cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filips I van Kastilië
Mêerderjoarig
Moar in 1497 stierf heur broere Johan, de prins van Asturië en krôonprins. Je was zes moandn idder getrouwd mè Filips zyn zuster Margaretha van Ôostnryk. In 1498 en 1500 stiervn ook heur zuster Isabella van Portugal, en heur zeuntje Miguel, die anders keunienk van Spanje en Portugal zou gekommn zyn.
Deurda Johanna trôonipvolgster kwam van Castilië en Aragon, zou Filips loater regeern over Ôostnryk, de Nederlandn en hêel Spanje.
Keunienk van Castilië
In 1502 reisde Filips mè Johanna, en e grôot dêel van 't hof van Bourgondië, no Spanje vor hem lik ipvolger te loatn erkenn. Ze lietn under drie oudste jounges, Eleonora, Karel en Isabella, achter by Margaretha van York.
Loater kêerde ze were no de Nederlandn en heur vuufde kiend Maria is doar in 1505 geboorn.
Johanna heur gêestesziekte was ton ol begost. De reloasje met heur vint was styf slicht en ze leefdn apart. Zyn ountrouw en heur jalousie die heur coleriek miek, verergerde de situoasje nog.
In november 1504 was Filips zyn schonmoeder Isabella I van Castilië gestorvn. Heur vint Ferdinand II probeerde 't regentschap van Castilië te krygn, moar in 1506 riept de Cortes Filips en zyn vrouwe no Spanje. Achter e moeilikke reize in e zwoare storm belandegn z'eindelik in Spanje.
Filips krêegt doa probleemn mè zyn schonvoader, die 't nie koste verkroppn dat er e vrimdn de macht over Spanje zou krygn, en j'eiste 't regentschap ip vor hem. Mo de 12e juli 1506 wierd Filips toch officieel erkend deur de Cortes en kwamt ie Filips I van Castilië, neffest z'n vrouwe Johanna de keuniginne.
Zyn dôod
Nog gin drie moandn loater, de 25e september 1506, is Filips gestorvn. thumb|left|400px| Johanna de Woanzinnige an zyn dôodskiste. (Doña Juana la Loca, schildery uut 1877 van Francisco Pradilla y Ortiz (Pradomuseum, Madrid)
Cosimo de' Medici den Oudn
thumb|250px|Cosimo Pater Patriae [[Uffizi, Firenze]] Cosimo de' Medici den Oudn (Italioans: il Vecchio), (Firenze, 27 september 1389 - Firenze, 1 ogustus 1464), was den êestn telg van de politieke Medicidynastie in Firenze.
Filips I van Kastilië
Zyn dôod
Zyn vrouwe Johanna was in verwachtienge van under joungste dochter, Catharina, die in 1507 geboorn is in Spanje. Johanna kost den dôod van heur vint nie verwerkn, woadeure dat heur gêestesziekte nog verergerde. Ze slôot heur of van de weireld en ze kost nie schêen van Filips zyn dôodskiste. Ze doolde der overol mee round, wat da loater leidde tout heur bynoame Johanna de Woanzinnige.
Cosimo de' Medici den Oudn
Je regeerde van 1434 tout 1464. Ze goavn hem den titel Pater Patriae (voader van ‘t voaderland).
Cosimo was den oudste zeune van Giovanni di Bicci de' Medici e bankier uut Firenze van wien dat ‘n ’n enorm fortuun erfde.
Filips I van Kastilië
Zyn dôod
Under zeune Karel erfde, ounder 't regentschap van z'n grotvoader Maximiliaan, 't Hillig Rôoms Ryk en de Lêge Landn, en achter den dôod van z'n andere grotvoader Ferdinand II van Aragon in 1516, ook hêel Spanje.
't Spoans-Habsburgs Ryk is lange 't machtigste ryk van 't Europees continent gewist.
Cosimo de' Medici den Oudn
De filioalhouders van de Medici-bank in Brugge woarn Angelo di Jacopo Tani (1450-1465) en Tommaso Portinari (1465-1478).
Filips I van Kastilië
Zyn dôod
't Proalgraf van Filips en Johanna stoat in de keuninklikke kapelle neffest de kathedroale van Granada.
Cosimo de' Medici den Oudn
Cosimo stak enorme bedroagn in de bevorderienge van kunst en cultuur en je trok de bekendste kunstenoars van z’n tyd an, w.o. Luca della Robbia, Brunelleschi, Fra Angelico, Poalo Uccello, Donatello... Andrea del Castagno was zyn favoriete schilder.
Filips I van Kastilië
Zyn dôod
In 1507 stelde Maximiliaan zyn dochter, Margaretha, an als regente en landvoogdesse van de Habsbursche Nederlandn. Ze vestigdeg' heur in 't paleis in Mecheln.
Cosimo de' Medici den Oudn
Je was de dryvende kracht achter de Renaissance-styl en je steunde de culturele bewegienge die humanisme genoemd wierd.
Den architect Bruneleschi had den ipdracht gekreegn van de basilieke van San Lorenzo in Firenze uut te bouwn. Achter dan de werkn mostn stille geleid wordn deur geldgebrek he Cosimo den bouw gefinancierd. Je liet den architect Michelozzo verschillige landhuuzn en kastêeln bouwn en je was de groundlegger van de bekende Medicibibliotheke. Je gaf ôok grôte bedroagn uut an klôosters en kerkn.
Ip e bepoald moment begost er by sommigte jalouzie te groein. De Albizi vrêesdn van under politieke macht te verliezn. In september 1433 kost Rinaldo degli Albizi ’t gedoan krygn van Cosimo en z’n broere Lorenzo te loatn verbann, mo de zesdn oktober 1434 kostn z’ol werekeern.
Cosimo trouwde me Contessina de' Bardi. Under zeuns woarn: J'had ôok nog 'n ounwettige zeune met e slavinne, Carlo (ca.1428-1492), die kerkvoogd was.
Achter zyn dôod volgde zyn oudste zeune Piero hem ip, mo ’t was zyn klêenzeune Lorenzo, bygenoamd il Magnifico, die de tradities van mecenas vôortzette.
Boerenipstand van Kust-Vloandern
thumb|[[Klaas Zannekin wordt angevallen in de Slag by Kassel]] De Boerenipstand van Kust-Vloandern was een ipstand van boeren (keirels) en stedeliengn die in 1323 uutbrak in 't Vlams kustgebied. De keirels, ounder de leidienge van Klaas Zannekin en Jacob Peyt, kwoamn in ipstand tegen de groaf van Vloandern Lodewyk II van Nevers, die oge belastiengn inde in ipdracht van de Fransche keunink. Tegen 1325 was ’t grotste dêel van Vloandern bezet deur de ipstandeliengn moar ip 23 augustus 1328 kwamt er ’n ende an met de Slag by Kassel.
David Galle
thumb|David Galle up Comedy Marathon Kortrijk in 2008 David Galle (Mêende, 2 december 1980) es ne West-Vloamse komiek die in Wervik upgegroeid es. Je weunt nu in Brugge.
