cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grand Est
Grand Est grenst in 't nôordn en 't ôostn an vier landn: België, Luxemburg, Duutsland en Zwitserland. In 't westn en 't zuudn grenst 't an de Fransche regio's Hauts-de-France, Île de France en Bourgogne-Franche-Comté.
Area of Outstanding Natural Beauty
thumb|Areas of Outstanding Natural Beauty in [[Iengeland en Wales]] thumb|Areas of Outstanding Natural Beauty in [[Noord-Ierland]] En Area of Outstanding Natural Beauty, kortweg AONB, is één van de landelyke gebiedn in Iengeland, Wales en Noord-Ierland, die vanwege hunder uutzoenderlyke landschapsweirde en schoonheid angeweezn zyn vo nateurbeschermienge. Die gebiedn wordn erkend deur d' overheidsinstansjes Natural England, Natural Resources Wales en de Northern Ireland Environment Agency. In Schotland is da te vergelykn met de National Scenic Area (NSA).
Forficula
Forficula is e geslacht van oorbeestn in de familie Forficulidae. De bekendste soorte is Forficula auricularia, de geweune oorbeeste.
Soortn
't Geslacht Forficula bevat zeker 68 soortn. Enigte soortn zyn:
Costa Rica
thumb| Costa Rica in [[Amerika]] Costa Rica (wat da letterlyk "ryke kust" wil zegg'n in 't Spoans), officieel de Republiek Costa Rica, Spoans República de Costa Rica, is e land in Centroal-Amerika dat in 't noôrd'n grenst an Nicaragua, in 't zuudoôst'n an Panama, in 't west'n an de Still'n Oceoan en in 't oôst'n an de Caraïbische Zee.
D'n oofdstad is San José. thumb|left| Koarte van Costa Rica
Eênigte andere plekk'n in Costa Rica zyn:
Eirdrykskunde
thumb|Weirldkoarte. Eirdrykskunde of geografie (van 't Grieks : γεωγραφία, geographia ofte beschryvienge van d' eirde ) is e tak van de weetnschap die gewyd is an de stuudje van de landn, undre kenmerkn, bevolkienge en an de verschynsls van d' eirde. Den êeste mensch die zoe 't wôord "geografie" gebruukt ên was Eratosthenes (276 - 194 vô Kristus). Vier geschiedkundige tradiesjes in 't eirdrykskundig oundrezoek zyn : ruumtlikke ountleedienge van de nateurlikke en de menschlikke verschynsels  (eirdrykskunde lik de stuudje van spreidienge), landippervlaktestuudjes (platsn en streekn), stuudje van 't verband tusschn mens en land, en oundrezoek in d' eirdweetnschap.
Niettemin is moderne eirdrykskunde 'n allesomvattnd vak da ip d' êeste platse probeert de eirde te verstoan en hêel de menschlikke en nateurlikke ingewikkeld'eit – nie allêene wô da de vôorwerpn te vienn zyn, mor ooke oe da ze verandern en oe da ze goan wordn. Eirdrykskunde is genaamd gewist "het weireldvak" en "de brugge tusschn mens en nateurweetnschap". Eirdrykskunde wordt ipgesplist in twêe grôote takn : de menschlikke eirdrykskunde en de nateurlikke eirdrykskunde.
Amerikoansche zweirdschede
D' Amerikoansche zweirdschede (Ensis leei; synoniemn: Ensis americanus en Ensis directus) is e twêekleppige wêekbêeste die in zêe leeft.
De schelpe is oengeveer zes kès zo lank of dat ie brêed is en j' is licht geboogn. Je kan 20 cm lank kommn, j' hè vele groeiriengn en e schilfernde olyfbrune buutnste loage.
De bêeste leeft ingegroavn in zand of slibbig zand, in oendiep woater. Mè zyn gespierde voet kan-t ie hem styf zêre ingroavn. Je leeft van planktong en ander in 't woater zweevnde voedienge, lik algn.
Atmosfeer (Sterre)
Den atmosfeer van een sterre is 't butenste dêel van een sterre da boovn de kern, de radioasjezone en de conveksjezone van de sterre ligt. 't Bestoat uut verschillende dêeln mè verchillende eigenschappn:
Amerikoansche zweirdschede
D' Amerikoansche zweirdschede is ôorsproenkelik Amerikoans en wierd in 1978 vo den êeste kèr ipgemerkt in 't estuarium van den Elbe. Verzekers zyn der larvn doar mè 't ballastwoater van scheepn angevoerd. Van doaruut hèt de sôorte hem in tien joar noar al d' ôostelike kustn van de Noordzêe verspreid, woarby dat al d' inheemsche verwantn verdroengn zyn. De sôorte komt nu ook vôorn an de Westkust van Zweedn en langst de kustn van 't Iengels Kanoal. An de Vlamsche Kust zyn ze massoal angespoeld te viendn ip 't strange.
Wemoars-Kapel
Wemoars-Kapel of Wemoarskapelle (Frans: Wemaers-Cappel, Nederlands: Wemaarskappel) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Outland. 't Grenst an de gemêentn Zermezele, Arrevoorde, Kassel, Zuudpene, Ochtezele en Arneke.
Amerikoansche zweirdschede
Lik styf vele twêekleppign zyn ook Ensis-sôortn eetboar. thumb|left|Angespoeld ip 't strange
Wemoars-Kapel
Wemoars-Kapel es e klêen dorptje an de westkant van de Kasselberg. 't Gebied van Wemoars-Kapel ligt tusschn de tracés van twêe oude Romeinsche heirboan'n, te zeggn de boane van Kassel richtienge 't nôordn na de Nôordzêe en de boane van Kassel richtienge 't westn na Woatn en Bonen. De romoansche kerke i nog stikkn uut de 12de êeuwe en es de oudste van't kantong, oloewel dat er loatr gotische stikkn an zyn toegevoegd.
Atmosfeer (Sterre)
De fotosfeer, die 't lêegstliggende en 't koelste dêel van den atmosfeer is, en 't dêel da me kunn'n zien. 't Is doar da 't licht van de zunne uut 't binnenste dêel noa buutn komt. De temperateure van de fotosfeer bedroagt omtrent 5780 K, binst da 't dêel woa dan der zunnevlekkn zittn zo'n 500-2000 K kouder is.
Boovn de fotosfeer ligt de chromosfeer die een zone van omtrent 2000 km dikke is, en da me as een oranje rienk kunn'n zien gedeurende zunsverduusteriengn. In de chromosfeer wordn bepoalde dêeln van de sterre zyn spectrum g'absorbèrd, wa dat anleidienge gift an karakteristiek absorptielynn die anduudn waffer scheikundige elementn der te viendn zyn in den atmosfeer van een sterre.
Boovn de chromosfeer ligt d' overgangszone, woardat de temperateure rap omhoge schiet over een ofstand van nie mêer dan 100 km. Doaboovn viendn me 't butenste dêel van de sterre zyn atmosfeer, de corona, een vrê din moa vrê hêet (~ 1 miljoen groan) plasma. Binst dan ol de sterrn up de hoofdreekse een overgangszone en een corona hên, is da nie 't gevol met olle sterrn. Moa vrê winnig reuzn en superreuzn hên een corona.
