cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antwerpn (provinsje)
Antwerpn (Nederlands/Duuts: Antwerpen, Frans: Anvers) es êen van de vuuf Vlamsche en êen van de tien Belgische provinsjes. Der weunen e klêne 1,9 miljoen minsn. De hôofdstad van de provinsje Antwerpn es de stad Antwerpn.
't Ligt in 't ôostn van de provinsje Ôost-Vloandern, in 't nôordn van Vlams-Broabant en in 't westn van Limburg. In 't nôordn grenst 't an d'Hollandsche provinsjes Nôord-Broabant en ook vor e klêen stiksje an Zêeland in 't nôordwestn.
Antwerpn is d'ênigste Vlamsche provinsje die nie grenst an e Woalsche provinsje en 't is dus d'ênigste in de Vloanders die gin gemêentn het mè toalfaciliteitn.
Arrondissementn
De provinsje Antwerpn is verdêeld in drie administratieve arrondissementn.
Gemêentn
Gemêentn met under officiële noame, steedn hen (stad) achter under noame stoan:
Bouwkundig erfgoed in Moere
Lyste van bouwkundig erfgoed in Moere:
Agnez Mo
thumb| Agnez Mo, echte noame Agnes Monica Muljoto (Jakarta, 1 juli 1986) is een Indonesische zangeresse.
Jean-Pierre Van Rossem
thumb|Jean-Pierre Van Rossem in 2014 Jean-Pierre Van Rossem (Brugge, 29 meie 1945 - Jette, 14 december 2018) was e schryver, e mediafiguur en e politieker.
Van Rossem wos e slimmn student Economie aan de RUG (unief van Gent). En is bekend gekomn mi Moneytron, e systêem woavan dat 'n bewèrde dat 'n de beurze koste kloppn. Op korte tyd bouwde Van Rossem e vermoogn op van 800 miljoen dollar. Ouk grôte bedryvn kwaamn op ze systeem of. Van Rossem smêet nem zelfs in de Formule 1.
't Gerecht zat achter nem, want Moneytron wos op 't latste nie mi zuver op de groat. Van Rossem begost e politieke party: ROSSEM. In de natioanale verkiezingn van 1991 oalde ROSSEM 3 zetels.
De latste joarn was Van Rossem repetitor. E gaf bylesse an kienders van (mêestol) ryke ouders.
1443
1440 - 1441 - 1442 - 1443 - 1444 - 1445 - 1446
Jan Breydelstadiong
right|thumb|250px|Jan Breydelstadiong 't Jan Breydelstadiong is 't voetbolstadiong woar dan Cercle Brugge en Club Brugge spêeln, mo nateurlik iedere weke overans. 't Is gebouwd gewist in 1974 en gelêegn te Sint-Andries, Brugge.
't Stadiong is eigendomme van 't stad Brugge. Vroeger wierd het Olympiastadiong of kortweg Olympia geëetn. 't Is ter gekomn omdat 't vroeger stadiong van Club (De Klokke) te klêne wierd, mo nog méér omdat Club in slichte financiële papieren zat. In 't begun woarn der praktisch 30.000 platsen, mor os de stoande platsen ôok in zitplatsen veranderd zyn, bleevn der mo een goeie 18.000 mir over (da moste van den UEFA). Olympia is loater nog uutgebreid met de verbouwingn vor Euro 2000 en eet ton ôok z'n nieuwe name gekreegn (Jan Breydel), die verwyst nor één van d'eldn van de Brugse Mettn in 1302. Der kan nu were 29.042 man in 't Jan Breydelstadiong.
't Problêem van den dag van vandoage is dat 't te klêne an 't komn is voe de Club en vele kêren te grôot is voe Cercle. De Club wilt e nieuw grodder stadiong bouwn e bitje mêer buutn de stad (an de kruusienge van d' E40 en d' E403). Voe de Club is 't van grôot belang dan ze e nieuw stadiong kunn bouwn voe verder te kunn groein os topploeg.
Zydelinge
‘t Ontstoan van de polders is nauwe verboundn met de zêe. Vanof de twiddn elt van de 11e êeuwe grêepn de kustbeweuners actief in deur dykn te bouwen vo nieuwe overstromingn teegn te goan. ‘t Overstromingsgebied van den Yzer wierd in ‘t ôostn ofgeslootn met een dyk, de Zydelinge, die vanof Brèènienge over Plassendale noar Oudeburg liep. De Zydelinge is loater ook "dyk van de Blanknbergsche Woateringe" genoemd.
Ip de zelfste maniere is ook ‘t overstromingsgevoar vanuut ‘t Zwin bezworen, deur den anleg van de Gentele of “Blankenbergse dijk” tusschn Blanknberge en Brugge.
Périgord
thumb| Schild van de Périgord De Périgord is e streke in Frankryk. Tout an de Fransche Revolutie was 't e provinsje. Vanof 1790 is d' ounderverdêlienge in provinsjes ommegezet in departementn. Nu is de vroegere provinsje Périgord 't departement Dordogne. De noame komt van de riviere de Dordogne. 't Ligt in de regio Nouvelle-Aquitaine.
De Périgord bestoat uut vier gebiedn:
D'inweuners wordn Périgordins of Perigourdins genoemd.
Hadewych
right|350px|thumb|Et Ertogdom Broabant in 'n tyde van Hadewychs leevn, ofgebeeld up de landsgrenzn van nu
Hadewych (°Antwerpn?) wos e mystica en dichteresse uut de 13e eeuwe.
Leven
Hadewych leefde in de vulle 13e eeuwe in et hertogdom Broabant. Zy wos zy zounder twyfel e styf begoafde vrouwe. Ze sprak zy Latyn en Frans en koste den Bybel en de tekstn van de Kerkvoaders leezn. Da getuugt van e ryke, verzekers oadellikke ofkomste. Up loatere leeftyd stound ze zy an 't oofd van e verenigienge van olleenstoande religieuze vrouwn die nie in e klooster of abdy en wundn.
Hadewych wos e voorbeeld vo loatere mystici. In de 14e eeuwe schreef nen theoloog uut d'omgevienge van Jan van Ruusbroec over een heylich glorioes wijf, heet Hadewich. Zy wos ook d'eerste in de Lege Landn die mystieke tekstn schreef in de volkstoale, et Diets.
Visioenn
In de 14 Visioenn beschryft ze zy eur groot verlangn vo verenigd te geroakn met God. Ze beschryft de tocht die de ziele moe moakn vo gelykig te kommn met Christus en God. De symboliek van de visioenn doe straf peizn an de Oopnboarienge van Johannes uut et Nieuw Testament.
Saint-Maurice Pellevoisin
thumb|right|350px|Saint-Maurice Pellevoisin (reksboovn in't grys) binn'n 't stad Rysel
Hadewych
Strofische gedichtn
De 45 strofische gedichtn trekkn up middeleeuwsche minneliedern moar goan by Hadewych over eur persoonlik smachtend zoekn na De Minne, dat es God of Christus.
Saint-Maurice Pellevoisin
Saint-Maurice-Pellevoisin es e plekke in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Saint-Maurice-Pellevoisin wos tout 1858 e wyk van Fives tot da't by 't stad Rysel wierd gesmeetn, tesedert es't ne wyk van Rysel. 't Ligt o de nôordôostkantn van't stadscenter van Rysel, ip de boane richtienge Roboais en Terkoeje. Der weun'n apeupri 17.000 mienschn.
