cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Darwin
Jeugd en upvoedienge
Ot je zaagt dat 't verkêerd gieng mè zyn zeune, hèt Robert Darwin hem noa Cambridge gesteurd, voa doar voa paster te lêern. Deze kê deed je beter in zyn studies (j' endigte den tiensten van zyn joar), moar ook hier was nateurhistorie noais verre weg: je was een enthousiast keververzameloare en wierd bevriend met den plantenkundeprofessor John Henslow, zoadoanig dat je bekend stound as “the man who walks with Henslow” (de vint die mè Henslow wandelt). As een dêel van zyn studies moest Darwin het boek Evidences of Christianity van William Paley leezn, en up 't moment vound 't je 't echt inspirerend: Paley zyn gedacht was da de maniere woarup dan diern en plantn zyn aangepast an under omgevienge een bewys is van hoe dat God achter zyn scheppienge kykt.
Reize met den Beagle
thumb|400px|De reize van de Beagle Loater in 't joar kreeg tje een brief van John Henslow met 't bericht dat een kapieting up een kartografischen expeditie up zoek was noar een compagnon voar een reize round de weirld. Zyn pa was der êest teegn, moa liet em uutendelik overtuugn deur zyn schôonbroere Josiah Wedgwood.
De reize begost up den zevenentwientigsten december 1831 en deurdige uutendelik byna vuuf joar. Zels ol was tje een beginnelienk hèt Darwin toch goeie collecties gemakt en j' hèt em goe gebruuk gemakt van een boek van Charles Lyell (Principles of Geology) da juust was uutgekommn up 't moment dat je vertrok.
Voa 't grotste dêel was den Beagle bezig den kust van Zuud-Amerika in koarte te brieng, en Darwin haat dikwils veel tyd voa klêene of zels nie zoa klêene expedities in 't binnenland te maakn. Doa makte je dikwils gebruuk van, van up zêe was tje dikwils zêeziek. Zyn voundstn hèn hem geleidelik an 't peizn gezet, over woarom dan uutgestorvn bêestn up under huidige nazoatn trekkn, of woarom dan bêestn en plantn van eilandn verschilln van de bêestn en plantn van 't vasteland moar der in 't olgemêen toch up trekkn, of dat de rhea van Patagonië verschilde van de geweune rhea en mêestol aparte van mankoar weundign.
thumb|left|De Beagle an de Zuud-Amerikoanse kust, geschilderd deur Conrad Martens Drie indioann van Tierra del Fuego woarn an board den Beagle, met 't gedacht van under met een missionoaris of te zettn in under gebôorteland vo d' andere indioann noa 't christndom te bekêern. Darwin kost zien dan ze under beschaafd en vriendelik kostn gedroagn, moar on ze ton d' indioann in under nateurlike omgevienge zaagn kost Darwin praktisch nie geloovn dan da dezelste sôorte mensn woarn. Je vergeleek 't verschil met 't verschil da je ziet tussn huusdiern en under wilde verwantn. 't Probeersel toet bekêerienge was een mislukkienge: een joar loater moest de missionoaris gered wordn, en de "beschoafde" indioann woarn oftewel weggetrokkn, oftewel 't leven van de wilden indioan were upgenoomn.
In Chili hèt Darwin een zwoare eirdbevienge gevoeld, en je zaag dat de kust praktisch een meter noa boovn was gegoan, zoadoanig da vesche mussels nu boven hogewoaterpunt vastezaatn. Dat hèt em loater doen peizn an een mechanisme da koroalatolln kost verkloarn, en da was dat binst dat een centroal eiland noa de zêebodem zounk, de koroaln bleevn noa 't zunnelicht te groein, waddat achter een ende betêekende dat den berg weggezounkn was en ollêene de rienk van koroaln overbleef as wat damme nu as een atol zien. Ot Charles Lyell van die verkloarienge hôorde wist j' onmiddellik dat de juuste explicoasjie was, en sedertdien hèn Lyell en Darwin olsan op goeie voet mè mankoar gestoan.
Achter de reize
Ot den Beagle werekwaam up den twidden oktober 1836, was Darwin ol een bitje van een beroemdheid deurda John Henslow een dêel van zyn brievn haad topegebrocht in een pamflet. 't êeste da Darwin deed was zyn dêel van 't officiêle reisverslag te schryvn, moar deurdat kapieting Fitzroy zoa trage was mè zyn dêel was 't nog een poar joar voardat da boek uutkwaam. Ollêene Darwin zyn dêel was populair met 't publiek, en 't wierd ton ook loater up zyn eign heruutgebrocht as "The voyage of the Beagle". 't Was zyn êeste bestseller. Terzeldertyd moest je ol zyn specimens an de specialiestn uutdêeln voa ze te loatn beschryvn, en die kwaamn in vuuf dêeln uut ounder de name "Zoology of the Voyage of H.M.S. Beagle" (dêel 1 : Fossiele zoogdiern - Richard Owen; dêel 2: Zoogdiern - George Waterhouse; dêel 3 : Veugels - John Gould; dêel 4 : Visschn - Leonard Jenyns; dêel 5 : Reptieln - Thomas Bell).
right|thumb|In juli 1837 begost Darwinzyn “B” notaboekstjie over Transmutation of Species, en up bladzyde 36 schreeft je "'k peizn" boovn zyn êeste evolutionaire stamboom. Omdan de mêeste specialiestn in Londen weunden, en omdat doar ook ol de wetenschappelike organisaoties woarn is Darwin in 1837 noa Londen verhuusd, woadat je voa 'td begin by zyn broere Erasmus is ingetrokkn. In zyn êeste ontmoetienge met John Gould vertelde Gould hem dan de spotveugels van de verschillende Galapagoseilandn aparte sôortn woarn, en nie ollêene variëteitn, en dat 't zelste gold voa de vienkn. In 't zelste joar hèt Darwin beginn'n zyn gedachtn over "transmutaotie" (gelik dat evolutie ton bekend stound) in een notaboekstjie nere te schryvn.
thumb|Darwin trouwde mè zyn nichte Emma Wedgwood. Meugeliks deur overwerk zyn Darwin zyn gezoundheidsprobleemn round dien tyd begost. De reden woarom emme noais voa zeker uutgevoundn, moa van ton of hèt Darwin in perioodn van stress maagkrampn, spuugn en onregelmoatige hêrteslag ghèt. In 't begin was een bitje ruste neemn voldoende voar hem derover 't helpn, en up êen van zyn revalidoatieperioodn in Shrewsbury hèt je an Emma Wedgwood gevraagd van met hem te trouwn.
Achter under trouwe up den 29sten januoari 1839, zyn ze in “Macaw Cottage” Gower Street ingetrokkn. Teegn 1842 haad Darwin ol genoeg over zyn transmutoatie gepeisd voar een schets van 230 bladzydn nere te schryvn voa 't geval dat je zou stervn voada zyn theorie kost gepubliceerd wordn. Die schets is in 1844 nog een bitje mêer uutgebrêed, moa deur de reaksjie teegn een publikoatie Vestiges of the Natural History of Creation in 't zelste joar hèt Darwin zyn plann'n voa 't moment in de frigo gestookn. Dat j' em ongemakkelik voelde komt uut in een brief dat je an Joseph Hooker schreef, woarin dat je van zyn ideëen zei dat “it is like confessing a murder”. Oundertussn was Darwin mè zyn vrouwe en zyn jounge famile noa Down House in dorptjie Downe ten zuudn van Londen verhuusd, voa weg te kommn van de drukte van de grôotstad.
