cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Garenmarkt (Brugge)
De twi hoekhuuzn zyn ‘t huus de Sterre en ‘t huus de Vlasblomme en e bitje verder stoat de Stichting-Sint-Trudo-1808. ’t Was de vroegere refuge van Sint-Baafs, in 1566 angekocht deur de Sint-Trudoabdye, en in 1808 ommegevormd tout godshuus.
De zusters van Sint-Trudo, die êest ofhiengn van d’Eeckhoutabdye, verhuusdn in 1149 nor Odegem, nu Stêenbrugge. Van 1248 woarn ze zelfstandig.
Met de reformoatie kwamt er ‘n ende an de bloeiperiode. Den 22stn ogustus 1566 mostn de zusters vluchtn vo de geuzn en ze kochtn ‘t refugehuus van Sint-Baafs ip de Garenmarkt. In 1567 kostn ze werekêern, mo ze mostn loater were vluchtn en da betêeknde ’t ende van de Sint-Trudoabdye in Stêenbrugge.
In 1584 kostn ze ’t Brugs klôoster van de Staelyzerbroeders in de Nieuwe Gentweg koopn. D’abdye wierd in 1797 ofgeschaft deur de Fransche, mo kwam were in gebruuk in 1816 in de Nieuwe Gentweg en van 1951 in d’Abdy van Male. Ip de plekke van St-André, de KHBO schole, en der neffest de seniorie Ten Eeckhoute, stound et Hof van Cuba. De Brugschn dominicoan Jan de Witte is doar in 1475 geboorn en in 1540 gestorvn. Christoffel Colombus ha Cuba ip z’n êeste reize in 1492 ountdekt en Jan de Witte wierd tout êerstn bisschop van Cuba benoemd. Vandoa de noame Hof van Cuba.
In 1859-1860 kwoamn Les Dames de Saint-André, religieuzn uut Doornik, under vestign in Brugge vor e schole ip te richtn vo lêerliengn-religieuzn. Ze vestigdn under êest in de Freren Fonteinstroate. In 1864 begostn ze met e Franstoalig oefnschooltje vo de bourgeoisie. In 1870 vestigde de schole heur in ’t hotel ’t Serclaes an de de Sint-Jansplatse, woa dat Hemelsdaele nu is, en wierd er ook gestart met e Vlamsche schole. Deur de groei kostn ze in 1877 an ’t gebouw en de groundn van de Dujardins ip de Garenmarkt geroakn, mè nog ’n huus d’r neffest. D’r wierd in 1885 nog ground angekocht over de Reie van de vroegere Eeckhoutabdye en achter dat de Reie gedempt was wierd er nog bygebouwd.
An den overkant stoat er Huys ten Nazarette boovn de deure en d’huuzn 3 en 5 vormdn vroeger ’t Hof van Maldeghem. In 1579 weunde de Brugschn kroniekschryver Zeger van Male doa en nu is 't C.A.W. De Viersprong.
Auguste Rodin
thumb| Auguste Rodin François Auguste René Rodin (Parys, 12 november 1840 – Meudon, 17 november 1917) was e Franschn beeldhouwer die algemeen anzien wordt lyk de groendlegger van de moderne beeldhouwkunst. Zyn bekendste werkn zyn Den peizer, Monument van Balzac, Den tot, De Burgers van Calais en D' Hellepoorte.
Vele van Rodin's werkn wierdn bekritiseerd, omdan ze botstn met de dominante  figuratieve beeldhouwtradiesjes. Rodin was gevoelig vo de controverse roend zyn werk, moa je refuseerde van zyn styl te verandern.
In 1864 kwam Rodin Rose Beuret teegn, e joenge noaister, die de reste van zyn leevn zyn partner bleef en zyn model.
Krokkedielachtign
Krokkedielachtign (Crocodilia) zyn een orde van reptieln die nu nog in 3 families up d'eirde vôornkommn, ollemoale maximum 4200 kilomeiters van 'n evenoare. ’t Zyn voun 't moment 23 sôortn die nog bestoan, doavan zyn der êentige die rôoi en voun 't overleevn.
Vaccinoasje
Een vaccinoasje of inentienge, dient er vôorn vo 't immuunsystèm van een persôon te "trainn" teegn bepoalde ziektn. Doadeure is dien persôon beter bestand teegn de ziekte dan etwien die nie gevaccinèrd is. Binst de zwangerschap krygt de foetus veel antistoffen van zyn moeder mee, die de baby teot omtrent twêmoandn achter de geboorte beschermn. Deur vaccins teegn veel vôorkommende ziektn te geevn, ountwikkelt 't kiend antistoffn zounder dan ze de ziekte g'het hèn. Vaccinoasjes hèn een grôte rolle gespèld in de verminderienge van de kiendersterfte.
Krokkedielachtign
De noame krokkediele komt van 't Grieks κροκόδιλος (krokodilos) en wult stintjes (kroko) en worm (deilos) zeggn.
Auguste Rodin
Tien joar lank, tusschn 1882 en 1892, beleefde Rodin e chaotisch amoureuze verhoudynge mè zyn 24 joar joengere leerlynge Camille Claudel. Moa je trouwde in 1917 mè Rose Beuret drie weekn vor heur dood. Tien moandn loater stierf Rodin zelve in Meudon.
Vaccinoasje
Vaccinoasjes vo reizigers
Vo mensn die noa landn buutn de "cordon sanitaire" reizn wordt de vaccinoasje teegn verschillende sôortn ziektn angeroan of in sommige gevolln verplicht. De mê vôorkommende sôortn vaccinoasje zyn :
Auguste Rodin
Musea
In 't Musée Rodin in Parys en 't Rodin Museum in Philadelphia zyn vele werkn van Rodin te zien.
Krokkedielachtign
Beschryvienge
Olle nu nog leevnde krokkedielesôortn trekken up makoar. Z’hen ollemoale korte pôotn die naasn nunder lyf stoan, woadeure da nundern ounderkant ossan noare van de ground hangt en ollemoale hen ze en hard vel die warmte upnimt en vaste houdt. Z’hen oek ollemoale e langn steirt en langn bek die vul me tandn stoat. Krokkedieln zyn ekend omdan ze zo indeliks zêre en me zovele macht nunder mule kunn toesloan. Vou nem were oopn te doen, hen ze mêer rôoi, woadeure dat e bitje goein plakkelient enoeg is vou nem toe te houdn. Ze joagn ollemoale in of round woater, ol kut het gebeurn dan sôortn lik de nylkrokkediele oek up land joagt, bevôorbeeld up gnoes. Nu eetn olle sôortn krokkedieln leevnd teetn, mo ’t zyn vroegerder oek sôortn ewist die plantn aatn.
Vaccinoasje
Geschiedenisse van 't vaccineern
thumb|260px|Vaccinoasje teegn typhus, Texas, 1944 Den ountdekker van vaccinoasje ( van 't Latyn Vacca vo koeie) is den Iengelsn dokteur Edward Jenner die in 1796 upmerktige dan melkmeistjies die besmet woarn mè koeiepokkn (vaccinia)(an d' handn, deur 't melkn) gin pokkn kreegn. Deur t' experimenteern vound je dat etwien die met upzet was besmet mè koeiepokkn ook beschermd was teegn mensepokkn.
