cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isaac Newton
Warmtelêer en hydrodynamica
Newton is wel nie den groundlegger van de hydrodynamica (da was Blaise Pascal), moa je beschreef wel 't gedrag van wat da nu Newtonse vloeistoffn genoemd wordn, die een viscositeit hèn die ounafhankelik is van de schuufspannienge.
Êeste wet: traagheid of inertie
Ot de som van de krachtn uutg'oefend up een vôorwerp nul is, is de versnellienge nul. Da vôorwerp beweegt ton an een constante snelheid in een rechte lyne, of is in ruste.
Twidde wet: hoofdwet van de mechanica
De veranderienge in bewegienge van een vôorwerp is gelyk an de som van de krachtn die derup inwerkn. De veranderienge werkt volgens een rechte lyne woalangs dat de kracht werkt. In formulevorm: met \vec F\! de kracht in Newton, \vec p p de impuls, die 't product is van de massa m in kilogram en de snelheid \vec v in en  den ofgeleide noa den tyd t\!. Mêestol is de massa m van 't vôorwerp constant. Ton verêenvoudigt de twidde wet toet:
met \vec a de versnellienge in de richtienge van de kracht in. Den êeste wet is een byzounder gevol van de twiddn, mè \vec F = 0 en \vec a = 0.
De twidde wet definièrt den êenheid van kracht in massa, ofstand en tyd: 1 N = 1 kg m/s².
Derde wet: actie en reactie
miniatuur|[[Newtonpendel: de derde wet in de praktyke]] Od een vôorwerp A een kracht uutoefent up een vôorwerp B, ton oefent het vôorwerp B een even grôte, gelyktydige en tegengesteld gerichte kracht uut up A en omgekêerd. De derde wet wordt beknopt geformulèrd as 'actie = - (reactie)', moa dat is misleidend omdat 't hem om een gelyktydige krachtnpoar goat. De derde wet is een specioal gevol van de wet van behoud van impuls.
Theologie en alchemie
Beholve vo de exacte wetenschappn haad Newton ook vor andere onderzoeksgebiedn belang. Olhoewel da Newton tegenwôordig bekendstoat vo zyn prestoasjes up 't gebied van nateur- en wiskunde, spandèrde tjie mêer van zyn leevn an theologie en alchemie. Azo schreef tjie een chronologie en een tekstkritiek van den Bybel. Zyn werk in alchemie was vo zyn tyd nie rare, en leverdig' hem zyn posiesje as muntmêester up.
Publicoasjes van Isaac Newton
Postuum uutgegeevn:
Utrecht (stad)
Utrecht es e stad en gemêente in Holland en den hoofdstad van de provinsje Utrecht. 't Is de vierde grotste stad van Holland en 't ligt an de woaterweegn 't Amsterdam-Reynkanoal, Biltsche Grift, de Kromme Reyn, 't Merwedekanoal, de Voartsche Reyn en d' Utrechtse Vecht die in 't Eemmeer uutmoundn. Der weunn oungeveer 328.276 menschn. De burgemêester Sharon Dijksma i van de PvdA. De stad is administratief ounderverdêeld in tien wykn die were zyn ounderverdêeld in sub-wykn. Utrecht dankt zyn noame Domstad an de Domtorre die in de stad stoat.
De geschiedenisse van Utrecht
De stad wos in 't joar 1808 tydelik den hoofdstad van 't Keunienkryk Holland, lik dat Holland in dien tyd noemdege.
thumb|left|<center| Zicht ip de Domtorre (112 meter hoge) In de binnestad van Utrecht stoan vele grôte ryksmonumentoale uzen. De grachtngordel uut de 10ste êeuwe met d' hoofdgrachtn Kromme Nieuwegracht, Oude Gracht en Plompetorengracht. Loater kwoamn doar ook nog de Catharijnesingel, Nieuwegracht en Keizersgracht by.
thumb|left|<center| Zicht ip de Nobelstroate an de Drift in 't center van Utrecht thumb|left| Fotto van 't dick bruna huis lienks en 't Stedelik Museum reks.
Bekende musea in Utrecht zyn 't Spoorwegmuseum, 't Bertje Boerhave museum, 't Rietveld Schröderhuis (stoa sedert 2000 ip de lyste van UNESCO weirelderfgoed), 't Sterrenwacht Sonnenborgh, 't Stedelik Museum en 't museum dick bruna huis alletwêe an d' Agnietenstroate.
Sport
Foetbolploeg FC Utrecht komt uut in de eredivisie en speelt thuuswedstrydn in Stadion Galgenwaard.
Trivia
Up zaterdag 4 juli 2015 ging in Utrecht de Rounde van Vrankryk van start.
Spa-Francorchamps
thumb|Luchtfotto van 't circuit thumb|Eau Rouge 1997 Het Circuit Spa-Francorchamps is de thuusbasis vo de Grand Prix Formule 1 van België, de DTM, de 24 eurn van Spa en de 1000 km van Spa Endurance. Verder wordt er ook nog e Volkswagen club event en de 25 uurn van Spa verreedn. 't Is geleegn in 't middn van d' Ardennen in de provincie Luuk in België, meer bepaald in de gemeente Spa. 't Is een van de meest favoriete circuits onder kenners omda 't e rap parcours is me vele niveauverschil en rappe bochtn.
Wyzigingn an 't circuit
Spa-Francorchamps es nu 7,004 km lang, mo dat is nog mo vanaf 2007. In d'eerste joarn va Spa-Francorchamps wos er 15 km circuit, woarvan dat er een ende stroatcircuit wos. Vanaf 1947 woarn der 21 bochtn over 14,1 km. Vele coureurs vondn da 't e gevoarlik circuit wos en doarom en ze der de meest problematische bochtn uutgesneedn vo de veiligheid. Teegn 1979 wos er nog 6,947 km parcours over, me 17 bochtn. Eigenlyk is er tussn de bochtn Les Combes en Stavelot een shortcut gemakt, met de nieuwe bochtn Bruxelles, Double Gauche, Fagnes en Paul-Frère, die tope de tweede sector vormn. In 1981 en ze were wyzigingn angebrocht deur de 3e sector van deze ki opnieuw veiliger te moakn. 6,968 km lang werd het circuit, mo me 19 bochtn.
Buutn in 1994, toen dat er verandering wos by de latste bocht, en ze die formoatie tot 2003 gebruukt. Utendelyk is de latste bocht veranderd in e moeilykern chicane, die simpelweg Chicane werd genoemd, ofwel Bus Stop Chicane, woardeur het parcours in 2004 8 meter langer is gekommn. Vanaf 2007 is er nietn mi veranderd en zyn ze dus by e circuit gebleevn van 7,004 km, met 20 bochtn. De verplatsing van La Source, de eerste, en van de Chicane, de latste bocht, zorgde vo meer plekke vo de pitlane en e langer recht stik met de start-finishlyne. Noarmoate je verder in de tyd goat, zyn der iedere kêer meer moatreegeln genoomn vo de veiligheid: veranderienge van de chicane, tragere bochtn, mo vooral grote uutloopstrookn in asfalt, wor dat er soms nogal gretig gebruuk van gemakt wordt.
