.
Vrouwe en jounges
thumb| Zyn vrouwe Maria-Theresia met under zeune [[Lodewyk, le Grand Dauphin]] Achter de Vrede van de Pyreneeën ha Filips IV van Spanje zyn dochter, Maria-Theresia van Spanje, moetn beloovn an Lodewyk, die heur nog mo drie doagn kende en ze klapte gin woord Frans. Ze trouwdn de neegnstn juni 1660 in Saint-Jean-de-Luz.
Z’haan zes jounges die ollemolle, uutgenoomn de krôonprins, jounk stiervn:
Jounges mè zyn maîtresses
Mè zyn maîtresses haad ie zestien of zeevntien jounges, woavan dan der achte erkend woarn.
Mè Mademoiselle de La Vallière: Mè Madame de Montespan:
Lodewyk XIV is als machtspoliticus styf bekwoam gewist en Frankryk kwam ounder hem ’t grotste ryk van ’t continent.
Je wierd ipgevolgd deur e regent vo zyn achterklêenzeune Lodewijk XV van Frankryk. Omdat ie zo lange geregeerd haad woarn zyn eign zeune en zyn klêenzeune ol gestorvn. De twi volgnde keuniengn woarn veel minder sterk en 74 joar achter zyn dôod zoudt ‘t Ancien Régime by de Fransche Revoluusje instortn.
Noordelik West-Vlams
Noordelik West-Vlams is de toale die geklapt wordt in de streke van De Polders en 't Houtland ten oostn van den Yzer.
't Noordelik West-Vlams tegoare mè 't Westelik West-Vlams van de Westhoek wordt ook Kustwestvlams genoemd, omda vele van de toalkenmerkn bewoard zyn uut ’t dialect van de Saksn, de Kustwestgermoansche voksstamme die binst de Germoansche volksverhuuziengn in de vierde en vuufde eeuwe Vloandern koloniseerde.
Ystyd
thumb|300px|Varioaties in temperateure, CO2, en stof van de Vostok yskern over de latste 400,000 joarn Een ystyd of glacioatie is e geologisch tydvak woarin dat er yskappn vôornkommn.
Noordelik West-Vlams
Lange aa
In 't Kustwestvlams (Noordelik en Westelik West-Vlams) is d'oorsproenkelike lange aa dikwils bewoard gebleevn vó bepoalde medeklienkers: p/b/f/v/k/g/m, bvb. gaapn, kave, maakn, draagn, kraam. In 't Continentoal West-Vlams is dat assan verdoenkerd noa goapn, koave, moakn, droagn, kroam. Vó d'andere medeklienkers is de aa in heel West-Vloandern verdoenkerd noar oa, moar ook hier is ter e verschil tusschn 't Kustwestvlams: woater, kwoad, koas, stoan en de tweeklank in 't continentoal West-Vlams: woaëter, kwoaëd, koaës, stoaën.
Klienker in woordn lik gras, vers
D'oorsproenkelik korte e vó r + t/d/s/ is in 't Kustwestvlams soms a gewordn (gas, vas). In 't zuudoostn is de e bewoard gebleevn (ges, ves). In al die woordn valt de r vó de s weg in heel West-Vloandern.
Ystyd
Pleistoceen Ystyd
Gedeurende d'ystydn was West-Vloandern wel nie deur ys bedekt, moa 't was hier toch deftig koud, en hêel d'omgevienge was toendra. Boovn de gletsjers was 't er een constant hogedrukgebied, en van doaruut kreeg West-Vloandern veel nôordenwiend da stof en zand vanuut den (droge) Nôordzee bloasde. 't Is doavan dat 't grotste dêel van West-Vloandern mè zand of lêem is bedekt.
Noordelik West-Vlams
Klienker in woordn lik moe, koe
De woordn moe en roe kommn van 't Middelnederlands moede en roede. Deur 't wegvalln van de d kwoamn der in 't West-Vlams twè uutsproakvariantn. 't Kustwestvlams hield de doffe e die met de oe versmoltn is toet e tweeklank: moeë, roeë. In 't zuudoostn is de e ook weggevalln en zeggn ze moe en roe lik in 't AN. Andere woordn, woa dat er gèn combinoasje d + doffe e kwam achter de oe, zyn gevolgd. Azo klappn Kustwestvloamiengn van e koeë en e schoeë en de continentoaln van koe en schoe.
