cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geschiedenisse van Blanknberge
13ste êeuwe
In 1272 wierd deur de gravinne van Vloandern Margaretha van Constantinopel 't visschersdorp Blanknberge verheevn tout Stede ende Port, deur de belangryke viscommerce die de welvoart bevorderde. De vis wierd langst de boane vervoerd nor Iengelmunster in d'herberge In Picardië. Ook in Kortryk kwoamn de Blanknbergenoars under vis ofzettn in d'herberge De Sterre. En in Mêenn was 't in De Rôoien Hoed. Sommigte geraktegen zelfs tout in Rysel.
14ste êeuwe
In 1319 wierdn de Blanknbergenoars verplicht van hunder groan te loatn moaln in de wiendmeuln van d'hêre van Uytkerke, die doar e machtigienge vôorn ha gekreegn van groaf Robrecht van Béthune. thumb| Slag by Kassel In 1323 brak de Boerenipstand uut ounder de leidienge van Klaas Zannekin van Lampernisse. Je sloagde der in van e leger van 16000 man byêen te briengn. Den 23stn ogustus 1328 wierdn ze hêlegans uutgeroeid ip de Kasselberg. In da leger woarn der ook Blanknbergenoars. Doarom wierd Blanknberge zwoar gestraft deur groaf Lodewyk van Nevers. Blanknberge was al êeuwn persôonlik bezit van de groavn van Vloandern. De groaf was roazend en je pakte de stad al zyn keurn, vôorrechtn en privileges of. Moa 't ergste van al was de banvloek van de kerke over hêel de bevolkienge. De kapelle van Scharphout wierd geslootn en de sacramentn wierdn nie mè toegediend. Da was surtout e zwoare straffe vo de visschers die diep gelovig woarn. Die oundroaglike toestand deurdege mêer of twè joar. Ton hieldn de visschers da nie mèr uut en ze smeektegen den baljuw vo te meugn klappn met de groaf. Lodewyk van Nevers was akkôord moa je wilde dat er een akte zoudt ipgesteld wordn woarin da de Blanknbergenoars mostn verkloarn dan ze nie mèr ipstandig giengn zyn. Die akte wierd de Akte van Verzoeninghe genoemd en wierd anveird in november 1330.
Vier joar achter de plechtige oundertêkenienge wierd Blanknberge geteisterd deur de geweldigste stormvloed aller tydn, den 23stn november 1334 ip St-Clemensdag, en Scarphout wierd hêlegans vezwolgn deur de zêe.
In 1340 wierd Vloandern meegesleurd in den Hounderdjoarigen oorlog tusschn Iengeland en Frankryk. Eén van d'êeste feitn gebeurde in de streke van 't Zwin.
Edward III van Iengeland ha beloofd van den 24stn juni noa Vloandern te kommn. Philippe van Valois, keunienk van Frankryk ha doa van g'hôord en je wilde d'Iengelsche vlote ounderscheppn. De Fransche vlote kwam den 8stn juni toe an den ingank van 't Zwin. Weggedookn achter de duunn wachtegen ze d'Iengelsche vlote of. thumb|left| Slag by Sluus Den 10stn juni kwam de keunienk van Iengeland da te weetn en je zeilde mè 300 scheepn uut d'hoave van Orwell noa 't Zwin. Den 23stn juni 's achternoens kwam de kust van Vloandern in zicht. De keunienk liet de vlote vertroagn en zette drie ridders an wal. Vanuut d'hoge duun'n van Blanknberge zoagn ze hêel de Fransche vlote in 't Zwin vor anker liggn. De grôte slag gebeurde den 24stn juni en de Fransche vlote wierd versleegn.
De kunstschilder Albert Saverys het in 1930 de zêeslag uutgebeeld in drie grote taferêeln die te zien zyn in de Casino in Blanknberge. Van vôorn ip 't middnpanêel ligt 't oude Blanknberge verdookn achter de duun'n an de voet van de blankn berg en ip zêe voarn der vele scheepn, woavan e poar met de Fransche lelie. 't Rechterpanêel stelt de Scheldemoundienge vôorn mè vele eilandn van Zêeuws-Vloandern en de Vlamsche kust. Van boovn ist er e dêel van 't hertogdom Brabant ofgebeeld. 't Lienkerpanêel toogt 't Nauw van Kales met e stroke van d'Iengelsche Zuud-en Westkust, de Fransche Nôordkust en 't groafschap Boulogne.
15ste êeuwe
In 1433 bevestigde Filips de Goein, groaf van Vloandern, vo Blanknberge den titel van stad en j' hernieuwde de vôorrechtn. De visschersbôotn wierdn van zesse nor achte gebrocht.
In 1451 is 't êeste stadhuus van Blanknberge gebouwd in de Peperstroate, 't stik van de Langestroate van nu, tusschn de Bakkerstroate en de Kerkstroate. In dien tyd woarn der omtrent 1500 inweuners.
In 1496 liet de magistroat poaln zettn vor an te duudn woa dat er mocht gezwommn wordn in zêe. Volgens e verordenienge van 1499 most er êest toeloatienge gevroagd wordn by 't gemêentebestier vo te meugn zwemmn in 't oopnboar.
16ste êeuwe
De zesdn ogustus 1514, ip e zundag, kwam de Sint-Sebastioansgilde, e schuttersgilde uut Brugge, ip bezoek in Blanknberge. Der was e fêestelike stoet me baniern, woapnschildn, tamboers en trompettn. De magistroat van Blanknberge wilde de Brugse bezoekers goed soigneern en der wierd êrewyn geschounkn, gevolgd deur 'n êreschietienge. 't Was styf warm en der wierd styf vele bier gedrounkn. thumb| Inval van de Woatergeuzn in Geertrudeberg in 1572 Achter 'n ende wildegen de Bruggeliengn hunder verfrisschn in de zeie. Moa den baljuw duwde hunder e perkament ounder de neuze uut 1410 woarip dat er stound da 't verboodn was van in zeie te zwemmn ip zundoagn en godsdienstige fêestdoagn. De Bruggeliengn wildegen toch nie uut 't woater kommn en doarip is 't besteur zêre t'hope gekommn in 't "Scepenhuus" vo de toeloatienge te stemmn vo te boadn ip zundag, steunend ip 't feit da 't bevelschrift van 1410 nie toepasselik kost zyn ip vrimdeliengn.
In 1532 wordt er e nieuw stadhuus gebouwd ip den hoek van de Langestroate en de Kerkstroate. Lanceloot Blondeel makt 'Het Laatste Oordeel' vo de scheepnkoamer. 't Werk wordt in 1547 geleverd.
In 1572 wordt 't stadhuus beschoadigd deur 'n inval van de Woatergeuzn. Ook de Sint-Antoniuskerke moet er an geloovn. In 1581 wordt hêel 't interieur weggepakt en in 1583 bluuft er allêne mor e ruïne van de kerke over, vier meurn en 'n ofgeknotte torre.
17ste êeuwe
thumb|left|Blank'nberhe in de 17steeeuwe, uut den boek [[Flandria Illustrata van de Genteneire Toone Sanders]]
Molise
Molise es e regio in't midd'n van Itoalië mè en ippervlak van 4460,65 vierkante kilomèiters en e goe 300.000 inweuners. In tydde wos Molise ingedêeld by de regio Abruzzo, tout da't en aparte regio wierd in 1963. D'n ôofdstad es Campobasso.
