cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis Bril
Louis Bril (11 oktober 1939 in Roeseloare) es nen zoaknman en Open VLD polletieker.
Zoakn
Louis Bril leidde tope me zyn broere Fernand Bril 't carrosseriebedryf Bril uut Roeseloare, dat in 1966 ipgericht gewist es. Het bedryf makte remorquen, carrosserie voo bedryfsauto's en autocars. 't Es in 2006 failliet gegoan. Ze zyn overgenoomn deur Team Industries uut Evergem. Aloewel dat er veel orders woarn, ein de ôge leningsofbetoaliengn 't bedryf de nekke ommegedoan.
Bellewaerde
thumb|Zicht up de Mexicoanse plaza in Bellewaerde Bellewaerde is e pretpark up tien minuutn van Yper-centrum. 't Is vernoemd noa e beke die derlansen lopt. Ieder joar komn d'r om en bie de 900.000 bezoekers.
2016
2013 - 2014 - 2015 - 2016 - 2017 - 2018 - 2019 't Joar 2016 is e schrikkeljoar die begunt ip e vrydag. 't Is 't 16e joar in d' 21e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Bellewaerde
Bellewaerde is upgedêeld in verschillige themoatische stikkn, lik Mexico (stik met Huracan (woar da vroeger Los Piratas wos), El Volador, den Boomerang,...), Far West (me de keverkes, de River Splash, ...), Jungle (den Voodoo River - de vroegere Suske en Wiske-bôotjes, de Monorail, ...), India (den Bengal Rapid River, dn Bengal Express, ...), Canada (de Niagara, den Screaming Eagle, ...) en KidsPark.
10 oktober
10 oktober is den 283stn dag van 't joar (284stn in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 82 doagn toet 't ende van 't joar.
Bloedroad
thumb|Den [[Fernando Álvarez de Toledo|Hertog van Alva vo de Bloedroad]] De Bloedroad is de noame die gegeevn is an de Road van Beroertn, e soorte rechtbank die ipgericht is deur den Hertog van Alva ter vervolgienge van de protestantn.
Binst de protestantse reformoasje in de 16e êeuwe woarn de calvinistn in ipstand gekommn teegn de katholieke kerke.
Filips II van Spanje was roaznd en je stelde Alva an ols landvoogd. Je mocht ip zyn maniere korte mettn moakn mè den ipstand.
In ogustus 1567 vertrokt ie met e leger van 10.000 soldoatn van Spanje no de Nederlandn en je richtte doar in Brussel de Road van Beroertn ip, nie vo nieks de Bloedroad genoemd. ’t Was e sôorte rechtbank woa dan de ketters en ipstandige protestantn veroordêeld wierdn. Wien dat er hem verzette teegn ’t Spoans regime wierd ofgeslacht. Der woarn à peu près 1100 executies. De groavn Egmont en Horne woarn by d’êeste slachtoffers. De 5dn juni 1568 wierdn ze in Brussel publiekelik oenthoofd ols voorbeeld.
In 1574 is de Bloedroad ofgeschaft deur Alva zyn ipvolger Luis de Requesens y Zúñiga.
2 (getal)
Twêe is 't cyfer 2, e natuurlik getal achter een en voorn drie. 't Es ôok 't êeste priemgetal, en e Fibonacci-getal.
Kuurne-Brussel-Kuurne
Kuurne-Brussel-Kuurne es en Belgische koerse. 't Es en typische West-Vlamsche vélokoerse, mêestal in 't êeste weekend van moarte en doardeure soms ne kêe afgelast deur de snêeuw. Ze volt in 't openiengsweekend van de Vlamsche vélokoersen, den dag achter 'n Omloop Het Nieuwsblad, en is doardeure een sôorte revanchekoerse voe wie dat er d'êeste afsproake gemist eit.
Meli (bedryf)
thumb| Apirama, Meli Park Meli is e Vlamsche fabrikant van zêem. Meli is ipgericht in 1935 deur Alberic Joseph Florizoone. Buutn allêne zêem, zyn ze loater ook andre productn met zêem goan moakn, lik choco met zêem in en pennepisse. De Meli was ôok e pretpark van under in De Panne, Adinkerke. Êest was da gericht ip 't verkoopn van de zêem, moa da's loater toet e hêel pretpark uutgegroeid. In de joaren 90 gerocht et oltnd moa minder populair, en in 1999 èn ze 't ton an Studio 100 verkocht, en is 't Plopsaland gewordn.
Rond de êeuwwisselienge kreeg Meli ne nieuwn élan en kwoamn ze in Veurne het grôotste zêemafvulbedryf in België. Sedertdien koomn ze geregeld in de gazette me goe nieuws: uutbreidiengen, groene energie en zunnepanêeln, nieuwe logo's, ...
Bouwkundig erfgoed in Koanegem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Koanegem:
Ciampino
Ciampino es en Italioansche stad en gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri vuuftien kilomèiters van't center van Rome. Tout 1974 ôordigde Ciampino by Marino, mo wierd derachter en aparte gemêente. In 2004 èit Ciampino ôok stadrechtn gekreegn deur e preziedentiël besluut en sedertdien es 't officiël gekend lik Città di Ciampino. thumb|left|320px|Zicht ip Ciampino (mè oloundern 't stoasje)
Liggienge
Ciampino grenst an de gemêentn Grottaferrata, Marino en an 't stad Rome zelve. De gemêente èit vuuf wykn en gehuchtn (frazioni): Acqua Sotterra, Casabianca, Mola Cavona, Pantanelle en Valle Copella. In tydde van de Romein'n lag Ciampino dichte by de Via Appia (de heirboane die liep van Rome noa 't zuudn tout in Brindisi). thumb|200px|left|'t Vliegpling Rome-Ciampino vanuut de lucht geziene (lienks van de landingsboane ligt Ciampino zelve, reks 't luchtoavngebouw)
Vliegpling
Ciampino es surtout gekend deur de byligg'nde luchtoavn Rome-Ciampino (Aeroporto di Roma Ciampino "G. B. Pastine"). De landiengsboane dervan ligt ip't groundgebied van Ciampino zelve, bist da 't luchtoavngebouw eigntlyk in Rome ligt (mêer bepoald in stadszone XX Aeroporto di Ciampino). 't Vliegveld wierd g'oopnd in 1916 en wos tout 1960 't belangrykste vliegpling van Rome. Derachter wierd 't vliegpling van Fiumicino grôoter en vloogn der doa mêer vliegers. De latste joarn es de luchtoavn Rome-Ciampino wel were mêer volk an't antrekkn of derveurn mè da verschilligte goekôope vliegbedryvn lyk Ryanair en Wizz Air ier ip vliegn in plekke van ip Fiumicino. Nu vliegt er joarlyks apeupri vuuf miljoen man ip Ciampino.
Jules Destrooper (merk)
thumb|right|Fabrieke van Destrooper in 't centrum van Lo Jules Destrooper es een merk van koeksjes en de noame va de fabrieke die die koeksjes makt. De fabrieke stoat in Lo-Rênienge. In feite makt Jules Destrooper veel verschillende koeksjes:
Geschiedenisse
In de 19de êeuwe gaf Jules Destrooper, è bakker en andeloare, voe cadeau koekn mee voe ze klantn. Die adn zukkn succes datn ze up grôte schoale begon/ste te produceern en een fabrieke begon/ste in 1886. Vanaf 1956, toen datn derde generoatie Destroopers troer in andn pakte (Jean en Hubert Destrooper), begostn ze under productn ut te breid'n deur andre koekn over te koopn. Zé vele succes, bevoorbeeld tkeuningsuus en in Amerika.