Verkleenachtervoegsel -tje tegenover -ke
't Middelnederlands verkleenachtervoegsel -kyn, da loater evolueerde noa -ke, is alleene in 't continentoal West-Vlams bewoard gebleevn: toafelke, apke, boomke. In 't Kustwestvlams is d'oude k-klank nie bewoard. Doar is 't toafeltje, aptje, boomtje.
Werkwoordvervoegienge: ik zyn/ik doen tegenover ik ben/ik doe
In 't Kustwestvlams wordt in d'eeste persoon enkelvoud de zelfste vorm gebruukt lik in d'eeste persoon meervoud: ik zyn, mynder zyn en ook ik doen, ik werkn, ik sloapn, ik weetn, ik goan. Dat is e loatmiddeleeuwsche vernieuwienge, die verzekers vanuut 't Brugs over heel 't West-Vlamsche noordn verspreid is en ook over meer westelik geleegn steedn lik Nieuwpoort, Veurne, Yper en Poperienge en vandoar ook noa de meer landelik geleegn plekkn. De zuudoostelike dialectn houdn, juste lik 't Oost-Vlams, d'oorsproenkelike teegnstellienge enkelvoud-meervoud in ere. Doa zeggn ze ik ben(ne), ik doe, ik werke, ik sloape, ik weete, ik goa.
Ystyd
Pleistoceen Ystyd
Hoe dat 't leevn olhier deruut zaag gedeurende 't Pleistoceen weetn we nie direct omda me gin fossieln van die periode gevoundn hèn, moa overbluufsels die vanup den Doggerbank upgevist zyn geevn wel een idee van wat dat 't moe gewist zyn.
Oudere Ystydn
Veel verder in de prehistorie zyn der nog goed gedocumenteerde ystydn van 't Ordovicium (465 - 440Ma, mè poolkappn over de Sahara) en 't Carboon (300 - 270 Ma, mè poolkappn over Zudelik Afrika), mor omdat Avalonia ton dichter teegn den evenoare laag, zyn d' er doavan gin spôorn nageloatn in West-Vloandern.
Nog verderweg, in 't Precambrium is 't er een periode gewist tussn 800 en 700 Ma woa dat 't erup trekt dat de hêle eirde ounder 't ys zaat. Die periode is over 't olgemêen bekend as de "Snowball earth" (snêeuwboleirde).
1893
1890 - 1891 - 1892 - 1893 - 1894 - 1895 - 1896 't Joar 1893 is 't 93e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Regio Biobío
thumb|right|245px| Koarte van regio Biobío De regio Biobío (in 't Spoans: Región del Biobío) is één van de 15 regio's van Chili met 2,04 miljoen inweuners in 2010. 't Wordt ook wel den achtste regio genoemd (angeduud me 't Romeins cyfer VIII). Den hoofdstad is Concepción. De regio grenst an de regio Maule (VII) in 't noôrdn, Argentinië in 't oôstn, de regio Araucanía (IX) in 't zuudn en de Stilln Oceoan in 't westn.
Provinsjes en gemeêntn
De regio Bío-Bío bestoat uut vier provinsjes en 54 gemeêntn:
De Río Biobío is de gekendste riviere.
1572
1569 - 1570 - 1571 - 1572 - 1573 - 1574 - 1575 't Joar 1572 is 't 72e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Kerkgebouw
E kerke is e gebouw woa dan der by de christenen messn deuregoan. Bykan ieder prochie in West-Vloandern het e kerke, sommigte zest mêer.
Basilieke
Basilieke es nen eretitel van sommigste katholieke kerkn.
Collegioale kerke
E collegioale kerke of kapittelkerke es e kerkgebouw woa da 'n zetel van en kapittel stoat. En kapittel es e college van kanunnikn. Kapittels moestn zorgn vo d'uutvoerienge van 'n bisschoppelikkn macht up lokoal niveau.
De Fransche Revoluusje hèit de kapittels upgeheevn. Achter 1800 zyn der nog ollene kathedroale kapittels herupgericht gewist.
Decanoale kerke
Decanoale kerkn zyn d'hoofdkerkn binn en decanoat. Decanoatn zyn 't kerkelik besteursniveau tusschn bisdommn en prochjes, en bestoan uut e reke prochjes. 'n Geestelikkn da an 't hoofd stoat van en decanoat noemn ze 'n deekn.