Administratieve indêelienge
De regio Molise es ingedêeld in 2 provinsjes: thumb|270px|left| Provinsjes van Molise
Keltische Zêe
thumb|Koarte van de Keltische Zêe en omstreekn De Keltische Zêe (Iengels: Celtic Sea, Iers: An Mhuir Cheilteach, Welsh: Y Môr Celtaidd, Cornisch: An Mor Keltek, Bretoens: Ar Mor Keltiek, Frans: La mer Celtique) is e dêel van den Atlantischn Oceoan te zuudn van Ierland.
De zêe wordt in 't ôostn begrensd deur 't Sint-Georgekanoal, 't Bristolkanoal, 't Iengels Kanoal, de Golf van Biskaje en ook deur dêeln van Wales, Cornwall, Devon en Bretagne. De Scilly-eylandn zyn een archipel van klêene eylandjes in de zêe.
De zêebodem oender de Keltische Zêe is e dêel van 't continentoal plat van Europa.
Elisabeth van Luxemburg
thumb|Elisabeth van Luxemburg Elisabeth van Luxemburg (Praag, 28 februoari 1409 - Győr, 19 december 1442) was 't ênigste kiend van keizer Sigismund en zyn twidde vrouwe Barbara van Cilli.
Koorommegank
300px|thumb|Den koorommegank stoat in 't rood thumb|left|Den koorommegank in de kathedroale van Soissons, Vrankryk (begunn an 't ende van de 13ste eeuwe Den koorommegank of deambulatorium es nen overdektn wandelgank round et koor da oopn es lanks 'n kant van 't koor. Dienen gank es geweunlik even breed lik de zybeukn en ligt in het verlengde d'rvan. By kruuskerkn hèi je tusschn den koorommegank en de zybeukn nog de dwarsbeuke.
Elisabeth van Luxemburg
Ze trouwde in 1422 met hertog Albrecht V van Ôostnryk, de loatere Roomse keunienk Albrecht II. Ze kwam azo Roomse keuniginne en ook keuniginne van Boheemn en Hongareye.
Koorommegank
Deurnband ligt de koorommegank ligger dan 't koor zelve. Ge komt moa letter teegn da 'n koorommegank hogger ligt dan 't koor.
Oorsproung
Koorommegangs vind je surtout were by de groddere romoansche en gotische kerkn en kathedroaln. Oorsprounkelik woarn ze zynder bedoeld vo de bedevoarders gemakkelik lanks 't koor te keunn loatn passeern binst dan ze zynder de reliekn an 't bekykn woarn.
Ollene rooms-katholieke kerkgebouwn hèin ne koorommegank.
Neogastropoda
Neogastropoda is 'n orde van zeeslekn.
Klavecimbel
thumb|Vlamsche klavecimbel E klavecimbel is e snoarinstrument die mè toetsn bespeeld wordt. Vó 't oentstoan van de piano was 't t'hope mè 't puyporgel 't belangrykste toetsinstrument. In teegnstellynge toet de piano, woar da by 't indruk'n van e toetse en hoamertje teegn de snoare sloat, wordt by e klavecimbel de snoare getokkeld deur middel van e pennetje. De klank die doadeure geproduceerd wordt, is specifiek vo 't instrument en trekt ip da van e luyte.
D' eiste gesloagde exemploarn wierd'n in de 16e eiwe in Itoalië gemakt. 't Instrument was styf geliefd by de compositeurs uyt de 17e en 18e eiwe. 't Speelde e belangryke rolle in 't barokorkest.
Harry Styles
miniatuur|Harry Styles in 2018 in [[Nashville]] Harry Edward Styles (Redditch, 1 februoari 1994) is 'n Britsche zanger, acteur en liedjesschryver. Zyn muzikoale carrière begost in 2010 deur mee te doen an de Britsche muziekwedstryd The X Factor en je kwam bekend by de boyband One Direction.
In 2017 brocht 'n zyn debuut soloalbum uut via Columbia Records. 't Kwam binn ip numero 1 in de UK en de US en 't was êen van 's weirelds top tien best verkochte albums van 't joar, binst dat den êeste single Sign of the Times, vanboovn stoend in de UK Singles Chart.
Ad fundum
thumb| E cantus ip e schilderye round 1900 van Georg Mühlberg Ad fundum is e term die wordt gebruukt by 't zêre ipdrienkn of achteroversloan van alcolischn drank, geweunlik bier. 't Is Latyn vo tout de bodem.
Den term wordt surtout gebruukt in studentemilieus en lik stunt ip fêestn. Een ad fundum is e belangryk ounderdêel van e cantus, e zang-en drankfêeste by de studentn. Vo dat den ad fundum gedrounkn wordt, moet er êest geklounkn wordn ip d'anwezign en da gebeurt mè bepoalde formules lik: Prosit senior, prosit prosenior(es), prosit corona, ad fundum. Achter den ad fundum zyn der die 't glas ommegekêerd boovn hunder hoofd houdn vo te bewyzn da 't leeg is.
Êen van de ceremonies is 't salamandern. Dat is 't klienkn met e bepoalde formule ip de gezoundheid van etwien of etwadde. De salamander wordt ingezet deur de praeses met: Ad exercitium, sanctissimi salamandris, omnes commilitones qui adsunt surgite! De corona (al d' anwezign buutn 't praesidium) stoat ton rechte en antwoordt mè: Surgimus! Doarachter begunt de praeses e monoloog noar eign inspiroasje, woaby dat de corona achter iedere zinne zyn goekeurienge of ofkeurienge lat hôorn. Ip 't ende gift de praeses 't commando vor ad fundum te drienkn.
Littorina
Littorina is e geslacht van kleene zeeslekn uyt de familie Littorinidae (kreukels).
Sint-Amandstroate
thumb|Sint-Amandstroate. thumb|De toegank no de Klêene Sint-Amandstroate in de Stêenstroate.
De Sint-Amandsstroate is e stroate in Brugge. De Sint-Amandstroate lopt van de Grôote Mart no de Korte Zèèvrstroate.
Geschiednisse
De stroate wierd vo 't êeste genoamd in
De Sint-Amandskapelle in die stroat was vôgns de tradiesje gebowd deur d' illige Amandus in de 8ste êewe. De kapelle stoend ofgebeeld ip de koarte van Brugge deur Marcus Gerards (1562). Zy was de kapelle van d' ambachte van de kruudn'alle, de kommersantn in kruudn en kruudenierswoarn.
In 1797 wierd de kapelle verkocht en in 1817 ofgebrookn. De vrygekommn plekke wierd ingelyfd in den oopnboare weg. E monumentoale woatrepoempe wierd doar ipgericht. In 't Brugsche sproakgebruuk addn ze, en ên ze 't ook nu nog, oovre de Beezm-mart.
De Klêene Sint-Amandstroate
De Klêene Sint-Amandstroate lopt van de Sint-Amandstroate no de Stêenstroate.
Wortelstok
thumb| Wortelstok van de sierasperge E wortelstok of rhizoom is e sôorte styngel van e plante die mêestal horizontoal ounder de ground kruupt en wortels vormt. Wortelstokkn zyn soms ipgezwolln en bevattn reservevoedienge. Z’hen knoopn met of zounder bloarn woarip dat er nieuwe plantn gevormd kunn wordn.
