cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ofsluutdyk
Geschiedenisse
Den Ofsluutdyk, angeleid begun 1927 en gerêed up 28 meie 1932, diende vo de Zuuderzêe te kunn inpoldern en ôok vo 't veiliger te moakn vo de beweuners round die vôormoalige zêe. Achter 't anleggn van den dyk kreeg de Zuuderzêe een andere noame en wierd 't Ysselmeer genoamd.
Al in 1886 woarn der e poar belangryke menschn die de Zuuderzêeverênigienge uprichttn vo t' ounderzoekn of droogleggienge hoalboar was. Êen van die leedn wos Ingenieur Cornelis Lely, die loater vôorzitter wierd van die verênigienge. In 't joar 1891 kwam't hy me zyn êeste plan vo d' inpolderienge en ofsluutienge van de Zuuderzêe. In 't joar 1913, Cornelis Lely wos intusschn minister van woaterstoat, wierd d' inpolderienge upgenoomn in 't regeriengsprogram, oundanks vele protestn uut de visschery. Moar achter de woatersnôod in 1916 plus den houngersnôod in 1918 veranderdn ze van gedacht en ze lietn hunder verzet voarn en azo kost er achter akkoord van 't parlement begost wordn met da megaproject.
Frans-Vloandern
thumb|right|De liggienge va Frans-Vloandern thumb| Pars Flandriæ Teutonicæ occidentalior - koarte van 1645 thumb| Blaeu 1645 - Galloflandria in qua Castellaniæ Lilana Duacena & Orchiesia cum dependentibus necnon Tornacum & Tornacesium - koarte van 1645 Frans-Vloandern (Nederlands: Frans-Vlaanderen) is e gebied in 't noordn van Vrankryk.
Liggienge
Vroeger wos 't gebied e dêel van 't Groafschap Vloandern, mo sichtent 't Verdrag van Nymegen in 1678 is 't e stik van Vrankryk. Frans-Vloandern es dus et stik van Vloandern da nu in Vrankryk ligt.
Die regio makt nu dêel uut van 't Fransche Noorderdepartement en bestoat uut d'arroundissement Duunkerke (den Franschn Westoek) en van d'arroundissement Rysel (Rysels-Vloandern).
De mêeste menschn klappn der teegnwôordig wel Frans, moa der zyn nog menschn, surtout d'oude, die nog Vlamsch klappn.
Geografie
De latste twee noemn de Fransche soms ook Cœur de Flandre.
Steedn en gemêentn
Zie de Lyste van Fransche gemeentn en under Vlamsche noame.
Sente-Boafs
thumb thumb thumb| Onbekendn soldoat of "Jules" Sente-Boafs (Nederlands: Sint-Baafs-Vijve) ligt an d'Leie en an de Mandle, en et een schôon Romaans kerkske. Sedert 1976 est t'ôpe me Wielsbeke.
In den draai up de Ryksweg staat 't stanbeeld van Jules. Eigentlik was da nen ounbekende soldaat uut 'n Eestn Oorloge, maar sedert dat Jules Vandenbossche ne kee zyn bulte up zyne rugge een bitje bygewerkt et, noemn z'em nu Jules.
Olle jare den twidde zundag van oktobre est er daar ondezwemmienge. D'ondjes voarn ze me 'n bôotje over de Leie en ze moetn ton zo rap of da ze keunn were keren noar uldre boaske. De rapstn es vaneigens gewonn.
Vroegre wos Sente-Boafs surtou un prochje van boern en vlasboazn. De Leie noemdn ze ton nog The Golden River. Ondertussn bluft er van 't vlas ni vele mer ovre. De welvoart es daarachtre gekoomn van ploatekootn (leem- en outspoanderploatn) en tapytweevryen (Balta in Sente-Boafs en Beaulieu in Wielsbeke).
Die grôte fabriekn en meddertyd wok tefrente butenlanders angetrokkn, die nu in grôte aantaln in Sente-Boafs, Wielsbeke en Wakkn weunn. De meste kommn ut Turkeye, Marokko of Tunesië. 't Zittn nateurlik ôok Algerjèns tussn.
De Leie es in de joarn 70 rechte getrokkn en verbrid voa groddere scheepn toe te loatn. Up t schêen tussn Sente-Boafs en Zulte (Oost-Vloandern) stoat ern nieuwe sluze, woa da ze wok 't woaterpeil mee regeln voa de Leie tussn Sente-Boafs en Mêende/Wervik.
Sente-Boafs es in de joarn 50 nog in 't nieuws gewist omda ze peisden dat 'r een spook roundvlôog. Surtou de kantn van de Loavre-oek (Loverhoek - Loverstraat). Nun slimme professre van Gent et ton ountdekt da 't nun veugle wos die zo zere koste vliegn en zukn roar leevn makte.
Begun de joarn 80 es ter ton nog ne kee un slukstokerietje in de lucht gevloogn. 't Woaren un poar dôo en enigte zwoar gekwetste. Zen dat vaneigens ôok in de radjo en den televisje gezeid en getôogd.
Bekende Sente-Boafsnoaren
Den bekendsten es André Demedts. In zyn junge joaren et ie boekn geschreevn voa de junge gastn. Loatre wasnt den boas van radio Kortryk (VRT 2 West-Vlaanderen). D'oude pastrie nevest de kerke es nu parochjaal centre en en ze noar em genoemd.
Landkreis
thumb|Landkreise in Duutsland. De stadsdistrictn stoan in 't geel Landkreis of in Nôordreyn-Westfalen en Sleeswyk-Holstein Kreis is de Duutsche noame vor e regionaal administratief district in Duutsland, één besteurlik niveau boovn de gemêente.
E Landkreis makt zelve dêel uut van e Regierungsbezirk of direct van e dêelstoat.
Steedn mè mêer of 100.000 inweuners moakn over 't algemêen gin dêel uut van e Landkreis moa zyn zelve responsabel vo de districtdienstn. Die stadsdistrictn wordn Kreisfreie Stadt of Stadtkreis genoemd.
Rudolf van West-Francië
Rudolf van West-Francië of Rudolf van Bourgondië ( Raoul of  Rodolphe in  't Frans) (ca. 890 - Auxerre 15 januoari 936), van de familie van de Bosoniedn, was hertog van Bourgondië tusschn 921 en 923  en keunienk van West-Francië tusschn 923 en 936.
Rudolf wordt vele verward me zyn nounkel Rudolf I van Bourgondië, de broere van zyn moeder.
Je wierd ipgevolgd deur Lodewyk van Overzêe, e zeune van Karel de Simpeln en Eadgifu van Wessex.
17 meie
17 meie is den 137stn dag van 't joar (138stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 228 doagn toet 't ende van 't joar.
1999
1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 - 2002 't Joar 1999 is 't 99e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Eurozone (1999/2002) thumb|Eirdbevienge in İzmit, [[Turkeye]] 13 - Russische troepn trekn were Tsjetsjenië binn.
Arroundissement
Een arroundissement is e bestuurlik gebied in e land. 't Woord komt uut 't Frans en wilt letterlik ofroundienge zeggn.