Hadewych
Brievn
D'r zyn 31 brievn woa da de noame Hadewych van Antwerpen up stoat. 't Es nu zekers da d'r gin een direct van eurzelve nie mee tusschn en zit, 't zyn ollemoale loatere bewerkiengn die verzekers wel gebaseerd goan gewist en up originele brievn van eur. In die brievn gift Hadewych eur upvoattienge were over et goddelik liefdeleevn. De brievn zyn surtout theologisch en goan byvoorbeeld over d'overeenkomste tusschn de rede en de minne (liefde).
Eur ideoal stoat et best van ol beschreevn in brief XXV: De Minne es al.
Saint-Maurice Pellevoisin
Saint-Maurice Pellevoisin grenst an de gemêentn Berkem, Marcq-en-Barœul en Mons-en-Barœul en an de Ryselse wykn Fives en Rysel-center.
Saint-Maurice wos in tydde een klêen boeredorptje da van Rysel geschee'n wos deur de stadsmeurn van Vauban. Nu ligt Saint-Maurice nog olsan e bitje ofgesnee'n van't center deur de rienk van Rysel (mêer precis de D651-ottoboane). Ôorsprounkelyk noemdigde 't de "Faubourg de Roubaix" mè da't ip de boane noa Roboais lag. In dien tyd wos't uut militaire oovrweegiengn verbood'n van stêen'n uuzn dichte by de verdeedigiengsmeurn te bouwn, vandoar da de mêeste uuzn in dien tyd gemakt wiern in vakwerk mè outn'n bolkn mè da je ze in nôodtoestand in êen eure moeste kunn'n ofbreekn. In d'n twidd'n elft van de neegntiende êeuwe kreeg de wyk nen serieuz'n groei in d'industrie, wa ôok de bevolkienge dee groei'n en de plekke mêer en mêer dee ansluutn by de bebouwienge van 't stad Rysel. In recente joarn wierd'n der in Saint-Maurice surtout vele buuroots en ôogbouwweunieng'n gebouwd in noavolgienge van't nêerepôotn van de commerciële wyk Euralille, wa juuste van den oovrkant van de rienk ligt.
Hadewych
Varia
Den bekendn tekst die begunt met Alle dinghe sijn mi te inghe, ic ben soo wijt es ook mystiek, moar es nie van Hadewych ofkomstig.
Referensjn
<References/>
Bom Bin
Bom Bin, of volgens de spellienge ip de West-Vlamse Wikipedia, Bommn Binn, es e nummer van de ploate In de fik, de twêede ploate van Flip Kowlier. 't Es een rustig oorlogsliedje.
Andorra la Vella
Andorra la Vella (Frans: Andorre-la-Vieille; Portugees: Andorra-a-Velha; Spoans: Andorra la Vieja) is d' hoofdstad van de dwergstoat Andorra, geleegn temiddn van de Pyreneen. 't Is e klêene stad, moa wel de grotstn van 't land. De stad stoa bekend by de toeriestn vo de belastiengvrye wienkels.
Sint-Legiers
Sint-Legiers (Frans: Saint-Léger) es e dorp en dêelgemêente van de Woalse gemêente Stêenpit in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o den ôostkant van Stêenpit zelve, teegn de schreeve me de gemêente Pecq. Twis deur Sint-Legiers lôopt et Spierekanoal.
En oude vermeldienge van de plekke goat were tout an de twoalfde êeuwe, eschreevn lyk sancti Leodegarii, e prochie geweyd an d'n illign Leodegarius ofte Sint-Legiers in't Vlams. Sint-Legiers wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Stêenpit wierd gesmeetn. Sint-Legiers ôordigde, juuste lyk Stêenpit en d'and're oumligg'nde dorpkes, ôorsprounkelyk by 't Nederlandstoalige toalgebied mor es mè de lôop der joarn zwoar verfranst.
In Sint-Legiers stoat êen van de best bewoarde Tempeliers-commandery'n van de Vloanders. 't Es gebouwd in de styl van de scheldegotiek, mor es nie erkend lyk beschermd monument en wordt nog olsan gebruukt als landerye.
Weimar
Weimar is e stad in de Duytsche dêelstoat Thüringen. De stad ligt in Middn-Duytsland, tusschn Erfurt in 't westn en Jena in 't ôostn, oengeveer 80 kilometer in 't zuydwestn van Leipzig en 170 kilometer in 't westn van Dresden. Weimar stoat bekend vo zyn cultureel erfgoëd en zyn belang in de Duytsche geschiedenisse.
De stad was 't center van de Duytsche Verlichtienge en de weunplekke van belangryke figeurn van 't literaire genre van 't Weimar-classicisme, de schryvers Johann Wolfgang von Goethe en Friedrich Schiller. In de 19ste êeuwe makten bekende compositeurs lyk Franz Liszt van Weimar e muziekcenter. Loater kwoamn kunstnoars en architectn lyk Henry Van de Velde, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Lyonel Feininger en Walter Gropius noa de stad en ze stichttn de Bauhaus-bewegienge, de belangrykste Duytsche kunstschole van 't interbellum.
Geschiedenisse
In 1945 wierd den historische binnestad zwoar beschoadigd deur e dêel bombardementn. Vele verwoeste en beschoadigde gebouwn wierdn herbouwd vanwege hunder belang vo de Duytsche cultuurgeschiedenisse. Van 't ende van de Twèede Weireldoorloge toet 1949 lag Weimar in de Sovjet-bezettiengszone en van 1949 toet de Duytsche herênigienge in 1990 lag de stad in de DDR.
't Historisch center van Weimar stoat ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed. In 1999 was Weimar Culturele hoofdstad van Europa. thumb|left|300px|Zicht ip Weimar
Anne Provoost
Anne Provoost (Poperienge, 26 juli 1964) is e West-Vlamsche schryfster die surtout bekend is van neur jeugdboekn.
Z'is opebrocht in Woestn, en goenk na 't schole na de "Penitentn" in Poperienge (Sint-Franciscusinstituut, nu Sint-Janscollege). Moa nu wunt ze ol styf lange in Borgerout (Antwerpn).
Polletiek engageerd
In de federoale verkieziengn van 10 juni 2007 stoeg ze op de Senoatslyste van Groen!. Z'is e fervente Belgiciste, want ze wos êen van de 50 prominentn - tope mi Arno ounder anger - die in september 2007 de petisje Red de Solidariteit oundertêeknde om e teegnwicht te geevn an ol wie da Belgie wilt splitsen.
26 juli
26 juli is den 207stn dag van 't joar (208stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 158 doagn toet 't ende van 't joar.
20 november
20 november is den 324stn dag van 't joar (325stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 41 doagn toet 't ende van 't joar.
Frederico Spinola
thumb|Slag by Sluus Frederico Spinola (Genua, 1571 - Sluus, 26 meie 1603) was e militair in dienst van keunienk Filips III van Spanje. Je stamde of van e beroemde, ryke familie van Genueesche commerçantn.