Dom, domkerke
Es synoniem vo kathedroale. In België es da woord nie gebruukt, in Holland wel.
Lodewyk Maekeblyde
Lodewyk Maekeblyde (Poperienge, 24 moarte 1564 - Delft, 17 ogustus 1630) wos e poater jezuït uut Poperienge die stichtelike werkn schrêef in e periode da 't katholicisme vele teegnkantieng krêeg.
Kerkgebouw
Dom, domkerke
In Duutsland es Dom nie osan 't zelste lik kathedroale. Sommigste kerkgebouwn krygn doa de noame Dom omdan ze zo groot zyn.
Lodewyk Maekeblyde
Zyn leevn
Lodewyk Maekeblyde wos de zeune van 'n burgemêester van Poperienge. E goenk van 1579 tout 1584 na de humaniora in Sint-Omaars. E studeerde twi joar filosofie in Dowaai. In 1586 traad 'n in by de jezuittn. Achter twi joar novice te zyn in Dôornik studeernde Latyn en Grieks, were in Sint-Omaars. Doa lei 'n in 1588 zyn geloftn of. E gaf lesse in Brugge en Yper, en e goenk van 1595 tout 1599 theologie goan studeern in Leuvn. In 1600 wos 'n rector enoemd in Winoksbergen en in 1604 in Yper. Van 1605 tout 1606 wos Maekeblyde predikant in Antwerpn, en doarachter in Scherpeneuvel. Van 1608 of wunt'nde in Gent. In 1611 goenk Lodewyk Maekeblyde na Delft: e kwam missionoaris in Olland. Dat wos ni evident, want in dien tyd woarn de katholiekn - en de jezuitn zekers ni - doa ni geirn ezien. In 1617 bevôorbeeld kost 'n ollêne moa 's nachts goan preekn. In 1619 wos 'n zelfs anoudn, moar e wos were vry eloatn achter da ze e borgsomme van 600 guldn nereleien. Maekeblyde goenk dôod op 17 ogustus 1630. E legt begroavn in Voorschoten. Op zyn graf stoat er: God maakt hem blijde.
Kerkgebouw
Kapelle
E kapelle es en kleen kerkgebouw da nie van e prochje of ne paster ofhangt.
Lodewyk Maekeblyde
Werk
Maekeblyde wos e typischen dichter van de Contra-Reformoasje. In 1607 vroegen ze nem om e catechismus te moakn vor ol de bisdomn woa da ze Vlams en Ollands klappnde. E schryf gebeedn op rym da je kuste leezn vôor en achter 't eetn; die gebeedn goengn vele joarn mei. Zyn boekn woarn dikkers erdrukt. Zyn klêen cvatechismus wos zelfs in 't Frans vertoald.
Kerkgebouw
Kapelle
Moar e kapelle kut ook en deel van e groddere kerke zyn. E kapelle da round 't koor of ne koorommegank van e kerke ligt, es e stroalkapelle.
Lodewyk Maekeblyde
Erkennieng
In Poperienge is 't er e stroate en e zoale na nem vernoemd. In Olland (Rijswijk) stoat er e Lodewijk Makeblijde College.
Kerkgebouw
Kapittelkerke
E kapittelkerke es e kerkgebouw woa da 'n zetel van en kapittel stoat. En kapittel es e college van kanunnikn.
En kathedroalskapittel es en kapittel da ne bisschop helpt by 't besteurn van zyn bisdom. D'andere kapittels, los van ne bisschop, noemn me collegioale kapittels. De kerke woa da 'n zetel van zuk kapittel stoat, noemn me e collegioale kerke (zie uutleg doa).
Kathedroale
E kathedroale es d'hoofdkerke van e bisdom. In die kerke goat den bisschop voor up d'hoogdoagn. 't Woord kathedroale es ofkomstig van cathedra wuk da Latyn es voe bisschopszetel, dus et kerkgebouw woa da 'n bisschop zynen stoel stoat.
Ook oe't bisdom upgeheevn es, bluuft de kerke heur stoatus van kathedroale houdn. Zo hèi j' in Yper nog osan de Sint-Moartnskathedroale ook ol es Yper sinsn 1801 gin bisdom nie mè.
Munsterkerke
Munsterkerke es de noame dan z'in Holland gebruukn vo zowel kathedroale lik kloosterkerke.
