cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francesco Petrarca
Joenge joarn en vroege loopboane
thumb|left|Santa Maria della Pieve in Arezzo. Petrarca wierd geboorn in de Toskoansche stad Arezzo in 1304. Y was de zeune van Ser Petracco en ze wuuf Eletta Canigiani. Zyn noame was ôorsproenklik "Francesco Petracco". De noame wierd loatre verlatynst no "Petrarca". Petrarca zyn joengre broere wierd geboorn in Incisa in Val d'Arno in 1307. Dante was e moat van zyn voadre. Petrarca brocht zyn vroegste kinderjoarn deure in 't dorptje Incisa, by Firenze. In zyn joenge joarn verblêeftn in Avignon en in 't dichtbye Carpentras, woanoa da zyn famielje veruusde om Paus Clemens V te vôgn die no doa kwam in 1309, 't begun van 't Avignonse Pausdom. Y studeerde rechtn an d' Universiteit van Montpellier (1316–20) en Bologna (1320–23) mê e leevnslange moat aa van in 't schoole genoamd Guido Sette. Omda zyn voadre van stiel e jurist was droengt y dr ip an da Petrarca en zyn broere ook rechtn zoen studeern. Petrarca pertank ad ip d' êeste plekke belangstellienge in 't schryvn en in de Latynsche lettrekunde en voend die zeevn joarn tydverspillienge. Doaby maktn bekend dat zyn voogdn ip wettige maniere êm zyn klêen eigndom in Firenze oentfutseld adn, 't gêene êm nog mêer ofkêer dej ên van 't rechtsystêem. Y zei, "Ik kostn 't nie anzien van e koopwoare te maakn van me verstand" otn oendrevoen ad da 't rechtsystêem lik a kunste was van rechtsbedêelienge te verkoopn. Petrarca schrêef styf veele en Boccaccio was êen van oendre zyn befoamde moatn a wien datn dikkers schrêef. Achtre de dôod van undre oedrs, kêerdn Petrarca en zyn broere Gherardo weere nor Avignon in 1326, woa dat y veele ambtn vervulde. Zyn werk gaf êm veel tyd vo bizzig te zyn mê schryn. Me zyn êeste grôot werk, Africa, 'n epos in 't Latyn oovre de befoamde generoal Scipio Africanus, wierd Petrarca in hêel Europa bekend. Ip den 8-sten april 1341, wierdn den êeste dichtr die de lawrierkrôone oentvienk sins d' Oedeid en y wierd gekrôond ip den illege groend van 't Kapitôol in Rome.
Y reisde veele in Europa, was ambassadeur en is den êeste toeriest genoamd gewist, omdat y geweun vo ze plezier reisde. Da was de belangrykste reedn woarom datn de Mont Ventoux beklom. Binst zyn reizn verzoamlde y sleetige Latynsche andschriftn en y was êen van d' êeste vo weere kennisse te pittn uut de schryvrs van Rome en Griekenland. Y moedigde  Leontius Pilatus an by zyn vertoalienge van Homeros van 'n andschrifte da Boccaccio a kunn vienn, aloewel datn twyfelde an 't resultoat. Petrarca ad e kopie bekommn, die't nie an Leontius gaf, mor y kende zeive gin Grieks; vor êm zejd y was Homeros stom terwyl datn zeive doof was voor êm. In 1345 oentdekte y persôonlik e verzoamlienge brievn van Cicero, de verzoamlienge Atticum, die vôdien nie bekend was.
Mispryznd tgêene datn gloofde d' oenweetendeid te zyn van d' êewn die êm vorof giengn, zoe Petrarca 't begrip van de "Doenkre Eewn" vo den êeste kêe gebruukt ên.
Mont Ventoux
thumb|Top van de Mont Ventoux. Petrarca vertelt da ip de 26-ste april 1336, y mê ze broere en mêt twêe knechtn de top (1 200 m ooge) van de Mont Ventoux beklomn êt, e prestoasje dietn geleeverd êt vo zyn oentspannienge en ni uut nôodzoake. De beklemmienge is beschreevn in e befoamde brief gericht an zyn moat en biechtvoadre, poatre Dionigi di Borgo San Sepolcro, ipgesteld e tydetje achtre de feitn. Doarin bewêerde Petrarca datn 't vôorbeeld a willn vôgn van Filipus V van Macedonië zyn beklemmienge van de Haemo-Berg en dat 'n oede êrdre êm a verteld dat niemand anders dan yzeive de berg ôoit a beklom, 50 joar iddre en y verwittigde dajt veele beetre nôoit zoe doen. De neegtiend-êewsche Zwitserse geschiedkundige Jacob Burckhardt schrêef da Jean Buridan dezeifste berg a beklommn e poar joarn iddre, en bestygiengn zyn bekend uut de tyd van de middelêewn, woaroendre dedie van Anno II, den eirtsbiskop van Keuln. thumb|left|Petreit van Petrarca deur [[Altichiero.]] Gelêerdn benoadrukkn da Petrarca zyn brief an Dionigi 'n ipvallend "moderne"  oedienge lat zien van schôoneidsbelleevienge van 't landschap en y wordt nog oltyd gêrn vermeld in boekn of tydschriftn gewyd an 't bergbeklemn. By Petrarca goat die oedienge tegoare mêt e streevn nor e deugdzoam kristlik leevn, en otn ip de top kwam, namt y uut ze zak e boek van ze gelievde gêestlijke gids, Sint-Augustinus, datn oltyd by êm ad.
Allêene vo ze plezier beklomt y de Mont Ventoux, die twoafoenderd meters boovn de vlakte uutstikt. 't Was gin grôotn êldendoad, nateurlik; mor y was d' êeste  bergbeklemmr peur vo 't plezier van ip de top no 't landschap te kunn kykn. (Of bykans den êestn; van y kwam 'n oede schaapêrdre teegn in 'n ooge bejk, die vertelde datn fiftig joar iddre ip de top gegrocht was, en dien mensch ad allêene mo spyt van de grôote inspannienge en zyn gescheurde klêern.) Petrarca was duuzlig en ipgewoenn van 't zicht ip d' Alpn, de bergn roend Lyon, de Rhône, de boaje van Marseille.
Y nam de "Belydnissn van Sint-Augustinus" ter and en bepeisde da zyn beklemmienge peur e zinnebeeld was van zyn streevn nor e beetre leevn. Ot boek toevollig oopnviel woarn Petrarca zyn oogn rechtuut angetrokkn no de vôgnde wôordn : ''...En de menschn bewoendren 't zicht van de bergn, en van de geweldige golvn van de zêe, en de bridte van de stroomn, de wydte van d' oceoann, en de beweegienge van de stern, mor in undre eign kykn ze nie... ''
Wouter Vermeersch
Biogroafie
Achter dat 'n teffrente joarn niet'n mêe dee in de polletiek, begoest ie in 2017 te werkn lyk commerciël adviezeur vo de fraksje van Europa van Noasjes en Vry-ied, de fraksje in't Europees parlement woa da ôok Vlaams Belang by ôordigde.
9 december
9 december is den 343stn dag van 't joar (344stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 22 doagn tout 't ende van 't joar.
