cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolloard (scheepvoart)
De bolloard is ofgeround van vorm vo 't verslytn van de kabels tegen te goan. En omda ze nie zoun loskommn het de bolloard e dikkere kop an de bovenkant of uutstekende pinn. De noame is verzekers een ofleidienge van 't Middelnederlands bolle, boomstronk. Da verkloart ook de West-Vlamsche noame bolloard vo gekapte boom.
Rose McGowan
Carrière
In 2001, achter e poar kleine rolletjes, lik de kleine rolle in de worstelfilm 'Ready to Rumble', kreeg Rose de rolle van Paige Matthews in de hitserie 'Charmed', ter vervangieng van et hoofdpersonage van Shannen Doherty, achter da ze ountslag'n wier in de show. Rose et er in bluv'n spel'n toet da de show gestopt wier, in 2006. Ze kreeg een aanbod voe producer te zyn vant latste seizoen, mo ze zaag da nie zittn.
Cowboy Henk
thumb|Herr Seele in 2010 Cowboy Henk es e stripfigeurtje van Herr Seele en Kamagurka, die olle weke in de Humo komt.
Rose McGowan
Carrière
In meie 2005, speelde ze actrice/zangeresse Ann-Margret in Elvis, e mini-serie over et lev'n van Elvis Presley. Da zelfste joar spraak ze de tekst van femme fatale Tala in voe et PlayStation 2- en Xboxspelletje 'Darkwatch'.
Bolloard (scheepvoart)
thumb|left| Bolloard
Cowboy Henk
Zyne kop stoa in 't grôot, begroei mè plantjes, ip 't ronpunt an den E17 tussn Zwevegem en Kortryk. Doavôorn stound ie an de stoatie van Kortryk.
Henri-August De Bruyne
thumb| 't Monument van Lippens & De Bruyne ip de Zêedyk in Blanknberge Henri De Bruyne (Blanknberge, 2 februoari 1868 - Kasongo, 1 december 1892), was e West-Vlamsche sergeant die round 1890 vertrok noa Kasongo (Congo), woa dat 'n lutenant Jozef Lippens most bystoan die doa resident was. In dien tyd was da gebied e privé-kolonie van keunienk Leopold II, ounder de noame Congo-Vrystoat.
In 1892 hen ze e leger uutgezoundn vo de commerce van sloavn in Congo an bandn te leggn. De zwarte, ounder leidienge van de Arabische sultan Sefoe, kwoamn in ipstand teegn 't blank gezag en paktn de twè militairen gevangn. Deurda Lippens ip da moment styf ziek was, most De Bruyne ounderhandeln tusschn blank en zwart, moa Sefoe krêeg zyn gedacht nie. De Bruyne krêeg nog de keure vo weg te vluchtn, moa je wilde zyn vriend en overste Lippens nie in de steke loatn. In december 1892 zyn ze tegoare vermôord.
Rose McGowan
Carrière
Rose goje kunn'n zyn in Quentin Tarantino]]/[[Robert Rodriguezs 'Grind House', die normaal gezien uut ge kom'n op 6 april 2007. Ze got ook voorkom'n in de aankom'nde Brian de Palma-film 'The Black Dahlia'.
Bolloard (scheepvoart)
Varia
thumb| "De Bollaard" in [[Blanknberge]]
Henri-August De Bruyne
Monument
Ip den dyk van Blanknberge stoat 't Monument van Lippens en De Bruyne, herinnerienge an uus kolonioal verleedn.
In Blanknberge is ter ook e Sergeant-De-Bruyne-stroate.
Rose McGowan
Model
Rose McGowan was et gezicht van een Amerikoanse kler'nbedrief van 1998 toet 1999. Ze was ook e model voe et Henry Macini tribute-album 'Shots in the Dark', da gereleased is in 1996.
Voe de reste et Rose McGowan ook nog op massas covers van boeksjes geston, lik Seventeen, Interview, Maxim en GQ. Ze et ook nog in de sexieste vrouwen-liesten geston van Maxim, FHM en Stuff magazyne.
Wervik
Wervik es e stee in West-Vloandern. D'r weunn à peu près 18.400 inweuners. Wervik ligt langs de Leie die de grenze es mèi 't Franschke. A 'n overkant van de Leie ligt de Franschke gemeente Wervik-Zuud (Frans: Wervicq-Sud). thumb|left|Wervik en de Leie geziene vaneut Wervik-Zuud (F)
Rose McGowan
Privé lev'n
Rose McGowan stoat er bekend voren da ze geweldoadige personages speelt. Vooral deur de film 'Devil in the Flesh', woarin da ze e seriemoordenoar en stalker speelt, die nog op de middelboare schole zit. In één wreed geweldodige scene vermoorde ze eur grootmoeder met eur eigen stoksje. Ze aat e wrèèd open reloasje met Marilyn Manson voe 5 joar lange, en is vele met em in 't openboar en up evenementn verschen'n in uutdagende kleers, lik et "klèèdje" da ze zelve ountworpen aat voe de MTV Music Awards van et joar 1998. Achter twèè joar verloofd gewist te zien, beëndigt Rose de reloasje deur wegen's "levenstiele verschill'n". Dorachter et ze nog reloasjes get met acteur Kip Pardue, TV personaliteit Ahmet Zappa en David Zinczenko, van Men's Health Magazyne.
Wervik
Geschkiedenisse
Wervik es bykan d'oodste stee van Belzjik, z'es in olle gevol oudder dan Toungern. In 1968 hèin z'hunder 2000-joarig bestoan gevierd, moa in 1992 hèin ze lanks de Leie restantn gevoundn van e Keltische nederzettienge van round 450 v.C. Wervik es dus van Keltischn oorsproung da in dien tyde Viroviacon noemde, wuk da wil zeggn plekke van Virovios. Dienen Kelt wos verzekers en bekend stamhoofd da doa toun wunde. thumb|left|200px|Beweuners by hunder kapot geschkootn heuzn, mei 1916 De Romeinn hèin de Keltische stadsnoame gelatyniseerd tot Viroviacum en z'hèin zynder in Wervik ne legerpost g'installeerd. 't Es doamei da 'n heirweg Boulogne-Kassel-Toungern ook lanks Wervik liep. Oen z'an 't bouwn zyn, vin ze nu nog dikkers restantn van eut dienen tyd. Sommigste geschkiedkundign peinz da d'r up de Sint-Moartensplekke ne Romeinsn tempel ter ere van hundern oorlogsgod Mars moe gestoan hèin moa zekers en es da nie. In olle gevol wos Wervik en belangrikke plekke vo de Romeinn.
't Middeleeuwsche Werveke kende eur bloeiperiode ounder de Bourgondische hertoogn. Ze kreeg in dien tyd heur magnifieke Sent-Medoarkerke die ofgewerkt hèit gewist round 1440. Albrecht en Isabella hèin Wervik in 1608 bezocht en z'hèin zynder gezei dat er in heel Vloandern gin schkondere kerke te vin wos.
Rose McGowan
Privé lev'n
Rose weunde overtyd in Seattle, mo momentèèl weunt ze in Los Angeles. Op e bepaald moment aat ze wreed last van dwangneurose. Noda ze zelve aangerand gewist is, et Rose discussjes over da ounderwerp op universiteiten geleid.
