cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marokko
Etymologie
De vulle Aroabiesche noame al-Mamlakah al-Maghribiyyah betêeknt "Keunienkryk van 't Westn"; "'t Westn" is in 't Aroabiesch الغرب (Al-Gharb). De middelêewsche Aroabiesche geschiednisschryvers en eirdrykskundign gebruuktn vo Marokko somtyds de noame al-Maghrib al-Aqṣá (المغرب الأقصى), wa da wil zegn "'t Verste Westn") om 't oendrescheid te moakn mê d' angrenznde streekn genoamd al-Maghrib al-Awsaṭ (المغرب الأوسط), wa betêeknt "'t Middn-Westn" of Algereye en al-Maghrib al-Adná (المغرب الأدنى), da is "'t Kortbye Westn" of Tunesië. De noame "Marokko" sloat ip de stad Marrakesh, en das ook azôo vo 't Iengelsche "Morocco" en 't Spoansche en Portugeesche "Marruecos" en "Marrocos". Marrakesh was in de Middelêewn den oofstad  oendre de dynastien van d' Almoraviedn en d' Almohoadn "Marrakesh" is nog oltyd de noame vo 't land in 't Perziesch en in 't Middn Ôostn toe in de twientigst' êewe. In 't Turks is Marokko gekend lik "Fas", e noame die ofgeleid is van den oede oofstad Fes.
Vôoriestoorie en oedeid
thumb|right|[[Romeinsche Ryk|Romeinsche Berber-Keunienk Ptolemeeus van Mauretania.]] thumb|left|Oovrebluufsls van Chellah, [[Salé.]] thumb|left|Ruuwienn in [[Volubilis.]] thumb|left|Mozaiek mê of Diana in Volubilis. thumb|left|'t Almoraviedn-ryk by zyn grotste uutbreidienge, oengevêer in 1120. De ippervlakte van 't teegnwôordige Marokko is beweund van in 't Paleolithicum, tusschn oengevêer 190 000 en 90 000 vôo Kristus. In 't Ippre-Paleolithicum was de Maghreb vruchtboardre dan teegnwôordig, en lêek mêer ip e savanne of ip 't drooge landschap van nu. 22 000 joar geleen wierd de Aterion-kultuure ipgevôgd deur de Iberomaurusioan-kultuure, die reedlik sterk gelêek ip d' Ibeeriesche kultuurn. Gelyknissn in de geroamtn zyndr gevoenn in de Iberomaurusioansche "Mechta-Afalou" begraafplatsn en de Europeesche Cro-Magnon oovreblyfsls. 't Iberomaurusioan wierd ipgevôgd deur de Beekre-kultuure in Marokko.
Stuudjes van mitochondrioal DNA (MtDNA) ên e now verband angetôond tusschn de Berbers en de Saami (of Laplanders, mo das e scheldwôord) van Skandinoavië. Da bevestigt de theorien da de Franco-Kantabriesche refugia van Zuudwest-Europa e bronne woarn vor êrbevolkiengn mê joagers-verzaamloars in Nôord-Europa achtre de latste Ystyd.
Nôord-Afrika en Marokko wierdn bitje by bitje ipgenoomn in den ipryznde weireld van de Middellandse zêe deur de Feniciërs, die andelskolonies en vestegiengn stichtn in 't vroegklassiek tydperk. Belangryke Feniciesche vestegiengn kwaamn dr in Chellah (nu Salé), Lixus (nu Larache) en Mogador (nu Essaouira). Mogador was a Feniciesche kolonie al in de vroege 6de êewe vôo Kristus.
Marokko wierd loatre e dêel van e nôordafrikoans ryk mêt oofstad Carthago. De vroegst bekende marokkoansche stoat was 't Berberkeuninkryk oendre keunienk Bocchus I. Da keunienkryk in nôord Marokko, da nieks ê nieks te moakn mê de teegnwôordige stoat Mauritanië, bestoend nog in 110 vôo Kristus.
't Romeins Ryk a die streeke oendre ze gezag vanof d' êeste êewe vôo Kristus, en ze noamdn 't Mauretania Tingitana. 't Kristndom voend ingank in de twidde êewe achtre Kristus en dr woarn bekêerliengn in de steedn, oendre de slaavn en by sommigte Berbersche boern.
In de 5de êew achtre Kristus, o 't Romeins Ryk in vervol was, wierd de streeke oovreweldigd vanuut 't Nôordn êest deur de Vandoaln en tonne deur de West-Gootn. In de 6de êewe achtre Kristus was Marokko in theorie dêel van 't Byzantyns Ryk. Hêel die tyd blêevn de Berbers in de bergn van 't marokkoans binneland nie oendreworpn.
Vroeg-islamietiesch tydperk
thumb|250px|'t Almohoadn-ryk by zyn grotste uutbreidienge, oengevêer in 1212.
In 670 achtre Kristus voend d' êeste veroovrienge van Nôord-Afrika platse, oendre Uqba ibn Nafi, e gineroal die d' Oemajoadn van Damascus diende. De Oemajoadsche muzlmann brochtn undre toale, undre maniere van bestiern, en den Islam mee no Marokko. Veel van de Berbers bekêerdn under bitje by bitje no den Islam, mêest achtre da 't Arabisch bestier was truggetrokn. Den êeste oenofanklikke Moslim-stoat ip 't groendgebied van 't teegwôordige Marokko was 't Keunienkryk van Nekor, 'n emiroat in 't Rifgebergte. 't Wierd gesticht deur Salih I ibn Mansur in 710, lik e dêel van 't Rashidun-Kalifoat. Achtre 't uutbreekn van de Grôote Berbre-Ipstand in 739, vormdn de Berbers andre oenofanklikke stoatn lik de Miknasa van Sijilmasa en de Barghawata.
Vôgns e middelêewsche legende, was Idris ibn Abdallah gevlucht no Marokko achtre de ofslachtienge van zyn stam in Irak deur d' Abbasiedn. Y oovretuugde de Awraba Berberstamn vo 't ippergezag van de verre Abbasiedn-kaliefn in Bagdad nie mêe 't êrkenn en y stichtte de dynastie van de Idrisiedn in 788. De Idrisiedn makten van Fes undre oofstad en Marokko wierd e centrum van Moslim-gelêerdeid en de belangrykste macht in de streeke. De Idrisiedn wierdn ofgezet in 927 deur 't Fatimidiesch Kalifoat en zyn Miknasa-bondgenôotn. Achtre dat er e breuke was tusschn de Fatimiedn en Miknasa in 932, wierdn de latste de macht oentnoomn deur de Maghrawa in 980.