Paradys (Rekkem)
thumb|right|Kerke van d'Illige Moagd der Armen Paradys is e gehucht in Rekkem, in 't zuudn van de Belgische provinsje West-Vloandern. 't Gehucht ligt teegn de grenze met Vrankryk en de Woaln. 't Is ofgezounderd van 't centrum zelve va Rekkem, da meer in 't nôordn ligt, deur d'autostrade A14/E17. Paradys et een eigen parochie, genoemd noa d'Illige Moagd der Armen.
1483
1480 - 1481 - 1482 - 1483 - 1484 - 1485 - 1486
Brugse Mettn
thumb| De Brugse Metten. Taferêel 1 van de Koffer van Oxford. Den 18ste meie 1302 woaren der de Brugse Mettn in Brugge. De Bruggeliengen kwamen in ipstand tegen de Fransche keunink en vermôordegen dien nacht 1500 Fransmans en Lelioars. Da was d' aanleidinge vo de Guldnspoornslag ip 11 juli in Kortryk.
Inleidienge
In 't vôorjoar van 1302 begost héél Vloanderen stilan in ipstand te kommen tegen de Fransche keunink Filips den Schoonn. Den tweeden april kwâmen de Gentsche ambachten in ipstand tegen de pôorters die mosten vluchten in ’t Gravensteen. Begin meie was Willem van Gullik, kleenzeune van Gwyde van Dampierre, de Vlamsche Graaf die nog oltyd in Vrankryk gevangn zat, in Brugge angekommen woar dat ie em 't ope sloeg mè Pieter de Coninck, anvoerder van de Brugse ipstandeliengen. Ze goungen éést no Sysêle en Moale. E groeptjie ounder leidinge van Jan Breydel en den tempelier Willem van Boenhem veroverdege ’t kasteel van Moale en slachtege ’t Frans garnizoen die do laag volledig of. Da begost de Fransche keunink ollemolle zwoar ip z'n sistèm te werken en dorom liet ie in heel Vrankryk iedereen iproepen vor e leger te maken, ounder de leidinge van Robert II van Artois. Oundertussen trok de Fransche landvoogd, Jacques de Châtillon, met e leger van 800 man gepanserd peirdevolk en 300 man voetvolk no Brugge. De Bruggeliengen wieren benouwd en begosten met em t’ ounderandelen en kosten azo bekommen dan de tegenstanders van de keunink de stad mochten verloaten.
Den 18ste meie 1302
In den vroegen uchtend van den 18ste meie 1302 droungen de dié die den dag tervôoren Brugge verloatn aan de stad were binnen. Ze wieren doby g'olpen deur de simpatiesanten die achtergebleven woaren. Overol in de stad wieren de Fransche en under supporters angevollen en vermôord, dikkers binst dan ze nog in under bedde lagen. Wien dat er under wachtwoord ‘Schild en Vriend’ nie kostege uutspreken, wierd zounder pardong de kele overgesneen. Ol te goare wieren d'r oast 1500 Fransmans en Lelioars (name vo de keuningsgezinde partye) uutgemôord. Jacques de Châtillon kostege mo zuuste uut de stad vluchten.
Vo de Bruggeliengen was ’t zo kloar of pompewoater da de Fransche keunink zo'n vernederinge nie oungestraft gieng loaten. Dorom brochten ze een leger ip de been, da wier angevuld mè ridders en milities van andere delen van Vloandern, woarmee dan ze den elfsten van juli in de Guldnspoornslag 't Franse leger versloegen.
De name Brugse Mettn
De name Brugse Mettn un en ze mo in de 19ste êeuwe uutgevounden (ip 't voorbild van de ‘Sicilioanse Vespers’ ols wanneer da de Fransche in 1282 in Palermo uutgemoard wieren). De schryvers van den tyd zelve spraken van de ‘Goeie Vrydag’ van Brugge.
Schild en Vriend?
D'r is nie lange geleen nog een andere theorie ipgedookn vo 't wachtwôord "Schild en Vriend". Sommigte bewèren dat dat eigentlik most zyn: 's Gilden vriend (vriend van de gilde).
Hoazeloare
En oazeloare is e sôorte troenke uut de familie van de berkn. 't Is e plante die van ôorsproung overol in Europa toet an de Oeral en de Kaukasus vôornkomt en over Turkeye toet in Iran. Ze zyn surtout goed ekend deur nunder vruchtn, oazelnotjes, die in de smoake volln byn menschn en bêestn.
Noame
De noame oazeloare komt van 't Angelsaksische *haes, die beveeln wult zeggn. E staf in zuk out wos e têekn van gezag.
Beschryvienge
En oazeloare is e troenke die e meiter of achte oge komt. De bloarn kunn verschillige kleurn en, ze bestoan in 't groene, mor oek in 't doenkerrôod. De bloarn verbrêedn no vôorn toe en loopn toune uut in e puntje.
An oazeloars kommn der vrouwelikke (woaruut dan de notjes groein) en mannelikke bloemn (katjes die ol in januoari bloein, an der gin bloarn anstoan). Round de notjes (die en arde pele en, woavoorn dat e notekroaker mêestol nôdig is) zit er oek ossan en velletje, die der mêestol ofedoan is an ze verkocht zyn in wienkels.
Geschiedenisse
't Out van oazeloars wos vroegerder joar vele gebruukt voun ofsluutiengn te moakn omdan ze goed kustn evlochtn zyn.
In Schotland, up 't eiland Colonsay, zyn der in e pit voun vuuligeid in te smytn, ounderdduuzndn oazelnootpeeln evoundn. Achter de daterienge kwam uut dan ze 9000 joar oud woarn. Ounderzoekers peizn dan de menschn doa toune surtout vegetarisch leefdn beist dan ze up dat eiland zaatn omdan de nootn ollemoale 't zeste joar upeetn woarn en omdat er gin grôte bêestn zaatn voun up te joagn.
In 't wilde
Oazeloars kommn in hêel Europa vôorn en groein surtout an de kant van busschn en up stikkn land woa dan der nie ol te vele oge boomn stoan. Ze groein oek gemakkelik in outkantn, tusschn aar struukn.
Teetn
't Zyn, buutn vele menschn, nog e masse liefebbers van oazelnootn.
Kwêek
De nootn die in de wienkels te kope zyn, kommn nie uut 't bus, mo van up plantages. De grotstn producent is Turkeye, aar regio's woa dan der oek wel ezet zyn, zyn de Kaukasus, 't nôord-ôostn van de Verênigde Stoatn, Itoalië, Spanje, Iran en China.
Ze kunn d'oazelnootn binnoaln teegn 't ende van oktober. De mêeste kwêkers wachtn toet an de nootn, tope met de bloarn van 't zeste up de ground volln (ol zyn der oek die ze dervan schuddn) en voagn toune olles tope in de reke. Met en aar machine ryen ze doa toune over en schêen ze de nootn van de reste.
Willem Vermandere
thumb|Willem Vermandere in de kerke van Schelle
Willem Vermandere (Lauwe, 9 februoari 1940) is een Vlamsche zanger, kunstenoare en schryver.