Wadda ton volgde kan der misschien rare uutzien, moa van 1846 toet an 1854 hèt Darwin zyn transmutoatie an de kant gezet en hem toegeleid up de klassifikoasie van eendemussels. Da schynt een direkt gevolg gewist te zyn van de Vestiges boek, woavan dan de wetenschappers zeidn dat den (anoniemn) auteur gêen gelôofwoardigheid haat omdat je een dilettant was. En mè zyn werk up eendemussels hèt Darwin bewyzn dat je wel wetenschappelik respectoable was. Zyn studie is moa juuste een bitje langer uutgevolln dan dat je gepeisd aat.
Isoleucine
thumb|right|230px|Chemische formule van L-isoleucine thumb|right|160px|3D-stoafvôorstellienge van L-isoleucine
Kata
Kata (型, かた, letterlik vorm) is e term uut de Japaneesche zelfverdedigiengskunstn en vechtsportn lik karate, jiujitsu en judo. E kata is een individuele oefenienge met e dêel vaste bewegiengn, uutgevoerd teegn 4 toet 8 imaginaire teegnstanders, die uut verschillige richtiengn anvalln.
't Doel van kata is d'ountwikkelienge van de psychologische en lichoamelike geschiktheedn die nôodzoakelik zyn vo 't echt gevecht.
Isoleucine
Isoleucine es êen van de 20 natuurlyke aminozuurn. Et weirdt ofgekort mè Ile of I. De vorme die et meeste vôornkomt es L-isoleucine, D-isoleucine komt by de meer exotische soortn vôorn.
Chemische structuur
Isoeucine's zykeetn bestoat uut een ofgetakte koolwoaterstofverbindienge mè chemische formule -CH(CH3)CH2CH3. Ge zoet dus keun zeggn da isoleucine nen valine es mè een extra -CH2- tussngepropt. Isoleucine gelykt ôok ip leucine, moar mè êene CH3 verschoovn. Voo de reste eit isoleucine dezelfste ôofdkeetn gelyk olle andre natuurlyke aminozuurn, mè nen aminogroep an n'êne en nen carboxylgroep an n'andere ant. Isoleucine es isobaar mè leucine, z'ein olletwêe een massa van 131.18 g/mol.
Fysische karakteristiekn
Isoleucine beôort by de hydrofobe amninozuurn, deurda de zykeetn allêne moar bestoat uut koolwoaterstoffn. Doardeure zul'd j'em mêestol vindn in't binneste van een proteïne, of an de butenkant at over de transmembraanregio van een eiwit goat. Isoleucine eit noast zyne chiroale ôofdkeetn ôok nen chiroale zykeetn (ip de Cβ). Oloewel der dus 4 stereoisomeern meuglyk zyn, komt er moar êen vôorn in de natuur (2S,3S)-2-amino-3-methylpentanoic acid).
Vôorkoomn en (bio)synthese
Isoleucine es een essentieel aminozuur voo bêestn, wa wil zeggn da je et moe binnkrygn via uw eetn, mêestol onder de vorm van proteïneryk eetn. In plantn en micro-organismn weirdt et angemakt vanuut pyrodruuvezuur en alpha-ketoglutaarzuur.
Genetische code
Leucine weirdt gecodeerd deur de codons AUU, AUC and AUA.
Charles Darwin
Nateurlike selektie
An 't begin van 1856 begost Darwin ton eindelik and zyn "magnum opus" om an te toogn da transmutoatie haa platse gevoundn, en da nateurlike selektie 't hoofdmechanisme was. 't Werk gieng trage, voarol omda Darwin nog olsan mè zyn gezoundheid sukkelde. En ton schreef Alfred Wallace hem den beruchten brief woarin dat je onafhankelik de theorie van nateurlike selektie beknopt uutêenzettigde. Geshockeerd da zyn levenswerk bedrêegd wierd vreogt Darwin an Charles Lyell voa road. Uutendelik wierdn zowel Wallace zyn brief as een dêel van Darwin zyn schets van 1844 an de Linnean Society vôrengeleezn in juni 1858, zoadoanig dat de kwestie van prioriteit azoa upgelost was.
Dorachter hèt Darwin ton een "kort abstrakt" van zyn grôot boek beginn'n te schryvn, moa met de beste wille in de weirld wierd het toch nog een deftig boek, alhoewel nie zoa grôot gelik dat 't êest gepland was. Uutendelik was da misschien 't beste, van een reuzachtig boek zou verzekers nie zoa goed by 't pubiek ontvangn gewist hèn, en bovendien hèt de noadzake voa zyn boek beknopter 't herschryvn de leesboarheid meugeliks verbeterd.
Over 't olgemêen hèt zyn boek On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life een goeie receptie gekreegn, en ounder de wetenschappers zekers beter dan Vestiges of Creation. d' Interesse was zoa grôot dat den êesten druk van den êesten dag uutverkocht was, en gedeurende zyn leevn zyn der nog zes verschillende drukkn uutgebrocht.
Oundanks 't success van zyn boek, en 't feit dan de mêeste mensn transmutoatie of evolutie as een feit zaagn, was zyn theorie van nateurlike selektie minder olgemêen anvêêrd. Met d' upkomste van de genetische wetenschappn is 't mettentyd dudelik gewordn da Darwin zyn verkloarienge de juusten was.
Loatere werkn
Beholve dien êenen misstap is 't anders verwounderlik hoe dikwils da Darwin in ounderwerpn gelik geologie, dierkunde, plantkunde en met de klassifikoasie van d' eendemussels een nieuwe kyk up de stand van zaakn hè kunn'n briengn die over 't olgemêen in 't licht van de moderne wetenschap een redelik goeie verkloarienge bleek te zyn. En zels in 't gevol van zyn probeersel voar erfelikheid te verkloarn deur "gemmulen" makt het uutendelik winnig verschil uut voa de juustheid van nateurlike selektie.
Levensende
Charles Darwin stierf in Downe, up den negentiensten april 1882. 't Plan was dat je zou begraavn wordn in 't platselike kerkhof, moar up 't verzoek van zyn vriend n en collegas hèt je uutendelik een stoatsbegravienge gekreegn, en is begraavn gewordn in Westminster Abbey in Londen.
Darwin zyn kienders
Darswin haat tien kienders woavan dan der drie gestorvn zyn voa dan ze volwassn woarn.
Eugenetica
Ountwikkeld deur Darwin zyn kozn Francis Galton, eugenetica was een pogienge voa 't menselik ras te "verbeteren" deur ollêene de "beste" te loatn voartplantn. De politieke toepassienge van eugenetica in 't begin van de twientigste êeuwe, van sterilisoatie van zwakbegaafdn in de Verênigde Stoatn toet d' experimentn van de Nazis hèn eugenetica zoan slichte name gegeevn dat tegenwôordig gin wetenschapper dermee wil te doen hèn.