3 (getal)
Getalsymboliek
Drie es een belangryk getal in 't Christndom: d'eilige drievuldigheid es een centroal begrip in 't gelôof.
Jules Fonteyne
thumb|Jules Fonteyne by de perse woamei da 't 'n zyn etsn ofdrukte, round 1955 (foto André Ryckaert) Jules Fonteyne (Brugge, 22 juli 1878 - 11 ogustus 1964) was e Vlamse schilderoare, tekenoare, etsre, boekillustrateur en docent kunstonderwys.
1991
1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 - 1994 't Joar 1991 is 't 91e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Muziek
Hits:
Kathedroale
thumb|De [[Sint-Salvatorkathedroale in Brugge]] thumb|De Sint-Moartnskathedroale van Yper E kathedroale is by de katholiekn de kerke woa da ne bisschop zetelt. Dat is dus d'hoofdkerke van e bisdom.
1939
1936 - 1937 - 1938 - 1939 - 1940 - 1941 - 1942 't Joar 1939 is 't 39e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Dieric Bouts
thumb|Het laatste avondmaal. Middnpanêel van ’t altoarstik. ([[Sinte-Pieterskerke (Leuven)|Sinte-Pieterskerke, Leuven)]] thumb|Martelienge van den Hillign Hippolytus. (Sint–Salvaterskathedroale, [[Brugge)]] Dieric Bouts (of Dirk Bouts, ca. 1410 - 6 meie 1475) was e kunstschilder van de twiddn elt van de 15e êeuwe uut de schole van de Vlamsche Primitievn.
Zyn leevn
Je was à-peu-près dertig joar oud ot ’n in Leuven belandde. Leuven was ton deur zyn universiteit ’t intellectueel center van de Nederlandn en da trok hem an. J’haad ol ’n ende contact mè Rogier van der Weyden en zyn vroeg werk is enorm deur hem beïnvloed.
In 1448 trouwdegt ie mè Catharina van der Brugghen en z’haan twi zeuns en twi dochters. De zeuns woarn ook kunstschilders en de dochters giengn in ’t klooster. Je weundeg in e grôot huus van stêen in de minderbroedersstroate.
In 1473 stierf zyn vrouwe. ’t Joar der achter ist ’n hertrouwd met Elisabeth van Voshem. Deur twi kis te trouwn met e ryke, wast 'n styf welgesteld. Doadeure most 'n nie ollêne schildern uut nôodzoak en kost 'n hem vele bezig houdn mè de techniekn en d’inhoudelikke ofwerkienge van zyn schilderyen.
Deurdat 'n goed ingeburgerd gerakte in de Leuvense intellectuele weireld kost 'n veel hulpe en advies krygn. By ’t schildern van de Gerechtigheid van keizer Otto gaf den augustyner theoloog Jan van Haeght hem zyn advies. En vo d’uutwerkienge van ‘t Laatste avondmaal kreegt ’n hulpe van twi theoloogn van den universiteit. J’haad ook contactn mè ridders en mè den professor en pleboan van Sinte-Pieters, die belangstellinge haad vo theologie, medicynn, astronomie en mathematica. Je bezat ook ’n uutgebreide bibliotheke.
J’ha zyn zeuns Dirk en Albrecht ook lêern schildern. Ip ’t ende van zyn leevn, ot ’n styf ziek was, hen ze zyn schildersgerief gekreegn en hèt 'n under verantwoordelik gesteld vo d'ofwerkienge van zyn werkn die nie voltooid woarn.
Je stierf in 1475 en j'is begroavn in de minderbroederskerke nie verre van zyn huus.
Zyn werk
Dieric Bouts komt chronologisch tusschn Petrus Christus en Hugo van der Goes.
’t Realisme en de monumentaliteit van de Vlamsche kunst woarn hem eign. Je liet hem inspireern deur Jan van Eyck en Rogier van der Weyden, mo je voegde der zyn eign creativiteit en visie, deur zyn interessante contactn, an toe.
Toch stound 'n verre van de nuchter-verstandelikke gêest van van Eyck en van ’t dramoatische van van der Weyden. Ingekêerdheid en e sfeer van stilte kenmerkn zyn werk. Je was surtout goed in taferêeln mè personages. Deur hem is Leuven belangryk gewordn in de geschiedenisse van de Vlamsche primitievn.
Zyn bekendste werkn zyn Het Laatste avondmaal en de Martelienge van den Hillign Erasmus, Sinte-Pieterskerke (Leuven) en de Gerechtigheid van keizer Otto, gemakt vo 't stadhuus in Leuven. 't Werk bestoat uut drie taferêeln: Het laatste ordeel, de vuurproef en de onthoofding. ’t  Laatste Oordeel  is te zien in de Musée Des Beaux - Arts in Rysel en de Vuurproef en d’ Onthoofding in de Keuninklikke Musea vo Schone Kunstn van België in Brussel.
Zyn latste werk: de Martelienge van Hippolytus, ca. 1470–1475 (Sint–Salvaterskathedroale Brugge), en d’Onthoofding woarn nie voltooid.
Broabants
Ounder Broabants verstoan me de mêeste variantn van 't Nederlands die gesproken weirn in d' Hollandsche provinsje Noord-Broabant en de Vlamsche provinsjes Antwerpn en Vlams-Broabant. Vodder volln, brêed gedefinieerd, ôok et Zuud-Gelders en de dialectn van nôordelik Hollands Limburg en et land van Hulst en westelik Belgisch Limburg ounder et Broabants. In 't nôordwestn van Nôord-Broabant (Willemstad) weird een Hollands dialect gesprookn, binst dat de dialectn van de dorpn Budel, Maarheeze en Soerendonk in essentie variantn zyn van 't Limburgs.
Et Brabants is tegôare med et Hollands den belangrykste groep Nederlandsche hôofddialectn. In 't begun van heur geschiedenisse oundergienk de standôardtoale ênigte Broabantsch' invloedn.
't Gebruuk van "gij" en -ke
Een belangryk kenmerk van 't Broabants is et persôonlik vôornoamwoord gij, dad in 't Hollands jij en in het Limburgs de, doe, dich en diech noemd. Typisch is ôok de vormienge van verklêenwoordn med et suffix -(e)(s)ke en de typische subjectsverdubbelienge achter gij meh mêestol -d/-t (regelmôatigen uutgank by werkwoordn vôor'n twidde persôon) + -e gij, wad ôok de regel is in Ôost-Vloandern. Werkwoordn die styf dikkels gebruukt zyn, hein hier dikkels ne g'assimileerde vorme, lik byvôorbild "hedde gij" (hè je gy), de regelmôatige stamklankverkortienge buutn beschouwienge gelôatn.
Den ounderwerpsvorme en possessieve vorme van gij is ou(w) (uut u(w)) tegôare meh (historische) verkortiengn dôarvan lik "oe(w)" en "a(w)".