In 1601 het de Spoansche keunienk hem t'hope mè zyn broere Ambrogio noa de Lêge Landn gezoundn.
Bouwkundig erfgoed in Westrôzebeke
Lyste van bouwkundig erfgoed in Westrôzebeke:
Frederico Spinola
De 26ste meie 1603 ist ie gesneuveld binst de Slag by Sluus, e zêeslag in de Tachtigjoarign Oorlog tusschn d'Hollandsche vlote ounder bevel van de Zêeuwsche vice-admiroal Joost de Moor en de Spanjoardn ounder bevel van admiroal Frederico Spinola. Zyn pogienge vo de blokkade van Sluus te deurbreekn mislukte.
Leffrinkoeke
Leffrinkoeke (Frans: Leffrinckoucke, Nederlands: Leffrinkhoeke) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern an de Nôordzêe (Opoalkust) en es anêengegroeid me d'agglomeroasje van Duunkerke. Leffrinkoeke grenst an de gemêentn Ghyvelde, Uksem, Tetegem en Duunkerke.
De bekendste bezienswoardigeyd van Leffrinkoeke es't fort in de duun'n anden ôostkant vande gemêente, 't Fort des Dunes. 't Wierd ipgericht round 1878-1880, als strategisch verdeedigiengspunt round Duunkerke. In den Êestn Weireldoorloge wierd 't fort deur de burgerbevolkienge gebruukt als verduukplekke. In den Twiddn Weireldôorloge kwam't in andn van de Duutschers. Zydder noamn 't fort were in gebruuk, en makten ervan en ounderdêel van ulder Atlantikwall. Ip't strange en in de duunn liggn nog restn van Duutsche artillerybunkers.
1735
1732 - 1733 - 1734 - 1735 - 1736 - 1737 - 1738 't Joar 1735 is 't 35e joar in de 18e êeuwe volgenst de christelike joartellienge. thumb|Sir Robert Walpole
Bayeux
Bayeux is e Fransche gemêente in 't departement Calvados in de regio Normandië. D' inweuners wordn  Bajocasses of Bayeusains genoemd. De stad is bekend vo 't Tapyt van Bayeux, e broderiewerk van 70 meter lank en 50 cm hoge, die de geschiedenisse uutbeeldt van de Slag van Hastings in 1066. thumb|left|Historisch center van Bayeux
Bouwkundig erfgoed in Dizzêle
Lyste van bouwkundig erfgoed in Dizzêle:
Bayeux
Bayeux ligt ip 7 kilometer van de kust van 't Iengels Kanoal en 30 km te nôordwestn van Caen. De riviere de Aure lopt deur de stad.
Geef mie een glas
Geef mie een glas, of volgens de spellienge ip de West-Vlamse Wikipedia, Geef my een glas, es e nummer van de ploate In de fik, de twêede ploate van Flip Kowlier. 't Es een zêer rustig, melancholisch liedje.
Gebhard van Lotharingen
Gebhard van Lotharingen (ca. 860 - by Augsburg, 22 juni 910), van 't Huus van de Konradyners, was groaf van Rheingau (897–906) en Wetterau (909–910). In 903 gaft ie zyn eign den titel van hertog van Lotharingen in noame van Lodewyk et Kiend. (Kebehart dux regni quod a multis Hlotharii dicitur). Doamee wast ie e sôorte van platsvervanger van de jounge keunienk.
Me zyn vrouwe Ida had ie twi jounges:
Mol (êenheid)
De mol is één van de zeevn basisêenheedn in 't SI-système, 't Internationaal Système van Êenheedn. 't Is d' êenheid vor hoeveelheid materie. 't Symbool is ook mol.
Eén mol is gelykig an exact 6,02214076 × 1023 dêeltjes, lyk atoomn, molecules, ioonn of elektroonn. De mol wordt vele gebruykt in scheikundige berekeniengn.
Wim Chielens
In ’t verleedn presenteernde Wim Chielens programma’s op Radio 2 mit e kluchtig kantje an (lik Het Gelag of Het Narrenschip).
Wim Chielens is nu bekender voe zyn boekn. Zyn grôte passies zyn litteratuur e muziek, in ’t bezounder volksmuziek.
Wim is, juste lik ze broere Piet Chielens, bezeetn van ’n Êestn Weireldôorlog. Ouk doarover et 'n ol vele eschreevn: artikels en boekn - ni ollêne voe grôte menschn, moar ouk voe joens.
Wim Chielens speelt accordeong en zingt liedjes by Kotjesvolk, e fookgroep die liedjes van anger groepn in ’t West-Vlams briengt.
Balkan
thumb|'t Balkanschiereiland De Balkan of 't Balkanschiereiland is e geografisch gebied in Ôost-en Zuudôost-Europa mè verschillige betwiste grenzn. De noame komt van 't Balkangebergte die strekt van de Servisch-Bulgoarsche grenze noa de Zwarte  Zêe.
Forcipulatida
Forcipulatida is een orde van de zêesterrn (Asteroidea).
Balkan
't Balkanschiereiland wordt begrensd deur d' Adriatische Zêe in 't nôordwestn, de Ionische Zêe in 't zuudwestn, de Middellandsche Zêe en d' Egeïsche Zêe in 't zuudn en zuudôostn, en de Zwarte Zêe in 't ôostn en 't nôordôostn. De nôordelyke grenze van 't schiereiland wordt gevormd deur drie riviern, de Sava, de Donau en de Kupa. 't Hoogste punt van de Balkan is de berg Musala van 2.925 meter hoge in 't Rilagebergte.
Graveerkunste
Graveerkunste of grafische kunste is e vorm van beeldende kunste woaby dat de kunstnoare gebruuk makt van allerhande druktechniekn.
Balkan
Ip 't schiereiland liggn:
Forcipulatida
De orde wordt verdêeld in drie families:
1995
1992 - 1993 - 1994 - 1995 - 1996 - 1997 - 1998 't Joar 1995 is 't 95e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Udo van Neustrië
Udo van Neustrië (ca. 830 - ca. 879) was e zeune van Gebhard, groaf van de Lahngouwe. Je was markgroaf van Neustrië van 861 tout 865.
In 861 dêe Udo, tegoare me zyn broers Berengar en Waldo, mee an de misluktn ipstand van Karloman van Beiern teegn zyn voader Lodewyk den Duuts, en ze mostn vluchtn noar under familielid Adalard de Seneschalk an 't hof van Lotharius II. Met hem vluchtegn ze loater no Karel de Kletsn, die Udo, Berengar en Adalard de Seneschalk anstelde ols markgroaf van Neustrië teegn de Vikings. Mo ze kwoamn in conflict met de lokoaln oadel en in 865 verloorn z'under markgroafschap an Gauzfrid van Maine.
In 876 stierf Lodewyk den Duuts en kostn Udo en zyn broers werekêern noar huus.
1163
1160 - 1161 - 1162 - 1163 - 1164 - 1165 - 1166 't Joar 1163 is 't 63e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Udo van Neustrië
Vrouwe en jounges
Udo was getrouwd me Judith, de zuster van Konrad II van Auxerre en tante van Rudolf I van Bourgondië. Under jounges:
Crèmekarre
miniatuur|E crèmekarre in Sydney E crèmekarre of kreimkarre is e karre woaruut dan ze crème verkôopn. De karre eit dikkest e belle etwuk anders voe leevn t'oedn voe da de kalantn zoun weetn da ze doa es.