Socioal Darwinisme
Nateurlike selectie is soms ook gekend as "survival of the fittest", moar die beschryvienge komt eigentlik van Herbert Spencer, die Darwin zyn ideëen hèt probeern toe te passn in 't gebied van den polletiek en d' ekonomie. Gelik met eugenetica hèt socioal darwinisme een slichte noame gekreegn omdat 't gezien wierd as een justifikoatie voa racisme.
Darwinprys
As een a humoristische toepassienge van Darwin zyn evolutietheorie, wordn der up 't internet joarliks "Darwin Awards" uutgerêekt an mensn die deur under eign stommiteit oftewel gestorvn zyn oftewel under nie langer kunn'n voartplantn - of in de wôordn van de website "Honoring those who improve the species by removing themselves from it!"
Verdinaso
thumb|Embleem van et Verdinaso 't Verdinaso wos e bewegieng in België in 't interbellum, opericht deur Joris Van Severen. Verdinaso is de ofkortieng va Verbound van Dietsche Nationaal Solidaristen.
1459
1456 - 1457 - 1458 - 1459 - 1460 - 1461 - 1462
Verdinaso
Corporatisme e fascisme
Achter 'n Êestn Weireldôorlog aj overol in Europa extreme partyen e bewegiengn, zowel aan de lienkse of de rekse kant. 't Verdinaso is opericht op 6 oktober 1931 en wilde de moatschappy en de stoat ommevormn tout e corporatistiesch gehêel. Doarin is de bevolkieng ounderverdêeld ol noargelang nunder economischen groep da ze vertegenwôordigen. Doamei stoat 't corporatisme regelrecht tegenover e parlementair systêem woarin da 't volk ze verkooznn zelve kiest. Bovendien ad et corporatisme van 't Verdinaso ouk e fascistieschn inslag. Ni ollêne werkgevers e werknemers, moar ouk leedn van de (rekse) party zou'n ottomatiesch kunn zeteln in 't wetgevend orgoan.
Van anti-Belgie na Dietsland
Et Verdinaso ad oek e specifiek lokoal programma. In 't prille begun woarn ze anti-België, moa sedert de Nieuwe Marsrichting (14 juli 1934) veranderde sterke man Van Severen zyn plan: e wilde toet e verênigieng kommn tusschn Belgie, Olland, Frans-Vloandern e Luxemburg. Doamei verlôor 't Verdinaso oek voor e grôot dêel ze sympathie by de traditionele Vlamsche Bewegieng.
Brahim
thumb|right| Brahim in [[Diksmude in juli 2005]] Brahim Attaeb (°Toeroet, 24 februoari 1984) is e West-Vlamsche, Marokkoansche zanger.
Carrière
Je gerakte bekend deur mee te doen an Idool 2003. Je was zeker den opvallendste kandidoat mè zyn hoedn en opmerkelikke styl van zang en dansn. Je werd derdn en in dazelfste joar verscheen zyn debuutalbum: My life is music. E poar liedjes van dat album zyn: Turn the music up, I wanna be en Loco.
In 2005 volgde zyn tweede album NAJAHA me de singel Didi. Me P.O.W.E.R. deed ie mee an de preselecties van Eurosong en ie kreeg de beste puntn van de jury moa endigde vierdn.
Sifong
Een sifong of een duker is een construcsje die gemakt wordt ot er twee kanollen of een kanol en een rivier makander moên kruuschen.
Vrede van Münster
thumb|300px|[[Europa achter de Vrede van Westfalen in 1648]]
Sifong
De bekendste sifongs in West-Vloandren woaren de tweeë van den Stienker en den Blienker oender den Damsjchen voart, mo z'en bestoan zyder nie mê, wan de Fransjche ên z'in 1940 in 't begun van den orloge ipgebloazn. Ze peisden van azo de Duutsjche teegn t'oekden, mo t'en is under nie gelukt. 't Enigste dat er van overgebleevn is, is de name van ne restorang.
Vrede van Münster
thumb|300px|''De ratificoasje van het verdrag deur de Spoansche en Nederlansche ounderhandeloars (Gerard ter Borch, 1648)
Sifong
Ter Informoasje
't Is 't zalste princiep da ze gebruukn vo woater over t'eevelen (of vor je naftebak te leegn) of ook vo de stank teegn t'oekden oender een lavabo.
Vrede van Münster
De Vrede van Münster wos a verdrag dan de Noordelikke Nederlandn en Spanje in 1648 ofgeslootn hèin. Da wos e mylpoale en één van de belangrikste gebeurtenissn in d'Ollandsche geschiedenisse omda vanof da moment Spanje de Republiek der Verenigde Provinciën officieel lik soevereine stoat erkende.
't Verdrag wos en ounderdeel van de Vrede van Westfalen da en ende makte zowel an den Tachtigjoarign Oorloge lik an den Dertigjoarign Oorloge.
De Republiek in upstand
Den Tachtigjoarign Oorloge (1566-1648) wos 'n upstand van de Lege Landn tegen 't Spoans Ryk ounder de Habsburgers.
In 't begun koste Spanje den upstand neresloan. Moar in 1572 hèin de woatergeuzn styf gemakkelyk Den Briel keunn inpakkn, en vanof toun nam de rebellie ollene moa toe. Binst dienen upstand zyn de Noordelikke Nederlandn de facto ounofhankelik gekommn. Deur hunder succesvulle handelsvlootn én deur de massoale emigroasje van de meer gegoede inweuners vanuut de Zudelikke Nederlandn - in veel steejn vruuzde 50% tout 90% van de bevolkienge na 't Noordn - makten ze zynder in 't Noordn e periode van economische, weetnschappelikke en culturele groei mei, dan ze de Goudn Eeuwe noemn. In die 17e eeuwe wos de Republiek nen echtn weireldmacht.
Oundertusschn bleevn de Zudelikke Nederlandn (wuk da nu à peu près correspondeert mèi Belgje, Luxemburg en 't noordn van 't Fransche) ounder de Spoansche Krone. De Republiek hèit dikkers geprobeerd vo de Spanjoardn weg te joagn moar dat es heur noois nie gelukt. In de letste joarn van 'n oorloge vochtn de Fransche en de Republiek zelfs t'hope tegen de styf verzwakte Spoansche troepn. Tegen 1648 woarn hele stikkn van de Zudelikke Nederlandn bezet deur 't Fransche.
Ounderhandeliengn en vrede
De vredesounderhandeliengn begostn in 1641 in de steejn Münster en Osnabrück (nu in Duutsland). De Republiek mochte meidoen an de vredesbesprekiengn, ol wos ze zy nog osan nie formeel erkend lik apart land. Zelfs Spanje dei doa nie moeilik over. In januoari 1646 arriveerdn acht Ollandsche vertegenwoordigers in Münster vo te begunn an d'ounderhandeliengn. De Spoansche gezantn han grote bevoegdheedn gekreegn van den Spoansch keunienk Filips IV, die ol joarn probeerde vo vrede te sluutn.