Woordgeslachten
Olsan Mannelik - Vrouwelik/Mêervoud - Ounzydig:
Adolf Juliaan Duclos
thumb| Adolf Duclos Adolf Juliaan Duclos (Brugge, 31 ogustus 1841 - Brugge, 6 moarte 1925) wa ne Vlamsche paster, historicus en schryver.
Radio 2
Radio 2 is e Vlamse radiozender van de VRT. Et is de meest belusterde zender va Vlaandern. Radio 2 organiseert assan in ogustus de Radio 2 zomerhit in Westende. Radio 2 bringt muziek voo olleman, et typische an de zender es da't ie 's nuchtnds, 's noens en 's oavonds ountkoppeld weirdt per provincie:
Programma's
Een poar van de bekenste Radio 2 programma's zyn en woarn: De Pre Historie, Top 30, Funiculi Funicula, Vragen Staat Vrij, Het Schurend Scharniertje, 't Koekoeksnest, ....
Frequenties
In West-Vloandern keun je Radio 2 beluustern ip 100.1Mhz.
1990
1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 - 1992 - 1993 't Joar 1990 is 't 90e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Muziek
Nummer 1-hits in de BRT Top 30:
Stroalvinnign
Stroalvinnign (Actinopterygii) zyn visn die azo genoemd wordn omdan z' e sôorte stroaln èn zitn in under vinn. Da zyn bêen- of hôornachtige structeurn die 't vel oendersteunn. De stroalvinnign zyn in antal de dominante klasse van de gewerveldn, mè weireldwyd bykan 30.000 sôortn. Ze leevn zowel in zout of in zoet woater, van de diepzêe toet in de bergbeekn.
De stroalvinnign worden oenderverdêeld in de volgnde ordes:
1245
Gestorvn
XIII amžiaus 5-as dešimtmetis
6 november
6 november is den 310stn dag van 't joar (311stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 55 doagn toet 't ende van 't joar.
Medici
thumb| Het woapn van De' Medici
Het geslacht De' Medici (of Dei Medici) was en machtige en invloedryke familie, die in Firenze ols grondleggers van 't internationoale bankweezn binst de 15e êeuwe ip 't gebied van kunste een tôonaangeevnde rolle speeldigen.
De leedn van de familie Medici oan invloed op de kunst en de architectuur surtout in Firenze. Z'oan onder andere het Palazzo Pitti met de Boboli-hoovn. Ze begostigen ôok 't Uffizi museum.
Giambuomo de’ Medici zou de groundlegger van de Medici-dynastie gewist zyn. J’is geboorn in 1150. Zyn noame stoat ip ’n inscriptie in de kerke van Assunta in San Pietro a Sieve in ’t Mugellodal, ênigte kilometers van Firenze.
Zyn zeune Chiarissimo zaat in 1201 in de road van Firenze en je was doar ôok ingeschreevn by de wulleweversgilde. Ol de bekende de’ Medici stammn van hem of. In de loop van de volgnde êeuwn splitstn de Medici under in verschillige takkn. Z'evolueerdn van geweune commercantn in de 12ste êeuwe no machtige bankiers in ’t begun van de Renaissance.
Zyn oudste zeune Cosimo il Vecchio (1389-1464) zette de Cafaggiolo-tak vôort. Je was den êestn van de polletieke Medici-dynastie, de facto regeerders van Firenze.
Zyn twidde zeune was Lorenzo il Vecchio (1395-1440). Ie stichtte de Popolani-tak.
De Cafaggiolo-tak stierf uut ip ‘t ende van de 16ste êeuwe en de Popolani-tak in de 18ste êeuwe.
De Medici-stamboom
thumb|600px|left| Lienks de Cafaggiolo- tak, reks de Popolani-tak
4 (getal)
Viere is 't cyfer 4, e natuurlik getal achter drie en voorn vuve.
Viere es het twidde cyfer woarvan da de vierkantswortel ipnieuw een natuurlik cyfer geeft, of 4 = 2 x 2. Veel geometrische vormn ein 4 zydn: de zogenoamde vieroekn.
6 meie
6 meie is den 126stn dag van 't joar (127stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 239 doagn toet 't ende van 't joar.
Woaterstof
Woaterstof (H) es een scheikundig element van 't type alkalimetoal. Da wil ounder andere zeggn dat y em lienks in de tabelle van Mendeljev stoat.
De noame komt van 't Latynse Hydrogenium.
Woaterstof is eigentlik gin juste noame want ip koamertemperateure en normoaln druk is 't y eigentlik oltyd e gaze. miniatuur|Hydrogen Spectrum Test Woaterstof is ne kleurloos niet-metoal.
Losse atoomn woaterstof kommn eigentlik nie vry vôorn; moa vanaf de twientigstn eeuw is 't er veel ounderzoek gedoan noar atomair woaterstof. Losse atoomn woaterstof goan vree gemakkelik reageern en goan under bindn mei andere atoomn woaterstof, en azo goan zyder woaterstofgaze vormn (H2). Et oungeloaden woaterstofatoom is e radicaal.
Et woaterstofion komt in de chemie en biochemie vele voorn in de vorm van H+ (ofte e proton) of H- (ofte e hydroniumion), die belangryk is in reductiereacties in organische systeemn en o.a. voornkomt by et gebruuk van Nicotinamidedinucleotide (NADH).
Cavia
Cavia is e geslacht van Zuyd-Amerikoansche knoagbeestn uyt de familie van de Cavia-achtign (Caviidae). De bekendste soorte is de Spoansche ratte (Cavia porcellus).
Soortn
]]
Eist
Heist (uutsproake Eist) is een dêelgemêente van Knokke-Heist an de Vlamsche kust en ligt tusschn Zêebrugge en Knokke. 't Bestoat in feite uut drie badplatsn: Heist zelve, Duunbergen en een dêel van 't Albertstrange. Heist teldege 4.750 inweuners vo de fusie van gemêentn in 1965.
Geschiedenisse
D'êeste noame van Heist was Koudekerke (Koudakerka in 1221, van 't Germoansche kalda=koud en kérika=kerke). De nederzettienge Koudekerke ountstound achter den Evendyk, die in 't verlengde van de Blanknbergsche dyk wierd gebouwd achter zwoare overstromiengn. In 1188 wast er al sproake van een kapelle die ofhieng van de parochie Lissewege. D'oudste vermeldienge van Koudekerke als zelfstandige parochie dateert uut 1221. Round dien tyd ountstound een visschersdorp die ofhieng van Koudekerke in de dunen en schorren ten nôordn van den dyk. Êest wierd 't Noorddorp genoemd, ton Heys en loater Heyst.
In de negentienste êeuwe was Heist vele grotter. Zêebrugge was e dêel van Heist, juste lik Duunbergen. Zêebrugge is oungeveer ounderd joar geleen an Brugge gegeevn.
De touristische periode van Heist begost in 1860 en d'r kwam ton een êeste hotel: Hotel du Phare. D'r was een terrasse in out, want de zêedyk bestound nog nie. Dat is de reden woarom dat de beweuners van Heist tout in 't begun van de 20e êeuwe de zêedyk de plancher (planknvloer) noemdegen.
Achter de twidde weireldoorloge veranderde 't uutzicht van Heist. De spôorweg wierd verleid noa 't zuudn en in 1951 kwamt er een nieuwe stoatie en weunwyk.