Vele vaste plantn die overwientern vormn wortelstokkn. D’r zyn ook e poar hardnekkige sôortn ounkruud me rhizoomn. ‘t Woord rhizoom komt van ‘t Grieks ῥίζωμα.
Berkem
Berkem (Frans: La Madeleine) is e gemêente in Frankryk in 't Noorderdepartement, regio Hauts-de-France. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentes Markette, Sint-Andries-Rysel, Marcq-en-Barœul en Rysel. Te westn lopt de riviere de Deule.
Dante Alighieri
thumb|Schildery van Dante deur [[Sandro Botticelli.]] Durante degli Alighieri [duˈraːnte ˈdɛʎʎi aliˈɡjeːri], verkort Dante Alighieri of simpleweg Dante (1265–1321), was e belangrijke Italioanse dichtre uut de Middelêeuwen. Zyn Goddelikke Komedie, ôorsproenklik genoamd in 't Italioans Comedìa mê loatre drby gevoegd Divina deur Boccaccio, is bykans oovral bekeekn lik 't grotste lettrekundig werk uut 't Italioans en e mêestrewerk van de weirldliterateure.
Leevn
Dante was geboorn in Firenze, Italië. De zjuuste gebôortedatum is nie gekend, moa dr wordt algemêen anveird dat roend 1265 zoe zyn. Da kan ofgeleid wordn uut toespeeliengn uut de Goddelikke Komedie. 't Êeste dêel drvan 't Inferno (D' Êlle) begunt, "Nel mezzo del cammin di nostra vita" ("Ôafweege uus leevn"), wa zoe wiln zeggn da Dante oengevêer 35 joar was, lik da de gemiddelde leeftyd vermeld in de Bybel (Psalm 89:10, Vulgata) 70 joar is; en omda zyn ingebeelde reize no d' oendreweirld gebeurd was in 1300, wasn dus vermoedlijk geboorn roend 1265. Sommmigte verzn uut 't Paradiso, 'n andr dêel van de Goddelikke Komedie, geevn ook 'n anduudienge datn geboorn was oendre 't sterrebêeld van de Twêeliengn : "Ok mêedroajdn mê d' êewige twêeliengn, zag ik duudlik, van 'euvls toe riviermoendiengn, de dusvloer die uus zo wild makte" (XXII 151–154). In 1265 stoend de zunne in de Twêeliengn tuschn de 11ste meie en de 11-ste juni. thumb|left|upright|Petreit van Dante, ip e fresko in 't Palazzo dei Giudici (Paleis van de Rechtrs), Firenze. Dante beweirde da ze famielje ofstamde van d' oede Romeinn' (Inferno, XV, 76), mo 't vroegste famieljelid datn koste vermeldn by noame was Cacciaguida degli Elisei (Paradiso, XV, 135), geboorn oengevêer in 1100. Dante's voadre, Alaghiero of Alighiero di Bellincione, was e Witte Gwelf die gin pesteryn lêed achtre da de Ghibelyn' oovrewoen in de Slag van Montaperti in 't middn van de 13ste êeuwe. Da zoe willn zegn da Alighiero of zyn famielje e bitje beschermienge en goeie faam genôot, mo 't kan ook zyn da de politiek oenbelangryke Alighiero nie de moeite weird was om 'em te verbann.
Dante's famielje dei mêe mê de Gwelfn', a politieke party die vô de Paus was en teegn de party van de Ghibelyn' die de Keizre steundn. De moedre van de dichtre was Bella, verzeekers e lid van de Abati-famielje. Ze stierf ô Dante nog gin tien joar was, en Alighiero êrtrowde kort noadien mê  Lapa di Chiarissimo Cialuffi. 't Is nie zêekre datn echt met eur trowde, moa da wuuf schoenk êm twêe kinders, Dante's oafbroere Francesco en zyn oafzustre Tana (Gaetana). Ô Dante twoave was wierdn uutgehuuwlikt an Gemma di Manetto Donati, dochtre van Manetto Donati, lid van de machtige Donati-famielje. E trow-oovrêenkomste sluutn ip die joenge leeftyd was hêel geweune en ield ook e vormelikke plechtigheid in, woaby d' oovrêenkomste getêeknd wierd by e notoaris. Mor in die tyd was Dante verliefd gewordn ip 'n andre, Beatrice Portinari (ook gekend lik Bice), die 'n den êeste kêe zag otn moa neegn was. Joarn achtre datn getrowd was mê Gemma zoetn Beatrice nog e kêe gezien ên; y schrêef verschillnde sonnetn vo Beatrice mo vermelde nôoit Gemma in gin êen van ze gedichtn. De zjuuste datum van zyn trow is nie gekend: de êenige zeekre informoasje is da, vôo zyn verbannienge in 1301, y drie kienders a (Pietro, Jacopo en Antonia).
Gemma schoenk Dante verschillnde kienders. Oewel da verschillnde andre beweirdn van êm of te stamn, zyn verzeekrs allêene Jacopo, Pietro, Gionanni en Antonia zyn echte kienders. Antonia wierd loatre e nunne, die de noame Zustre Beatrice annam.
Colin Coosemans
Colin Coosemans (Gent, 3 ogustus 1992) is e Vlamsche voetboller, keeper. Je stoend oender contract by Club Brugge mor is nu na Waasland Beveren.
Dante Alighieri
Ipvoedienge en dichtwerk
left|thumb|upright|Stanbeeld van Dante in 't [[Uffizi, Firenze.]] Nie veele is geweetn oovre Dante zyn ipvoedienge; y lêerde verzeekrs thuus of in e schoole die ofienk van e kerke of e klôostre in Firenze. 't Is gekend dat y Toskoansche dichtkunste studeerde en datn de werkn van de dichtre Guido Guinizelli uut Bologna bewounderde—die y  in Purgatorio XXVI anduude lik zyn  "voadre"—in e tyd ot de Sicieljoanse Schoole  (Scuola poetica Siciliana), e kulturêele groep uut Sicilië, in Toskoane bekend wierd. Zyn belangstellienge dei êm de Provencoalse dichtkunste van de troebadoers oentdekkn, lik Arnaut Daniel, en de Latynse schryvers van de klassieke oedeid, woaroendre  Cicero, Ovidius en in 't byzoendre Virgilius.