E crèmekarre kut e camionette me koelienge en illetriek zyn, mo wok geweune e karre da je bachtn e villo kut zettn.
Jan Claudius de Cock
thumb|Prêekstoel deur Jan Claudius de Cock (1719), Sint-Willibrorduskerke, Berchem, Antwerpn Jan Claudius de Cock (Brussel, 2 juni 1667 – Antwerpn, 1735) was e Vlamsche têeknoare, graveur, beeldhouwer en dichter. Je makte zowel religieuze of seculiere beeldn. J' èt e belangryke bydroage geleverd an 't ipkommn van 't neoclassicisme in de loatere Vlamsche beeldhouwkunst.
Je was de zeune van beeldhouwer Claudius de Cock en je volgde lesse by den beeldhouwer Pieter Verbrugghen in Antwerpn in 1682-1683. Je krêeg den titel van mêester in de Sint-Lucasgilde van Antwerpn in 1688 of 1689.
In de joarn 1692 toet 1697 decoreerde De Cock de binnekoer van 't kastêel van Breda vo Willem III van Oranje, stadhouder van de Nederlandn, met d' hulpe van zyn schôonbroere Melchior Serlippens en acht lêerliengn. Je makte ook busts van de Prinsn van Oranje, lik van Filips Willem en van Maurits van Oranje.
In de loate joarn 1690 kêerde De Cock were nor Antwerpn. Je makte e grôot dêel religieuze beeldhouwwerkn lik altoarn, koorbankn, biechtstoeln, prêekstoeln en grafmonumentn, moar ook seculiere beeldn en monumentn. Je schrêef ook verhandeliengn over kunst en gedichtn.
910
907 - 908 - 909 - 910 - 911 - 912 - 913 't Joar 910 is 't 10e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Voorblad
Welgekommn by de West-Vlamsche Wikipedia !
bewerk'n
'k Ei der gin gedacht van oe da 'k ik in 't West-Vlams kanne begunn schryvn. Oe moe 'k ik eigentlik begunn?
Olle artikels van Wikipedia volln ounder de GNU Oopn Dokumentoasje Licensje.
In 't park
In 't park, es e nummer van de ploate Ocharme ik, de êeste ploate van Flip Kowlier en goat over jeugdsentiment.
Warkonje
Warkonje (Frans: Warcoing) es e dorp en dêelgemêente van de Woalse gemêente Pecq in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de nôordkantn van Pecq zelve, teegn de schreeve me Spiere (gemêente Spiere-Elkyng), Dottenys (stee Moeskroen) en Sint-Legiers (gemêente Stêenpit). O den ôostkant van Warkonje strôomt de Schelde en o den nôordkant lôopt et Spierekanoal.
Warkonje wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Pecq wierd gesmeetn.
Leo Van Paemel
Leven
Leo Van Paemel is geboren in Blanknberge tegoare me z'n twilliengbroere Willy. Je verteldege zelve dat 'n altyd getêkend hèt vo zoverre dat 'n z'n kienderjoarn koste herinnern. Der bestoan nog têkeniengen van hem gemakt in Lissewege, Uutkerke en Blanknberge van 1927. Je was ton 13 joar oud.
Ti woa
Ti woa, of volgens de spellienge ip de West-Vlamse Wikipedia,  't Is woa, es e nummer van de ploate Ocharme ik, de êeste ploate van Flip Kowlier.
Leo Van Paemel
Leven
Als lêerlienk van den RMS in Blanknberge mocht 'n z'n Nederlandsche ipstellen met eigen têkeniengen illustreern. Die werksjes wierdn ton uutg'hangn ip d'overdekte speelplatse. Die steun ip schole was e duwtje in de goeie richtienge moa nie den ênigstn stimulans. Je vergezelde geregeld z'n nounkel Jules, die ton nog schilderde, deur 't polderlandschap round Uutkerke, Lissewege, Zuunkerke of Dizzêle. Doar hèt Leo Van Paemel z'n êeste lessen in 't schildern gekreegn.
Warkonje
Beziensweirdigeedn
thumb|600px|left|Zicht ip Warkonje vanof 't Spierekanoal
Leo Van Paemel
Leven
Loater hèt 'n gestudeerd an de Keunienklike Academie vo Schône Kunstn in Antwerpn van 1929 tout 1934 en je wierd doa verschillige kêers bekrôond. In 't êeste joar an d'academie krêegt 'n al een êeste prys en der volgdn der nog vele.
Iengels Kanoal
thumb|Liggienge van 't Kanoal 't Iengels Kanoal of kortweg 't Kanoal (Iengels: The English Channel; Frans: La Manche) is de zêe of zêestroate tusschn Grôot-Brittannië en Vrankryk, die 't zuudelyk dêel van de Nôordzêe verbiendt met den Atlantischn Oceoan. 't Ôostelykste en smalste gedêelte noemt ook 't Nauw van Kales of de Stroate van Dover.
't Kanoal is gemiddeld oengeveer 60 m diepe, met e maximoale diepte van 120 m, en 't wordt intensief gebruukt vo de scheepvoart.
Leo Van Paemel
Leven
In 1934 ist 'n achter een exoamn toegeloatn an 't Nationaal Hoger Instituut vo Schône Kunstn in Antwerpn woa dat 'n tout 1940 een deur Isidoor Opsomer styf g'apprecieerde lêerlienk was.
Je schilderde ook in Frankryk (Provence, Normandië, Bretagne), Iengeland (Lancashire), en Holland. Z'n specialiteit was wel 't schilderen van portretfigeurn. J'is ter in gesloagd een moderne interpretoasje te geevn an e klassiek genre, met de techniek van d'oude mêesters.
In 1942 - 1946 had 'n z'n atelier in Brussel. In 1946 kwamt 'n were noa Blanknberge. Vanof de joaren '60 hèt 'n ton van de kunst z'n beroep gemakt.
In 1968 ist 'n noa Brugge goan weunn woa dat 'n z'n atelier had vlak by d'halletorre. J'is ook in Brugge gestorvn moa je ligt begroavn in Blanknberge lik dat 'n 't altyd zelve gewild hèt.
Emilia Fox
Emilia Rose Elizabeth Fox (Londn, Iengeland, 31 juli 1974) is een Iengelsche actrice die 't beste gekend is voe eur rolle als Jeannie Hurst in de serie 'Randall & Hopkirk (Deceased)'. Z'eit ôok ol gespeeld in films, lik 'The Pianist' en '3 Blind Mice'. Eur ouders zyn Edward Fox, (acteur) en Joanna David (actrice).
Sandriejee
miniatuur|E 'geslootn' sandriejee miniatuur|E vulle 'oopn' sandriejee E sandriejee of cendrier es etwuk woa da smôorders d'assche va under sigrettn of sig arrn in kunnn doene, en de rèste van under sigrettn in kunn smittn.