Tou in de joarn tsjeventig kwam 't zêewoater by ôog ty tou an d'n dyk. Met de werkn in Zêebrugge ist er vele zand ip 't strange van Heist gespootn gewist. Sedertdien ist er deur de werkienge van ôog en lêeg ty nog vele zand bygekommn. 't Woater komt ol lange nie mi tou an den dyk. Heist et e vrêe brêed strange. Ip d'n dyk zyn sedert de joarn tsjeventig bykan al d'oude uuzn (vele Belle Epoque me bel-étage) ofgebrookn en vervangn deur appartementn. An den dyk van Zêebrugge ist er vrêe vele zand by malkoar gewoaid. Zovele zelfs dat er e spontoane dunevormink is gekommn. 't Is sedert kort nateurreservoat.
Patrick Sercu
thumb|Patrick Sercu beisn de Zesdoagsje van Gent van 2008Patrick Sercu (Roeseloare, 27 juni 1944) is e West-Vlamse coureur, in 't bezounder op de piste.
Wuk da Eddy Merckx wos voe de koers, wos Patrick Sercu voe de piste: de bestn. In hêel ze carrière e Sercu 88 zesdoagses ewonn. Moa de overwinninge met 't mêeste prestige wos toch op de Olympische Speeln: in 1964 in Tokio woun Sercu goud op de kilometer mè vliegende start. Op de weireldkampioenschappn op de piste woun Sercu loater nog twêe keirs goud en twêe keirs zilver.
Oek in de geweune koers wos Patrick Sercu e straffn. In 't hêel wont-ie zes etappn in de Tour de France. In 1974 woun Sercu zelfs de groenn boai van 't puntnklassement.
Sercu is nu nog ossa by de koers betrokkn: en organiseert de Zesdoagse va Hasselt en Gent.
Jeugd
Sercu zyn voader Albert wos vroegerder zelve e goein coureur (oundermêer 'n twiddn up 't weireldkampioenschap van 1947 in Reims en winnoare van 'n Omloop 't Volk en Dwars door België in 't zeste joar), mo ne verplichte zyn zeune nie voun te koersn. Patrick wos êest foetbollist byn Yzegem en 't wos at 'n vêertiene wos dat 'n voun 'n êeste kêe zei dat 'n wulde koersn. E muchte van zyn voader, mor ollêne at 'n uutschidde me foetbolln, etwot dat 'n ol zêre dei.
E rêde zyn êestn koers up 20 juli 1959 in Tourout en n' endigde 'n dertienstn. In zyn twiddn koers in Ardôoie wos 'n mei met en groeptje van 7, mor achter dat 'n e drienkepulle up zyn hoofd had ekreegn, rêed 'n in 'n dyk en ezo wos 'n an de mete 'n 7stn. In zyn êeste joar kust 'n oek twi kirs winn, in Vloamertienge en in Oeselgem.
thumb|left|Trikot van Patrick Sercu, van d'Olympische Speeln in Tokyo, in 't [[Nationaal Wielermuseum|Nationoal Wielermuseum in Roeseloare.]] Sercu is weireldkampioen ewist en Olympisch Kampioen, mo voun zyn voader en zyn vastn verzorger, Maurice De Tavernier, is zyn overwinnienge in Gent-Wevelgem voun liefhebbers in '64 de schoanste uut zyn carrière ewist. 't Joar dervôorn had 'n ol ezeid dat 'n Gent-Wevelgem gienke winn, woarup da ze voader vroeg of dat 'n wel wiste wuk dat 'n zei: "'n Rôon, 'n Zwortn én 'n Kemmelberg, wit je wel wuk at dat is?". "Vaneigens dadde", zei ze zeune. 't Liep aars, want Patrick miste 'n juustn vlucht en wos mo 'n zeevnstn. E wos er nie goed van en ne gienk en ne moeste 't joarn winn. E zaat in dienn tyde in 't leger en ne wos ekazerneerd in 't Klêen Kastêeltje in Brussel, mo ne muchte geregeld weg voun te enterneern. 'n Dunderdag vôorn Gent-Wevelgem van '64 had 'n ofesprookn met Maurice voun van Brussel no de Sterre in Gent te ryen en toune bachtn 'n brommer oul Kortryk, Mêende, Yper en Roeseloare nor Yzegem te ryen. 't Wos dienn dag juuste slagwoater an 't reenn en voader Sercu zei an De Tavernier dat 'n nie moeste anzettn no Gent, want da Patrick in zuk e were egliek nie gienk aanzettn. Maurice rêed egliek no Gent en Patrick wos doar inderdoad en ze rêedn lik of dan ze ofesprookn haddn, 'n ofstand van Gent-Wevelgem. De zundag derup wos 't zoverre: Gent-Wevelgem en ne dei wuk dat 'n 't joar dervôorn ezeid hadde. E won me 30 secondn vôorn up 't peletong, woa dan favorietn lik Eddy Merckx nog meireedn.
Up de weireldkampioenschappn up de piste (snelheid) rêed 'n 'n êeste kêe mei in 1961 in Zürich, byn de liefhebbers. E wos 'n twiddn endigd up 't Belgisch Kampioenschap up de piste van Rocourt en ne muchte meidoen. 't Wos gin succes, want zowel in d'êeste rounde en d'herkansiengn wos 'n 'n latstn. E zaag het in 't hêle nie mi zittn, mo ze voader zei: "Ort e kir hier joungn, je got nog zukke diengn teegn kommn, mor iedere ki dat de BWB je selecteert, moej gie meidoen en je beste doen. Je moe lêern uut 't gêne die vadoage gebeurd is." 't Joar derup wos 'n Belgisch kampioen en mucht 'n were meidoen (nu in Milaan) en ne verlôor were in d'êeste rounde en rochte in de achtste finalles deur d'herkansiengn. Doarin moest 'n teegn de zilvern medoalie van 't joar dervôorn, 'n Italioander Beghetto en ne verlôor, mo 'n hadde wel evoeld dat er mêer in zaat.
In 1963 wos 't weireldkampioenschap in Rocourt en 't wos dudelik da Patrick en aarn coureur wos: zidder, beter en surtour zekerder van zyn eign. D'êeste rounde won 'n me ze vienger in zyn neuzegoatn en zyn achtste finalle, teegn Damiano en Van der Touw, wos nie vele lastiger. De kwartfinalles moest 'n ryen teegn Turrini, toune êen van de grôte beloftn van d'Italioander ('n dienn gienk zelve nog 3 kirs up 't podium stoan byn de profs). 't Wos oek gin probleem, want en hadde oek mo 2 reeksn nôdig. In d'hoolve finalles moest 'n teegn 'n Fransman Trentin, mo 'n dienn wos te zeker van zyn eign en wos nie enoeg econcentreerd, woadeure da Sercu simpel won. E muchte nu in de finalle teegn 'n Italioander Bianchetto, die de twi joarn dervôorn ewonn hadde. Iederêen wos up de zilvn en 'n vastn mechanicien van de Belgischn ploeg, Germain Mertens wos zest nie mi zeker hoevele druk dat er in de bandn moeste. "Lik gewunte", wos er ezeid.