Wervik
Geschkiedenisse
D'r was toun ook en bloeiende textielindustrie en textielcommerce. 't Bewys doavan es et Kuerbouc van Werveke eut de vichtiende eeuwe mèi reglementn (keuren vander draperie) die de wevers moestn volgn. Dienen boek ligt nu in Leidn in Olland. Verzekers dan Wervikoansche calvinistn hem hèin meigepakt na doa oen ze zynder wegtrokkn van hier binst 'n Tachtigjoarign Oorloge.
Rose McGowan
Privé lev'n
Rose is zot van Boston Terriers en een activiste voe under. Zet er zelve twèè, Bug en Fester, en zet persoonlek gedoneerd an verschill'nde Boston-reddieng'n. Azo et ze ook eur moatn overtuugd voe te doneren an et Boston Terrier Rescue Net. Et BTRN zegt: "Achter da Rose McGowan eur moatn Bug en Fester gezien en zot van under geword'n zien, en eur moatn genereus gedoneerd. Et is een opmerk'leke biedrage, dat de Bostons goed gon elp'n."
Wervik
Geschkiedenisse
In de loate middeleeuwn woarn d'r halln round 'n Vrydagmaart. Wervik hèit nu nog osan en middeleeuws stroatnplan.
Antoine Brice
thumb|350px|Têekenienge van Antoine Brice gegraveerd deur Antoine Cardon: Trôost van d' Ôostnryksche monarchie by de dôod van keizer [[Leopold II (HRR)|Leopold II]] Antoine Brice (Brussel, in dien tyd d' Ôostnryksche Nederlandn, 26 meie 1752 – Brussel 23 januoari 1817) was e Belgische kunstschilder.
Wervik
Geschkiedenisse
De 16e en 17e eeuwe woarn vo heel euze streke regelrechte rampjoarn, ook vo Wervik. Deur de vele oorlogen dan de Spanjoarn by eus eutvochtn tegen de Franschke en tegen d'Ollanders viel d'economie bykans helegansn stille. Wervik hèit meer dan e kee in brande gestookn gewist, en e groot deel van d'inweuners (round de 90% !) goenk goan vluchtn. Voorol na Leidn en Haarlem in Olland, want vele Wervikoan an hunder bekeerd tot protestant of calvinist en woarn hier achtervolgd deur de styf katholieke Spoanschke bezetters.
Rose McGowan
Muziek
Wannèèr da ze me Marilyn Manson vrijde, et ze sam'n met em in de videoclip van em ze liedje 'Coma White' gespèèld en et ze ook achtergroundzangeresse gewist voe em ze liedje 'Posthuman'. Alletwèè die liedjes zyn te koop op Marilyn Manson's album 'Mechanical Animals'.
Proosse
't Proosse of meer officieel de Proosdie van Sint-Donaas was e kerkelikke heerlikeid omdat 't in leen gegeven was an ne geestelikken hoge piet, de proost van Sint-Donaas. D'oudste vermeldinge van de wet en de redenaars van dienen heerlikeid dateren van 1067.
Rose McGowan
Muziek
Rose et ook gezoengen op et liedje 'Superfabulous' van BT, van z'n album 'Emotional Technology'. Et liedje et in films gewist, ounder andere 'Win a Date with Tad Hamilton' en 'Raising Helen'. Et stot ook op de latste 'Charmed'-soundtrack cd.
Proosse
't Proosse bestound uut een hele reke enclaves met nen eigen wet in Brugge, en binn de kasselryn van 't Brugse Vrye, Veurne, Sint-Winoksbergn, Broekburg, Kassel, Belle, Rysel, Kortryk, en den Oudburg van Gent.
Wervik
Geschkiedenisse
Doa kwam moa beterienge in mèi 't Verdrag van Utrecht in 1713. An 'n enen kant wos da e goe zoake want dat hèit euze streke vrede gebrocht, moa an 'n andern kant wos da vree slicht vo Wervik. Want in da verdrag kwoamn de Spoanschke Nederlandn nu toe an d'Oostenrykers, en hèin ze toun gedecideerd vo de grenze tusschn 't Franschke en de vanof nu Oostnryksche Nederlandn up de Leie te leggn, twistn deur Wervik! 't Noordelik deel (boven de Leie) es Oostenryks gekommn, 't zeudelik deel (ounder de Leie) gounk vo goed na 't Franschke en es nu Wervik-Zuud. In heel Europa zyn d'r moa 2 steedn die zo letterlik in twee stikkn geschid hèin gewist: Wervik en Koomn, dat er vlak neffers ligt.
Rose McGowan
Muziek
Rose et ook e liedje geschrev'n en ingezoeng'n genaamd 'Protection' wat da in eur film 'Strange Hearts' is gekom'n in 2001.
Wervik
Toebak
De streke stoa bekend voe heurn goein toebak. Ol in 1650 wos Wervik en belangryke stee vo 't kweekn van toebak.
Proosse
't Proosse had een leenhof en e vierschare, olle twee met zeven schepens. Da leênhof ressorteerde ounder de Wetachtige kamer van Vlaandern, en had vuuf oundergeschikte leenhoven. De vierschare bezat zowel hoge, middele als lege rechtsprake. In criminele zaken was ze bevoegd voe d'uutsprake en voe d'uutvoeringe van kapitale vonnissen (dôodstraffen dus).
Antoine Brice
Antoine Brice was de zeune van de schilder Pierre-François Brice (1714-1794) die werkte by d' entourage van landvoogd Karel Alexander van Lotharingen. Zyn eign zeune Ignace was ook kunstschilder.
Rose McGowan
Muziek
Rose et in de videoclip gespeeld van 'Yoo Hoo' van Imperial Teen Music, e liedje voe de 'Jawbreaker'-soundtrack.
Proosse
Bronne
VANDERMAESEN, M., Overzicht van de archieven en verzamelingen van het Rijksarchief te Brugge, Archiefvormers in de gerechtelijke arrondissementen Brugge, Ieper en Veurne, deel I, Archieven van overheidsinstellingen tot 1795, uutgegeven deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2001.
Rose McGowan
Muziek
In de 'Charmed'-episode 'Sense and Sense Ability', et Rose in rolle e stiksje van 'Fever' van Peggy Lee gecovered.
Nu da 'Charmed' afgelop'n is, et Rose gezeit da ze van plan is voe eur eig'n album in te zieng'n. In een interview et ze eki gezeit: "Ik woren ant peizen voe soulliedjes met oedere klank'n in te zieng'n... en kzoen da zyn zittn... moestek meir tyd en."
Antoine Brice
Antoine Brice begost zyn ipleidienge by zyn voader (1771-1775) en je kwam de 5de februoari 1783 mêester by de Corporoasje van Schilders in Brussel. Je volgde in tusschntyd e mêer klassieke ipleidienge an d' Academie vo Schilderkunst, Beeldhouwkunst en Architecteure in Brussel. Je won doar een êeste prys in 1776. Deur die vormienge en deur d' entourage van 't hof van de gouverneur-generoal kwamt ie den officiële schilder van d' aristocratische kriengn in Brussel ip 't ende van 't Ôostnryks Regime. Azo kwamt ie ook professor an d' academie van Brussel en je gaf lesse in klassieke kunst en de principes van 't têeknn.