Willem Vermandere is geboorn in 1940 in Lauwe, e dêelgemêente van Mêenn, mor e wunt ol styf lange in Stêenkerke by Veurn. E beguste ol vroeg mi muziek te moakn. Mor e zegt ossan va zyn zelvn dat 'n beeldouwer is, in plekke van muzikant.
E poar bekende nummers zyn: Blanche en zyn peird, Bange blanke man, Duizend soldaten, Lat my mor loopn.
Veranderieng
In 't begun wos tie voarol gekend van zyn liedjes in 't West-Vlams. Ze gienkn ovre de dagdoagelikse dingn van 't leevn, ovre de minsn in zyn perochije nateurlik. Loater is tie die liedjes (lik M’n menschen van te lande) heimatliedjes gan noemn - e repertoire woa dat 'n e bitje afstand van wilt doene.
1424
1421 - 1422 - 1423 - 1424 - 1425 - 1426 - 1427 't Joar 1424 is 't 24e joar in de 15e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|Intrede in Bergn van Jacoba van Beiern en heur nieuwe vint Humphrey van Gloucester
Europees Kampioenschap Foetbol
't Europees Kampioenschap foetbol (oek wel geweune EK) is e foetboltoernôoi tusschn 24 Europeesche landn die ieder kêe in de eevn joarn tusschn 't weireldkampioenschap deure goat. De landn die meidoen, zyn d'organiseernde landn en de landn die nunder in de vôorroundes en kunn platsn.
Geschiedenisse
In 1927 at Henri Delauney, 'n Franschn boas van 'n internationoaln bound FIFA, 't gedacht voun e toernôoi tusschn de beste landn van Europa. 't Deurde toet 58 teegn da 't uutendelik beguste met vôorroundes en in 1960 teegn da 't êeste kampioenschap beguste.
Van 1960 toet en met 1976 woarn der vier landn die meidein en 't wos uut die 4 landn dat 'n UEFA en organisator kôos. Van 1980 vors wos 't inrichtnde land ol van te vôorn bepoald en buutn da land muchtn der nog 7 aar landn meidoen. In 1996 begustn ze voun 'n êeste kêe met 16 landn, woavan dan der nunder 14 (2 organiseernde landn) of 15 (1 organiseernd land) moetn kwalificeern.
Duutsland et ol 3 keirs ewonn (woavan 2 keirs ounder de vlagge van West-Duutsland). België et ol twi keirs up 't podium estoan: twin in 1980 en derdn in 1972.
West-Vloandern
In 2000 gienk et kampioenschap deure in België en Olland en doavan zyn der 4 in 't Jan Breydelstadion in Brugge espeeld (3 in d'êeste rounde, 1 in de kwartfinalles).
F.R. Boschvogel
miniatuur|F. R. Boschvogel thumb| De Boschvogelroute, e veloroute deur de streke van 'Busveugel' F.R. Boschvogel, pseudoniem voe Frans Ramon (1902, Erdryke - 1994), was ne Vlamsche schryver. Ie wier lokaal "busveugel" genaamd omdat ie em hele dagen met ze velo no de bussen trok. Ook ip hoge leeftyd ginkt ie em met ze velo nog langs de Brugsen Heirweg no Brugge, en ginkt em nog regelmatig her en der in de streke. Ie was getrouwd met Maria Coussemaecker.
Boschvogel leerde ip de Normaalschole van Toeroet voer ounderwyzer. Loater et em nog bygeleerd voer ounder andere regent en landmeter.
Ie wier surtout bekend voe de historische verhoaln dat em schreef. In de joaren 1950-1960 was 't ie 't populairst. Intussen zyn der vele van zyn werken verouderd omdan ze dikkers "naief katholyk" geschreevn zyn. Ne klassieker is bevoorbeeld zyn boek "Zandstuivers. Vier Houtlandsche novellen" uut 1954. Daarin schetst em een antal karakters.
In 1943 et em de Karel Barbierprys gekreegn voe Willem van Loo.
Zyn oeuvre is ounderzocht gewist deur Franky Vantyghem. Der is intussen in Erdryke een Boschvogelkring ipgericht die probeert ip zyn werk te focussn. In 't dorp stoat er e beeldje van Boschvogel en der is ook e veloroute, de Boschvogelroute.
Raversyde (provincioal domein)
Het provincioal doming Raversyde is e doming geleegn in 't gehucht Raversyde in de duunn neffest Mariakerke, dèèlgemèènte van Ostende. 't Is in 1988 opgestart en wor nog alle joarn uutgebouwd.
Geschiedenisse
Raversyde es geleegn ip 't voormoalige Keunienklik Doming va Leopold II, die 't stik duunn gekocht et in 1902. In 1904 et 'n der een oetn gebouw op loatn bouwen, de zogenoamde Noorse Chalet. De Duutschers en da gebouw ofgebrookn in den Èèste Wereldorloge, omdat ze der een kustversterkienge wilde uutbouwn. In den Twidde Wêreldorloge woarn de Duutschers doa were, en schakelden ze 't doming in, in den Atlantikwall. Achter de keuniengskwestje is prins Karel der gon weunn toet in 1981, toet dat 'n 't verkocht et an de Belgische stoat. Sederton is't doming ersteld in zyn vroegere glorie; in 2000 is de archeologische site Walraversyde geoopnd.
Congressn
Soms wordn der ook congressn g'oedn: van 16 tot 19 november 2006 ging ter byvoorbeeld een internationoal congres deure over de Atlantikwall.
Gouda
De stad is geleegn in 't stedelyk gebiëd de Randstad ip à peu près gelykign ofstand van Rotterdam, Utrecht en Den Haag. De burgemêester Pieter Verhoeve i van de SGP.
Gouda ligt by de soamnvloeiynge van de riviern de Gouwe en den Hollandschn Yssel. Deur de binnevoart over die riviern groeide Gouda in de middeleeuwn uyt toet e belangryke stad. In 1272 kreeg 't stadsrechtn en an 't ende van de middeleeuwn was Gouda uytgegroeid toet de vuyfde stad van regio Holland. In de binnestad is nog assan e groot deel historische gebouwn en ryksmonumentn te vyndn. De stad is bekend vo zyn koas, die in de zomer verhandeld wordt ip de dunderdagsche toeristische koasmarkt, moar ook vo de fabricage van bier, keisn, puypn, Gouds plateel en siropewoafels. 'n Oede tradiesje in Gouda is de Keisjesoavnd.
Beziënsweirdigheedn
E gedeelte van Gouda is beschermd stadsgezicht. 't Hèt 'n historisch center mè grachtn en enigte bekende bouwwerkn.
1890
1887 - 1888 - 1889 - 1890 - 1891 - 1892 - 1893 't Joar 1890 is 't 90e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Karel Deruwe
Karel Deruwe (Brugge, 19 moarte 1956) es nen West-Vlamschen acteur. Ie es by het grôte publiek bekend gekoomn me zyn rolle als Guido Van Den Bossche in Familie, de doagelikse soap ip VTM. Doarin ei't ie 7 joar lange een ôofdrolle gespeeld. Voors eit ie ôok nog een carrière in de film, ip het tonêel en de musical.