Up 30 januoari 1648 gerochtn de deelnemers tout en akkoord en den tekst van 't akkoord goenk na Den Haag en Madrid voe d'oundertekenienge. Den vichtienstn meie wos de vrede officieel getekend. Vanof da moment wos Olland erkend lik ounofhankelik land.
Zwevezêle
Zwevezêle is een dêelgemêente van Wiengne. De middeleeuwse noame van Zwevezêle was 'Sweveseele', minstns van in de 15e êeuwe. Ter zyn twee parochies: de die van de Platse (Sint Aldegonde) en de die van 'n Hille (Sint Jozef, 1964). In 1965 oad de gemêente 5277 inweuners. Zwevezêle fusioneerde in 1976 met Wiengne.
Zwortnberg
De Zwortnberg is een getuugnheuvel en gehucht in de gemêente Euvelland. De heuvel ligt up de Frans-Belgische grenze, met den top up een hoogte van 152 meter. An de Franse kant noemt de hellienge Mont Noir, noa 't gehucht mè dezelste noame teegn den top. De heuvel ligt up de grenze van Westouter in België, en Sint-Janskappel en het grondgebied van Boeschepe in Vrankryk. De noame kom van de familienoame "De Zwarte" achter de familie die de berg in de 13e en 14e êeuwe in under bezit haan.
De Zwortnberg ligt teegn de Vidaigneberg, Rôonberg en Baneberg. Op de Zwortnberg liggn der veel wienkeltjes en horecabedoeniengn, die in 't weekend voarol deur de Fransn bezocht wordn.
Zwevezêle
Geschiedenisse
De noame Sweveseele is verzekersten ofgeleid van de stam, de Sweven of Sueven die al deur Julius Caesar vermeld woarn. Zelfs Tacitus schreef over de Sueven in zyn werk 'Germania' uut het joar 98: "Wat betreft de Goden vereren ze voornamelijk Mercurius (=Odin), ... Hercules (=Thor) en Mars (=Tyr) ... Een deel van de Sueven offert ook aan Isis." (uit: Axel van Valvrucht, 'Germaanse mythologie, magie en mysteries'.) De noame Zêeland is verzekersten wok ofgeleid van Sueven. (Een 'v' wier vroeger, lik in 't Latyn, uutgesprookn als 'w', cfr. Sverige (Zweden), van doar wok: Zeeuws). In 'Byvoegsel op Marcus van Vaernwyks Historie van Belgis of Kronyke der Nederlandsche Oudheid' (1561) kun je leezn in et vuufde kapittel: "Den naem van Sweven, nog bestaende in den genen van de gemeenten van Zwevelo, in de provincie van Drenthe, Sweveseele, by Meulebeke, en Sweveghem, by Harelbeke, in West-Vlaenderen." De noame Sweveseele veranderde in 1949 officieel en definitief in Zwevezele. In de joarn tsjestig van de verleen êeuw stound er een motofabrieke in Zwevezêle: Claeys-Flandria. Ter woarn ôok twee brouweryen in de Lichterveldestroate. Ze brouwden bier en mohtegen limonoade. Eén van die brouweryen, Callewaert, was zynen tyd verre voruut. Ulder limonoademerk, 'White Star' oad ten latste van achter den Twède Weireldoorlog nen Ingelsen noame (in plekke van ne Fransen dat ton mode was). Moar: ze oan niet allêne witte, gele en roo (grenadine) moar ôok lichtgroene limonoade! Eeuwige roem!
Zwortnberg
Wielrennen
De hellienge is bekend uut 't wielrennen en is dikwils beklommn in Gent-Wevelgem, ounder andere in 1957, 1993, 1994 en 1995. Je kan zôwel vanuut Vrankrijk (Mont Noir) of vanof de Vidaigneberg (Zwortnberg) beklommmn wordn.
Zwevezêle
Beziensweirdigheedn
Den toren van Sint Aldegonde is uut de 15sten êeuw. De reste van de kerke is erbouwd in 1965. Roend de kerke stoan bedevoartskapelletjes ter êre van Sint-Aldegondis die wordt verêerd teegn kanker. In 't nôordn van Zwevezêle liggn de Munck-bussn, met oude schône boomn. Nie bekend, toch styf schône.
Zwortnberg
Wielrennen
Verder kan 't je ook beklommn wordn via de Langendreve en de Gemenestroate vanuut Westouter. De weg goat êest een poaqr kilometers icht omhoge toedat den echte klem begint. Up den top liggen der omtrent 30 meters kolsyn. Ander is 't er de meugelikheid voa de Zwortnberg vanuut 't gehucht Croix de Poperinghe (uut de richtienge Belle via de D223 te beklemmn, den deen endigt zoan 2/3 deel ounder den top van de Zwortnberg vanuut de richtienge Vidaigneberg.
De helling is ook upgenoomn in de Vierdoagsche van Duunkerke, de Driedaagse van West-Vloandern en 't Circuit Franco-Belge.
Zwevezêle
't citoat
Raymond van het Groenewoud moakte Zwevezêle onsterfelik in Vloandern in zyn liedje: "Je veux de l'amour" - "'k Heb gezongen in Aalst, Peutie, Zwevezele, Genoelselderen"
Hofmeier
Hofmeier of majordomo, van ‘t Latyn maior domus (ipperstn van ‘t huus), was e titel in ‘t Frankisch Ryk in de 7ste en 8ste êeuwe. Den Hofmeier was verantwoordelik vo de menoage an ’t hof, lik e sôorte ipperknecht of butler.
Zwevezêle
Boek
André Vandewiele, geschiedenis van Zwevezele (2 dêeln).
Hofmeier
Uuteindelik haan de Pepinidn, e familie van Frankische edeln die diendn ols Hofmeier, ol de macht, en de functie kwam erfelik.
Zwevezêle
Gebeurtenissen
Joarlikse carnavalstoet in februaori, ingericht deur d'orde van de boloetn
Hofmeier
Pepeyn I, bygenoamd van Landn of den Oudstn, was de grôtvoader an moeders kant van Pepeyn II, bygenoamd van Herstal of de Middnstn. De bastoardzeune van Pepeyn II, Karel Martel, was ôok e belangrykn Hofmeier.
In 751 kwamt de zeune van Karel Martel, Pepeyn III, bygenoamd de Kortn, met de steun van paus Zacharias, keunienk van ‘t Frankisch Ryk. Je zette de latste Merovingische keunienk Childerik III of en stichtte de dynastie van de Karoliengers. Zyn zeune Karel de Grôotn, die in 800 gekrôond wierd tout keizer van ‘t West-Romeins Ryk en gereeknd wordt ols Karel I van ’t Karolingisch Hillig Rooms Ryk, krêeg nog mêer macht en kwam êen van de belangrykste figeurn van d'Europeesche geschiedenisse.
Bergn
De platsnoame Bergn of Bergen kan êen van de volgende plekkn zyn:
30 juni
30 juni is den 181stn dag van 't joar (182stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 184 doagn toet 't ende van 't joar.