An zyn veertien joar est ie begunn met amateurtheater in Wervik en toune at ie student wos in Kortryk en Tourhout vormde ie 't komisch duo Winnock & Galle met Laurent Winnock.
Einde 2005 zat ie in de halve finales van de Hollandse Culture Comedy Award. In 2006 schreef ie afleveringen mee an het tv-programma De Rechtvaardige Rechters up Canvas.
November
November es de 11de moand van het joar en telt 30 doagn. De noame es ofgeleid van't Latinse Novem, wa neegn betêekent. Da komt omda'd in de Rominsn tyd 't joar begoste in moarte. November es ee moand in de herfst en weird gekenmerkt deur kortende doagn en vollende bloadn.
David Galle
In 2007 werkte ie tope met ter bescherming van de jeugd voun een sketch van "Poelmo, slaaf van het zuiden" te coveren up de Crazy Comedy Cover Contest van het Comedy Zone Festival in Gent. Z'èn doamee den eersten prys gewonn. Op 26/05/2007 moakt ie zyn prime-time debuut up tv in het TV-programma "De Bovenste Plank" up één. J'es aangesloten bij 123 Comedy Club.
In 2008 coverde ie Dikke Gilbert de La Tourette up het Comedy Zone Festival, woarmee dat'n lovende kritieken en nen tweede prys in de wacht slepte.
David Galle wint in januoari 2009 den eerste prys up tv met de Canvas Comedy Casino Cup: vanof december 2008 wos David Galle olle weke gedurende 8 weken up TV te zien. Van de 350 kandidoat-comediens is ie door de jury als den bestn beoordeeld.
Vanof april 2009 es 'n te zien in de reguliere formats van Comedy Casino up Canvas, duukt'n nu en ton ne keer up up de regionoale TV-zender WTV en kun je hem hoorn up Radio 2.
Seine-Maritime
Seine-Maritime (76) es 'n departement in de regio Normandië in't nôordwestn van Vrankryk. De noame komt van de riviere de Seine die deur 't gebied strôomt en ier uutmoundt in't Iengels Kanoal. Inweuners van Seine-Maritime wordn Seinomarins en Seinomarines genoemd.
David Galle
In 2010 stoat Galle up de planken met zijne eerste avondvullende show "D", en is ie ook up den teevee te zien up Comedy Casino (de nieuwe reekse, en up Comedy for Life.
In 2011 is Galle te zien in de voorjaersprogrammatie van één : dertien weken an e stek up zundagavond in de Kazakkendraaiers toope me Bart Depauw. Daneverst is ie ook een stuk of 5 keren te zien als mediawatcher in Vrienden Van De Veire, ook up één.
Seine-Maritime
Geschiedenisse
't Departement Seine-Inférieure wierd ipgericht binst de Fransche Revoluusje, de 4e moarte 1790 krachtns de wet van 22 december 1789, uut e dêel van de provinsje Normandië.
David Galle
Noast eigen inbreng qua comedy fungeert David Galle ook als presentator en MC up comedyvoorstellingen of up muziekfestivals: Rock op het Plein in Wervik, Folkfestival Dranouter of de Paulusfeesten in Oostende.
Seine-Maritime
Geschiedenisse
Achter d'overwinnienge van de g'allieerd'n in de Slag by Woaterloo (18 juni 1815) wierd 't departement bezet deur Britsche troepn van juni 1815 toet november 1818.
David Galle
Zyn styl kan omschreven worden als absurd, vul met hilarische anekdotes van 't doageliks leven. David combineert en ontwoapenende podium-nonchalance met clevere, en soms ne keer styven drogen humor en verrassende inzichten. Zynen act wordt met West-Vlamsche inslag gebrocht, wat vor de nodige hilariteit zorgt by mienschen die nie van de streke zyn.
Gunter Lamoot, ook nen bekenden komiek, vatte zyn winst in de Comedy Casino Cup samen: De West-Vlamsche lulligheid wint het van de Antwerpsche arrogansche!
Seine-Maritime
Geografie
't Departement Seine-Maritime bestoat uut drie arroundissementn (Rouen, Dieppe en Le Havre) en et 35 kantongs en 710 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Le Havre, Rouen, Dieppe, Sotteville-lès-Rouen en Saint-Étienne-du-Rouvray. And're gekende plekkn zyn Fécamp, Elbeuf, Barentin, Yvetot en Lillebonne.
thumb|left|320px|Koarte mè de blangrykste woaterweugn van Seine-Maritime De Seine stroômt o de zuudkantn van't departement en vormt vo 'n dêel de schreeve mè 't departement Eure. Ier ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark Boucles de la Seine ('t gebied by de wydde krounkeliengn van de riviere nie verre van oar moundienge). De Seine moundt uut in en estuoarium by Le Havre in't Iengels Kanoal. En and're belangryke riviere es de Bresle o de nôordôostkantn van't departement lôopt en die by Le Tréport uutmoundt in't Kanoal. De Bresle vormt de schreeve mè't departement Somme en wos istorisch 't schee'n tusschn de regio's Normandië en Picardië.
Mêer landinnewoarts o d'ôostkantn van't departement eie nog 't Pays de Bray. 't Ligt ip't schee'n mè 't departement Oise, apeupri tusschn de steed'n Neufchâtel-en-Bray en Beauvais. De streke es euvelachtig en es gekenmerkt deur zyn boccoage-landschap.
1748
1745 - 1746 - 1747 - 1748 - 1749 - 1750 - 1751 't Joar 1748 is 't 48e joar in de 18e êeuwe volgenst de christelike joartellienge.
Bouwkundig erfgoed in Môoslee
Lyste van bouwkundig erfgoed in Môoslee:
Coloradokevre
Uutzicht en leevnswyze
Coloradokevers kommn e goein cantimeiter lank. Ze zyn gilf en en up nundern rik 10 zworte striepn. Ze leggn ollêne eiers at warmer is of zeevntien groadn. In warme landn kunn ze drie kirs per joar tout achtounderd eiers leggn, oul ier mêestol mor êne kê.
De larvn zyn êest grysde, doarachter kommn ze oraje en toune dounkerrôod. 't Zyn surtout de larvn die indeliks vele frettn. Buutn patattn, gebeur et ouk wel eki dan ze eetn an tomatte- of aubergineplantn.
Ze zyn moelik uut te roein omdan ze goed teegn vergif kunn en der zêre resistent teegn kommn.
Geschiedenisse van de verspreidienge
thumb|left|Ôorsprounkelikke verspreidienge van de Coloradokever en de patatte. thumb|left|Kunstwerk van de coloradokevre in Hédervár, [[Ongareye]] Coloradokevers kommn 'n dag van vadoage vôorn in Nôord- en Middn-Amerika, in Europa, Azië en 't nôorn van Afrika. Ôorsprounkelik wos dat ollêne in Mexico, woa dan ze leefdn van de bloarn van Solanum rostratum, e sôorte van nachtschoa. Toun an der vanuut de Andes patattn inevoerd zyn in Mexico en de Verênigde Stoatn, zyn ze dadde begunn t'eetn.