Wouter Vermeersch
Biogroafie
By de gemêentelyke kiezienge van 2018 wostie lysttrekker van't Vlaams Belang in Kortryk en ne wierd verkoozn mè 2209 vôorkeurstemm'n. Sedert januoari 2019 zit ie in de Kortrykse gemêenteroad en estem doa fraksjeleyder van't Vlaams Belang. Ne wierd by de provincioale kiezienge van 2018 vanip de latste plekke mè 4574 vôorkeursstemm'n ôok verkoozn tout West-Vlams provinsjeroadslid, wa tie bleef tout in juni 2019.
Francesco Petrarca
Mont Ventoux
Petrarca zyn antwôorde was e hêele droaj te moakn van de nateure buutn no de "ziele" vanbinn : '''k Dejn 't boek toe, kwoad ip mn eign da 'k nog eirdsche diengn bewoendrde, ikke die aa lange a kun weetn, zeifs van hejdnsche filozoofn, datr nietnt zo woendreboar is lik de ziele, die zeive grôot, nieks grôot kan vienn buutn eur zeive. Tonne, echt, was'k ik voldoan mê tgêen 'k adn gezien van de berg; 'k richte mmyn inwendig ooge ip mezeivn, en van die tyd of kwam dr gin wôord mir oovre myn lippn toe da we beneen woarn... Wiedre kykn roend vo wat datr allêene mo vanbinn is...Oeveele kêern, peisje gy, zoe'k ik die dag omgekeekn ên, no de top van die berg die mor 'n êlle ooge was vergleekn mê den oemvank van de menschlikke gêest... ''. thumb|Petrarca 's uus in Arquà by Padua. thumb|Petrarca zyn Virgilius (roend 1336) Verlucht andschrifte deur [[Simone Martini, 29 x 20 cm Biblioteca Ambrosiana, Milaan.]] James Hillman is van mêenienge dat d' eroendekkienge van den innerlikke weirld d' echte betêeknisse is van de debeurtnisse De Renaissance begunn nie mê de beklemmienge van  Mont Ventoux mo mê de noadien vôgnde ofdoalienge— 't "weerekêern ... no  de valleje  van de ziele", lik of da Hillman 't schryft.
Loatre joarn
't Loatre dêel van zyn leevn brocht Petrarca deure in Nôord-Italië lik 'n internasionoale gelêerde en dichtre-diplomoat. Zyn loopboane in de Kerke liet êm nie toe van te trown, mor y zoe toch voadre zyn van twêe kienders van e wuuf of van wuuvn die uus nie bekend zyn. E zeune, Giovanni, wierd geboorn in 1337, en e dochtre, Francesca, in 1343. Y ê ze loatre alle twêe wettig gemakt. Giovanni stierf an de peste in 1361. Francesca trowde mê Francescuolo da Brossano (die loatre testament-uutvoerdre vo Petrarca) 't zeifde joar. In 1362, kort achtre de geborte van e dochtre, Eletta (dezeifde noame lik Petrarca zyn moedre), vervoegdn ze Petrarca in Venetië  om de peste 't oentloopn die Europa teisterde in die tyd. E twidde kleinkiend, Francesco, wierd geboorn in 1366, mo 't stierf voa dat twêe joar was. Francesca en eur familje leefdn mê Petrarca in Venetië gedeurnde vuuf joar van 1362 toe 1367 in Palazzo Molina; oewel da Petrarca vôortgienk mê reizn in die joarn. Tusschn 1361 en 1369 kwam de joengere Boccaccio twêe kêern ip bezoek. Den êeste kêe in Venetië, de twidde kêe in Padua.
Wouter Vermeersch
Biogroafie
By de kieziengn van meie 2019 wos Vermeersch lysttrekker van de West-Vlamsche federoale VB-lyste en ne wierd verkoozn in de federoale Koamer mè 31.127 vôorkeurstemm'n. In't parlement oud ie em surtout bezig mè de begrôotienge, ekonomie en asiel en migroasje.
Francesco Petrarca
Loatre joarn
Roend 1368 veruusdn Petrarca en zyn dochtre Francesca (mêt eur famielje) no 't stadje Arquà in d' heuvels van Euganea dichtby Padua, woa datn zyn oovrebluuvnde joarn deurebrocht mê godsdienstige kontemploasje. Y stierf in zyn uus in Arquà ip 19 juli 1374 – êen dag vôo ze zeevntigste verjoardag. 't Uus êrbergt nu e vaste tentôonstellienge van Petrarca zyn werkn en kurioziteitn; oendre andre kuj doa 't graf vienn van Petrarca zyn geliefde katte die geboalsmd was. Ip de marmre ploate istr e Latynsche tekste geschrêevn deur Antonio Quarenghi:
François-Cornil Bart
Spoansche successie-oorloge
Toen zyn voader dôo gienk in 1702 kreeg François-Cornil en uutkêerienge van 500 poundn uut de keunieklyke schatkiste wa 't joar erachter me nog ne kêe 300 pound wierd vermêerderd. In 1703 vocht ie mee ip 't schip L'Adroit, ounder commande van Marc-Antoine de Saint-Pol en enterdn ze de Ludlow die zes scheepn escorteerde die ôok ollemoale wierd'n ingenoomn. Derachter attaqueerd'n ze en Iengelsch konvooi van dertig scheepn die begeleyd woardn deur 2 oorlogsscheepn. D'oorlogsscheepn en neegntiene and're bôotn van't konvooi wierdn ingenoomn woarachter da tie ipnief wierd uutgenôodigd an't hof van de keunienk. Je vocht ton ôok ip de Salisbury, were ounder commande van Marc-Antoine de Saint-Pol, by de Orkney-eilandn teegn vier scheepn die e stik of 200 oariengvisschersbôotn escorteerdn. Die vier scheepn wierdn verbrand en van de 200 visschersbôotn et François-Cornil Bart der 51 in brande loatn vliegn en doen zienkn. In 1704 stound ie an't hôofd van 't schip L'Héroïne me zestien kanongs, were in't eskoader van de Saint-Pol da uut zes scheepn bestound, vo der ulder koapiengn vodder te zettn. In da joar enterdn ze ounder and're de HMS Falmouth, e grôot Iengelsch oorlogsschip van 54 canongs.
Teletubbies
Teletubbies is een Iengels tv-program vo peuters. Der zyn verschillige "puppetjes" in da program. Der is ne geeln, ne purpern, ne groenn en ne roôin. Z'een elk under eign speelgoed: de purpern e sjakosse, de groenn nen hoed, de geeln nen bol en de roôin e trontinette. Ze klappn nie echt moa moakn wel geluudjes. Der is wok nog e zunne met e babykoptje in.
Stylommatophora
Stylommatophora (landloengslekn) zyn 'n orde van de Gastropoda (slekn of buykpotign).