Berberdynastien
Vanof de 11ste êewe kwaamn dr e poar belangryke Berberdynastien an de macht. Oendre de Almoraviedn-dynastie en de Almohoadn-dynastie, oovrehêerste Marokko de Maghreb, veele van 't teegnwôordig Spajje en Portugal, en 't Westn van de streeke van de Middellandsche zêe. In de 13de en 14de êewn was de Meriniedn-dynastie an de macht in Marokko en probeerde de prestoasjes van de Almohoadn 't eevenoarn deur veldtochtn in Algereye en Spajje. Ziedre wierdn ipgevôgd deur de Wattasiedn-dynastie. In de 15de êewe makte de Reconquista 'n ende aan 't Moslim-bestier in Middn- en Zuud-Spajje en veele moslims en joodn mostn no Marokko vluchtn. Portugêesche inspanniengn vo de Atlantiesche kuste te kontroleern in de 15e êewe adn weinig invloed in 't binneland van Marokko. Vôgns Elisabeth Allo Isichei, "In 1520, wastr 'n oengersnôod in Marokko zoda vor e hêele tyd andre gebeurtnissn doamee wierdn gedateerd. Er kan angenoomn wordn dat de bevolkienge van Marokko doalde van 5 toe oendre 3 miljoen tusschn de vroege zestiende en de neegtiende êewn."
Shariefiesche dynastien
thumb|Sultan Abd al-Rahman van Marokko, deur [[Eugène Delacroix.]] In 1549, kwam de streeke in d' andn van opêenvôgnde Arabische dynastien die bewêerdn of te stamn van de Islamietiesche profeet Muhammed: êest de Saadi-dynastie die regêerde van 1549 toe 1659, en tonne de Alawietn-dynastie, die an de macht blêef vanof de 17de êewe.
Oendre de Saadi-dynastie, koste 't land involn van 't Ottomoans Ryk ofsloan en ook e Portugeesche inval in de slag van Ksar el Kebir in 1578. 't Ryk van Ahmad al-Mansur brocht niewe rydom en foam vo 't Sultanoat, en e grôote ekspediesje no West-Afrika zorgde drvôorn dat 't Songhay-ryk in 1591 ingenoomn wierd. Echtre blêek 't bestiern van landstreekn an den andre kant van de Sahara te moejlik. Achtre de dôod van al-Mansur wierd 't land verdêeld oendre zyn zeuns.
In 1666 wierd Marokko êrêenigd deur de Alawietn-dynastie, vanof die tyd oltyd 't regeerend uus in Marokko. Marokko oendregienk druk van Spajje uut 't Nôordn en van 't Ottomoans Ryk uut 't Westn. De Alawietn slaagdn drin om undre posiesje in stand 't oedn, en omda 't keunienkryk kleindre was dan de vroegre rykn, blêef het taamlik welvoarend. Teegn de goeste van de platslikke stamn begost Ismail Ibn Sharif (1672–1727) 'n êeneidsstoat ip pôotn te zettn. Mê zyn Jaysh d'Ahl al-Rif ('t Leegre van de Rif) kostn Tanger ofpakkn van d' Iengelsche in 1684 en y joeg de Spanjoards weg uut Larache in 1689.
Marokko was 't êeste land dat de pas oentstoane Verênigde Stoaten van Amerika erkende in 1777 lik 'n oenofanklikke stoat. In 't begun van d' Amerikoansche Omwentlienge wierdn er Amerikoansche andelsscheepn in d' Atlantische Oceaone angevoln deur Barbariesche zêeroovrs. Ip 20 december 1777, verkloarde Mohammed III, Sultan van Marokko da d' Amerikoansche andelsscheepn oendre de beschermienge stoen van 't Sultanoat en dus vry kostn voarn. 't Marokkoans-Amerikoans Vriendschapsverdrag, getêeknd in 1786, is 't oedste nôojt verbrookn verdrag met de Verêenigde Stoatn.
Fransche en Spoansche protektoroatn
thumb|left|Mar't-dag buutn de meurn van Tanger, [[Louis Comfort Tiffany, 1873]] thumb|Dôod van de Spoansche gineroal Juan García y Margallo binst d' êeste Melilla-ôorlooge, 13 novembre 1893.
Od Europa an 't industrialiezeern was, wierd Nôord-Afrika mêer en mêer antreklik vo ze meuglikeedn vo koloniezoasje. Vrankryk ad al belangstellienge vo Marokko in 1830, nie allêene om de grenze te beschermn van zyn koloonje Algereye, mor ook vo de strateegiesche posiesje van Marokko ip twee oceaonn. In 1860, gaf e betwistienge oovre de Spoansche enkloave Ceuta e vôorwensl an Spajje om den orlooge te verkloarn. De winnoare Spajje verwierf dr nog 'n enkloave by en vergrotterde Ceuta. In 1884 schiep Spajje e protektoroat in de kustzôones van Marokko.
In 1904 kwaamn Spajje en Vrankryk oovrêen dat êk van undre invloedzôones zoe krygn. O 't Verênigd Keunienkryk Vrankryk zyn invloedszôone êrkende wastr felle reaksje van 't Duutsche Ryk; en dr woarn spanniengn in 1905. 't Probleem wierd ipgelost mê de Konferensje van Algeciras in 2006. De Krizies van Agadir dej de spanniengn tusschn de Europeesche Machtn voddr vergrôotn. 't Verdrag van Fes in 1912 makte van Marokko e protektoroat van Vrankryk, en verôorzakte 'n ipstand in Fes. Spajje blêef iptreedn in zyn kust-protektoroat. Deur 't zeifste verdrag verkrêeg Spajje de rolle van beschermnde macht in de nôordlikke en in de zuudlikke (Sahariesche) zôones.
Tienduuznde koloniestn kwoamn Marokko bin. Sommigte kochtn grôote stikkn ip van vruchtboare landbowgroend, andre organizeerdn d' uutboatienge en de modernizoasje van mynn en haavns. Belangngroepn uut die kriengn duwdn Vrankryk oltyd mo verdre in de richtienge van mêer kontrolle oovre Marokko – e kontrolle die ook nôodig was deur de vôortdeurnd' ôorlooge tusschn de Marokkoansche stammn, woavan datr e dêel de kant van Vrankryk a gekoozn by 't begun van de veroovrienge. De goeverneur-gineroal, Moarschalk Hubert Lyautey, bewoenderde iprecht de Marokkoansche beschoavienge en y kost e gemêenschaplik Marokkoansche-Fransche bestier ip pôotn krygn, en e modern schoole-systêem in gank zettn. Verschillnde diviesjes van Marokkoansche soldoatn (Goumiers of geweune troepn en officiern) diendn in 't Fransch Leegre zowêl in den Êestn of in de Twiddn Weireldôorloge, en in 't Spoansche Nasionaliestiesch Leegre in de Spoansche Burgrôorlooge, en loatre lik Regulares. De slaverny wierd ofgeschaft in 1925.
Tusschn 1921 en 1926 wastr e Berber-ipstand in 't Rif-gebergte, oendre de leidienge van Abd el-Krim, woby da de Republiek van de Rif oenstoend. De rebelje wierd oendredrukt deur Fransche en Spoansche troepn.