In Europa
Ol vôorn 1900 zyn der kevers anekommn in Europa (Verênigd Keunienkryk en Duutsland), mo de grôte ploagn zyn me begunn achter 'n Êestn Weireldôorloge. In de joarn '30 van de twientigste êeuwe, moestn schoolkienders en soldoatn up vele plekkn in België kevers van de patatteplantn trekkn en ze kokkeduunn.
27 januoari
27 januoari is de 27stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 338 doagn (339 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
Zêe van Okhotsk
thumb|Liggienge van de Zêe van Okhotsk. De Zêe van Okhotsk (Russiesch : Охо́тское мо́ре; Japansch : オホーツク海) is e zêe an de bôord van de Stille Oseoane, die ligt tusschn Kamtsjatka-Schiereiland in 't ôostn, de Koerieln in 't zuudôostn, 't eiland Hokkajdo in 't zuudn, 't eiland Sakhalien in 't westn, en e lank stik van de kuste van ôostlik Siebeerje (woaroendre de Sjantar-Eilandn) lanst 't westn en 't nôordn. De nôordôostlikkn oek is de Golve van Sjelikhov. De zêe is genoamd achtr Okhotsk, d' êeste neerzettienge van Rusland in 't Russiesche Vêrre Ôostn.
Beschryvienge
thumb|Nasjonoal Park Sjieretoko lanst de Zêe van Okhotsk, kuste van Hokkajdo, [[Japan.]] De Zêe van Okhotsk bedekt e gebied van 1 583 000 km2 grôot, mêt e gemiddlde diepte van 859 m en e maksiemoale diepte van 3 372 m. Y is verboenn mêt de Zêe van Japan an de twêe uutendn van Sakhalien : in 't westn lanst de Golve van Sakhalien en de Golve van Tartarye; no 't zuudn lanst de Zêestroate van La Pérouse.
In de wientre is de scheepvoart moejlik of zeifs oenmeuglik ip de Zêe van Okhotsk, deur de vormienge van grôote ysschotsn, die oenstoan deurdatr grôote oeveeleedn zoét woatre angevoerd wordn deur d' Amoer-Rieviere die moakn da 't zoét-gehoalte van 't woatre vermindert en dat vervriezingspunt nor omooge goat. De verdêelienge en de dikte van d' ysschotsn angt van veele faktôorn of : de platse, de tyd van 't joar, de stroomiengn en de zêe-temprateurn.
Mêt uutzoendrienge van Hokkajdo, êen van de Japansche kern-eilandn, is de zêe oemriengd deur gebiedn die bestierd zyn deur de Russiesche Fidderoasje.
Puutn van Vloandern
In Vloandern kwaamn der 11 puutn en paddn vôorn, woavan dat der êen (de Gilvebuukvierpadde) in België is uutgestorvn. In totoal kommn der 8 puutn en paddn vôorn in West-Vloandern, alhoewel dan de mêeste (zels de dee die voa 't moment as "redelik olgemêen" beschreevn zyn) bedrêegd of in aantal an 't ofneemn zyn.
Interne koppelienge
Puut
Externe koppelienge
Natuurpunt Hyla - Amfibieën en reptielen
Tsjechië
Tsjechië (Tsjechisch: Česko), officieel den Tsjechische Republiek (Tsjechisch: Česká republika), is e land in Middn-Europa. 't Grenst in 't westn en 't nôordwestn an Duutsland, in 't nôordn an Pooln, in 't ôostn an Slovakeye en in 't zuudn an Ôostnryk. Sins 1 januoari 1993 vormt Tsjechië e zelfstandig land. Doavôorn was da 't westelik dêel van Tsjecho-Slovakeye.
Den hoofdstad van Tsjechië is Praag. thumb|left|Koarte van Tsjechië
Geografie
Historisch gezien bestoat Tsjechië uut drie dêelregio's: Bohemen, Moravië en Moravië-Silezië. De mêeste grenzn wordn gevormd deur gebergtes. E dêel grôte riviern oentspriengn in Tsjechië, lik de Elbe, de Moldau (Vltava), de Berounka, de Morava en de Oder.
Regio's
Tsjechië is nu verdêeld in vêertien regio's (Tsjechisch: kraj). thumb|left|Tsjechische regio's
Cultuur
thumb|Colonne van d' Hèilige Drievuldigheid in Olomouc thumb|Václav Havel, den êerste president van de Tsjechische Republiek
Weirelderfgoed
In Tsjechië stoan der twoalf plekkn ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO.
Frank Vandenbroucke (coureur)
Frank Vandenbroucke (Moeschroen, 6 november 1974 - Saly, Senegal, 12 oktober 2009) wos e Belgschen coureur. E wos e grôte belofte die ol in 1999 op zyn oogtepunt wos. Doarachter kwam 'n surtout op e kwoalikke maniere in 't nieuws. En is jounk dôodegoan.
Tsjechië
Gekende Tsjechn
🇪🇺
Frank Vandenbroucke (coureur)
Jeugd
Frank Vandenbroucke groeide op in Ploegsteirt. Zyn voader, Jean-Jacques, wos e tydege coureur. Zyn moeder Chantal doet e café oopn, Hostellerie de la Place, in 't centrum van Ploegsteirt. Frank Vandenbroucke dei e masse sportn geirn: azo speelnde voetbol, en e dei an atletik. In de cross komt 'n zelfs kampioen van Belgie by de pupilln. Uutendelik kiest 'n vo de villo. In 1989 krygt Vandenbroucke e licensje by de nieuweliengn. Van nu of start zyn koerscarrière.
Stalyzermeuln
De Stalyzermeuln  is ne wiendmeuln in Leisel, in de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Is een outn stoakmeuln, gebouwd in 1804. De groanmeuln et e vlucht van 24 meter. J'is e beschermd monument sichten 1973. In 1974 kocht de gemeente de meuln, die in de loop van de volgende joaren gerestaureerd is, toet dat de meuln in de jaren 90 were moalvaardig was.
Frank Vandenbroucke (coureur)
Succesjoarn
In 1991 komt Vandenbroucke kampioen van Belgie by de nieuweliengn. 't Joar doarop wos 'n kampioen by de juniors. E wos zo goed dat 'n ier en doar e joar van zyn reekse oversloeg.
In 1993 kwam Vandenbroucke prof by Lotto, woa da zyn nounkel Jean-Luc sportdirecteur wos. E têeknde e contract van 2 joar, moar en et dat ni uutedoan. D'r kwam e proces van, moar uutendelik koste Vandenbroucke toch vroeger overstappn na Mapei-GB. E ploeg woa da 'n de medische en professionele begeleiding krêeg da 'n zo geirn wilde. Olleman zei da VDB de grotste belofte van Belgie wos. In 1995 wint VDB Parys-Brussel, zyn êestn grôotn koers by de profs.
In 1999 goat 'n over na Cofidis. E wint in 't begun van 't sezoen ounder ander 'n Omloop Het Volk. En is twiddn in de Rounde van Vloandern, zevensn in Parys-Roubaix, en e wint Luuk-Bastenoakn-Luuk woa dat 'n attakeert op de plekke dat 'n anekondigd adde.