François-Cornil Bart
Spoansche successie-oorloge
In 1705 nam tie were an bôord van de Salisbury ounder d' orders van de Saint-Pol dêel an d'innoame van e schip me 60 canongs. Ip 31 oktober van da joar commandeerde ie were L'Héroïne es geroakn ze betrokkn in e zeegevecht woarby da zynne chef Marc-Antoine de Saint-Pol e musketkogel in zyn borst kreeg en 't leevn liet byst da tie de Salisbury bestierde die ze moestn ooverloatn an d'Iengelsche. In 1706 commandeerde ie were L'Héroïne, van dêeze kêe g'equipeerd me 20 kanongs en 120 man bemannienge, in't eskoader van Claude de Forbin. François-Cornil deed em were ipmerkn by d'oanval van zes Ollandsche scheepn woarby da tie als êenigstn den Ardembrouck, e schip van 54 stikkn, koest entern en meepakkn na d'hoavn van Duunkerke. Vo die aksje wierd ie in 't zelfde joare nog gepromoveerd tout de rang van fregatkapiting en kreeg tie 't commando oovr de Jersey. thumb|right|250px|De zêeslag by Point Lizard van 21 oktober 1707, eschilderd deur Jean Antoine Théodore de Gudin (1802-1880)
't Joar 1707 wos 't belangrykste en mêest actieve joar vo François-Cornil Bart me teffrente zêesloagn in de Nôordzêe en in den Baltischn Zêe. Je commandeerde ton de Jersey in't eskoader van Claude de Forbin, bestoande uut acht scheepn. Byst e confrountoage me nen Iengelsch vlôot enterde ie de Hampton Court (e schip me 72 canongs), nog en oorlogsschip me 76 canongs en de reste vande vlôot. Loatr da joar kruusdn ze en ander Iengels konvôoi da g'escorteerd wierd deur drie oorlogsscheepn woarby ze ôok were e pôote bôotn koestn koapn. 't Eskoader kwam ôok nog en Ollandsch konvôoi teegn die ôok were g'escorteerd wierd deur drie oorlogsscheepn woarachter dad en gedêelte van den Ollandsche vlôot wegvluchtte na't eiland Wardhuys woar der en Deens fortje stound. Bart koeste nog verschilligte van die bôotn inpakkn deur ip't eiland te landn me sloepn en roeibôotjes en ze na Brest voern. Derachter kreeg tie were 't commando over de Salisbury en gienk tie were ip schok woarby da ze en Iengelsch konvooi teegnkwoamn da ip boane wos richtienge Lissabon vo de troepn in Spanje te bevôorroadn en die g'escorteerd wierd deur vuuf oorlogsscheepn ounder 't commando van admiral Richard Edwards. Ip 21 oktober 1707 kwam't tout e zêeslag by de Iengelsche kuste, dichtby Lizard Point in Cornwall, woarby ze drie Iengelsch bôotn koaptn, de Devonshire me 200 man bemannienge lietn zienkn en ollene mo 't schip de Royal Oak koeste ountsnappn.
't Latste van zyn carrière
In 1717 accompagneerde François-Cornil Bart den Russischn tsoar Peter de Grote ip zyn reyze na Parys en Versailles, in ipdracht van keunienk Louis XV. Ip 28 juni 1718 ie benoemd tout "Chevalier de Saint-Louis". In 1721 a tie de groade van kapiting ter zêe ("Capitaine de vaisseau") en ield ie 't commando over de Salisbury.
Francesco Petrarca
Loatre joarn
Etruscus gemino vates ardebat amore:
Maximus ignis ego; Laura secundus erat.
Quid rides? divinæ illam si gratia formæ,
Me dignam eximio fecit amante fides.
Si numeros geniumque sacris dedit illa libellis
Causa ego ne sævis muribus esca forent.
Arcebam sacro vivens a limine mures,
François-Cornil Bart
't Latste van zyn carrière
Ton da in 1740 d'Ôostnrykse successie-oorloge uutbrak, wos Bart ol 63 joar oud mo bleef tie actief. E joar derachter, in 1741, wierd tie benoemd tout chef van en eskoader. In 1746, wierd ie benoemd tout "Commandeur de l'ordre royal et militaire de Saint-Louis" en kreeg tie en uutkêerienge van 3000 pound. In 1750 wierd ie ton were gepromoveerd tout luutenant-general van de marine. J'endigde zyn carrière me de groade van vice-admiral van de "flotte du Ponant" in 1752 en e joar derachter, in 1753, kreeg tie 't grootkruus in d'orde van Saint-Louis.
Dôo en naloatnschap
François-Cornil Bart stierf ip 22 april 1755 an de lêeftyd van 78 joar. Ne wos ne vrêe goe zêeman en militair mo stound deur d'ôoge repuutoasje van zyn voader Jan Bart olsan nog te vele in zyn schowte en wierd er antins te vele mee vergeleekn. In Duunkerke kun je nog zyn graftombe ziene in de Sint-Elôoiskerke. Der es in Duunkerke ôok e stroate noar em genoemd.
Francesco Petrarca
Loatre joarn
Ne domini exitio scripta diserta forent;
Incutio trepidis eadem defuncta pavorem,
Et viget exanimi in corpore prisca fides.
Petrarca zyn testament (ip datum van 4 april 1370) lat 50 florynn an Boccaccio "vor e warme frak te koopn"; verschillnde legoatn  (e peird, e zèèvre beekre, e luute, e  Madonna) vo ze broere en vo zyn moatn; zyn uus in Vaucluse vo de bewaakre;  vo zyn zieleruste, en vo d' oarme menschn; en 't grotste dêel van zyn oenroerend goed vo zyn schôonzeune, Francescuolo da Brossano, die den êlft  drvan moe geevn an "de persôon an wien, lik of datn wit, ik wenschn dat no toe goat"; verzeekers zyn dochtre, Francesca, Brossano zyn wuuf. 't Testament zeg nieks oovre 't eigndom in Arquà noch oovre zyn boekery; de boekery van merkwoardige andschriftn was aa beloofd gewist an Venetië, om te verwissln mê Palazzo Molina. Die schikkienge was verzeekers vervolln otn veruusde no Padua, de vyand van Venetië, in 1368. De boekery wierd aangesloan deur d' Êern van Padua, en zyn boekn en andschriftn zyn nu verstrôojd oovre hêel Europa. Niettemin ist de Biblioteca Marciana die tradisionêel die werkn ipeist lik van eur Stichtienge, oewel da de stichtr van 't Foens feitlik Kardinoal Bessarion was in 1468.
Werkn
Petrarca is best gekend vo zyn Italioansche dichtkunste, naamlik de Canzoniere (Zangboek) en de Trionfi (Triomfn). Mo, Petrarca was 'n gêestdriftige Latynsche gelêerde en de mêeste van zyn geschriftn woarn in die toale. Zyn Latynsche werkn omvattn stuudjes, bespiegliengn, brievn, en gedichtn. Oendre undre êj Secretum (Myn Geheim Boek), 'n diepgoand persôonlik, schuldbeloan ingebeeld twêegesprek mê Sint-Augustinus; De Viris Illustribus (Oovre Befoamde Menschn), 'n antal morêele leevnsbeschryviengn; Rerum Memorandarum Libri, 'n oenvolleedige verandlienge oovre de kardinoale deugdn; De Otio Religiosorum (Oovre Godsdienstige Vryeid) en De Vita Solitaria (Oovre 't Êenzoam Leevn), die ipgeevn mê de kontemploasje; De Remediis Utriusque Fortunae (Goe en slichte Remeedjes vo 't Geluk), 'n andleidienge vo zelf-ulpe die oendrede joarn gebruukt is gewist; Itinerarium (Petrarca zyn Gidse vo 't Illig Land); scheldproza vo teegnstandrs lik gelêerdn en Fransn; de Carmen Bucolicum, e verzoamlienge van 12 herdersdedichtn; en 't oenvultôojde epos Africa.