D'r zyn verskilnde sôortn sandriejees. Voe ip toafel, bie d'n entree van e wienkel, ingebowd in de stoeln ip trings en ip de vlieger etc. Sandriejees weirdn gemakt van verskilnde materioaln, oender andere van porseling, kristalle, glas en metoal. Een wegsmytsandriejee (da vele in de horeca gebruukt weirdt) es va alleminium. D'r zyn wok droagboare ofsluutboare sandriejees, da je gemakkelik in je zakkn kut meepakkn.
Metda de minschn van te vôorn zô vele smôordn, ein d'otos wok dikkenst jin of mjir sandriejees. Wok ip trings en vliegers an ze in de smôorkotjes (toet daj doa nie mji mochte smôorn) sandriejees.
Pierre de Ronsard
thumb|Petreit van Ronsard deur 'n oenbekende kunstenoare, roend [[1620.]] Pierre de Ronsard (11 september 1524 – 27 december 1585) was e Fransche dichter en "Prins van de dichters" (lik of da zyn tydgenôotn in Vrankryk êm êetn).
Joenge joarn
Pierre de Ronsard wierd gebôorn ip de Manoir de la Possonnière, in 't dorp Couture-sur-Loir, Vendômois (têegwôordig Loir-et-Cher). Baudouin de Ronsard of Rossart was de stichtre van de Fransche tak van 't uus, en legde ze stemple in 't begun van d' Oenderdjoarige Ôorlooge. De voadre van de dichtre was Louis de Ronsard, en zyn moedre was Jeanne de Chaudrier, van e famielje an de twee kantn van oadle en mê goeje reloasjes. Pierre was de joengste zeune. Loys de Ronsard was maître d'hôtel du roi (ippreschienkre van de keunienk) van Frans I, wiens ze gevangnschap achtre de slag van Pavia zjuuste e bitje mindre ard was deur e verdrag, en y moste zyn uus verloatn kort achtre Pierre zyn gebôorte.
De toekomstige dichtre wierd in zyn joengste joarn tuus ipgevoed en gezoenn no 't "Collège de Navarre" in Parys ip de lêeftyd van neegn. O Madeleine van Valois getrowd was mê James V van Schotland, krêeg Ronsard de keure van page te wordn an 't Schotsche Hof, woada z' êm anmoegdidn klassieke schryvrs te vertoaln in de Fransche volkstoale. E joar achtre de dôod van de keuneginne kêerdn weere no Vrankryk, en reisde tonne deur Iengeland.
De vôgnde reizn brochtn êm in Vloandern, Holland, en weere, vor e korte tyd, in Schotland, ip diplomatieke misjes oendre Claude d'Humieres, Hêere van Lassigny toedatn sekretoaris wierd in 't gevôg van Lazare de Baïf, de voadre van zyn toekomste kollega in de Plejoade en zyn moat by die geleegneid, ip de Ryksdag van  Speyer. Noadien was y gevoegd ip de zeifste wyze by 't gevôg van Kardinoal du Bellay-Langey, en zyn mythiesch dispuut mê François Rabelais is van dien tyd.
Stuudjes
thumb|left|Manoir de la Possonnière, uus van Ronsard. Zyn schynboar veele belloovnde diplomatieke loopboane wierd, pertanks, ofgebrookn deur 'n oanvol van doofte die gin dokteur koste geneezn, en y beslôot van zyn eign ip de de stuudje te zettn. 't Instituut dat y kôos vo dat doel tusschn de veele schooln en kolleezjes van Parys was 't Collège Coqueret, woada de principoal Jean Daurat was — noadien de "doenkre sterre" (lik of datn genoamd was omdatn nie in 't Fransch werkte) van de Plejoade, en ol e kennisse van Ronsard omdat y ipvoedr was in 't uusoedn van Baïf. Antoine de Baïf, Daurat zyn lêerlienk, gienk mee mê Ronsard; Belleau vôgde kort noadien; Joachim du Bellay, de twiddn van de zeevn, kwamtr nie veele loatre by. Muretus (Marc Antoine de Muret), e grôote gelêerde die deur middle van ze latyn e grôote rolle speelde in de scheppienge van de Fransche tragedie, was ier ook e student.
Ronsard zyn stuudjetyd deurde zeevn joar, en d' êeste uutienge van de niewe lettrekundige beweegienge, die moste de begunsels van ôordêelkundige zin en gelêerdeid toepassn ip de volkstoale lik by de klassiekn, kwam nie van êm mo van Du Bellay. De Défense et illustration de la langue française (verdeedigienge en bevordrienge van de Fransche toale) van de latstgenoamde verschêen in 1549, en de Plejoade (of Brigoade, lik of dat êest genoamd was) is tonne verzeekers begost. 't Bestoend, lik of da de noame zegt, uut zeevn schryvrs van wien de noamn somtyds verschillnd zyn ipgesomd, mo de mêest anveirde reeke is zoendre twyfle bestoande uut Ronsard, Du Bellay, Baïf, Remy Belleau, Pontus de Tyard (e vint mê rank en stand die al iddre de begunsls van zyn moatn ad uutgebrocht), Étienne Jodelle de schryvre van drama's, en Daurat. Ronsard zyn eign werk kwam e bitje loatre, en e toamlik oengegroend veroal wordt verteld oovree e streeke van Du Bellay die êm ip 't latstste dej beslissn van uut te geevn. E poar ofzoendrlikke en klêendre stikn, 'n epithalamium ip Antoine de Bourbon en Jeanne de Navarre (1550), e Hymne de la France (1549), 'n Ode à la Paix (Oode ip de Vrede), gieng de publikoasje vôorof in 1550 van de vier êeste boekn ("êest" is kenmerknd en 't vermeldn weird) van de Oodn van Pierre de Ronsard. thumb|Pierre de Ronsard. Da was gevôgd in 1552 deur d' uutgoave van zyn Amours de Cassandre mê de vuuf boekn van d' Oodn, gewyd an de viftienjoarige Cassandre Salviati, dietn teegngekommn was in Blois en gevôgd toe an 't Kastêel van eur voadre, Château de Talcy. Die boekn gaavn e fel lettrekundig gekrakêel. Clément Marot was dôod, mor y liet veele noavôgrs achtre die in de striengre lettrekundige kritiek van de Plejoade, in z'n uutgesprookn verachtienge vo volksche en middelêewsche vormn, in z'n inspannienge vo d' "antiekn te vôgn", enzôvors, e beleedegienge zaagn vo de schryvre van de Adolescence Clémentine en zyn schoole.
Foame
Zyn byvol in z'n eign tyd was oovreweldignd en subiet, en zyn welvoart gienk deure. Y gaf zyn Hymn, gewyd an Margareta van Valois, uut in in 1555; de konkluusje van d' Amours, gericht an 'n andre êldinne, in 1556; en tonne e verzoamlienge van Œuvres completes (Ol de Werkn), vôgns zeggn ip vroage van Mary Stuart, Keuneginne van François II, in 1560; mê Elégies, mascarades et bergeries (Treurzangn, kluchtn en herdersdichtn) in 1565. In 't zeifste joar wastr ook zyn belangryk en intressant Abrégé de l'art poétique français (Saamnvattienge van de dichtkunste in Vrankryk).