Dante zei datn Beatrice Portinari, dochtre van Folco Portinari, teegnkwam ip de leeftyd van neegn, en beweirde van smôorverliefd gewordn te zyn "ip 't êeste zicht",  blykboar zoendre mêt eur geklapt 't ên. Y zag eur dikkersn achtr eur achtiene, mêest by 't groetn ip stroate, moa ie kende eur nôoit van dichte. Indredoad, y gaf e vôorbeeld van de zogenoamde hoofsche liefde, e verschynsl da oentstoend in de vroegre Fransche en Provencoalse dichtkunste. Dante's ervoarienge van zukke liefde was nie uutzoendrelik, mo d' uutdrukkienge drvan was nôoit gezien. 't Was in de noame van die liefde da Dante zyn stemple sloeg ip de dolce stil novo (zoete niewe styl; e begrip da Dante zeive schiep), en y wilde êm voegn by andre dichters en schryvrs van zyn tyd om e frissche uutdrukkienge te geevn aan die liefde (Amore). Liefde vo Beatrice (lik of da Petrarca zoe toogn vo Laura, e bitje anders) zoe ze beweegreedn zyn vo de dichtkunste, tegoare mê politieke pasjes. In veele van zyn gedichtn is zy ofgeschilderd lik oaf-godlik, oltyd ip êm an 't lettn en êm gêestlik te kommandeern, somtyds stroef. O Beatrice dôogienk in 1290, zocht Dante trôost in de Latynse lettrekunde. De Convivio (Gastmoal) is 'n kronieke van zyn lekteure van De consolatione philosophiae (De Trôost van de Wysbegêerte) van Boethius en van Cicero's De Amicitia (Oovre de Vriendschap). Y lei êm ton toe ip fielozoofiesche stuudjes in godsdienstige schôoln lik van de Dominikoan' in Santa Maria Novella. Y dej mêe mê de twistgesprekn die de twêe belankrykste beedlordn (Franciskoan' en Dominikoan') in 't oopnboar of oenrechstreeks ieldn in Firenze, d' êestn oovre de mystieke lêer van Sint Bonaventura, de latstn de theoriejn van Sint Thomas van Aquino uutleggnde.
Ip de lêeftyd van 18 was Dante e moat van Guido Cavalcanti, Lapo Gianni, Cino da Pistoia en kort noadien van Brunetto Latini; tegoare woarn ziedre de leidrs van de dolce stil novo. Brunetto krêeg loatre e byzoendre vermeldienge in de Goddelikke Komedie (Inferno, XV, 28) vo wa datn gelêerd a an Dante: Ook nie mindre klapnde doaroovre goa'k ik mê Ser Brunetto, en vraagn wien da zyn mêest bekende en mêest oogstoande moatn zyn. Dr zyn e viftigtal kommentoarn van Dante bekend (de zogenoamde Rime (rymn)), andre zyn bevat in de loatre Vita Nuova en Convivio. Andre stuudjes, die goan oovre schildrekunste en muziek, zyn te vermeldn, of ze kunn ofgeleid wordn uut de Vita Nuova of de Komedie.
Firenze en politiek
thumb|Dante Alighieri, detail van e fresko van Luca Signorelli, Kapelle van San Brizio, Katedroale van Orvieto. Dante, lik de mêeste Florentyn' uut ze tyd, was vernestld in 't gehakketak tusschn Gwelfn' en Ghibelyn'. Y vocht in de Slag van Campaldino (11 juni 1289), mê de Florentynsche Gwelfn' tegen de Ghibelyn' van Arezzo; in 1294 was y by 't gevôg van Koarl Martel van Anjou (kleinkiend van Koarl I van Noapels, geweunlik genoamd Koarl van Anjou) binst da die in Firenze was. Vo ze politieke situoasje te verbeetren, wierd y apotheekre. Y a nie de bedoelienge om in de praktyk te goan, mo dr was e wet uutgekomm in 1295 die den aadle verplichtte, om te kunn 'n oopnboar ambt vervulln, lid te zyn van êen van de Corporazioni delle Arti e dei Mestieri (gildn); doarom gienk Dante by de Gilde van Apotheekrs. Da beroep was nie hêelegans oengepast, van in die tyd wierdn dr boekn verkocht in de wienkls van d' apotheekrs. In de politiek kost y nie veele pluumn ip zyn oed steekn, mor y a verschillnde ambtn e poar joar in e stad vul politieke oenruste.
Achtre da ze de Ghibelyn' versloan addn, splitstn de Gwelfn in twêe kampn : de Witte Gwelfn (Guelfi Bianchi)— de party van Dante, geleid deur Vieri dei Cerchi — en de Zwarte Gwelfn (Guelfi Neri), geleid deur Corso Donati. Oewel da de breuklyne in 't begun oovrêen kwam mê die tusschn famieljes, oentstoen dr ook ideoloogiesche verschilln die steundn ip teegngestelde inzichtn oovre de rolle van de paus in de Forentynsche zaakn, mê de Zwarte die vo de paus woarn, en de Witte die wildn mêer vryeid ên van Rome. De Witte kwaamn êest an de macht en verbandn de Zwarte. Doarom a paus Bonifacius VIII plan' vor e militaire bezettienge van Firenze. In 1301 wast verwacht da Koarle van Valois, broere van keunienk Filips IV de Schôone, e bezoek zoe briengn an Firenze omda de paus êm a angeduud lik vreedemoakr vo Toskoane. Mo 't bestier van de stad ad d' ambassadeurs van de paus slicht oentvangn e poar weekn tevôorn, omdan z' oenofanklik wildn zyn van de pauslikken invloed. 't Wierd veroendresteld da Koarle vôgns zyn eign goeste a gewerkt, doarom zoend de Road 'n ofvoardigienge noa Rome om mê te paus 't oendr'andlen. Dante was êen van d' ofgevoardigdn.
Verbannienge en dôod
left|thumb|Een êrmakt dôomasker van Dante Alighieri in 't Palazzo Vecchio (Oed Paleis), Firenze. Paus Bonifacius zoend rap d' andre ogevoardigdn nor uus en vroeg allêene an Dante van te bluuvn in Rome. Terzelvdertyd (1 novembre 1301), droeng Koarle van Valois Firenze binn mê de Zwarte Gwelfn, die in de vôgnde zes daagn veele van de stad vernieldn en veele van undre vyandn vermôordn. Dr wierd e nieuw Zwarte Gwelfn bestier ipgericht, en Cante de' Gabrielli da Gubbio wierd angesteld lik podestà (machtêbbre) van de stad. In moarte 1302, tegoare mê de famielje Gherardini, wierd Dante verôordêeld vo twêe joar verbannienge en e zwoare geldboete. De dichtre was nog altyd in Rome woa de paus a "vôorgesteld" datn zoe bluuvn, en was dovôorn bekeekn lik e vôortvluchtige. Y betoalde de boete nie, gedêeltelik omdatn gloofde datn oenschuldig was en gedêeltelik omda al zyn bezittiengn in Firenze angesloan woarn deur de Zwarte Gwelfn. Y wierd verôordêeld vor êeuwige verbannienge, en otn no Firenze zoe weerekêern zoendre de boete te betoaln, zoedn ip de brandstoaple gezet wordn. (De gemêenteroad van Firenze uuteindelyk verkloarde de verôordêelienge nietig in juni 2008 ). Y nam dêel an verschillende probeersels van de Witte Gwelfn vo wêere an de macht te kommn, mo die misluktn deur verroad. Dante, verbitterd deur de maniere woarop datn angepakt was deur zyn vyandn, krêeg ook genoeg van de bekvechtery en de besluutlôos'eid van zyn moatn en wierd e party ip zn eign. Y gienk no Verona lik e gast van Bartolomeo I della Scala, veruusde ton noa Sarzana in Ligurië. Loatre zoetn geleefd ên in Lucca met e wuuf Gentucca genoamd, die êm goed swanjeerde (en die loatre dankboar vermeld was in Purgatorio, XXIV, 37). Sommigte twyflachtige bronn bewêern datn Parys bezocht tusschn 1308 and 1310, en andre bronn gloovn zeifs datn toe in Oxford grochte : die beweiriengn, die êest vôorkwaamn in Boccaccio's boek oovre Dante, verschillnde tientaln joarn achtre zyn dôod, schynn ingegeevn deur leezrs die oendre den indruk woarn van de grôote en brêe kennisse van de dichtre. Vaneigns verdiepte Dante zyn mêestreschap oovre filosofie en lettrekunde otn verbann was en otn nie mêe iedre dag bizzig was mê de polletiek in Firenze. Da komt duudlik noa vôorn in zyn prozageschriftn uut die tyd, mo dr is nie echt e bewys datn ôoit Italiê zoe verloatn ên. Dante's Immensa Dei dilectione testante an Hendrik VII van Luksemburg gif zyn verbluufplatse ip "beneen de bronn van den Arno, nie verre van Toskoane", in moarte 1311.