In 1943, wierd de Istiqlal-Party (Party vo d' oenofanklikeid) gesticht om druk uut te oefn vor oenofanklikeid, mê weggestookn ulpe van de Verênigde Stoatn. Noadien zorgde die party vo 't grotste dêel van 't leidreschap in de nasionaliestiesche beweegienge. thumb|'t Mausoleum van Mohammed V in Rabat. De verbannienge deur Vrankryk van Sultan Mohammed V in 1953 no Madagascar en zyn vervangienge deur de nie populaire Mohammed Ben Aarafa verôorzakte felle teegnstand in de Fransche en Spoansche protektoroatn. 't Mêest ipvollnd geweld gebeurde in Oujda woa da de Marokkoann de Fransmans en andre Europeoann anvieln ip stroate. Vrankryk liet Mohammed V weerekêern in 1955, en d' oendrandliengn die uutkwoamn ip de Marokoansche oenafanklikeid begostn 't joar drip. In moarte 1956 was 't gedoan mê 't Fransch protektoroat en Marokko êrwoenn zyn oenofanklikeid van Vrankryk en Spajje lik "Keunienkryk Marokko". Spajje ield zyn twêe kust-enkloavn. Sultan Mohammed wierd keunienk in 1957.
Regeerienge van Keunienk Hassan II
thumb|left|De [[Kasbah van d' Oedajas in Rabat.]] Achtre de dôod van Mohammed V, wierd Hassan II Keunienk van Marokko ip 3 moarte 1961. Marokko a zyn êeste algemêene verkiezienge in 1963. Mo Hassan riep den uutzoendriengstoestand uut en y schorte 't parlement ip in 1965. In 1971 wastr e mislukte poogienge om de keunienk of te zettn en de republiek uut te roepn. 'n Oendrezoekskomiesje, ipgericht in 2005 om de schendiengn van de menschnrechtn noa te goan in de tyd van zyn  bestier, ê bykans  10 000 gevoln geteld, schommelnde tusschn dôod in 't gevank toe verbannienge. Ongevêer 592 menschn zoendr vermôord gewist zyn vogns d' oendrezoekskomiesje.
De Spoansche enklaoave van Ifni in 't Zuudn gienk weere noa Marokko in 1969. De Polisario-beweegienge wierd gevormd in 1973, mê de bedoelienge 'n oenafanklikke stoat te stichtn in de Spoansche Sahara. Ip 6 novembre 1975 vroeg Keunienk Hassan da vrywilligers de Spoansche Sahara zoen intrekkn. Dr zoen 350 000 burgrs dêelgenoomn ên an de "Groene Mars". A moand loatre was Spajje akkôord  om de Spoansche Sahara te verloatn, om z' oovre te droagn an e gemêenschapplik Marokkoansche-Mauritoaniesche kontrole, oendanks de teegnstand en bedreigiengn mê militaire tusschnkomste deur Algerye. Marokkoansche troepn bezettn de landstreeke.
Binn de kortste tyd woarn dr botsiengn tusschn de Marokkoansche en Algereysche troepn in de Westlikke Sahara. Gevechtn tusschn 't Marokkoans leegre en Polisario blêevn joarn deurn. De langdeurige ôorlooge was e grôote fiansiêele oadreloatienge vo Marokko. In 1983, schortte Hassan vorziene verkieziengn ip temiddn van polletieke oenruste en ekonomiesche krizies. In 1984, verliet Marokko d' Organizoasje vor Afrikoansche Êeneid om te protesteern teegn 't toeloatn van de Arabiesche Demokroatiesche Sahrawi-Republiek (SADR) lik lidstoat. 't Polisario bewêerde mêer dan 5 000 Marokkoansche soldoatn gedôod t' ên tusschn 1982 en 1985. Algereysche autoriteitn ên 't antal Sahrawi-vluchtliengn in Algerye geschat ip 165 000. De diplomatieke reloasjes mê Algerye wierdn êrsteld in 1988. In 1991 begostr e woapnstilstand in de Westlikke Sahara, deur de Verêenigde Noasjes gekontroleerd, mo 't statuut van de landstreeke blêef oenduudlik en dr woarn schendiengn van de woapnstilstand. In de vognde tien joar wastr veele gekwebbel oovre e vôorgestelde volksroadpleegienge vo de landstreeke mo de 't blêef e stratje zoendre ende.
Polletieke êrvormiengn in de joarn 1990 adn vo rezultoat da e parlement mê twee kaamrs oentstoend in 1997 en da d' êeste Marokkoansche regeerienge uut d' oppoziesje an de macht kwam in 1998.
Regeerienge van Keunienk Mohammed VI
Keunienk Hassan II gienk dôod in 1999 en wierd ipgevôgd deur ze zeune, Mohammed VI. Y is e verzichtign êrvormr die e poar ekonomiesche en sosioale vryeedn ê ingevoerd.
Keunienk Mohammed brocht e kontroversiêel bezoek an de Westlikke Sahara in 2002. Marokko dej vôorstelln vo mêer zeifstandigeid vo de Westlikke Sahara an de Verêenigde Noasjes in 2007. 't Polisario verwierp 't plang en diende zeive e vôorstel in. Marokko en 't Polisario ieldn bespreekiengn, deur de VN oendresteund, in New York, mo ze woarn oovre nieks akkôord. In 2010 bestormdn veiligeidstroepn e protest-kamp in de Westlikke Sahara, en schôotn ip gewelddoadige betoogiengn in den oofstad van de landstreeke, El Aaiún.
In 2002 giengn Marokko en Spajje akkôord mê e reezoluusje, die deur de Verêenigde Stoatn oendrandeld was, oovre 't betwist eiland Perejil. Spoansche troepn adn 't normoal oenbeweund eiland bezet achtre da Marokkoansche soldoatn dr geland woarn, dr tentn adn gezet en under vlagge adn uuthangn. Dr woarn niewe spanniengn in 2005 o oendrede Afrikoansche migrantn probeerdn de grenzn van de Spoansche enkloavn Melilla en Ceuta te bestormn. Marokko deporteerde oendrede van die oenwettige migrantn. In 2006 bezocht de Spoansche Êeste Miniestre Zapatero de Spoansche enkloavn. Y was den êeste Spoansche leidr in 25 joar die 'n offiesjêel bezoek brocht an de landstreeke. 't Vôgnd joar bezocht ook Keunienk Juan Carlos Ceuta en Melilla, en treitrde doamee nog mêer Marokko da kontrolle wilt oovre d' enkloavn. thumb|Betoogers in Casablanca vroagn an de gezagdroagrs dan z' undre beloftn zoen noakommn vo polletieke êrvormiengn. In februoari 2003 verôordeelde e rechtbank drie Saoedies, leedn van al-Qaeda vo 10 joar gevank achtre da ze woarn beschuldigd van e komplot te beroamn teegn US en Britsche ôorlogsscheepn in de Stroate van Gibraltar. Drie moandn loatre wierdn mêer dan 40 menschn gedôod in Casablanca, o zeifmôord-bommesmytrs verschilnde platnsn anvieln in Casablanca, woaroendre e Spoansch restorang en e centrum van de Jôodsche gemêenschap. De verantwôordlikkn zoen anangrs zyn van de Salafiediesche Djiehaadies die e band ên mê de Marokkoansche Islamiestiesche Strydrsgroep. Êen van d' ekstremiestn was Nourredine Nafia, leidre van 't GICM (Marokkoansche Islamiestiesche Strydrsgroep), die verôordeeld was vo 20 joar bak vo ze rolle in d' anvoln.