Carrière
Karel Deruwe eit zyn ipleidienge gehad in Antwerpen by Dora Van der Groen. Doarachter, van 1979 tot 1988 eit ie by het muscialtheoater Arena in Gent gespeeld. Vanof 1992 kwam't ie ip et klêne scherm: ie eit in Familie gespeeld tot in 1999. Ie es ôok bekend van klêendere rollekes in veel TV-series. Zyn mêest recente rolle speelt ie in Emma, als TV-producer.
Rolln in TV-series
In Merlina, Mik, Mak en Mon (1987), Postbus X, De Bossen van Vlaanderen (1992), Heterdaad (1996), Diamant (1997), Recht op Recht (1998 en 2001), Flikken (2001), Stille Waters (2001), Sedes en Belli (2003), Rupel (2004), Aspe (2004), Witse (2004), Matroesjka's (2005), De Wet volgens Milo (2005)...
Anselmus Adornes
miniatuur thumb| De Jerusalemkerke in Brugge Anselmus Adornes (Brugge, 8 december 1424 - Schotland, 23 januoari 1483) was een Brugsche marchang, moakeloare, diplomoat, politieker, bedevoarder en mecenas. Je was de zeune van Pieter Adornes, een ofstammelink van een ryke marchang uut Genua die bevriend was met de groaf van Vloandern, Gwyde van Dampierre. Eén van under vôorvoaders was doge van Genua en de familie kwam in 1307 in Brugge weunn.
Anselmus Adornes was marchang in wulle, loakn en aluun. Je weunde in een grôot uus an de Verversdyk in Brugge. Je deed goeie zoakn met Schotse commercantn in wulle en met de loaknververs in den omtrek. Langst de Verversdyk loagn d’r vele ververyen. Schotse wulle wierd g’importeerd en o.a. in Brugge verwerkt tout loakn. An de ververyen leverde Adornes aluun, een fixeermiddel da nôdig was by ’t kleurn van stoffn.
Anselmus Adornes aad ook verschillige belangryke functies in ’t stadsbestier van Brugge. J’ is zelfs een ende burgemêester gewist.
Astronomie
thumb|Ant nebula (miernevel) Astronomie of sterrekunde is de weetnschap die hem bezighoudt met observoasje en studie van al de fenomeenn buutn d'atmosfeer van d'eirde.
Anselmus Adornes
In 1470 gink Adornes tegoare met zyn zeune Jan ip bedevoart noa Jerusalem. Achter dat de paus under gezegend aad in Rome, vertokkn ze met een grôot Genuees schip. Os ze were thuus woarn en ze de privé-kapelle, die Anselmus zyn voader bouwde in 1429 in Brugge, ofgewerkt tout de Jerusalemkerke, noar een kopie van d’Eilig Grafkapelle in Jerusalem.
Anselmus Adornes wierd deur de Bourgondische ertoogn geregeld belast met diplomatieke missies in ‘t Ôostn en Schotland. Je bemiddelde vo Genese commercantn en Spoansche marchangs in Schotland.
Tettienk
Ne tettienk (Lumbricus terrestris), lokoal ook teirienk of wurme genoemd, es e soorte va wurm die uut de ground kruupt at reint.
Anselmus Adornes
In 1468 wierd ’n deur Karel den Stoutn noa Schotland gezoundn ols ofgevoardigde van de stad Brugge.
Astronomie
D'astronomie bestudeert nie allêne sterrn en sterrestelsels in 't hêelal, moar ook de planeetn van uus eign zunnestelsel. Een ounderdêel van d'astronomie is d'astrofysica, die de processn in de kosmos probeert te verkloarn mè nateurkundige wettn.
Anselmus Adornes
Achter da zyn politieke rolle in Brugge uutgespeeld was krêeg Adornes in Schotland ’t vertrouwn van keunink James III en je wierd z’n roadgever.
Tettienk
Wordt ôok gebruukt in d'uutdrukkienge: gy moagern tettienk = etwien die vree moager es.
Nut
Tettienks zyn styf goed voe ground te verluchtn. Ze moakn gangn en moakn d'eirde los.
Anselmus Adornes
Ip 3 moarte 1483 wast er een uutvoartdienst vo Anselmus Adornes in de Jerusalemkerke in Brugge. Z’n erte wierd in een kiste uut Schotland overgebrocht en bygezet in ’t graf by z’n vrouwe Margareta van der Banck (gestorvn round 1463). Da grafmonument stoat centroal in de kerke. Adornes stoat ook ofgebeeld tegoare me z’n vrouwe ip een veister in gebrandschilderd glas.
Tettienk
Nut
Tettienks zyn (of zeker woarn) vele gebruukt deur visschers om an nundern oak te doen. E goeie plekke voe tettienks te viendn, is vanounder in e messienk.
Achille Van Acker
thumb| Achiel Van Acker Achiel Van Acker (8 april 1898 - 10 juli 1975) was een Bruggelienk die by de grotste polletiekers van achter den Twiddn Weireldôorloge mag geteld worden. Binst z'n grôte carrière in de Belgische pollitiek ei tie vier keren eerste minister gewist:
Up 23 december 1958 ist'ie toet minister va stoat benoemd.
Achiel Van Acker was een echte selfmade mens. An z'n elf joar ei tie moetn stoppn van no 't schole te goan vo tuus te kunnen elp'n by z'n oeders.
Achter da tie eerst gewerkt had in 't socialistisch syndikoot, is tie in 1927 in 't Parlement gerocht vo de BWP, de Belgische Werkliedenpartij, wa da nu SP.a is (Socialistische Partij Anders).
Z'n eerste drie goevernementen een èn nie lange meegegoan deur de Keuniengskwestie met da styf moeilik werekeren van Leopold III. Da was één van de moeilykste momentn vor 't land.
J'is ook bekend omdat ie achter den orloge de Belgische koolpitten were in gank ei gestoken. Je was ton (oender andere) minister van Steenkolen.
Achiel klapte Brugs en in ‘t Brugs dialect wordt de Fransche J uutgesprookn lik Z en de CH lik S. (Ze kykn no de mats teegn Sarleroi en goan no de Zeruzalemkerke). Lik veel Bruggeliengn kost ‘n die klankn ook nie uutspreekn ot 'n Frans klapte. Ze voundn da nateurlik styf komiek en ze zeien: 'Assiel parle le bruzois dans les deux langues nationales' en d'r wierdn moppn verteld à la manière d'Assiel. Ot 'n minister van steenkool wierd kreegt 'n z'n lapnoame Assiel Sarbon.
Zyn derde zeune Frank Van Acker was volksvertegenwoordiger, senateur, minister en burgemeester van Brugge.
West-Vlamsche klankverschuviengn
't West-Vlams verschilt up veel vlakk'n van 't Nederlands en van andere streektoal'n. Ier es en overzicht van de verschilln up 't vlak van:
De pylkes in de tabelln willn ollene moa zeggn dat er e verschil es in uutsproake. 'n Ene kee es't Nederlands geëvolueerd tegenover 't West-Vlams, of zyn ze olletwee veranderd.
Battery
Battery is 't eeste liedje van de ploate Master Of Puppets uut 1986 van Metallica.
2 juli
2 juli is de middelstn dag van e nie-schrikkeljoar, met 182 doagn dervoorn, en 182 doagen derachter.