Ghelamco Arena
De Ghelamco Arena of 't Arteveldestadiong, is 't stadiong van voetbolclub AA Gent. Der zyn 20.000 plekkn.
Frank Vandenbroucke (coureur)
Probleemn me 't Gerecht & comebacks
Toet 1999, zyn absoluut topjoar, at 'n 't êne succes achter 't ander, mo in dazeste joar wost 'n verdacht van dopienggebruuk. 't Feit dat 'n e goe reloasje adde mi Bernard Sainz, e dokteur die op een 'ongeweune' maniere sporters begeleidt, dei zyn zoake ouk gin goed. Sedertien ging 't bergof mi VDB; e kwam zelfs depressief.
Begun 2002 voengn ze by een uuszoekieng doping by Vandenbroucke. Doarom wos 'n eschorst. 't Parket van Dendermonde wilde nem ouk strafrechtelik vervolgn. VDB's advocoatn argumenteernde dat etwien gin twi keirs kut estraft zyn vo dezelfste feitn. Vandenbroucke krygt toch e werkstraffe van 200 eurn. E goat in beroep, moa ton kryg 't e boete van 250.000€. Vandenbroucke goat in cassoasje en 't arrest is verbrookn. Begun 2007 is Vandenbroucke vryesprookn deur 't Of van Beroep in Brussel, moa 't parket-generoal têeknt op zyn tour beroep an teegn de vrysproake.
Vandenbroucke krêeg nu en ton nog e sportivve eroplevieng. In 2003 ist 'n twiddn in de Rounde van Vloandern, moa doarachter kwamn d'r ni vele topprestoasjes ne mi. Ouk in zyn privé-leevn foutert 't ni. Op 26 juli 2004 krygt 'n ruuzje me zyn vrouwe, Sarah Pinacci, en e probeert nem van kant te moakn.
Op 7 juni 2007 rochte bekend da Vandenbroucke, de dag dervôorn, were e zelfmôordpogieng oundernoomn adde. Op 24 juni 2007 krygt 'n were een inzienkieng, en zyn ouders loatn nem opneemn in 't Eilig Erte in Yper.
Doarachter begoste VDB an zyn zoveelsn comeback. In 2008 rêed 'n nog ossan, moar e stapte mêer of, of dat 'n koersn uutrêed. In 2008 rêed 'n tout 17 april 2008 vo Mitsubishi-Jartazi, moar op dien dag makte de ploeg bekend da ze (vôorlopig) uut makoar giengn. Begun april 2008 rocht ouk bekend da VDB in 't begun van 't joar coacaïne zoud ekocht en. Doavôorn goat 'n verzekers gin sportieve straffe krygn omdat 'n gin drugs gebruukt adde vo koersn.
2009: e vroegn dôod
In 't najoar van 2008 makt VDB bekend dat 'n by Cinelli-OPD goa ryen - de ploeg woavôorn da Nico Mattan 'n nieuwn sportdirecteur goa zyn. Mattan en Vandenbroucke zyn ossan styve goe moatn ewist. Achter dat uutkomt da Cinelli gin licensje krygt vo de mêeste vôorjoarskoersen, zorgt Mattan d'r vôorn da VDB ku koersen by Fuga-Down Under, e Belgschn-Oostroalischn ploeg. De ploeg noemt nu: Down Under-Cinelli. Met diejn ploeg rêed VDB vôorjoarsklassiekers in Vloandern lik de Driedoagsche van West-Vloanderen, Nokere Koerse en Dweirs deur Vloandern.
In de zomer van 2009 protesteert Frank Vandenbroucke teegn zyn ploeg: in e poar klinder koersn doetn e anoniemn tenue an, zounder sponsors. D'ofsproake was dat 'n gounk betoald zyn lik e prof van 't moment da Cinelli geld gink en, moar achter e poar moandn beweirt VDB nog gin frang ezien t'n. E probeerde by een andern ploeg te goan koersen, moa de UCI wos doa teegn.
Op 12 oktober 2009 rochte bekend da Frank Vandenbroucke overleedn wos in een otel in Senegal. Dôodsôorzoake zou loungembolie ewist zyn. Frank Vandenbroucke legt begroavn in Ploegsteirt, ni verre van zyn ouderlik uus.
Grotste overwinniengn (profs)
1994 (2 overwinniengn) 1995 (7 overwinniengn) 1996 (15 overwinniengn) 1997 (8 overwinniengn) 1998 (13 overwinniengn) 1999 (8 overwinniengn) 2000 2004 2005 2009
Boekn
Ik ben god niet (2008), ottobiografie, Borgerhoff & Lamberigts, ISBN 978-9077941300
Weireldkampioenschappn velokoerse 2005
't Weireldkampioenschap koers 2005 wos organiseerd in Madrid (Spanje) van 20 tout en met 25 september 2005. De koers vo de elite by de mann wos 273 km lank op een euvelachtig parcours. Winnoare wos Tom Boonen.
Koersverloop (elite)
De Spanjoardn rêedn vele op kop. Zyder wilnde de cours ard moakn, want nunder sprintkanon Oscar Freire dei ni mei. In de vorlatste rounde ontstoug ’t er e nieuw kopgroeptje mi twi Belgen: Philippe Gilbert en Stijn Devolder. D’anger woarn Calcagni, Lagoetin, Davis, Perdiguero, Valverde, Pereiro, Piil, Wegmann, Laverde en Paolo Bettini. Bettini attakeerde en êest koste ollêne Wegmann volgen. Gilbert, Devolder, Valverde, Perdiguero en Piil kostn doarachter ouk ansluutn. ‘t Peletong volgde op minder of 30 secondn.
In de laatste ronde wos olles were t’erdoen. ’t Zag 't er nar uut da ’t e massasprint gounke zyn, en ollêne Petacchi, Robbie McEwen en Boonen speelnde op dat moment nog mei. Karsten Kroon attakeerde en d’r kwam e nieuwn kopgroep mit ouk Vinokourov, Bettini en Leukemans. Nu veranderde ’t van slag om slinger.
In ’n latstn kilometer voerde Peter Van Petegem de forsing: e wilde zyn groeptje werebriegn by de koplopers want van de sprinters adde ollêne Boonen ’t latste klemmetje overleefd (McEwen en Petacchi nieje). Vinokourov, Bettini, Boogerd, Moerenhout, Serrano en Stangelj goungn de latste rechte lyne in, mi e poar meters vôorsproung. Moa d’achtervolgers kêernde were. ’t Belgisch team (met ounder anger Mario Aerts, Nick Nuyens, Peter Van Petegem en Bjorn Leukemans) adde beirewerk verricht.
Alejandro Valverde gounk ’n sprint an. Moar in de latste vichtig meter wos ’n inoald deur Tom Boonen.
19 meie
19 meie is den 139stn dag van 't joar (140stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 226 doagn toet 't ende van 't joar.
Wielsbeke
Wielsbeke es en gemêente in de provincie West-Vloandern in België. De gemêente telt e goeie 10 011 inweuners. Der zyn twêe dêelgemêenten: Ôoigem en Sint-Boafs-Vuve, in de streke Sente-Boafs genomd.