Comoorn
De Comoorn officieel Unie van de Comoorn (Comorees: Komori en Udzima wa Komori, Arabisch: جزر القمر Djuzur al qamar en الاتّحاد القُمُريّ al-Ittiḥād al-Qumuriyy, Frans: Les Comores en Union des Comores) vormn 'n eylandstoat in den Indischn Oceoan vo d' oostkust van Afrika tusschn 't noordoostn van Mozambique, de Fransche regio Mayotte en 't noordwestn van Madagaskar. Den hoofdstad en grotste stad is Moroni. Den islam (soennisme) vormt de stoatsgodsdienst van de Comoorn.
Marokko
Regeerienge van Keunienk Mohammed VI
By de bomansloagn van Casablanca in 2007, bliezn dr drie verdachte bommesmytrs under zeivn ip, e poar weekn achtr e zeifmôord-oentploffienge in 'n internet-kaffee woaby da drie menscn verwoend grochtn. Mêer of 40 persôonn krêegn veele joarn bak vo die bommmesmyterie. Twêe zeifmôord-bommesmytrs bliezn under eign ip vôo de diplomatieke kantôorn van de Verêenigde Stoatn in Casablanca.
Comoorn
De stoat is 'n archipel die bestoat uut drie groote eylandn en nog eenigte styf kleene eylandjes. De groote eylandn zyn algemeen bekend oender under Fransche noame: Grande Comore (Ngazidja), Mohéli (Mwali) en Anjouan (Ndzuani). Boovndien makt 't land ook ansproake ip e vierde groot eyland, 't meest zuudoostelyke Mayotte (Maore) die nog alsan bestierd wordt deur Vrankryk lyk overzeese regio.
Marokko
Regeerienge van Keunienk Mohammed VI
In 2008 wierdn dr twee Marokkoann, Abdelilah Ahriz en Hicham Ahmidan, verôordêeld toe respektievlik 20 en 10 joar gevank vo de tring-bomaansloagn van Madrid in 2004. D' Islamiest Saad Housseini krêeg 15 joar in 2009 vo d' ansloagn uut 2003 in Casablanca. Y was ook ipgeëist deur Spajje vo de tring-bomaanslagn van Madrid. Kort nadien wierd de veroenderstelde al-Qaeda leidre in Marokko, de Belgiesch-Marokkoansche Abdelkader Belliraj toe leevnslank verôordêeld vo schuldig bevoenn te zyn an 't leidn van 'n Islamiestiesche militante groep, en vo tien menschn vermôord t' ên in Belgje.
Comoorn
Geschiedenisse
An 't begun van de 16e eeuwe dateern d' eeste directe reloasjes met Europeesche volkern, eest van Portugeesche zeevoarders, moar ook van Ottomoansche. De zeevntienste en achttienste eeuwe woarn e styf welvoarnde periode vo de Comoorn, ideoal geleegn ip e bloeiende handelsroute tusschn Europa en wat da 't Ottomoans ryk kwam. Moa die rykdom gieng al gauwe gepoard mè pollitieke rivaliteit tusschn de vier eylandn, die anleydienge woarn van vele invalln en oorloogn. De sultans sloagdn der nie in vo de vier eylandn te vereenign en deur die rivaliteit gerakte den archipel styf verzwakt. Van 1795 toet 1820 kwoamn z' in e serieuze economische crisis terechte in combinoasje met e pollitieke crisis, gekenmerkt deur vele moordn ip sultans en machtsgreepn deur buutnlansche vorstn.
Marokko
Regeerienge van Keunienk Mohammed VI
By de bomanslag van april 2001 in e kaffee in Marakesh wierdn dr 17 persôonn gedôod, meest buutnlandrs. De Maghrebynsche ofdêelienge van al-Qaeda bewêerde nie betrokkn te zyn. Loatre wierdr e vint verôordêeld vo de bomanslag.
Comoorn
Geschiedenisse
Vanof halverwege de 19e eeuwe kreegn zowel Groot-Brittannië of Vrankryk meer en meer belangstellienge vo de groep eylandn. De Fransche probeerdn surtout de lokoale leyders teegn malkoar ip te zettn. De 25e moarte 1841 kochtn ze 't eyland Mayotte en goavn 't de stoatus van kolonie. In 1886 kreegn d' eylanden Anjouan, Grande Comore en Mohéli de stoatus van Frans protectoroat. In 1946, achter de Twèede Weireldoorloge, kreegn de Comoorn, los van Madagaskar, de stoatus van e Frans overzees gebied. In 1973 kwam 't toet 'n akkoord mè Vrankryk over oenofhankelykheid in 1978. De 6e juli 1975 verkloarde 't Comorees parlement under zelvn oenofhankelyk. In twèe referendums, in december 1974 en februoari 1976, keerde de bevolkienge van Mayotte under teegn oenofhankelykheid. Doardeure bleevn z' oender Frans bestier stoan, binst da Grande Comore, Anjouan en Mohéli de nieuwe stoat vormdn. thumb|left|Koarte van de Comoorn
Marokko
Regeerienge van Keunienk Mohammed VI
In 2011 en 2012 woarn er betoogiengn in Rabat en in andre steedn vo pollietieke êrvormiengn en e niewe groendwet die de macht van de keunienk zoe beperkn. In juli 2011 was e volksroadpleegienge gunstig vo de keunienk die 'n anpaste groendwe a vôorngesteld om de protestn van d' Aroabiesche lente te kalmeern.
Oendanks de diepgoande en reedlikke êrvormiengn deur Mohamed VI, die internasionoal byvol adn, blêefn dr betoogiengn vo nog groendigr êrvormiengn. Oendredn dejn mee an stoakiengn in Casablanca in meie van 2012. De dêelneemr beschuldigdn de regeerienge da ze eur êrvormiengn nie uutvoerde.
Eirdrykskunde
thumb|left|'t Strange van Essaouira. thumb|left|Ooge Atlas in Centroal Marokko. thumb|Toebkal, den oogste top van Nôord-Afrika, ip 4167 m. thumb|De Rif in Nôord-Marokko. thumb|Ceedre-bus in de Middn-Atlas. Marokko êt e kuste by den Atlantischn Oceoan, de Stroate van Gibraltar en de Middellandsche Zêe. In 't Nôordn ligt Spajje (e grenze oovre 't woatre an de Stroate en landgrenzn in de drie klêene deur Spajje gekontrolleerde enkloavn, Ceuta, Melilla, en Peñón de Vélez de la Gomera). Mê Algerye grenst 't land in 't Ôostn en mê de Westlikke Sahara in 't Zuudn. Angezien da Marokko 't grotste dêel van de Westlikke Sahara oendre kontrolle êt, is de feitlikke Zuudgrenze dedie mê Mauritanië.
D' internasjonoal êrkende grenzn van 't land liggn tusschn 27° en 36° Nôordrbrêedte en 1° en 14° Westrelengte. O de Westlikke Sahara dr by gereeknd wordt ligt Marokko tusschn 21° en 36°Nôorderbrêedte, en 1° en 17°Westrelengte. 't Schiereiland Ras Nouadhiboe ligt djuuste te Zuudn van 21° en te Westn van 17°.