Auguste Rodin
Musea
Andere musea mè zyn werk zyn:
Krokkedielachtign
Evoluusje
De crurotarsi (reptieln met krokkedielachtige knoezels, woa dan de krokkedieln zelve dus oek byzitten, die terme is wel nie deur olle weetnschappers anveird) zyn round 240 meljoen joar eleen ountstoan uut de archosauriformes, woaruut dan oek de dinosaurussn, de pterosaurussn en de veugels egroeid zyn. Vôorn 200 meljoen joar eleen woarn ’t de krokkedieln die mêester van d’eirde woarn, doarachter naamn de dinosaurussn die rolle over. Nu hen olle krokkedieln woater nôdig voun in te leevn, mo dat is nie ossan ezo ewist.
Vaccinoasje
Pasteur
Louis Pasteur vound dan kiekencholerabacteriën, die verzwakt woarn achter dan ze vor een langn tyd in zyn laboratorium woarn gekwêekt, moar een lichte ziekte verôorzaktn en toch teegn een loatere serieuze besmettienge beschermdign. Met dien gedachtengang makte tje andere vaccins (gelik teegn houndsdolheid), en loatere ounderzoekers hèn up de zelste maniere andere vaccins gemakt.
Krokkedielachtign
Evoluusje
Eentige vôorbeeldn van vroeger krokkedieln, met hoe lange eleen dan ze uutestorvn zyn:
Nu zittn olle krokkedielesôortn in e band van 8500 kilomeiters round ’n evenoare, mor round 145 meljoen joar eleen (in ’t Kryt) zaatn der overol up de weireld (’t oercontinent Gondwana toune) krokkedielesôortn. ’t Zyn fossieln evoundn tusschn Nieuw-Zêeland en ’t nôordn van Canada (bykan 2000 kilomeiters boovn ’n Poolcirkel.
Vôortbestoan
’t Zyn wel sôortn die rôoi hen voun t’overleevn en doa zyn der verschillige reedns vôorn. Van de mêeste sôortn is ’t grotste probleem dan ze gin plekke mir hen voun te leevn, deurdan der ossan mo mêer menschn bykommn die ossan mo mêer plekke nôdig hen. Krokkedieln zittn toune zêre in de route, woadeure dan der conflictn kommn en de krokkedieln ekokkeduund zyn.
Doanaasn is er oek up krokkedieln ejoagd voun nunder vel, woamei dan der sakosjn en schoenn emakt zyn. En uplossienge doavôorn zyn kwêkeryen, bevôorbeeld in Amerika doen ze ieder joar 240 000 gekwikte alligoaters dôod voun nunder vlêes en nunder vel, woadeure dan der mo 34 000 in ’t wilde evangn zyn en de populoasje stabiel ku bluuvn.
Vaccinoasje
Vaccinoasjes teegn tyfus, difterie en tetanus
Een ander sôorte vaccin was uutgevoundn deur Almroth Wright in 1897, woaby da tje dôo bacteriën gebruukte zolange dat de strukteure van de bacteriën nie was verandered in 't proces (bvb. verhittienge toet an 56 °C, of dôod maakn mè chemikoaliën geik formaldehyde). Up die maniere wierdn vaccins teegn tyfus, paratyfus, difterie en tetanus ountwikkeld.
Moderne techniekn
Andere maniern vo dôo vaccins te maakn gebruukn maniern vo 't dêel van de bacterie die 't immuunsystèm an 't werk zet te combineern met ounschoadelike bacteriën, zodoanig da 't lichaam immuun wordt zounder ôois in contact te kommn met de ziekteverwekker. 't Is ook meugelik van een antigeen van een ander organisme (gelik da van 't hepatitis B virus in gistcelln) in te spuutn die ton ook immuniteit verôorzaakt in mensn.
2021
2018 - 2019 - 2020 - 2021 - 2022 - 2023 - 2024 't Joar 2021 is e geweun joar die begunt ip e vrydag in de Gregorioansche kalender. 't Is 't 21e joar van 't 3e millennium en van d' 21e êeuwe en 't twèede joar van 't decennium 2020-2029.
Sterre (astronomie)
thumb| De Pleiades in ’t sterrebeeld Stier Een sterre is in de astronomie een hemellichoam die bestoat uut e massive gloeiende plasmabolle die lucht gift deur kernfusiereacties. Sterrn wordn deur under eign zwoartekracht by mekoar g’houdn.
D’r bestoan vele verschillige sôortn van sterrn. Voorbeeldn zyn blauwe reuzn, gilwe dwergn en dubbelsterrn. De kloarte, kleur, massa, scheikundige soamnstellienge en leeftyd bepoaln by welke sôorte dat e sterre past. Astronoomn kunn al die eignschappn van e sterre bepoaln deur ‘t spectrum, de luchtkracht en de bewegienge in de ruumte t’observeern deur e telescoop.
De dichtste sterre by d’eirde (149,5 miljoen km) is de zunne. Andere sterrn zyn deur d’enorme ofstandn lik luchtpuntjes an den hemel te zien os ’t dounker wordt. De zunne is mor e middelmoatige sterre vergeleekn met de miljoenn andere sterrn woavan dat er me ’t blôot oge à peu près zesduusd te zien zyn. De dichtste sterre achter de zunne, Proxima Centauri, stoat ip 4,3 luchtjoarn van d’eirde.
De klèinste sterrn zyn moa 10 kilometer deursnee. De grotste kunn hounderdn miljoen kilometers grôot zyn.
E sterrebeeld is e verzoamelienge van sterrn die e bepoald patrôon vormn.
Lompret (België)
Lompret (Woals: Lompré-el-Fagne, uutsproake Lomprè) is e dorp in de Woalsche provinsje Henegouwn en e deelgemeente van Chimay. 't Was e zelfstandige gemeente vo de gemeentelyke herindeelienge van 1977. 't Dorp ligt in e valleye an d'oevers van de riviere Eau Blanche.
Sark
thumb|right|200px|E luchtfotto van Sark, met der juuste ounder 't eiland Brecqhou. Sark (Frans: Sercq, Sercquiais: Sèr) is e klêen eilandje en êen van de Kanoaleilandn. ’t Weunn 600 menschn up en uppervlakte van 5,45 km². ’t Wos toet in december van 2008 ‘t latste feodoal besteurssysteem van de Westersche weireld. ’t Is gin ounofhankelikkn stoat, ’t stoatshoofd (Seigneur) is ofhankelik van de Keunienginne van ‘t Verênigd Keunienkryk, en is een dêel van 't rechtsgebied van Guernsey.
Lompret (België)
Lompret is in 1997 verkoozn toet een van de schonste dorpn van de Woaln (Les Plus Beaux Villages de Wallonie).
Sark
Uutzicht en liggienge
thumb|left|La Coupée is 't nauw stik land tusschn Greater en Little Sark Sark bestoat uut 2 stikkn, Greater Sark en Little Sark, die deur e smol stik land (La Coupée) an makoar angn. Nu is er leunienge ezet, in tyde wos dadde nie ezô en moestn de jounges up nunder handn en voetn kruupn voun nie dervan esmeetn te zyn deur de golvn.
1106
1103 - 1104 - 1105 - 1106 - 1107 - 1108 - 1109 't Joar 1106 is 't 6e joar in de 12e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Sark
Uutzicht en liggienge
't Hoogste punt van Sark is 114 meters hoge, woardat er een windmeuln stoat sedert 1571, moa woardan de ziln in den êeste weireloolôge weggenoomn zyn. Little Sark haad een antol mynn woardat er lôoderts wierd upgedolvn.