De rappe ipêenvôgienge van keuniengn dej Ronsard gin kwoad. Koarl IX, die ze broere ipvôgde achtre korte tyd, was zeifs nog mêer vor êm dan Hendrik en François. Y gaf êm platse in zyn paleis; y gaf êm abdyn en prioryn; en y dej beroep ip êm zoendre ipoedn en y zag êm lik zyn mêerdre in de dichtkunste. Koarl IX was ook gin slichte dichtre. Die keunienklikke steun ad toch ook e schowtekant. 't Makte da de Hugenôotn n ofkêer krêegn van Ronsard en schotschriftn teegn êm schrêevn. Ze steldn êm vôorn lik 'n libertyn en 'n goddlôozn, en (tgêen êm mêer verveelde dan etwad anders) steundn zyn volgelieng Du Bartas lik zyn rivoale.
Vôgns sommigte wôordn van êmzeive woarn ze nie kontent mê zyn uutleg, mo wildn z' êm vermôordn. In die tyd begoste Ronsard 't êldndicht de Francioade (1572) te schryvn, e werk da nôojt vultôojd gegrocht is en da algemêen bekeekn is lik e misbaksl omwille van 't verssystêem en omwille van den inoed, woaby da 't vôorngesteld wierd da Koarl IX (en de Fransche noasje) ofstamde van "Francus", 'n oenbekende zeune van Prins Hector van Trôoje, tgêene allêene mor ip de verbeeldienge van Ronsard gesteund was. 't Metrum (tien-lettregrêepig) kost allêene mo slicht uutkomn vergleekn mê de manjefieke aleksandrynn die Du Bartas en Agrippa d'Aubigné in 't korte giengn te beste geevn; 't algemêen plan is zwaksjes klassiek, en de toale zeive ee weinig van die forsige mienglienge van gelêerdeid en liefde vo nateurlikke schôoneid da 't beste werk van de Plejoade oendrescheidt. 't Dichtwerk koste nôojt e geweldige byvol gekreegn ên, mo 't verschynn drvan a tonne nog de malchance van bykans glyktydig te zyn mê de slachtienge van de Sint-Bartolomeusnacht, die platse gevoenn a twêe weekn vôo de publiekoasje. In die situoasje a den êen mo moatig belangstellienge vo 't werk van e lievelienk van 't Of, en den andre a wa beetrs te doene.
De dôod van Koarl makte mo weinig verschil vo de gunste van 't Of die Ronsard ad, mo, tegoare mê zyn altydmo grotre wordnde kwaoln, zoedn ton beslisst ên vo 't ofleevn ip te geevn. In zyn latste daagn leefdn in 'n uus datn bezat in Vendôme, den oofstad van zyn gebôorteprovinsje, in zyn abdy in Croix-Val in dezeifste omgeevienge, of anders in Parys, woa datn geweunlik te gast was by Jean Galland, welbekend lik gelêerde by 't Collège de Boncourt.
Kotjesvolk
Kotjesvolk is e muziekgroep uut ’t Poperiengsche die sertout liedjes ziengt van anger groepn in ’t West-Vlams. Ze zyn begunn nar anleidieng van een exposiesje over vluchteliengn in In Flanders Fields in 2003. Buutn de streke van de Westoek zyn ze ni styf ekend.
Nunder repertoire goat dikkers over ’n Ôorloge. Dat is ouk gin kunste, a je wit da Wim Chielens meispeelt en etwien lik Dries Chaerle, die vrocht by ’t Talbot House. E conceir van Kotjesvolk is mêer of mezik. Ze doen d’r vertelliengsjes by woadeurn daj angers goa luustern na nunder liedjes.
Hamburg
Hamburg (Duuts, officieel: Freie und Hansestadt Hamburg, Nedersaksisch: Hamborg) is e stad en êen van de 16 dêelstoatn van Duutsland. De stad ligt in 't nôordn van 't land an de riviere de Elbe en dichte by de Nôordzêe. Hamburg is de twêede grotste stad van Duutsland (achter Berlyn) en de belangrykste hoavestad. De mêeste historische gebouwn zyn verwoest binst de Twêede Weireldoorloge.
De Freie und Hansestadt Hamburg is ingedêeld in zeevn districtn of Bezirke die zelve were ingedêeld zyn in 104 stadsdêeln of Stadtteile.
Francesco Primaticcio
Francesco Primaticcio (Bologna, 30 april 1504 – Parys, 1570) was ‘n Italioansche maniëristische kunstschilder, decorateur en architect. In Frankryk wordt ’n ôok Le Primatice genoemd. Je was êen van de belangrykste verteegnwoordigers van de Schole van Fontainebleau, die de Fransche kunst styf beïnvloedde met eur ip Italioansche voorbeeldn gebaseerd maniërisme.
Zyn leevn
Primaticcio is geboorn en ipgeleid in Bologna. Je krêeg o.a. lesse van Giulio Romano, wat dat te zien is in z’n vroeg werk. Van 1525 werktegn ze tegoare an de beschilderienge van ’t Palazzo Del Tè in Mantua.
Je wierd surtout beïnvloed deur Michelangelo, Cellini en Correggio,
Mont Saint-Michel
thumb|Mont Saint-Michel De Mont Saint-Michel is e rotsachtig eyland geleegn in e grôte boaie an de moendienge van de riviere de Couesnon, in 't departement Manche in Normandië. 't Eyland ligt oengeveer 1 kilometer van de kust by de plekke Avranches. Ip de berg stoat er e middelêeuwsche benedictynsche abdie in gotische styl gewyd an den eirtsiengel Michaël.
Francesco Primaticcio
Zyn leevn
In 1531 riep keunink Frans I em no Frankryk, woa dat ’n tout an z’n dôod blêef weunn. Je was assistent van Rosso Fiorentino vo ’t kastêel van Fontainebleau te decoreern en achter Rosso ‘s dôod in 1540, wierd ’n de leider van ’t project. Van 1552 werktegt ie doa tegoare me Nicolò dell'Abate.
Je was ôok den officieeln kunstkoper van de keunink en je kocht veel in Itoalië. Achter den dôod van Frans I werktegt ie vo keunink Hendrik II ols toezichthouder ip kunstwerkn.
Mont Saint-Michel
De boaie van de Mont Saint-Michel is ca. 500 km² grôot en wordt begrensd deur Bretagne in 't zuudwestn en deur 't Normandisch schiereyland van de Cotentin in 't ôostn.
Francesco Primaticcio
Zyn leevn
Je blêef actief ounder vier keuningn: Frans I, Hendrik II, Frans II en Karel IX.
Mont Saint-Michel
In 1979 wierd de Mont Saint-Michel en d' omliggnde boaie uutgeroopn toet UNESCO Weirelderfgoed. De Mont Saint-Michel is de derde toeristische site in Vrankryk achter d' Eiffeltorre en 't Kastêel van Versailles, mè joarlyks mêer of 3.500.000 bezoekers.
Francesco Primaticcio
Zyn leevn
Ipvollend zyn surtout de beschilderiengn in ’t kastêel van Fontainebleau van de grôte fêestzoale en van de zoaln van d’hertoginne van Étampes, Anne de Pisseleu, de maîtresse van Frans I.