Cardiff
Cardiff (of in 't Welsh Caerdydd) is den hoofstad van Wales. 't Is ook 't vôrnaamste center voar de commercie, sport en kulteure, en de zetel van de National Assembly for Wales. In 2009 weundigdn der omtrent 321.000 mensn in Cardiff.
In de latste tien joar zyn der veel nieuwe gebouwn upgetrokkn gewist, gedêeltelik deur de regeneroatie van 't haavngebied, en gedêeltelik deur de moderniserienge van 't wienkelcenter. Verder zyn der nieuwe sportfaciliteitn gebouwd, gelik 't Millenniumstadium (hoofzakelik voar rugby, moar ook gebruukt voa foetbol, speedway en andere evenementn gelik muziekconcêrs), 't Swalec stadium (voar cricket) en 't internationoal sportsdorp.
Etymologie
thumb|left|De voarkant van Cardiff Castle, met een dêel van de Romeinse meurn Caerdydd (de Welshe name van de stad), en de veriengelsten vorm Cardiff, kom van een Keltische toale die "fort up de Taffriviere"betêekent. 't Fort verwyst noa 't Romeinse kamp dat doar in d' êeste twê êeuwn gestoan hèt, en "Dydd" of "Diff" zyn verbasterderiengn van "Taff", de riviere woda 't kamp stound.
Oorsproung
right|thumb|De stammn van Wales in den tyd van de Romeinse invoasie Toet an de Romeinse veroverienge van Grôot-Brittannië laag Cardiff in 't groundgebied van de Siluurn, die hoofzakelik in 't zuudn van Wales weundigdn. Round 50Ad wierd het êeste Romeinse fort upgericht in de plekke woardat der vôdien een Keltische nederzettienge was gewist.
Teegn 't joar 200 is 't fort blykboar verloatn gewordn, meugeliks omdat de streke teegn ton veilig genoeg was. Round het fort haad er èm teegn ton ook een handelsvestigienge ountwikkeld. In de derde en de vierde êeuwe wierd er een stêenn fort upgericht, voa de kust teegn roofinvolln van de Saksn te beveilign.
Der is moa winnig geweetn van Cardiff tusschn den tyd dan de Romeinn under uut Grôot-Brittanië terugtrokkn en den tyd da Willem van Normandië Iengeland veroverde.
Middelêeuwn
In de middelêeuwn weundigdn der omtrent 1.500 toet 2.000 mensn in Cardiff, wadat een normoale grôte was voar een stad in Wales, moa veel klinder dan de vornoamste steedn in Iengeland.
Hoofstad van Glamorganshire
In 1536 wierd ten gevolge van den Akte van de Unie tusschn Iengeland en Wales het graafschap van Glamorgan of Glamorganshire upgericht, mè Cardiff as den hoofstad, en in 1542 wierd Cardiff een vrye stad. De haavn van Cardiff laag ton an de Taffriviere teegn 't kastêel, en dee dienste as een douoanehaavn voa den Iengelse keunienk.
Nochtans bleef Cardiff moar een klêene plekke, met een bevolkiege van 1.870 mensn in de tellienge van 1801, veel klinder dan steedn gelik Swansea en Merthyr Tydfil.
't Bouwn van de dokkn
thumb|right|250px|De dokkn van Cardiff woarda kooln noa de reste van de weirld wierdn verscheept In 1793 wierd den twidden markies van Bute geboorn. J' hèt hem zyn hêle leevn bezighoudn met de dokkn uut te bouwn, an doadeure wordt je dikwils "den schepper van 't moderne Cardiff" genoemd. Vanof 1830 wierdn de dokkn mè spôorweegn met de stêenkoolbekkens van de Welshe vallyn gelik de Rhondda, de Cynon en de Rhymney verboundn, en tusschn 1840 en 1870 naam de bevolkienge mè 80% toe. In de volkstellienge van 1881 was Cardiff de grotste stad in Wales.
Cardiff ounderstreepte zyn status as de vornaamste stad in Wales met d' uprichtienge van d' Universiteit voa Wales in 1893 en d' ountwikkelienge van de Eastmoors stoalfabrieke in 1891. Oundanks de concurrense van Barry voa de stêenkoolexport bleef Cardiff 't administratief center voa de stêenkoolhandel.
Hoofstad van Wales
thumb|left|Het Nationoal Museum voa Wales, neffenst 't stadhuus Keunienk Edward VII gaaf Cardiff den titel van city in 1905. Mettntyd kreeg Cardiff veel andere instituties, gelik een Rooms-Katholieke kathedroale in 1916, en 't Museum voa Wales in 1927.
Achter den êestn Weireldoorloge begost den handel in stêenkool of te neemn, en was in 1936 moa den elt van wada 't in 1913 was gewist. In 1978 slootn de Eastmoors stoalfabriekn, en in 2002 gienk de latste stoalfabrikant, Allied Steel & @Wire, failliet, en wierd deur de Spoanse firma Celsa upgekocht. Doateegnover stound dat achter da Cardiff in 1955 toet hoofdstad van Wales was uutgeroepn, veel van de platselike adminstroasje voa Wales in Cardiff wierd gevestigd, gelik de Welsh Office in 1964, en organisoasjes gelik de Welsh Development Agency. Nog loater, achter 't devolutiereferendum van 1999 wierd Cardiff ook de zetel van de Welsh Assembly.
Geografie
thumb|right|Satellietfoto van Cardiff. Barry ligt lienks vanounder up de foto 't Center van Cardiff is hoofzakelik plat met 't Bristol Channel an den êne kant en heuvels noa 't ôostn, 't nôordn en 't westn. Der loopn drie riviern deur Cardiff, de Taff en de Ely die in 't zoetwoatermeer van Cardiff Bay uutmoundn, en de Rhymney die direct in 't Bristol Channel loopt.
Bevolkienge
Met een etnische bevolkienge van 8.4%, woarounder een Somalisch en Arabisch groep die ol lange in Cardiff gevestigd is, en mè veel Ierse en Iengelse immigrantn vanwege de dokkn en de commersje, is Cardiff veel mêer cosmopolitisch dan de reste van Wales. Da betêkent da Welsh as een toale veel minder gesprookn wordt in Cardiff (11%) dan de reste van Wales (21.7%). Den Iersen invloed is ook dudelik in 't ounderwys woardan der nog olsan een aantal katholieke schooln te viendn zyn.
Bekende mensn
Ounder de recente personaliteitn die van Cardiff kommn viendn me:
Luminisme
thumb|right|250px|"Oktobernuchtend lanks de Leie" (Emile Claus, 1901) 't Luminisme es e stromienge in de schilderkunste, surtout in Belgje.
Die stromienge es gegruujd vanuut et neo-impressionisme en trekt goed up et pointillisme.
Typisch vo 't luminisme es dan schilders probeern vo luchteffectn maximoal up doek vaste te leggn.
Emile Claus es één van de gekenste schilders van die stromienge.
Kalle met den oak
thumb|beeltenis van de roemruchte Kalle met n'Oak Kalle of Kolle met den oak is een woatergêest die surtout klêne joungns in ’t woater lokt. Je weunt in de Mandel en in de woaterpittn van d’ uuzn in de omgevinge. Os je doar over een brugge lopt, kryg je ’t gevoel da je noa de leuninge getrokkn wordt.