Da es nauwe verwant mè 't Iengelsche minster (West Minster Abbey, Lincoln Minster). Minster es nen anglicoanschn eretitel vo sommigste Iengelsche kerkn, lik da basilieke es vo sommigste katholieke kerkn.
Ook in 't Duuts gebruukn ze 't woord Münster. Da woord es styf g'evolueerd. Nu sloat et in 't olgemeen up e grote kerke woa dan der veel pasters de messe doen.
Zowel munster, minster lik Münster zyn ofkomstig van 't Latynsche monasterium (klooster). Da woord kom j' ook in platsnoamn teegn, lik in Iengelmunster (West-Vloandern), Woasmunster (Oost-Vloandern), Munsterbilzen (Limburg), Monster (Zuud-Holland), Münster (Duutsland).
Parochiekerke
E parochiekerke es 't belangrikste kerkgebouw van e prochje.
Adelaide van Auxerre
Ze was de dochter van Konrad II van 't  Huus Welfn, de zuster van keunienk Rudolf I van Bourgondië, en de moeder van keunienk Rudolf van West-Francië.
7 (getal)
Zeevne of zeven is 't cyfer 7, e natuurlik getal achter zesse en voorn achte. 't Is ôok een priemgetal.
Getalsymbolyk
't getal 7 weird algemêen anzien als het geluksgetal.
1481
1478 - 1479 - 1480 - 1481 - 1482 - 1483 - 1484
Bouwkundig erfgoed in Oudnburg
Lyste van bouwkundig erfgoed in Oudnburg:
29 april
29 april is den 119stn dag van 't joar (120stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 246 doagn tout 't ende van 't joar.
Rolarius
Sage
De reus Rolarius, geboorn in 1324, was den oudstn inweuner van Roeseloare. Je was getrouwd met Carlotta Vulgo en under zeune noemde Opsinjoorke. Ze weundn in ’t Groavnkastêel ip de Mote, ten westn van de Sint-Michielskerke van nu. Van doaruut was Rolarius boas over de scheepvoart ip de Mandel en je beschermde de stad. Zolange dat ’n in Roeseloare blêef wast ’n ounsterfelik. J’oad wel de gruwelike gewente van kindervlêes t’eetn, woadeure dat iederêen benauwd van em was. Da kost azô nie bluuvn deurn en ip den oavend van Driekeuningn inviteerdn de kabouters, de busbeweuners, de reus en z’n menoage ip e fêeste. D’r wierd vele g’eetn en gedrounkn en os de reuzn ounder invloed van vele bier en wyn in sloape gevalln woarn wierdn z’ip boomwoagns geboundn en in de Mandel gesmeetn. ’t Kastêel wierd hêlegans ofgebrand en ôok een grôot dêel van ’t bus ip de Mote. Sedertdien verbouwdn de Roeseloarenoars doa vruchtboare landbouwground.
Batjies
De stoet van de reuznfamilie met de batjies is een vaste folkloristische traditie die ingeburgerd is in de stad Roeseloare. Neffest Rolarius en z’n vrouwe loopn ôok de zunne en de moane mee en verre kozyns en nichtn van de reuzn, die vernoemd zyn noa plekkn en wykn van de stad, lik Rooboart de vismarchang en z’n vrouwe Batavia, tante Babiele met eur dochter Koba van ‘t Fort, en Langemarksgie, de volksvriend. De stoet is een triomftocht van de overwinninge van goed over kwoad.
Orde (biologie)
thumb|150px|De belangrykste taxonomische rangn De orde is e niveau in de hiërarchie van de biologische taxonomie. De orde komt ounder de klasse en boovn de familie. Boovn de orde stoat er soms nog e superorde. Een orde kan ook nog ounderverdêeld wordn in een ounderorde of suborde. Een infraorde is e verdere indêlienge van de suborde.
Rolarius
Batjies
‘t Êerste iptreedn van de reuzn dateert van de kerremesse van 1891. De reuzn danstn ton ip de tôonn van ’t reuznlied:
Orde (biologie)
By plantn, schimmels en protista endigt de latynsche noame van de orde ip –ales.
Rolarius
Batjies
En ’t reuznlied geschreevn deur Sylveer Carlier vo de wykkerremesse van ‘t Sint-Alfonsuskwartier ip 28 juni 1891:
Agnolo Bronzino
thumb|Joenge vint met e boek deur Bronzino.