De eirdrykskunde van Marokko rikt van den Atlantisch Oceaone toe gebergtn en toe an de Sahara. Marokko is e Nôord-Afrikoans land da grenst an den Atlantisch Oceoane en an de Middellandsche Zêe, tusschn Algereye en de angehechte Westlikke Sahara. 't Is êen van de trie noasjes die zowêl Atlantische of Mediterroane kustlynn ên.
E grôot stik van Marokko is bergachtig. 't Atlas-gebergte ligt grôotndêels in 't Middn en in 't Zuudn van 't land. 't Rif-gebergte ligt in 't Nôordn van 't land. Alletwêe die gebergtn zyn oofdzoaklik beweund deur berbers. Mê 446 550 km2 is Marokko 't zeevnviftigste grotste land in de weirld, achtr Oezbekistan. Algereye grenst an Marokko in 't Ôostn en in 't Zuudôostn, oewel da de grenze tusschn de twee landn geslootn is sins 1994.
't Rif-gebergte strekt 'm uut oovre de streeke ip de bôord mê de Middellandsche Zêe, van 't Nôordwestn no 't Nôordôostn. 't Atlas-bergte is lik de ruggegroate van 't land en 't lopt van 't Nôordôostn no 't Zuudwestn. 't Mêeste van 't zuudôostlik dêel van 't land ligt in de Sahara en is lik zodoanig dinne bevolkt en zoendre ekonomiesche weirde. 't Grotste dêel van de Marokkoansche bevolkienge leeft ten Nôordn van 't Atlas- gebergte. In 't Zuudn ligt de Westlikke Sahara, e vroegre Spoansche koloonje die angehecht wierd deur Marokko in 1975 by de zogenoamde "Groene Marsch". Marokko oed vul da de Westlikke Sahara e dêel is van zyn groendgebied en noamt 't zyn "Zuudlikke Provinsjes".
Den oofdstad van Marokko is Rabat; de grotste stad, Casablanca, is ook de belangrykste haavn. Andre steedn zyn Agadir, Essaouira, Fes, Marrakesh, Meknes, Mohammadia, Oujda, Ouarzazat, Safi, Salé, Tanger en Tetouan.
Marokko is verteegnwôordigd in 't "ISO 3166-1 alpha-2" eirdrykskundig kodeeriengssystêem deur 't symbool MA. Da symbol wordt ook gebruukt ip 't internet : .ma.
Klimoat
Dr is e middelandszêe-klimoat in 't Nôordn en in sommigte bergn (Westlikke kant van den Atlas) da meer ekstreem wordt diepre in 't binneland. 't Terrein is zodoanig dat de kustvlaktn vruchtboar zyn en doarom zyn ze de ruggegroate vo de landbow, in 't byzoendre in 't Noordn. De busschn bedekkn oengevêer 12% van 't land, en de landbowgroend 18%; 5% wordt bevloejd. In den Atlas (Midn-Atlas), zyn dr verschillnde klimoatn: Middellands-zêeklimoat (mêt e poar nattre en fischre variantn), Gemoatigd-zêeklimoat (ook mêt e poar nattre en frischre variantn)  woa datr verschillnde sôortn eikn gruujn, mê mostapytn, juniperusn, ceedrs en veel andre sôortn plantn die tegoare e hêel ryk nat "wolkn-bus" vormn. 't Klimoat verandert oj ten Ôostn van den Atlas komt deur 't scherm-efekt van 't bergsystêem, en 't wordt hêel drooge en verschrikklik warm gedeurnd de lange zoomre, in 't byzoendre in de vlaktn en vallejn an de kant van de Sahara. De Sahara-Woestyne begunt ier, en 't is goed te zien, byvôorbeeld, vo de Draa-Vallei, woa daj kut oaazn, zandduunn en rotsachtige woestyn-landschappn vienn.
Bioloogiesche rykdom
Marokko is gekend vo ze grôote biologiesche verscheideneid; de veugle-weirld is 't mêest ipvoalnd. Die telt in totoal 454 sôortn, woavan dr vuuve zyn ingevoerd deur de mensch, en 156 moa weinig of toevollig gezien.
De barbariesche lêew, bejoagd toe datn uutgestorvn was in 't wilde, was 'n oendresôorte die inhêems was in Marokko en e nasionoal emblêem. De latste barbariesche lêew wierd geschootn in den Atlas in 1922. De twee andre grôote roofdiern van Nôord Arika, den atlasbeir en 't barbariesche luipeird, zyn nu respektievlik uutgestorvn en in gevoar.
Koutys
Koutys ofte Coutys (Frans: Coutiches, Nederlands: Koutijs ofte Coutijs) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil in't zuud'n van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai teegn 't schee'n mè Rysels-Vloandern. Koutys grenst an de gemêentn Auchy by Ôorschie, Ôorschie, Bouvignies, Flines by Raches, Faumont en Bersée.
Koutys es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|230px|De kerke van Koutys
Thailand
Thailand, officieel 't Keunienkryk Thailand (Thai: ราชอาณาจักรไทย, RTGS: Ratcha Anachak Thai), vo 1939 Siam genoamd, is e land in Zuudôost-Azië.
't Wordt in 't westn begrensd deur Myanmar en d' Andamansche Zêe, in 't nôordôostn deur Laos, in 't ôostn deur Cambodja, in 't zuudôostn deur de Golf van Thailand en in 't uuterste zuudn deur Maleisië. thumb|left|Koarte van Thailand
D' hoofdstad van Thailand is Bangkok. Ênigte andere grôote steedn zyn Hat Yai, Chiang Mai, Nakhon Ratchasima, Phitsanulok, Pattani en Surat Thani. Belangryke kustplekkn zyn Hua Hin, Cha-am, Pattaya en Phuket.
Administratief is Thailand oenderverdêeld in 76 changwats (provinsjes) die oenderverdêeld zyn in 642 amphoe (districtn) en 78 King amphoe (subdistrictn). De subdistrictn zyn were oenderverdêeld in 7236 tambon (gemêentes) die were oenderverdêeld zyn in 55.746 moo baan (dorpn) en 123 tesaban (steedn).
Cultuur
UNESCO weirelderfgoed:
Bouwkundig erfgoed in Êesn
Lyste van bouwkundig erfgoed in Êesn:
Barok
De barok is e loater gegeevn negatieve benoamienge vo de periode 1600–1750.
Achter 1750 wierd de kunst uut die periode overloadn, bizar, warrig, bombastisch en ounnateurlik gevoundn. Ip ’t ende van de 19e eeuwe krêegt de styl were mêer respect.
‘t Woord barok komt van ‘t Portugees barroco, wa da 'schêefrounde, ounregelmoatig gevormde peirel' wil zeggn.
Den term wordt gebruukt in d’architecteure, schilderkunst, beeldhouwkunst, literateure en muziek.
In de 18e eeuwe goat de barok over in de rococo.
Kenmerkn
De barok stroalt beweeglikheid en pracht en proal uut. De vormn zyn asymmetrisch. Kloar-en dounkerwerkienge (clair- obscur) wordt vele gebruukt en d’r zyn sterke kleurcontrastn. ‘t Materioal is kostboar lik marmer en bladgoud.