Reputoatie
Spa-Francorchamps is een van de geestigste en tegelyk moeilykste circuits ter weireld. Vooral de bochtn Eau Rouge en Blanchimont zyn lastig omdat de Formule 1-coureurs der vul gas moetn deure goan vo genoeg neerwaartse krachtn te verkrygn. De bocht Eau Rouge es zelfs zo populair dat ie voorkomt in boekn en films, en dat ie vele nagemakt wordt up privécircuits. Vele herkennen zelfs de bocht in de back straight van het Formule 1 circuit van Istanbul Park in Istanbul, wor dat de Turkse GP wordt gereedn. Z'en dien bocht 'Faux Rouge' genoemd, vo der mee te kunn spottn. Faux betekent namelyk 'vals' in 't Frans. Dien bochte wos ontworpn deur bekende circuitmaker Hermann Tilke, die tegenwoordig e bitje olle circuits makt voor de Formule 1.
Recente probleemn
De Grand Prix van België is echter geannuleerd gewist in 2006 deur het failliet goan van de organisator. Ook het aantal sponsors is ferm gedoald sinds 2003, omdat de tabaksreclame overol afgeweezn werd. Begun 2012 is er zelfs onderhandeld om int vervolg de Formule 1-races of te wisseln met e circuit in Frankryk, mo dat idee is ondertussn verworpn.
1442
1439 - 1440 - 1441 - 1442 - 1443 - 1444 - 1445 thumb| Replica van de Sedes sapientiae (1442) van Nicolaas de Bruyne in de [[Sinte-Pieterskerke (Leuven)|Sint-Pieterskerke van Leuvn]]
Michelle van Valois
thumb| Michelle van Valois Michelle van Valois of Michelle van Vrankryk (Parys, 11 januoari 1395 - Gent, 8 juli 1422) was e Fransche prinsesse van 't Huus Valois en deur heur trouw hertoginne van Bourgondië. Ze was e dochter van Charles VI van Vrankryk en Isabella van Beiern.
In juni 1409 trouwde ze in Parys mè Filips, groaf van Charolais, loater Filips de Goein genoemd, die in 1419 't hertogdom Bourgondië en de groafschappn Vloandern, Artesië en Franche-Comté erfde van zyn voader Jan zounder Vrêes. Ze krêegn e dochter Agnes die al gestorvn is in heur kiendertyd. In 1413 verhuusdegn ze noa Vloandern woa da Michelle styf geirn gezien was. Ze verblêef mêestal in 't Prinsnhof in Gent.
Ze stierf doar in 1422 achter e korte ziekte, nog moa 27 joar oud. Der woarn geruchtn da ze vergiftigd zou gewist zyn deur e geweezn vertrouwelienge, de Duutsche dame van Viesville, die recent by de jounge gravinne in diskrediet was gevalln en zou wordn weggezoundn noar Aire, juste vôor heur dôod.
Z' is begroavn in 't klôoster van 't Gentsche Sint-Baafs. Der is e stik van heur graf bewoard gebleevn.
Den 21stn oktober van 't zelfste joar is ook heur voader gestorvn.
Huus Valois
't Huus Valois was e Frãnsche dynastie die regeerde van 1328 tout 1589. 't Was e zytak van de keuniengn van Vrankryk van 't Huus Capet. Ze wierdn ipgevolgd deur et Huus Bourbon.
't Huus Valois-Bourgondië verwyst noa de dynastie die begost achter da den hertog van Bourgondië, Philippe van Rouvres, gestorvn was in 1361. 't Hertogdom Bourgondië wierd g'annexeerd deur de Frãnsche keunienk Jean II van 't Huus Valois, die 't in 1363 an zyn vierde zeune Filips de Stoutn gaf.
Hoeksche Waard
Hoeksche Waard is e gemêente in Holland in de provinsje Zuud-Holland. De gemêente is 't resultoat van e fusie van de gemêentn Binnenmaas, Cromstryen, Korendyk, Oud-Beyerland en Stryen in 2019. In de plekken Oud-Beyerland en Maasdam is 't gemêenthuus gevestigd.
Huus Valois
Begun van 't Huus Valois
Charles IV van Vrankryk, de joungste zeune van Philippe IV le Bel, stierf zounder ipvolger.
Zyn nounkel, Charles van Valois, de joungere broere van Philippe le Bel, was groaf van Valois en stamvoader van de nieuwe dynastie. Zyn zeune Philippe VI was den êeste keunienk van 't Huus Valois.
Mêeuwn
Mêeuwn zyn zêeveugels van de familie Laridae by d' orde steltlooperachtign (Charadriiformes). Der zyn 102 sôortn bekend. 't Zyn over 't algemêen reedlyk grôote veugels, mêestal grysde of wit, dikwyls mè zwarte têekniengn ip under kop en bek. Z' èn e typische schelle, krysnde stemme (roep). Z' èn e stevige, reedlyk langn bek en zwemvliezn an under pôotn.
De sterns wordn deur de IOC World Bird List ook gereeknd by de familie en vormn doar een oenderfamilie. Moa dikwyls wordn ze nog ingedêeld in een eign familie (de Sternidae). Gemiddeld zyn sterns slanker en kleinder met e fyntige, puntign bek.
De mêeste mêeuwn, lyk de sôortn van 't geslacht Larus, zyn vlêeseters. De prôoibêestn bestoan surtout uut krabbn en visjes. De grotste sôortn kunn styf lange leevn. Der is e geval bekend van e zilvermêeuwe die 49 joar gekommn is.
De wuuvetjes leggn twêe of drie gespikkelde eiers in e nest gemakt van plantoardig materioal. De joengsjes wordn geboorn met doenker gevlekt dons en ze kunn direct loopn.
Geslachtn
"Echte" mêeuwn
Sterns
Mouchin
Mouchin es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, illegansn o de zuudôostkant van Rysels-Vloandern teegn 't schee'n mè 't arroundissement Dowoai. Mouchin ligt ôok teegn de schreeve mè Enegouwn en grenst an de Fransche gemêentn Aix by Ôorschie, Nomain, Genst, Cobrieux en Bachy en an de Woalsche gemêentn Rumes (mêer bepoald de dêelgemêente La Glanerie) en Brunehaut (dêelgemêente Howardries).
Mouchin ligt ip de boane van Rysel richtienge Sint-Amands an de Skarpe (mêer o 't zuudwestn teegn Frans-Enegouwn). In tydde van de Romein'n lag de plekke an de heirboane tusschn Atrecht en Dôornik.
In't westn van de gemêente stound er in tydde e stoasje an d'yzerboane tusschn Dôornik en Ôorschie die ol sedert de joarn 1960 ipgebrookn es. Mouchin wos in tydde ôok e stopplekke vo trams an de lynne van Sint-Amands an de Skarpe oover Mouchin richtienge Rysel, die in 't joar 1932 wierd stopgezet en ipgebrookn.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sinte-Pieterskerke van Mouchin
Moand
E moand is e tydêenheid die ôorsprounkelik gebaseerd was op d' omlooptyd van de moane. In de gregorioansche kalender die nu gebruukt wordt en in andere kalendersystèmes die ip 't zunnejoar gebaseerd zyn, is de lengte van de moand zodoanig dat er 12 moandn in e joar goan.