Ook menschn die leevnsmoe zyn, lokt ’n mè z’n oak in ’t woater. Wa dat ’n doarachter me die sukkeloars uutstikt, is nie geweetn. Nog nôois ist er etwien weregekêerd vo ’t verder te vertelln.
Van de Mandel weet ik 't nie, moa mien peter en mien meter weunden in Izehem an t pompierskot, en der zat wok een kalle in Putjes put'n, moa kwas nog moa vuf joar oe mien peter gestorv'n is.
Bachtn de Kupe
thumb|Bachtn de Kupe route Bachtn de Kupe of Bachten de Kupe is e streke in West-Vloandern. Ze legt tusschen den Yzer, de Vlamsche Kust en de Schreve (de Fransche Grenze). Grof gezeid zoej kunn zeggn da 't ier goat over de streke tusschen De Panne en Nieuwpôort, toet over Diksmude, Veurne en Oalveringem.
Der leggn doa surtout boeregemêenten, mè vele wêelann en koebêestn. De streke et oek styf ofezien in '14 - '18, d'n Anderen Oorlog, lik of dan de menschen te lande zeggn.
Vôor veel menschen die nie ut de West Vloanders kommn, is Bachten de Kupe al wa dat er achter Kortryk en Roeseloare ligt.
't Gebeurt da ze Bachten de Kupe ôok gebruukn vo die menschn uut te lachn dan van doa zyn, omdan ze zeggn da ze achtergesteld zyn.
19 ogustus
19 ogustus is den 231stn dag van 't joar (232stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 134 doagn toet 't ende van 't joar.
Blauwe Kiwi's
De Blauwe Kiwi's zyn een West-Vlamsche muziekgroep onstaan vanuut Roeseloare en Môoslee. De groep werd ipgericht in 2003.
De Blauwe Kiwi's speeldn ounder andere ip Foodstock 2004 (College) en in 't Gêtepark (fêeste van de Burgemêester) in 2005 in Roeseloare en nu en ton e kêe in Stoan of Môoslee. Neffens covers speeln ze ôok nog nie lange eign nummers.
De leedn
De groep bestoat uut:
André Declerck
André Declerck (Koekeloare, 27 ogustus 1919 - Roeseloare, 13 september 1967) was e West-Vlamsche coureur. Je was prof van 1939 toet 1954.
Taiwan
Taiwan, officieel de Republiek China (Chinees: 中華民國; pinyin: Zhōnghuá Minguo), is e soevereine stoat in Ôost-Azië. 't Bestoat uut 't eyland Taiwan, 't grotste eyland van 't land die 99% van 't groendgebied besloat en kleindere eylandjes lyk de Penghu-eylandn, de Kinmen en de Matsu-archipel.
Toet 't ende van de Twidde Weireldoorloge was Taiwan e Japaneesche kolonie, internationaal Formosa genoemd. Achter den oorloge is Taiwan overgedreegn an China. Alhoewel da Taiwan al in 1895 d' oenofhankelykheid ipeiste en een eign constitutionele democratie vormt, wordt da deur China toet ip den dag van vandoage betwist. De communistische regerienge noemt Taiwan een ofvallige provinsje van de Volksrepubliek China.
Taiwan ligt in d' Ôost-Chineesche Zêe, ten ôostn van 't Chinees vasteland, ten zuudwestn van Japan en ten nôordôostn van de Filipynn. thumb|left|Koarte van Taiwan
D' hoofdstad is Taipei. Andere grôte steedn in Taiwan zyn: Kaohsiung, Xindian, Xinzhuang, Zhongli, Hsinchu, Hualian, Taichung, Zhanghua, Jiayi, Tainan, Pingdong en Taitung.
Koave
thumb|E koave E koave is en ofvoerkanoal voor rookgassen. Da voert gassen of dampn van boilers, stoven, ovens, erdviern of noa buutn. Ze wordn meestol verticoal gemakt, zodoanig da d'ete gassen gemakkelik noa buutn kunn stygn.
Er bestoan ôok een poar uutdrukkiengn met koave:
Kasteelbier
thumb|<Center>Ênigte ullekes van flassen Kastêelbier
Kastêelbier is êen van de zwoarste biern van oes land en by uutbreidinge de weireld. Et wird gebrouwen deur brouwery Van Honsebrouck in Iengelmunstr die ôok den Brigand, St-Louis (Gueuze) en Bacchus brouwt.
Der zyn twêe variëteiten: den breunen (bruin) en den blounden (blond). Doaneffest es er ôok nog e derde sorte, e specialleke: Gouden Tripel.
Sofia Rotaru
thumb| Sofia Rotaru Sofia Rotaru (Marshintsy, regio Novoselitskiy, Tsjernivtsi oblast, USSR (nu Oekraïne), 7 augustus 1947) is een Oekraïensche popzangeresse, liedjesschryfster, film-en muziekproducente, actrice, danseresse en commerçante. In de pers wordt ze soms de Queen of Pop genoemd.
Iengels kerkof
Een Iengels kerkof is e militair kerkof van de geallieerdn uut 'n Êestn Weireldôorlog. Iengels is in deze betêkenisse de verzoamelnoame voe ol de troepn van 't Gemênebest. Op een Iengels kerkof leggn der dus ouk Canadiens, Schottn, Nieuw-Zeelanders enzovodders. De kerkoovn zyn ten êeuwigen doage verpacht an 't Gemênebest.
Inrichtieng
De Iengelsche kerkoven trekkn ol styf op makoar, en dat is gin toevol. Een overzicht van de kenmerkn.
Beplantieng
De frontborders, de smolle vôorn ground vôor de stêen, zyn beplant mi bodemdekkers. Dedie zorn d'r vôorn dat er gin vule môzeplekkn komn op de witte stêenn, a 't rint. Om of te wisseln stoan d'r dikkers ouk rôozn. In de backborders, an 'n achterkant van de stêenn, stoan d'r oggere plantn of êesters om d'êentônigied e bitje te deurbreekn.
Anger kenmerkn
D'r is ouk e register, woa da bezoekers nunder noame en nunder beviendiengn in kunn schryvn. De mêeste menschen schryvn etwot lik: nôois gin ôorlog ne mi, of rust in vrede.
Ounderoud
De pelouze van de kerkoovn is zoender foute ossan groene en zoender wied. De kerkoovn zyn schône ounderoudn. De Commonwealth War Graves Commission (CWGC) stoat doavôorn in. D'r werkt in de streke van Yper fulltime 120 man in dienste van 't Gemênebest; surtout oveniers. Ze moetn nunder oudn an strienge regels lik de bridte van de vôre vôorn de groavn, wuffer plantesôortn da ze meugn gebruukn, enzovodder.
21 oktober
21 oktober is den 294stn dag van 't joar (295stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 71 doagn toet 't ende van 't joar.
Pelé
thumb| Pelé Edison Arantes do Nascimento, Pelé (Três Corações, 23 oktober 1940 - 29 december 2022) was ne voetboller uut Brazilië.