Brecqhou, e klinder eilandje ounder Greater Sark, is upeist deur Sark, mo dat is nie anveird deur de broers Barclay (eigenoars van The Daily Telegraph, en Iengelsche gazette), die ’t eilandje ekocht enn.
Geschiedenisse
thumb|left|Een peirdekoetse up Sark Der is moa winnig mè zekerheid geweetn voar 933 ô Sark een dêel wierd van 't groafschap van Normandië. Olhoewel dan der in de middelêeuwn af en toe klôostergemêenschappn up 't eiland verbleevn was Sark ounbeweund in de 16e êeuwe, en dee van tydn dienste as een uutvolsbasis voa piroatn.
Helier de Carteret, Seigneur van St. Ouen in Jersey, kreeg permissie van Queen Elizabeth I vô Sark te koloniseern mè 40 families uut St. Ouen up vôorwoarde dat je 't eiland vry hield van piroatn. Ieder van die 40 families kreegn een stik van 't eiland as under eign, en sommige van die 40 ôorsprounkelike plottn bestoan nog olsan. De platselike bevolkienge probeerdige under eign rechtsgebied te krygn, moar doar hèt 't hoofdeiland van Guernsey een stokstjie voarn gestookn.
Gedeurende de twidde weireldoolôge wierd Sark gelik d' andere Kanoaleilandn bezet deur de Duutsers.
Up den vierden juli 2007 hèt Sark zyn feodoal systèm beginn'n ountmanteln, en een kamer van 30 man vorm nu de regerienge. Doavn zyn der 28 verkoozn en twê ounverkoozn leedn.
Seigneur
Voar de constitutionêle hervormiengn van 2008 was den Seigneur van Sark 't hoofd van de feodoale regerienge. Volgens d' ôorsprounkelike keunienklike brievn moest het eiland minstens deur 40 bewapende man beweund wordn, en doadeure wierd Sark in 40 plottn die grôot genoeg woarn voar êen familie upgedêeld, de zogenoamde Quarantaine. Elk van de 40 eigenoars haan een stemme in de Chief Pleas. Loater wierdn sommige van de plottn upgedêeld, moar die haan nie de zelste rechtn gelik d' ôorsprounkelike plottn.
Chief Pleas
Chief Pleas (Frans: Chefs Plaids; Sercquiais: Cheurs Pliaids) is 't parlement van Sark. Toet an 2008 bestound het uut de Seigneur, de Seneschal (president van de Chief Pleas), de 39 andere plottn van de Quarantaine, en 12 vertegenwôordigers van de reste van de bevolkienge.
Clameur de Haro
Een van d' oude wettn in de Kanoaleilandn is 't oud Normandisch gebruuk da 't Clameur de haro genoemd wordt. Ounder da gebruuk kan iederêen die peist dat er een inbreuke is gedoan up zyn rechtn, die inbreuke onmiddellik doen stoppn. Doavoarn moet je in de tegenwôordigheid van getuugn êest den Onze Voader in 't Frans zeggn, gevolgd deur de wôordn "Haro, Haro, Haro! À mon aide mon Prince, on me fait tort!" ("Haro, Haro, Haro! Ter hulpe, myn Prins, 'k zyn onrecht angedoan!"). De klacht moet ton binn'n de 24 eurn by de griffier geregistreerd wordn.
Vlagge
250px|thumb|right|Vlagge van Sark De vlagge van Sark is ountworpn gewist deur Herbert Pitt en is in 1938 in gebruuk gekommn.
De vlagge bestoat uut 't Sint-Joriskruus (d' Iengelse vlagge) t' hope met de twê lêeuwn van de Normandische vlagge.
Sercquiais
Sercquiais is een dialect van de Normandische toale, en is nog gesprookn deur d' oudere inweuners. 't Gebruuk van de toale is wel an 't ofneemn deur de recente toevloed van mensn die de toale nie kenn'n.
Upvoedienge
Sark volgt over 't olgemêen 't upvoediengssystèm van Iengeland. Der is êen schole up Sark vô kienders tusschn 5 en 15 joar oud. Vô verdere studies in 't hoger middelboar moetn ze noa Guernsey of Jersey goan.
Transport
thumb|right|Tracteurgetrokkn ambulance up Sark 'êen van de charmes van Sark is dan der gin ottos up ryn. D' ênigste voertuugn die toegeloatn zyn peirdekoetsn, villos en tracteurs. Passagiers en goedern kommn met de ferry van Guernsey. Der is gin luchthaavn up Sark, en der is zels een wet da 't verbied van over 't eiland te vliegn (Air Navigation (Restriction of Flying) (Guernsey) Regulations 1985), moa der zyn moa winnig mensn die under doavn antrekkn.
Rainer Maria Rilke
thumb|Rilke in 1900. thumb|Andtêeknienge. René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke (4 december 1875 – 29 december 1926) — beetre gekend lik Rainer Maria Rilke — was a Bohêemsche-Ôostnryksche dichtre en romang-schryvre, "weirldwyd êrkend lik êen van de mêest lyriesch-vierige duutstoalige  dichtrs". Y schrêef nie allêene bevloogn gedichtn mor ook styf lyriesch proza. Verschillnde krietiekrs ên Rilke zyn werk angeduud lik zuuvre "mystiek". Zyn geschriftn omvattn êen romang, verschillnde verzoamliengn gedichtn, en verschillnde bundls brievn woarin datn roendspooknde beeldn iproept die undre richtn ip de moejlikeid van ommegank mê 't oenuutspreeklikke in 'n tydperk van oengeloof, allêenigeid, en grôote angste. Die diep- ekziestensjaliestiesche oendrwerpn moakn da Rilke gezien wordt lik 'n oovregangsfigeure tusschn de tradiesjonêele en de moderniestiesche schryvrs.
Rilke wierd geboorn oendre 't Ryk van Ôostnryk-Hongareye, reisde uutgebreid in Europa, woaroendre Rusland, Spajje, Duutsland, Vrankryk, Italië, en in zyn loatre joarn gienkt y weunn in Zwitserland — achtergroendn die de sleutl zyn vo 't oentstoan en de bezielienge van zyn gedichtn. Terwyl da Rilke 't best bekend is vo zyn bydroagn an de Duutstoalige littrateure, woarn dr mêer of 400 gedichtn ôorsproenklik in 't Fransch en gewyd an 't Kanton Valais in Zwitserland. By de Ienglstoalige leezrs zyn de best bekende werkn "Duineser Elegien" en "Die Sonette an Orpheus", de min of mêer autobiogroafiesche "Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge", en e verzoamlienge brievn die achtre ze dôod uutgegeevn zyn mê lik tietle "Briefe an einen jungen Dichter". In de loatre 20ste êewe, voend zyn werk a niewe belangstellienge mê 't gebruuk deur New Age-teoloogn en zelv-ulpe-schryvrs en deur êm veele te vermeldn in tilleviezje-programmas, boekn en films.