Historie
De woordn moane en moand zyn etymologisch verwant. Oorsprounkelik was e moand gin twoalfde van e zunnejoar moar e dêel van e moanejoar.
Moandn in 't westers joar
't Westers joar bestoat uut de volgnde moandn:
Ezelsbruggetje
Ofbeeldienge:Month - Knuckles (nl).svg Der bestoat een ezelsbruggetje vo 't antal doagn van iedere kalendermoand t'onthoudn.
O je van je twi handn e vuuste makt, stelln de knokkels en doaln doa tusschn de moandn vôorn. Moandn die by e knokkel passn, hen 31 doagn; by de doaln passn moandn met 30 doagn, uutgezounderd februoari met 28 doagn en vor e schrikkeljoar 29.
Lyste van sterrebêeldn
Hierounder stoat er een volledige lyste van sterrebêeldn, gerangschikt volgens under Vlamse name, t' hope met de Latynse name en d' ofkortienge van d' Internationoale Astronomischn Unie (IAU). Qua zichboarheid zyn me dervan uutgegoan van een woarnemer in Vlaondern (omtrent 50° nôorderbrêedte). Der zyn sterrebêeldn die hier nôois boovn de horizon kommn en dus nôois te zien zyn. Bepoalde sterrebêeldn kommn moa juuste boovn de zudeliken horizon, en zyn doadeure moa moeilik te zien. Sterrebêeldn die dichte teegn de nôordelike pool in den hemel liggn kunn'n hêel 't joar deure gezien wordn.
In 't nôordelik holfround zyn de sterrebêeldn dikwils noa figeurn uut de Romeinse of Griekse mythologie genoemd, binst dat in 't zudelik holfround veel sterrebêeldn de name van navigoasje-instrumentn of bêestn van den tyd van d' explorateurs gekreegn hèn.
Meulnlann
Meulnlann (Nederlands: Molenlanden) is e gemêente in Holland in de provinsje Zuud-Holland. De gemêente is 't resultoat van e fusie van de gemêentn Giessenlann en Meulnwaard in 2019. In de plekke Bleskensgraaf is 't gemêenthuus gevestigd.
Bouwkundig erfgoed in Hoogstoade
Lyste van bouwkundig erfgoed in Hoogstoade:
Spiere (anatomie)
thumb|Spierstelsel van de mens E spiere is weefsel by menschn en beestn die bestoat uut celln die kunn t'hopetrekkn en oentspann, woadeure da bewegienge meugelyk is.
Der zyn drie verschillige soortn spierweefsel:
Iers
Iers of Iers-Gaelisch (Gaeilge) is e Keltische toale van de groep Goidelische toaln, die gesprookn wordt in Ierland.
't Is d' êeste officiële toale van Ierland (vo 't Iengels) en 't wordt erkend lyk regionoale toale in Nôord-Ierland volgns 't Europees Handvest vo regionale toaln of toaln van minderheedn.
Recente geschiedenisse
Oendanks d' invoazjes, blêef 't Iers-Gaelisch de mêest gesprookn toale in Ierland toet de achttienste êeuwe. Ton begost de toale achteruut te goan, surtout deur de repressieve moatregeln van de Britsche regerienge en d' uutbreydienge van de twêetoaligheyd. In 't middn van de 19e êeuwe gieng d' Iersche toale nog mêer achteruut deur de grôotn hoengersnôod en d' emigroasje.
Koetelwyk
De Koetelwyk of Ketelwyk, was ’n oude wyk in Brugge, die ol bestound in 1284.
Iers
Recente geschiedenisse
An 't ende van de 19e êeuwe beloofdn anhangers van de bewegienge Gaelische heriplevienge (Gaelic revival) vo de toale were nieuw leevn in te bloazn met andacht vo de rykdom van de volkstradiesje. Ze wildegn ook journalistiek en literateure oentwikkeln, surtout via de Gaelische Liga (Conradh na Gaeilge), die de belangn van de toale bevorderde.
Koetelwyk
Achter de fusie van Grôot-Brugge in 1971, hen ze de noame gegeevn an e stroate in Kôolkerke, juste boovn Fort Lapin, ten nôordôostn van Brugge.
Iers
Recente geschiedenisse
In 1921 kwam Ierland oenofhankelyk en de promoosje van 't Iers kwam e doelstellienge van de stoat. Da blêek styf moeilyk vanwege 't gebrek an middeln en officiële interesse. De progresje van 't toalproject hangt nu surtout of van de militantn.
Koetelwyk
D’oude Brugsche wyk lag oorsprounkelik ten nôordn van de Goudn-Handreie en langs de lienker kant van de Langereie en groeide zêre uut tout an de Spegelreie. Doa, woa da nu de Keuniengsbrugge is, zou de Koetelwykpôorte van d’êeste stadsomwallienge van de 12e eeuwe gestoan hen.
Iers
Recente geschiedenisse
Volgns de volkstellienge van 2011 meldegn minder of 60.000 Iern (minder of 2% van de bevolkienge) dan ze d' êeste officiële toale in under doagelyks leevn gebruukn. Mêer of 100.000 gebruukt de toale wekelyks en mêer of 600.000 nog minder. Mêer of een half miljoen Iern lêert doagelyks Iers ip schole. D' Iersche toale is in al de schooln in Ierland e verplicht vak.
Koetelwyk
Lange geleen was ter doar in de Koetelwyk in Brugge e Bloemenstroate, e landelikke weg die by ’t volk bekend stound ols de Kettel - of  Kitteldreve.
By de fusie van Grôot-Brugge most de stroatnoame van de Bloemenstroate in Kôolkerke veranderd wordn, omdat er mor één stroate met die noame mocht zyn: in Assebroeke.
Êest han ze gepeisd van de noame Kitteldreve an de stroate te geevn, mo deur de dubbelzinnige betêkenisse hen ze gekoozn vo Koetelwyk.
Rif
thumb|Koroalrif Nusa Lembongan, Bali, [[Indonesië]] E rif is e lankgerekte verhogynge van rotsn, zandbank'n, koroal of ander sowrtgelyk materioal die min of meir oender 't woaterippervlak ligt. Vele rifn zyn 't resultoat van nateurlyke procesn, lyk ofzettynge van zand en erosie deur boarn ip de rotsn, moa de bekendste rifn zyn de koroalrifn in tropische zeien die oentwikkeld zyn deur procesn van leevnde organismn, gedomineerd deur koroaln en koroalalgn.
Huus Hohenstaufn
't Huus Hohenstaufn of Staufer was e dynastie die van 1079 hertoogn van Swaabn vôortbrocht, en tusschn 1138 en 1254 mêerdere Rôomsche keuniengn, woavan dan der drieë keizer van 't Hillig Rôoms Ryk kwoamn. In 1194 kwam keizer Hendrik VI ook keunienk van Sicilië.
Rif
't Grotste koroalrifsystème ip eirde is 't Great Barrier Reef in Austroalië, met e lengte van meir of 2.300 kilometer. thumb|left|Satellietfotto van 't eiland Vanatinai (Papoea-Nieuw-Guinea) mè koroalrifn der roend (bleikblow)
Huus Hohenstaufn
De noame Hohenstaufn is ofgeleid van burcht Hohenstaufn ip de Staufnberg an de nôordrand van de Swabische Jura by Göppingen.