In 1310, trok Hendrik VII van Luksemburg, keizre van 't Illig Rôoms Ryk Italiê binn an 't oofd van e leegre van 5 000 man. Dante zag in êm e nieuwe Karel den Grôotn die de funksje van Illig Rooms Keizre in zyn vroegre gloorje zoed êrstelln en ook Firenze zoed ofpakkn van de Zwarte Gwelfn. Y schrêef an Hendrik en verschillnde prinsn, vroagnde da ze de Zwarte Gwelfn zoen uutroein. Godsdienste en persôonlikke zoakn dôorêenklutsnd rieptn d' êrgste kolêere van God ip teegn ze stad en y gaf verschillnde byzoendre schietschyvn ip die ook zyn persôonlikke vyandn woarn. 't Was in die tyd datn De Monarchia schrêef, woarin datn 'n weirld-keuninkschap van Hendrik VII vôornstelde. thumb|Stanbeeld van Dante ip Piazza di Santa Croce in Firenze, Enrico Pazzi, 1865 In die tyd van ze verbannienge begostn an de "Komedie" te werkn, mo 't is moeilik te zeggn wannêer. Da werk is veele mêer zeifverzeekrd en grotschoaligr dan al zyn vroegre werkn uut Firenze; verzeekrs zoedn zuk e werk moa begun zyn achtre datn zyn polletieke ambiesjes a woargemakt, die in 't middelpunt gestoan an toe an zyn verbannienge, en stille loagn vor e tydetje, meuglik vor oaltyd. 't Is ook duudlik da Beatrice weer in zyn kop zat mê vernieuwde kracht en mêt e bridre betêeknisse dan in de Vita Nuova; in de Convivio (geschrêevn roend 1304–07) adn verkloard dat d' erinnerienge an de romance uut zyn joenge tyd verleedn tyd was.
E vroege anduudienge van buutnof da 't dichtwerk ip stoaple stoend is e vermeldienge van Francesco da Barberino in zyn Documenti d'Amore (Lessn oovre Liefde), geschrêevn verzeekers in 1314 of begun 1315. Klappnd oovre Virgilius, schrêef Francesco in loovnde bewôordiengn da Dante de Romeinse klassieke schryvr vôgde in e gedicht genoamd "Komedie" en dat d' omgeevienge van da gedicht (of e dêel drvan) in den oendreweirld was; da wil zegn d' êlle. De korte tekste gift gin duudlikke anduudienge da y zeive de Inferno a gezien of geleezn of da da dêel in die tyd al uutgegevn was, mo 't gaf an da 't werk a goed gevorderd was en da de groote lynn van 't gedicht verzeekers al iddre vaste loagn. (Dr is ook verteld da de kennisse van Dante's werk ook sommigte verluchtiengn zoe oendresteund ên van Francesco da Barberino's vroegre [roend 1305–08] Officiolum, 'n andschrifte da mor in 2003 oentdekt wierd .) Wydre weetn dat de Inferno uutgegeevn wierd in 1317; da wordt beweezn deur geschriftn van tydgenootn uut Bologna, mo dr is gin zeekr'eid of de drie dêeln van 't dichtwerk in undre gehêel zoen verschêen zyn of stiksje per stiksje. 't Paradiso zoe moa achter de dôod van de dichtre oopnboar gemakt zyn.
In Firenze krêegn de mêeste Witte Gwelfn in verbannienge vergeevienge van Baldo d'Aguglione en ze wierdn toegeloatn wêer te kêern. Moa, Dante was te verre gegoan mê ze felle brievn an Arrigo (Hendrik VII) en zyn verôordeelienge wierd nie êrroepn. In 1312 beleegrde Hendrik Firenze en versloeg de Zwarte Gwelfn, mo dr is gin bewys da Dante dr iets mee te maakn ad. Sommign zegn datn weigerde mee te doen in 'n aanvol ip ze stad deur e vrimdeling; andre peinzn datn ook by de Witte Gwelfn nie mêe in de groasje stoend, en da iedre spôor van zyn anweezigheid mê zorge uutgewist wierd. Hendrik VII stierf (deur kors) in 1313, en mê êm alle oope vo Dante om ôoit Firenze weere te zien. Y gienk weere no Verona, woa Cangrande I della Scala  êm toeliet vo taamlik beschut, en verzeekers in e zeekre welstand, te leevn. Cangrande kwam zô in Dante zyn Paradys (Paradiso, XVII, 76). thumb|left|Graf van Dante in Ravenna, 1780. In 1315 wierd Firenze gedwoengn deur Uguccione della Faggiuola (de militare bevelebbre van de stad) om amnestie te geevn an al de banneliengn, Dante inbegreepn. Mo dr was boetedoenienge en e zwoare boete an verboendn. Dante weigerde, verkieznde in verbannienge te bluuvn. O Uguccione Firenze versloeg, wierd Dante zyn dôodvonnis ommegezet in uusarrest ip vôorwoarde datn zoe komn zweirn datn nôoit in de stad zoe komn. Y weigerde te goan, en zyn dôodvonnis wierd bevestigd en uutgebreid no ze zeuns. Loatre in ze leevn ooptn nog oaltyd datn zoed uutgenôodigd wordn van weere te kêern oendre êervulle vôorwoardn. Vo Dante was verbannienge bykans lik de dôod omdatn veele van z'n persôonlikheid doadeure kwytspeelde mor ook zyn erfnisse. Y beschrêef de pyne van de verbannienge in 't Paradiso, XVII (55–60), woa da ze vôorvoadre Cacciaguida êm vorspelde watn te verwachtn ad. Oopn datn ôoit nog noa Firenze zoe weerkêern dej y al bykans nie mêe lik of dat staot in Paradiso XXV, 1–9. thumb|Grafmonument in bazelieke Santa Croce, Firenze. Prins Guido Novello da Polenta nôodigde êm uut no Ravenna in 1318, en y anveirde da. Y vultôoide 't Paradiso, en stierf in 1321 (ip de leeftyd van 56) achtre datn weeregekêerd was noa Ravenna van e diplomatieke zendienge no Venetië, meuglik van malaria dietn doa zoe ipgedoan ên. Y wierd begraavn te Ravenna in de kerke van San Pier Maggiore (loatre genoamd San Francesco). Bernardo Bembo, a magistroat uut Venetië, liet e graf vor êm iprichtn in 1483.
Ip 't graf, e poar verzn van Bernardo Canaccio, e moat van Dante, gewyd an Firenze:
De êeste echte leevnsbeschryvienge van Dante was de Vita di Dante (ook gekend lik de Trattatello in laude di Dante), geschreevn achtre 1348 deur Giovanni Boccaccio. Oewel da verschillende vaststelliengn en feitn nie kloppn doarin vôgns de teegwôordige maniere van oendrezoek, stoatr ook e vroegre verslag van Dante's leevn en werkn in de Nuova Cronica van de Florentynsche kroniekschryvre Giovanni Villani.