Agnolo Bronzino of Agnolo di Cosimo di Maiano, mo je wordt ôok Agnolo Tori genoemd, (Monticelli, by Firenze, 17 november 1503 - 23 november 1572), was êen van de belangrykste verteegnwoordigers van ’t Florentynsche maniërisme.
Je was e lêerlink van Raffellino del Garbo en Pontormo.
Van 1530 tout 1533 schilderdegt ie vo den hertog van Umbrië, Guidobaldo von Urbino, in Pesaro.
Were in Firenze, in 1539, werkte Bronzino mee an de decoroatie vo den trouw van Cosimo I de' Medici met Eleonora van Toledo. Deurdan ze zo content van em woarn, wierd ’n in 1540 angesteld ols hofschilder van de Medici’s. In 1545 maktegt ie ’t portret van de vrouwe van Cosimo met under zeuntje Giovanni. Z’n portreitn wierdn anzien ols de mêest verfynde van de 16ste eeuwe.
In 1546-1547 gingt ’n ip reize no Rome. Je bestudeerde doa de schilderyen van Rafaël en Michelangelo en je liet em deur die werkn inspireern.
Bronzino is ’t grotste dêel van z’n carrière actief gewist in Firenze. Zyn favoriete lêerlink was de schilder Alessandro Allori en de periode da Bronzino in Firenze stierf, in 1572, weundegt ie in ’t uus van Allori.
Roekoe
Roekoe wos e online duvemelkersmanagementspel. In't spel krig je en oantal duuvn en die moe je goe ounderoddn zoda ze goe trainn vo beter te presteern in de vluchtn.
't Spel trekt e bitje ip Hattrick, e voetbolmanagementspel. Ezo ester ôok e indelinge in 'klasses' mo die wordn in Roekoe "rayons" genoemd. Iedere weke zyn der 1 of 2 regionoale vluchtn (da werd bepoald deur nen democroatisch verkoozn Rayonleider) vo de leedn van dezelfdn rayon en iermee kundje puntn winn vo et regionoal klassement en ezo kundje promoveern of degradeern. Iedere weke ester ôok nen nationoaln vlucht en ieran kun iedern duvemelker van 'tzelfste land meedoen en iermee kundje puntn winn vo et nationoal joarklassement. Der woarn 3 landn woar da je joe in koest schryvn; België, Ingeland en Olland, mo sinsn d'eriprichtienge kundje joe ollene mo in België mji inskrivvn.
In Roekoe moe je joe duuvn goe soigneern; ge moe ulder voedinge bepoaln en anvulln, personêel anwervn, duvekottn bouwn, 't weer in de goatn oddn, en ge moe der ôok vo zorgn da je financies nie in 't rôo groakn. Ge kun ook duuvn kôopn en verkôopn en ezo kundje redelik vele geld verdienn. En andere maniere vo jun duuvntil uut te breidn es 2 duuvn te koppeln en a je sjanse i komt er achter e poar doagn van gepoep e joungske van.
Doarnoast es Roekoe ôok ne gezellign gemêenschap me vele interactie tussn de leedn.
Ip 22 november 2007 werd beslootn vo Roekoe te sluutn omda 't uut zyn voegn gegroeid wos en 't vo d'ôorspronkelike iprichters ne sleur wos gekommn die te veel tyd paktige. Mo ip 1 oktober 2008 es Roekoe erbegonn mo et oantal leedn es nu wel beperkt, van tyd tot tyd kommn der nieuwe plekkn vry. Ip 3 februari 2009 kreeg Roekoe e vermeldienge in den Humo by 't ounderdêel Linke Boel en sins 8 februari bestoat er Radio Roekoe, nen online radio via live-streaming die verslag uutbringt en liedjes droait bist de belangrykste nationoale vluchtn lik Barcelona. Roekoe es ondertusschn stopgezet gewist in oktober 2009 deur e reke van serverprobleemn en de geminderde motivatie van de iprichters en gamemasters.
Dudstock
Dudstock was e muziekfestival in Dizzêle, woar da mensn noa toe goengn vo de typische sfere en vo de mix an muziekgenres: van Disco over Punk noa PopRock en een bitje Techno. Je kost er groatis kampeern, 't was redelik betoalboar, en d'er woarn oltyd veel groepn van de streke en et land te zien.