Petrarca gaf ook veele boekn uut mê zyn brievn, mor ook iestooriesche brievn lik van Cicero en Virgilius. Cicero, Virgilius en Seneca woarn zyn lettrekundige vôorbeeldn. De mêeste van zyn Latynsche geschriftn zyn teegnwôordig moejlik te vienn, tenzy in vertoalienge. 't Is moejlik vor e zjuuste doatum te plakn ip ze geschriftn, van y a de neigienge van ze hêel ze leevn t' êrwerkn.
Petrarca verzoamlde zyn brievn in twêe belangryke reeksn boekn genoamd Epistolae familiares ("Brievn oovre famieljezoakn") en Seniles ("Brievn oovre den oedredom"). De ordnienge in zyn brievn steunde ip zyn kennisse van de brievn van Cicero. Ze wierdn uutgegeevn zoendre noamn om de oentvangrs te beschermn die allemalle nowe betrekkiengn adn mê Petrarca. De oentvangrs woarn oendre mêer Philippe de Cabassoles, biskop van Cavaillon;  Ildebrandino Conti, biskop van Padua; Cola di Rienzo, tribuun van Rome;  Francesco Nelli, priestr van de Kerke van d' Illige Apostls in Firenze; en Niccolò di Capoccia, e kardienoal en priestr van San Vitale in Rome. Zyn "Brief voa 't Noageslacht" (de latste brief in Seniles) gift 'n oovrezicht van zyn leevn en e soamnvattienge van zyn algemêene ipvattiengn. 't Was ôorsproenklik in 't Latyn geschreevn en vultôojd in 1371 of 1372 – d' êeste eign leensbeschryvienge in duust joar (siens Sint-Augustinus).
Sonnet 227
thumb|Andschrifte van Petrarca.
Verlegem
Verlegem (Frans: Frelinghien, Nederlands: Ferlingen) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentn Koomn-Woastn (Ploegsteirt), Deulemounde, Kiezenet, Verlingem, Perenchies en Opline. Verlegem ligt langsn de Leie, die der de grenze me België vormt.
1422
1419 - 1420 - 1421 - 1422 - 1423 - 1424 - 1425 thumb| Jacoba van Beiern
P-golve
P-golvn of primaire golvn zyn longitudinoale seismische ruumtegolvn (golvn die deur 't binnenste van d' Eirde beweegn). By P-golvn vibreern de dêeltjies van 't materioal woarda de golve deure beweegt parallel aan de bewegiengsrichtienge van de golve. Juuste gelik andere seismische golvn kunn'n P-golvn wordn verôorzaakt deur eirdbeviengn. De name primair kom van 't feit dat de P-golvn d' êeste golvn zyn die toekoemmn, in tegenstellienge mè de tragere S-golvn.
Albanië
Albanië (Albanees: Shqipëria of Shqipnia), officieel de Republiek Albanië (Republika e Shqipërisë [ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾiːs]), is e land in Zuud-Ôost-Europa ip de Balkan met e kust an d'Adrioatische Zêe en d'Ionische Zêe. 't Grenst an Montenegro in 't nôordwestn, Kosovo in 't nôordôostn, Noord-Macedonië in 't ôostn en Grieknland in 't zuudn en 't zuudôostn. 't Ligt minder of 72 km van Italië over de Stroate van Otranto, die d'Adriatische Zêe verbiendt met d'Ionische Zêe.
D' hoofdstad en grotste stad van Albanië is Tirana. Andere grôte steedn zyn Durrës, Vlorë, Elbasan, Shkodër en Korçë. thumb|left|Koarte van Albanië
P-golve
Vôortplantiengssnelheid
De snelheid van een P-golve wordt gegeevn deur: woarda:
Albanië
Beziensweirdigheedn
UNESCO weirelderfgoed:
P-golve
Vôortplantiengssnelheid
Omdat de verschilln in dichtheid klêne zyn in vergelykienge met verschillen in k en μ, hangt de snelheid hoofzoakelik of van d' eigenschappn van 't materioal.
P-golvn in seismologie
Bykans ol wa da me weetn van 't inwendige van d' eirde kom van seismologische woarnemiengn van de reistijdn, de weerkatsienge, d' ofbugienge en de normmaolmode van seismische ruumtegolvn. Der bestoat ook een schaduwzone tusschn 104° en 140° ofstand over 't uppervlak van d' eirde, woardan P-golvn van eirdbeviengn nie toekommn. Da komt omdan de golvn wordn ofgeboogn an de grenze tusschn de mantel en de butenste eirdkern.
Buxales
De Buxales zyn e klêene orde van bedektzoadign of bloeinde plantn. Vele sôortn van de orde zyn groenbluuvnde struukn of boomn, moa sommigte zyn kruudachtige vaste plantn.
De Buxales volgns 't APG III-système (2009):
Volkerinkove
Volkerinkove (Frans: Volckerinckhove, Nederlands: Volkerinkhove) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Outland. 't Grenst an de gemêentn Merkegem, Bollezele, Rubroek, Broksele, Lederzele, Wulverdinge en Millam. In Volkerinkove stoat de Sent-Folquinkerke en nen touristischn dienst van de erfgoedverenigienge Yser Houck.
Etymologie
Etymologisch geziene komt de noame Volkerinkove van Folkharding, wa da "ground van Folkhard" wil zeggn, me 't achterzetsel -hove deran. In 1209 es de plekke vo'n êeste kêe vermeld lyk Volcrinchove in't cartuloarium van Woatn. In 1218 est vermeld lyk Folchringhova en in 1299 lyk Foukelinchove in't derde cartuloarium van Vloandern.
Organisme
In de biologie is een organisme een levend wezen. De term organisme komt van ’t Grieks ὄργανον: orgoan, instrument.
Al de organismn kunn ip z’n minst ip e bepoalde maniere reageern ip prikkels, under vôortplantn, groeien en ountwikkeln. Ze kunn êencellig of mêercellig zyn. Ze wordn ingedêeld in prokaryootn en eukaryootn. De prokaryootn vertegenwoordign twi aparte domeinn, de archaea (archaebacteriën) en de bacteria (eubacteriën). De protista (êencellign me celkern), de fungi (schimmels), de plantae (plantn), en de animalia (bêestn) zyn de eukaryootn.
Wegslekn
De wegslekn (Arionidae) zyn e familie van landloengslekn.
1321
Gebeurtenissn
thumb| Grafmonument (cenotoave) van [[Dante Alighieri in de basilieke Santa Croce in Firenze]]
Cornichong
thumb|Bokoal mè cornichongs De cornichong is e vrucht van de plante Cucumis sativus uyt de komkommerfamilie die ingeleid wordt in azyn of pekel en die gebruykt wordt lyk condiment of smoakmiddel. De komkommer en de cornichong zyn alletweie van dezelfste sowrte moa mè verschillige eignschap'n. De vrucht'n die gebruykt word'n vo 't moak'n van cornichongs zyn klèinder en z' hèn over 't algemein e dinnere pele of de komkommer. thumb|left|Cornichong
Johanna van Monferrato
Johanna van Monferrato was e dochter van Gisela van Bourgondië en heur twidde vint Reinier I van Monferrato. Ze was ’n halfzuster van Adelaide van Maurienne, die de dochter was van under moeders êeste vint Humbert II van Savoye. Adelaide was de vrouwe van keunienk Lodewyk VI van Vrankryk.