't Dialect in Wielsbeke sleut mêest an by 't Kortryks. thumb|left| 't Kastêel en gemêentuus van Wielsbeke, omgeven deur en jeugd- en sportcentrum
Vietnam
Vietnam, officiêel de Socialistische Republiek van Vietnam, is 'n land met omtrent 87 miljoen mensn in Zuudôost-Azië, dat in 't nôordn an China grenst, in 't nôordwestn an Laos en in 't zuudwestn an Cambodja. De grotste steedn zyn Saigon in 't zuudn van 't land (nu officiêel Ho Chi Minhstad genoemd) mè mêer dan 7 miljoen mensn, en den hoofdstad Hanoi in 't nôordn mè mêer dan 6 miljoen mensn.
Geschiedenisse
Vôor 't ontstoan van Vietnam as een onafhankelik keizerryk in 1010 was 't nôordn van wa da nu Vietnam genoemd wordt een dêel van China. In dien tyd bestoend Vietnam uut wa da nu Nôord Vietnam wordt genoemd, en Guangdong, êen van de zudelike provincies van China. Teegn den tyd dat de Ly dynastie in 1010 in Nôord Vietnam wierd gevestigd wierd het zuudn deur de Khmer (beter bekend van Angkor Vat) besteurd, en in 't midden, teegn Da Nang, bestoend het Champa keunienkryk. Gedeurende de kommende êeuwn hèt Vietnam zyn invloed noa 't zuudn uutgebrêed, wa da ten koste van de Khmer en de Champa gebeurde. Vanof de vêertiend' êeuwe woarn de Champa nie mêer dan een vazalstoat van Vietnam, en teegn d' achtiend' êeuwe woarn de Khmer hêeltegansten uut 't zuudn verdreevn. Gedeurende 't mêerendêel van die periode was China olsan een culturêle invloed, met een regeringstrukteure dat up de leer van Confucius was gebaseerd, en toet an 1945 wierd 't Vietnamees in Chinese karakters geschreevn.
Vanof 1945, up 't moment da 't dudelik wierd dan de Fransn Vietnam den onafhankelikheid nie giengn geevn, hèt 't nôordn een guerillaôorloge teegn de Fransn begost. Achter de nederloage van de Fransn in 1954 teegn Dien Bien Phu, wierd het land upgesplitst langs de gedemilitariseerde 17e brêedtegroad, met een kommunistische regerienge in 't nôordn, en een regerienge gesteund deur de Verênigde Stoatn in 't zuudn. 't Vechtn is goandeweg geëscaleerd toet dat in 1965 een grôot aantal Amerikoanse soldoatn by 't vechtn betrokkn woarn.
Richard Nixon hèt uutendelik beslootn dat den ôorloge voa d' Amerikoann nie te winn'n was, en de Verênigde Stoatn hèn in 1973 under troepn teruggetrokkn. Een poar joar loater, in 1975, wierd Saigon deur de Nôord-Vietnameezn bezet, en 't land was officiêel herêenigd in 1976.
Geografie
De nôordelike en westelike gebiedn van Vietnam zyn bergachtig, met hoogtn toet an 2440 meters, in een vôortzettienge van de bergn van de Chinese provincies Yunnan en Guangxi. Up zyn nauwste is Vietnam 50 km brêed, en up zyn brêedste 600 km.
Riviern
Ten ôostn van de Annamese Cordillera in 't nôorden ligt den alluviale vlakte van de Rôo Riviere, die an een delta in de Golg van Tonkin uutmondt. In de nauwe stroke van de Centroale Lêeglandn zyn de riviern mêestol korter, met d' uutzoenderienge van de Parfumriviere die aan Hué uutmondt. In 't zuudn is de vornaamste riviere de Mekong die vanuut Cambodja komt, en die de vruchtboare Mekongdelta vormt.
Klimoat
't Land hèt een tropisch toet subtropisch moessonklimoat. Deurda Vietnam zô'n langgerekt land is, is 't er een grôot verschil in temperateure tussn 't nôordn en 't zuudn. Binst da 't zuudn olsan hêet en vochtig is, kan het in 't nôordn soms vriezn gedeurende de wientermoandn. 't Verschil in temperateure en reegn explilkeert ook woarom dat 't nôordn twê rystoogstn per joar binnenkrygn, binst dat 't zuudn der drie binnenkrygt.
Bevolkienge
De bevolkienge weunt voa 't grotste dêel in de twêe rivierdeltas van de Rôo Rivier and van de Mekongrivier. D' etnische Vietnameezn vormn mêer dan 85% van de bevolkienge. D' er zyn omtrent 50 klindere groepn, woavan dan de Cambodjoann over 't olgemêen teegn de Cambodjoanse grenze en in de Mekondelta weunn, en de Chineezn voarol in 't center van Saigon.
Toale
In Vietnam wordt er Vietnamees gesprookn, mè platselike verschilln in uutsprake en wôordenschat tussn 't nôordn en 't zuudn. Toetdat een Franse Jezuïet, Alexandre de Rhodes in de 17e êeuwe 't Westerse alfabet ingevoerd hèt wierd het Vietnamees mè Chinese letters geschreevn. Moa 't is pas sinds 1945 dat 't Vietnamees officiêel mê Latynse letters geschreevn wordt.
Vietnamees is 'n tôontoale, gelik 't Chinees. In 't Vietnamees zyn der 6 tôonn. Iedere lettergreep of wôord kan up 6 maniern uutgesprookn wordn. Die tôonn wordn deur extra têekns aangeduud.
Godsdienst
Vietnam is een miengsel van boeddhisme, confucianisme, traditionêle platselike geloovn en rooms-katholicisme. Hoewel dat de communistische regerienge godsdienstn ofroadt, wordn d' overheidstoegestoane godsdienstn gelik 't boeddhisme en 't katholicisme getolereerd, en sinds de negentiger joarn zyn de traditionêle dienstn in de boeddhistische tempels toegestoan.
Culteure
Deur de langdeurige invloed van China, bluuft de Vietnamese culteure sterk confucioans, met de klemtôone up familieplicht en harmonie. Ounderwijs wordt vrê g'apprecieerd. De mêerderheid van de Vietnameezn zyn boeddhistn, met een sterke nadruk up vôorouderverêerienge.
Bezienswoardigheedn
Acht Vietnamese platsn stoan up de lyste van d' UNESCO weireldergoedern, wovan dan der drie up de nateurlyste stoan, en vuve up de culturêle
lyste:
Economie
't Grotste dêel van de bevolkienge werkt in de landbouw, woardat hoofzakelik ryst gekwêekt wordt. De Mekongdelta en de Rôo rivierdelta behôorn toet de grotste rystplantagegebien in de weirld, met een netwerk van dykn, dammn, kanoaln, en grachtn die met d' irrigoatie helpn.
Robert I van West-Francië
Zyn broere, Odo van Parys, was ook keunienk van West-Francië gewist van 888 toet 898, en de Karolienger Karel de Simpeln haad hem ipgevolgd. In de plekke krêeg Robert de belangrykn titel van Dux Francorum of Hertog van de Frankn. Je krêeg ook verschillige groafschappn w.o. et groafschap Parys en et markgroafschap Neustrië en ook verschillige abdyen, en je blêef et nôordn van Francië verdeedign teegn de Vikings.