Geschiedenisse
Dudstock es ountstoan in 1995, toen da de platselikke KSA ne kêe wat anders wilde dan were ne fuif. In da êeste joar begostn ze me twêe groepkes, moar de joarn derip zyn ze uutgegroeid tot een redelik grôot festival da deuregoeng in de twiddn elft van april, voe 't latst in 2007.
Kroakbêenvisn
De kroakbêenvisn (Chondrichthyes) vormn e groep visn die morfologisch redelyk van mekoar verschiln. Z' èn e skelet die bestoat uut kroakbêen en under vel is bedekt mè tandvormige schubn.
Der zyn mêer of 1000 sôortn woarvan oengeveer 400 sôortn hoain, 600 sôortn rogn en 30 sôortn holocephali (droakvisn).
Taxonomie
Klasse Chondrichthyes
Herman Le Compte
thumb|Herman Le Compte in 1976 Herman Le Compte (Oalst, 26 april 1929 – Knokke, 3 januoari 2008) wos e Vlamschen dokteur en e tv-persôonlikied. Le Compte wos etrouwd me Begga D'Haese, e kunstenoaresse.
Leevn en werk
Herman Le Compte dei humaniora in Oalst by de jezuïetn. At 'n ofestudeerd wos als dokteur, et 'n nem verdiept in de geriatrie. E wilde surtout achteroaln oe da je zo oud meugelik kuste komn. In zyn optiek wos dat deur e masse vitamien te pakkn, iddern dag.
Le Compte kwam in opsproake me de Orde van Geneesheren achter dat 'n beweird adde dat 'n messchiens wel 1000 joar goenk komn. De Orde e nem toen levenslang eschorst.
Toch viel 'n nôois zounder werk; ouk ol omdat 'n styf dikkers op televisie kwam. Soms lik ze zelven: azo wos 'n 'n ênigstn die 2 keirs te gast wos in 't populaire programma Schalkse Ruiters. E wos ouk bekend als typetje van Chris Van den Durpel die Le Compte imiteerde, en doaby beroep deed op zyn typische, nasoale stemme.
Van Zon-zaliger. Door hem-zelf
'''Van Zon-zaliger. Door hem-zelf''' is 't belangrykste werk van de West-Vlamsche schryvre René Vermandere. 't Verschêen vo 't êest in 1907, mo dr woarn ook loatre nog uutgaavn van. In 1910 verschêen dr in Antwerpen ook e vertoalienge in 't Esperanto deur Oscar Van Schoor.
Inoed
De schryvre briengt mê ze moat Jules Peetersen e bezoek an e spierietiestnvergoadrienge, maar voltr deur verveelinge in sloape, achtr datr zoendre rezuultoat geprobeerd was de oovreleedn bakkre Van Zon te doen iproepen. Y begunt te droomn van spookn en Van Zon verschynt an êm en y vertelt veele zoakn uut 't verleedn, in 't byzoendre oe datr toegienk ip zyn sterfdag toe en mê zyn begroavienge. Zjuuste ip 't moment da de pit gevuld wordt deur de dôogroavre wordt de schryvre wakkre gemakt deur ze moat vo nor uus te goan.
Beôordêelienge van 't werk
't Pas verschêen boek was van den êeste kêe uutverkocht. 't Krêeg e gunstige beôordêelienge. Professor Lecoutere, verslaggeevre van de Vuufjoarliksche Wedstryd van de Needrelansche Lettrekunde schrêef : "'t Is e boek vul humor en leevnswyseid. De uutdrukkienge, toale en styl verdienn veele lof en ze passn êeste klasse. Van Zon sprikt de spriengleevnde toale van 't volk, mê ze kernachtige spreukn, frissche beeldn en schildrachtige zegswyzn. Van Zon-zaliger is de uutdrukkienge van e scherp deurvoelde leevnsviezje... 'n echt kunstwerk. E grôote kunstenoare is y die ip zuuvre menschlikke gedachtn en gevoelns e niew licht lat voln, da ze verjoengt en weere genietboar makt...Doaby, Van Zon-zaliger is e gezoend boeksje, uut zeedlik oogpunt oenberisplik...'t Boeksje ku veele goed stichtn en 't wordt doarom warm anbevooln. Doarom ook go de studeernde jeugd dr veele by lêern, lêern schryvn in 'd êeste plekke, en zoen ze moetn 't werk lik prysboek uutdêeln..."