In 1127 trouwde Johanna mè de groaf van Vloandern, Willem Clito, achter da zyn huwelik mè Sibylle van Anjou g’annuleerd was.
Sibylle trouwde loater in 1139 mè Diederik van den Elzas en ze was de moeder van Filips van den Elzas.
Johanna was mor êen joar getrouwd mè Willem Clito, want je sneuvelde in 1128 in Oalst. Je was mo 25 joar oud.
Piperales
De Piperales zyn een orde van bedektzoadign of bloeinde plantn. De noame is gevormd uut de familienoame Piperaceae.
De Piperales volgns 't APG III-système (2009):
Castel Gandolfo
Castel Gandolfo es en Italioansche gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri 25 kilomèiters van't center van Rome, in d'Alboanse Euvels. O d'ôostkantn van Castel Gandolfo ligt et Meer van Albano. Castel Gandolfo es weireldwyd surtout gekend lyk de plekke van't zomerlogement van de paus, da eigntlyk en ounderdêel es van Vaticoanstad. thumb|left|Zicht ip Castel Gandolfo van an d'n oovrkant van't Meer van Albano
Liggienge
Castel Gandolfo grenst an de gemêentn Albano Laziale, Grottaferrata, Marino, Rocca di Papa en an't stad Rome zelve. De gemêente èit drie wykn en gehuchtn (frazioni): Mole di Castel Gandolfo, Laghetto en Pavona. In tydde van de Romein'n lag Castel Gandolfo dichte by de Via Appia (de heirboane die liep van Rome noa 't zuudn tout in Brindisi).
38
35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41 't Joar 38 was e geweun joar die begost ip e woensdag in de Julioansche kalender. thumb|Julia Drusilla, zuster van [[Caligula]]
Bouwkundig erfgoed in Dentergem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Dentergem:
Tungewelf
left|thumb|Tungewelvn in de [[romoansche abdykerke van Conques, Vrankryk (11e eeuwe)]] right|thumb|Schemoatische deursnee van e tungewelf Tungewelvn zyn d'oudste en de meest simpele sorte van gewelvn. Z'hèin de vorm van nen holvn cylinder. De meest courante uutvoeriengn zyn de gemetste.
Tungewelvn woarn populair in den karolingischn en romoanschn styl. 't Nadeel es dan ze ne grootn verticoaln druk leggn up de meurn. 't Es doamei da je by tungewelvn dikke meurn mèi zwoare steunbeirn nodig hèit vo die gewelvn t'oundersteunn. 't Gevolg wos dan ze moar letter (en klene) vèinsters in de meurn stoakn.
Binst de gotiek zyn ze overgestapt noa de sterkere kruusgewelvn en kruusrebgewelvn. In de loatgotiek, 't classicisme en de barok woarn houtnde tungewelvn vree in trek, dedie belastn 't gebouw moa letter. Toun hèi j'ook gin steunbeirn of luchtboogn nie mèi nodig. E tungewelf van hout es eigentlik gin gewelf moar wel nen plafong.
2 februoari
2 februoari is den 33stn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. Nog 332 doagn (333 doagn in e schrikkeljoar) tout 't ende van 't joar.
67
64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 't Joar 67 was e geweun joar die begost ip e dunderdag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissen
thumb|Vespasianus verovert Jotapata. Heuvel woar da 't fort stoend.
Merkegem
Merkegem (Frans: Merckeghem) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, ip't schee'n van't Blootland en't Outland. 't Grenst an de gemêentn Loberge, Eringem, Bollezele, Volkerinkove, Millam en Kapellebroek.
De noame van de gemêente, die lettrlyk "ground van Mark" of "ground van Marko" wilt zeggn, komt vo'n êeste kêe vôorn in 1085 lyk Marchinchham. In't cartuloarium van d'abdeye van Broekburg van 1160 stoat et lyk Merchinhem. thumb|left|Zicht ip Merkegem
Rana
Rana is e geslacht van puutn in de familie van d' echte puutn (Ranidae). Ze leevn in Europa, Azië, Afrika en westelyk Nôord-Amerika.
Ze zyn over 't algemêen groen of bruun en leevn ip 't land, moa nie verre van woater. Z' hen e gerompeld vel, e slank lyf en lange gespierde achterpôotn mè zwemvliezn, woadeure dan ze goed kunn spriengn en zwemmn. Z' eetn insectn en worms, moar ook klêene gewervelde bêestjes.
E stik of 50 sôortn wordn teegnwoordig by 't geslacht ingedêeld. Vele andere zyn nu ofgevoerd en ingedêeld by andere geslachtn.
Pompoen
thumb|Reuzepompoewn E pompoewn is e gecultiveerde roende plantevariëteit van de komkommerfamilie met e gleddige, licht geribbelde pele en meistal diepgilwe toet oranje van kleur. De noame wordt surtout gebruykt vo variëteit'n van Cucurbita pepo (sierpompoewn) en Cucurbita maxima (reuzepompoewn).
Pompoewns zyn ofkomstig van Nowrd-Amerika ('t nowrdowst'n van Mexico en 't zuyd'n van de Vereinigde Stoat'n). Ze zyn by d' oedste gedomesticeerde plant'n, die al in 7.500 toet 5.000 vo Christus wierd'n gebruykt. Pompoewns word'n ip growte schoale verbouwd vo commercieel gebruyk. Der zyn e deil traditionele gerecht'n woarin da pompoewnpuree wordt verwerkt, lyk pompoewntoarte, pompoewnsoepe en pompoewnbrowd. Pompoewns word'n ook bewerkt vo decoroasje roend Halloween. thumb|left|Bewerkte pompoewn vo [[Halloween]]
14 juli
14 juli is den 195stn dag van 't joar (196stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 170 doagn toet 't ende van 't joar.
Illies
Illies es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentn Aubers, Herlies, Marquillies, Salomé, La Bassée en Lorgies. Illies ligt teegn de schreve me 't departement Nauw van Kales, wa in tydde 't schee'n wos tusschn Romoans-Vloandern en Artesië.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sint-Vaastkerke van Illies
Melkbrigade
De Belgische Nationale Zuiveldienst begost in 1959 een campagne vo de jeugd dertoe an te zetten van mêer melk te drienkn. D' organisoasje gaaf zynzelvn een imago van een jeugdbewegienge gelik de schouts, met een hiërarchie, vlaggetjies, speldn, en 't belôonn van "goeie doadn". Gelik de schouts haad de bewegienge ook een (nonsens)leuze : die Nounkel Bob dikwils up zyn programs mè grôte ernst uutspraak. Up zyn hoogtepunt telde de bewegienge mêer dan een holf miljoen leedn. Deur middel van een spoarkoarte verzameldn de leedn stempels ot under gezinleedn "twê gloazn melk mêer" drounkn.
Koblenz
Koblenz is e stad in Duutsland in 't nôordn van de de dêelstoat  Reynland-Palts. De stad ligt an de moendienge van de Moezel in de Reyn.