Wervik
Toebak
Nu komt 98 % van den Belschn toebak eut Wervik.
Bezienswoardigheedn
thumb|De Sent-Medoarskerke vanof de brugge noa [[Wervik-Zuud]] thumb|Den Briekenmeuln neffers 't Toebakmuseum thumb|Zicht up Kreuscheke
Deelgemeentn
Gilwe es d'enigste echte deelgemeente van Wervik. Kruuseke (Werviks: Kreuscheke, Nederlands: Kruiseke) es e landelikke Wervikse parochie holverweuge Wervik en Beseloare.
Gemeentn die round groot-Wervik liggn: thumb|300px|left|Wervik en 't omliggende. De gève plekkn zyn bebouwde weunkernn.
Werviks
Int Werviks spreekn z'anders dan in Meen of Gilwe. Da komt verzekers omdat Wervik helegasn upgeslootn ligt tusschn mienschn die Frans spreekn, 't es te zeggen tusschn 't Franschke in 't zeudn en de Woalsche Komenoars in 't westn. Hier es e lystje mèi en poar verschkilln.
William Malstaf
thumb| "Verlangen" deur William Malstaf William Malstaf (Stalhille, 1 juli 1940) is e West-Vlamsche kunstschilder en beeldhouwer. Je weunt in Sinte-Kruus (Brugge) woa dat 'n ook z'n atelier et.
Machteld Ramoudt
Machteld Ramoudt (Roeseloare, 24 november 1952) es een West-Vlamsche actrice. Z' es by het grôte publiek bekend gekoomn met eur rolle als Leentje in De Paradijsvogels in 1979, moar eur carrière wos ol in 1973 begun me een rolle in Een vlo in het oor. Ze wos vôorol in de joarn '80 en '90 een veelgevroagde actrice ip den tv.
William Malstaf
Je gienk noa 't Hoger Instituut St. Lucas (1957), d' Hogeschole vo Pedagogie (1960) in Gent,  en d' Academie in Roeseloare (levend model 1962). Van 1962 tout 2000 wast 'n lêroare beeldende vormienge in Brugsche athenea.
Machteld Ramoudt
Polletiek
Machteld Ramoudt es in de gemêenteroadsverkiezingn 2006 ipgekoomn voo Groen! in Roeseloare.
William Malstaf
't Werk van Malstaf is expressief, lyrisch en emotioneel. Je beeldt sterke figeurn uut, in forse zwierige lynn, teegn e dreigendn achterground. De vrouwe is e belangryk thema: allêne, in conversoatie en in reloatie. Je makt ook stilleevns, landschappn, figeurn in interieurs.
1836
1833 - 1834 - 1835 - 1836 - 1837 - 1838 - 1839 't Joar 1836 is 't 36e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Jef Claerhout
thumb|Jef Claerhout (middn) by zyn beeld "Marieke" an de Coupeure in Brugge binst de vierienge van de dertigste verjoardag van de dôod van [[Jacques Brel]] thumb| Peegie ip de Beutermarkt in Roeseloare thumb| Fonske in Leuven Jef Claerhout (Tielt, 29 oktober 1937 - Oelem, 10 ogustus 2022) was e West-Vlamsche beeldhouwer. Je weunde latst in Oelem.
Je makte figuratieve beeldn in metoal en je gebruukte doaby verschillige las-en vervormiengstechniekn. Metoalbewerkienge zat by Jef Claerhout in de familie.
Zyn inspiroasje kwaam van de fantastische histories die zyn grotvoader hem verteldege ost 'n klêne was. Je verwerkte mythologie, folklore, humor en ironie in fabelachtige figeurn, gedrochtn en bêestn, veugels en peirdn. J'hèt ook e dêel mêer realistische beeldn gemakt.
Verschillige van zyn werkn stoan ip publieke plekkn in steedn lik Brugge, Kortryk, Tielt, Knokke, Damme, Roeseloare, Leuvn, Brussel en nog vele mêer.
Kunstwerkn
E dêel van zyn kunstwerkn zyn:
Marieke
't Beeld Marieke verwyst noa 't chanson van Jacques Brel met de zelfste noame. In 1988 liet de burgemêester van Brugge Frank Van Acker 't beeld zettn ip angeevn van journalist en Brelkenner Johan Anthierens. Ip de dertigste verjoardag van de dôod van Brel (9 oktober 2008) ist er e muzikale hulde gewist an 't beeld van Marieke an de Coupeure in Brugge.
1595
1592 - 1593 - 1594 - 1595 - 1596 - 1597 - 1598 't Joar 1595 is 't 95e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Sueevn
De Sueevn of Sueebn (Latyn: Suebi) woarn e groep Germoansche stammn die êest in ’t nôordôostn van Germania, van de Ôostzêe (Latyn: Mare Suebicum) tout an ’t Duuts Middelgebergte, leefdegn. De stammn woarn Marcomann, Quaadn, Hermunduurn, Semnoonn, Langobardn en Alamann.
Julius Caesar, Tacitus en Ptolemeus schreevn over de Suebi.
De grôte volksverplatsiengn en invoasies
In 406 wierd de Reyngrenze overspoeld deur Germoann, Vandoaln, Sueevn en Bourgondn. De Sueevn trokkn no ’t Westn. Ze kwoamn van e gebied ten ôostn van de Elbe en ze leefdn ôok ’n tydje tusschn de Reyn en de Donau. Drie joar lank dwoaldn ze plundernd deur Gallië, ip zoek noar e goeie vestigiengsplatse.
De mêeste stoakn in 409 de Pyreneeën over. Ze wildn under lik de Vandoaln, die ofkomstig woarn van de Poolsche Wisla en de Oderstreke, en de Aloann, die ofkomstig woarn van de nôordelikke Kaukasus en loater van Klêen Azië, in Hispania vestign en ze stichtegn doar e keunienkryk. ‘n Dêel van de Sueevn blêef achter in Saksn en Thüringn, en nog andere hen under gevestigd ip ’t schiereiland Walchern.
‘t Keunienkryk van de Sueevn lag in Gallaecia, nu modern Galicia en ‘t nôordn van Portugal.
Willem-Alexander van de Nederlandn
Willem-Alexander Claus George Ferdinand, keunienk van de Nederlandn, prins van Oranje-Nassau, jounkhêere van Amsberg (Utrecht, 27 april 1967) is siddert 30 april 2013 keunienk van de Nederlandn. Hy is den oudste zeune van prinsesse Beatrix en prins Claus.
Biografie
Krôonprinsesse Beatrix wierd in den oavond van 25 april 1967 upgenoomn in 't Academisch Zieknhuus in Utrecht. Twêe doagn loater kwam prins Willem-Alexander ter weireld. Up vuuf plekkn in 't keunienkryk wierdn noa traditie 101 saluutschootn ofgevierd. Vanof zyn gebôorte wos 't hy twiddn in lyne vo de trôonipvolgienge.
Zyn voader dêed up 2 meie de gebôorteangifte in 't stadhuus van Utrecht. "Me noemn hem Alexander", zei prins Claus over de roepnoame.