Firenze krêeg eevnwel spyt van Dante zyn verbannienge, en de stad vroeg verschillende kêern achtre zyn oovreblyfsln. De bewoarders van 't graf in Ravenna refuzeerdn, toe 't punt van 't gebêente weg te steekn achtr en volsche meur van 't klôostre. Ip 't ende van 't spel wierdr e "graf" vo Dante ipgericht in Firenze in 1829, in de bazelieke van Santa Croce. Da graf is aal die tyd aa leeg, en Dante's restn zyn in Ravenna gebleevn, verre van de streeke dietn zo geirn a gezien. Ip de vôorkant van zyn graf in Firenze stoatr Onorate l'altissimo poeta—tgêen oengevêer wil zeggn  "Gift êere an den oogstn dichtre". De zin is komt uut de vierde zang van 't Inferno, da Virgilius' verwelkommienge beschryft otn weerekêert tusschn de grôote oede dichters die êeuwig in 't vôorgeborchte verbluuvn. De vôgnde lyne, L'ombra sua torna, ch'era dipartita ("zyn ghêest, die uus a verloatn, komm wêere"), is ipvoalnd ofweezig van 't leeg graf.
In 2007, wierd Dante's oangezichte êrsoamngesteld in e grôot projekt. Artiestn van d' Universiteit van Pisa en specialiestn van d' Universiteit van Bologna in Forli maktn e model da Dante's trekn vôorstelde lik e bitje verschillnd van tgêene oltyd gepeinsd was.
Werkn
thumb|left|Dante en zyn befoamd werk (Fresko van Domenico di Michelino in Santa Maria del Fiore, Firenze, 1465). De Goddelikke Komedie beschryft Dante's reize deur d' êlle (Inferno), 't vagevier (Purgatorio), en den eemle (Paradiso), mê vo gids de Romeinse dichtre Virgilius en noadien mê Beatrice, 't vôorwerp van zyn liefde en van andre van zyn werkn, La Vita Nuova. De beschryvienge van d' êlle, is angrypnd vo moderne leezers mo de theologiesche peireltjes van d' andre boekn vraagn geduld en kennisse van de leezers van teegwôordig om ze te kunn noa woarde schattn. 't Vagevier is 't mêest lyriesche en menschlikke van de drie, en dr zyn ook mêest dichters in te vienn; de eemle is 't zwoarst theologiesch, ê de schôonste en mêest vervoerende passoages, woarin Dante 't oenbeschryflikke probeert te beschryvn (byvôorbeeld o Dante vo God stoat : all'alta fantasia qui mancò possa — "ip da oog moment, was ik nie kapaable om ntwa te beschryvn", Paradiso, XXXIII 142).
Omda ze bedoelienge zo serieus was, ze lettrekundige weirde zor ooge en zn oemvang zo brêed – zowel noa styl lik nor oendrewerp, wierd de Komedie rap 'n oekstêen in d' oentwikklienge van 't Italioans lik 'n echte lettrekundige toale. Dante wist beetre dan andre vroeg-Italjoanse schryvrs dat er grôote verscheidneid an streektoaln was en da 't nôodzoaklik was van 'n lettrekundige êeneidstoale 't ên neffens de Latynse geschriftn uut die tyd. In die zin is y e vôorloopre van de Renaissance, mê doarin 'n inspannienge om in de volkstoale te schryvn en te wedyvern met de vroegre klassieke schryvrs. Dante zyn kennisse in de diepte (binn de grenzn van zyn tyd) van de Romeinse Oedeid, en zyn duudelikke bewoendrienge van sommigte trekkn van 't heidens Rome, wyzn ook no de  15de êewe. Roare genoeg, oewel datn algemêen geêerd was in d' êewn achtre zyn dôod, grocht de Komedie uut de mode by de lettrekundigen : te middelêews, te grof en te troagiesch, en vôgns styl nie verfynd no de goeste van d' ooge en loate Renaissance. thumb|right|Dante Alighieri, toegeschreevn an [[Giotto di Bondone|Giotto, in de kapelle van 't Bargello-paleis in Firenze. Da oedste petreit van Dante was geschilderd zjuuste vo zyn verbannienge en is sins die tyd zwoar bygewerkt.]]
Y schrêef de Komedie in e toale dietn Italjoans noamde, in zeekre ipzicht e gemienglde lettrekundige toale gesteund ip de streektoale van Toskoane, mê sommigte Latynse elementn en andre streektoaln. Y wilde ipzettlik leezers vienn deur hêel Italië en zowêl simple menschen lik gelêerdn en dichters. Deur e dichtwerk te maakn mê epiesche ipbow en filozofiesche bedoelienge, bewêes y da d' Italioanse toale 't oogstmeuglikke kost uutdrukkn. In 't Frans wordt 't Italioans somtyds bygnoamd "de toale van Dante". Schryvn in de volkstoale dej Dante lik êen van d' êeste (lik Geoffrey Chaucer en Giovanni Boccaccio) vo te breekn met schryvn allêene moa in 't Latyn (de toale van de Kerke, van de geschiednisse en van gelêerdied in 't algemêene, mor ook van lyrische dichtkunste). Die breuke voend navolgienge en liet toe van mêer literateure te loatn verschynn vor mêer leezrs, en bereide voorn op 'n oogre groad van geletterdeid in de toekomste. Moa, in teegnstellienge mê Boccaccio, Milton of Ariosto wierd Dante gin schryvr die in hêel Europa geleezn was toe an de Romantiek. Vo de Romantiekers was Dante, lik Homeros en Shakespeare e schôon vôorbeeld van 't zuuvre zjenie die zyn eign reegls makt, karakters schept van oovreweldigende gestalte en diepgank, die verre de vroegre mêesters oovreklast, mo zeive nie kan achtrenoa gedoan wordn. In hêel de 19e êewe wierd Dante's reputoasje altyd moa grotr en nie mêe of te breekn; en in 1865, de 600ste verjoardag van zyn geborte, wastn êen van de grotste lettrekundige ikôonn van de Westersche weirld. left|thumb|Stanbeeld van Dante Alighieri in [[Verona.]] Leezers kunn dikkers nie verstoan oe da zukn serieus werk e "komedie" kan genoamd wordn. In de tyd van Dante wierdn alle serieuze gelêerde werkn in 't Latyn geschreevn, e tradiesje die zoe bluuvn deurn vo verschillnde êewn toe an 't laste van de Verlichtienge, en werkn geschreevn in om 't eevn wukke andre toale wierd bekeekn lik van twyflachtige weirde. Verdre wyst het wôord "komedie" in de klassieke betêeknisse ip werkn die geloof in e geordnde weireld weeregeevn, woarin de gebeurtnisn nie allêene uutmoenn in e gelukkig of gêestig ende moa die wêl oendre den invloed stoan van e wille van de Verzienigheid die al de diengn stiert vor 'n uutendlik goed. Deur de betêekenisse van 't wôord, lik of da Dante zeive schrêef in e brief an Cangrande I della Scala, de vôortgank van de beedevoart van d' êlle no den eemle  is de paradigmatieke uutdrukkienge van komedie, omda 't werk begunt mê de morêele verwarrienge van de beedevoardre en endigt mê 't anschown van God.