Melkbrigade
D' openboare televisie steunde 't initiatief mè nieuwsbulletings en 't uutzendn van een schoolnquiz woaby dan klassn uut verschillende provinsjes 't teegn maknoar upnoamn.
Koblenz
Geschiedenisse
thumb|left| Koblenz in 1632
Beziensweirdigheedn
thumb|left|400px| Balduinbrugge over de Moezel
Melkbrigade
Een grôot antol bekende Belgn zettn under kostelôos in vô de Melkbrigade. De bekendstn was zounder twyfel Nounkel Bob. Prins Albert en zyn pasgeboorn zeune Filip woarn êrebrigadiers.
Bouwkundig erfgoed in Oern
Lyste van bouwkundig erfgoed in Oern:
Arion
Arion is e geslacht van landloengslekn in de familie Arionidae (wegslekn).
1304
1301 - 1302 - 1303 - 1304 - 1305 - 1306 - 1307 't Joar 1304 is 't 4e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| Slag by Pevelenberg
Bütgenbach
Bütgenbach (Frans: Butgenbach) is e plekke en gemeente in de provinsje Luuk in de Woaln. De gemeente makt deel uut van de Duutstoalige Gemeenschap van België.
Geschiedenisse
D' eeste vermeldienge van Bütgenbach dateert van de Karoliengers in de 9e eeuwe. Van 1200-1214 was 't gebied eygndom van de groavn van Luxemburg en loater van 't hertogdom Limburg.
1682
1679 - 1680 - 1681 - 1682 - 1683 - 1684 - 1685 't Joar 1682 is 't 82e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Bütgenbach
Geschiedenisse
In 1237 wierd de burcht gebouwd ip e rotse boovn 't dal van de Warche. Da wierd 't middelpunt van 'n heerlykheyd, Hof Bütgenbach genoamd, die ook de dorpn Berg, Elsenborn, Faymonville, Nidrum, Sourbrodt en Weywertz omvatte.
In de loop van tyd gieng dien heerlykheyd over noa de groavn van Viandn en 't Huus Nassau. In 1503 kreeg de familie Von Rolshausen den heerlykheyd in leen van de Nassau's en da bleef azo toet 1786. In 1575 wierd de burcht deur brand getroffn moar in 1624 were hersteld. In 1689 wierd de burcht verwoest deur de troepn van Lodewyk XIV van Vrankryk.
1682
Gebeurtenissn
thumb| De vrede (1682) deur Jean-Baptiste Tuby, Paleis van Versailles
Chimay (plekke)
Chimay (Woals: Chimai) is e stad en gemeente in 't zuudn van de provinsje Henegouwn in de Woaln.
Bütgenbach
Geschiedenisse
In 1920 wierd Bütgenbach conform 't Verdrag van Versailles an België ofgestoan. In 1932 wierd e stuwdam in de Warche gebouwd en oentstoend 't Meer van Bütgenbach.
Chimay (plekke)
Buutn 't stadscenter van Chimay zyn der nog 13 deelgemeentes: Bailièvre, Robechies, Saint-Remy, Salles, Villers-la-Tour, Virelles, Vaulx, Lompret, Baileux, Bourlers, Forges, L'Escaillère en Rièzes.
Chimay is bekend vo de trappistnabdeye Notre-Dame de Scourmont in de deelgemeente Forges, woar da 't bier Chimay gebrouwn wordt. Der wordt ook koas gemakt.
Bütgenbach
Geschiedenisse
In 1977 fusioneerde Bütgenbach met eenigte omliggnde gemeentes toet de fusiegemeente van nu.
Nateure en landschap
Bütgenbach ligt in de Belgischn Eyfel. Te noordn van Bütgenbach stroomt de Warche. Sedert 1932 ist er e stuwdam gebouwd en is 't Meer van Bütgenbach oentstoan van 120 ha. thumb|left|Meer van Bütgenbach
49
46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 't Joar 49 was e geweun joar die begost ip e woensdag in de Julioansche kalender. thumb|Agrippina de Joengere
Salzburg
Salzburg is e stad in Ôostnryk en hoofdstad van de gelyknoamige dêelstoat.
't Historisch center (Altstadt) stoat bekend vo zyn barokarchitecteure en is êen van de best bewoard gebleevn stadscentra te nôordn van d' Alpn. 't Stoat sedert 1996 ip de lyste van UNESCO-weirelderfgoed. thumb|left|400px|Zicht ip Salzburg
Salzburg was de geboorteplekke van de componist Wolfgang Amadeus Mozart. In 't middn van de 20e êeuwe was de stad 't decor vo de musical en de film The Sound of Music.
Cadillac
thumb|Logo Cadillac is een Amerikoansche fabrikant van auto's, eigndom van General Motors (GM). 't Concern is ipgericht deur William Murphy, Lemuel Bowen en Henry M. Leland in 1902.
Spitsboge
thumb|300px|Spitsboogn van lienks noa reks: normoale spitsboge gedrukte spitsboge lancetboge De spitsboge es e sorte van boge die bestoat uut twee cirkelboogn die in nen scherpn hoek an 'n boovnkant t'hope kommn.
Spitsboogn zyn ounstoane deur geleidelikke evoluusje uut de romoansche roundboge. Ze zyn styf typerend vo de gotische bouwkunste. Ge komt ze teegn in gotische vèinsters (lik de boovnluchtn), scheeboogn, moar ook by gotische kruusribgewelvn.
Der bestoan verschillige variantn, ounder andere
Chevrolet
thumb|Logo Chevrolet is een Amerikoansche fabrikant van auto's, eigndom van General Motors (GM). 't Concern is ipgericht deur Arthur Chevrolet, Louis Chevrolet en William C. Durant in 1911.
59
56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 't Joar 59 was e geweun joar die begost ip e moandag in de Julioansche kalender.
Gebeurtenissen
thumb| Agrippina de Joengere
Kruusgewelf
left|thumb|Kruusgewelvn in de crypte (11e eeuwe) van de kathedroale van Bayeux, Vrankryk right|thumb|200px|Schemoatische voorstellienge van en kruusgewelf Kruusgewelvn zyn g'evolueerd uut tungewelvn. E kruusgewelf kryg j'oe je twee gelykige en eevn hoge tungewelvn mekoar ounder nen rechtn hoek lat kruuschn.
't Voordeel van en kruusgewelf es da je nu vier openiengn hèit in plekke van twee. Ge koste toun e dwarsbeuke zettn die twèistn up de middnbeuke stound. Zo ountstoundn de basilicoale kruuskerkn.
Kruusgewelvn zyn in de loatere romoansche periode styf vele gebruukt gewist en hèin de tungewelvn bykans helegansn vervangn. Moar de Romeinn kostn ook ol kruusgewelvn toepassn.
By kruusgewelvn zyn de gewelfschelpn zelve dien 't geheel droagn. By de loatere kruusrebgewelvn zyn de rebbn de droagende elementn.
Planktong
thumb|Verschillige sowrt'n planktong Planktong is e verzoamelynge van organismn die surtout zweevnd in 't woater (of lucht) leevn en die vor hunder te verplatsn ofhankelyk zyn van stromyngn (of wynd). In zeien en oceoann zyn z' e belangryke voedselbronne vo vele kleene en growte woaterorganismn, lyk twèekleppige beist'n, visn en walvisn.