Frederik I van Swaabn (ca. 1050 - 4 juni 1105), die van 1079 tout 1105 hertog van Swaabn was, trouwde met Agnes van Waiblingen, dochter van de Salische keizer Hendrik IV. De bekendste keizer van de Hohenstaufns was Frederik I (Barbarossa).
Azië-Pacific
thumb|300px|Doenkergroewn verwyst noa de kernland'n van Azië-Pacific, lichtgroewn noa de brèidere interpretoasje Azië-Pacific is 't deil van de weireld in of by de westelyke Stiln Oceoan. D' omschryvynge varieert, moar omvat over 't algemein Owst-Azië, Zuyd-Azië, Zuydowst-Azië en Oceanië. D'n term kan ook deiln omvat'n van Rusland (an de nowrdkust van de Stiln Oceoan) en land'n in Amerika an de kust van d'n Owstelyke Stilln Oceoan. Azo omvat d'n APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) Canada, Chili, Rusland, Mexico, Peru en de Vereinigde Stoat'n.
Styf breid g'interpreteerd besloat 't begrip al de land'n van Azië en Australazië, inclusief 't Austroalisch continent en de klèindere eilandstoat'n in de Stiln Oceoan.
Azië
Owst-Azië
Zuydowst-Azië
Nowrd-Azië–Siberië
Zuyd-Azië
Oceoanië
Australazië
Amersfoort
Amersfoort es de twêede grôotste stee van de provinsje Utrecht, de vêertienste gemêente van Holland, en ligt an de riviere de Eem. Der weunn oungeveer 151.534 menschn. De burgemêester Lucas Bolsius i van de CDA. De stad is administratief ounderverdêeld in dertien wykn. Amersfoort dankt zyn noame Keistad an e zwoare kei die in de stad ligt en de lapnoame van d' inweuners is Keientrekkers.
Azië-Pacific
Oceoanië
Melanesië
Amersfoort
De geschiedenisse van Amersfoort
De noame Amersfoort komt voe 't êerst vôorn in de oorkonde in de 11e êeuwe van 't joar 1028, ounder de noame Amersfoirde. 't Is ountstoan ols klêene nederzettienge by een oundiepe plekke (voirde) in de vlakte round de riviere de Eem, in vroegere tydn Amer genoamd.
thumb|left| Zicht ip de Sint-Joriskerke
Azië-Pacific
Oceoanië
Micronesië
Polynesië
Amersfoort
De geschiedenisse van Amersfoort
In de binnestad van Amersfoort stoan tal van ryksmonumentoale uzen en de Sint-Joriskerke.
thumb|left| Zicht ip de Koppelpôorte in 't center van Amersfoort
Bekende musea in Amersfoort zyn 't Mondriaanhuus, De Kunsthalle en 't Museum Flehite,
Cello
thumb|Oenderdeiln van e cello De cello (kort vo violoncello) is e snoarinstrument van de violefamilie die bestoat uyt de viole, d' altviole en de cello. De cello hèt e speciale klank en e bereik van vier, gemiddeld vuyf, somtyds zelfs zes octoavn. De cello is oengeveer 120 cm lank. 't Instrument is bespann mè vier snoarn die van leige noar hoge zyn gestemd. Ze loop'n vanof 't steirtstik over de kam noa de stemknop'n vanboovn oender de krulle. De kam ligt tusschn de twèe klankgoat'n. 't Stemn gebeurt met de stemsleutels vanboovn of met de fynstemmers an 't steirtstik.
't Instrument wordt ip de juste speelhoogte gebrocht deur 't uytschuyvn van de steirtpinne an d'n oenderkant. De cello wordt geweunlyk al zit'nd bespeeld met e strykstok, met de pinne die steunt ip de groend.
Stene (Vrankryk)
Stene (Frans: Steene) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Blootland. 't Grenst an de gemêentn Armbouts-Kapel, Bieren, Soks, Krochte, Pitgam en Spyker. An de nôordkant van de gemêente lopt 't Kanal van d'ôoge Kolme (Canal de la Haute Colme), en ounderdêel van de Kolme. Langs de kantn van 't kanal, an de schreve me Armbouts-Kapel ligt 't gehucht Groot-Millebrugge. An de westkant van de gemêente volgt de schreve me Bieren 't tracé van d'oude Romeynsche heirboane tusschn Kassel en Mardyk.
Stene es vo't êest vermeld lyk Sternis in 1067 en lyk Stenis in 1121. De heern van Stene en 't kastêel van Steenburg zyn vo't êerst vermeld in 1317. 't Kastêel dee byst den Êestn Weireldoorloge dienste lyk ôofdkwartier en weunplekke vo Charles de Broqueville, premier en ministre van oorloge van België in dien tyd. In Stene stoat de Sent-Moartnskerke, die in de zestiende-zeevntiende êeuwe erbouwd es in de styl van en allekerke.
Krimpen an d'n Yssel
Krimpen an d'n Yssel (Nederlands: Krimpen aan den IJssel) is e plekke en gemêente in d' Hollandsche provinsje Zuud-Holland. In de plekke is ook 't gemêenthuus gevestigd.
Pol Deman
Pol Deman (Rekkem, 25 april 1889 - Outryve, 31 juli 1961) was e West-Vlamsche coureur. Je was den êeste winnoare van de Rounde van Vloandern in 1913. Je won ook Bordeaux-Parys in 1914, Parys-Roubaix in 1920 en Parys-Tours in 1923. Je was prof van 1910 tout 1925.
Resultoatn
1909 1910 1911 1913 1914 1920 1923
Orgoanstelsel
thumb| Cardiovasculair stelsel In de biologie is een orgoanstelsel of orgoansystèim e groep van orgoann die tegoare werkn vor e bepoald doel te bereikn. Over ’t algemêen wordn de stelsels in under gehêel bestudeerd of ounderzocht.
Orgoanstelsels by de mens mor ook by vele bêestn zyn:
Wet van Hubble
De Wet van Hubble is een wet in den astronomie, die stelt dat sterrenstelsels under van mankoar verplatsn met een snelheid die evenredig is an den ofstand tusschn unders. Anders gezeid: hoe verder dan de sterrenstelsels van d' eirde stoan, hoe rapper dan z' under van ons wegbeweegn. 't Wôord "wet" is misschien wel straf uutgedrukt angezien dan de sterrenstelsels van de Lokoale Groep en 't Andromedasterrenstelsel nie van ons wegbeweegn, moa vo sterrenstelsels die verder van ons stoan schynt de wet wel up te goan.
Ôorsprounk van de wet
Edwin Hubble formulèrde de wet in 1929. J' ountdektigde de wet deur de rôodverschuvienge van 't lichtspectrum van sterrenstelsels te verkloarn an de hand van 't Dopplereffect. Den ofstand noa sterrenstelsels wierd geschat deur gebruuk te moakn van Cepheïdesterrn in die stelsels, woavan dat de verhoudienge tusschn luminositeit en flikkerperiode een goeien indikoasje is van under ofstand toet ons. Hubble maktig' een grafiek woardat je de snelheid volgens 't Dopplereffect teegn den ofstand van de Cepheïdesterrn uutzettigde, en je kreegd azo een lineaire verhoudienge. De constante van die lineaire verhoudienge wordt de Hubbleconstante genoemd.