Zyn volledige vôornoamn zyn:
Up 2 september 1967 wierd hy gedopt ols lid van de Nederlandsche Hervormde Kerke. Den dôopdienst gieng deure in de Grôte of Sint-Jacobskerke in Den Haag en wierd geleid deur hofpredikant dominee Henk Kater. De peetouders en dôopgetuugn van de prins woarn zyn grôotvoader prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld, zyn grôotmoeder Gösta Freiin von dem Bussche-Haddenhausen, prinsesse (loater keuniginne) Margrethe van Denemarkn, Ferdinand von Bismarck-Schönhausen (1930) en de vroegere minister-president Jelle Zijlstra. Renée Elisabeth Bradbrooke Smith-Röell (1938), e vriendinne van Beatrix, is ook e peetouder. By den dôop wierd de latste verteegnwôordigd deur heur grôotmoeder M.A.E. del Court van Krimpen-van Loon (1891-1983).
Trôonswisselienge
Up 30 april 2013 dêed keuniginne Beatrix trôonsofstand vor heur zeune Willem-Alexander die heur dien dag ipvolgde ols keunienk.
Huwelyk
Willem-Alexander is getrouwd mè Máxima Zorreguieta (17 meie 1971) uut Argentinië en 't huwelyk is up 2 februoari 2002 in de grôte zoale van de "Beurs van Berlage" voltrokkn deur burgemêester Job Cohen van Amsterdam.
Z' hen t'hope drie dochters:
thumb|Keunienk Willem-Alexander, keuniginne Máxima en de prinsesjes Catharina-Amalia, Alexia en Ariane
Kanunnikse
D'hoge rechtsprake wier overgelaten an de vierschare van 't Proosse, mo 't Kanunnikse dei wel de voorounderzoeken. Beroep tegen under vonnissen was meuglik by de Raad van Vlaandern. De baljuw, ounderbaljuw, griffier en ountvanger waren dezelfste lik van 't Proosse.
Bronne
VANDERMAESEN, M., Overzicht van de archieven en verzamelingen van het Rijksarchief te Brugge. Archiefvormers in de gerechtelijke arroundissementen Brugge, Ieper en Veurne. Deel I Archieven van overheidsinstellingen tot 1795, uutgegeven deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2001.
Arrebodem
Arrebodem (Frans: Haubourdin, Nederlands: Harbodem) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentn Sequedin, Loos, Emmerin, Houplin-Ancoisne, Santn en Hallennes by Arrebodem. De riviere de Deule lôopt twèsn deur de gemêente en schêedt Arrebodem ezo in twêe.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sent-Macloukerke in Arrebodem
Kiraz
Kiraz, echte noame Edmond Kirazian (Caïro, 25 ogustus 1923) is e Frans-Armeensche cartoonist en illustrateur. Je werkte in 1959 vo 't Frans tydschrift Jours de France by Marcel Dassault. Je têeknde de humoristische  Les Parisiennes.
Zyn cartoons zyn geweunlyk nie allêene humoristisch, moar ook e tikkeltje stout of erotisch. Sedert 1970 et 'n ook geregeld gewerkt vo Playboy Magazine.
Kassel (Vrankryk)
Kassel (Frans: Cassel) es 'n stad en gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, in't midd'n van de Franschn Westoek. Kassel grenst an de gemêentn Harrevôorde, Stêenvôorde, Terdegem, Sint-Mariakapelle, Oundegem, Okseloare, Boavinkove, Zuudpene en Wemoarskapelle.
Kassel ligt in't Frans-Vlamsche Outland boovn ip de Kasselberg, nen euvel van 176 mèiters ôoge en 't ôogste punt in de Westoek.
Der es ôok e stoasje van Kassel an d'yzerboane tusschn Duunkerke en Atrecht, mo die ligt nie in Kassel zelve, mor in Boavinkove, benee'n an de zuudwestkant van de Kasselberg.
thumb|left|250px|De mart van Kassel mè ip d'n achterground de kerke
Oudeyd
De Kasselberg wos in den loatn Yzertyd ol beweund deur de Menapiërs, e stamme van d'oude Belgn, die der deur zyn strategische liggienge ulder ôofdplekke van maktign. Ip de Kasselberg stound ton verzekers en euvelfort (oppidum in't Latyn). In 53 v.C. wierd'n de Menapiërs versloagn en ounderworp'n deur Julius Caesar en kwam 't gebied ezo by't Romeinsche Ryk. Êenigte joarn derachter, in 30 of 29 v.C. kwoam'n de Menapiërs tegoare me ulder gebeurs de Morienn in ipstand teegn de Romein'n. D'n Romeinschn gouverneur van Gallië Gaius Carrinas ounderdrukte de rebellie en 't groundgebied van de Menapiërs wierd officiël en ounderdêel van de provinsje Gallia Belgica. 't Fort ip de Kasselberg wierd oumgevormd en ernoamd tout Castellum Menapiorum, wa ton ôok d'n ôorsproung es van d'uudige noame van 't stee.
Vanof d'êeste êeuwe n.C. ountwikkelde de plekke em vodder en wierd et 't belangrykste center van hêel de streke tusschn d'Opoalkuste en de Schelde. Kassel wos ôok e belangryk verkêersknooppunt en lag ip een kruusienge van zeevn heirboan'n, ounder and're richtienge Atrecht en Bonen. Da kun je nog olsan schôone ziene ip landkoartn mè da d'uudige boan'n apeupri 't zelfde tracée volgn. Mor vanof 't ende van de derde êeuwe ad de streke ommoar mêer te ly'n deur d'invoazjes van Germoansche stamm'n die teffrente plekk'n plunderd'n en ofbrandigd'n. Kassel wierd in dien tyd versterkt en der wierd ne rink van meur'n round gebouwd, mor da koeste nie elp'n en Kassel verloor oar repuutoasje van regionoale ôofdplekke an't nieuwere Civitas Turnacensium ('t uudige Dôornik).
Middelêeuwn
Achter 't inêenvolln van't Romeynsche Ryk, wierd Kassel en ounderdêel van't Merovingische Neustrië. In de neeg'nde êeuwe ôordigde 't by West-Francië en vormdigde 't en eign gouwe (pagus) ounder de Frankische keunienk Karel den Kletsn. In 864 kwam Kassel in and'n van Boudewyn mè d'n Yzer'n Oarme, d'n êestn Groaf van Vloandern. Bist de vroege middelêeuwn lag Kassel nie vrêe verre van de Nôordzêe, die ton vele verder landinnewoarts gienk dan da nu 't gevol es (ounder and're deur de Duunkerke transgressies), wa de plekke kwetsboarder makte vor anvoll'n oovr zêe. De Vikings profiteerdigd'n doavan en in 880 ein ze Kassel illegansn platgesmeetn. Derachter es't bist de tiende êeuwe erbouwd gewist deur Arnulf I van Vloandern, de klêenzeune van Boudewyn I. thumb|left|200px|Slag tusschn de Vloamiengn en de Fransche by Kassel (miniature uut 1410)
In 1071 wierd iere d'n Êestn slag by Kassel uutgevochten tusschn Arnulf III (oundertusschn ol den neegnd'n groaf van Vloandern) en zyn nounkel Robrecht de Fries mè da ze olletwêe groaf van Vloandern wild'n zyn. Oloewel Arnulf mêer troep'n adde en ie ôok gesteund wierd deur de Fransche keunienk Filips I, wierd Arnulf gedôod en wos't Robrecht die won en achter nog ne kêe vuuf joar gepaloaver mè de Fransche keunienk uutendelyk toch den titel van groaf van Vloandern kreeg. Kassel wierd ierachter ipnief versterkt mèd en burchte en nieuwe stadmeurn die gebouwd wierd'n boovnip de restn van d'oude Romeinsche meurn. In de loate elfde êeuwe wierd Kassel deur 't ipdêeln van de kasselrye Sint-Omoars d'ôofdplekke van oar eign kasselrye Kassel Ambacht en wos zo 't center vo d'administroasje van apeupri fiftig oumligg'nde dorp'n en gehuchtn.