Vele voetbolliefebbers vienn da Pelé de bestn voetboller is die der bestoan et. E speelde ounder ander by Santos en New York Cosmos.
Individueel
In zyn tyd bestoundn d’r nie zo vele te winnen individuele pryzn of nu, woadeure da Pelé d’r minder gewonnen et of de topvoetbollers van nu.
Puppe
thumb|Puppe E puppe is e sôorte speelgoed. Puppn zyn menschn of levende weezns die achtergemakt zyn, teegnwoordig mêestol van plastiek of stoffe.
Soms gebruken we puppe in de figuurlyke of omgekêerde zyn vo vrouwen die lik speelgoed zyn: schône moa zô delicoat da j' der bykans nie zoe durven ankommn.
D'r bestoat ôok een afgeleid werkwoord: ge moe nie pupp'n; ge moe nie memmn over zulke klêne details.
"De puppe" kan ook de (best mogelijke) oplossing zijn.
Harry Mulisch
Werk
In de boekn van Mulisch komn d'r dikkers dezelfste thema's: 'n ôorlog, de dôod, 't joodndom, symbolik, en (al)chimie.
Drentsche Hoofdvoart
thumb|De Drentsche Hoofdvoart in de provinsje Drenthe thumb|De Norgerbrugge over de Drentsche Hoofdvoart in Drenthe
De Drentsche Hoofdvoart (Nederlands: Drentsche Hoofdvaart, soms: Drentse Hoofdvaart) is een Hollands kanoal die begunt in "Meppel" en strôomt toet Assen in de provinsje Drenthe. De Drentsche Hoofdvoart is in 't joar 1765 in gebruuk genoomn en is 47 kilometer lank.
Geschiedenisse
De Drentsche Hoofdvoart wos een ounderdêel van de grôte turfroute die deur de provinsje Drenthe, Overyssel en Friesland liep.
Bruggn over de Drentsche Hoofdvoart
Bruggn met hunder officiële noame zyn:
Sluuzn
Sluuzn met hunder officiële noame zyn:
In de lôop van de joarn zyn de Halfwegensluus, de Witteltersluus en de Boschkampssluus vervalln.
Alphonse Six
thumb|right|Alphonse Six Alphonse Léopold Bauduin Six (1 januoari 1890, Brugge - 19 ogustus 1914, Boutersem) wos e Belgische voetboller. Ie kende als aanvoller in België succes by Cercle Brugge en in Frankriek by Olympique Lillois. Ie speelde ook vo international.
Carrière
Six werd ipgeleid by de jeugd va Cercle Brugge. In't sezoen 1909-1910 kreeg Alphonse vo 't êest e boasisplekke in 't A-team van de Cercle. Alphonse kost da joar 27 goals makn. In maart 1910 spildie tie vo t êest vo't national elftal, wo dat ie gelyk scoorde. In 't sezoen derip wist ie 38 kis de goal te vienden en pakteg tie me Cercle d'êeste lanstitel uut de geschiedenisse van de verênigienge. In februoari 1912 zette 't ie e record nere da nog assan stand oudt: je scoorde 5 kis in nen match, by de 0-6 winninge teegn Excelsior SC de Bruxelles.
In 't sezoen 1912/1913 kreegt ie e job by de succesvulle club Union Saint-Gilloise. De club belôofde em nie allene e plekke in de ploeg, mo ôok nen job. Toen da ze die latste belofte introkken, weigerde 't ie na Union te gon. Six werd uiteindliek zels geschorst deur de Belgische Voetbolbound. Je zocht zyn eil toen in Riesel, womee dat ie tekende voor Olympique Lillois voor het seizoen 1913/14. Hij won dat seizoen de Franse kampioenstitel, d'êeste Belgische speler die e butelandse kampioenstitel pakte.
Westelik West-Vlams
Westelik West-Vlams of Westhoeks is de toale die eklapt is in de Westhoek, de streke van Yper-Poperienge en Veurne-Ambacht.
't Westhoeks tegoare mè 't Noordelik West-Vlams wordt ook Kustwestvlams genoemd, omda vele van de toalkenmerkn bewoard zyn uut 't dialect van de Saksn, de Kustwestgermoansche voksstamme die binst de Germoansche volksverhuuziengn in de vierde en vuufde eeuwe Vloandern koloniseerde.
Typisch westelike kenmerkn
Specifieke kenmerkn vo 't Westelik West-Vlams zyn:
Raoul Servais
Animoatietechniekn
Noast têkenfilms moakn, wos 't ie ôok bezig me 't ountwikkeln van nieuwe animoatietechniekn. Zô eit ie ounder andere een techniek Servaisgrafie ountwikkeld woarmee da je echte beeldn koste mingn me getêkende beeldn. J' eit ôok veel pryzn gewounn in zyn leevn. Der es een verênigienge ipgericht ter êre van Raoul Servais: het Fonds Raoul Servais.
Zyn belangrykste pryzn
J' eit in zyn leevn mêer dan 50 filmpryzn gewonn. De belangrykste zyn:
E40
right thumb| Den E40 thumb| Den E40 in België thumb| Den E40 in Jabbeke Den E40 is een otostrade die over het West-Vlams groundgebied lôopt. De 'E' in de noame wyst ip het feit dat het om een otostrade goat die ipgenomen is in het Europese système van otostraden. Vôor 1986 werd ie de E5 genoamd, na de rationalisaotie van noamn van Europeese otostrades E40. 't Is êen van de belangrykste West-Vlamse verkêersassn, tegoare met den E17 en den E403. J'is angeleid in verschillende faasn: 't stik tussen Luuk en Jabbeke is angeleid tussn '37 en '40 en tussn '50 en 56', 't stik tussn Veurne en Jabbeke is't er vele loater gekoomn: tussn '73 en '85 ein ze't angeleid. De E40 is de oedste otostrade van België.
De E40 is een lange otostrade, wel 8000 km lang. In België volt ie tôpe met de Oôst-West asse, die Luuk, Brussel en de Vlamse Kust verbindt. 't Es een hêel drukke otostrade, in de weeke zit ie vul me pendelairs noa Brussel toe (de files tussn Affligem en Ternat zyn structureel, wa wil zegg'n dat ze bykans iedern dag vôorkoomn), ip warme doagn zit de E40 vul in de richtienge van de kust omda ol de menschen van't binnland noa de zêe willn. Dad is logisch, omdat ie deur z'n liggienge (hêelegans parallel an de kust) een ideole maniere is om de mêeste kuststeed'n te bereik'n.
West-Vlams traject
De E40 komt de provincie van West-Vloandern binn'n in Beirnem (vanut Brussel gezien), lôopt hêelegans via Brugge noar de Franse grenze in Adinkerke (De Panne). Ie volgt grôtendêels het traject van de A10 en de A18. De belangrykste gemêentn langst z'n (West-Vlams) traject zyn:
Der wordt dikkers gepeisd dat de E40 d'autostrade van Oostende noa Brussel is, mo da's nie 100 procent juuste. Gelik da j' ierboovn ku zien, buugt de E40 uut binneland ter ôogte van Jabbeke of noa 't zuud'n noa Vrankryk. 't Stikske autostrade da in 't verlengde in Jabbeke deurelopt nor Ostende zelve, is gin E40 mi, moar èt allêene 't Belgisch nummer A10.