In d'êeste reekse rêde Bianchetto up kop en in de latste rounde trachtte Sercu van nem oul boovn te passeern. 'n Italioander gienk van zyn lyne, Sercu moeste vertroagn en ezo verlôor 'n. 't Gienk e klacht no de jury en Bianchetto wos edeklasseerd, woadeure da Sercu d'êeste reekse won. De twidde reekse wos voun 'n Italioander, die uut 't wiel van Sercu kuste kommn en simpel won. In 'n mêester beguste Bianchetto up kop, mo Sercu kuste nem remonteern in 'n lastn droai. E wos weireldkampioen byn de liefhebbers.
't Joar derup woarn de weireldkampioenschappn in Parys, mo doa rocht 'n nie deur d'hoolve finalles teegn 'n Fransman Morelon. D'êeste reekse verlôor 'n en in de twidde wos 'n edeklasseerd, ounterecht. E wos doa hêlegans nie mei 't akkôord en ne wulde gin snelheid mi ryen. 't Zeste joar woarn 't oek d'Olympische Speeln in Tokyo, mor in de snelheid wos 't gin vettn. Zounder ol te vele goeste wos 'n eklopt in de kwartfinalles deur 'n Italioander Pettenella. Niemand had epeisd dat 'n in de kilomeiter me vliegnde start etwot gienke doen, mor e klopte doarin dienn zestn Italioander en wos Olympisch Kampioen. 't Joar derup kwaam 'n prof en wos 'n ol rechtet 'n twiddn up 't weireldkampioenschap in San Sebastian, achter Beghetto. ie eet wok 'n kleindochtr en ze noemt camille sercu
West-Vlamsche basketploegn
In West-Vloandern zyn der verschillige basketploegn die in nationale, landelyke en provinciale competiesje speeln.
1531
1528 - 1529 - 1530 - 1531 - 1532 - 1533 - 1534 't Joar 1531 is 't 31e joar in de 16e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|[[Maria van Hongareye in 1531]]
Betty
Betty Owczarek of kortweg Betty (22 meie 1976, Iengelmunstr) is e Belgische mediafigure. Ze werd bekend deur eur deelnoame an Big Brother en probeerde loater als zangeresse succes te krygen.
Betty begoste eur carrière als pronte bêenouwersvrouwe in Iengelmunstre. Ze probeerde eut eur meute te ountsnappn deure mee te doen an Big Brother. Ze wos de mêest ipgemerkte dêelneemster an de êeste Vlamschen Big Brother, en programma ip Kanaal 2 in 2000 woarin dat minsn en poar moanden moetn soamenleevn ounder het constante ôge van de camera. Betty, een tot ton ounbekend persôontje, werd vôorol ipgemerkt voer eur dubbelzinnige erotisch-getinte ipmerkiengn. Een vôorbeeld doavan was piekern, wa da voo zelfbevredigen stound. Een ander kenmerk wos eur voor sommigen irritante lach, die deur sommigen als gehinnik werd beschouwd. Loater ei ze beweird dat eur semi-naief gedoe een bewuste strategie wos.
Brigand (koas)
Brigand is e typische streekkoas uut de Westoek die gemakt wordt in de koasfabrieke van Môoslee. 't Is e pittige koas die zes weekn ambachtelik gerypt wordt.
't Is e rounde koas van 4,5 kg met een oranje kaste en een vetgehalte van 28%. De koas wordt best bewoard in de frigo of ip e koele, droge plekke.
Loater ist er e bier gebrouwn, die noa de Brigands vernoemd is en azo is ook de koas ountstoan.
Brigandkoas smakt 't best by e glas bier, moar ook ip e stute en in gerechtn.
Gwyde van Dampierre
Gwyde van Dampierre (ca. 1226 - Compiègne, 7 moarte 1305), van 't Huus Dampierre, was de twidde zeune van Willem II van Dampierre en Margaretha van Constantinopel. Je was groaf van Vloandern binst de Guldnspoornslag (11 juli 1302), en ook markgroaf van Noamn van 1263 tout 1298.
Zyn jounge joarn
Zyn moeder volgdeg heur zuster Johanna ip in 1244. Van da moment begost de Vlams-Henegouwsche successieoorloge vo 't erfrecht tusschn de Dampierres, de zeuns van Margaretha heur twidde vint, en de Avesnes, de zeuns van heur êeste vint.
De Frãnsche keunienk Louis IX kwam tusschn en je besliste in 1246 dat Henegouwn noa 't Huus Avesnes most goan en Vloandern noa 't Huus Dampierre. Margaretha trok partye vo de Dampierres en ze miek den oudstn, Willem III van Dampierre, tegoare met heur co-groaf van Vloandern. Achter da Willem in 1251 gestorvn was van de kwetseurn van e steekspel, binst e tornôoi in Trazegnies, kwam Gwyde in zyn plekke.
Zyn halfbroere, Jan van Avesnes, blêef hem verzettn teegn zyn moeder. Je sloot e boundgenôotschap mè Willem II van Holland teegn Vloandern en je trouwde mè Willem zyn zuster Aleid van Holland. Willem II van Holland was van 1254 tout 1256 ook keunienk van 't Hillig Rôoms Ryk.
Gisela van Bourgondië
Gisela van Bourgondië (1075 - meie 1135) was e dochter van Willem I van Bourgondië en Stephania van Longwy-Metz. In 1090 trouwde ze met Humbert II van Savoye. Under jounges woarn: Heur twidde vint was Reinier I van Monferrato. Under jounges woarn:
Gwyde van Dampierre
Zyn jounge joarn
In 1253 mislukte de Vlamschn invoasje in Zêeland. 't Vlams leger wierd versleegn in de Slag by Westkapelle ip Walcheren, en Gwyde en zyn broere, Jan van Dampierre, wierdn gevangn zet. Gwyde was gekwetst an zyn twi bêenn en je spakte vo de reste van zyn leevn. Jan was een ooge kwyt.
Vrouwn en jounges
Gwyde trouwde in 1246 mè Mathilde van Béthune, die Béthune, Dendermonde, Richebourg en Warneton erfde van heur voader Robert VII van Béthune.
Under jounges:
Zyn loater leevn
Louis IX zette den achtste kruustocht in gank. Je stak in 1270 over van Sicilië nor Afrika voe Tunis an te valln. Gwyde was mee gegoan, mo Louis stierf doar al e moand loater. Zyn broere Charles I van Anjou pakte doa 't bevel over. In Vrankryk wierd Louis ipgevolgd deur zyn zeune Philippe III, mo 't was mor in 1285, o zyn klêenzeune Philippe IV ip den trôon kwam, da d'echte miserie tusschn Vloandern en Vrankryk begost.
Der kwoamn in dien tyd ook mêer en mêer verschilln en spanniengn tusschn 't patricioat en 't proletarioat, de lelioarts en de klauwoarts genoemd.
Gwyde probeerde zo vele meugelik de grôote Vlamsche steedn lik Brugge, Yper, Gent, Doornik, Sint-Omoars en Dowoai ounder controle te krygn, mo da leidde tout verzet. In 1280 kwoamn der grôte volksipstandn tusschn d'ambachtn en de patriciërs, in Yper de Kokerulle genoemd en in Brugge de Grôte Moerlemoaie.
De Vlamsche steedn woarn ofhankelik van Iengeland voe d'anvoer van under wulle, en ze voundn da de Frãnsche keunienk hem nie moste moein met under zoakn.