Formulerienge van de wet
De wet kant deur een simpele formule uutgedrukt wordn: Woarda is
Weirde van de Hubbleconstante
De weirde van de Hubbleconstante die ôorsprounkelijk deur Hubble zelve was berekend kwaamt up 500 km/s/Mpc. Der is lange over d' echte weirde gedebattèrd gewist, mè weirdn tusschn 50 en 100 km/s/Mpc. 't Hubble key project hèt uutendelik een weirde van 72 ± 8 km/s/Mpc gepublicèrd in meie 2001. Sedertdien is de weirde moa winnig veranderd, moa de nauwkeurigheid is verbetered noa 72 ± 4 km/s/Mpc.
't Ziet dernoar uut dat de Hubbleconstante met d'n tyd veranderd hèt, wa da meugeliks verkloard kan wordn deur recente woarnemiengn die derup duudn dat d' expansje van 't heelal an 't verrappern is.
De leeftyd van 't heelal en de Hubbleconstante
De Hubbleconstante wordt mêestol getoogd in kilometer per seconde per megaparsec (km/s/Mpc), en hèt dus de dimensje 1/tyd. 't Omgekêerde van de Hubbleconstante, 1/H, wordt de Hubbletyd genoemd: de leeftyd da 't heelal zoud hèn ot hèt bluuvn uutêenzettn met de snelheid da 't nu an t' uutzettn is.
Od een mens verounderstelt da 't heelal een constante expansje hèt, zou 't moetn een leeftyd van 10 miljard joar hèn. Od an de andere kant veroundersteld wordt dat d' expansje rapper gewordn is, kommn me an een leeftyd tusschn 11 en 20 miljard joar. Angezien dan der sterrn bestoan woardat er van gepeisd wordt dan ze 12 miljard joar oud zyn, kan d' expansje van 't heelal nie constant zyn, en dus moet de Hubbleconstante mettntyd klinder gewordn zyn.
Toepassienge van de Hubbleconstante
De Hubbleconstante wordt mêestol gebruukt vo den ofstand van sterrenstelsels te schattn deur under rôodverschuvienge te meetn.
Vlees
thumb|Verschillige soortn vlees Vlees is 't spierweefsel van gewervelde beestn, inclusief orgoann lyk lever of niern.
Zweedn
Zweedn (officiële noame: Konungariket Sverige of Keuninkryk Zweedn) is e land in 't nôordn van Europa, met e goeie negen miljoen inweuners ip een ippervlakte van bykan 450.000 vierkante kilometer. Tachtig percent van de Zweedn weunt in verstedelikt gebied. De grotste steedn liggn in 't zudelik dêel van Zweedn, lik d'hoofdstad Stockholm an d'ôostkust, Göteborg an de westkust en Malmö hêel in 't zuudn van 't land.
Geografie
De kustlyne lopt langst de Botnische Golf in 't ôostn, de Baltische Zêe in 't zuudôostn en 't zuudn, Kattegat en Skagerrak in 't zuudwestn. De Sont is e nauwe zêestroate tusschn 't zuudn van Zweedn en Denemarkn. Sedert 2000 bestoat er e brugge-tunnel tusschn de twi landn.
Gotland en Öland, twi grôte eilandn in de Ôostzêe, moakn ook dêel uut van Zweedn. thumb|left| Koarte van Zweedn
Toale
De Vikings klaptegen e gemêenschappelikke Germoansche toale, Oudnoors of Norrön. Nu is ter e dudelik verschil tusschn Deens, Noors, Zweeds en Yslands. Erkende minderheidstoaln zyn 't Samisch, 't Fins, 't Meänkieli, 't Jiddisch en 't Roma.
Economie
Zweedn is ôok bekend van de (zwoare) industrie. Z' exporteern ol styf lange yzer en hout en ze produceern ôok veel machinen en mechaniek. IKEA, H&M en d' automerkn Volvo en Saab zyn uutgevoundn in Zweedn.
Ze zyn lid van de Europeesche Unie moa ze gebruukn den euro nie, wel underne Zweedse krôon. Êne krôon is ongevêer 11 eurocent.
Nateure
E grôot dêel nationale parkn en reservoatn liggn verspreid over 't land. 't Gekendste is 't Abisko Nationaal Park in Lapland.
't Nôordwestn makt dêel uut van Lapland of Sápmi, 't weungebied van de Saami, d'ôorsprounkelikke beweuners van Nôord-Scandinoavië.
In Zweedn bestoat 't allemansrecht, wat da wil zeggn dat iederêen mag wandeln ip particuliere ground vo te genietn van de vrye nateure, zolange da je moa nie gezien of ghôord zyt en ge olles achterloat lik of da j't gevoendn et.
Toerisme
Zweedn et e ryk historisch verleedn. Vele overbluufseln zyn nog assan te zien, lik 1140 kastêeln, 2500 runestêens en 25.000 beschermde groavn uut 't yzern tydperk. 't Cultuurcentrum van Zweedn is Stockholm. Ystad en Båstad zyn gekende kustplekkn. D'Ôostzêe-eilandn Gotland en Öland zijn toeristisch populair deur under mild klimoat en subtropische plantngroei.
Gekende Zweedn
🇪🇺
Moend
thumb|moend De moend is d' openynge in de kop van de meiste beist'n woardeure da 't eet'n 't lyf binnkomt.
't Woord "muyle" wordt ook gebruykt, moa met e familiaire of zelfs platte beteikenisse os 't over e mens goat. D'n term muyle is weet'nschappelyk gereserveerd vo zoogbeist'n van d' orde Carnivora, of meir in 't algemein vo    vleiseet'nde gewervelde beist'n. D' hoornachtige structeure die de moend van e veugel bedekt, vormt zyn bek of snoavel.
By vele beist'n zyn der in de moend tand'n vo 't eet'n te knabbeln en te byt'n, en e toenge vo 't produceern van geluyd en vo te knabbeln en te zwelgn. An de buyt'nkant van de moend zyn der ook dikwyls twèe lip'n.
Indioann
thumb| Indioann van Nôord-Amerika Indioann zyn d' ôorsprounkelikke beweuners van 't Amerikoans continent. Christoffel Columbus, peisde in 1492 dat ie in Indië beland was en je noemde de beweuners indios - indioann. 't Was zyn intensje van in westelikke richtienge den Atlantischn Oceoan over te voarn en azo in Indië te geroakn.
In Amerika wordn d' indioann 'Native Americans', 'Aboriginal Americans', 'American Indians', 'Amerindians' of 'Indigenous Peoples of America' genoemd. In Canada en de Verênigde Stoatn tegoare leevn der mêer of drie miljoen. Der zyn vele verschillige stammn die under eign toale klappn, lik Apache, Azteekn, Cherokee, Cheyenne, Navajo en Sioux in Noord-Amerika en Aymara, Guarani, Tupi en Quechua in Zuud-Amerika.
Achter dan d' êeste Europeoann noar Amerika kwoamn zyn der styf vele indioann dôod gegoan omdan ze ziektes overkrêegn woateegn dan ze nie bestand woarn, moar ook in oorloogn vor under land of te pakkn of omdan ze mostn werkn lik sloavn.