D'n 23stn oest 1328 vochtn de Keirels van Klaas Zannekin bist de Boernipstand ier d'n Twiddn slag by Kassel uut teegn de Fransche. Êerder ad'n de rebelln ol groaf Lodewyk van Nevers buutn gesmeetn. Ze wou'n older machtsboazisse versterkn deur Kassel te bezett'n en't bygelegerde Frans leegr van de keunienk t'attakeern. Oloewel ze in't begun doarin leekn te lukk'n, verlôorn ze van keunienk Filips VI van Vrankryk, nie in't minste ton die versterkiengn kreeg van groaf Willem van Olland en Enegouwn.
In de vuuftiende êeuwe bleef Kassel surtout strategisch e belangryk regionoal stadje binn'n de Bourgondische Nederlandn, ol verschoof 't machtsgebied binn'n de Nederland'n olsmor mêer richtienge mêer ôostelyker geleegn steed'n in Vloandern en Broabant.
Nieuwn Tyd
thumb|right|270px|Kassel in d'n êestn elft van de 17de êeuwe uut de Flandria illustrata van [[Antonius Sanderus|Sanderus]] In de vuuftiende êeuwe wos Kassel en ounderdêel van de Habsburgse en derachter van de Spoansche Nederlandn. Mor vanoaf de zeevntiende êeuwe (en zekers vanof de bezettienge van Artesië deur de Fransche) kwam et olsmor dichter by 't schee'n mè Vrankryk te ligg'n. Zekers ton da Louis XIV ôok de Zuudelyke Nederlandn wou veroover'n vo 't Fransche Ryk uut te breyd'n tout an de Reyn, wierd Kassel ôok e mikpunt vo de Fransche leegers. Ol in moarte 1645 koest Gaston van Orleans (de derde zeune van de vroegere keunienk Hendrik IV en de nounkel van Louis XIV) et ol veroovern mor achter êenigte moand'n wierd et weregepakt deur de Spoansche. In 1658 verdreef Henri Turenne in de contexte van de Slag by Duunkerke twêe regimentn Ierse heurliengn in dienste van de Spanjoard'n uut Kassel. De Fransche koestn et in juli 1676 ounder Louis de Crevant were bezettn en versterktn er de burchte.
't Joar derachter geschiedde uutendelyk o de westkantn van de Kasselberg den Derd'n slag by Kassel (ôok wel de "Slag an de Penebeke" enoemd) ip d'n elfd'n april 1677. 't Fransch leeger ounder François-Henri de Montmorency en Filip van Orleans versloeg der de Nederlandse troep'n van Willem III van Oranje. De slag gebeurde in de contexte van de Frans-Hollandsn Ôorloge, achter da Louis XIV et deur d'Ollanders ingenoom'n Sint-Omoars bezette. Willem zound e leegr om Sint-Omoars t'ountzett'n, mor wierd dus ounderboane versloagn by de Peene o de westkantn van Kassel en verlôor 7000 tout 8000 man in d'n stryd en ôok nog ne kêe 4000 soldoat'n wierd krygsgevang'n genoom'n. Sint-Omoars viel uutendelyk e weke loatr in and'n van de Fransche.
Kassel wierd uutendelyk officiël en ounderdêel Vrankryk deur de Vrede van Neymeegn van 1678 die en ende makte an de Frans-Hollandsn Ôorloge en d'oovernoame van hil Frans-Vloandern deur Vrankryk bevestigde.
Vlams karakter
Oloewel da Kassel ol mêer of 300 joar by Vrankryk ôort, es't nog vrêe Vlams van karakter en uutzichte, wa de plekke in trek makt by toeristn uut Vloanderen, mor ôok by Fransche uut de reste van't land. In 2018 es Kassel nog verkoozn gewist tout favoriete plekke van Vrankryk in't televizje-programma Le Village préféré des Français.
Uutzichte en folklore
thumb|right|200px|Reuze Papa doe zynne toer bist carnaval 't Uutzicht van d'uuzetjes in Kassel (op de mart bevôorbeeld) es typisch Vlams. Ôok an and'r diengn ku je ziene da 't stee mè Vloandern verbound'n wos. In 'n tydde stoegn d'r in Kassel mêer of 20 meulns, nu nog êentje: de Casteelmeulen. Ôok kun je an de meurn of de ruutjes teffrente plakkoatjes of vlaggn ziene mè de Vlamsche Lêeuw ip. Je ziet ip nen deurdeweeksn dag in Kassel somstekêe mêer Vloamsche Lêeuwn of in Vloandern zelve d'n elfstn juli, ol es da in Kassel mêer en uutdrukkienge van ulder regionoal karakter en gin polletiek symbool.
Carnaval es der êen van d'ôogepunt'n van't joar en hil de mart ziet ton zwort van't volk. A ze carnaval viern, goan de Reuzn uut. Ulder reuzn noem'n Reuze Papa en Reuze Maman, en ze wierd'n uutgehoald de zundag vôorn Aschkewoensdag en ip Poasmoandag. Ulder iptreed'n es e hil spel woaby de klokk'n luud'n en de lokoale fanfoare 't Reuzelied spêelt. "Als de groote klokke luidt, de reuze komt uit" zing'n ze ton in't Vlams. In Kassel en ze ôok e tradisje van bal populair's in de zommer en klêenschoalige folkfestivallekes en -concertn, woa der ôok dikkels in't Vlamsch wierd gezoungn.
Radio Uylenspiegel
Radio Uylenspiegel es nen vrye radio uut Kassel die uutzendt in't Frans-Vlams en doamee 't Vlams wilt promootn in Vrankryk. Ze zend'n uut ip 91.8FM
Eetn en drienkn
In Kassel zyn der ôok teffrente kaféetjes, erbergn en restorangsjes woa je typisch Vlamsche kost kunt kryg'n lyk potjesvleesch, karbonoades à la flamande, kiekn in sause van maroilles-koas of dikke palluln vo dessert. Je kunt er ôok lokoale bierkes kryg'n lyk e Reuzebier da in Kassel zelve gebrouwn wierd in de Brasserie du Mont Cassel an de Duunkerkseboane.