Joenge joarn (1875–1896)
thumb|left|Rilke, drie joar oed, roend 1878–1879. Y wierd geboorn lik René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke in Proag, oofstad van Bohêemn (tonne e dêel van Ôostnryk-Hongareye, nu de Tsjechiesche Republiek. Zyn kiendertyd en joenge joarn in Proag woarn nie byzoendre gelukkig. Zyn voadre, Josef Rilke (1838–1906), wierd e spôorweg-beambte achtre e mindre goeje ervoarienge by 't Leegre. Zyn moedre, Sophie ("Phia") Entz (1851–1931), kwam uut e wêlstellnde Proagse famielje, de Entz-Kinzelbergers, die weundn in 'n uus ip de Herrengasse (Panská) 8, woa da René ook veele van zyn joenge joarn deurebrochte. De reloasje tusschn Phia en eur êenigte zeune was gekleurd deur eur verdriet vo 't verlies van 'n iddre kiend, e dochtre die gestorvn was o ze mor e weeke oed was. In Rilke zyn joenge joarn dej Phia lik of da ze probeerde 't verloorn meistje 't êrwinn deur de joengn, mêt êm te klêen in meistjs-klêern . De reloasje tusschn zyn oedrs liep ip de klippn mêt 'n echtschiddienge in 1884. Zyn oedrs dwoengn de dichterlikke en kunstzinnige joengn noa de Militèère Akademie te goan, tgêen datn dej van 1886 toe 1891, otn doa weggienk deur ziekte. Van 1892 toe 1895 bereidn êm vôorn vo 't ingangsekzoam van d' Universiteit, woavôorn datn sloagde in 1895. Toe 1896 studeerde y littrateure, kunstgeschiednisse, en filozofie in Proag en in München.
München en Sint-Petersburg
In 1897 in München, wierd Rainer Maria Rilke doa verliefd ip de bereisde en gelêerde schryfstre Lou Andreas-Salomé. Rilke veranderde zyn vôornoame "René" noa "Rainer" ip andriengn van Lou omda ze peisde da die noame mannlikkr, kloekr en Germoanschr was. Zyn reloasje mê da getrowd wuuf, mê wien dat y twêe grôote reizn oendrenam no Rusland, deurde toe 1900. Mo zeifs achtre undre schiddienge bleef Lou Rilke zyn mêest belangryke vertrowelienge toe 't ende van zyn leevn. Achtre eur geoefnd t' ên van 1912 toe 1913 lik psychoanalyste mê Sigmund Freud, dêelde ze eur kennisse doaroovre mê Rilke.
In 1898 oendrenam Rilke e reize nor Italië die verschillnde weekn deurde. In 1899 reisde y mê Lou en eur vint, Friedrich Andreas, no Moskou woadatn de schryvre Leo Tolstoj teegnkwam. Tusschn meie en augustus 1900, wastr e twidde reize no Rusland, in 't gezelschap allêene mo van Lou, weere no Moskou en Sint-Petersburg, woa datn kennis makte mê de famielje van Boris Pasternak en van Spiridon Drozhzhin, e landlikke dichtre. thumb|Paula Modersohn-Becker (1876–1907), e vroege ekspresjoniestiesche schildresse, wierd vertrowlik mê Rilke in Worpswede en Parys, en schildrde zyn petreit in 1906. De schryvre Anna A. Tavis stelt da de kulteurn van Bohêemn en van Rusland de sleutl-invloedn zyn van Rilke zyn dichtkunste en gêestesgesteldeid.
In 1900 verblêef Rilke in e koloonje van artiestn in Worpswede (Nôord-Duutsland). (Loatre zoe ze petreit geschilderd wordn deur de proto-expressionieste Paula Modersohn-Becker, dietn lêerde kenn in Worpswede.) 't Wos ier datn de beeldowstre Clara Westhoff lêerde kenn, woa datn 't vôgnde joar mee trowde. Undre dochtre Ruth (1901–1972) wierd geboorn in decembre 1901.
Parys (1902–1910)
In de zoomre van 1902 verliet Rilke zyn uus en reisde no Parys vor e verandlienge te schryvn oovre de schildre Auguste Rodin. Achtre korte tyd liet ze wuuf undre dochtre achtre by eur oedrs vo by Rilke te verbluuvn. De reloasje tusschn Rilke en Clara Westhoff gienk vôort vo de reste van zyn leevn; e poogienge vo te schêen mêt oendrlienge toestemmienge was ip papier belet deur Rilke zyn offiesjêele stoatuus lik e katliek, oewêl datn nie praktiezeerde.
In 't begun a Rilke 't moejlik in Parys, 'n êrvoarienge woaroovre datn schrêef in 't êeste dêel van zyn êenigste romang, Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge. Terzelvertyd was zyn oentmoetienge mê 't moderniesme styf bemoedignd : Rilke was sterk oendre den indruk van 't beeldowwerk van Rodin, en tonne van 't werk van Paul Cézanne. E tyd was Rodin zyn sekretoaris, en y gaf ook leeziengn en schreef e lange verandlienge oovre Rodin en zyn werk. Rodin lêerde êm de weirde kenn van obzjektieve woarneemienge, en oendre zyn invloed veranderde Rilke ingrypnd zyn dichterlike styl van de subzjektieve en somtyds zangrige toale nor etwa da styf niewe was in d' Europeesche lietrateure. 't Rezultoat was de Neue Gedichte, befoamd vo de "dieng-gedichtn" die Rilke zyn verjoengde artiestieke viezje weeregoavn. Gedeurde die joarn wierd Parys oltyd mo mêer de belangrykste verbluufplatse van de dichtre.
De belangrykste werkn uut 't Paryse tydperk woarn Neue Gedichte ([Niewe Gedichtn]) (1907), Der Neuen Gedichte Anderer Teil (['n Andre Dêel van de Niewe Gedichtn]) (1908), de twêe "Requiem"-gedichtn (1909), en de romang Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge ([D' Anteekniengn van Malte Laurids Brigge]) begost in 1904 en was vultôojd in januoari 1910.
Duino en den Êestn Weireldoorloge (1911–1919)
thumb|left|Duino-Kastêel by Trieste, Italië, woada Rilke begost was mê t schryvn van de Duisiner Elegien in 1912— Y zoe de befoamde êeste lyne hôord ên lik stemme in de wiend binst datn lanst de klippn an 't wandln was en datn da zêere in zyn notaboeksje ipschrêef. Tuschn oktoobre 1911 en meie  1912, verblêef Rilke ip 't Duino-Kastêel, by Trieste, 't uus van Princesse Marie van de Tsjechiesche tak van de famielje Thurn en Taxis. Doa, in 1912, begost y de gedichtn-cyclus genoamd Duisiner Elegien ([Treurzangn van Duino]), die unvultôojd zoen bluuvn gedeurnde tien joar deur e lange scheppiengs-kriezies. 't Uutbreekn van den Êestn Weireldoorloge verraste Rilke binst e verbluuf in Duutsland. Y koste nie weerekêern no Parys woa da zyn eigndom angesleegn wierd en oopnboar verkocht. Y brocht 't grotste dêel van den ôorlog deure in München. Van 1914 toe 1916 adn e stormachtige veroedienge mê de schildresse Lou Albert-Lasard. Rilke wierd vo de millitèère dienst ipgeroepn in 't begun van 1916, en y moste de boazies-trèènienge doen in Weenn. Invloedryke moatn kwoamn tusschn vor êm en y wierd oovregeplatst nor 'n adminiestroasje en vrygesteld van leegredienst ip 9 juni 1916. Y brocht de doaripvôgnde tyd were deure in München, oendrebrookn deur e verbluuf ip 't Landgoed Böckel van Hertha Koenig in Westfoaln. De trowmatiezeernde ervoarienge van de millitèère dienst, 'n erinnerienge an de gruwel van de millitèère akademie dej êm bykans hêelegans zwygn lik dichtre.