12
9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 't Joar 12 was e schrikkeljoar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissn
thumb|Geldstik'n van Artabanus II, keunynk van 't Parthisch Ryk
Sam Louwyck
miniatuur| Sam Louwyck me [[sigrette]] Sam Louwyck (Brugge, 1966) is e West-Vlamschn danser, choreogroaf, acteur en zanger.
Biografie
Je werktege mee an verschillige stikkn, zowel in België of in 't buutnland. Je verzorgde de choreografie van Flippers, October 13th, Allein ist nur Allein en 1-2-3 Propositions. Je speeldege ook in kortfilms van filmmoakers lik Felix van Groeningen, Christophe Van Rompaey, Lieven Van Baelen en Michaël R. Roskam. J'is surtout gekend gerakt deur zyn vertolkiengn van 'Windman' in Any Way the Wind Blows van Tom Barman en van den dove gitarist 'Yvan Van Dorpe' in Ex Drummer van Koen Mortier.
Je doet ook mee an 't dans- en theoatergezelschap Les Ballets C de la B ipgericht deur Alain Platel.
Buutn zyn dans-en acteercarrière ziengt Louwyck ook in de Gentsche groep Falling Man.
Komkommer
De komkommer (Cucumis sativus) is e kruyp'nde of klemnde plante van dezelfste familie lyk de meloewn, de pompoewn of de courgette (familie Cucurbitaceae).
Botanisch gezien is 't e vrucht die g'eet'n wordt lyk groewnsel. 't Is van dezelfste sowrte lyk de cornichong. De plante, die van nateure groeide an de voewt van de Himalaya, wierd minst'ns 3.000 joar geleen vo 't eist gedomesticeerd in Indië. Nu groeit de plante ip de meiste continent'n. thumb|left|Komkommers in schelletjes gesneen
Ann Demeester
thumb|Ann Demeester (2020) Ann Demeester (Brugge, 1975) es e West-Vlamsche letterkundige, kunstcommentateur en museumdirecteur.
Ann Demeester studeerde Germoansche filologie. Van 2003 tout 2006 wos ze directeur van W139, en exposiesje- en produksjecenter vo contemporaine kunstn in Amsterdam. Oare mentor wos Jan Hoet onder wiens superviezje ze verschilligte exposiesjes en projectn organiseerde, ozowel in België (in Gent vo't SMAK en in Woatou vo Poëziezomer 2000) en in Duutsland (vo 't museum Marta in Herford). Van 2006 tout 2014 wos ze directeur van't Amsterdamsche kunstncenter De Appel. Vanof 'n êestn februoari 2014 es ze benoemd tout directeur van't Frans Hals Museum in Oarlem.
Van 2001 tout 2007 makte ze dêel uut van de redaksje van't driemoandelyksche Gentsche tydschrift Yang. Vodder van de reste werkte ze ôok lyk journaliste by gazettn De Morgen en De Financieel-Economische Tijd. Tegoare me Kestutis Kuizinas wos ze curoator van de X Baltic Triennial of International Art “Urban Stories” 2009 in Vilnius (Litouwn). Ze zit ôok in de redaksjeroad van A Priori Magazine en F.R. David.
Zoalkerke
thumb|right|200px|'t Groundplang van e zoalkerke mèi [[dwarsbeuke]] thumb|left|De Sint-Audomarus zoalkerke van [[Bôoitsouke by Veurn]] E zoalkerke es e kerkgebouw zounder zybeukn. Ze bestoat zy dus moar uut één beuke.
De meeste moderne kerkn zyn zoalkerkn. Eén van d'oudste zoalkerkn van West-Vloandern es d'Oude Kerke van Vichte da gezet hèit gewist in 't begun van de twoafste eeuwe.
Zoalkerkn zyn ook osan vree in trek gewist by de protestantn. Da komt omda by zynder den preek van groot belang es en olleman den dominee goed zou keunn ziene.
Wette van Moore
De Wette van Moore stelt dat 't antol transistors up een computerchip ieder 2 joar verdubbelt.
De vorspellienge wierd in 1965 gemakt deur Gordon Moore, êen van d' uprichters van de chipfabrikant Intel. Toet vandage (2009) geldt de wette nog olsan, moa 't is wel de vrage hoe lange da 't nog kan bluuvn deurn: de reden doarvôorn is dat de miniaturisoasje nie ollêne ofhangt van de technologische voruutgank, moar up een bepoald moment teegn fundamentêle fysische grenzn moe stuukn.
Up 't moment da Moore zyn vorspellienge maktige in 1965 (up 't moment was over de dichtheid van de transistors up een board) gienkt je dervan uut dat de verdubbelienge ieder 12 moand zou gebeurn. In 1970 pastigde tjie zyn vorspellienge an omdat je vound da 't groeitempo zou vertraagn toet een verdubbeling van ieder 24 moand.
D' oorsprounkelike vorspellienge gienk over de dichtheid van de transistors, moa loater is 't ook up da punt bygesteld.
In april 2005 kocht Intel een exemploar van 't tydschrift Electronics, woarin da Moore in d' uutgave van april 1965 vô 't êest de fundamentn van de wette uutêenzettigde, vô 10.000 dollars up eBay, omdan ze zelve gin goe exemploar in under bezit haan.
Caligula
thumb| Caligula
Wette van Moore
Tegenover Moore zyn wette stoat de Great Moore's Law Compensator, die der up wyst dat over de joarn software mêer en mêer geheugncapaciteit nôdig hèt, en dat da ol de voruutgank van Moore zyn wette teniet' hè gedoan (Wintel conspiracy). In 't tydschrift InfoWorld hèt Randall C. Kennedy, vroeger by Intel, de snelheid van Microsoft Office 2000 en Microsoft Office 2007 up computers van 't zelste joar vergeleekn, en vound da vô de zelste take Office 2007 der twê kêern zo lange over deed up een typische computer van 2007 dan Office 2000 up een typische computer van 't joar 2000.
Caligula
Zyn bynoame Caligula et'n gekreegn van de soldoatn omdat'n als kiend ossan soldoatebotjes (caligae) andeed. Caligula wil zeggn "klêen soldoatebotje" in 't Latyn.
't Schynt dat 'n ook e groôtn fanaat was van de peirdekoersn uut zyn tyd en dat 'n vo zyn lieveliengspeird een immense stalle et loatn zetn.
Feitelik was Caligula een bitje nen olve goarn met een grôot gedacht van zyn eign en doarom et de Pretorioanse garde em achtr 4 joar schrikbewiend omverre gebloazn. Zyn opvolger was Claudius. thumb|left| Caliga
Geschiedenisse van Brugge
thumb|Koarte van [[Marcus Gerards (1562)]] De geschiedenisse van Brugge wordt mor echt dudelik van de 9e eeuwe.
Toch zyn d’r archeologische bewyzn gevoundn dat er ol van in ‘t begun van uze tydrekenienge menschn weundn ip ’t groundgebied van de loatere stad. Die spoorn zyn gevoundn by ‘t Fort Lapin, nu e wyk in ’t nôordn van Brugge, en ook in ’t center van de binnstad en an de Langereie.