Mariene planktong omvat bacteriën, archaea, algn, protozoa en dryvnde beist'n. Zoewtwoaterplanktong leeft in meern en riviern. Planktong wordt geweunlyk anzien lyk organismn die in 't woater leevn, moa aeroplanktong dryft roend in d' atmosfere en 't omvat plantespoorn, poln, zoad'n en micro-organismn die deur de wynd verspreid word'n. Vele planktongsowrt'n zyn microscopisch kleene moa ze bestoan in verschillige grottes, woaroender growte organismn, lyk kwaln.
Planktong wordt ingedeild in verschillige groep'n:
1313
1310 - 1311 - 1312 - 1313 - 1314 - 1315 - 1316 't Joar 1313 is 't 13e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
1375
Gebeurtenissn
thumb| Jan van Gent, hertog van Lancaster
Aix by Ôorschie
Vôorn 2018 noemdigde de gemêente officiël geweun "Aix", mo vo nie te verwarr'n mè and're plekk'n in Vrankryk die ôok ezo noem'n, ein ze der 't achtervoegsel "en-Pévèle" by gezet in d'officiëlle Fransche noame.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|500px|De Sent-Laurentkerke van Aix by Ôorschie
Spyker (Vrankryk)
Spyker (Frans: Spycker, Nederlands: Spijker) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Blootland. 't Grenst an de gemêentn Groot-Sintn, Duunkerke, Armbouts-Kapel, Stene, Pitgam, Broekkerke, Loon en Mardyk. De noame Spyker zou kommn van Spicris (1067) wa ofgeleyd van 't Latynsche wôord spicarium wa da groanzoldre wilt zeggn.
thumb|left|'t Staduus va Spyker
Blommebêestn
Blommebeist'n (Anthozoa) zyn e klasse van netelbeist'n die zeianemoonn en koroaln bevat'n. Hunder noame komt van 't oudgrieks άνθος (ánthos; "blomme") en ζώα (zóa; "beist'n").
't Zyn simpel gebouwde, primitieve zeibeist'n die hunder vastezet'n ip de zeibodem en eet'n vangn met hunder tentoakels. Blommebeist'n kunn growte, kleurryke kolonies vormn die doen peizn an plantoardig leevn.
In teegnstellynge toet andere netelbeist'n hèn blommebeist'n gèen medusa-stadium in hunder oentwikkelynge, lyk by kwaln. In de plekke geevn ze sperma en eiceln of in 't woater. Achter de bevruchtynge moak'n de vryzwemnde planula-larvn deil uyt van 't planktong. On ze heilegans oentwikkeld zyn, nesteln de larvn hunder ip de zeibodem en hecht'n hunder vaste an 't substroat, woarby dan ze verandern in poliep'n. Sommigte blommebeist'n kunn hunder ook oengeslachtelyk vowrtplant'n deur knopvormynge of fragmentoasje, woardeure dat e fragment ofsplitst en oentwikkelt toet e nieuw individu.
Taxonomie
De blommebeist'n word'n oenderverdeild in drie subklasn:
Larus
Larus is e grôot geslacht van mêeuwn die vôornkomt over hêel de  weireld  (alhoewel verreweg de grotste diversiteit ip 't nôordelyk halfroend leeft). De noame komt van 't Oudgrieks laros (λάῥος) of latyn Larus (mêeuwe of andere grôote zêeveugel). Toet 2005-2007 wierdn verre al de mêeuwn gegroepeerd in da geslacht.
Over 't algemêen zyn 't grôote veugels, mêestal grysde of wit, dikwyls mè zwarte vlekkn ip under kop of vlerkn. Z' èn e redelyk lange, stevign bek en zwemvliezn an under pôotn.
Retranchement
Retranchement (Zêeuws: Truzement) is e plekke in de gemêente Sluus in 't westn van Zêeuws-Vloandern tusschn Knokke-Heist (België) en Cadzand (Holland). 't Dorp telt 405 inweuners (2010).
Historie
't Omwald dorp Retranchement is en overbluufsel van e veel grodder gehêel van versterkiengn die diendn vo de koaie van 't Zwin te beschermn.
Da gehêel bestound uut Retranchement Cadsandria mè Fort Oranje in 't nôordn en Fort Nassau in 't zuudn, ip 1 km ofstand van mekoar geleegn en gebouwd round 1621. Van 1630 tout 1640 is tusschn de twi fortn d' omwallienge met drie bastiongs angeleid die 't dorp Retranchement nu nog omsluut. Vroeger woarn der an de landkant twi pôortn: de Zandpoorte en de Slykpoorte, die nu nie mè bestoan.
By de stormvloed van 1682 zakteg' e dêel van 't Fort Oranje weg in 't Zwin en z' hen ton e dam angeleid vo de verdedigiengswerkn tusschn de twi fortn teegn de zêe te beschermn.
Tout 1970 was Retranchement e zelfstandige gemêente en is ton by de gemêente Sluus gevoegd. Van 1995 tout 2003 kwam 't by Sluus-Eirdnburg en doarachter by de gemêente Sluus van nu.
Beziensweirdigheedn
thumb|left| D'ouwe schole
Reptieln
Reptieln (Reptilia) of kruypbeist'n vormn e klasse van koedbloewdige, gewervelde beist'n. Z hèn e lankwerpig lyf bedekt mè schub'n en ze loop'n met hunder powt'n uyt mekoar en hunder lyf dichte by de groend.
Traditioneel bevat de klasse reptilia d' hoagedisn, slangn, schildpad'n en de krokodieln. Moa volgns vele moderne ipvattyngn over classificoasje is de traditionele klasse van de reptieln nie mè geldig omda ze parafyletisch is. E parafyletische groep is e taxonomische groep woarby dat de latste gemeinschappelyke vowroeder van e groep organismn zelve wel deil uytmakt van de groep, moa nie al d' ofstammelyngn dervan in de groep geplatst zyn. De veugels stamn noamelyk of van e groep dinosauriërs en krokodieln zyn nauwer verwant an veugels of an andere reptieln. Binn de cladistiek is 't doarom gebruykelyk van de definiesje Sauropsida toe te pasn woardeure dat ook de veugels toet de reptieln word'n gereeknd.
Ysveugel
Ysveugels (Alcedo atthis) zyn e sôorte van veugels die surtout upvolln omdan ze zukke stravve kleurn hen, etwot die in gemoatigde streekn redelik uutzounderlik is. Z'eetn verre ollêne vis en ze zyn dus verre ossan round woater te viendn.
Noame
Ysveugel komt verzeker nie van ys, mo van 't Gemoansche Eisenvogel, die yzerveugel wult zeggn, verzeker deur zyn blauwe pluumn. Deur de noame peizn vele menschn dan ysveugels goed teegn koude kunn, mo dat en is gin woa. A't te vele vriest, kunn ze nie visschn en krygn ze rôoi voun t'overleevn. Ip vele plekk'n in West-Vloandren weird ie yspauwke genoemd, wok ol deur zin strave, felle kleur'n.
Sôortn, oundersôortn en verspreidienge
't Zyn zeevn of acht erkende oundersôortn van 'n ysveugel, 't is d'oundersôorte Alcedo atthis ispida die ol hier leevn.
Buutn de A. atthis zyn der nog 16 sôortn in 't geslacht Alcedo, de mêeste doavan leevn in de troopn.