E verwestvlamst proevertje
''Ort, ort, de klokkn luujn nu vo Van Zon. Hêel ze leevn ên z' êm dôodgezweêgn, moa pas ligtn versleegn, of mê drien teglyk verkoendign ze zyn needreloage. Nu êest verstoend 'k ik undre liedje, en 't verwoenderde myn datr mê drie nootn zoveele ku gezeid wordn. "Doar istr e mensch gestorvn, galmdn zydre, en gydre allemalle die nog aan 't dooln zyt ip eirde, go me wiedre zjuuste glik den deezn, ip e kêe beziengn. Seedrt damme wiedre ier angen, êm aa tien kêers de stad leeggebamd. Uuze stemme smyt de verschrikte roavn lik stikkn rowe oovre de kerke en d' uuzn. Luustert, luustert nor uus, vôo dawe je 'n eign uutvoart luujn. Niemand kut uus oentvluchtn. Uuze mêestre is ook de djoenn en de dôod leeft langst van al." Lik of dat nog te kloar zoe zyn in myn smol kotje, wierdr e zwart loakn oovre gewoerpn, woarip da ze guldngrôote zèèvrn troan gebleit adn. 'Lienks, êern!' kloenk 't kort en gebiednd lik e bevel, de stemme van de lykbiddre an dedeeze die oovre myn zulle giengn. Discipliene in de rangn oedn was 't ordewoord. Voo myn zwart beklidde deuregat stoend de stroate vulgepropt mê menschn. Bykans iederêen no wiens begroavienge 'k zoen gegoan zyn, ad undre eure geslêegn vôo 't myne, brochtn myn e latste bezoek en verdroengn mekoar vor in de rowkaamre te meugn kommn. Vo te getuugn van undre verdriet, lein z' e gedrukt kartje neere in e grôote zèèvrn schoale...''
1630
1627 - 1628 - 1629 - 1630 - 1631 - 1632 - 1633 't Joar 1630 is 't 30e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Helene Fourment in heur trouwklêed, geschilderd deur Rubens (1630)
Westkapelle (Frans-Vloandern)
Westkapelle (officieel: West-Cappel, Nederlands: Westkappel) is e gemêente in de Fransche Westhoek, in de Nord, regio Nord-Pas-de-Calais. De gemêente telt e goeie 500 inweuners.
D'omliggende gemêentn zyn:
Bouwkundig erfgoed in Westkapelle
Lyste van bouwkundig erfgoed in Westkapelle:
Piano's Maene
thumb|Logo van Piano's Maene Piano's Maene uut Ruuslee es en bloeiende muziekinstrumentenzoake die begost es kort vôa den Twiddn Weireldôorloge deur de familie Maene. Chris Maene is vô de moment de zoakvoerder.
Chris Maene
Oas kiend wos Chris oal bezig me klassieke muziek, je bouwde oals tie 16e woas zyn eerste klavecimbel.
Chris es gekwêekt in de muziekweireld en et e passie voa klavierinstrumenten. Je zelve e Steinway vleugel -Kitchenpiano ut 1836- achtergemakt (jet er 3 joar an gewerkt), e tydje geleden stound tie in 't concertgebouw van Brugge. J'is bekend van Moskou toet an New York en van Parys toet in Sydney.
Maene Pianodistrubutie n.v.
't Is e bedryf dat al 60 joar bezig is met de pianoverkôop. 't Goat ier over e familiebedryf, der werken 40 menschen.
Piano's Maene is sedert 1998 den officiëlen invoerder (van de piano's) vo België van Steinways & Sons ut Hamburg. Achter me ruze drie joar is Maene e goeie Steinway partner gewordn. Sedert 2002 zyn ze allêeninvoerder vo België.
Maene - Douterloigne B.v.b.a.
Dien B.v.b.a., in 1974 ipgestart deur Chris Maene en zyn vrouwe, es gespecializeerd in de echte reconstructie en bouw van oude instrumenten. Sedert 1974 bouwt de B.v.b.a replicas van istorische pianofortes van bouwers lik: Graf, Walter, Streicher… Deur de internationoale reputoatie van het "Chris Maene atelier" stoan er al fortepiano's over hêel de weireld: Conservatoire National Supérieur de Parys, National Opera of Finland, Hong-Kong Academy for Performing Arts, Cornell University te New-York, Sydney- en Perth University, Juilliard schole te New-York,…
Z'ein ôok en sterke reputoatie vô clavecimbels en olle sorten klavierinstrumenten, lik puuporgels.