Vietnam
Economie
Verder wordn d'er ook nog eirdneutn, groan, zoete petattn, bôonn, katoene, jute, kaffie, thee en rietsuukr gegroeid. De visschery is ook een belangrike industrie, en geirnoars zyn belangrik voa den uutvoer.
Robert I van West-Francië
Vrouwn en jounges
Mè zyn êeste vrouwe Aélis/Adèle van Maine: Mè zyn twidde vrouwe Beatrice van Vermandois, dochter van Herbert I van Vermandois:
Vietnam
Economie
De mêeste delfstoffn van het land worden in 't nôordn gevoendn, mè voarol stêenkool, fosfoatn, mangaan, bauxiet en chromaot. Langs de kust is d' er ook ruwolie en gaze ontdekt, moar d' extractiefaciliteitn wordn nog ontwikkeld. 't Grôtendêel van de grôte en kapitoalintensieve projectn zyn in samenwerkienge tussn butenlandse oundernmeiengn en 't Vietnamese platselike besteur. Toerisme is goandeweg van grôter belang gewordn, met omtrent een miljoen bezoekers in 1994 en vier kêern zoavele in 2007.
Vervoer
Toet an 't ende van de twientigst' êeuwe was 't vervoer voa de geweune man beperkt toet de villo voa in stad en den tring voa langer afstandn. Goandeweg hèn de mensn genoeg geld kunn spoarn zoadoanig dan der nu veel mensn brommers hèn, en sommigen hèn ottos. Doadeure zyn de grôte steedn nu een krioelienge van verkêer woarda de verkêersregels dikwils an de laarze gelapt wordn.
Hanoi en Saigon wordn deur de ''Reunification Express' verboendn, die der mêer dan 36 eurn overdoet. Vietnam hèt ook een nationoale vliegmaatschappye, die mêestol voa platselike vluchtn of noa nabeurige bestemmiengn wordn gebruukt.
De Kouter (Vrankryk)
De Kouter (Frans: La Couture) es e gemêente in Vrankryk in't departement Nauw van Kales. 't Grenst an de gemêentn D'n Strôom, Oedekapelle, Rikkeburg, Festubert, Beuvry en Lockon. In tydde lag De Kouter in Artesië, nie verre van't schee'n mè Frans-Vloandern. Deur De Kouter lôopn twêe riviern: de Lawe en de Loisne. Der zyn drie weunkern'n: 't center en de wykn le Touret o de zuudkantn en l'Embranchement in't nôordwestn.
1323
1320 - 1321 - 1322 - 1323 - 1324 - 1325 - 1326 't Joar 1323 is 't 23e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
De Kouter (Vrankryk)
Beziensweirdigeedn
thumb|left|Sinte-Pieterskerke en dervôorn 't monument vo de Portugeezn
Ganzemeur
Ganzemeur of goezemoeze (Stellaria media, vogelmuur in 't Nederlands) is e plante uut de familie van de anjers. 't Is e sôorte van wiet die populair is byn veugelkwêkers, veugelièreveugels zyn zot van de bloemn en de zoaddoozn.
Uutzicht
Ganzemeur et êen wortel, mo de plante kut indeliks verre uutloopn. De stiengels en de bloarn zyn groene (ol kunn de stiengels oltemets e bitje rôod uutsloan), de bloemn zyn wit en in de vorme van e sterre (stellaria komt van stella, die Latyn is voun sterre). In de zoaddoozn, die ossan no beneen hangn, zittn der zworte zadjes (an ze rype zyn).
Bombardong
thumb|Bombardong in e brass band 'n Bombardong is e grôot bloasinstrument van de familie van de koperbloazers, da je vele ziet in 'n Amerikoans orkest dat in e parade lopt. 't Is e sôorte tuba da speciaal gemakt is vo te bespeeln by 't marcheern.
Ganzemeur
Verspreidienge
Ganzemeur groeit in hêel Europa en Nôord-Amerika. 't Groeit surtout in goein ground, lik stikkn, hovetjes en broakgroundn.
Gebruuk
De mêeste menschn probeern ganzemeur dôod te sputn of uut te trekken, mo veugelkwêkers geevn 't oltemets an nunder veugels omdan der vele vitamienn en kloekte inzit. De stiengels en de bloarn kunn oek in e saloatje versneen zyn.
Voun de reste zoudt et oek helpn teegn schurft, bronchietn, reuma, artritis en teegn menstuoasjezêer. 't Zoudt oek goed zyn voun over sneejn, verbrande plekkn en verstuukiengn te wryvn, mo 't bestoat voun die diengn gin weetschappelik ounderzoek.
Klaas Vantornout
thumb|250px|Klaas Vantornout agter zyn oovrwinnienge in de veldrit van Heerlen 2008Klaas Vantornout (19 meie 1982) es nen West-Vlamschn cyclocrosser. J'es ofkomstig uut Toeroet.
Carrière
Klaas Vantornout es begunn koersn ip zyn 13de. Ie probeerde zowel ip de weg als in 't veld, moar ie zag ol rappe da cyclocrossn em beter ofging. Als junior beoalde ie zyn êeste overwinniengn in zyn 2de joar, in't sezoen 1999-2000, toen da't ie by sportgroep Koksijde ree. Ie wos zeevn kêers n'êestn en tien kêers twêedn. 't Joar derip won't ie in Lichtaart in zyn êeste joar by de beloftn. Ie reed ton voo een nieuw team, et MEZ-team. In zyn derde joar won't ie in Zelzate, moar de grôte deurbroake kwam 't er ton dat ie in zyn vierde joar als belofte 6 kêers won en twêede wos in de eindstand van de Superprestige. Ie kreeg een anbiedienge om by Morgan Blue te gan ryen. Zyn êeste joar als prof wos wel een echt pechjoar omdat ie redelyk vroeg in 't sezoen klierkoorts kreeg. Achter zyn goeie prestoaties in zyn twêede joar als prof es't ie veranderd van ploeg. Vanaf 2006 reed ie vo 't Fidea Cycling Team van Hans Van Kasteren, sins 1 januoari 2008 rydt ie voun Sunweb.
De Klaas stoa nie vree bekend lyk e veelwinnoare, surtout omda tie in de latste joarn tefrente in dienste rydt vo zyn'n kopman Kevin Pauwels. Ip 13 januoari 2013 et 'm ollik e vree grote wienste g'oald deur d'n êestn te rydn in't Belgisch kampioenschap in Mol.
2011-2012
gêen oovrwinniengn
2012-2013
5 oovrwinniengn:
2013-2014
2 overwinniengn:
Sluffer
thumb|right|220px|E poar sluffers E sluffer, slis, slyfer of savatte is schoeisel voe binn. Sluffers zyn mêestol lichter en soepelder dan geweune schoes. Sluffers zyn dikkers van stoffe gemakt, en zyn dus nie geschikt voer in vule of vochtige omgeviengn te gebruukn; doa ku je sletsn voe gebruukn.