Den Stienker
Den Stienker is een kanol van an de Leie in Deinze toe an de Noordzee in Zêebrugge.
Den Stienker noemt eigentlik het Schipdonkkanaal of hêel officièl "'t Afleidiengskanol van de Leie" en is 56 km lank. 't Stik tusschn de Leie en 't kanol Brugge-Gent is bevoarbor. Van in de wyk Strobrugge van Moaldegem lopt de voart gelyk met Den Blienker en die twi voartn wordn ton ook dikkels in een trek den Stienker en den Blienker genoemd.
't Wier gegraavn tussen 1846 en 1860. 't Ee z'n name gekreegn omda vroegr et woater van de Leie da stoenk van de vlasindustrieë by Kortryk oldo afgeleid wier no de Nôordzêe. De bedoelinge wos namelik da die stank nie deur Gent zou passeern en ôok vo beter d'oogte van 't woater oender controlle t'oekden. Tusschn Merendree en Zomergem kruust den Stienker me 't kanoal Gent-Brugge dat ol bestoend. Vo da vuul woater nie in da kanoal te loaten loopn, èn ze ne sifong gebouwd. Roend die platse wos er 'n "Goed van Schipdonk" dat zyn name an 't kanol gegeevn êd. 't Er was nog een andere sifong an de kruuschienge met den Damschen voart, mo den deen is in 1940 gedinamiteerd.
Koerieln
thumb|Liggienge van de Koerieln in de Stille Oseoane tusschn Japan en 't Russiesche Kamtsjatka-Schiereiland. De Koerieln (Russiesch : Кури́льские острова́; Kurilskiye ostrova; Japansch : クリル列島 Kuriru rettō, 千島列島 Chishima rettō), geleegn in de Russiesche Oblast Sasjalien, vormn 'n vuulkoaniesche eilandn-groep die êm uutstrekt oovre apeupri 1 300 km te nôordôostn van Hokkaido, Japan, toe an 't Kamtsjatka-Schiereiland, Rusland, en ze schiddn de Zêe van Okhotsk van de nôordlikke Stille Oseoane. Dr zyn 56 eilandn en veele klindre rotseilandn. Ze bestoan uut de Grôote Koerieln-Kam en de Klêene Koerieln-Kam. De totoale landippervlakte is 10 5032 km2 en dr zyn 19 434 inweuners.
Aal d' eilandn zyn deezntyd oendr Russiesch bestier. Japan eist de twêe zuudlikste grôote eilandn ip (Iturup en Kunashir) lik oendredêel van zyn groendgebied, zowêl lik d' eilandjes Shikotan en Habomai, tgêene anleidienge was vo 't vôortbestoande Koerieln-geschil. In Japan zyn z' ook gekend lik de "Nôordlikke Gebiedn".
Bourgondische ertoogn
thumb|300px| [[Paleis van d'hertoogn van Bourgondië in Dijon]] Den hertog van Bourgondië (Frãns: duc de Bourgogne) regeerde over het hertogdom Bourgondië da gesticht wierd in 918. De Bourgondische hertoogn hen e belangryke rolle gespeeld in de geschiedenisse van de Lêge Landn. 1384-1482 was de periode van de Bourgondische Nederlandn.
't Begun
De Bourgondiërs woarn oorsprounkelik e Germoans volk. In 443 krêegn ze e nieuw vestigiengsgebied: Sapaudie (Savoye). 't Gebied lag ten zuudn van Genève, langs de Rhone, tusschn de Alpn en 't Juragebergte. Doa stichtegn z'under nieuw keunienkryk.
Achter 't Verdrag van Verdun
Achter 't Verdrag van Verdun in 843 wierd et Frankisch Ryk van Lodewyk de Vroomn verdêeld ounder z'n zeuns, woaby dat 't nôordwestelik stik van Bourgondië by West-Francië kwam en 't ôostelik stik by Middn-Francië. 't Klêenste nôord-westelik stik lag ten westn van de Saone-riviere en wierd officieel regnum burgundiae genoemd.
Den êestn hertog van Bourgondië
In 880 goavn de broers Lodewyk III en Karloman van West-Francië den titel groaf van Autun an Richard Justiciarius, e schonbroere van Karel de Kletsn. Ounder Karel de Simpeln versterkte Richard nog z'n gezag deur overwinniengn teegn de Vikings en in 918 krêegt 'n ook den titel van hertog en da miek hem den êestn hertog van Bourgondië.
Bosoniedn (918–956)
In 923 stoat 'n 't hertogdom of an zyn broere omdat 'n keunienk van West-Francië wordt.
Huus Ivrea (1002-1004)
In 982 krêeg Otto Willem et groafschap Bourgondië van zyn moeder Gerberga van Mâcon. Je wierd angesteld als êeste paltsgroaf van Bourgondië deur keizer Otto II. 't Groafschap lag in 't nôordwestelik stik van 't keunienkryk Arelat of Arles.
In 1002, achter 'n dôod van zyn stiefvoader Eudes Henri de Grôotn, krêegt ie ook et hertogdom Bourgondië. Moar in 1004 annexeerde keunienk Robert II et hertogdom by Vrankryk. Otto Willem hield wel et groafschap.
Huus Bourgondië (1032–1361)
Philippe van Rouvres was hertog van Bourgondië van 1350 tout 1361. In 1357 ist 'n getrouwd me Margaretha van Male, dochter van de groaf van Vloandern Lodewyk van Male. Omda Philippe van Rouvres gin ipvolgers haad, gieng 't hertogdom Bourgondië no keunienk Jean II van Vrankryk van 't Huus Valois. Jean II gaf et hertogdom Bourgondië in 1363 an zyn vierde zeune Filips de Stoutn.
Huus Bourbon, herlevienge van den titel
Den titel 'Hertog van Bourgondië' is ook êen van de titels van de Spoansche Krône. Kykt no de titels van Juan Carlos en Felipe VI van Spanje.
Nu is Bourgondië e Fransche regio
Slype
Slype is e Belgisch dorptje in De Polders. 't Is e deelgemeente van de kustgemeente Middelkerke. In 1971 werd Slype e deel van de fusiegemeente Spermalie, moa die gemeente werd in 1977 were ipgeheven, en Slype werd e stik van Middelkerke. thumb|left|Zicht ip Slype
Over 't groundgebied va Slype lopt 't Kanoal Plassndoale-Nieuwpôort. In 't westen van de deelgemeente ligt er round e brugge over diene voart 't gehucht de Rattevalle. De kerke en de parochje zyn genoemd noa Sint-Nikloai.
Bahreyn
Bahreyn, officieel 't Keunienkryk Bahreyn (Arabisch: مملكة البحرين Mamlakat al-Bahrayn), is een eylandstoatje in de Perzische Golf. 't Is een archipel geleegn vo de kust van Saoedi-Arabië met 33 eylandjes woavan 't grotste 55 km lank is en 18 km brêed. In 't zuudôostn ligt 't schiereyland Qatar. 200 km an den overkant van de Golf ligt Iran. Bahreyn het e belangryke economische en financiële posiesje binn d' olieweireld.