Gedeurende een volledige zunsverduusterienge is de fotosfeer van de zunne ofgedekt en zyn d' andere laagn van de atmosfeer zichboar. Ounder die omstandigheedn is de corona te zien as een oranje-rôo rienk, mè vantydn zunnevlammn, en de corona is te zien as een stroalnkrans (halo).
Donald Trump
Donald John Trump (New York City, 14 juni 1946) is een Amerikoanschen polletieker uut New York City. En is lid van de Republikeinsche Party. Up 8 november 2016 is 'n as de 45stn president van de Verênigde Stoatn gekozen. Up 20 januoari 2017 et 'n Barack Obama upevolgd. Vor dat em presidente es gewordn wasten em ne entrepreneure.
Archaeopteryx
thumb|Berlyn exemploar van Archaeopteryx Archaeopteryx is den oudstn en mêest primitieve veugel da me kenn'n. De name kom van 't Grieks ἀρχαῖος (archaios) wa da "oud" betêkent, en πτέρυξ (pteryx), wa da "vleugel" of "plume" betêkent.
Archaeopteryx leefde in de loate Juraperiode (150–145 miljoen joar geleen) in wa da nu zudelik Duutsland is, moar in den tyd een eilandngroep in een oundiepe tropische zêe.
Archaeopteryx was in grôotte vergelykboar met een ekster en kost toet an een lengte van 0,5 meters groein. Oundanks dat je klêne was en kost vliegn mè zyn brêe vleugels, hèt Archaeopteryx veel mêer gemêen mè de vlêesetende dinosauriërs gekend as Deinonychosauria dan mè moderne veugels: de kaakn mè scherpe tandn, oarms mè drie viengers die klauwn hèn, een lange steirt, een twiddn têen die noa boovn kan getrokkn wordn, een "swivel"-gewricht in de pols en pluumn. Ol die kenmerkn maakn Archaeopteryx een dudelikke kandidoat as een overgangsvorm tusschn dinosauriërs en veugels.
't Êeste min of mêer volledig exemploar van Archaeopteryx was gevoundn in 1861, moa twê joar achter da Charles Darwin zyn boek On the Origin of Species haad uutgebrocht, en 't wierd onmiddellik een belangrik bewysstik in 't evoluusjedebat. Tegenwôordig zyn der elf exemploarn van Archaeopteryx (êen plume en tien mêer volledige exemploarn) gevoundn, woavan dan de mêeste wetenschappers peizn da 't om de zelste sôorte goat. 't Zyn ook de vroegste bewysstikkn van vluchtpluumn, woardat de vlagge an weerskantn van de pluumspille of rachis asymmetrisch is.
Beschryvienge
thumb|375px|right|Acht exemploarn van ''Archaeopteryx vergeleekn met een menselikn voet vô de scholae an te duudn Archaeopteryx was een primitieve veugel die in 't Tithonioan, de latste stage van de Juraperiode (150-145 miljoen joar geleen), leefdige. Ol d' exemploarn van Archaeopteryx zyn gevoundn in de kolkstêen van Solnhofen, die een lagerstätte is de fossieln doar vrê goed bewoard hèt.
Archaeopteryx was omtrent de zelste grôotte van een normoale moderne veugel, mè brêe vleugels mè rounde toppn, en een lange steirt vergeleekn met de lichoamslengte. Oundanks een antol kenmerkn dat het gemêenschappelik haad mè moderne veugels (gelik een vorkbêen, pluumn en een ommegekêerdn êestn têen) zyn der nog veel andere die up een ofstammienge van de dinoasuriërs (en vôrol de Dromaeosauriërs) duudt, gelik tandn, de steirt, en bepoalde karakteristiekn in de bouw van 't bekkn en den ienkel.
Vor een langn tyd achter da Archaeopteryx in 1861 was gevoundn, bleef het 't ênigste overgangsfossiel met de dinosauriërs. Loater, vanof 1996 zyn der verschillende goed bewoarde fossieln upgegroavn in China die antoogdn hoe dan verschillende sôortn vlêesetende dinosauriërs verschillende gradoasjes van dons noa volledige pluumn haan. Doadeure stoat Archaeopteryx nu veel minder up zyn eign as een overgangsvorm tusschn dinosauriërs en veugels.
Pluumn
thumb|Fotto uut 1880 van 't Archaeopteryx exemploar van Berlyn, die toogt dan de bêenn ook pluumn haan. By de loatere preparoasje van 't fossiel zyn die verwyderd. Ol d' exemploarn woardan de pluumn te zien zyn toogn 't bestoan van asymmetrische vluchtvleugels die identiek zyn an de dee die by moderne veugels gevoundn wordn. Juuste gelik by moderne veugels zyn de pluumn up de steirt minder asymmetrisch. Den duum haat echter nog gin alula of bastoardvleugel die moderne veugels met 't manuvreern up lêge snelheedn.
De pluumn up 't lichaam van Archaeopteryx is minder goed bekend, en is ollêne moa goed ounderzocht up 't Berlynexemploar. In da gevol viendn me contourpluumn, die zo verre rêekn toet an de bêenn, woardan ze een "broek" vormn.
thumb|left|Anatomische illustroasje die de "voarensteirt" van Archaeopteryx vergelykt met de "woaiersteirt" van een moderne veugel Langs de rugge lopt er een reekse van pluumn die symmetrisch zyn gelik de contourpluumn, en vô de reste zyn der ook nog spôorn van donspluumn die een bitje trekt up de lichaamsbedekkienge die in de Chinese dinosauriër Sinosauropteryx gevoundn zyn.
Vlucht
De vleugels van Archaeopteryx woarn redelik grôot, wa da betêkent dat je kost vliegn an lêge snelheedn, binst dat de rounde vorm van de vleugels hem zou wenboar gemakt hèn vor in een bus de boomn t' ountwykn.
thumb|een model van Archaeopteryx lithographica in 't Oxford University Museum In 2004 hèn wetenschappers een CT scan gedoan up 't brein van Archaeopteryx, en kwaamn toet de conclusie dat het veel grôter was dan vo de mêeste dinosauriërs, en vôrol de dêeln die te doen hèn mè 't zien, hôorn en coördinoasje van de spiern. 't Binnenôore trekt ook goed up da van moderne veugels, wa da nôdig zou zyn vo 't evenwicht en de ruumtelikke percepsje die helpt by 't vliegn.
Geschiedenisse van d' ountdekkiengn
left|thumb|De beroemde plume van 1860 D' ôorsprounkelike ountdekkienge, een ienkele plume was gevoundn in 1860 en een joar loater beschreevn deur Christian Erich Hermann von Meyer. Omda 't moa juuste een plume is kamme nie zeker zyn dat 't hier echt om Archaeopteryx goat, olhoewel dat het over 't olgemêen doaby geklassèrd wordt. 't Beviendt hem nu in 't Humboldtmuseum in Berlyn.
thumb|Replica van 't Londenexemploar Kort derachter, in 1861, wierd het êeste skelet, 't zogenaamde Londenexemploar, gevoundn teegn Langenaltheim en een platselike dokteur, Karl Häberlein, gegeevn, die het deureverkocht an 't British Museum in Londen (nu het Natural History Museum).