Der bestoan de volgende uutdrukkiengen:
Eirde (planete)
thumb|De eirde, gezien vanuut 't eelal
Bôomvalke
De bôomvalke (Falco subbuteo) es nen rôofveugel uut de familie van de valkachtign.
Eirde (planete)
D'eirde (symbool: ) is e planete in nuus zunnestelsel. Vanof de zunne gerekend, is 't de derde planete. We noemn ze ouk 'blauwe planete' omda ze voe 70,8% bedekt is mi woater.
Bôomvalke
Verspreidienge
Ge vindt de veugel vôorol ip oopn plekkn mè vee woater, lyk moerassn, veengebiedn en heideveldn. In West-Vloandern keun je ze bievôorbeeld vindn in De Goavers. Ie koomt ier in de zomer, moar in de winter goat ie overwintern in Afrika.
Eirde (planete)
Continentn en oceoann
Up d'eirde vind je plekkn die helegansn mi woater bedekt zyn, de zeeën of oceoann, en plekkn die boovn de zeespegel uutsteekn, de continentn.
Bôomvalke
Eetn
De bôomvalke es nen echte rôofveugel, en ie joagt ip spectaculaire maniere ip rappe veugels gelyk de zwoaluwe. Andere veugels da't ie geirn eet zyn piepers, kwiksteirtn, lêeuwerikn en sprêeuwn. Moar ie zoe ôok ne kêe een libelle durvn ipeetn.
Leevnswyze
De bôomvalke makt nie zelve zyn nest, moar ie gebruukt oude kroaienestn. Achter da't ie were gekoomn es van Afrika begunt ie redelyk loate te broedn: ze leggen gin eiers in meie, moar begun juni. Ze leggn oungeveer 3 eiers, die achter 4 weekn uutkoomn. 4 weekn loater keun de joungn vliegn en nog ne kêe 45 doagn loater keun ze zelfstandig joagn.
Eirde (planete)
Continentn
De Noordpole en es gin continent omda datte en yskappe es die up et woater van de Noordelikke Yszee dryft.
Oceoann
Deur eur grote diepte (tout meer of vuuf kilomeiter) es de Middellandsche Zêe eigentlik ook nen oceoan.
Atmosfeer
De druk is gemiddeld 101,3 kPa ip zêeniveau.
Ze bestoat uut 78,08% N2; 20,95% O2; 0,93% Ar, 0,038% CO2, en sporen van andere goazn lik woaterdamp en de andere eedlgasn.
Philippe Despriet
Philippe Despriet (°14 september 1949, Kortryk) es nen istoricus, nen archeoloog en ne skryver. Ie specialiseert em in de geskiedenisse van Frans-Vloandern: "Deur ne gril uut 't verleedn ligt 't zwoartepunt van 't ôoit zô machtige vorstendom Vloandern nu up Noord-Franske grond". De toon es direct gezet.
Leevn
Philippe Despriet studeerde architectuur en oudeidkunde. In 1973 stichtte ie tope met Dr. R. Ooghe de Archeologische Stichting voor Zuid-West-Vlaanderen woavan dat ie werkleider es. Diene vzw verricht ip vrywillige boasis archeologisch onderzoek in de regio van Kortryk. Ze zyn deur 't West-Vlams provinciebestuur en et stadsbestuur van Kortryk belast met 't oudeidkundig bodemonderzoek vo heel 't arroundissement Kortryk. Ze publiceern nu en ton ne ki under resultoatn van de verskillige ipgroaviengn.
Despriet eit ol vele ipgroaviengn georganiseerd, soms ip grôte skoale. Lik d'ipgroavienge van 't castrum van Elkyng in 1988-1992, of 't onderzoek van de dwangburcht van Kortryk in 1990.
Philippe Despriet eit een boeiende maniere van skryvn. Zyn styf geïllustreerde boekn over Frans-Vloandern zyn ondertusschn standoardwerkn gekommn woavan der ol verskillige zyn uutverkocht.
J'oudt ook leziengn en j'organiseert reizn na Frans-Vloandern (vo verenigiengn).
Informoatie
Wien da mêer wilt weetn over Philippe Despriet, zyn werkn en zyn activiteitn kan by em zelve terecht:
Philippe Despriet
Filips van de Elzaslaan, 4
8500 Kortrijk
Tel/Fax 056 22 21 99
December
December es de twolvde en latste moand van de Gregorioanse kalender. Der zyn 31 doagn in december. De noame komt van het Latyn voo tiene, Decem, omdat het Romeinse joar in moarte begoste. December es de moand woarin da de winter begunt (in't Nôordelik olfround). Rond den 21sten december kenn we de korstn dag van 't joar, en begunn de doagn were te lengn. December is dikwyls de moand woarin dat de êeste sneeuw volt. December es ôok gekend als fêestmoand.
Jacques-Louis David
thumb|Zelfportreit (1794) Jacques-Louis David (Parys, 30 ogustus 1748 – Brussel, 29 december 1825), was e Fransche kunstschilder van historische schilderien en portreitn. Je wordt anzien lik den êeste Fransche neoclassicist en j' influenceerde vele 19e-êeuwsche Fransche schilders.
David was actief betrokkn by de Fransche Revoluusje en je schilderde monumentale, g'idealiseerde tafereeln noa de gebeurtenissn van in die doagn. Je gerakte bevriend met de revolutionairn Maximilien de Robespierre en Jean-Paul Marat. Je zetelde in de Nationale Convensje in september 1792, os Frankryk was veranderd van e monarchie in e republiek. Je kwam lid van de jacobins, e groep radicale republikeinn en teegnstander van de mêer gemoatigde girondins.
Zyn bekendste werk is De dôod van Marat van oktober 1793, teegnwoordig te bezichtign in de Keunienklike Musea vo Schône Kunstn van België in Brussel. Van 1799 toet 1815 wast ie hofschilder van Napoleong.
Ols êen van d' oendertêeknoars van de dôodstraffe vo keunienk Louis XVI (in januoari 1793) wierd David in 1816 verbann en je weunde vanof ton in Brussel. In 1820 kreegt ie verschillige probleemn mè zyn gezoendheid en da verergerde nog ost ie in 1824, in 't werekêern van de muntschouwburg, omverregereen is deur e koetse. Je schilderde da joar zyn latste mêesterwerk Mars oentwoapend deur Venus, dat deur zyn lêerliengn ofgewerkt is.
Je wierd êest begroavn in de Sint-Michiel en Sint-Goedelekathedroale van Brussel (in ofwachtienge  van een eventuele repatriërienge) en loater begroavn ip 't kerkhof van Brussel. 't Herte van David wierd begroavn ip 't beroemd kerkhof Père-Lachaise in Parys.
Ussel
Een ussel, e wespe, waspe of fruttenier is e sôorte insectn. Mêestal wordt doarounder verstoan: alle insectn uut de orde Hymenoptera en ounderorde Apocrita die gin bie, hommel of miere zyn.
Karel den Goein
thumb| De môord ip Karel de Goein Karel de Goein (Denemarkn, 1080/1086 – Brugge, 2 moarte 1127) was Groaf van Vloandern van 1119 tout an zyn dôod. J'is vermôord in de Sint-Donaaskerke ip de Burg in Brugge.