Vrankryk was al van in 1294 in oorloge met Iengeland. Gwyde trok partye vor Iengeland en van 1296 wast 'n in oopnlikke vyandschap mè zyn lêenheere.
De 7ste januoari 1297 kwoamn Gwyde en Edward I van Iengeland tegoare in 't kastêel van Wyndoale voe te klappn. Twi doagn loater liet Gwyde weetn dat 'n Philippe IV nie mèr anveirde als suzerein. De Frãnsche keunienk reageerde deur e leger no Vloandern te zendn. De 20stn ogustus wierd er in Bulskamp by Veurne slag geleverd, woaby dan de Vloamiengn verloorn en hêel 't westelik stik van Vloandern wierd bezet deur de Frãnsche, die in 1298 were vrede slootn met Iengeland. De klauwoarts, d'ambachtsgildn, trokkn partye voe Gwyde en de Frãnsche krêegn de steun van 't stedelik patricioat, de lelioarts.
Salam
Salam (Arabisch: سلام salam) is en Arabisch wôord die letterlik vrede wult zeggn, mo dan ze ouk gebruukn voun makoar te begroetn. Da gebeurt in Arabische lann, mor ouk in lann woa dat 'n Islam belangryk is.
5 (getal)
Vuve of veuve is 't cyfer 5, e natuurlik getal achter viere en voorn zesse.
1537
1534 - 1535 - 1536 - 1537 - 1538 - 1539 - 1540 't Joar 1537 is 't 37e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gwyde van Dampierre
Zyn loater leevn
In 1298 stound Gwyde 't groafschap Noamn of an zyn zeune Jan I, en in 1299 wast 'n zodoanig verzwakt deur al de miserie en den ouderdom, dat 'n in november de regerienge van 't groafschap Vloandern overdroeg an zyn oudste zeune Robrecht van Béthune.
Salam
't Gebeurt ouk dat er 'salaam' eschreevn is omdat dadde dichter byn de juuste uutsproake ligt. E langern variant is assalamoe `alaykum (ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ), woarup daj 't antwôord wa`alaykum assalam ku geevn. Vodder is As-Salam êen van de 99 Schône Noamn van Allah.
Gwyde van Dampierre
Zyn loater leevn
In 1300 wierdn Gwyde en zyn twi oudste zeuns gevangn gezet, Gwyde in 't kastêel van Compiègne, Robrecht van Béthune in Chinon en Willem van Crèvecoeur in Issoudun.
Salam
De Hebreeuwsche versche is sjalom en in Israël gebruukn ze dadde voun 't zeste lik salaam in Arabische lann.
Gwyde van Dampierre
Zyn loater leevn
Vloandern wierd g'annexeerd en miek nu dêel uut van 't Frãns krôondomein. Philippe IV benoemde Jacques de Châtillon tout landvoogd en je liet al de lêeuwn ip de voandels en woapnschildn vervangn deur lelies.
Pieter de Coninck kost de klauwoarts ipmoakn vor under mêester te moakn van 't stadsbesteur. Mo Jacques de Châtillon krêeg hulpe van zyn broere, de groaf van Saint-Pol, en algouwe kostn ze met e leger den ipstand ounderdrukkn.
In meie 1302 wierd er gereageerd mè de Brugse Mettn, en den 11ste juli 1302 versloegn ze 't Frãns leger by Kortryk in de Guldnspoornslag. De klêenzeune van Gwyde van Dampierre, Willem van Gulik, zeune van zyn dochter Maria van Dampierre, speeldeg e grôote rolle in de Guldnspoornslag.
Gwyde van Dampierre stierf in e kerker in Compiègne en j'is begroavn in d'abdye van Flines. Je was 79 joar oud. Zyn zeune Robrecht volgdeg hem ip in Vloandern.
Huus Luxemburg
thumb|'t Hillig Rôoms Ryk (1273-1378) Gebiedn van 't [[Huus Habsburg (oranje) Gebiedn van 't Huus Luxemburg (purper) Gebiedn van 't Huus Wittelsbach (groen)]] 't Huus Luxemburg was e Luxemburgs oadellik geslacht en e keuniengsdynastie, die van 1308 regeerde over 't Hillig Rôoms Ryk.
D’ heerschappye van de Luxemburgers wierd twi kêers ounderbrookn deur de Wittelsbachs. Met den dôod van keizer Sigismund stierft de dynastie uut en ze wierdn ipgevolgd deur de Habsburgers.
De dynastie stamdeg of van een tak van 't Huus Limburg, ook 't Huus Luxemburg-Limburg genoemd.
Geschiedenisse
Den êeste groaf van Luxemburg was Siegried I (963-998).
Deurda Konrad II (1106-1136) stierf zounder jounges, gieng zyn groafschap no zyn tante Ermesinde I, die getrouwd was mè Godfried van Noamn. Doadeure was d'oudste Luxemburgsche dynastie uutgestorvn en begost de dynastie: Luxemburg-Noamn.
Gravinne Ermesinde II van Noamn en Luxemburg (1186-1247), dochter van Hendrik IV van Luxemburg, trouwde in 1214 met hertog Walram III van Limburg. Met hem begost de dynasty: Luxemburg-Limburg.
Hendrik VII was den êeste Rôoms-Duutsche keunienk en keizer van 't Huus Luxemburg.
Zyn zeune, Jan van Luxemburg, trouwde met Elisabeth I van Boheemn, dochter van Wenceslaus II van Boheemn. In 1310 wierd Jan gekrôond tout keunienk van Boheemn. Zyn zeune, Karel IV volgdeg hem ip in Boheemn en kwam ook keizer van 't Hillig Rôoms Ryk. Karel wierd in 1353 in 't groafschap Luxemburg ipgevolgd deur zyn broere Wenceslaus I van Luxemburg, die den êestn hertog van Luxemburg kwam.
Huus Luxemburg-Limburg
De Groavn:
Hertogdom Luxemburg
In 1354 kwam et groafschap Luxemburg een hertogdom. Wenceslaus I was den êestn hertog van Luxemburg
Dirk Wallijn
Dirk Wallijn (Yzegem, 26 februoari 1965) is een ex-bokser die in Gistel wunt.
De bynoame van Wallijn is Sledgehammer. En is op 't ende van zyn carrière Weireldkampioen Zwoargewichtn ewist by de IBU (International Boxing Union).
Erkennienge
Dirk Wallijn krêeg in 2003, tope mi ounder ander Marc Degryse, de West-Vlaamse Sportprijs voe zyn hêle carrière.
27 juni
27 juni is den 178stn dag van 't joar (179stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 187 doagn tout 't ende van 't joar.
Bruunn beir
'n Bruunn beir (Ursus arctos) is e grôte sôorte van beir en d'ênigste sôorte die in Europa leeft. Olhoewel dat 'n ysbeir (Ursus maritimus) de grotste sôorte is, is 'n kodiakbeir, en oundersôorte die up d'eilandn van de Kodiak archipel byn Alaska leeft, grodder. In België hen der vroeger nog brune beirn ezeetn, mo ze zyn ol van in de Middelêeuwn uuteroeid. De grotste populoasjn zyn nu te viendn in Nôord-Aziatisch-Rusland (120 000), in de Verênigde Stoatn (32 500, woavan 30 000 in Alaska) en in Canada (22 000). In 't wilde kunn ze 30 joar oud kommn.