Dante's andre werkn omvatn Convivio ('t Gastmoal), e verzoamlienge van zyn langste gedichtn mê 'n (oenvultôoide) zinnebeeldige kommentoar; Monarchia, e boendige verandlienge van polletieke filozofié in 't Latyn die verôordêeld wierd en verbrand achtre Dante zyn dôod deur de Pauselikke Legoat Bertrando del Poggetto, die yvert vor a weireld-monarchie om de weireldvrede in 't leevn ip eirde meuglik te moakn, en de betrekkiengn van die monarchie mê de Roomsche Katlieke Kerke lik gids vo de vrede in 't iernoamoals; De vulgari eloquentia (Oovre de welspreekneid van de volkstoale), oovre lettrekunde in de volstoale, gedêeltlik in noavolgienge van de Razos de trobar van Raimon Vidal de Bezaudun; en  La Vita Nuova ('t Niewe Leevn) , de vertellienge van zyn liefde vo Beatrice Portinari, die ook diende lik 't uutendlik zinnebeeld van reddienge in de Komedie. De Vita Nuova bevat veele van Dante zyn liefdesgedichtn in 't Toskoans, tgêen nie zoendre vôorgoande was; de volkstoale was aa vêele gebruukt gewist vo lyriesche werkn in de dertiende êew. Moa, Dante zyn kommentoar ip zyn eign werk is ook in de volkstoale—zowêl in de Vita Nuova lik in 't Convivio—in de platse van 't Latyn da bykans oovral gebruukt was.
Proevertjes
thumb|right|Meurschildrienge van Dante in 't Uffizi, deur [[Andrea del Castagno, roend 1450]]
Newton (êenheid)
De newton (symbool: N) is de SI-êenheid van kracht, genoemd achter Isaac Newton in erkennienge van zyn werk in de klassieke mechanica.
Definiesje
De newton is den êenheid van kracht ofgeleid in 't SI-systèm, en is gelyk an de kracht di nôdig i vor ne massa van ne kilo te versnelln met êen meter per vierkante seconde. De formule vo de newton is dus F = ma, of:
Sint-Joris (Nieuwpôort)
Sint-Joris is e klêen landelik polderdorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van de kuststad Nieuwpôort. Deur Sint-Joris stroomt den Yzer, die an de rechterkant verbridderd is toet e woaterspoarbekkn. 't Dorptje noemde vroeger Sint-Joris-ten-Dyke.
1556
1553 - 1554 - 1555 - 1556 - 1557 - 1558 - 1559 't Joar 1556 is 't 56e joar in de 16e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|[[Keizer Karel V]]
1324
1321 - 1322 - 1323 - 1324 - 1325 - 1326 - 1327 thumb|Margaretha II van Henegouwn 't Joar 1324 was e schrikkeljoar die begost ip e zundag in de Julioansche kalender.
1391
1388 - 1389 - 1390 - 1391 - 1392 - 1393 - 1394 't Joar 1391 was e geweun joar die begost ip e zundag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissn
thumb|Dôod van Gaston III, groaf van Foix
1409
1406 - 1407 - 1408 - 1409 - 1410 - 1411 - 1412 't Joar 1409 is 't 9e joar in de 15e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| [[Michelle van Valois, êeste vrouwe van Filips de Goein]]
Deule
thumb|right|De Deule ip koarte thumb|right|De gekanaliseerde Deule by [[Carvin]]
Bouwkundig erfgoed in Mêesn
Lyste van bouwkundig erfgoed in Mêesn:
Deule
De Deule (Frans: Deûle) es e zyriviere van de Leie in de regio Hauts-de-France, in't nôordn van Vrankryk. De Deule es apeupri 60 kilomèiters lank en ountspriengt by Carency, strôomt deur Rysel en moundt uut in de Leie by Deulemounde.
Toponymie
De noame van de riviere es vermeld in 1276 lyk Dupla wa verzekers nen g'evolutioneerde vorm es van *Dubulā, gebaseerd ip't Keltisch-Gallische wôord dubu-, wa "zwort" wilt zeggn.
Verlôop
De boovnlôop van de Deule zyn eigntlyk twêe beekn: de Carency en de Saint-Nazaire, wa da ôok de noamn zyn van de gemêentn woa ze deure lôopn. Van de plekke woa de Carency en de Saint-Nazaire tegoare komm'n tout an de stad Lens strôomt de Deule ounder de noame de Souchez, wa ôok de noame es van de byliggende gemêente. Van Lens tout an Rysel es de riviere rechtegetrokkn en gekanaliseerd. 't Stik kanal van Lens tout Courrières es gekend lyk Canal de Lens. By Courrières lôopt et Canal de Lens over in't eigenlyke Deulekanoal (Canal de la Deûle), da de Leie verbindt me de Skarpe in Dowoai, woaby da't kanal vo't grôotste stik gebruuk makt van't tracé van de Deule. Deur mynverzakkiengn ligt et kanal somstekêe e stik ôoger dan't land derround. By de gemêentn Bauvin en Billy-Berklo ester 'n ansluutienge mè 't Kanoal Ariën-La Bassée wordeure daj richtienge de Leie by Ariën kunt voarn. Ierachter buugt de Deule noar 't nôordôostn richtienge Rysel.
In Rysel liep in tydde de Deule round de middelêeuwse stadskern, vandoar ôok de noame van de stad die ip en ielandje lag ("Ter Ysel"). Achter Rysel goat de Deule were nôordwestwoarts en volgt ze apeupri were oarnen nateurlykn lôop tout an de moundienge by Deulemounde.
Venetië
thumb|Canal Grande in Venetië thumb|Lagune van Venetië Venetië (Italioans: Venezia, Venetioans: Venezsia) is e stad in 't nowrdowst'n van Itoalië en d'n hoofdstad van de regio Veneto. De stad is e belangryke toeristische bestemmynge en stoat weireldwyd bekend vo 't historisch center mè zyn vele kanoaln.
De stad ligt in e lagune die begrensd wordt deur 't schiereiland Cavallino-Treporti en d' eiland'n Pellestrina en Lido. Binn de lagune lign nog andere eiland'n, lyk Murano, Torcello, Burano, Giudecca en San Giorgio Maggiore. De stad is mè 't vasteland verboend'n deur e bykan vier kilometer lange brugge, de Ponte della Libertà.
De klassieke Venetioanschn bowt is de gondel (Italioans: gondola), alhoewel dan ze nu surtout gebruykt word'n vo toerist'n, of vo trouws, begroavyngn of andere vieryngn.
Belangryke bouwwerk'n zyn:
Viole
thumb|Vowr-en zykant van e viole De viole is e snoarinstrument mè vier snoarn. 't Is 't klèinste lid van de violefamilie die bestoat uyt de viole, d' altviole en de cello.
De klank wordt geproduceerd deur de snoarn te loat'n triln met e strykstok, of deur te tokkeln met de vyngers. D' hoet'n klankkasse dient vo 't geluyd van de trilnde snoarn te versterk'n. De toetse van e strykinstrument is 't gedeilte woarip dat de vynger wordt geplatst vo de townhoogte te bepoaln. De viole wordt deurgoans bespeeld deur 't instrument tusschn de kinne en de schoewre vaste t' hoed'n en met de vyngers van de lynkerhand de snoarn teegn de toetse te druk'n vo de snoare te verkort'n en azo hoger te doen klynk'n.