Zwitserland en Muzot (1919–1926)
thumb|Kastêel van Muzot in Veyras, Zwitserland, was woa Rilke 't schryvn van de Duisiner Elegien vultôojde in "e wilde scheppnde storm" in februoari 1922. Ip 11 juni 1919 reisde Rilke van Münichen no Zwitserland. D' anleidienge was 'n uutnôodegienge vor e leezienge te geevn in Zürich, mo den eigntlikke reedn was 't verlangn vo t' oentsnappn an de wanorde achtre de ôorlog en vo ze werk nog e ki vôort te kunn zettn an de Duisiner Elegien. 't Zoekn nor e geschikte en betoalboare platse vo te weunn blêek styf moejlik. Rilke weunde oendr andr in Soglio, Locarno, en Berg am Irchel. Allêene mor in 't middn van 1921 wast êm gelukt van e vaste weunplatse te vienn in 't Kastêel van Muzot in de gemêente Veyras, Zwitserland, dichte by Sierre in Valais. 't Was 'n intensche scheppnde tyd, Rilke vultôojde de Duisiner Elegien in e poar weekn in februoari 1922. Vôodien en noadien schrêef Rilke in de rapte dêeln van de gedichtecyclus Die Sonette an Orpheus die 55 hêele sonnêtn bevat. De twêe werkn tegoare zyn dikkers bekeekn lik oogtepuntn van Rilke zyn werk. In meie 1922, kocht en renoveerde Werner Reinhart, Rilke zyn wêldoenre, Muzot zoda Rilke doa kostlôos koste weunn.
In die tyd liet Reinhart Rilke kennismaakn mê d' Austroaliesche viejoolespeelstr Alma Moodie. Rilke was zôo oendre den indruk van eur spel datn in e brief schrêef: "Wukkn klank, wukke rykdom, wukke vastigeid. Dadde en Die Sonette an Orpheus, waorn twêe snoarn van dezeifste stemme. En ze speelt mêesta Bach! Muzot is nu muziekoal gedopt..." .
Vanof 1923 a Rilke mêer en mêer te kampn mê gezoendeidsprobleemn woadeure datn veele lange verbluuvn ad in e sanatorium in Territet, by Montreux, an 't Mêer van Genève. Zyn lang verbluuf in Parys tusschn januoari en augustus 1925 was e poogienge vo ze ziekte te vergeetn deur veranderienge van omgeevienge en leefomstandigeedn. Oendanks dad allemalle verschêendr veele belangryke ofzoenderlikke gedichtn in de joarn 1923–1926 (woaroendre Gong en Mausoleum), zowêl lik oovrevloedig lyriesch werk in 't Fransch.
Sint-Joris (Vrankryk)
Sint-Joris of Sint-Joris an den Aa (Frans: Saint-Georges-sur-l'Aa) es e gemêente in Vrankryk in 't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in 't Blootland an de Aa. 't Grenst an de gemêentn Grevelingn, Loon, Kroaiwyk, Broekburg en Saint-Folquin.
Rainer Maria Rilke
Dôod en begroavienge
thumb|left|Rilke zyn graf in Raron, Zwitserland. Kort vôo zyn dôod wierd vastegesteld dat zyn ziekte bloedkankre was. Y lêed an ettrnde zweirn in zyn moend, zyn moage en ingewandn dejn zêer, en y wierd oltyd mo mêer moedelôos. Mê oopn oogn stierftn in d' oarms van zyn dokteur ip 29 decembre 1926 in 't Sanatorium van Valmont, Zwitserland. Y wierd begroavn ip 2 januoari 1927 ip 't kerkof van Raron in 't westn van Visp.
Sint-Joris (Vrankryk)
Sint-Joris ieng in tyde of van 't bisdom Sint-Omoars. 't Komt nen êeste kêe vôorn lyk Sanctus Georgius in 1178.
thumb|left|De kerke van Sint-Joris
Lyste van wapens van Belgische dêelgebiedn
Dat artikel hier bevat een lyste van wapens van Belgische dêelgebiedn. Besteurlik gezien bestoat België uut gewestn, gemêenschappn, provinsjes en gemêentn.
Rainer Maria Rilke
Dôod en begroavienge
Rilke a vo zyn eign grafschrifte da gedichtje gekoozn: Niemandes Schlaf zu sein unter soviel Lidern. Rôoze, o zuuvre teegnsproake, luste van niemand ze sloape te zyn oendre zôveele oogleen. E mythe is oentstoan roend zyn dôod en rôozn. Dr wierd verteld : "Vor e bezoekstr 't êern, de Egyptiesche schôoneid Nimet Eloui, plukte Rilke wa rôozn uut zyn of. Binst datn da deej, krêegtn e stêkkr in zyn and. Die klêene woende wilde nie geneezn en wierd zêere ergr, in korte tyd was zyn hêeln oarm gezwolln, en den andrn oarm wierd ook angetast", en zo giengtn dôod.
Geschriftn
thumb|Rilke-tôorn ip 't Landgoed Böckel.
Das Stunden-Buch
Rilke gaf in april 1905 de drie vulleedige gedichtncycli uut die Das Stunden-Buch ([Boek van d' Eurn]) vormn. Die gedichtn oendrzoekn de kristlikke zoektocht noa God en de nature van t Gebed, mê gebruukmoakienge van symbooln vôgns Sint-Franciscus en Rilke zyn woarneemienge van 't Orthodoks Kristndom gedeurnde zyn reizn in Rusland in de êeste joarn van de twientigste êewe.
Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge
Rilke schrêef zyn êenige romang, Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge, otn in Parys weunde en y vultôojde 't werk in 1910. De romang is oaf-zeifbeschryvnd, en y gebruukt de styl en de tekniek die tegoare goat mê 't Ekspresjoniesme da van de groend kwam in d' Europeesche verbêeldiengsweirld en kunste in de vroege twientigste êewe. Rilke was oendre den invloed van Sigbjørn Obstfelder zyn werk Dagboek van e priestr en van Jens Peter Jacobsen zyn twidde romang Niels Lyhne (1880) die 't lot van e goddelôoze in 'n oengenoadige weirld schetst. Rilk snêe ekziestensjaliestieshe oendrwerpn an, diepe speurnde no de betêeknisse van 't individu, de betêeknisse van de dôod, en oovrepeizienge van d' ervoarienge van de tyd o de dôod dichteby is. Rilke steunt anzienlik ip de geschriftn van Nietzsche, wiens werk dat lêerde kenn van zyn minoaresse Lou-Andreas Salome, die vodien ook minoaresse van Nietzsche gewist was. Zyn werk makt ook gebruuk van impresjoniestiesche tekniekn die oendre den invloed stoenn van Paul Cézanne, en de beeldowre Auguste Rodin (e kennisse van Rilke). Y kombineert die tekniekn en beweegreedns vor beeldn ip te roepn van d' angstn en de vervrimdienge van de menseid by 't ipkommn van 'n oltyd mo mêer weetnschapplikke, industriejêele, verzoaklikte weirld.