Beschryvienge
thumb|left|Ofdruk van e vôorpôot. Brune beirn zyn grôte olleseters. De mêeste oundersôortn zyn bruun van kleur, mo 't zyn der oek die idder beige zyn. 't Is surtout de bulte boovn nunder schoers woaran dan ze t'herkenn zyn (in Noord-Amerika zyn sommigte zworte beirn oek bruun, mo z'hen nôois zuk e bulte). Ze zien der dikke en vet uut, mo dat is ollêne ezo juuste vôorn nunder wientersloape, an ze da vet nôdig hen voun de wienter t'overleevn. Eigentlik houdn ze gin echte wientersloape, mo ze zyn wel vele miender actief in de wienter omdan ze toune nie enoeg teetn kunn viendn.
1832
1829 - 1830 - 1831 - 1832 - 1833 - 1834 - 1835 't Joar 1832 is 't 32e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Bruunn beir
Beschryvienge
Ze kun zêre loopn, toet 60 ter eure en ze kunn oek goed klemmn. Z'hen grôte, brêe pôotn me grôte klowwers, woamei dan ze oundermêer goed kunn groavn. 't Gewicht van brune beirn ku verschilln van 150 kilo (in gebiedn woa dat er nie ol te vele teetn is, lik Yukon of Spanje) toet bykan 700 kilo (in streekn woa dat er stief vele teetn is, bevôorbeeld an riviern woa dan der zalms upzwemmn, in Rusland en Alaska).
Teetn
thumb|left|Brune beirn die zalms an 't vangn zyn an Brook Falls. Brune beirn zyn olleseters, sommigte populoasjn eetn mo 10% vlêes en dat zyn oek de klinste en lichtste beirn (Yukon en de klêne populoasjn in Europa). Van plantn eetn ze verre olles: ges, beiers, nootn, fruut, bottn, wortels en paddestoeln. Ze zyn oek vele an 't zoekn ounder stêenn en achter de pele van boomn achter wormes, slekkn en fernient. Echte goeie joagers zyn 't nie, mêestol pakkn ze klindere prôoin lik veugels en knoagdiern, in de streekn woa dat dadde meugelik is, trachtn ze oek visschn lik zalms, forelln of boarzn te vangn. In Nôord-Amerika gebeur het oek dan ze up grôte bêestn lik elandn, kariboes, wapiti's en bizongs joagn, mo dat is idder en uutzounderienge. An ze kunn, gon ze oek dôo bêestn upeetn ('t zyn der ezien die stikkn van 't karkas van walvisschn upeetn) en beirn die an de kustn leevn, zoekn oek achter mussels en slekkn.
't Zyn echte plangtrekkers en doamei dan der oek geregeld counflictn zyn tusschn menschn en beir, bevôorbeeld an ze teetn zoekn in de vuulbakkn (in Canada zyn der ol die ollêne mo teetn zoekn up vuulhoopn) of an ze koein, schoapn of gêetn pakkn. In Ôostnryk zyn der ol êentige dôodeschootn sedert an ze were-ekêerd zyn in de joarn 1990, achter dan der êentige schoapn en gêetn vermord woarn.
Vôortplantienge
thumb|right|E wuvetjesbeir me twêe joungn. E koppel beirn bluuft mor êentige weekn per joar tope, de reste van 't joar tjooln ze ollêne round voun teetn te zoekn. De bevruchte eiers dryvn êest e moand of zesse round in de boarmoeder, ze groakn doarachter mo vaste en de joungn zyn acht weekn loater ebôorn. D'eitjes groakn ollêne mo vaste at de moeder enoeg vetreserves het. Ze krygn êen toet vier joungn, ol gebeur het oek wel eki dan der vuve zyn, sommigste moeders zorgn oek voun weezn. An de joungsjes ebôorn zyn, weegn ze mo 450 gram, hen ze nog gin tandn of hoar en kun ze nog nie zien. Z'drienkn toune ollêne mo moedermelk en kommn mo voun 'n êeste kêe buutn up 't ende van 'n uutkom of zest 't begun van de zomer, ze weegn toune tusschn de zeevn en de neegn kilo. De joungn bluuvn 2 toet 4 joar by nunder moeder, woadeure dat 't lange kut deurn vôorn dan populoaschn die achteruutegoan zyn, were groein. Beisn die joarn lêert nunder moeder nunder olles: wuk dan ze moeten eetn, hoe dan ze moetn joagn en woa dan ze kunn sloapn. 't Gebeurt dan de vintjes joungsjes kokkeduunn, oftewel voun de moeder were bremstig te krygn, oftewel geweune voun da jounk up te frettn. De moeders zyn wel vele klinder of de vintjes, mo ze loatn nunder nie doen deur vintjes an ze joungn hen.
Me menschn
E poar duusd joar eleen woarn der vele mêer beirn, mor oundertusschn zyn ze up e masse plekkn uuteroeid, lik in 't grotste stik van de Verênigde Stoatn, in Afrika en in bykan hêel West- en Middn-Europa.
De Romeinn gebruuktn beirn in nunder arena's, oftewel voun ze dôod te doen lik de stier byn 't stierevichtn (venatio), oftewel voun ze me crimineeln te loatn vichtn, de ad bestas.
Mêestol gon beirn probeern voun gin menschn teegn te kommn, mo surtout in Nôord-Amerika zyn der froai vele menschn die vermord zyn deur beirn (2 à 3 per joar), mêestol deur wuvetjes me joungn die verschietn of nunder bedreigd voeln. In Scandinavië zyn der mo 3 gevalln van menschn die ekokkeduund zyn sedert 't joar 1900. Uut nunder eign gon beirn verre nôois menschn anvolln. 't Bestoan olle sôortn van diengn voun beschermienge teegn beirn, lik beirespray (stravve pepperspray die êentige meiters verre ku sputn), bearbangers (e sôorte van fusée die vele leevn makt en woavan dan beirn zoudn verschietn) en geweirn, ol deurt dadde mêestol te lange voun der echt etwot mei te zyn. In olle boeksjes stoat er daj best geweune kut uplettn en ol je teetn in e tunne of e ofgeslootn zak ku steekn, weg van je kamp en best nog uphangn up êentige meiters hogte. Beirn riekn indeliks goed en gon gin nêen zeggn teegn gemakkelik teetn. Beisn e wandelienge is 't best van enoeg leevn te moakn, toune gon beirn nunder nermoal gezien bluuvn verduukn.
Verspreidienge en leefgebied
't Zittn nu nog brune beirn in Nôord-Amerika, Azië en Europa, in 'n tyde zat er oek in Afrika en oundersôorte, 'n atlasbeir. Die sôorte is enoemd no 't Atlasgebergte in Marokko, mo ze woarn verzeker over hêel Nôord-Afrika verspreid. 'n Latstn is verzeker in 1870 ekokkeduund. Europeesche beirn zittn mêestol in busschn, Aziatische en Amerikoansche leevn mêer up oopn stikkn land. De Amerikoansche beirn kommn vors van de Ôost-Aziatische beirn, die up de toendra wundn en die tusschn 100 en 50 000 joar eleen de landbrugge over de Beriengstroate overstaakn.