Ountstoan
Achter da met de reformoatie in ‘t nôordn ’t protestantisme ip kwam, wilde de katholieke kerke deur middel van de barokkunst heur macht tout uutdrukkienge briengn. De kerkelikke barok wierd achter ‘t Concilie van Trente de kunst van de Contrareformoatie en ountstound in Rome. D’r wierdn veel nieuwe en grôte kerkn gebouwd. ’t Was de mode van de plafongs te beschildern me den hemel en veel iengeltjes, lik dat er gin dak ip zat.
Rome was me Gian Lorenzo Bernini, Francesco Borromini en Pietro da Cortona ’t middelpunt van de barokke architecteure.
Loater verspreidde de styl hem over hêel Europa. De kerke en de keuniengn lietn under absolute macht geldn en goavn de belangrykste ipdrachtn. Deur de pracht en proal wildn ze ’t volk imponeern, zelfs verblendn en d’illusie geevn van e perfecte weireld.
D’architecteure en de beeldende kunstn miekn van de weireld één grôot theoater. Da levensgevoel van de barok is goed gekarakteriseerd gewist deur de Spoanschn dichter Calderón de la Barca in z’n tonêelstik El Gran Theatro del Mundo (’t grôot weireldtonêel), ipgevoerd in 1645. In ’t leevn ols spel treedn de menschn ip ols tonêelspeler. ’t Stik dan ze speeln is under eign leevn, ’t tonêel is de weireld.
In Frankryk beleefde de barok ounder Lodewyk XIV e korte, hevige bloeiperiode met o.a. ’t paleis van Versailles.
Bouwkunste
D'r es e groot verschil tusschn de zudelikkn katholiekn barok en de noordelikkn protestantschn barok. De zudelikkn barok uut Spanje en Itoalië wos veel flamboyanter, decoratiever en expressiever dan de noordelikkn. Omda de Zudelikke Nederlandn in de 17e eeuwe e stik woarn van 't Spoans keunienkryk vind je by wynder ook de zudelikkn barok were.
Typische kenmerkn van barokke gebouwn:
De meeste barokke gebouwn in de Zudelikke Nederlandn zyn oude kloosterkerkn van de jezuïetn.
Componistn
Antonio Vivaldi, François Couperin, Georg Philipp Telemann, Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel
Scophthalmus
Scophthalmus is e geslacht van platvissn van de familie terrebutachtign (Scophthalmidae), ofkomstig van den Atlantischn Oceoan.
Markebrugge
Markebrugge (Frans: Pont-à-Marcq) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in't zuud'n van Rysels-Vloandern. Markebrugge grenst an de gemêentn Ennevelin, Mérignies en Avelin. Tweis deur 't center strôomt de Marke.
Bouvignies
Bouvignies es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de zuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai. Bouvignies grenst an de gemêentn Ôorschie, Beuvry, Marsenne, Flines by Raches en Koutys.
Markebrugge
In tydde lag Markebrugge an de belangrykste boane tusschn Rysel en Dowoai, oungevêer olverwege tusschn de twêe, an e brugge over de Marke (lyk da de noame van de gemêente 't zegt).
Bouvignies
Bouvignies es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Markebrugge
Beziensweirdigeedn
thumb|left|250px|De Sent-Quentinkerke van Markebrugge
Scophthalmus
Soortn
Der zyn momenteel vier erkende soortn:
Zuud-Korea
Zuud-Korea, officieel de Republiek Korea (Hangul: 대한민국, Hanja: 大韓民國; Daehan Minguk), is e land in Ôost-Azië ip 't zuudelyk dêel van 't Koreoans schiereyland. De noame Korea komt van 't keunienkryk Goryeo, ook Koryŏ geschreevn.
't Land grenst in 't nôordn an de gedemilitariseerde zone (DMZ) mè Nôord-Korea. Over de Japaneesche Zêe in 't ôostn ligt Japan en over de Gilwe Zêe in 't westn ligt China. thumb|left|Koarte van Zuud-Korea
D' hoofdstad van Zuud-Korea is Seoul. Andere grôote steedn zyn Busan, Daegu, Incheon, Gwangju, Daejeon en Ulsan. Buutn die steedn is 't land nog ingedêeld in neegn provinsjes, de do (도).
Cultuur
UNESCO weirelderfgoed:
Lyste van hertoogn en keuniengn van Pooln
Hier volgt de lyste van hertoogn en keuniengn van Pooln
't Huus Piast was den êeste dynastie die regeerdeg over Pooln. Ze zoun ofstammn van de semi-legendoarische figeure Piast de Woagnmoaker (Piast Kołodziej) van de West-Sloavische stam de Poloann. Zyn ipvolgers: Mieszko I (ca. 930–992), de zeune van Siemomysł, wordt anzien als den eigentlikke stichter van de Poolsche stoat in 966.
In 1138 verbrokkelde et keunienkryk en kwamt er e lange periode van Piast-grôothertoogn.
De Piast-grôothertog Przemysł II was den êestn die den titel van keunienk were kost verkrygn in 1295.
Sigismund II August, de latste keunienk van 't keunienkryk Pooln, stichtte 't Pools-Litouws Gemêenebest (1569–1795), deur Pooln en 't grôothertogdom Litouwn te verêenign. Da gebeurde in 1569 met den Unie van Lublin. Je stierf in 1572 zounder jounges, woarip da de Frãnsche prins Henri van Valois verkoozn wierd tout keunienk.
By de derde Poolsche dêelienge in 1795 verdêeldn Rusland, Ôostnryk en Pruussn 't sterk verzwakt Pooln ounder makkoar en kwamt er een ende an 't Pools-Litouws Gemêenebest.
Achter de Poolsche dêeliengn (1772/1793/1795)
Pooln wierd verdêeld ounder Habsburgs Ôostnryk, et keunienkryk Pruussn en et keizerryk Rusland, en blêef 123 joar bezet.
't Hertogdom Warschau (1807-1815)
't Hertogdom Warschau wierd in 1807 gevormd deur Napoleong Bonaparte. 't Was e Frãnsche vazalstoat.
Congres-Pooln (1815-1831)
Achter de val van Napoleong wierd Congres-Pooln ipgericht binst et Congres van Weenn (1814-1815). 't Wierd geregeerd in personele unie me Rusland, als vazalstoat. De Russische tsaarn Alexander I en Nicolas I kwoamn keunienk van Congres-Pooln.
Bouvignies
Beziensweirdigeedn
thumb|left|250px|De Sent-Mauricekerke van Bouvignies
Lyste van hertoogn en keuniengn van Pooln
Congres-Pooln (1815-1831)
Zyn zuster Anna Paulowna was getrouwd me Willem II van Oranje-Nassau, zeune van Willem I van de Nederlandn. Nicolas I ha zyn zuster beloofd van de Belgische Revoluusje t'ounderdrukkn, mo deur de novemberipstand wast ie verplicht van zyn troepn in de plekke no Pooln te zendn. Da makt da de Pooln indirect g'holpn hen an d'ounofhankelikheid van België.
Sinte-Pietersabdy (Oednburg)
thumb|Tôorn in den 'of van d' abdy.