Sedertdien zyn der nog tien andere exemploarn ountdekt:
't Berlynexemploar was ountdekt in 1876 of 1877 on the Blumenberg teegn Eichstätt deur Jakob Niemeyer. 't Wierd in 1881 te koop angeboon, en deur 't Humboldtmuseum in Berlyn upgekocht. left|thumb|Ofgietsel van 't Maxbergexemploar Bestoande uut een rompe, 't Maxbergexemploar was ountdekt in 1956 of 1958 teegn Langenaltheim en beschreevn in 1959, en olhoewel dat het ôois stound g'exposèrd in 't Maxbergmuseum in Solnhofen, is 't nu vermist, meugeliks gestooln of verkocht. thumb|Haarlemexemploar Het Haarlemexemploar (ook gekend as het Teylerexemploar) was ountdekt in 1855 teegn Riedenburg en up 't moment zelve beschreevn as Pterodactylus crassipes. In 1970 wierd het herkend deur John Ostrom as een exemploar van Archaeopteryx en 't beviendt hem vo den ogenblik in 't Teylermuseum in Haarlem. 't Is êen van de minst volledige exemploarn, en bestoat uut een poar oarmn en bêenn en een poar nekwervels en ribbn.
't Eichstättexemploar was in 1951 of 1955 ountdekt teegn Workerszell en beschreevn deur Peter Wellnhofer in 1974. Vo den ogenblik lig het in 't Juramuseum in Eichstätt, en 't is 't klêenste exemploar, met up êen na de best bewoarde kop.
Het Solnhofenexemploar was in de joaren 1960 ountdekt teegn Eichstätt, en in 1988 beschreevn deur Wellnhofer. Vo den ogenblik lig het exemploar in het Bürgermeister-Müllermuseum in Solnhofen, en ôorsprouonkelik was 't geklassèrd as Compsognathus. 't Is het grotst bekende exemploar. thumb|left|Het Münchenexemploar Het Münchenexemploar was ountdekt in 1991 teegn Langenaltheim en in 1993 beschreevn deur Wellnhofer. 't Beviendt hem momentêel in 't Paläontologisches Museum München. thumb|Daitingexemploar Een achtste, gefragmentèrd exemploar wierd ountdekt in 1990, nie in de Solnhofenkolkstêen, moar in joungere laagn teegn Daiting, Suevia. thumb|left|Bürgermeister-Müllerexemploar ("chicken wing") Een ander fragmentair fossiel wierd in 't joar 2000 gevoundn. 't Is in privoatbezit, moar uutgelêend an 't Bürgermeister-Müllermuseum in Solnhofen. Omdan de restn moa juuste da van een vleugel is, kreeg het de lapname "chicken wing" (kiekenvleugel).
thumb|Het Thermopolisexemploar 't Thermopolisexemploar was vor een langn tyd in privébezit achter dat in 2005 was ountdekt, moar derachter was 't as een schenkienge gegeevn an het Wyoming Dinosaur Center in Thermopolis. 't Hèt de best bewoarde kop en voetn van olle exemploarn.
Een tienste exemploar is ountdekt in 2007 en beviendt hem nu in 't Royal Tyrrell Museum, Drumheller, Alberta, Canada, en wordt beschouwd as 't mêest volledige en best bewoarde exemploar.
Taxonomie
thumb|left|Eichstättexemploar, vantydn verweezn noa Jurapteryx in plekke van Archaeopteryx thumb|Solnhofenexemploar, vantydn verweezn noa Wellnhoferia in plekke van Archaeopteryx Tegenwôordig wordn ol de fossieln geklassèrd as êen sôorte, A. lithographica, olhoewel dan der in den tyd veel andere naamn an gegeevn zyn. Zels nu is ter nog olsan discuusje over 't klêenste exemploar da deur sommige wetenschappers noa Jurapteryx verweezn wordt, en 't grotste exemploar da deur sommige wetenschappers noa Wellnhoferia verweezn wordt.
Synoniemn
Ot êen sôorte verschillende naamn hèn gekreegn eisn de regels van de zoologische naamgevienge dat den oudste geldige name vôorrank hèt. Doadeure zyn de volgende naamn die tegenwôordig ollemolle Archaeopteryx lithographica genoemd wordn oungeldig verkloard: Ollêne de latste viere kunn'n meugeliks geldige sôortn blyk te zyn.
Archaeopteryx en Protoavis
In 1984 ountdekte Sankar Chatterjee fossieln woavan dat je in 1991 beweirde dan ze behôordn an een veugel die veel ouder was dan Archaeopteryx (210 toet 225 miljoen joar oud) en dat je Protoavis noemdige. De fossieln zyn echter nie goed bewoard, en gevoundn in verschillende plekkn, zodoanig dan de mêeste wetenschappers de beweirienge verwerpn.
Zaglossus
Zaglossus (Vachtegels) vormn e geslacht van miernegels. 't Bestoan nog drie leevnde sôortn, die allêne nog vôornkommn ip Nieuw-Guinea. T'hope met de geweune miernegel (Tachyglossus aculeatus) en de veugelbekbêeste (Ornithorhynchus anatinus) vormn ze d' ênigste eierleggnde zoogbêestn.
Vachtegels hèn minder en kortere stekkers of de miernegel en e dikkere, ruwe vacht. De stekkers liggn mêestal weggedookn in de vacht, uutgezoenderd ip de flankn. De pôotn zyn langer, mè klèindere groafklauwers.
Bas-Rhin
Bas-Rhin (67) (Duuts: Unterelsass) es e departement in de regio Grand Est, hillegansn o de nôordôostnkantn van Vrankryk. 't Departement es genoemd noar de riviere de Reyn. Inweuners van Bas-Rhin wordn Bas-Rhinois genoemd.
Zaglossus
De bek is styf lank en lichtjes noa beneen geboogn, en ze bevat e lange, kleverige toenge. In e groeve an de boovnkant van de toenge ligt e veld met hôornige stekkers die dient vo worms te vangn. Ze wordn fyngemoaln teegn 't verhemelte, die ook mè stekkers is bedekt.
Bas-Rhin
Geschiedenisse
't Departement is de vierde moarte 1790 gecreëerd binst de Fransche Revoluusje. De grenzn van Bas-Rhin zyn wel regelmoatig veranderd.
Zaglossus
Vachtegels zyn nachtbêestn, die overdag weggedookn zittn in hunder hol. Juste lik andere cloacabêestn leggn z' eiers en ze droagn z' in e tydelyke budel an hunder achterlyf. Achter 't uutkommn van d' eiers bluuvn de joengsjes in de budel.
Bas-Rhin
Geografie
't Departement Bas-Rhin bestoat uut vuuf arroendissementn (Stroatsburg, Haguenau, Molsheim, Saverne en Sélestat) en èit 23 kantongs en 514 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Stroatsburg, Haguenau, Schiltigheim, Illkirch-Graffenstaden en Sélestat.
Hermes
thumb| Standbeeld van Hermes mè zyn roundn hoed, reizigersmantel, caduceus (koerierstaf) en beuze Hermes (Oudgrieks: Ἑρμῆς) is êen van de twoalf Olympische goodn in de Grieksche mythologie en de zeune van ippergod Zeus en de pleiade (nimf) Maia.
Riengvoart (Brugge)
De Riengvoart in Brugge is 't kanoal da round 't ôosten en 't nôorden van 't center van stad lopt, langs d' oude vestn en neffest de stadsrienk R30. Officiêel hêet het kanoal nie de "Riengvoart", angezien da 't een ounderdêel is van 't kanoal Gent-Brugge-Ostende.