Kangoeroes
Kangoeroes (Macropodidae) zyn e familie van buudelbeestn (Marsupialia). De noame 'kangoeroe' wordt gebruukt vo de vier grotste soort'n, moa der bestoan nog e kêe 50 klindere soort'n lyk wallabies, boomkangoeroes, wallaroes en pademelongs. Ze leevn in Australië moa ze zyn ook te viendn in Nieuw-Guinea. D' Australiërs anzien de kangoeroe lik hunder nationaal symbool.
De noame Macropodidae wil zeggn "grootpootign", wat da verwyst noar hunder enorme achterpoot'n. Kangoeroes spriengn on z' under zeere willn verplatsn, en ze loop'n ip vier poot'n vo troage te goan. Ze kunn'n nie achteruut loop'n, moa ze kunn'n wel drie kêes zo verre spriengn of under eign lengte. Ze kunn'n ook zwemmn os 't noodig is. De kangoeroe is e plantneter. Z' eet'n gas, moa sommigte eet'n ook struuk'n.
Kangoeroes zyn buudelbeest'n omdan de wuvetjes under joengn droagn in e speciaal zaksje an hunder lyf.
Der bestoan vier soort'n 'echte' kangoeroes:
Evolutietheorie
thumb|Den Boom van 't Leevn deur [[Ernst Haeckel]] Evolutietheorie is een theorie die een verkloarienge probeert te geevn vô 't ontstoan van 't leevn en van de verschillende soartn bêestn and plantn.
Vôorlopers
Toet an 't ende van d' achtiend' êeuwe peisdn de mêeste mensn dat plantn en bêestn oltyd d' er uut zaagn gelik dan ze d' er nu uut zien. Da was vô dat d' ontwikkelienge van de geologie toogde dat d' êrde veel ouder was dan de zesduusd joar die den Anglikoansen aartsbishop James Ussher haa bereeknd vanuut den Bybel.
Êen van de belangrikste natuurfilosoofn van zyn tyd, George-Louis Leclerc, graaf van Buffon, peisde da wa dê me nu soarten (species) noemn, geweun varioaties woarn die aangepast woarn an under omgevienge. Andere mensn, gelik Charles Darwin zyn grotvoader Erasmus Darwin, speeldn wel met 't idee van wa dan ze ton "transmutoatie" noemdn, mô veel verdr gieng da nie.
Vroege negentiend' êeuwe
thumb|[[Jean-Baptiste Lamarck]] 't Ende van d' achtiend' êeuwe en 't begin vande negentiend' êeuwe zaag d' ontwikkelienge van geologie as een wetenschap, mê mensn gelik James Hutton, William Smith en Charles Lyell. De mensn die den oertyd bestudeerdign, gelik William Buckland en Adam Sedgwick, zaagn wel da 't leevn in den oertyd van tydn veranderd aad, mô da wierd g'explikeerd duer een systêm van uutstervn en scheppienge van nieuw leevn.
Den êeste mens die serieus geprobeerd êt een theorie up te zettn van hoe en wôrom da 't leevn veranderd êt, is Jean-Baptiste Lamarck. In zyn boek "Philosophie Zoologique" van 1809 schreef 't jie da d' omgevienge bêestn en plantn dee verandern, en da 't leevn een drang aad nô groatere complexiteit ("Le pouvoir de la vie" of "La force qui tend sans cesse à composer l'organisation"). Tegenwoardig wordt Lamarck mêestol verêenzelvigd mê 't idee van d' overervienge van aangeworvn eignschappn, 't is te zeggn od een giraffe zyn nekke strekt vôr an d' hoge bladjes te geraakn, ton wor zyn nekke een bitje langer, en zyn kienders erven die langere nekke van under ma.
Loater êt August Weisman angetoogd dat den DNA van de sexcelln (in 't sperma en d' eicelln) nie deur veranderiengn in de reste van 't lichaam wordt beïnvloed, en da was 't ende van Lamarck zyn theorie van aangeworvn eignschappn.
In 1844 wierd den controversiêle bestseller Vestiges of the Natural History of Creation, geschreevn deur den Schotsen joernaliest Robert Chambers, anoniem uutgebrocht. De reaksje van 't publiek was positief, mô van d' Anglikoanse Kerke en de wetenschappers veel minder. Up da moment haad Charles Darwin juust een êeste versie van zyn sôortenboek geschreevn, vô 't geval dat je zou stervn vôdat je zyn grôot boek gerêed aad. De slichte reaksjie van de wetenschappers en van de kerke up Robert Chamber zyn boek is meugeliks êen van de redens wôrom da Darwin de publikoasie van zyn eign boek 136d uutgesteld.
Charles Darwin
thumb|[[Charles Darwin, den auteur van de Origin of Species]] Achter dê 't je van zyn wêrldreize met de Beagle weer in Iengeland was aangekommn, aad Charles Darwin ol een bitje van een idee dan dieren- en plantensôortn kostn verandern, mô in dien tyd was dat idee zô onorthodox dat je d' er wel aan werktige, mô 't toch vô zen zelven hield. In 1942 êt je vô den êeste kè een schets van zyn ideëen geschreevn, en die schonder uutgeschreevn in 1944. Derachter ziet d' er nôr uut dat je d'er mô winnig verder aan gedoan het toet in 1958, 't joar dat Alfred Wallace em een brief schreef vanuut Ternat in Indonesië, da zô overêenkwaam mê Darwin zyn ideëen, dat je in een brief an Charles Lyell schreef "Your words have come true with a vengeance that I shd. be forestalled. ... if Wallace had my M.S. sketch written out in 1842 he could not have made a better short abstract!"
Nochtans, ô zyn boek The Origin of Species êenmoal uut was, was 't vôr iederêen dudelik dat er ier joarenlank werk inzaat, en dat het nie azô mô van Wallace was ofgeschreevn. De centroale ideëen zyn eigntlik vrê simpel : 1. Erfenisse : kienders gelykn up under ouders; 2. Varioasjie : kienders zyn toch nôois hêelteganstend 't zelste gelik under ouders; 3. Sterfte : D' er wordn oltyd mêer kienders geboorn dan dat d'er overleevn toe dan ze volwaasn zyn 4. Aanpassienge: De dee die 't langste overleevn en 't mêeste kienders ên zyn de dee die 't beste an under omgevienge zyn aangepast
Êen van zyn grôote puntn kom van 't fokkn van bêestn en plantn deur de mens zelve. O je ziet hoe rap dan kwêekers nieuwe rassn kunn'n upfokkn, is 't eigentlik te verwoendern dat 't in de nateure nie rapper goat. 't Is dôvan da Darwin zyn theorie "Natural Selection" (nateurlike selektie, in tegenstellienge mê artificiêle selektie) genoemd êt.
Achter Darwin
Alhoewel da Darwin veel mensn van 't feit van evolutie overtuugd êd, woarn der veel minder (zels oender zyn supporters) die dachtn da nateurlike selektie d' echte verkloarienge was vôr oe dan sôortn ontstoan. 't Is dôvan da Darwin zyn theorie een bitje in mineur zaat tussn 1870 en 1930. Up 't moment da Gregor Mendel zyn genetische theorie upgedolven was round 1900, dachtn de mêeste mensn dat da 't ende van Darwin zyn theorie zou betêekenn. D' er woarn een oop andere theoriëen, gelik saltoatie (grôote veranderiengn deur macro-mutoaties), orthogenese (eolvutionêre lynn die olsmô verder giengn toe da de sôortn "te verre" evolueerdn, progressive evolutie (surtout mê de mens as 't einddoel, byvôorbeeld Ernst Haeckel en Pierre Teilhard de Chardin), en zels een herupdelvn van Lamarck deur Trofim Lysenko in de Soviet-Unie van de 1930-er joarn.