De noame Bahreyn wil letterlyk zeggn twei zêen in 't Arabisch. Bahreyn kwam de 16stn december 1971 ounofhankelyk van 't Verênigd Keunienkryk. 't Land makt dêel uut van d' Arabische Liga.
De stad Manama is sinds 1932 d' hoofdstad. Doavôorn was da Riffa (toet 1869) en Muharraq (1869-1932). Andere grôte steedn zyn Madinat Hamad en A'ali. thumb|left|Koarte van Bahreyn
Bevolkienge
De mêeste menschn van Bahreyn zyn Arabiern en d' officiële godsdienst is den Islam. 80 percent van de bevolkienge weunt in de steedn in de nôordelykn helt van 't eyland. Arabisch is d' officiële toale, mor ook Iengels wordt vele gebruukt en is e verplichte tweide toale in al de schooln. E poar andere toaln zyn Perzisch, Urdu, Hindi en Tagalog.
Weirelderfgoed
In Bahreyn stoan der twei plekkn ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO.
Vaticoanstad
Vaticoanstad is een ounafankelikke stoat wo da de paus 't stoatsoofd van is. Der weunn 821 (2007) menschn en ze is 0,44 km² groat. Domee is Vaticoanstad 't klêenste land van de weireld. 't Land is oenstoan in 1929 deur 't Verdrag van Lateranen tussn Paus Pius XI en Mussolini, womee dan de spanningn, die ol van in 1866 deurdigen, tussn 't êengemakte Itoalië en de paus ipgelost grochtn. In Vaticoanstad is de zetel van de Katholieke kerke gevestigd.
Vaticoanstad ligt middn in Rome. Z'eet eign stadsmeurn en 'n eign politiedienst die gekend stoat ols de Zwitserse garde, die nog oltyd in typische klêern roundloopn.
De vornamste gebouwn in Vaticoanstad zyn de Sint-Pietersbasilieke, 't Sint-Pieterspling, de Sixtijnse Kapelle, de Vaticoanse museums, 't Apostolisch paleis ('t officieel logement van de paus), de Biblioteca Apostolica Vaticana en 't Archivio Segreto Vaticano. Ook 't zomerlogement van de paus, Castel Gandolfo, is een ounderdêel van Vaticoanstad.
Vaticoanstad is gin lid van d' Europeesche Gemêenschap mo eet wel den Euro ols betoalmiddel. Je kut de nationaliteit van Vaticoanstad mo juste krygn deur nateuralisoatie, nie deur geborte.
Amerikoansche Moagdneilandn
D' Amerikoansche Moagdneilandn (Iengels: United States Virgin Islands) zyn een eilandgebied van de Verênigde Stoatn, e groep eilandn in de Caraïbn. Geografisch moakn ze dêel uut van de Moagdneilandn in de Klêene Antiln, tegoare met de Britsche en Spoansche Moagdneilandn. Vroeger woarn ze Deens-West-Indië, moa Denemarkn hè z' in 1916 verkocht an de Verênigde Stoatn. thumb|left| Koarte van d' Amerikoansche Moagdneilandn
De nateure wordt vor e grôot dêel beschermd in 't Virgin Islands National Park. 't Is in 1956 ipgericht en 't bestoat uut boain mè kristalhelder woater, koroalrifn en witte zandstrandn. In de tropische busschn groein der mêer of 800 plantesôortn. De mêeste van d' eilandn zyn vulkanisch van ôorsproung en heuvelachtig.
Rattevalle
thumb|De Rattevallebrugge De Rattevalle is e gehuchtje in Slype in de Belgische gemêente Middelkerke. 't Ligt in De Polders, langst de voart Plassendoale-Nieuwpoort. 't Bestoat uut e poar uuzjes round de Rattevallebrugge over diene voart, ip 't kruuspunt van de boane langst de voart en de boane noa Mannekensvere.
Gemêenteroadsverkiezingn 2000
Verkiezingsutsloagn van 2000
Arroundissement Brugge
Arroundissement Diksmude
Arroundissement Yper
Arroundissement Ostende
Arroundissement Roeseloare
Arroundissement Tielt
Arroundissement Veurne
Zanger
E zanger(esse) is e muzikant die zyn stemme gebruukt voe te ziengn. Dikkers zyn der menschen die meidoen op een instrument. E zanger kut etwien zyn die ziengt voe de leute, of voe zyn beroep. Wie dat er zyn beroep van makt, oefent zyn stemme en volgt trainienge.
West-Vlamsche zangers e zangeressn
Oek in West-Vloandern lopt er vele volk round da ziengt, en d'r zyn of neur brôod mei verdient. Zie de Lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn
Winnezele
Winnezêle (Frans: Winnezeele) es een gemêente uut et Noorderdepartement in Vrankryk. Der weunn à peu près 1100 minsn.
Geschiedenisse
D'êeste verwyzienge no da dorp es Winningasela en wos weregevoundn in nen brief van Paus Calixte II uut 1119, die de bezittiengn van d'abdy va Notre-Dame de Bourbourg erkende.
Nôordzêegeirnoare
De Nôordzêegeirnoare of grysde geirnoare, ook gernoar(e) of ger(re)noaze (Crangon crangon), is e kriftachtign van de orde van de tienpôotigen en de gekendste sôorte van geirnoars in uze streke.
Uutzicht
Nôordzêegeirnoars zyn 5 tout 9 cm lank en ze zyn grysde deurschynend van kleur me bruune en zwarte vleksjes. Kenmerkend vo de sôorte is dat de langste antennes bykan even lank zyn of hêel hunder lyf.
Voedienge
E geirnoare is een alleseter die plantoardige voedienge it, moar ook prôoibêestn lik worms en sleksjes. Je goat 's nachts ip zoek achter eetn en je groaft hem overdag in zodat allêene zyn oogn en voelsprietn uutsteekn. E geirnoare kan van kleur verandern vor hem an te passn an den ounderground en j' is ton styf moeilik te zien.
Vôortplantienge
Lik vele sôortn, kunn geirnoars binst hunder leevn verandern van geslacht. Soms zie je wuuvetjes met e klomptje eiers ounder hunder buuk. Die eiers zyn oranje tout bruungrysde os ze gekokt zyn. De wuuvetjes leggn drie kêers per joar eiers. Z' houdn ze vaste tusschn hunder vôorste zwempôotn. Achter e moand kommn de larvn uut.
Leefgebied
De Nôordzêegeirnoare zie je vele in kustwoater met e zanderigen tout slibberigen ounderground, surtout in West-Europa en de Middellandsche Zêe. thumb|left| Gekokte Nôordzêegeirnoars
Thor
Thor rydt in een karretje da voorsgetrokkn wor deur twêe gêtebukkn, Tanngniost (tangdenknarser) en Tanngrisnir (tangdenknetteroare). Ost y ip zyn tochtn ounger eet kut y zyn bukkn rosteren en ipeten, en ost y gedoan eet moet y mo een overschotje van under anraakn en ze kommn were levend en ze kunn geweune were verdertrekkn.