Uutzicht
Ysveugels zyn kloeke veugels die toet 17 cantimeiters lank kommn. Z'hen e langn, scherpn bek, woamei dan ze visschn en aar woaterbêestn vangn. Van de vintjes is 'n hêlegans dounker, 'n ounderkant van 'n dienn van de wuvetjes is oranje. Van kleur zyn ze (smaragd)blauw up nundern kop, rik, steirt en nunder vlerkn. Nundern boog en nunder gat zyn oranje, juuste lik e pleksje bachtn nunder oogn. Z'hen oek nog twêe witte pleksjes, an nunder kele en nunder nekke. De pôotn zyn rôod.
Teetn
thumb|left|En ysveugel met e [[Visschn|visseltje in zyn bek.]]
Ze sloan doarachter nunder vangste teegn 'n tak woa dan ze upzittn, voun te zorgn da 't gêne dan ze wulln upeetn van zyn zelvn is. Jounge veugels doen dadde in 't begun nie ossan, ze lêern dadde mêestol mor achter dat er e môzesteker zyn stekkers rechte ezet het en in nunder kele bluuft zittn.
Poarieng en vôortplantienge
Ysveugels leevn mêestol hêlegans ollêne en z'hen à peu près 1 toet 2 kilomeiters oever nôdig voun enoeg vis te kunn vangn. 't Is mor an ze gon poarn en joungn hen, dan ze in koppel leevn. Ze groavn toune en hol in 'n oever (nie te lêge voun gin woater binn te krygn en nie te hoge voun joagers weg te houdn), die groafwerkn kunn mêer of twêe weekn deurn. Ze joagn toune oek t'hope in nunder twêe territoriums. De joungn zittn up e nest woa dan der ossan mo mêer groatn en schubbn liggn (ze zwelgn de visseltjes hêlegans in en spuugn 't gêne dan ze nie kunn verteirn were uut, juuste lik en uul). 't Zittn mêestol e stik of zes joungn in e nest (ze bluuvn doar e goein moand), doavôorn moetn d'ouders iedern dag e stik of vichtig visschn vangn.
Populoasje
In Vloandern broeddn der in 2005 tusschn de 650 en 850 koppels. In Holland woarn der in 1997 mor e goe 50 koppels nemi, teegn 2002 woarn der dadde ol were e stik of 700, surtout deur warme wienters, beter woaterkwaliteit, 't anleggn van rechte oevers en beter ounderhoud van beekn.
Ligurische Zêe
thumb|right|250px|Liggienge van den Ligurischn Zêe thumb|right|250px|'t Schee'n van den Ligurischn Zêe De Ligurische Zêe (Italioans: Mar Ligure) es 'n zêe in Zuud-Europa, geleegn o de nôordwestkantn van't Itoalisch schiereyland, die dêel uutmakt van de Middellandsche Zêe. De zêe wierd begrensd deur Itoalië in't nôordn en ôostn, deur Vrankryk en Monaco in't nôordwestn, deur de Tyrreensche Zêe in't zuud'n en deur de reste van de Middellandsche Zêe in't westn. Mêer bepoald ligt ze tusschn de regioots Ligurië, Toscoane en d'eyland'n Corsica en Elba.
't Mêest nôordelyke gedêelte van d'n Ligurischn Zêe noem'n ze de Golve van Genua, genoemd noar 't stee Genua, de grôotste oavnstad an die zêe. And're belangrykke plekken die an d'n Ligurischn Zêe liggn zyn San Remo, Imperia, Savona, La Spezia en (ofankelyk van d'interpretoasje) oltemets ôok Pisa en Livorno.
De noame dervan komt van de Liguriërs, en Indo-Europees volk uut d'oudeyd da ôok ulder noame gaf an de regio Ligurië.
De Ligurische Zêe es ip zyn diepst 2800 mèiters diepe. 't Es eigntlyk moeilyk vo te zeggn oe grôot d'ippervlakte van d'n Ligurischn Zêe es, mè datter diskuusje es oover de precizze schreevn van de zêe. Volgest d'Internationoale Hydrogroafische Organizoasje komt de Ligurische Zêe overêen mè d'n denkbêeldign drie-oek tusschn Ventimiglia, 't nôordôostelykste punt van Corsica en La Spezia (zie de rôo lynne ip de koarte reksounder). Mo volgest d'Italioansche marinne es ze vele grodder en lôopt schee'n van Nice tout an't nôordwestn van Corsica en ton ezo were van't nôordôostn van Corsica oover Elba tout de plekke Piombino (zie de blowwe lynne ip de koarte reksounder).
Nieuwe Moas
thumb|De riviere de Nieuwe Moas in de provinsje Zuud-Holland thumb|De Nieuwe Moas in Rotterdam in de provinsje Zuud-Holland met ip den achterground de woatertorre en doa vôorn de woaterbus WANTIJ
De Nieuwe Moas is een Hollandsche riviere in de provinsje Zuud-Holland die lopt van de Lek en de Nôord toet an 't Scheur by Vloardingn en de riviere d' "Oude Moas". De Nieuwe Moas is 24 kilometers lank.
Geografie
Steedn die an de Nieuwe Moas liggn zyn Rotterdam (gedêeltelyk), Schiedam en Vloardingn (gedêeltelyk). De riviere ountstoat ter hôogte van "Slikkerveer" uut de soamnvloeiienge van de riviern de Lek en de Nôord en endigt westelyker by Vloardingn, vanwoar da ze t'hope goat met d' "Oude Moas" en via 't "Scheur" en ten slotte vanof de "Maeslantkêrienge" via de "Nieuwe Woaterweg" richtienge de Nôordzêe strôomt woar da z' in uutmoundt. De voornoamste zyriviere is d' "Hollandsche Yssel" die heur 4 kilometer van 't begun, ter hôogte van 't "Kralingseveer", by de Nieuwe Moas voegt. Westelyker zyn der de Rotte en de Schie.
Dôornik en 't Dôornikse
thumb|Koarte van 1645, Dôornik en 't Dôornikse mè grenze in 't roze Dôornik en 't Dôornikse (Frans :  Tournai et le Tournaisis) vormdn in de middelêeuwn e klêen zelfstandig gebied, die bestoend uut de stad Dôornik en 't omligg'nde gebied 't Dôornikse. 't Is te vergelykn mè Brugge en 't Brugse Vrye.
Geschiedenisse
't Doornikse was in de Gallo-Romeynse periode en loater in de Frankischn tyd e gouwe, de pagus Tornacensis. 't Gebied wierd begrensd deur de riviere d' Espierre en de Schelde an de nôordkant, in 't zuudn deur de beke d' Elnon en 't gebied van Pevelen (Pévèle) en in 't ôostn deur 't Medeland (Mélantois) en 't Kortrykse (Pagus Curtracensis).
De Meroviengers vestigdn under in Dôornik vanof 431 deur e verdrag (foedus) tusschn Chlodio van de Salische Frankn en de Romeyn'n. De stad blêef den hoofdstad van 't Meroviengisch ryk toet in 486. Clovis brocht ton zyn hoofdplekke over, êest noa Soissons en loater Parys. Achter da Clovis vertrokk'n was, wierd 't Bisdom Dôornik gesticht, den êeste bisschop was Eleutherius.