Geschiedenisse
Vroeger endigde den Ostensche Voart teegn de Dampôorte, binst dat de Gentsche Voart an 't Minnewoater begost. Vo van 't êne kanoal noa 't andere te geraakn moest je rechte deur Brugge voarn. Noarmoate dan de bôotn grôter wierdn moestn de woaterweegn deur Brugge verdiept wordn. Da was nu wel meugelik vo de Langereie en de Sint-Annareie, moa vo 't dêel tusschn de Meulebrugge en 't Minnewoater was da nie te doen. Doavan wierd er t' olverwege de 17e êeuwe beslootn een nieuw kanoal te graavn tusschn de Meulebrugge en de vestn juuste ten nôordn van de Gentpôorte: de Coupeure. Verder wierd er vanof da punt ook de vestiengsgracht toet an de Gentsche Voart geschikt gemakt vo de scheepvoart. T' olverwege de 19e êeuwe wierd de vestiengsgracht tusschn de Coupeure en de Dampôorte ook bevoarboar gemakt en wierdn der an de Dampôorte nieuwe sluuzn gebouwd. Doamee was de riengvoart gelik da m' hem nu kenn'n volledig.
Traject
De Riengvoart begint, as 't verlengde van de Gentsche Voart, an de Katelynebrugge, ten zuudn van de binnenstad. Beholve d' hoge brugge noa de stoasje liggn der zeven bruggn over de Riengvoart: an de Katelynepôorte, de Gentpôorte, de Kruuspôorte, twê and de Dampôorte, de Warande en de Krakêle. Verder wordt het ton den Ostensche Voart. Tusschn de Dampôorte en de Krakêle lopt de Riengvoart deur de Handelskomme en de Vlotkomme van den oude binn'nhaavn.
Van de Riengvoart zyn der nog verbiendiengn noar een poar andere kanoaln: tusschn de Gentpôorte en de Kruuspôorte goat Coupeure in 't stad, an de Dampôorte is 't er een verbiendienge noa de Langereie end de Damsche Voart, en an de Vlotkomme verbiendt de Boudewynssluze de Riengvoart met 't Boudewynkanoal noa Zêebrugge. Beholve de verbiendienge noa 't Boudewynkanoal zyn ol die oftakkiengn nu ofgeslootn.
Nieuw-Guinea
thumb|Liggienge van 't eiland Nieuw-Guinea thumb|Topografische koarte en pollitieke situoasje Nieuw-Guinea is 'n eiland die dêel uutmakt van Oceanië, in 't westn van de Stilln Oceoan. 't Is achter Groenland 't grotste eiland ter weireld met 'n ippervlak van 785.753 km². 't Eiland wordt van Australië geschèid deur de zêestroate Torres die 150 kilometer brêed is, alhoewel dat de twêe landmassa's ip 't zelfste continentoal plat liggn.
Reyn
thumb|De riviere de Reyn in [[Europa]] thumb|De Reynmoundienge in de Bodensee in [[Zwitserland]]
Nieuw-Guinea
In 't westn en 't ôostn zyn der nog vele klèindere eilandn. De westelikn helft van 't eiland makt dêel uut van Indonesië en omvat de provinsjes Papoea en West-Papoea. Den ôostelikn helft vormt 't grotste dêel van den oenofhankelike stoat Papoea-Nieuw-Guinea. De grotste steedn ip 't eiland zyn Jayapura (hoofdstad van Papoea, Indonesië) en Port Moresby (hoofdstad van Papoea-Nieuw-Guinea). thumb|left|Nieuw-Guinea in [[Melanesië]]
Reyn
De Reyn (Duuts: Rhein, Frans: Rhin, in 't Nederlands Rijn en vroeger ook: Rhijn) is met 1323 kilometers êen van de langere riviern van Europa. Doarvan ligt 800 kilometer in Duutsland, woar dat ôok 't grôotste dêel van 't strôomgebied (120.000 van de 185.000 km²) ligt. De riviere strôomt van d' Achter-Reyn in de Zwitsersche Alpn toet an d' Hollandsche provinsje Zuud-Holland, en moundt uut in de Nôordzêe. De Reyn is e belangryke voarroute voor al de landn woar dat de riviere deure strôomt.
In Duutsland is de riviere de Reyn in drieën verdeeld wat de noame betreft: va Bazel tot Bingen lôopt de Oberrhein (Boovnreyn), toet Bonn  lôopt de Mittelrhein (Middelreyn) en toet de Hollandse grenze heet de riviere Niederrhein (Benedenreyn). Grôotste steden an de Duutse Reyn zyn (va zuud noar nôord): Karlsruhe, Speyer, Mannheim, Ludwigshafen am Rhein, Worms, Mainz, Wiesbaden, Rüdesheim am Rhein, Koblenz, Bonn, Keuln, Düsseldorf, Krefeld, Wesel, Rees en Emmerich.
Bouwkundig erfgoed in Zerkegem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Zerkegem:
Bouwkundig erfgoed in Ardôoie
Lyste van bouwkundig erfgoed in Ardôoie:
Den Hoorn (Damme)
Den Hoorn ofte Sente-Rita es e gehucht in de gemêente Damme, in't nôordn va de provinsje West-Vloandern. De prochie ligt ip't groundgebied van de dêelgemêente Moerkerke, tusschn 't dubbelkanal Den Blienker-Den Stienker en de provinsjegrenze me Ôost-Vloandern. Den Hoorn et apeupri 1000 inweuners.
In de middelêeuwn lag et dorptjen aan de zèe. De noame "Den Hoorn" es ofkomstig van d'ôornvormige duune woarip 't ligt.
Bouwkundig erfgoed in Zandvôorde (Zunnebeke)
Lyste van bouwkundig erfgoed in Zandvôorde:
Forficulidae
De Forficulidae zyn e familie van oorbeestn (Dermaptera). Der zyn meer of 70 geslachtn en 490 soortn beschreevn.
Motacilla
Motacilla (kwiksteirtn) zyn e geslacht van zangveugels uut de familie van de kwiksteirtn en piepers (Motacillidae). 't Geslacht telt 13 soortn. 't Zyn over 't algemeen kleene veugels met e lange steirt.
Geweune vachtegel
thumb|Leefgebied De geweune vachtegel (Zaglossus bruijni) is e miernegel die leeft in Nieuw-Guinea. 't Is êen van de drie nog leevnde sôortn uut 't geslacht van de vachtegels (Zaglossus). Vachtegels zyn zoogbêestn die eiers leggn.
De geweune vachtegel wordt grodder of de geweune miernegel, 45 toet 77 cantimeter lank en 5 toet 10 kilo zwoar. Ip hunder rik stoan korte stekkers, die mêestal weggedookn liggn in de dikke vacht, uutgezoenderd ip de flankn. De vachtkleur is over 't algemêen zwart, moar ook doenkerbrune en blêekbrune bêestn zyn bekend. De stekkers zyn zwart, wit of zwart met e witte punt. De snute is styf lank en lichtjes noa beneen geboogn. An hunder pôotn hèn ze drie (somstyds vier) grôte klauwers.
De sôorte is te viendn ip 't Veugelkop-schiereiland en 't Foja-gebergte in 't westn van Nieuw-Guinea, in de provinsjes West-Papoea en Papoea, Indonesië.