Saint-Vincent-sur-Jard
Saint-Vincent-sur-Jard es 'n gemêente in't departement Vendée in de regio Pays de la Loire in't westn van Vrankryk. 't Ligt ip apreupri 35 kilomèiters o de zuudkantn van La Roche-sur-Yon, an d'Atlantische kuste, mêer bepoald an de Côte de Lumière.
Saint-Vincent-sur-Jard grenst an de gemêentn Jard-sur-Mer, Talmont-Saint-Hilaire, Saint-Hilaire-la-Forêt en Longeville-sur-Mer.
1 moarte
1 moarte is de 60stn dag van 't joar (61stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 305 doagn tout 't ende van 't joar.
Sigismund I van Pooln
Sigismund I van Pooln of Sigismund I den Oudn (Pools: Zygmunt I Stary) van 't Huus Jagiello (Kozienice, 1 januoari 1467 - Kraków, 1 april 1548), was keunienk van Pooln en Grôothertog van Litouwn van 1506 tout 1548. Je was lid van de Orde van et Gulden Vlies.
Sigismund was de vuufde zeune van Casimir IV Jagiellon en Elisabeth van Ôostnryk, e dochter van de Rôoms-Duutsche keunienk Albrecht II van 't Huus Habsburg. J'is genoemd achter zyn overgrotvoader langs moeders kant, keizer Sigismund van Luxemburg (1368-1437) van 't Hillig Rôoms Ryk.
Je volgde zyn broers Jan I en Alexander I ip ip de Poolsche trône. In januoari 1507 ist ie gekrôond in de Wawelkathedroale van Kraków. Zyn oudste broere Vladislav II was keunienk van Hongareye en Boheemn.
Binst de Pools-Teutoonschn oorloge van 1519-1521 vocht ie teegn de Teutoonsche ridders van de Duutsche Orde.
Albrecht van Brandenburg-Ansbach, e neve van Sigismund, van 't Huus Hohenzollern, was ton de grôotmêester van de Teutoonsche ridders. Albrecht sympathiseerde binst de protestantsche reformoasje me Martin Luther en je bekêerdeg hem tout et Lutheranisme.
In 1521 sloot keunienk Sigismund vrede me zyn neve en ip 8 april 1525 wierd et Verdrag van Kraków getêeknd. D'overêenkomste was de stichtienge van et protestants hertogdom Pruussn, dat in de plekke kwam van de katholieke Teutoonsche Ordestoat. Albrecht was den êestn erfelikkn hertog, mo je most wel zyn nounkel Sigismund anveirdn als lêenhere en 't hertogdom blêeft dus wel e vazalstoat van Pooln.
Vrouwn en jounges
Sigismund trouwde in 1512 mè Barbara, dochter van Stefan Zápolya van Hongareye. Ze stierf drie joar loater en met heur had ie allêene mo dochters.
In 1518 trouwdet ie mè Bona Sforza, dochter van Gian Galeazzo Sforza. Ze was e nichtje van keizer Maximiliaan I van Ôostnryk. Ounder heur invloed brocht ie Italioansche kunstenoars noa Kraków.
Z'haan êen zeune en vier dochters. Zyn dochter Catherine trouwde mè Jan III van Zweedn.
Zyn zeune Sigismund II August wierd in 1530 gekrôond tout co-keunienk. Ounder zyn regerienge wierdn in 1569 Pooln en Litouwn verêenigd tout één stoat, et Pools-Litouws Gemêenebest.
Van den vos Reynaerde
thumb|right|200px|Têkenienge van Reynaert 'n vosVan den vos Reynaerde is e Middelnederlands bêestnepos en 't is êen van d'hogtepuntn van de Nederlaanstoalige literatuur. 't Is eschreevn deur Willem die Madocke maekte (Madocke is en oenbekend boek van dienn Willem) an 't ende van de dertienste êeuwe, etwoaschn in Vloandern (verzeker in of nie te verre va Gent), en is gelik andere weerkn van den West-Europeeschn Reinaertcyclus gebaseerd up 't werk Ysengrimus dat in 't Latyn was geschreevn.
't Veroal
Beisn e dag an 't hof va keunienk Nobel zyn olle bêesn te plekke, buutn Reynaert de vos. Reynaert en is gin froain en ol d'aar bêesn kloagn dervan. 'n Keunienk wult nem ankloagn en ne zendt Bruun en Tybeert achter Reynaert. Mo 'n dien is vaneigens veel te lêep (peis mor an d'uutdrukkienge  't Is e lêepn vos) en ne lokt z'in de volle deur diengn te zeggn woa dan ze gin nêen en kunn teegn zeggn. Bruun grakt vaste at 'n zêem wult eetn en Tybeert in 't hennekot van e paster at 'n muuzn wult pakkn.
't Is uutendelik de koozn van Reynaert (Grimbeert) die nem kut overtuugn voe mei te goan. At 'n vôorn 'n keunienk stoat, wulln ze nem van olles te laste leggn, mo Reynaert zei da Nobel moeste uppassn van Isengryn (Reynaert ze voader), Bruun en Tybeert en dan ze voun 'n trôon over te neemn e masse goud han. 't Wos de keunienginne die nem overtuugde voen de drie te stekkn en up te sluutn. Reynaert zevve wos dus vry en gienk zogezeid up bedevoart no Rome.
Betêkenisse
Wuk da Willem hiere doet, is lachn met olles en iederêen (zounder dan ze 't zevve deure han, verzeker). Pasters en wuuvn, de menschn van oadel zyn dom en 't geweun vook is wrêed en primitief. De vromenschn en noamn die ollemoale wulln zeggn dan ze geirn va bille goan (Ogerne (o geirn), Julooke ('k lokkn joun, 't wuuf van 'n paster), Hersint (neur zint het) en Vuilemaerte (vule moarte))
E stiksje
right|thumb|Stanbeeld va Reynaert in [[Hulst (Zêeuws-Vloandern)]]
Nog êentige upmerkiengn
In te plekke va Madocke ('n êestn versregel), stoat er in bepoalde handschriftn vele bouke. Dat is e veraanderienge die nie juste is, 't is gebeurd omdan ze loater nemêe wistn wuk da Madocke wos. 't Bovenste stik van bepoalde perkamentn is ofeschript en doarup is ter toune vele bouke eschreevn. A je up 'n êestn lienk duuwt (hieroender by de lienks), goj e vôorbeeld zien van e verkêerde versche.
In de latste versregels (3340 toet 3448) stoat er oek en acrostichon (noamdicht, d'êeste letters van die verzn moakn e wôord of e zinne): BI WILLEME (deur Willem), wuk dat in êestn lienk ieroender oek nie stoat. In 't Comburgsche Andschrift stoat dat wel, mo stoat er oek vele bouke.
Sparre
Sparrn wordn gebruukt lik voedslplantn deur de larvn van sommigte sôortn schubvleuglign. Ze zyn ook gebruukt deur de larvn van Adelges-sôortn (insektn die galln verôorzoakn).
In de bergn van West-Zweedn ên de weetnschapprs e geweune sparre gevoenn, bygenoamd "Oede Tjikko", die zyn eign ê vôortgeplant deur ofleggers, en die 9 550 joarn oed is. 't Zoe 't oedste leevnde weezn ip eirde zyn da gekend is.