Volgns de Keltische etymologie betêkent 'Dyver' illig woater. Doarom peizn ze dat er ip die plekke ol menschn van in ‘t begun van uze tydrekenienge tegoare kwoamn. ‘t Zoudt e cultusplekke gewist zyn, woa dan z’offers brochtn no d’êken, die volgns de Keltn boovneirdse krachtn aan.
Loater in de 12e eeuwe wierd d’Eekhoutabdye gesticht by den Dyver. In 1929 kwam ‘t Groeningemuseum ip e stik van 't abdydomein. D’abdye wierd ofgebrookn met de Fransche Revolutie. D’r bestoa nog ‘n ingangspôorte in d’Eekhoutstroate. thumb|left|Reconstructie van de funderienge van ‘t Romeins castellum in Eirdenburg Restn van 'n bôot bewyzn dat er commerce gedoan wierd deur de Gallo-Romeinse nederzettienge met Iengeland en de reste van Gallië tout round 270.
In Oednburg en in Eirdenburg in Zeeuws-Vloandern hen ze restn van e castellum, e Romeins fort, gevounden en in Brugge moet er ook êen gestoan hen. Sommigte peizn da de burcht van de groavn van Vloandern ip de Burg ip zo ‘n oude Romeinse versterkienge moe gebouwd gewist zyn, omdat ’t groundplan rechthoekig is, in plekke van de geweunlikke rounde vorm. Andere peizn dat 't Romeins castellum an d' Oude Burg zou kunn gestoan hen.
Den êestn Brugschn burcht bestound ol in 851 en was gebouwd ip de plekke woa da de Romeinse weg van Oednburg nor Eirdenburg de Reie overstak. thumb|D'oude Sint-Walburgakerke (têkenienge van Jan Beerblock) De Burg was mor e stik van e grotter vierkant eiland, gevormd deur de Spegelreie, de Sint-Annareie, de Groene reie en de Kroanreie. Da was één van d’oudste beweunde dêeln van de stad. In ’t middn van ’t eiland stound d’êeste Sint-Walburgakerke, die nu nie mi bestoat. Da was oorsprounkelik d’oudste groafelikke kapelle.
De Burg was in dien tyd groafelik gebied. Ze lietn ook nog ‘t Stêen, de Loove ('t verbluuf van de groaf) en e ghiselhuus bouwn. De brand van d’olletorre in 1280 is d’anleidienge gewist vor in 1376 ‘t stadhuus te bouwn ip de plekke van ‘t ghiselhuus.
D’r was ook nog ’n twidde oude weunkern, an d’Oude Burg, nu achter d’olletorre. Die wyk groeide langs de Stêenstroate tout an ‘t Zand. Ier wierd er an binnenlandse commerce gedoan en stoundn de twi oudste parochiekerkn. Ip de plekke van d’ Onze-Lieve-Vrouwekerke en de Sint-Salvatorskathedroale bestound er ol e kapelle in de 9e eeuwe, mo doa bluuft er nieks van over. Loater, in de 12e eeuwe, en z’ip de zelfste plekke de nieuwe kerkn begunn bouwn.
De noame
De noame Brugge komt nie van de vele bruggn, want e brugge was in d’oorsprounkelikke toale brigge. (vergelyk me bridge in ’t Iengels, brycg in ‘t Oudiengels, brigge of bregge in ’t Fries en  briva in ‘t Gallisch).
Oorsprounkelik was de noame van Brugge Rugja, d’êeste noame van de riviere de Reie. De noame Rugja evolueerde ounder invloed van ’t Oudnoors. Under woord bryggja vo landiengsplatse of anlegkoaie wierd gecontamineerd tout Bruggia. De noame is te vergelykn me Bryggen, d’historische hoave van Bergn in Noorweegn, die ook lik Brugge e belangryke stad van de Hanze was.
De noame Bruggia stoat ip muntn uut 864-875. De noame evolueerde loater van  Bruggia en Brugga in de 9e eeuwe no  Bruggas in de 12e eeuwe,  Brucghe in de 14e eeuwe,  Brugghe in de 17e eeuwe tout Brugge.
De bynoame
De bynoame van de Bruggeliengn, Brugsche zottn, komt van de volgnde legende: Achter da Maximiliaan van Oostnryk in 1488 gevangn gezeetn aad deur de Bruggeliengn in ‘t uus Craenenburg ip de markt, mochtn ze van em gin joarmarktn of andere activiteitn mir houdn. thumb|left|De Brugsche zwoann Vor em te poaien organiseerde Brugge e grôte feeste vor em, en achternoa vroegn ze de toeloatienge vo were e joarmarkt te meugn houdn, belastiengn te meugn inn, en ôok vo ‘t bouwn van e nieuw zothuus. Zyn antwoord was: Sluut ol de pôortn van Brugge en j’e gynder direct e zothuus!
De Brugsche zwoann
’n Andere legende over Maximiliaan van Oostnryk zegt dat ’n Brugge tout an ’t ende van eur doagn verplicht et van zwoann t’houdn, omdan ze z’n schout en baljuw Pieter Lanchals, die e zwoane in z'n woapnschild aad, ounthoofd en.
Vôorgeschiedenisse
Round 270 begostn de Germoanse invoasies en in 293 mostn de Romeinn ’t kustgebied beveilign teegn Saksische zêerovers en Frankn. De versterkte vestiengn wierdn Litus Saxonicum genoemd.
In dien tyd wierd uze kust deur geologische veranderiengn bedreigd. De duunn wierdn geregeld overstrôomd en ’t moerassig land (nu ‘t poldergebied) dat ounder ‘t zêepeil lag wierd overspoeld. Die troage geologische evolutie wordt de transgressie van Duunkerke genoemd. thumb|De Duunkerke transgressies Tusschn de transgressies kwoamn d’r periodes van regressie. De Romeinse periode lag juste tusschn de twi transgressies Duunkerke I en Duunkerke II, en wordt de Romeinse regressie genoemd. De Romeinn zoun nie ollêne verdreevn gewist zyn deur de Germoann mor ook deur ’t woater.
‘t Gebied buutn d’Ezelpôorte wierd de Vloamienghoek genoemd. Die noame verwyst no d’ôorsprounkelikke Vloamiengn, de beweuners van ‘t schorregebied an d’overstrôomde kust. Vloaming en Vlams zyn ofgeleid van flâm, ‘n Ingveoonsche vorm van ’t Germoanse flauma (overstromienge, overstrôomd land, slykkland) en past dus goed by ’t Vlams kustgebied da twi kis per dag overstrôomde deur de Nôordzêe.
In de Gallo-Romeinschn tyd vormde ‘t oud Vloandern de civitas Menapiorum. 't Ryk was in pagi of gouwn ingedêeld. In 486 wierden de Gallo-Romeinn versleegn deur de Merovienger Clovis en kwoamn de gebiedn die nu Vloandern zyn ounder ‘t Frankisch Ryk. Clovis verênigde verschillige Frankische stammen en brocht z'ounder invloed van 't christelik geloof.
Round 650 kwoamn d’r Iersche missionoarissn preekn. Sint-Eligius schrêef in z‘n levensbeschryvienge, de Vita sancti Eligii (ca.590-660), over ‘t municipium Flandrense (Brugge).