Buutn de biologie êt Darwin zyn theorie ook zyn imitoaties g'hêd, gelik het "sociale Darwinisme" van Herbert Spencer, die ook de spreuke "survival of the fittest" uutgevoendn êt. Môr in feite êt sociaal Darwinisme mô vrê winnig te doen met de biologische theorie van Darwin.
De Moderne Synthese
De moderne synthese word azô genoemd omdad het een oop aparte branchn van biologie toop' ê gebrocht, vôrol genetika, embryologie, cellnlêer, systematiek, ecologie en morfologie. De wetenschappers die d' er 't mêeste ên an bygedroagn zyn Julian Huxley, A.R. Fisher, Theodosius Dobzhansky, J.B.S. Haldane, Sewall Wright, Ernst Mayr en Geogre Gaylord Simpson. Vôrol van belang was Fisher zyn boek The Genetical Theory of Natural Selection (1930), omdat het vôr êens en vôr oltyd dudelik makte dat, in tegenstellienge toe wa dan d' êeste genetici peisdn, nateurlike selektie hêeltegansten overêenstemde mê Mendel zyn genetika.
Tegenwôordig
thumb|[[Richard Dawkins]] Tegenwôordig zyn de mêeste wetenschappers (en praktisch ol de bioloogn) overtuugd dat evolutie een feit is, en da Darwin zyn theorie van nateurlike selectie de feiten 't beste verkloart. Nateurlik zyn d' er sinds de moderne synthese nog vorderiengn gemakt, bevoorbêeld "punctuated equilibrium" van Stephen Jay Gould en Niles Eldredge, of the "selfish gene" van Richard Dawkins, en vôrol mê de vôruutgank van de genetische techniekn weetn me nu veel mêer van oe dad evolutie echt werkt, mô 't ôorsproenkelik idee van Charles Darwin is nog oltyd geldig.
D' er zyn nateurlik wel mensn die vô verschillende redens nie geloovn in evolutie of êen van d' evolutietheoriëen (vôrol creationistn), mô mêestol is da vô redens van godsdienst en nie gebaseeerd up wetenschappelike groendn.
Nederduuts
De Benrather linie es de toalkundige schiddiengslyne tusschn de Nederduutsche (noordelik) en de Middel- en Oogduutsche toaln (zudelik van de lyne).
Willem I van de Nederlandn
thumb| Willem I, keunienk van de Nederlandn thumb| Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn (1815-1830) Willem Frederik van Oranje-Nassau (Den Haag, 24 ogustus 1772 - Berlyn, 12 december 1843) was, oender de noame Willem VI, prins van Oranje-Nassau (1795-1813), vorst van Fulda en groaf van Corvey, Weingarten en Dortmund (1802-1806). Oender de noame Willem I was 't ie soeverein vorst van de Nederlandn (1813-1815), keunienk van de Nederlandn en grôothertog van Luxemburg (1815-1840). Je was ook hertog van Limburg (1839-1840).
Tusschn 1815 en 1830 vormdn de Noôrdelikke en de Zudelikke Nederlandn één stoat, 't Verênigd Keunienkryk der Nederlandn. Achter de Belgische Revoluusje van 1830 is België oenofhankelik gekommn.
Jeugd, trouw en joenges
Willem Frederik was de derde zeune van stadhouder Willem V van Oranje-Nassau en prinsesse Wilhelmina van Pruuschn (1751-1820), e nichte van keunienk Frederik II van Pruuschn.
Willem Frederik zelve trouwde in 1791 me zyn nichte Wilhelmina van Pruuschn (1774-1837), zuster van Frederik Willem III, keunienk van Pruuschn. Ze kreêgn vier joenges:
Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn
De belangstellienge van Willem I gieng surtout noa handel en economie in zyn Verênigd keunienkryk. Je wilde der e grôotmacht van moakn, toegespitst ip handel in 't noôrdn en industrie in 't zuudn. Oender zyn bewiend kwam 't er een uniform belastiengstelsel en is 't bankweezn uutgebouwd. Je zorgde ook vo verbeterienge van infrastructuur, industrie en stoômvoart.
J' had ook andere ambiesjes. Je wilde van 't Verênigd keunienkryk van de Nederlandn een eênheidsstoat moakn. Moa deur zyn hervormiengn ip godsdiênstig en toalkundig vlak kwam 't er vele teegnkantienge, surtout in 't zuudn. De verfranste burgerie in Vloandern was 't er nie mee gediênd da 't Nederlands d' officiële toale kwam en de katholiekn wildegn hunder nie loatn doên deur e protestantsche keunienk. De spanniengn kwoamn zo grôot da 't endigde in de Belgische Revoluusje van 1830.
Troônsofstand
Willem I wierd oender grôote diplomatieke druk verplicht van d' oenofhankelikheid van 't keunienkryk België t' anveirdn. In 1840 deêd ie troônsofstand in 't voôrdeêl van zyn zeune Willem II. In november vertrok Willem noa Berlyn oender de noame groaf van Nassau. J' hertrouwde in februoari 1841 met de katholieke Henriette d'Oultremont, die an voaderskant stamde uut e Woalsche oadellikke familie.
Metsenoare
E metsenoare, metser of metseleire is e werkmens die uuzn zet. 't Is 'n dien die snelbouwers en briekn up makoar zet, met môortel dertusschn.
'n Keirel die briekn en aarn bucht oalt en angift, noemn ze e diender.
955
952 - 953 - 954 - 955 - 956 - 957 - 958 't Joar 955 is 't 55e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Otto II (HRR)
Otto II (955 – Rome, 7 december 983), van de dynastie van de Liudolfiengers (of 't Ottoons Huus), was de zeune van Otto I en zyn twidde vrouwe Adelaide van Bourgondië.
Je was nog styf jounk ost ie in 961 co-keunienk van Duutsland kwam tegoare me zyn voader, en in 967 ook co-keizer. Zyn voader arrangeerdeg ook zyn huwelyk met de Byzantynsche prinsesse Theophanu. Achter 'n dôod van zyn voader in 973 wierd ie an zyn 18 joar in Rome nog e ki gekrôond tout keizer van 't Hillig Rôoms Ryk.
Vrouwe en jounges
Je trouwde ip 14 april 972 met de Byzantynsche prinsesse Theophanu, 'n angetrouwde nichte van de Byzantynsche keizer Johannes I Tzimiskes. Under jounges:
983
980 - 981 - 982 - 983 - 984 - 985 - 986 't Joar 983 is 't 83e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Lo-Rênienge
Lo-Rênienge (officieel Nederlands: Lo-Reninge) is e steej in West-Vloandern. Vanaf 1985 droagt de gemêente de stadstitel.