Duisiner Elegien
De Duisiner Elegien zyn intens-godsdienstige, mystieke gedichtn zwoar van schôonte en lydn vo 't bestoan. De gedichtn gebruukn e ryk symboliesme van iengls en verlossienge mo die nie kloppn mê de typiesche kristlikke interpretoasjes. Rilke begunt den êeste treurzank mê 'n inroepienge van filozoofiesche wanoope, vroagnde : "Wien, o 'k ik schrêewn, zoedr myn ôorn tusschn d' iengl-schoarn?" (Wer, wenn ich schriee, hörte mich denn aus der Engel Ordnungen?) en loatre verkloarnde da "iedre iengl verschriklik is" (Jeder Engel ist schrecklich). . Oewêl da die gedichtn angeduud zyn lik "treurzangn" wa wyst ip melankolie en klacht, zyn dr toch veele passoages gekenmerkt deur undre grôote kracht en oenbeperkte gêestdrift. Tegoare zyn de Duisiner Elegien beschreevn lik e gedoanteverwisslienge van Rilke zyn "bestoans-kwellienge" en 'n "vierige allêensproake vo verzoend te groakn mê 't menschlik bestoan". Doaby kommn ook an bod : "de beperkiengn en onvulkoomneedn van 't menschlik bestoan en 't verbrokklde menschlik bewustzyn... d' allêenigeid, de vulmakteid van d' iengls, leevn en dôod, minn en minnoars, en den ipdracht van de dichtr".
Die Sonette an Orpheus
By 't niews oovre de dôod van e vriendinne van zyn dochtre, Wera Knoop (1900–1919), wierd Rilke begêestrd vo 't scheppn van Die Sonette an Orpheus. In e poar doagn, tusschn 2 februoari en 5 februoari 1922, adn 't êeste dêel vultôojd van 26 sonnêtn. De vôgnde doagn richtn ip de Duisiner Elegien, dedeeze vultôojnd ip den oavnd van 11 februari. Rechtuut noadien, giengtn vôort mê de Sonnêtn en vultôojde 't twidde dêel van 29 sonnêtn in mindre of twêe weekn. Dweisdeure de "Sonnêtn", verschynt Wera in reeglmoatige verwyziengn nor eur, zowêl rechstreeks woa datn eur noamt lik oenrechstreeks deur middl van e "danseresse" of de mythiesche roep nor Eurydice. Aloewêl da Rilke beweirde dat de hêele cyclus deur Wera bepoald was, verschynt ze mo lik persôon in êen van de gedichtn. Y benoadrukte pertanks da "Wera's eign gestalte [...] wê deeglik de loop van t gehêel beweegt en steurt".
Den inoed van de sonnêtn is, lik typiesch vo Rilke, styf metafôoriesch. 't Karaktre van Orfeus (die Rilke de "god mê de liere" ) verschynt verschillnde kêern in de cyclus, lik of da 't gevol is mê mythiesche personnoazjes lik Daphne. Dr zyn ook verwyziengn no de Byble, woaroendre no Esau. Andre oendrewerpn zyn bêestn, volkn uut verschillnde kulteurn, en tyd en dôod.
Briefe an einen jungen Dichter
In 1929 gaf Franz Xaver Kappus (1883–1966), e verzoamlinge uut van tien brievn die Rilke nor êm a geschreevn otn by de kaddêtn was ip de Theresianische Militärakademie in Wiener Neustadt. De joenge Kappus schrêef no Rilke, die ook no de millitèère akademie gewist was, tusschn  1902 en 1908 otn oenzeekr was oovre zyn oanstoande loopboane ofwêl lik officier ofwêl lik dichtre. In 't begun zochtn Rilke zyn road oovre de kwaliteit van zyn eign gedichtn, en otn zoe vôortgoan lik e schryvr. Terwyl datn êm oentield van kommentoar te geevn ip Kappus ze geschriftn, gaf Rilke toch ze gedacht oovre oe dat e dichtre zoe voeln, beminn en de woareid zoekn by 't probeern van de weirld te verstoan en 't êrvoarn en by 't anpakkn van de weirld van de kunstn. Die brievn geevn inzichte in d' oovrepeiziengn en oendrewerpn die vôorkommn in Rilke zyn gedichtn en maniere van werkn. Voddre woarn die brievn geschreevn ip e sleutlmoment van Rilke zyn artistieke oentwikklienge achtre da ze reputoasje lik e dichtre begoste gevestigd te wordn mê de publiekoasje van e dêel van Das Stunden-Buch ([Boek van d' Eurn]) en Das Buch der Bilder ([Boek van de Beeldn]).
Rilke zyn lettrekundige styl
thumb|left|E petreit van Rilke geschilderd twêe joar achtre ze dôod deur Leonid Pasternak. Personnoazjes uut de Grieksche mythologie (byvôorbeeld Apollo, Hermes, Orfeus) kommn dikkers weere lik motievn in zyn gedichtn en zyn ofgeschilderd in ôosproenklikke interpretoasjes (byvôorbeeld in 't gedicht Orfeus. Eurydice. Hermes êrkend Rilke zyn Eurydice, verdoofd en verblênd deur de dôod, eur minnoare Orfeus nie, die no d' êlle ofdoalde vor eur weer t' oaln). Andre weerekêernde personnoazjes in Rilke zyn gedichtn zyn iengls, rôozn en e typiesche dichtre mê ze scheppnd werk.
Rilke werkte dikkers mê metafôorn, betêeknisverschuuviengn en teegnsproake (byvôorbeeld in zyn grafschrifte is de rôoze zowêl e zinnebeeld van de sloape – mo de krôonbloarn van de rôoze doen ook peinzn an geslootn oogleen).
Woerden
Woerden es de zesde grôotste stee van d' Hollandse provinsje Utrecht en ligt an de riviere d' Oude Reyn. Der weunn oungeveer 50.050 menschn. De burgemêester Victor Molkenboer i van de PvdA. De stad is administratief ounderverdêeld in acht wykn die were zyn ounderverdêeld in êenendertig wykn en buurtn. Round de 8e êeuwe van 't joar 795 wierd Woerden nog "Wyrda" genoamd. Woerden was van 1814 toet 1989 nog ounderdêel van de provinsje Zuud-Holland.
Rainer Maria Rilke
Rilke zyn lettrekundige styl
Rilke zyn weinig bekend gedicht uut 1898, "Viezjoenn van Kristus" schildrde Marja Magdalena of lik de moedre van Jezus zyn kiend.
Woerden
De geschiedenisse van Woerden
Woerden stamt uut de Romeinschn tyd en in d' 1e êeuwe van 't joar 41 wierd 't castellum Laurium ip die plekke gesticht. Da castellum was e legerplekke langs de nôordgrenze van 't Romeins Ryk die gevormd wierd deur de Reyn, teegnwoordig d' Oude Reyn genoamd. Laurium is in gebruuk gewist toet omtrent 't joar 270 achter Christus.
Rainer Maria Rilke
Rilke zyn lettrekundige styl
Vo Susan Haskins te citeern : "t Was Rilke zyn uutdruklikke mêenienge da Kristus nie goddlik was, heel en ol mensch, en vergoddlikt allêene mor ip Kalvoarje, lik uutgedrukt in 'n oenuutgegeevn gedicht van 1893, en wonoa verweezn wierd in andre gedichtn uut dezeifste tyd, tgêen êm toeliet van Kristus zyn liefde vo Marja Magdalena uut te beeldn, mor ip 'n ipmerklikke maniere, lik hêelegans menschlik".
Groafschap Loon
‘t Groafschap Loon (1040-1366) (Frans: Comté de Looz), was e groafschap van ‘t Hillig Rôoms Ryk.