Vachtegels zyn nachtbêestn, die overdag weggedookn zittn in hunder hol. Met hunder lange snute zoekn ze tusschn ofgevalln bloarn achter reegnworms, hunder belangrykste prooie.
Ecuador
thumb| Ecuador in Zuud-Amerika Ecuador, officieel de Republiek Ecuador, is e land in 't noôrdwest'n van Zuud-Amerika. 't Grenst in 't noôrd'n an Colombia, in 't oôst'n en 't zuud'n an Peru, en in 't west'n an de Still'n Oceoan. 't Land is vernoemd noa den evenoare (in 't Spoans: ecuador), die 't land deuresnydt.
D'n oofdstad is Quito en de grotste stad is Guayaquil. thumb|left| Koarte van Ecuador
Omer Verschoore
Belangrykste overwinniengn
1911 1912
Keltische toaln
right|thumb|175px|De streekn woa dat er nog e Keltische toale ekout is. De Keltische toaln vormn de westelikke tak van de Indo-Europese toaln.
Ôorsproung en versprêdienge
Olle Keltische toaln stammn of van een gemêenschappelikke vôorloper, 't Proto-Keltisch. Binst 't twidde en êeste millennium vô Christus, ot de Keltische beschoavienge up zyn hoogtepunt stound, wierdn Keltische toaln over praktisch hêel Europa gesprookn.
In d' 21e êeuwe wordt Keltisch ollêne moa gesprookn up de Britse eilandn en in Bretagne.
Indêlienge
De Keltische toaln kunn up twêe maniern upgedêeld wordn. Êen maniere verdêelt 't Keltisch in P-Keltisch en Q-Keltisch. Die ounderverdêlienge is gebasèrd up d'evoluusje van de Proto-Keltische letter *kw, die *p wierd in de P-Keltische toaln en *k in de Q-Keltische toaln. Volgens die indêlienge zyn 't Gallisch en Brythonisch P-Keltische toaln, en 't Keltiberisch en Goidelisch Q-Keltische toaln.
D'andere klasseermaniere, die tegenwôordig 't mêeste gebruukt wordt, makt een indêlienge tusschn Eiland-Keltisch en Vasteland-Keltisch. 't Gallisch en 't Keltiberisch zyn Vasteland-Keltisch, binst dan Goidelisch en Brythonisch de Eiland-Keltische toaln zyn.
Keltisch toal- en culteurgebied
An 't begin van d'êenentwientigst' êeuwe zyn der nog vier leevnde Keltische toaln gesprookn: Bretoens in Bretagne, Iers in Ierland, Welsh in Wales en Schots-Gaelic in Schotland. Doanaasn bestoan oek nog 't Cornish in Cornwall (Zuud-West-Iengeland, 250 vloeinde sprekers) en 't Manx up 't eiland Man (100 vloeinde sprekers), mo dat zyn dôo Keltische toaln die erupleevn en die were êentige moedertoalsprekers hen. 't Antol sprekers is klêne en doadeure is under vôortbestoan ounzeker.
Ghana
thumb| Liggienge van Ghana in Afrika Ghana, officieel de Republiek Ghana is e land an de westkust van Afrika. 't Grenst an d' Ivoôrkust in 't west'n, an Burkina Faso in 't noôrd'n, an Togo in 't oôst'n en an de Golf van Guinee in 't zuud'n.
D'n oofdstad is Accra. thumb|left| Koarte van Ghana
Solen
Solen is e geslacht van twêekleppign uut de familie van de Solenidae.
Sôortn
thumb|left|Solen marginatus ([[messchede)]]
Armand Pien
Armand Nicolas Pien (Gent, 2 januoari 1920 – Ukkel, 22 september 2003) is voarol bekend omdat je gedeurende 37 joar (1953 - 1990) 't weerbericht deed vo den BRT en loater den VRT.
Zyn leevn
Je studeerde an den Rijksuniversiteit Gent an kwaamd uut as licensioat wiskunde. Armand Pien was goed bevriend mè striptêkenoare Marc Sleen, en Sleen staakt in zyn stripreeksn af en toe een poar kluchtn van Pien. In 2003 stierf Armand Pien up 83-joarige leeftyd van een hertanvol. Up 't moment was tje nog olsan bezig and 't Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) in Ukkel.
Weerman
Achter den BBC was de Vlamse televisie den êestn in Europa die een weerberichtprogram up den TV uutzound. Pien haad de goave van complexe atmosferische verschynsels in geweune wôordn te kunn'n uutêen zettn. Azo klaptig tjie dikwils over de stroalstrôom, omdat die essentiêel is vo bepolade weerpatrôonn te verkloarn.
Manier van prèsenteern
Pien was een populaire figeure die olsan een bitje humor in zyn presentoasjes staak. 't Weerbericht volgdig over 't olgemêen 't nieuwsbericht, moa was nie geprogrammèrd vor een vastn tydsdeure. Je naam zynzelve nôois te serieus up, en makte vantydn graptjes od een vôorspellienge nie goed uutkwaam. Azo zei tje een kê da "mijn weerberichten kloppen altijd alleen het weer houdt er zich niet aan". Je vermeldigde ôois ook dat je in de ruumte roundvloog, een verwyzienge dat er een asteroïde (2816 Pien) achter hem genoemd was.
Stroalstrôom
Achter 't inbriengn van de stroalstrôom in zyn weerberichtn bleef Pien dikwils zyn tyd verre vôruut. Zels on computers nog in de kienderkousn stoundn, maktige Pien vorspelliengn vor een weke verre mè 't gebruuk van computers in Offenbach (Duutsland) en Reading (Iengeland). Je wist ook zyn kykers t' interesseern an d' ountwikkeliengn in de ruumtevoart.
Pseudoweetnschappn
Pien was een sterke tegenstander van pseudoweetnschap, en j' haa vôrol kritiek teegn astrologie en UFOs. In 1968 nam tje dêel an een TV-debat met een astroloog.
Activiteitn
Armand Pien was ounder andere medestichter en besteurslid van den VZW Vrienden van de Oude Sterrenwacht van 't unif in Gent, die by d' officiêle openienge in 1996 zyn name kreeg. Je was ook woarnemend directeur van 't planetarium in Brussel en êrelid van SKEPP.
Messchede
De messchede (Solen marginatus) is e twêekleppige wêekbêeste van de familie Solenidae die in zêe leeft. Synoniemn zyn Solen vagina (Linnaeus, 1758) en Solen rotundatus (Spengler, 1794).
Ip 't strange tusschn Koksyde en de Fransche grenze spoelt de sôorte regelmoatig an, moar ook roend Brèinienge, Vosseslag en Den Hoane. thumb|left
Moerbrugge
Moerbrugge is e gehucht in de Belgische provinsje West-Vloandern ip 't groundgebied van de gemêente Ôostkamp, e goeie kilometer te nôordôostn van 't dorpscenter. De Voart Brugge-Gent lopt deur Moerbrugge.
Geschiedenisse
Van 8 toet 12 september 1944 (Twidde Weireldoorloge) is ter an de voartbrugge van Moerbrugge zwoar gevochtn gewist tusschn de Duutschers en de g'allieerdn, woaby dan der 20 burgers, 48 Canadeesche soldoatn en 104 Duutschers gesneuveld zyn. E monument an de brugge herinnert an die slag.