Olgemêen
In Lo-Rênienge weun d'r e goe 3000 menschn, en 't is achter Mêesn de klêeste steej van België. 't Is de stad van de Jules Destrooper-koeksjes e volgens ounderzoekn de gêestigste gemêente va Vloandern om in te weunen (bronne: Het Nieuwsblad, 2006). thumb|left| Westpoôrte in Lo-Renienge
Charleroi
Charleroi (Woals: Tchålerwè of Châlerwè), letterlik vertoald Keunienk Koarel, is de grotste stad va Henegouwn.
Ôorsproungelik noemde Charleroi Charnoy. 't Is in 1666 hernoemd deur de Spanjoardn noa Karel II.
Dêelgemêentn
thumb|left|250px
De gemêente Charleroi grenst an:
Slichte reputoasje
Charleroi kwaam in 2007 vele in 't nieuws, omdat er op grôte schoale gesjoemeld wos deur ambtenoarn: hêel 't schepencollege, en oek de burgemêester, moestn ountslag neemn op bevel van Elio di Rupo, 'n boas van de Parti Socialiste, en de minister-president van de Woaln. Oek op 't vlak van criminaliteit et Charleroi e slichte noame.
Jean-Pierre Monseré
Jean-Pierre "Jempi" Monseré (Roeseloare, 8 september 1948 - Retie, 15 moarte 1971) wos ne coureur.
Toet by de beroepsryders rêed ie up de boane én up de piste. By de jeugd woent 'n ni vele, moa by de beroepsryders wos 't drect prys. In 1969 woent 'n de Roende van Lombardeye. E joar loatre wost 'n weireldkampioen up de boane by de beroepsryders. Moa toen sloeg 't nôodlot toe: up de 15e moarte in '71 rêed Jempi ne koers in Retie. Die koers wos 'n vôorbereidinge vo Milaan-San Remo. Je rêed frontoal up nen otto die van den ander kant kwoam en wos up slag dôod. 'n Grôot talent gienk verlôorn.
Jempi Monseré wos ne goe moat van Roger De Vlaeminck, je rêed tôpe met em by Flandria.
Monument
Up de plekke woa dat ie stierf, up de boane van Lille noa Gierle (in de provinsje Antwerpen) stoat er 'n monument vor em.
Externe koppelienge
De wielersite
Materie
Materie es 't materioal woaruut dat olles bestoat. Materie èt e bepoalde massa en meestol ook e volume. Olles woa da je keunn ankommn, da je keunn proevn of riekn es materie.
Woaruut bestoat materie?
Materie bestoat uut klene deeltjes. De meeste materie bestoat uut deeltjes da we atoomn noemn. Atoomn bestoan up under beurt uut nog klindere subatomaire deeltjes.
De materie in de zunne en in de ionosfeer (dat es e loage oge in 'n atmosfeer) bestoat uut ioonn. Ioonn zyn stikkn van atoomn, of zyn atoomn die etwod meer èn dan geweune atoomn.
Vooruit
thumb|right|'t logo van de party Vooruit, vodien sp.a of Socialistische Partij Anders, is e Vlamsche, socioal-democroatiesche party.
Materie
Toestandn van materie
Vloeistoffn en goazn zyn vloeiboar. 't Verschil tusschn vloeistoffn en goazn es da vloeistoffn en uppervlakte èn.
Vooruit
Ideologisch es de party gegroeid uut de sossen van vroeger, die vôorol ipkwaamn voo de geweune werkmins. Natuurlik es udder programma gemoderniseerd, moa de nadruk ligt nog oltyd ip het geevn van gelyke kansn an iederêen en et verschil tussen ryk en arm te vermindern. De party es traditioneel ôok vôorstander van ne sterke stoat.
Rounde van Lombardeye
De Rounde van Lombardeye bestoat ol sedert 1905. E liep in 't verleedn van Milaan na Como. Sedert 2004 startn ze in Mendrisio. 't Is e styven lastigen koers: de kenners noemnde de Rounde van Lombardeye overtyd dikkers e sôorte van weireldkampioenschap in 'n erfst (want 't echte WK wos tounertyd nog in 'n uutkom). De winnoare is bykan ossan e goein klemmer.
Materie
Toestandn van materie
Woater es e specioale materie. Ollene woater kut zowel vloeiboar, vaste of gasvormig zyn. Dat es by gin een ander materioal 't gevol.
Eigenschappn van materie
Materie èt nen eigenschap da me massa noemn. Lucht (van e lampe) en geluud èn gin massa.
Materie trekt andere materie an. Die force noemn we antrekkiengskracht. Lucht (van e lampe) es gin materie, moa de bewegienge van lucht ofkomstig van byv. e sterre keun je verandern lik of dat et materie wos. Einstein ad da voorspeld nog voor da datte 'n eestn kee g'observeerd èt gewist. Lucht gedroagt em lik golvn moar in sommigste specioale gevalln gedroagt et em lik of dat et uut deeltjes bestound.
In de twintigste eeuwe èn z'ountdekt da materie kut ommegezet zyn in energie, en energie in materie. Zo keun je mè e styf kleen bitje materie gigantisch veel energie vrymoakn. Atoombommn zyn up da principe gebaseerd.
Toestandsveranderiengn van materie
Materie kun je van 'n een toestand ommezettn in nen andern. Da kun j'up verschillige maniern doen, lik deur de temperateure of et volume van de materie te verandern.
Dounkere materie
Nen specioaln vorm van materie es zwarte of dounkere materie. Dounkere materie komt voorn in't eelal. 't Weirdt veroorzoakt deur en enorme massa die olles antrekt, zels et licht. Doardeure kan dounkere materie niet rechtstreeks gezien weirdn vanip de eirde. Ze leidt tot de bekende zwarte goatn.
Romandië
thumb|380px| -- Toaln in Zwitserland -- Groen: Frans Romandië (Frans: la Suisse romande, Romandie en Duuts: Romandie, Welsche Schweiz of Welschschweiz) is 't Franstoalig dêel van Zwitserland. De beweuners van 't gebied noemn under zelve Suisses romands en voeln under min of mêer lik e culturele êenheid woamee dan z' under an den êne kant oenderscheidn van de Duutstoalige mêerderheid van de Zwitsersche bevolkienge en an den andere kant van Frankryk.
Romandië bestoat uut de Franstoalige kantongs Genève, Vaud, Neuchâtel en Jura en de Franstoalige gedêeltes van de twêetoalige kantongs Wallis, Fribourg en e klêen dêel van Bern.
De grenze tusschn Frans en Duuts Zwitserland wordt de Röstigraben genoemd en ligt à peu près by de riviere de Saane.
1628
1625 - 1626 - 1627 - 1628 - 1629 - 1630 - 1631 't Joar 1628 is 't 28e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| Veroverienge van de Spoansche Zilvervloot deur Piet Hein
Death
right|thumb|200px|Chuck Schuldiner, 'n uprichter van Death, in 1992. Death is e deathmetalband uut Orlando in de Verênigde Stoatn en die upericht is deur Chuck Schuldiner. Z'en bestoan van 1983 (toune nog Mantas) toet 2001 (de latste joarn eigentlik ounder de noame Control Denied). Ze zyn olgemêen anzien lik de uutvinders van 't genre Death Metal.