Van de 7e eeuwe trokt de zêe eur stilletjes an were. De groundn van de polderstreke wierdn were droger en beweunboar. De droge schorregroundn wierdn gebruukt vo schoapn ip te kwêekn. Deur die wulle is de loatere loaknindustrie in de streke begost.
De kust wierd deurkruust deur ênigte grôte getye-geuln, w.o. de Zinkval (Sincfala), die e grôot stik van ’t Westkapelle, Knokke en Heist van nu overstrôomde. De riviere de Reie die van Brugge kwam, strôomde langs e getye-geule etwoastn tusschn Blankenberghe en Zêebrugge in de zêe. thumb|left|Vikingbôot In de 8e eeuwe kwam ’t Ryk ounder e nieuwe dynastie: De Karoliengers. De gouwe round Brugge was de pagus Flandrensis of Vloanderngouwe.
Willem Clito
Willem Clito of Willem van Normandië (Rouen, 25 oktober 1102 – Oalst, 28 juli 1128) was groaf van Vloandern van 1127 tout 1128.
Geschiedenisse van Brugge
Vôorgeschiedenisse
Brugge dêed ton ol commerce me Scandinavië. Ze kostn met under platte bôotn gemakkelik vanuut de Nôordzêe langs de getye-geule en de riviere de Reie tout in Brugge kommn.
Willem Clito
Willem was den oudste zeune van hertog Robert Curthose van Normandië en Sibylle van Conversano, en e klêenzeune van Willem de Veroveroare en Mathilda van Vloandern. Zyn grotmoeder Mathilda van Vloandern was de zuster van Robrecht de Fries. De dochter van Robrecht de Fries, Adela van Vloandern was de moeder van Willems vôorganger Karel de Goein.
Geschiedenisse van Brugge
9e eeuwe
843 was e belangryk joar vor Europa. Deur ‘t Verdrag van Verdun wierd ’t Ryk van Karel de Grôotn verdêeld ounder zyn drie klêenkienders. Karel de Kletsn krêeg West-Francië (Vrankryk en de Vloanderngouwe). Je zound Boudewyn met den Yzern Oarm noa de Vloanderngouwe vo de Vikings teegn t’houdn. Uut de Vloanderngouwe groeide ‘t Groafschap Vloandern en Boudewyn I was den êeste groaf van Vloandern.
Biern
Biern ofte Bieren in't Frans-Vlams (Frans: Bierne) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in de Franschn Westoek, mêer bepoald in't Blootland. 't Grenst an de gemêentn Bergn, Koukerke, Soks, Krochte, Stene, Armboutskapelle en Kapelle. Deur Biern strôomt 't Kanoal van d'ôoge Kolme, en ounderdêel van de Kolme. An't kanal ligt 't gehuchtje Klêen-Millebrugge.
Biern es vo den êestn kêe vermeld in't Grôot Charter van Groaf van Vloandern Boudewyn VI van 27 meie 1067 woarin da ter tefrente privilegies in't dorptje wierd'n gegeevn an d'abdeye van Sent-Winok va Bergn. In Biern stoat de Sent-Gorikskerke die gebouwd es gewist round 1807. thumb|left|250px|De Sent-Gorikskerke in Biern
Willem Clito
Zyn leevn
Achter da Willems voader, Robert Curthose, versleegn was deur zyn broere Hendrik I van Iengeland in de Slag by Tinchebray (28 september 1106), wierd ie overmêesterd en gevangn gezet. De klêne Willem kwam in handn van zyn nounkel, die Willems halfzuster, ’n ounwettige dochter van Robert Curthose, vor hem liet zorgn. Ze was getrouwd met Helias van Saint-Saens, die in 1112, achter de rik van Hendrik I, mè Willem vluchtte no ’t hof van groaf Boudewyn VII van Vloandern.
Van 1109 was ter standvastig boel tusschn Hendrik I en de Fransche keunienk Lodewyk VI den Dikkn. De Fransche keunienk kost nie verdroagn dat Hendrik zyn broere Robert Curthose ipgeslootn haad, en hem ounrechtmoatig boas gemakt haad van Normandië in ’t noadêel van Willem.
In 1123 trouwde Willem mè Sibylle van Anjou en krêegt ie Maine mee. Mor under huwelik wierd g’annuleerd, ip ground van bloedverwantschap, deur paus Honorius II, in ipdracht van Hendrik I.
In 1127 ist ie ton hertrouwd mè Johanna, dochter van Gisela van Bourgondië en 'n halfzuster van Adelaide van Maurienne, vrouwe van de Fransche keunienk Lodewyk VI.
Achter da groaf Karel de Goein in 1127 vermôord was in de Sint-Donoaskerke in Brugge, gerakte Vloandern in e serieuze crisis, omda Karel zo geirn gezien was en omdat ‘n gin ipvolger haad. Mo der woarn veel kandidoatn:
Geschiedenisse van Brugge
9e eeuwe
Van in 883 was ter veel contact tussch Iengeland en Vloandern. In 884 trouwde groaf Boudewyn II van Vloandern met Elftrudis, de dochter van Alfred de Grootn, de keunienk van Wessex.
Willem Clito
Zyn leevn
De Fransche keunienk profiteerde van de chaos deur Willem Clito an te stelln ols ipvolger. Je peisde dat ‘n azo van Vloandern e sterkn boundgenôot kost moakn teegn de keunienk van Iengeland. Mor economisch kwoamn Vloandern en Iengeland goed overêen, omda Vloandern Iengelsche wulle nôdig haad vor under loaknindustrie.
Geschiedenisse van Brugge
10e eeuwe
thumb|De Burg in 1672 deur Jan Baptist van Meunincxhove. Lienks stoat de [[Sint-Donaaskathedroale nog en in ’t middn ’t Landhuus van 't Brugse Vrye. In 1722 kwam 't Oud Gerechtshof in de plekke]]
Willem Clito
Zyn leevn
Willem ha wel ’t grotste stik van zyn jeugd in Vloandern deuregebrocht, mo je wist nie hoe dat ’n e groafschap most besteurn. Je besefte nie dat er de latste joarn grôte veranderiengn gebeurd woarn in de stedelikke ountwikkelienge en j’hield gin rekenienge met ol de rechtn dan de gemêentn gekreegn haan ounder Boudewyn Hapkin en Karel de Goein, in ’t noadêel van de groafelikke macht.
Geschiedenisse van Brugge
10e eeuwe
Van 900 bloeide de commerce mè Scandinavië en Iengeland, oundanks ’t feit da Brugge ollêne moa bereikboar was met hoog woater, langs ’t schorregebied. De Brugsche markt trokt ton ol vele volk.
Willem Clito
Zyn leevn
Olgouwe begostn z’overol in ipstand te kommn teegn hem. In Rysel en Sint-Omoars wierdn ze zwoar gestraft. Mor o Willem ip weg was no Gent haan z’under doa voorbereid deur twi machtige hêern van Ryksvloandern, Daniel van Dendermonde en Ywan van Oalst, te benoemn. Ze voeldn under sterk, want Hendrik I van Iengeland haad under beloofd van Vloandern militair te steunn in geval dat er ’n oorloge zou van kommn.