Bersée
Sport
De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Bersée. Ip't groundgebied van Bersée ligter e kasseystrooke: 't ende van de Secteur pavé d'Auchy-lez-Orchies à Bersée (secteur 12, e redelyk moeilyke strooke van 4 ster'n die 2,7 kilomèiters lank es).
Beziensweirdigeedn
thumb|left|280px|Zicht ip Bersée en de Sent-Étiennekerke
1585
1582 - 1583 - 1584 - 1585 - 1586 - 1587 - 1590 't Joar 1585 is 't 85e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gestorvn
10 - Rembert Dodoens 27 - Pierre de Ronsard
Aglais
Aglais is e geslacht van vlinders en motn (Lepidoptera) van de familie edelvlinders (Nymphalidae).
Leem
thumb|Leemgroeve Leem is e groendsoorte die bestoat uut 20% zand, 70% silt en 10% klyte.
Leemgroend bevat over 't algemeen meer voediengsstoffn, vocht en humus of zandgroend en der is e betere ofvoer en infiltroasje van woater en lucht of by slib en klyte. Leembodems zyn gemakkelyker te bewerkn of klytegroendn. Leemgroend is geschikt vo 't kweekn van de meeste plantesoortn.
Baksteens gemakt van leem, slyk, zand en woater, met e toegevoegd biendmaterioal lyk strooi, wordn al sedert de klassiekn tyd gebruukt in de bouw.
Pevelenberg
Pevelenberg (Frans: Mons-en-Pévèle) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, hil o de zuudkantn van Rysels-Vloandern teegn de schreeve mè 't arroundissement Dowoai. Pevelenberg grenst an de gemêentn Tourmignies, Mérignies, Bersée, Faumont, Moncheaux, Thumeries, La Neuville en Attiches.
De gemêente Pevelenberg ligt an de voet van de gelynoamign getuugnheuvel van 107 mèiters ôoge. Ip de westelykn flank van dien'n euvel ligt de brounne van de riviere de Marke ip en ôogte van 55 mèiters.
Geschiedenisse
In tydde lag Pevelenberg an de belangrykste boane tusschn Rysel en Dowoai. In 673 goaf de Frankische keuniek Theuderik III 't dorpke an d'abdeye van Sint-Vaast in Atrecht die em zelve gesticht adde. Pevelenberg wierd loatr en ounderdêel van't Groafschap Vloandern.
Ip 18 ogustus 1304 wierd ier de gekend'n Slag by Pevelenberg uutgevochtn tusschn 't Vloamsche leeger en de Fransche ounder Filips de Schôonn. De Vloamiengn kreegn ier serieus ip ulder dooze en ezo koestn de Fransche ulder wreekn vo de Guldnspoornslag die ze twêe joar êerder verloorn ad'n.
Sport
De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Pevelenberg. Ip't groundgebied van Pevelenberg ligter e kasseystrooke: de Secteur pavé de Mons-en-Pévèle, ôok wel de Pavé du Blocus enoemd (secteur 11, e vrêe moeilyke strooke van 5 ster'n die drie kilomèiters lank es).
thumb|left|200px|De Sint-Jan-d'n-Doopr-kerke in Pevelenberg
Lot-et-Garonne
Lot-et-Garonne (47) es 'n departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. De noame komt van twêe riviern die deur 't gebied strôom'n; de Garonne en de Lot. Inweuners van Lot-et-Garonne wordn Lot-et-Garonnais genoemd.
Geschiedenisse
't Departement Lot-et-Garonne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat uut e gedêelte van de vroegere provinsjes Guyenne en Gascogne.
In tydde woarn ozowel de plekkn Aiguillon os Agen d'ôofdplekke van't departement, totda Agen uutendelyk wierd gekoozn lyk d'êenigste ôofdplekke. In 1808 ein ze wa gemêentn (zynde dedie van de kantongs Montaigu-de-Quercy, Bourg-de-Visa, Valence d'Agen en Auvillar) ofgepakt van't departement vo't nieuwe departement Tarn-et-Garonne te kunn'n moakn.
Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Aquitaine.
Geografie
Lot-et-Garonne grenst an de Fransche departementn Dordogne in't nôord'n, Lot en Tarn-et-Garonne in't ôostn, Gers in't zuud'n, an Landes in't zuudwestn en an Gironde in't westn.
't Departement bestoat uut vier arroundissementn (Agen, Marmande, Nérac en Villeneuve-sur-Lot) en et 21 kantongs en 319 gemêentn. Lot-et-Garonne es vrêe landelyk en der zyn nie vele grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Agen, Villeneuve-sur-Lot, Marmande, Le Passage en Tonneins.
Myter
Od een mens in Vloandern over myter klapt bedoeln ze mêestol de bounte knoagkever, Xestobium rufovillosum, of de geweunn houtwurmkever, Anobium punctatum. Een andern kever die ook schoa an 't meubilair kan briengn is den huusboktor, Hylotrupes bajulus, moa die wordt mêestol nie as myter geklassèrd.
De larve van Anobium is gilfwitachtig van kleur en omtrent 7 mm lank. By vôorkeur bôort de larve in de zochte dêeln van 't hout (bvb. de zomerjoarriengn), en gift je de vôorkeure an hout mè minstens 10% vochtigheid en redelik koude plekkn. 't Is doavn da myter praktisch nie vôrenkomt in huuzn mè chauffage. Vo te zien of dan der nog levende larvn in 't hot zittn is 't beste van zwart papier ounder de gatjes te leggn en te kykn of dat er bôormeel uutkomt.
De kever vliegt noa buutn tusschn meie en ogustus en legt 20-60 eitjies in houtspleetn en oude gangn. D' eiers wordn dikwils up 't zelste hout geleid woardan ze uutgekroopn hèn. D' ountwikkelienge van larve toet kever deurt tusschn 1 en 8 joar (gemiddeld drie joar).
De beste maniere vô ze te bestryn is van 't hout mè petroleum of reukvrye lampolie in te smeirn. Ge moet da wel bluuvn doen toe da je zeker zyt dat de mietter echt weg is.
Saint-Sylvestre-sur-Lot
Saint-Sylvestre-sur-Lot es e Fransche gemêente in 't departement Lot-et-Garonne in de regio Nouvelle-Aquitaine. 't Ligt (lyk da de noame van de gemêente 't zegt) in de valleye van de riviere de Lot. 't Grenst an de gemêentn Trentels, Penne-d'Agenais en Villeneuve-sur-Lot.
thumb|left|300px|Zicht ip Saint-Sylvestre-sur-Lot
Bouwkundig erfgoed in Poperienge
Lyste van bouwkundig erfgoed in Poperienge:
Zuud-Amerika
thumb| Liggienge van Zuud-Amerika in de weireld thumb| Koarte van Zuud-Amerika Zuud-Amerika is e continent ip 't zuudelyk alfroend, te zuud'n van Noôrd-Amerika en te noôrd'n van Antarctica. 't Wordt ook wel anzien lik e subcontinent van Amerika. 't Continent wordt in 't west'n begrensd deur de Still'n Oceoan en in 't oôst'n deur den Atlantisch'n Oceoan.