De Sinte-Pietersabdy in Oednburg was 'n abdy van benediktynn die bestoan êt van 1084 toe an 1797. In de Fransche tyd wierd d' abdy ip 16 februoari 1797 ofgeschaft en al d' eigndommn wierdn verkocht. De gebown wierdn vo 't grotste stik ofgebrookn.
Lyste van hertoogn en keuniengn van Pooln
Congres-Pooln (1815-1831)
Et Pools parlement haad de tsaar ofgezet verkloard, moar et Russisch leger won uutendelik teegn et Pools leger en in 1831 verloor Congres-Pooln zyn ottonomie. In 1868 kwam Pooln een officieel stik van et Russisch keizerryk met de noame Wisłaland.
Sinte-Pietersabdy (Oednburg)
Geschiednisse
D' abdy wierd ipgericht deur den illign Arnoldus, biskop van 't bisdom Soissons, die ip vredesmisje was in Vloandern. Gervinus van Oednburg was abt van 1095 toe 1105, woanoa datn kluuznoare wierd. De Benediktynn zorgdn vor undr eign inkommn en oendroed en z' addn 'n eigen ofstee.
Lyste van hertoogn en keuniengn van Pooln
Regentschapskeunienkryk Pooln (1916-1918)
't Regentschapskeunienkryk Pooln bestound uut Galicië en 't Russisch stik van Pooln en wierd besteurd deur de Duutsche bezetters. Ip 11 november 1918 wierd Pooln ounofhankelik verkloard achter 123 joar bezettienge, me Józef Piłsudski als nieuwe leider. Je wordt anzien als de stichter van de Twidde Poolsche Republiek.
Sinte-Pietersabdy (Oednburg)
Geschiednisse
D' abdy wierd binst de Fransche oovrêerschienge ip 't ende van den 18ste êewe ofgeschaft. Achtrnoa wierden de mêeste gebown mê de groend glykgemakt. Allêene mo 't abtsgebow en de abdy-oeve blêevn bestoan. De latste monnik was Veremundus (doopnoame) of Norbertus Daghelet (1770-1852) die, achtre veele roenddôolienge en bedieniengn, in 1821 pastre van Oednburg wierd en dadde blêef toe an zyn dôod.
't Domein wierd verkocht en kwam in privé-andn. Drie geslachtn landbowrs êndr ier geboerd. In 1989 zyn de gebown nog e kêe verkocht en is d' abdy-oeve hêelegans gerestoreerd. Nu ist 'n otêl, restorang en wellnesscenter met de toepasslikke noame ‘De Abdijhoeve’.
In 1934 krêeg d' abdy van Stêenbrugge 't ipvolgiengsrecht van de Sinte-Pietersabdy en ze mocht ook die noame voddr droagn.
Teegnwôordige situoasje
't Abtsgebow an de Martstroate 28 is van 't joar 1756. 't Wierd gebowd in ipdracht van abt Maurus Eloy. Ierin is nu 't Romeins Archeologisch Museum te vienn, dat ook e poar oovrbluufsls van d' abdy bezit, lik e bas-reliëf dat Arnoldus en Sinte-Jakob vôornstelt. Dat is verzeekrs gemakt in ipdracht van abt Jaak Jacobs, die dôodgienk in 1500.
D' abdy-oeve an de Martstroate 1 êt e toegankspôorte die 't joartol 1671 droagt. De boerdery wierd gebowd in ipdracht van abt Karel Geleyns.
De middelêewsche vierkante duuvetorre die ook by d' abdy-oeve ôorde, stoatr nog oltyd en bewyst de macht van d' abdy. Binst de Twidde Weirldôorlooge ên de Duutsche van die tôorn 'n uutkykpost gemakt mê schietgoatn, wa vandoage nog oltyd te ziene is.
In 2008 wierd de klôostre-tuun ipniew ingericht.
De browery ist nie mêe. Da was e hêel belangryk dêel van d' abdy, den Illige Arnoldus is de patrôonillige van de browers. E dêel van de grôote scheure gienk in de 19e êewe in de vlammn ip.
Merseyside
Merseyside is e grootstedelyk groafschap (metropolitan county) in den Iengelsche regio North West England. 't Is e dichtbevolkt gebied roend 't estuarium van de Mersey. De belangrykste stad van 't groafschap is Liverpool. De noame komt van de riviere de Mersey.
Merseyside besloat 645 km² land en grenst an Lancashire in 't noordoostn, Greater Manchester in 't oostn, Cheshire in 't zuudn en zuudoostn, en d' Iersche Zee in 't westn.
Districtn
Der zyn vuuf metropolische districtn (metropolitan boroughs):
Pompeschyter
De Pompeschitter is e bêeld da in 't gemêentelik park 't Torreke van Daisel stoat.
Libanon
D' hoofdstad is Beiroet. Andere grôote steedn zyn Tripoli, Sidon, Tyrus, Nabatiye, Zahleh, Jounieh en Batroun.
Libanon is oenderverdêeld in zes gouvernementn die were zyn oenderverdêeld in 25 districtn. De districtn zelve zyn ook oenderverdêeld in verschillige gemêentn met e groep steedn of dorpn.
Cultuur
UNESCO weirelderfgoed:
Avelin
Avelin es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Avelin grenst an de gemêentn Vendeville, Fretin, Ennevelin, Markebrugge, Mérignies, Tourmignies, Attiches, Sikelin en Templemars. By de gemêente ôorn ôok nog êenigte wykn en gehucht'n lyk Ennetières, Antroeuilles, Le Has, Le Croquet, La Becque, Le Roseau, Prez en Treupe. Hil o de zuudkantn van Avelin strôomt de Marke.
Faumont
Faumont es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai teegn 't schee'n mè Rysels-Vloandern. Faumont grenst an de gemêentn Bersée, Koutys, Flines by Raches, Raches, Raimbeaucourt, Moncheaux en Pevelenberg.
In tydde lag Faumont an de belangrykste boane tusschn Rysel en Dowoai. De plekke wos eigntlyk langn tyd e gehucht van Coutiches, toutda't in 1830 e zelfstandige gemêente wierd. D'oumgeevienge es vrêe landelyk.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|230px|De Sint-Rochuskerke van Faumont
Snoekachtign
De snoekachtign (Esociformes) vormn e kleene orde van stroalvinnige vissn, oenderverdeeld in twèe families, d' hoendsvissn (Umbridae) en de snoeks (Esocidae). De noame Esociformes komt van 't geslacht Esox. Der zyn tien soortn woavan vuuve in elke familie. D' orde is nauwe verwant met d' orde van de zalms (Salmoniformes). Ze moakn alletwee deel uut van de superorde van de zalmachtign (Protacanthopterygii).
Den dag van vandoage zyn de vissn allene moa te viendn in zoet woater in Noord-Amerika en 't noordn van Eurazië.
Esox
Ze leevn in de Palearctische en Nearctische ecozone, van 't noordn van Noord-Amerika en West-Europa toet in Siberië in Eurazië. Snoeks hèn de lankwerpige, torpedo-achtige vorm van roofvissn, met e scherpe puntige kop en scherpe tandn. Ze zyn geweunlyk grysde-groen van kleur met e gevlekt lyf en striepn ip hunder rik, woardeure dan z' hunder goed kunn camoufleern tusschn woaterplantn. Ze kunn 1,83 meter lank kommn en toet 35 kilo weegn.