Thor eet 3 attribuutn die em de sterkstn van de goodn maakn, nog sterker zelfs dan Odin:
Koksyde
Koksyde (Nederlands: Koksijde) is e Belgische plekke en gemêente in de provinsje West-Vloandern. Koksyde ligt an de Vlamsche Kust. De gemêente et e goeie 22.000 inweuners in 't hèle.
Geschiedenisse
De name "Cox-hyde" is vo 't êerst vermeld in 1270. Koksyde komt van de benaminge kokkels-yde, è woaterinham woar dat er veel kokkels zaatn. Kokkels: schelpn voe t'eten, hyde-yde: inham van de zêe.
Deelgemeentn
De gemeente Koksyde bestoat uut de deelgemeentn Koksyde, Ôostduunkerke en Wulpn. 't Oed centrum van Koksyde lig e kilometer of twee van de zee. An de zee is 't er e nieuw toeristisch centrum, Koksyde-bad, ountstoan. Meer noa 't oostn ligt in de deelgemeente Koksyde nog de parochje Sint-Idesbald, ter plekke beter gekend ounder de noame Baaltje. 't Centrum van de deelgemeente Ôostduunkerke lig ôok e groatn kilometer va zee, met Ôostduunkerke-Bad an de zee. E groatn vier kilometer noa 't binneland ligt de klene landelike parochje Wulpn.
Koksyde ligt teegn:
Koarte
thumb|400px|left|Koksyde, deelgemeentn en buurgemeentn. De gele gebiedn zyn bebouwde kernn.
29 juli
29 juli is den 210stn dag van 't joar (211stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 155 doagn toet 't ende van 't joar.
Vrouwe
thumb|Symbool van e vrouwe E vrouwe of een wuuf es en mens met twêe of mêer X-chromosoomn en gin Y-chromosoomn (in teegnstellinge tot ne vint).
Kenmerkn van e vrouwe
thumb|Een jounge vrouwe De elementairste definitie van een wuuf is da ze et dêèl is van de menselike sôorte met twèè X-chromosôomn. Moa lik ip olles zyn der doar ôok uutzounderingen ip: der zyn wuven me 3 X-chromosôom'n, en der zyn der zelfs me een Y-chromosôom (lik d'actrice Jamie Lee Curtis die 2 X-en eet en een Y, mo da je toch moeilik een vint ku noemn).
Primaire geslachtskenmerkn
O je kykt no de geslachtskenmerkn ku je de volgende specifieke geslachtsorgoann zien:
Secundaire geslachtskenmerkn
Secundaire geslachtskenmerkn typisch voor e wuuf zyn:
O je nog ip andre kenmerken zoe vôortgoan wordt et ol styf moeilik omdan de uutzounderingen ol even vele vôorenkommen ols de regel zelve en omdan ze oak dikkels sociaal-culturèl bepoald zyn:
Lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn
Dit is e lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn.
1519
1516 - 1517 - 1518 - 1519 - 1520 - 1521 - 1522 't Joar 1519 is 't 19e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Spermalie
Spermalie was de noame van e voormoalige Belgische gemêente in de Polders. De gemeente ountstound in 1971 deur 't hopevoegn van Schore, Mannekensvere, Sliepe en Sint-Pieters-Kapelle (dat e stik van Zande ook a gekreegn). Den Yzer was de westelyke grenze van de gemêente. In 1977 werd de gemeente were ipgeheevn, en de vier gemêentjes werdn nu e dêelgemêente van Middelkerke.
3 oktober
3 oktober is den 276stn dag van 't joar (277stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 89 doagn tout 't ende van 't joar.
Scherpnberg
Met upgraviengn up den Scherpnberg is 't er een byle van 3000 joar voa Christus uut Bretagne gevoundn.
2006
2003 - 2004 - 2005 - 2006 - 2007 - 2008 - 2009 't Joar 2006 is 't 6e joar in de 21e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Scherpnberg
Van 1622 toet 1918 hèt er een houten kôornmeuln up den top gestoan. Een êeste kê, in 1794, is tje deur Franse soldoatn vernield. De meuln wierdt herbouwd moa was beschaodigd in een storm. In den êeste weirldôrloge wierd den berg en de meuln as een observoatiepost gebruukt deur 't Iengels leger, moar in 't voarjoarsoffensief van 1918 is tje were vernield gewordn en nie mè herupgebouwd.
Wielrennen
De hellienge is in 1972 upgenoomen in Gent-Wevelgem. Z' is ook een poar kêern officieus beklommn. An den andere kant uut de richtienge van Reningelst komt den Zandberg omhoge, die veel minder steil is en die up de weg tussn Loker en De Klyte uutkomt.
West-Francië
thumb| West-Francië in 843 West-Francië was et westelik stik van ’t Frankisch Ryk achter dat et in 843 in drieën verdeeld was by ‘t Verdrag van Verdun.
’t Ryk wierd verdêeld ounder de drie zeuns van Lodewyk de Vroomn.
West-Francië bestound officieel van 843 tout 987.
In 987 kwamt er ’n ende an de dynastie van de Karoliengers en begost de periode van et Huus Capet. Van ton wordt et keunienkryk Vrankryk genoemd.
West-Francië bestound uut Neustrië en Aquitanië met et westelik stik van Austrasië en et nôordwestelik stik van Bourgondië, van 880 et hertogdom Bourgondië.
Strange
thumb| Strange van [[Ostende (stad)|Ostende]] Een strange of strand is e vlakke stroke land langs de zêe, oceoan of meer, die bestoat uut zand (lik an de Vlamsche Kust), stêens of schelpn.
In de zomer wordt ’t strange dikwyls gebruukt als recreoatiegebied, woa da je kunt zunn, zwemmn en speeln. Soms wordn d’r ook ligzetels, cabientjes en parasols vereurd. En in de winter kun je d’r goan uutwoaien en genietn van de zêelucht. thumb|left| Strange van [[Koksyde]]
Rotse (vis)
Rotsn (Scardinius erythrophthalmus) zyn visschn uut de familie van de karpers die van nateure vôornkommn in zoet woater in West-Vloandern.
Verspreidienge
Ôorsprounkelik kommn ze vôorn in verre hêel Europa en in hêle stikkn van Azië. Oundertusschn zyn ze ouk uutezet in oundermêer de Verênigde Stoatn, Ierland, Spanje, Nieuw-Zêeland, Canada en Madagascar, oltemets met catastrofoale gevolgn voun 't visbestand doa.
Beschryvienge
thumb|right|Jounge rotsjes Tusschn april en juli leggn de wuvetjes 200 000 eiers, die an woaterplantn bluuvn plakkn. Doaruut kommn der joungsjes uut die der nog nie ol te styf uutzien lyk nunder ouders, oundermêer omda nunder vinn nog nie rôod zyn.
Marseille
Marseille es en oavnstad in 't zuudôostn van Vrankryk, 't es d'n ôofdstad van't departement Bouches-du-Rhône en ôok van de regio Provence-Alpes-Côte d'Azur. Marseille zelve telt mêer of 800.000 inweuners en es doamee d'n twidd'n grôotstn stad van Vrankryk, mor in de wydere agglomeroasje weun'n der zekers 1,7 miljoen mienschn.