Leon Devos
thumb|Leon Devos in 1926 Leon Devos (Ardôoie, 17 januoari 1896 - Ardôoie, 23 ogustus 1963) was e West-Vlamsche coureur. Je schrêef twi grôte klassiekers ip ze noame: Luuk-Bastenoakn-Luuk in 1919 en de Roende van Vloandern in 1922. Devos was prof van 1919 toet 1927.
Zuud-Amerika
De totoale ippervlakte van Zuud-Amerika bedroagt 17.840.000 km².
Land'n en gebiêd'n
Land'n en gebiêd'n die geogroafisch geziên deêl uutmoak'n van Zuud-Amerika zyn:
Leon Devos
Belangrykste resultoatn
1919 1922 1923 1924 1925 1926 1927
Louis Aliot
Louis Aliot (Toulouse, 4 september 1969) es ne Franschn polletieker die uutkomt voe 't Rassemblement National (RN), 't vroegere Front National. Nen es burgemêester van de zuud-Fransche stad Perpignan
Ip lokoal vlak zat Aliot van 2008 tout 2009 en ton were ipnief sedert 2014 in de gemêenteroad van Perpignan. By de lokoale verkieziengn van 2020 wierd zyn lyste ozowel in d'êeste ols in de twidde rounde de grotste van't stee en ezo wierd Aliot burgemêester, wa nen êeste kêe wos da nen polletieker van 't Rasseblement National an't ôofd kwam van nen Franschn stad van mêer of 100.000 inweuners.
Jan Wittoen
Jan Wittoen was ‘n Ôostkampse ridder uut de 15ste êeuwe. Je wordt ook soms Jan Winteyn genoemd. Je trouwde mè jounkvrouwe Ligarde Baefs, dochter van Jacob.
Edelvlinders
Edelvlinders (Nymphalidae) zyn de grotste familie van d' orde vlinders en motn (Lepidoptera), mè meer of 6.000 soortn.
Nymphalidae zyn meestal middelgrote vlinders met dikwyls ipvalnd gekleurde vleugels. De vleugelspanwydte varieert van 3 toet 15 cm. Hunder voorste pootn zyn over 't algemeen nie helegans oentwikkeld woardeure da je zou zegn dan ze moa vier pootjes hèn. De voorste pootn wordn nie gebruykt vor hunder vaste t' houdn an bloarn, moa vor hunder kop en antennes proper t' houdn. De rupsn zyn meestal hoarig of hèn stekkers.
Jan Wittoen
In 1454 verkocht ie d’heerlikheid Orskamp an ridder Lodewyk van Brugge, hêre van Gruuthuse. ’t Was goegekeurd deur under lêenhere Filips de Goein en ’t wierd gevierd ten Burch van Brugghe.
Varia
thumb|Tripelbier mè de noame Wittoen
Trynnebotte
De trynnebotte (Alnus, Els in 't Nederlands) is en geslacht van boômn van de berkefamilie. In België komn der twi soortn trynnebottn voorn, de zworte en de grauwe.
De bladjes van trynnebottn gelykn ip de bladjes van den hoazeloare, en volln groene van den boom. Ze krygn dus gin klurtje in den herfst.
Iederne boom ét vrouwelyke en mannelyke bloemekes, dikwils "katjes" genoemd. De mannelyke katjes zyn lang en hangn noa beneen, de vrouwelyke zyn korter en stoan rechte. De vrouwelyke katjes goan in den herfst oopn lik e klêen sparappeltje.
De noame van de trynnebotte komt van het tryntje, e klêen veugeltje da vooral in de winter styf geirne by de trynnebottn zit.
Robert II van Normandië
thumb|Zyn monument in de kathedroale van Gloucester thumb|Robert Curthose in de belegerienge van Antiochië (1097-1098) binst den êeste kruustocht Robert II van Normandië, bynoame Robert Curthose (tusschn 1051 en 1054 - Cardiff (Wales), februoari 1134) was den oudste zeune van Willem de Veroveroare en Mathilda van Vloandern.
Je krêeg zyn bynoame deurdat ‘n zo kortgestuukt was. Courtheuse in ‘t Normandisch wilde zeggn: korte kousebroek of collant (court [kort] en heuse [kousn]).
Planoise
Planoise is e wyk van de Fransche stad Besançon in 't departement Doubs in de regio Bourgogne-Franche-Comté.
Robert II van Normandië
Je was hertog van Normandië van 1087 tout 1106, mo je kost den titel van keunienk van Iengeland nie ipeisn. Zyn joungere broere Willem Rufus en loater zyn joungste broere Hendrik Beauclerc wel.
Planoise
Geografie
Planoise ligt in ’t zuudwestn van Besançon en ’t grenst in ’t zuudn an de gemeente Avanne-Aveney. Der round zyn der twè heuvels.
Robert II van Normandië
Je wordt anzien as e zwakke, incompetente figeure zounder gezag. Je rebelleerde twi kis teegn zyn voader (1077/78 en ca. 1082–83) en je zat verbann in Italië tout dat ’n in 1087, 't joar van den dôod van zyn voader, were kêerde.
In 1091 viel zyn broere, keunienk Willem II van Iengeland, Normandië binn en Robert most twi groafschappn ofstoan. In 1094 dêe Willem da nog e ki, mor uutendelik kostn z’overêen kommn. Robert gaf Normandië in lêen an zyn broere vor e somme geld. Da geld kost 'n goed gebruukn vo mee goan mè den êeste kruustocht (1096–99).
In 1100 stierf zyn broere Willem in e jachtaccident en binst da Robert nog weg was, wierd hunder joungste broere in Westminster Abbey gekrôond tout Hendrik I van Iengeland.
O Robert dat hôorde vielt ’n zo zêre of telln Iengeland binn vo te vechtn vo zyn erfrecht, mo Hendrik kost weerstoan an zyn invoasie. Robert most ipgeevn en werekêern no Normandië.
Ze têekndn ‘t verdrag van Alton, mo die overêenkomste deurde nie lange want in 1105 viel Hendrik Normandië binn, en ’t joar der ip in 1106 versloegt ie ’t leger van Robert in de Slag by Tinchebray (nu geleegn in ‘t Frans departement Orne, Lêeg-Normandië).
Robert wierd overmêesterd en zyn broere hield hem de reste van zyn leevn (28 joar) gevangn. Je zat êest 20 joar ipgeslootn in Iengeland en loater wierd ’n overgebrocht no Cardiff. In 1134 ist ’n doa gestorvn in Cardiff Castle.
Zyn zeune Willem Clito, geboorn in 1101, vocht teegn zyn nounkel Hendrik vo de macht over Normandië, mo zounder succes.
Normandië blêef nog bykan ’n êeuwe (tout 1204) in ‘t bezit van Iengeland.
Vrouwe en jounges
Robert trouwde mè Sibylle van Conversano ol werekêern van de kruustocht. Under jounges:
Robert is begroavn in d’abdykerke van Sinte-Pieter in Gloucester (loater Gloucester Cathedral).
Tryntje
Tryntje (Spinus spinus of Carduelis spinus, Sijs in't Nederlands) is e zangveugeltje út de familie van de vienkn.
Kardemong
Kardemong (Elettaria cardamomum) is e specerye van de familie van gember. 't Is ook gekend ounder de noame groene kardemong.