Ennevelin
Ennevelin es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, o de zuudôostkantn van Rysels-Vloandern. Ennevelin grenst an de gemêentn Fretin, Templeuve, Mérignies, Markebrugge en Avelin. Tweis deur de gemêente lôopt de Marke van't zuud'n noa 't nôordôostn.
Sport
De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Ennevelin. Ip't groundgebied van de gemêente ligter e kasseystrooke: de Secteur pavé de Pont-Thibaut à Ennevelin (secteur 9, e strooke van drie ster'n).
In Ennevelin ester e stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Valencyn, illegansn o d'ôostkantn van de gemêente, olveliengs ip't groundgebied van Templeuve.
Sport
Ennevelin es deur zyn band mè de koerse verbroederd mè de West-Vlamsche gemêente Wevelgem. Olle joare goater e delegoasje Wevelgemnoars noar Ennevelin vo Parys-Roubei, en oumgekêerd komm'n ze zydder kykk'n noa Gent-Wevelgem. Dikkels pakkn dedie van Wevelgem ulder reuze Jean Van de Perscherie mee.
Fruut
thumb|280px|Fruut thumb|280px|Fruutkroam in Barcelona Fruut is de noame vor e dêel eetboare vruchtn van plantesôortn. 't Groeit over 't algemêen an e bôom. Sommigste sôortn groein ook an e struuke (broambeiers, tomattn) of e plante (banann).
Barentszzêe
Ten zuudn van de zêe bevindn zich Lapland met 't schiereiland "Kola" en 't verdere vasteland van Rusland, oan de ôostzyde wordt de zêe begrensd deur de archipel "Nova Zembla" ("Joezjny-eiland" en "Severny-eiland"), in 't nôordwestn deur "Spitsbergen" en in 't nôordôostn deur "Frans Jozefland".
Geschiedenisse
De Barentszzêe is genoamd noar de Hollandse zêevoarder (en ontdekkingsreiziger) "Willem Barentsz" die in 1596 strandde up Nova Zembla. Lange tyd werd de zêe echter Moermanskzêe (Russisch: Moermanskoje more) genoamd.'t Zuudôostelyke dêel tussn de eilandn "Kolgoejev" en "Vajgatsj", ten nôordn van "Petsjorabaai" en ten zuudn van "Nova Zembla" wordt "Petsjoraêe" genoamd. De êerste volledige bathymetrische koart van de zêe werd in 1933 gepubliceerd deur zeegeologe "Maria Klenova".
Limiet
In de wiskunde is e limiet e weirde die deur e functie in 't oneindige kan wordn benoaderd. De Griekn gebruuktn da begrip al vo 't uppervlak van e cirkelschyve te berekenn. 't Is e vrêed belangryk begrip vo d' analyse van functies. Nen oop andere begripn, lik differentieern en integreern, zyn gedefinieerd volgens 't limietbegrip.
G'et verschillende sôortn limietn, lik de limiet na links of na reks, de limiet na oneindig of min oneindig en nog nen oop andere.
Limiet na links
Definitie: Stel da je nen 'a' et (e reëel getal) en e reële functie 'f' me ma êen veranderlykn. E reëel getal 'L' is de linkse limiet van 'f' vo x noar 'a' alleen ma als er vo elk reëel getal boovn nul ε een reëel getal boovn nul δ besta zoda elken x (deel van de definitie van f) da kleiner is of 'a', f(x)-L in absolute weirde minder is of ε als jen x groter is of a-δ.
In formules wordt e limiet geweunlyk geschreevn lyk:
Limiet na reks
Definitie: Stel da je nen 'a' et (e reëel getal) en e reële functie 'f' me ma êen veranderlykn. E reëel getal 'L' is de rekse limiet van 'f' vo x noar 'a' alleen ma als er vo elk reëel getal boovn nul ε een reëel getal boovn nul δ besta zoda elken x (deel van de definitie van f) da groter is of 'a', f(x)-L in absolute weirde minder is of ε als jen x groter is of a+δ.
Troopiesche en subtroopiesche natte loofbusschn
thumb|250px|Liggienge van de troopiesche en subtroopiesche natte loofbusschn. thumb|250px|Troopiesche en subtroopiesche natte loofbusschn lik of da ze getoogd zyn ip de klassiefiekoasje "Leefgebiedn vôgnst Holdridge". Troopiesche en subtroopiesche natte loofbusschn zyn e bioom lik of dat 't beschreevn is deur de Weirld Nateur-Stichtienge .
Bepoalienge
't Bioom bevat verschillnde sôortn bus : 250px|thumb|Reegnbusschn lanst e rieviere, Kameroen. thumb|250px|Sezoenbus in Doi Inthanon National Park, Nôord-[[Thailand, ip 't ende van 't droog sezoen.]]
Andre troopiesche en subtroopiesche bebuste streekn, woa datr mindre reegn volt, êrbergn de troopiesche en subtroopiesche drooge loofbusschn en de troopiesche en subtroopiesche noaldbusschn. Ook bestoandr, buutn de Troopn, gemoatigde reegnbusschn en warmgemoatige reegnbusschn in sommigte streekn dichte by de zêekustn.
Vôorkommn
Troopiesche en subtroopiesche loofbusschn bestoandr ip veele platsn in verschillnde ekozôonn, woaroendre dêeln van :
Oengevêer den êft van de troopiesche natte loofbusschn liggn in de Zuud-Amerikoansche landn Brazielje en Peru. Reegnbusschn bedekkn nu mindre of 6% van de weirldippervlakte. Weetschapprs peinzn da mêer of den êft van oal de plantn- en bêestesôortn leevn in de troopiesche natte loofbusschn.
Beuvry (Nôorderdepartement)
Beuvry ofte Beuvry by Ôorschie (Frans: Beuvry-la-Forêt ofte Beuvry-les-Orchies) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt hil o de zuudkantn van Frans-Vloandern, mêer bepoald in't arroundissement Dowoai teegn 't schee'n mè 't arroundissement Valencyn. Beuvry grenst an de gemêentn Landast, Sars-et-Rosières, Tilloy by Marsenne, Marsenne, Bouvignies en Ôorschie.
Sport
De finoale van de koerseklassieker Parys-Roubei passeert traditionêel olangsn Beuvry. Ip't groundgebied van Beuvry ligter ôok e kasseystroke: 't begun van de Secteur pavé de Beuvry-la-Forêt à Orchies, ôok wel de Pavé Marc Madiot enoemd (secteur 14, e strooke van 3 ster'n die 1,4 kilomèiters lank es).
Beuvry es êen van de gemêentn die liggn in't Regionoal Nateurpark in't bekkn van de Skarpe en de Schelde (Parc naturel régional Scarpe-Escaut), zynde 't gebied round Sint-Amands an de Skarpe die beschermd es deur zyn uutgebreyde biodiversityt.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|300px|De Sinte-Moart'nskerke van Beuvry