Me ulder stilkennisse zyn ze natuurlik ôok goe vô restoroaties, stemmiengen, expertiezes en occoazies.
Maene Pianorent n.v.
Die ofdêelienge stoat in vô verhuur of leasing van piano's an privépersônen. Ôok voe grôte concirs kunnen ze de juste piano inzettn.
Boeschepeberg
De Boeschepeberg (Mont de Boeschèpe) is een heuvel in Frans-Vloandern teegn Boeschepe, en dichte teegn de Katsberg.
Piano's Maene
Under lokoaties
Z'en gebouwen in Ruuslee, Brussel en Gent. Doar stoan der reekn mè buffetpiano's, vleugelpiano's en digitale piano's. Oal de grôte merken ku je doa vienden (Steinway& Sons, Boston, Essex, Kawai, Shigeru-Kawai, Yamaha, Petrof, Pleyel, Erard, Sauter, Seiler, Ritmüller, Samick, Young Chang en Callmann).
Boeschepeberg
Wielrennen
De Boeschepeberg is een hellienge die mêerdere kêern is beklommn in Gent-Wevelgem, en in 1993, 1994 en 1995 zels twê kêern.
Piano's Maene
't Museum
Buten e reekse winkels et Piano's Maene ôok e museum (da ligt ôok in Ruuslee). Z'en e collectie van antieke en zeldzoame klavierinstrumenten. De verzamelinge bestoat ut under andere e Hans Ruckers klavecimbel ut 1692 en e fortepiano's van Graf, Tomkinson, Wachtl, Pape, Longman, Clementi, Stöcker, Worning, Bösendorfer, Erard, Steinway &Sons, Pleyel,…
Je ku goan kykn no die instrumenten, moa je moet êerst en afsproake maken.
Poater Lievens
Leevn
In 1876 wos Constant Lievens den twiddn in de retorica van 't Klêen Seminoarje in Roeseloare, by paster-lêroare Hugo Verriest. Den êesten wos Albrecht Rodenbach.
Je wilde paster worden, gienk eest vôort lêern in 't zelfste Klêen Seminoarje en toen in september 1877 noa 't Grôot Seminoarje in Brugge vo theologie te studeern. J'a geirne Jezuïet-missionoaris geworden en doavoorn giengt ie noa 't novicioaat in Drongen.
Den 22 oktober 1880 leit ie z'n klôostergeloften of. Dezelfsten dag nog pakt ne den bôot in Ostende vo noar India te reizn. In India lêert ne vôort vo paster en in 1883 wierd ie in Calcutta paster gewyd. Je blêef doa toe 't ende van 't joar lesse geevn. Calcutta wos 't centrum van de misje van West-Bengoalen en Lievens wierd benoemd vo de misje van Chotanagpur. In 1885 giengt ie noa Torpa woa dat ie probeerde entwa te doen vo d' ôorsproenkelikke bevolkienge die uutgebuut wierd. Je makte under surtout duudlik da ze up under rechtn moestn stoan. Da zorgde nateurlik wok vo hêel wa wryviengn, moa je liet em nie doen en wos oenvermoeiboar.
In 1891 krygt ie 't ôorn dat ie an de tèrienge lydt. En zyn lyfspreuke es nie vo niet "Vier moet branden", want achter twêe moanden rust, kêert ie ol were noa Ranchi vo vôort te werkn. In 1892 kêert ie were noa België vo te probeern te geneezn.
Je goat doad de 7 november 1893, nog moa 37 joar oud. thumb| Beeld van Poater Lievens in Môoslee deur [[Josuë Dupon]]
Standbeeld
Sichten 1929 stoat er up de mart van Môoslee 'n stanbild van Poater Lievens up zyn peird met 'n kruusbild in zyn andn en nen Indiër geknield d'ervôorn, die wil gedopt wordn.
Anekdote: in Slyps zeggn ze da Lievens Môoslee vôrenstelt en da dienen Indiër Slyps es, die up zyn knien mag zittn vo Môoslee vo ntwodde gedoan te krygn.