Woerden
De geschiedenisse van Woerden
thumb|left|<center| Zicht ip 't kastêel van Woerden (ryksmonument)
Groafschap Loon
’t Lag woa da nu de provinsje Belgisch Limburg is, mo zounder Toungern en Sint-Truudn. De steedn van ‘t groafschap woarn Beringen, Bilzen, Borgloon, Bree, Hamont, Hasselt, Herk-stad, Maaseik, Peer en Stokkem.
Ze krêegn under nieuwe noame moar in de 19e êeuwe achter dan z’ounder 't Verenigd Keuninkryk der Nederlandn kwoamn, achter 't verlies van Napoleong. Keunienk Willem I gaft de noame Limburg an de nieuwe grôte Moasprovinsje ter herinnerienge an ’t middelêeuws hertogdom Limburg da mêer zudelik geleegn was round et stadje Limburg (Frans Limbourg) an de Vesder in ’t nôordôostn van d’ hudige provinsje Luuk. In 1839 wierd de grôte provinsje Limburg gesplitst. ’t Westelik stik, ’t vroegere groafschap Loon, kwam e provinsje van België, mo ze vergoatn de noame Loon en ’t blêef Limburg. ’t Ôostelik stik kwam Hollands Limburg.
Woerden
De geschiedenisse van Woerden
In Woerden stoan vele monumentoale uzen, kerkn en ook 't kastêel Woerden.
Groafschap Loon
’t Groafschap Loon lag ten westn van de Moas, ten ôostn van ’t hertogdom Broabant en ten nôordn van 't prinsbisdom Luuk, woavan da 't e lêen was. ’t Zudelik stik van ’t groafschap met de stad Loon (nu Borgloon) lag in Haspngouw. E grodder stik, mêer no ’t nôordn, lag in de Kempn, de streke die  in de Romeinschn tyd Toxandrië genoemd wierd.
Rainer Maria Rilke
Noaloatnschap
In de Verênigde Stoatn is Rilke êen van de mêer populèère, goed-verkoopnde, dichters—tegoare mê de 13de êewsche Sufi-muystiekr Rumi (1207–1273), en de 20ste êewsche Libanêesche-Amerikoansche dichtre Khalil Gibran (1883–1931). In de volkskulteure wordt Rilke reeglmoatig geciteerd of vermeld in tilleviesje-programmas, films, muzizk en andre werkn o die werkn de liefde of d iengls beandeln. Omda Rlike zyn werk beschreevn is lik "mystiek" was 't ook geschikt vo gebruuk deur de New Age-gemêenschap en vo zelf-ulpe-boekn. Rilke wierd êrverstoan lik "e mêestre die uus ku leidn nor e mêer vuldoenienge geevnd leevn mê mindre angste".
Rilke zyn werk, en in 't byzoendre de Duisiner Elegien, zoed e diepe invloed gêt ên ip verschillnde dichtrs en schryvrs, woaroendre Galway Kinnell, Sidney Keyes , Stephen Spender , Robert Bly , W. S. Merwin , John Ashbery , de romangschryvr Thomas Pynchon en de filozoofn Ludwig Wittgenstein en Hans-Georg Gadamer. De Britsche dichre W. H. Auden (1907–1973)  is beschreevn gewist lik  "Rilke zyn mêest invloedryke lêerlienk" en reeglmoatig "bewêestn êm êere" of gebruuktn vôorstelliengn van iengls in zyn werk.
Kroanveugelachtign
Kroanveugelachtign (Gruiformes) zyn een orde met een heterogene verzoamelienge van veugels. Vroeger wierdn der e dêel veugelfamilies die nie pastn by een andere orde, thope met de Gruiformes geclassificeerd, omdan z' etwoarstn mostn geplaceerd wordn. Gruiforme wil zegg'n gelyk e kroane.
Rainer Maria Rilke
Werkn
thumb|Clara Rilke-Westhoff, schildery van Paula Modersohn-Becker, 1905.
Groafschap Loon
De groaf van Loon stound ounder twi lêenhêern, de prins-bisschop van Luuk en de Duutsche keizer. De groafelikke burcht stound êest in Loon en loater ounder groaf Gerard van Loon in Kuriengn, e dêelgemêente van Hasselt en dichte by d’Abdye van Herkenrode.
Kroanveugelachtign
Der zyn vele fossieln van die orde gevoendn met ênigte uutgestorvn families.
Groafschap Loon
De groavn van Loon
In 1366 wierd et groafschap Loon g’annexeerd deur ’t prinsbisdom Luuk.
Groningen (provinsje)
Groningen (Nedersaksisch: Grunnen en Grönnen) is e provinsje in 't nôordn van Holland met 587.000 inweuners (2021) ip een totoal ippervlak van 2.960 km², woavan dat een derde in de stad Groningen weunt, hoofdstad van de provinsje.
Groafschap Loon
Achter 1366
In 1366 annexeerde de prins-bisschop van Luuk Jan van Arkel ‘t groafschap Loon en van ton droegn de prins-bisschoppn zelve den titel van groaf van Loon. Loon hield wel e grôte ottonomie.
Frans Pourbus de Joengern
thumb|Portreit van e vint (1569 - 1622) Frans Pourbus de Joengern of Frans Pourbus II (Antwerpn, 1569 - Parys, 19 februoari 1622) was e Vlamsche kunstschilder, zeune van Frans Pourbus den Oudern en klêenzeune van Pieter Pourbus.
Groafschap Loon
Achter 1366
‘t Prinsbisdom Luuk met et vroegere Loon wordn wel mêestal by de Zudelikke Nederlandn gereeknd, moar hen toch e hêel andere geschiedenisse. Ze woarn nie by de Zeventien Provinciën,  de Spoansche of d’ Ôostnryksche Nederlandn,  moar e  min of mêer ounofhankelikke stoat binn de Nederreyns-Westfoalsche Kreits van  ’t Hillig Rôoms Ryk.
Frans Pourbus de Joengern
Pourbus werkte vo vele machtige en invloedryke menschn van zyn tyd, lyk de landvoogdn van de Nederlandn die in Brussel weundn, den hertog van Mantua en Maria de' Medici, keuniginne van Vrankryk. Werkn van hem zyn te viendn in 't Groeningemuseum in Brugge, 't Louvre in Parys, 't Ryksmuseum Amsterdam, 't Prado Museum in Madrid, de Britsche Keunienklyke Collecsje, 't Nationoal Museum van Warschau, 't Metropolitan Museum of Art in New York en nog vele andere musea.
Groafschap Loon
Achter 1366
‘t Blêef azo tout dan ze tegoare met d’ Ôostnryksche Nederlandn g’annexeerd wierdn deur de Fransche Republiek, en in 1795 verdêeld wierdn in 9 Fransche departementn in de Nederlandn.
Groningen (provinsje)
Ôorsprounkelik was Fries de toale van 't grotste dêel van de provinsje Groningen. Juste mor in de stad en omstreekn klaptn z' e Nedersaksisch dialect. 't Dialect da 't mêest verwant is an 't Gronings is da van Ôost-Friesland, e streke in 't nôordwestn van de Duutsche dêelstoat Nedersaksn.
Groafschap Loon
Achter 1366
‘t Prinsbisdom Luuk met et vroegere Loon, tegoare met de Landn van Overmoas (Dalhem, Valkenburg en 's Hertogenrade), kwoamn  by ’t departement Nedermoas ( Meuse-Inférieure ) met als hoofdstad Maastricht. ’t Grotste stik van ‘t oud groafschap Limburg kwam by ‘t departement Ourthe. ‘t Departement Meuse-Inférieure vormde de boasis vo de provinsjes Belgisch- en Hollands Limburg.