Duunkerke-Zuud
thumb|right|250px|Duunkerke-Zuud (in't poars) ip e koarte van Duunkerke Duunkerke-Zuud es e stadsdêel van de Franschn stee Duunkerke da ande zuudkant van Duunkerke-Centrum ligt. Duunkerke-Zuud it en ippervlakte van 1,1 vierkante kilomèiters en telt bikkans 7000 inweuners. 't Ligt tusschn 't verbindiengskanal in d'oude binn'nhoavn, de gemêente Nieuw-Koukerke, Klêen-Sintn en Sint-Pols.
Basse Ville
De wyk Basse Ville es ountstoan in 1662 deur de bouwe van e nieuwe fortifikoasje deur Vauban ande zuudkant van Duunkerke. D'oorsprounkelyke bedoelienge wos vo der de matrôozn van de scheepn (tydelyk) t'uusvestn. In 1743 wierdn Duunkerke-Centrum en Basse Ville binn'n dezelfde fortifikoasjes geplatst, oloewel da de twêe van mekoar geschêedn zyn deur't verbindiengskanal. In 1864 wierd er de Sent-Moartnskerke gebouwd. In die tyd begoestn der em ôok teffrente fabriekn der ulder te vestign. Deur et groavn van't ofvoerkanal ("canal exutoire") in 1929 ip de plekke van d'oude stadswalln wierd da kanal de zuudergrenze vande wyk. De wyk wos êen van d'êenigste van Duunkerke die byst den Twiddn Weireldoorloge bikkans nie beschoadigd es gewist.
Jeu de Mail
De wyk it zyn noame van e construuksje uut de zestiende êeuwe die diende vo e spel te speeln gelykend ip't koatsspel ("jeu de paume") mo ton wel me nen outn oamer: malie ofte "jeu de mail". In 1666 lag 't groundgebied van d'uudige wyk Jeu de Mail, dad em tusschn de Hoavndyk en de Broekburgvoart bevindt, ande buutnkant van de stadswalln en ôordiget by Nieuw-Koukerke. Et terring diende lyk anlegplekke vo de bôotjes die na Bergn en Sint-Omoars voern. In de neegntiende êeuwe begoestn der em verschilligte fabriekn lyk leerlôoiery'n en wossery'n under der te vestign. In 1850 wierd et nôordn van da groundgebied by Duunkerke gestookn ip instigoatie van de tonmoalige Fransche keunienk Louis-Philippe I. Die moatregel zorgde in tydde vo êenigte rivaliteyt tusschn d'inweuners van Duunkerke en dedie van Koukerke, surtout van de latstgenoemde omda zydder zeidn da Duunkerke e commerciël belangryk stik ground van under ad ofgepakt.
Carré de la Vieille
De wyk Carré de la Vieille ligt tusschn de Broegburgvoart en Klêen-Sintn en it en gelykoardige geschiedenisse lyk dedie van de wyk Jeu de Mail. Vôorn de construksje van de fortifikoasjes ôordiget by Klêen-Sintn, mo vanof den bouw vande stadswalln wierd et iervan ofgesneed'n en wierd et by Duunkerke gevoegd.
Île Jeanty
De wyk Île Jeanty ligt tusschn 't stoasjekwartier en Sint-Pols, an't ende vande Broekburgvoart.
Neuzeke
thumb| Deurmiddn gesneen topneuzn Een neuzeke, topneuze, sukertop of cuberdon is een sorte sneukelienge die de vorme eet van een kegel, nen gedroaidn drieoek en azoa een bitje ip een hoedje of ip een neuze trekt.
De buut'nkant is hard, moar olbinnn is een neuzeke styf zochte, 't is een sorte sukergelei. De kleur is mêestol moave tot donkerpoars, oloewel dat 't gezeid moe zyn da' je ze ôok in andere kleurn lik in 't groen kunt krygn. Neuzekes zyn moa ênigte weekn te bewoarn, doarachter zyn ze nie per se slicht, moar is de binnenkant hard gekoomn.
Neuzekes zyn ollene moar in Belgie te vindn.
Kinne
thumb|Kinne mè stoppelboard By menschn is de kinne 't oenderste deil van 't oanzichte oender de moend. 't Wordt gevormd deur de punt van d' oenderkoake (mandibula).
E goewd oentwikkelde kinne wordt anzien lyk ein van de morfologische kenmerk'n van Homo sapiens, in teegnstellynge toet andere menschelyke vowroeders, lyk de dicht verwante Neanderthoalers.
E dubbele kinne of oenderkinne is e loagsje vet oender de kinne. D' owrzoak'n zyn veroederynge, genetischn anleg of overgewicht. thumb|left|Oenderkoake (mandibula)
Klêene Illige-Gêeststroate
Geschiednisse
't Middlêewsche Illige-Gêestuus, dat aa bestoend vôo 1260, gaf zyn noame an drie stroatn :
Die klêene stroate lopt achtr 't 'Of van Pittem, mêt uuzetjes an de nôordkant die gebowd zyn teegn den 'ofmeur van dat 'of.
De stroate lopt van de Goezepitstroate no 't Sint-Salvatorskerk'of.
Belgica (schip, 1884)
Belgica is de name van twê Belgisch' ounderzoeksscheepn. Ze zyn genoemd achter de Romeinse name vô 't nôordn van Gallië.
Den êeste Belgica
Den êeste Belgica wier gebouwd in 1884 in Svelvig (Nôorweegn). Den stoombôot hêette ton nog Patria. 't Was 36 meters lank, 7,6 meters brêed en 4,1 meters diepe, woog 336 ton, en haad een houtn rompe.
Den bôot was ôorsprounkelik gebouwd as een walvisjager, moa wierd deur Adrien de Gerlache vô de Belgischn Antarctischn Expediesje gekocht. De Gerlache noemde den bôot "Belgica", en vertrok dermee up den 16 ogustus 1897 van Antwerpn noar Antarctica.
Den bôot en zyn bemannienge (woarounder Roald Amundsen), brochtn as êesten de wienter deur up Antarctica, ot den bôot up den 28 februoari 1898 kwaam vaste te zittn in 't ys. Pas 13 moandn loater kost het schip hem bevryen deur een kanaal dat de bemannienge zelve haad gegroavn. Up den 5 november 1899 kêerdn ze were in Antwerpn.
De Belgica wier loater upgekocht deur de Graaf van Orléans die t' hope mè Adrien de Gerlache nog verschillende andere expediesjes deed. Achter den Êeste Weireldôorloge wierd de Belgica gebruukt as een dryvende visfabrieke deur de Lofotenvisschery. In de moand meie van 't joar 1940 gebruuktn d' Iengelsn den bôot as een dryvende upslagplekke vor under ammuniesje toet dat den bôot up de 19 meie 1940 in een Duutse luchtanvol wier gezounkn in een fjord teegn Harstad.
De vzw Belgica Genootschap, met in 't besteur ounder andere de klêenzeune van Adrien de Gerlache en d' Antarctica-veteroann Prof. Dr. Tony Van Autenboer en Prof. Dr. Walter Loy, oundersteunn wetenschappelik ounderzoek vô de Belgica as een maritiem erfgoed te bergn en tentôon te stelln.