Geschiedenisse
Marseille is gesticht gewist deur de Griek'n in 600 v.C. en noemde ton Massalia. 't Was in dien tyd e vrêe belangryke stad totdan ze spel kreegn me Julius Caesar, die under zelfstandighied afpaktige. In de middelêeuwn es Marseille bezet gewist deur verschilligte volkern, en z'add'n ôok nog ne kêe miserie mè islamitische piroatn. 't Es mor vanof 1481 da Marseille by Vrankryk kwam. thumb|left|Den oude hoavn van Marseille Vandoage is Marseille gekend als een explosieve stad. Da begost ol in de 19e eeuw toen da Marseille populair kwam by kunstenoars, toeristn, intellectueeln en avonturiers, en 't zoatn bovndien veel légionairs (zwoare gastn dus), omda Marseille den toegank noar de Fransche kolonies in Nôord-Afrika wa. De latste joarn e Marseille vree vele last gehad van verloederinge, ma 't bluft nog alsan een vrêe belangryke en populaire stad.
Attraksjes
Marseille es vôoral gekend vo:
Itoalië
Itoalië es een land in Europa. Itoalië ligt in 't zuudn van Europa, an de Middellansche Zêe. Itoalië es bekend voo zyn karakteristieke vorm, noamelik een botte. Der weunen a-peu pres 59.000.000 minsn in Itoalië. Rome es den ôofdstad en eit a-peu pres 4.000.000 inweuners. Neffest d'ôofdstad es 't ôok de plekke woa da Vaticoanstad ligt, d'ôofdzetel van et Catholicisme en verbluufsplekke van de Paus. Andere grôte steedn zyn Doarnoast zyn der nog steedn die over de hêle weireld gekend zyn voo verschillende redenn: Venetië, de stad ip het woater, Pisa, me zyne scheve torre, Verona, stad van Romeo en Julia, Firenze, kunststad en ôofdstad van et toeristisch sterk gewaardeerde Toscane.
Geschiedenisse
Itoalië eit een roemruchte geschiedenisse. E poar ôogtepuntn.
Geografie en klimoat
Itoalië eit nen specifieke vorm, 't eit ôok twêe bergkeetns: de Alpn in 't Nôordn en de Apennynn die van Nôord noa Zuud lôopn in et 'bêen' van de botte. Tussn de Alpn en de Apennynn ligt de vlakte van de Po-rivier. In et Zuudn liggn der twêe vulkoann: de Etna, een actieve vulkoan ip et eiland Sicilië en de Vesuvius, een sloapnde vulkoan by Noapels.
De regio's
Itoalië es besteurlik verdêeld in 20 regio's, die were verdêeld zyn in 109 provinsjes, genoemd achter under hoofdstad.
Polletiek
't Land vormt ne republiek, met an 't ôofd President Sergio Mattarella, die voerol e ceremoniële rolle et. 't land es ipgebouwd in een voo Europa klassieke structuur me drie machtn: de wetgevende macht (de koamer en de senoat), den uutvoerende (de regerienge) en de juridische macht ('t gerecht en olles die dermei tope angt).
Itoalië es gekend voo zyn tumultueus polletiek klimoat. Achter de verkieziengn van 2006 kwam Romano Prodi êeste minister, achter e bittere verkiezingsstryd tusschn zyn centrum-linkse L'Ulivo en de rekse Forza Italia van Silvio Berlusconi, die ol premier was van 1994 toet 1995 en van 2001 toet 2006. In meie 2008 kwam Berlusconi were êeste minister. Sedert 22 oktober 2022 is Giorgia Meloni êeste minister van Itoalië.
Cultuur en toale
thumb| Toaln en dialectn Itoalië eit in de geschiedenisse oltyd nen dryvende factor in de Europeese cultuur gewist en dat es tot ip heedn nog oltyd het geval: Itoalië es een ideoal land om historische bezoekn te doen en eit ôok nog invloed ip de huidige culturele weireld: de mode, design (oto's, gebruksvôorwerpn,...). Itoalië eit ôok nen grôten invloed ip de sport, vôorol het voetbol, de vélokoerse en de otokoerse (Formule 1).
De ôofdtoale van Itoalië es het Italioans, dat onstoan es ut de toale van de Romeinn, het Latyn en het Toscoans. Der zyn ôok nog een aantal andere toaln die gesprookn weirden: het Duuts, in de Nôordelikke Alpen es een echte toale. Doarnoast ei je nog vele dialectn.
🇪🇺
12 moarte
12 moarte is den 71stn dag van 't joar (72stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 294 doagn toet 't ende van 't joar.
Êestegroadsvergelykinge
'n Êestegroadsvergelykinge of lineaire vergelykinge is 'n vergelykinge van de vorme
'n Êestegroadsvergelykinge moet ounder andre upgelost worden by 't bepoaln van de nulpunten van 'n êestegroadsfunctie.
Algemêne uplossingsmethode
ax + b = 0 of ax = -b of x =.
Vôorbild:
2x - 3 = 0 \equiv x =
't Koekoeksnest
't Koekoeksnest wos e luustersoap op Radio 2. 't Gink over 't gelyknoamige otel-restorang en zyn personêel. Dat stoeg zogezeid op 'n Rôonberg. 't Dein e hêeln oop bekende Vloamiengn mei, moar ouk acteurs die ollêne bekend woarn van tonêel.
't Koekoeksnest liep van 1 januoari 1990 tout 31 december 1997. Iddern dag wos ’t er een episode van e menute of tiene, en ’t begoste juuste vôor de noene. 't Wos van meet an ol styf populair: 't programma oalde regelmoatig mêer of 1 miljoen luusteroars.
Specioal vo de 100e episode is hêel 'n equipe na 'n Rôonberg ofezakt om de aflevering ter plekke op te neemn.
Woa gink et over?
Albert en Maria koopn in 1989 e gebouw over van Julien Descamps, die d'r vo niet meugt bluuvn weun. Z'en 2 joengs: Sylvia, die in gank is mi de zeune van de concurrensje, en Freddie, die in 't restorang werkt moa mêer bezig is mi zyn muzikoptreedns. 'n Grôotn concurrent van 't Koekoeksnest is De Lekkerbek, ouk een otel-restorang op 'n Rôonberg. In 't Koekoeksnest beleevn ze diengn die olleman meimakt. 't Bezoundere wos ouk da de gebeurtenissn gelyk liepn mi d'actualiteit: a 't Weireldkampioenschappn voetbol woarn in 't echte leevn, ton wos 't ouk van dadde in 't Koekoeksnest.
Trio VierN xl
Trio VierN xl  is ontstaen in 2003 nar aanleidinge van de tienste jubilé van Trio VierN di drie mafkezen blev'n da mo vul on om overal rond ambiance te goan moken op olle feestjes, sterfgevaln ,echtscheidingen en oak in van di culturele zoal da ze zegn. Zen zinder toen te goare mé 16 groepn van olle soortn genres, é zo é doze gemakt mé twee schivn in, getiteld  'Volksliedjes van onder 't stof' .
Iederen wilde die schivn en in ge'n tid kust je geen mee krigen é.