Indêelienge
DNA analyzn ên angetôond da de tradiesjonêele indêeliengn gesteund ip de morfologie (lêer van de vorm) van noaldn en keegles kunstmoatig zyn. E stuudje van nie lange geleen voend da Picea breweriana e groend-poziesje ad, gevôgd deur Picea sitchensis, en de andre sôortn wierdn voddre ipgedêeld in drie kloadn. Da alles lat ziene dat de sparrn in Nôord-Amerika oenstoan zyn.
Sôortn
thumb|upright|Joenge P. glauca, Kluane National Park, [[Canada|Kanada.]] thumb|upright|Nie-rype keegls van P. mariana, Ouimet Canyon, Ontario, Kanada. thumb|upright|Keegle en noaldn van P. pungens.
Groend-sôorte:
Groend-sôortn
Mininova
Mininova is êen van de grotste torrentsites van 't internet. Da betekent dat diene site files (bestandn) aanbiedt da j' kunt ipzoekn en downloadn. De website i begunn in januoari 2005 als opvolgre van suprnova.org, die offline ging in 2004 deur dat er illegoale bestandn werdn angeboodn. Vo zuk ne torrent te downloadn moe je een downloadprogramma gebruukn gelyk bevoorbeeld Bittorrent. In eind november werd minonova deur ne rechtbank een dwangsomme van miljoenn dollars ipgeleid a ze nog verder torrents en copyright bezwoarende bestandn elptn verspreidn, doavo èin ze der moetn mee stopn. Minonova is in beroep gegoan mo vôorlopig biedn ze oalêne mo nog legoale dingn adn, zogenoamde Content Distribution. thumb| Logo van Mininova
Uutleg werkinge van Mininova
Bezoekers van Mininova kunn anoniem torrents uploadn (deripzettn) en ôok andere were downloadn (ofhoaln). Der weirdt gin erotisch materioal toegestoan en de ip-adressn van de mensn wirn nie ipgesloan. Ip 27 augustus 2007 stondn der 453.241 torrents ip de site, de mêeste woarn torrents vo tv-programma's en films. A j' etwa zoekt kun je ôok klikkn ip de verschillende categorien vo te probeern den brol der uut te krygn. De beste downloads zyn woa dat er vêle thank you's stoan en comments die de uploader bedankn. Soms zyn der ôok torrents woa dat er virussn inzittn, moa ‘t zyn mêestal wel mensn die zeggn ip de commentaarpagina van de torrent dat er een virus inzit en da je moe iplettn. Die virussn zittn er soms expres in mo soms ôok nie omda ze 't bevoorbeeld nie weetn en dat de virus em probeert te verspreidn. By films en zô zittn der normoal gin virussn moa wel soms by cracks van speln.
Uutleg seeders en leechers (S en L)
Seeders zyn mensn die de torrent voorzien, beschikboar zettn, vo te downloadn. Hoe mêer seeders hoe rapper da je 't kun downloadn. Leechers zyn mensn die de torrent an 't downloadn zyn. Hoe mêer leechers hoe troager da je 't kun downloadn. A je dus etwodde an 't downloadn zyt, zy je ne leecher moa ge kunt ôok tegelykertyd ne seeder zyn. Stel da je 40% van ne torrent gedownload hèit en etwien anders nog moar 1% ton goat 't programma moakn dat ie em ôok al e bitje kan overpakkn van gy (dus leechn). A je 't bestand hêlegans gedownload hèit, is 't beste da je geweun lat stoan in de downloadmappe ton kunn minsn ôok van joun seed (torrent) gebruuk moakn en dus rapper downloadn. A je da nie doet, kunn ze da nie en der zyn ôok minsn die da controleern. A je vele leecht moa niks seed goan ze jou blokkeern en ku je niks mi downloadn van under. In je downloadprogramma ku je ôok instelln tot wukke snelheid ze van jou meugn ofhoaln. 't Is beste da je da beperkt tot 5 kb/s of 'ntwa anders kundje misschien krygn da ze zo rap van jou ofhoaln da gy zelve begint troager te downloadn. At er een bestand 0 seeders hèit ku je 't nie downloadn. At er etwien zyn noame zet achter zyn bestand ku je der ip klikkn en ton goa je noar de pagina van al zyn iploads bevoorbeeld -axxo
Vôordêeln van torrents downloadn tegenover geweun peer to peer downloadn
Geweun peer to peer downloadn is lik me Limewire of andere software. Ge tikt de noame van je bestand in en je kunt 't direct downloadn. Met torrents moe je nog e kêe noa torrentwebsite goan en programma's hèin die torrents kunn omzettn in geweune bestandn of omgekêerd.
Noadêel van torrents downloadn tegenover geweun peer to peer downloadn
't Noadêel is da j' er langer moet achter zoekn.
Weetje
In 2006 was 't woord mininova numero 9 in de lyste van Google's mêeste zoektermn.
Kwestie van organisatie
Kwestie van organisatie, es e nummer van de ploate Ocharme ik, de êeste ploate van Flip Kowlier en goat over de gedroagiengn van e vroegere vriendinne achter dat were ne ki gedoan was en over de zinne "we kunn olsan nog vriendn bluuvn".
Na-Cho Nyak Dun
De First Nation of Na-Cho Nyak Dun of geweune de Na-Cho Nyak Dun zyn e stamme van indioann of First Nations in Canada die nunder land hen in de streke round Mayo, Yukon.
Noame
De noame Na-cho Nyak Dun wult zeggen menschn van de grôte riviere. Met de grôte riviere (Na-cho Nyak) wulln ze Stewart River zeggn, die by Mayo passirt.
Toale
Olhoewel dan de mêeste nu Iengels koutn, zyn der nog surtout oudere menschn die d'oude toale Northern Tutchone uut de toalfamilie Na-Dene kunn. Aar stammn die e toale uut die familie klappn, zyn de stammn van Selkirk, Pelly Crossing en Little Salmon, Carmacks. Jerry Alfred, die ebôorn is in Mayo, mo van de Selkirk First Nation is, tracht van de toale te reddn, oundermêer deur muziek te moakn in de traditionale toale.
Geschiedenisse
Olhoewel dat de streke van Mayo en de Stewart ossan de kerne van nunder leefgebied ewist het, haddn ze e land van mêer of 160 000 km² (mêer of 4 keirs de grotte van België), woavan 30 000 in wuk die nu North West Territories is. De Na-Cho Nyak Dun hen ossan eleefd van wuk dat er up nunder land te viendn wos: vis, veugels en zoogdiern lik rendiern en elandn, mor oek olle sôortn plantn. Doavôorn han ze e grôot stik land nôdig, ze moestn hêel 't joar deure verhuuzn voun enoeg teetn te viendn.
Buutn zevve joagn, hen ze oek ossan commerce edoen met aar indioann, lik de Tlingit van de kust en loater oek met de êeste kolonistn. Lik olle indioann van Canada, muchtn de Na-Cho Nyak Dun e plekke kiezn voun en eign dorp te begunn. 't Wos Julius Kendi, e dominee die zevve en indioan wos, die vôornstelde voun dadde by Mayo (die der ekommn wos deur de zilvermynn in 't geburte) te doen, mo noader van de Stewart, e kilomeiter of 2. Nu noemn ze die plekke the Old Village.