Europa
In Europa zittn er e klêne 15 000 beirn, surtout in Nôord- en Ôost-Europa. Grôte populoasjn zittn in Scandinavië (4 000), Ôost-Europa, surtout in de Karpoatn in Roemenië (7 000), in de Balkan (van Ôost-Italië over ex-Joegoslavië en Albanië toet in Grieknland, 3 000 beirn, sedert 1995 oek ol 30 joengn ebôorn in Ôostnryk) en oek nog in 't Europeesche dêel van Europa (nie zeker hoevele). Klindere groepn zittn der nog in de Abruzzn in Italië (70), in de Pyrrenneeën (nie zeker) en in Nôord-Spanje (160).
Nôord-Amerika
In 't hêle leevn der 55 000 beirn in Amerika, doa noemn ze ze grizzly bear of oek nog oltemets silvertip bear (Ursus arctos horribilis), nu nog surtout in Alaska (VS) en in Canada in Yukon Territory, British Columbia, Alberta, Northwest Territories en Nunavut. 't Zyn oek nog klindere populoasjn in Wyoming, Idaho, Montana en Washington en oek in de nationoale parkn Yellowstone en Grand Teton. Vôorn an de Europeoann nor Amerika kwaamn, zaatn der beirn toet verre in Mexico en oek nog e hêel ende vodder no 't ôostn. Nu zyn de beirn, surtout deurdan ze beschermd zyn, bezig me de Verênigde Stoatn te koloniseern, ol goat dadde wel troage.
Up de Kodiak archipel an 't uutende van Alaska zit er en aar oundersôorte, 'n kodiakbeir (Ursus arctos middendorffi), die de grotste oundersôorte is en grodder komt of ysbeirn.
Azië
De mêeste brune beirn zittn in 't nôordn van Rusland, eigentlik goat het over en anêengeslootn populoasje van Scandinoavië toet an de Beriengstroate in Kamtjatka en 't ôostn van China en e stiksje van Mongolië, in verschillige oundersôortn. Aar populoaschn zittn der up Hokkaido ('t boovnste eiland van Japan), in 't middn van China toet in Tibet, in Pakistan, Afghanistan, India en de centroal-Azioatische republiekn Tadjikistan en Kirgizië en toune nog in Turkeye, Syrië, Irak, Iran en de Kaukasus.
1167
1164 - 1165 - 1166 - 1167 - 1168 - 1169 - 1170 't Joar 1167 is 't 67e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelike joartellienge. thumb|Sint Idesbald, abt in [[Abdy Ten Duunn in Koksyde]]
Bruunn beir
Noamn
't Bestoan êentige noamn die beir wulln zeggn: Björn (Zweeds) of Bjørn (Nôors), Medved en Medvedev (Sloavische toaln), Urs en Ursula, Bernard of Bernhard.
Enola Gay
thumb|Enola Gay en zyn bemanninge Enola Gay wos de noame van de vlieger die bist den Twiddn Weireldôorloge d'êerste atôombomme, genoamd Little Boy (Klêen Vintje in 't West-Vlams) eit gesmeetn ip de Japansche stad Hiroshima ip 6 ogustus 1945. Ierdeure woarn der derekt 78.000 miensn dôo moa deur de radioactieve stroalinge eit da oantal nog ipgeloopn tot 140.000.
De vlieger wos nen B-29 Superfortress-bommnwerpre me serienuméro B-2945-MO 44-86292 en wos speciaal utgekoozn deur kolonel Paul Tibbets, de pilôot bist de beroemdn vlucht, en z' èin em specioal moetn anpassn vo de missie. Ezzo èin ze nen ôop bewoapeninge en de bescherminge dervan moetn oaln vo gewichte te spoarn zoda de vlieger ôger koste vliegn vo nie gerakt te kunn zyn deur 't luchtafwêergeschut. J' es genoemd achter de moedre van Paul Tibbets.
Trivia
Den Britsn popgroep Orchestral Manoeuvres in the Dark eit in 1980 e liedje uutgebracht me den titel "Enola Gay" da over d'atôombomme ip Hiroshima goat.
1672
1669 - 1670 - 1671 - 1672 - 1673 - 1674 - 1675 't Joar 1672 is 't 72e joar in de 17e êeuwe volgenst de christelike joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|[[Louis XIV stêekt de 12e juni de Reyn over by Lobith]] 't Joar 1672 stoat in d' Hollandsche geschiedenisse bekend lik 't Rampjoar. Volgns een Hollands gezegde was 't volk redelôos, de regerienge roadelôos en 't land reddelôos. In da joar begost d' Hollandsche Oorloge en wierd de Republiek van de Verênigde Nederlandn angevalln deur Iengeland, Frankryk en de bisdommn Münster en Keuln.
6 (getal)
Zesse is 't cyfer 6, e natuurlik getal achter vuve en voorn zeevne.
Prison Break
Veroal
Lincoln Burrows zit onschuldig in 'n bak omda ze zeggn dat 'n de broere van de vicepresident van Amerika e vermoord. Zyn broere, Michael Scofield, wilt em elpn uutbreekn. Doarom overvalt ie e bank, lat em arresteern en vliegt ook in 'n bak. E zort dervôorn dat 'n in 't zeste gevang vliegt (Fox River State Penitentiary). Ot 'n doa zit, toogt 'n oedat 'n wilt uutbreekn, de groundplann van 't gevang stoan gecamoufleerd up zyn lyf getattoeëerd. Ook et 'n andere belangryke informoasje up zyn lyf loatn zettn, ollemoal in code, zodat et nie zot upvolln.
Et veroal goat ook over twi advocaatn (intje dervan is Lincolns ex-mokke) die probeern Lincolns onschuld te bewyzn. Mor das moeilik, omdat er flikkn van de Secret Service under teegnwerkn.
Der zyn der nu ol 3, in den derden zitten aost al de ountsnapte tope in de bak in Sona, tergste gevang van heel mexico, doar zit Whitsler, en Michael moet em nu ook uutbreken.
Hoorn (Noord-Holland)
Hoorn is e stad en gemeente in 't noordwestn van Holland in de provinsje Noord-Holland. 't Is de grotste stad en officieuzn hoofdstad van de regio West-Friesland. Hoorn ligt an 't Markermeer, 20 kilometer ten oosten van Alkmaar en 35 kilometer ten noordn van Amsterdam. 't Is de derde dichtstbevolkte gemeente van Noord-Holland achter Haarlem en Amsterdam. Buytn de stad Hoorn omvat de gemeente de dorpn Blokker en Zwaag, en ook deeln van de gehuchtn De Bangert, De Hulk en Munnickaij. Den burgemêester Jan Nieuwenburg i van de PvdA.
Hoorn is in Holland bekend vo zyn ryke geschiedenisse. De stad verwierf in 1357 stadsrechtn en floreerde binst de Goedn Eeuwe. In die periode oentwikkelde Hoorn hem toet e welvoarnde hoavnstad met één van de zes koamers van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Teegn 't ende van d' achttienste eeuwe begost 't wel assan moa moeilyker te komn vo te bluyvn concurreern met Amsterdam. Uytendelyk verloor 't zyn functie van hoavnstad en 't wierd e regionoal commercecenter die surtout de klèindere dorpn van West-Friesland bedient. Den dag van vandoage is Hoorn e stad mè moderne weunwykn en 'n historisch stadscenter. Koap Hoorn en de Hoorn-eylandn zyn noa de stad vernoemd.