Tryntje
Het Tryntje kud je vele zien in de winter, ip vetbollekes. Z'én e bitje de maniern van mêezekes, en eetn geirne oundersteboovn. Z'én wok de grotte van e mêezeke, mo ze zyn felder gekleurd in't geel met groen.
Kardemong
Kardemong hèt e fyn, zoet, en toch scherp aroma. De noasmoake trekt ip e miengelienge van citroen, kamfer en bergamot.
Ofkomste
Kardemong is ofkomstig uut Zuud-Indië, Ceylon en Maleisië, moa wordt nu in Indië en Guatemala gekwikt.
Kenmerkn
Kardemong is e rietachtige vaste plante die 1,5 m hoge kan wordn. 't Droagt blêekgilwe blommetjes woaruut dan de klêne groene vruchtn kommen. Vanof 't derde joar kunnen de vruchtn geplukt wordn. De plantn moetn constant gecontroleerd wordn, want de zoadn rypn hêel 't joar deure. De zoadkapsels wordn geplukt vo dan ze rype zyn, dus vo dan z'openspriengn, en in e droogkoamer of in de zunne gedroogd. De klêne rounde zoadjes bevatten e verfynde etherische olie. De zoadjes wordn gemoaln en lik rôodgrys poeier verkocht.
Sint-Salvatorskateedroale
thumb|De kateedroale. thumb|De kateedroale gezien vanuut d' [[alletorre.]] thumb|De katedroale gezien vanuut de [[Stêenstroate (Brugge)|Stêenstroate.]] thumb|Zicht vanbinn. De Sint-Salvatorskateedroale, gewyd an de Verreezn Zoaligmoakre en an Sint-Donoas en geleegn in Brugge, is d' oofkerke van 't bisdom Brugge.
Kardemong
Verwante sôortn
Kardemong is verwant an de brune Ceylon-kardemong (eletaria major), dat e bitje bitterder van smoak is, en paradyszoad (Aframomum melegueta), da scherp en peperachtig smakt. De smoake van de twè sôortn trekt ip da van kardemong.
Sint-Salvatorskateedroale
Geschiednisse
Die kerke wierd nie gebowd vo kateedroale van de stad te wordn. Ze krêeg dien êertietl mor in 1834. Ôorsproenklik was Sint-Salvator e romoansch stêenn kerksje gesticht in de 9ste êewe. Tonne was de Sint-Donoaskerke, in 't êrte van Brugge, rechtoovre 't Stad-uus van geleegn, 't belangrykste godsdienstige gebow van de stad. Ip 't ende van de 18ste êewe vertrok biskop Felix Brenart in ballingschap. 't Bisdom wierd afgeschaft en de Sint-Donoaskateedroale wierd lik nasjonoal goed verkocht en ofgebrookn.
Tryntje
Beschryvienge
Vulgroeide vintjes zyn geel-groene met e bitje zwort ip under kopke, de rik is in stripkes, geel-groen en zwort. De búk ét (contraire an de vlasvienke), wok e gestript dessingske. Under vleugels én e gele strepe.
Sint-Salvatorskateedroale
Geschiednisse
In 1834 wierd bisdom Brugge êripgericht en wierd de Gentse ulpbiskop Frans René Boussen de niewe biskop van Brugge. De Sint-Salvatorkerke wierd offiesjêel de Sint-Salvators- en Sint-Donoaskateedroale. Pertanks trok 't gebow in 't hêele nie ip e kateedroale. 't Was veele mindr indrukwekkend of de dichteby geleegn Uuze-Lieve-Vrowekerke. Sint-Salvator moste dus an zyn niewe stoatuus angepast wordn. Da gebeurde oendre mêer deur d' ankliddienge vanbinn, woaby uut de vroegre Sint-Donoaskateedroale ofkomstige kunstwerkn wierdn êrbruukt.
Kardemong
Geneeskunde
Kardemong is goed vo 't eetn te verteirn en 't vermindert moagzêer en krampn. Deur ip de zoadn te bytn kryg j' e frisschn oasm en e schondere stemme. 't Zoudt ook helpn teegn e koater en 't zoudt de potensje van de vintn verhoogn.
Tryntje
Beschryvienge
Het vulgroeide wuvveke is e bitje grysder van kleur, en ét gin zwort ip under kopke.
Kardemong
Toepassienge
Kardemong wordt gebruukt in zoetekoeke, speculoasje, koeksjes, patisserie, glühwein, curry's en vlêesgerechtn. In 't ôostn briengn ze kaffie en thee ip smoake mè kardemong.
Sint-Salvatorskateedroale
't Gebow
De romoans-gôotiesche westrtôorn (80 m) ê nog den oendrebow in tuf- en zandstêen van de romoansche kerke van 1127-1166. Dat is 't oedste gedêelte van de kerke. Drie galmgôatn, spôorn van de Scheldegotiek, wierdn binst de riparoasjes in 1992-1993 oentdekt en wêere oopn gemakt.
Reie
De Reie wos e riviere die van Toeroet noa Brugge strôomde. Doa moendde ze uut in en zeê-orme die nu verzand es toet et Zwin.
Sint-Salvatorskateedroale
't Gebow
De buutnkant gift den indruk van e stoere burchte. Dat ooge gôotiesche gebow ê gin luchtboogn mo wê zwoare steunbeirn. De zywoartsche druk van de gewelvn wordt er ipgevangn deur de westrtôorn, zybeukn en kruusbeukn; vuldoende vor 't betrekklik korte kerkschip. D' oektôorntjes van de dwêsbeukn verwyzn no de Scheldegotiek.
Tryntje
Beschryvienge
Ze leevn vele in groepkes.
Reie
Verlôop
De noame Reie komt van't Keltische Rogia, wa da "Illig Woater" wilt zeggn. 't Es geweetn da de Keltn riviern en broun'n lyk goddelyke weezns bezoagn. 't Es de Keltische noame die an de Brugsche woaterloope es bluuvn plakkn en die by uutbreydienge de name wierd van bikkans olle nateurlyke of kunstmoatige woaterlôopn die 't stad deurekruuschn.
Sint-Salvatorskateedroale
't Gebow
Kenmerknd vo d' ooggotiek zyn de kruusbeukn, hêelegans oopngebrookn deur de grôte vèèstrs mêt e ryk moaswêrk, verdêeld in vier dêeln, woalans datr ier een galery lopt.
Tryntje
Teetn
Tryntjes hangn véle oundersteboovn vo t' eetn. Z' eetn geirne zadjes van verschillende boomn lik de trynnebotte (vandoa de naome) en berkn.
Reie
Verlôop
De riviere de Reie begost in 't zuud'n van Brugge, tusschn Woardamme en Toeroet. Vandoar liep ze grôotndêels via de bestoande Woardammebeke langsn Ôostkamp. Veurby Moerbrugge en Stêenbrugge liep de Reie Brugge binn'n via 't Minnewoater, dat ôorsprounkelyk ê sôorte stuwmeertje en bufferbekkn wos. Ôok vloeide ier de Kerkebeke in de Reie, vlak vôorn dat ie de grachte van de vestn kruuschte en in 't Minnewoater vloeide (gelyk da't Marcus Gerards ip zyn koarte zette).
Tryntje
Vlucht
E tryntje ét e bitje de vlucht van e mêezeke. Kort en me vele snakskes. Oa je ze in e groepke ziet vliegn, ton is't lik e mierenest.