Frans Pourbus de Joengern
Frans Pourbus begost noame te moakn an 't hof van Brussel, woar dat 'n de portreitn schilderde van eirtshertog Albrecht en zyn vrouwe Isabella. In september 1599 wierd 'n ipgemerkt deur den hertog van Mantua, Vincenzo Gonzaga, die deur Brussel reisde en die hem inviteerde by hem an 't hof van Mantua. Van 1599 toet 1609 weunde Pourbus in Mantua.
Rainer Maria Rilke
Brievn
Verzoamlde brievn
Frans Pourbus de Joengern
Je wierd gevroagd vo noa Parys te kommn deur de zuster van d' hertoginne van Mantua, de keuniginne van Vrankryk, Maria de' Medici. Je kwam den êeste kè vor e kort verbluuf vo den doop van Louis XIII in 1606 en je vestigde hem definitief in Parys vanof september 1609.
Groningen (provinsje)
Gemêentn
Groningen is ipgedêeld in 10 gemêentn sinds 2021. De gemêentn met hunder officiële noame zyn:
links|thumb|Koarte van Groningen
Rainer Maria Rilke
Brievn
Andre bandn mê brievn
Groafschap Loon
Achter 1366
Achter ’t verlies van Napoleong kwoamn z’ ounder ‘t Verenigd Keuninkryk der Nederlandn. Omdat de noame van ’t historisch gewest Limburg nie zou verloorn goan wilde keunienk Willem I de oude noame geevn an zyn grôte Moasprovinsje. De noame was ofkomstig van ’t vroegere hertogdom Limburg da vor e grôot stik Limburgstoalig was. ’t Oud hertogdom Limburg was tegoare met de Landn van Overmoas êen van de Zeventien Provinciën gewist in de 16e êeuwe.
Hertain
Hertain es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. Hertain ligt hil o de westkantn van Dôornik zelve, teegn de schreeve mè Vrankryk. 't Grenst an de Fransche gemêentn Baisieux en Camphin-en-Pévèle en an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Blandain, Marquain en Lamain.
O d'ôostkantn van Hertain lôopt d'E403-ottostroade die Dôornik mè Brugge verbindt en o de zuudkantn ligt d'E42-ottostroade tusschn Dôornik en Villeneuve d'Ascq. O de nôordkantn van't center ligt d'yzerboane tusschn Dôornik en Villeneuve d'Ascq en ezo vodder richtienge Rysel, die en ounderdêel es van de belgische spoorlynne 94.
Hertain wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn.
Ip 3 september 1944 wos Hertain byst de Twidde Weireldoorloge 't êeste belgische dorp da bevryd wierd deur de Britse troepn (mêer bepoald deur 't Inns of Court Regiment, en ounderdêel van de Britse 11e Pantserdivizje). D'Amerikoan'n van de 2de Pantserdivizje woarn den dag dervôorn ol binn'ngevollen olangsn de mêer zuudelyk geleegn plekkn La Glanerie (e dêelgemêente van Rumes) en Rongy (e dêelgemêente van Brunehaut).
thumb|left|280px|Zicht ip de Sint-Amandskerke van Hertain
Baileux
Baileux (Woals: Baileu) is e dorp en deelgemeente van Chimay in de Woalsche provinsje Henegouwn. 't Was e zelfstandige gemeente vo de fuuzje van gemeentes in 1977.
Eirdbevienge
thumb|D' eirdbevienge van 1906 in San Francisco Een eirdbevienge is een trillienge of schokkende bewegienge van d' eirdkorste. Eirdbeviengn gebeurn ot er in d' eirdkorste olmetêens veel energie vrykomt, die hem ton as een golfbewegienge vanuut het center vôortplant. 't Imaginair punt woardat de bevienge ountstoat, 't is te zeggn woarda 't zwoartepunt van energiedichtheid ligt, hêet het hypocenter. 't Punt an d' uppervlakte dat der rechte derboovn ligt wordt het epicenter genoemd. Een lyne van gelykige beviengintensiteit round een epicenter hêet een isoseist. Seismologie is de weetnschap van eirdbeviengn.
In Europa zit vorol Itoalië en de landn in den Balkan dermee geploagd.
Ôorzaakn
thumb|300px|Verdêlienge van eirdbeviengn (bron: USGS) Veel eirdbeviengn goan t' hope d' ounderlienge bewegiengn van de verschillende ploatn in d' eirdkorste (ploatntektoniek). Deur de relatieve bewegienge bouwt der hem spannienge up in d'eirdkorste. Êenmoal dat de spannienge hoge genoeg is, komt den energie olmetêens vry woaby da 't materioal an weerskantn van een geologische breuke langs mankoar beweegn. Achterschokkn zyn klindere beviengn die binn'n een poar eurn achter den êeste bevienge voelboar zyn.
Eirdbeviengn up dieptn van een poar hounderd kilometers wordn toegeschreevn an andere mechanismn, die mêestol mè subduuksje te doen hèn. Een ploate die ounder een andern duukt kan olmetêens een faseveranderienge van de mineroaln oundergoan, of water uut woaterhoudende mineroaln losloatn, woadeure dat er een schok ountstoat.
Klêne eirdbeviengn kunn'n 't gevolg zyn van vulkoanischn activiteit, oundergrounds instortn van kolkstêengrottn of mynn, of 't ounttrekkn van eirdgaze of groundwoater uut de bodem.
Meetn en lokaliseern
thumb|300px|right|Schema van hoe dan de verschillende sôortn golvn under deur d' eirde vôortplantn. De sterkte van een eirdbevienge wordt gemeetn up de Richterschoale, die een logaritmische schoale is van d' hoeveelheid energie die met de schok vrykomt. Een eirdbevienge met een magnitude van 3 is praktisch olsan voelboar. Vanof magnitude 5 spreekn me van een zwoare eirdbevienge, die olsan schao anricht, binst dat een eirdbevienge met een magnitude van 7 of hoger een vrê zwoare eirdbevienge is, woavan dan de gevolgn mêestol rampzoalig zyn.
thumb|left| Een eirdbeviengsmeter van de Han Dynastie. Een bolletje volt uut de mound van de drake die de richtienge van d' eirdbevienge anduudt.
Een eirdbevienge verspreidt hem deurgoans in e cirkelachtige vorm en 't midd'n van die cirkel wordt angeduud met epicentrum. In 't epicentrum zyn de schokk'n 't grôotst en dikwils zyn der round 't epicentrum de mêeste verwoestiengn.
Der zyn verschillende maniern vo de platse van een eirdbevienge te bepoaln, woavan dat de belangykste gebruuk maakn van P- en S-golvn. Da zyn twê verschillende golvn die under deur d' eirde vôortplantn:
Hoe langer dat den ofstand is die de golvn moetn ofleggn, hoe grôter 't tydsverschil tusschn de P- en S-golvn. Doaruut kan den ofstand tusschn de stoasje en 't epicenter berekend wordn. De cirkel die azo up een koarte getêkend wordt mak het meugelik van de posiesje van een eirdbevienge te bepoaln vanuut de metiengn van drie stoasjes.
Verleedn
thumb|300px|Lissabon eirdbevienge up 1 november 1755.