Zyn leevn
Karel van Denemarkn, loater Karel de Goein genoemd, was de zeune van keunienk Knud IV den Hillign van Denemarkn en van Adela van Vloandern, dochter van groaf Robrecht de Fries en Geertrui van Holland.
Achter de môord (ôok in e kerke) ip eur vint in 1086, vertrok zyn moeder no Vloandern met heur jounges Karel, Ingertha en Cecilia. Karel groeideg' ip an 't hof van zyn grotvoader Robrecht de Fries en zyn nounkel Robrecht II.
In 1092 vertrok zyn moeder noar Italië, vo te trouwn mè Rogier Bursa, hertog van Apulië.
In september 1118 gerakte Boudewyn VII gewound in de Slag van Bures-en-Bray in de Normandischn oorloge. Je vocht an de kant van zyn lêenhere, de Frãnsche keunienk Louis VI, teegn keunienk Hendrik I van Iengeland. J'ha gin jounges en nog vo zyn dôod kôost ie Karel als zyn ipvolger.
In dien tyd bestound de soamnlevienge uut verschillige standn: den oadel, de gêestelikeid, ryke burgers, vrye boern, horigen (halfvryen) en lyfeigenen (sloavn).
In Brugge haad er e familie van horigen, de Erembalds, ofkomstig van Veurne, under weetn ip te werkn. De zeune van Erembald van Veurne, Bertulf, wierd in 1089 als prôost van de Sint-Donaaskerke in Brugge angesteld. Drie joar loater miekt ie dêel uut van 't doageliks besteur en je zette zyn familie ip de machtigste poziesjes van 't Groafschap Vloandern.
De môord
De twiddn moarte 1127 gieng Karel de Goein 's nuchtnds no de Sint-Donaaskerke vo z'n doageliks gebed, tegoare met êenigte woapnknechtn die vanachter in de kerke blêevn. Karel gieng an 't altoar zittn en ip da moment zyn d'Erembalds binngekommn. 't Zou Bordsiard, e neve van Bertulf, gewist zyn die hem nere gestookn et. Ze vermôordegn ook de woapnknechtn.
Deur Karels ounverwachtn dôod en omdat 'n gin jounges haad, was d'oorsprounkelikke groafelikke dynastie uutgestorvn. Vloandern gerakte in e serieuze crisis, moar in 't begun dost er niemand reageern uut schrik van de Erembalds.
D'êeste stadsomwallienge van Brugge
thumb|left| D'êenigste overgebleevn torre van d'êeste stadsomwallienge te zien vanuut de Pottenmakersstroate De zeevnstn moarte 1127 stak Gervaas Van Praet den ipstand teegn de Erembalds in gank. De Sint-Donaaskerke is ton zwoar beschoadigd gewist in da gevecht. In e paniekreacsje versterktn de Bruggeliengn under stad mè grachtn en poalwerk. Ze maktn gebruuk van de bestoande woaterloopn vo vele groafwerk te bespoarn.
Da was d'êeste versterkte stadsomwallienge, die tegoare viel met de rienk van de binnreien, die nog ossan bestoat: in 't nôordn d'Augustynnreie en de Goudn-Handreie, van 't ôostn no 't zuudn de Sint-Annareie, de Groenereie, den Dyver en de Bakkersreie, in 't westn de Kapucynnreie, de nu overwelfde Smeednreie (ounder 't Zand) en de Speelmansreie.
In de volgnde joarn is d'omwallienge vôort uutgebouwd en verstevigd. Der woarn zeevn stadspôortn, woavan dat er nietnd mer over bluuft.
De pôortstroatn vormdn belangryke in- en uutvalsweegn. De Vloamingpôorte en d'Ezelpôorte stoundn in verbiendienge mè de Kust en de Polderstreke, d'oude Meulenpôorte mè de weg noar Eirdenburg en Antwerpn, de Nôordzand- en de Zuudzandpôorte mè de weg no Gistel, Oednburg, Yper en Rysel en an de Mariapôorte begostn de weegn no Gent en Kortryk. De Mariapôorte stound an 't Oud Sint-Jan, rechtover d'Onze-Lieve-Vrouwekerke, en de Koetelwykpôorte an de Spegelreie.
In een hofmeur van een huus in de Pieter Pourbusstroate stoat er nog e restant, een halfrounde versterkiengstorre die dudelik zichtboar is vanuut de Pottenmakersstroate. Der zyn ook nog meurrestn an de Moerstroate en de Meulenbrugge.
D'ipvolgienge
De Frãnsche keunienk Louis VI profiteerde van de crisis in Vloandern deur de Normandiër Willem Clito, een achterklêenzeune van Boudewyn V van Vloandern te kiezn als ipvolger. De 23sten moarte volgde Willem Clito Karel de Goein ip, mo de Bruggeliengn verzettegn under teegn hem deur zyn anti-Iengelsche polletiek. Economisch kwoamn Vloandern en Iengeland goed overêen, omdat de Vlamsche loaknindustrie Iengelsche wulle verwerkte.
De regerienge van Willem Clito deurde moar e joar. Ip 27 juli 1128 ist 'n gesneuveld in Oalst en Diederik van den Elzas, klêenzeune van Robrecht de Fries, volgdeg' hem ip. Ie haad de steun gekreegn van de Vlamsche steedn.
Galbert van Brugge
Galbert van Brugge was groafelik secretoaris an 't hof van Karel de Goein. 't Was e Brugsche geestelikkn mo gin paster. Verzekers e kanunnik van de Sint-Donaaskerke. In zyn dagboek hèt 'n d'anleidienge en de gevolgn van de môord (1127-1128), w.o. 't machtsmisbruuk van de Erembalds, gedetailleerd beschreevn. 't Is uze belangrykste bronne over de môord ip Karel de Goein. 't Dagboek zoudt anzien zyn als 't êeste dagboek in de Westersche literateurgeschiedenisse.
Literateure
Galbert van Brugge, De moord op Karel de Goede. Dagboek van de gebeurtenissen in de jaren 1127-1128, vert. A. Demyttenaere (Antwerpen 1978; Leuven 1999)
De môord ip Karel de Goein wordt ôok beschreevn in den historische romang Zonsverduistering boven Brugge, (Davidsfonds) van Vic de Donder, gebaseerd ip 't verslag van Galbert.
Zyn reliekschryn en portreit in de Sint-Salvatorskathedroale
In 1782 en ze in 't reliekschryn bêenders en zyn portreit gevoundn en in 1804 an Sint-Salvators gegeevn. De gouache ip papier zou van de 15e êeuwe zyn. Van boovn stoat er: Le bon conte de Flandre. Je stoat in profiel in buste, geklid in 't rôod en je droagt e poaternoster round zyn nekke.
In de Sint-Salvatorskathedroale van Brugge stoa zyn neogotisch reliekschryn (1883-1885) en zyn houtn portreit achter glas, dat in 1957 uut 't schryn g'hoald is en g'encadreerd.
In 1884 is Karel de Goein zoalig verkloard deur de katholieke kerke.