Europees traject
Zoals gezeid es de E40 êen van de langere Europese otostraad'n. Ie lôopt hêelegans van't Oôsten van Europa (Ridder in Kazachstan) en lôopt ozô via Kazachstan, Rusland, Oekraïne, Pooln, Duutsland via België noa Vrankryk (eindpunt Calais). 't Es een typische Oôst-Westverbindienge.
Varia
De winkelkeetn E5-mode eit zinne noame gekreegn van de E5 otostrade.
De Barakken
thumb|right|Sint-Jozefskerke thumb|right|Frans wienkeltoerisme de zundag De Barakken is een arbeiderswyk in de Belgische stad Mêenn, geleegn tussn de Leie en de Fransche grenze. De wyk ligt in tegenstellienge toe Mêenn-centrum ip de zudeliken oever van de riviere, en de bebouwienge vormt een geheel met dien van de Fransche stad Oalewyne.
De Ryselstroate, d'hoofdstroate deur de wyk, is surtout de zundag vree druk, deur 't drukke wienkeltoerisme van Noord-Franschn die noa doa kommn.
Geschiedenisse
Ip 't gebied van De Barakken, dat by anpassiengn van de grenzen in de 17sten en den 18sten eeuw by Mêenn kwam, lag 't er vroegertyd e stik van de vestiengn va Vauban. Dedie woarn doar angeleid in de periode 1679-1689 in ipdracht van de Fransche keunienk Lodewyk XIV. Doaby was 't er e stikske van 't oude centrum van Oalewyne geweunn verdween. Ounder Lodewyk XV werd er in 1744 olwere e stik van 't hoornwerk ofgebrookn, en achter de Belgischen onafhankelikheid werd 't gebied vodder ountmanteld. Vanaf olverwege de 19sten eeuw werdn de groundn verkocht.
In 't latste decennium van de 19sten eeuw werd er begonn met bouw van e wyk ip 't groundgebied. E poar nieuwe stroatn werdn angeleid, den eersten in 1891. Mêenn ad in dien tyd en groeiend antal inweuners, deur de grensarbeid in de Noord-Fransche industriesteedn, en de wyk werd vodder uutgebreid met nieuwe stroatn. Al in 1897 kreeg de wyk z'n eign parochie. In 1900 schounk de stad Mêenn e stik ground an de Sint-Jozefsparochie voe de bouw van e kerke, die de 26sten september 1904 werd ingewyd. Ip 't ende van da joar weundn der ol 4401 menschn in die nieuwe wyk.
Provinsje
E provinsje is e dêel van e land da z'n eign regionale regerienge èt. Nie olle landn gebruukn de noame "provinsje". Andere landn gebruukn noamn, gelik departement, oblast,... voe regionale bestuursniveaus. En sommigte klêne landn èn gin bestuursniveau ni mè tussn de stoat en de gemêentn.
In Vloandern en de Woalen liggn de provinsjes qua bestuursniveau tussn de gemêente en 't gewest. In 't Brussels Hoofdstedelik Gewest zyn der gin provinsjes. An 't hoofd van e provinsje stoat in België ne gouverneur.
Vlaamse Televisie Maatschappij
thumb|Mercedes-Benz Sprinter va vtm-nieuws in Brussele in 2004e
Vôorn VTM wos de BRT 'n ênigstn Vlamschn post. Patrick Dewael, toen minister van Cultuur, wilde doa veranderieng in briengn. Van 't moment da televisiereclame toeeloatn wos, koste VTM begunn. De grôte vôortrekkers van de zender woarn Mike Verdrengh en Guido Depraetere. Zyder kwaamn van de BRT en woarn kwoad da ze doa nunder goeste ni kostn doen.
In 't begun woarn veel programma's redelik simpel van opzet, peis moa an Het Rad van Fortuin en De Juiste Prijs. Zelfs de nieuwsuutzendiengn woarn espress e bitje makkeliker emakt dan by de concurrensje. 't Verwyt kwaam ol rap da VTM de menschen dom makte. Moa 't succes wos enorm: eind joarn '90 addn ze e marktandêel van round de 35%.
Mike Verdrengh reageerde in De Standaard (17/11/2000) geprikkeld op de kritiek. E zegt byvôorbeeld me reedn da VTM 'n êestn Vlamschn soap ed ebrocht. Toch is 'n nie blind: e gift toe dat er programma's woarn mè letter kwaliteit.
Enigte joarn èin ze ôok een twa nieuws gemakt, at er e twadde gebeut keuje olsan een filmke of ne foto deure zendn noa 4040 me junne telefung. Zidurr gebrukn da ton in under nieuws ofleveringn of weet 'n azô dat der doa een twa gebeurt is en komn of.
Temptation Island
Temptation Island is een TV-programma dat uutgezoenden wordt ip VT4 en ip den Ollandse zender Veronica.
Den ipzet is da 4 koppels under reloasie testen deur elk apart in styf exotische omstandig'eden te weerstoan an de verleidingen van een stik of acht vrygezelln wo dan ze ton ollesôorten spelletjes mee spelen en om de zoveel tyd ip 'date' (sprikt uut: deet) goan.
Oendertussen is 't de zesde reekse van Temptation Island en ut speelt em af ip Jamaica, in tegenstellienge toet de vorige afleveriengen die in Azie deuregingen.
Weireldkampioenschappn velokoerse
thumb|[[Boai in de kleurn van de regenboge]]
De Weireldkampioenschappn Velokoerse zyn een collectie van velokoersn woarvan da de winnoars udder weireldkampioen meugn noemn. 't Zyn êendagswedstrydn die deuregoan ip 't ende van 't wielersezoen, ievers eind september, begun oktober. Ze weirdn deur de UCI georganiseerd sedert 1927. Sedert 1994 bestoat er ouk e weireldkampioenschap tydrit. D’r bestoat e weireldkampioen in de categoriejn van de elite, de beloften en de vrouwn. De winnoare mag een joar de zogezeide 'regenboogtrui' droagn. At e weireldkampioen ze titel verliest, meugt 'n wel bluuvn met e strieptje in de kleurn van de reegnboge bluuvn ryen.
Organisoasje en parcours
Der zyn een aantal dingn die et weireldkampioenschap ounderscheidn van normoale koersn: zô es't de ênige koerse die deuregoat met nationoale teams (van 10 man). De koerse weirdt gereen ip een geslootn lokoal parcours in ne (grôte) stad. Deur de lange afstand bluuft de koerse olsan vrêe lange geslootn, en es't soms moar in de latste round(n) dat er iet gebeurt. Omdat 't WK idder joar deuregoat in e angern stad, verschilln de parcours ossan. Nu is ’t e ki plat en zyn de sprinters bevôordeeld, ton were zit er e bergsje in en zyn de klemmers in ’t vôordêel. ’t WK is ol twi keirs in West-Vloandern organiseerd ewist: in 1950 in Môoslee en in 1957 in Woaregem. In 2021 is e gedêelte van't WK were deuregegoan in West-Vloandern: de tydrittn zyn gereed'n in en round Brugge.