cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giuliano di Piero de' Medici
Giulio de’ Medici wierd achter den dôod van zyn voader g’adopteerd deur zyn nounkel Lorenzo en wierd in 1523 paus ounder de noame paus Clemens VII.
Lutgart Simoens
thumb| Lutgart Simoens (reks) met ounder andere Ke Riema en Jos Boudewijn Lutgart Simoens (Yper, 25 meie 1928 - 15 novembre 2020) was e vroegere radiopresentatrice van de VRT. De bynoame van Lutgart Simoens is De Engel van Vlaanderen.
In 1949 wos ze ‘r deure voe ’t exoamn van de BRT en ze begoste te werkn by Radio Kortrijk. E joar loater veruusde ze na Brussel, moa ze kwaam moa goed bekend toen da ze by Omroep Antwerpen zat, van 1954 toet an neur pensioen.
Op 23 februoari 1969 begost ze mi Vragen staat vrij, e programma die nu nog ossan bestoat; iddern zundagnoavend ôor je de verzoeksjes van de luusteroars. Dikkers is ’t er doa e hêel vertellement by. Oek Platenpoets (vrydagnuchend) wos e grôot succes.
In 1984 krêeg Lutgart Simoens een exclusief interview mi keuniginne Fabiola. In 1993 gienk ze op neur 65 mi pensioen.
In 2004 is Lutgart Simoens openoomn in de Orde van ’t Manneke uut de Mane.
Z'is gestorven de 15sten novembre 2020.
Algemeen Nederlands
Neur ouders kwaamn uut de Kempn en Ôost-Vloandern. Ze moestn Algemêen Nederlands klappn mi makoar of ze verstoegen makoar nieje. Dat is de verkloarieng va Lutgart Simoens voe ’t feit da ze Nederlands ku klappn zounder ênig accent.
Proovn
Proovn is e dêelgemêente van Poperienge. 't Weun e goe 1400 menschn.
De noame
De noame komt verzeker van't Latynsche woord praebenda (d'êeste vermeldienge is Provenda in 1151), dat upbriengste va kerkelikke eigendommn wult zeggn.
Ettelgem
Ettelgem is e klêne dêelgemêente van Oudnburg. 't Et e grôte duust iweuners en 't ligt deur lintbebouwienge oendertusschn teegn d'oofdgemêente.
Beziensweirdigheedn
thumb|left|Oud Romoans kerksje van Ettelgem
Beuze
E beuze is e dêel van e klêdiengstik. 't Is e sôte zakske dat mêestal derip genoaid is of derin verwerkt is en woa daj verschillnde klêne diengn in ku steekn. Typisch zittn der in e broek azo broeksbeuzn.
Huuszwoaluwe
thumb| Twêe uuszwoaluuwn in 'n nest Den uuszwoaluwe, zwolme of zwoomtje (Delichon urbicum) es nen veugel van de familie van de zangveugels.
Uutzicht
Den uuszwoaluwe es zwart va kleur, me ne wittn buuk en kele. Zyne steirt es veel minder diepe gevorkt dan by de boerezwoaluwe. Ie komt tot 15 cm grôot. O je ze zie vliegn zyn't lik acroboatn: ze droainen en kêern da'd et nen lieve lust es. Da doen ze voo insektn te pakkn.
Verspreidienge
Den uuszwoaluwe koomt noar oes streekn in de zomer en goat noar Afrika in de winter. Ze kêern olsan were noa de plekke woar da ze geboorn en getoogn zyn. Ze moakn nestn ounder uutsteeknde diengn lik dakgootn of bruggn. Udder nest es gemakt van moze, klyte en lêem en angt lik nen omgekêerdn bol ounder de overkappienge, me boovnan een klêen gat.
Leevnswyze
Ieder joare legt et vrouwke twêe tot drie kêers eiers van oungeveer 5 eiers per kêe. De eiers zyn glanzend wit. 't Deurt 3 weekn vôor da de eiers uutgebroed zyn deur 't manneke en 't vrouwke. Doarachter bluuvn de joungn nog 3 weekn in 't nest. De twêe ouders geevn eetn, en vangn doarbie tot 9 000 insektn per dag.
In de herfst, in september koomn olle jounge veugels tôpe om noar Africa te vertrekkn. Z'ein doar 5 à 6 weekn vôorn nôdig. O de ouders nog eiers uut te broedn ein, koomn ze loater achter, in oktober. In't vôorjoar koomn ze ton were, moar in klêendere bendekes.
Buze
Buze ka willn zeggn:
Roksem
Roksem is e dêelgemêente van Oudnburg en 't weunn bikan vichtienoendert menschn.
Helloween
Helloween is e power metalgroep uut Hamburg in Duutsland, die ol bestoat van begun joarn '80. Bekende nummers zyn oendermêer Heavy Metal Is The Law en I Want Out. thumb|250px|Helloween in in 2018
Noame
De noame komt van Halloween, e dudelikke verwyzienge no Hell (d'elle). De O in 't min van nunder noame is oek e pompoene.
Geschiedenisse
Kai Hansen, Michael Weikath, Markus Grosskopf en Ingo Schwichtenberg begustn in 1983 met 'n groep Iron Fist en noame dan ze ol zêre veranderdn in Helloween. 't Wos Schwichtenberg die vôornstelde voen van de O e pompoene te moakn.
't Joar derup brochtn ze ol en EP (Helloween) en e ploate (Walls of Jericho) uut. Ze krêegn ol drekt e masse fans, binn en buutn Duutsland (oendermêer Bruce Dickinson van Iron Maiden). Kai Hansen a rôoi voen te ziengn en gitaar te speeln en ne besliste voen nem ollêne nog me zyn instrument bezig t'oun. Michael Kiske kwaam in ze plekke en me nem beguste de grôte veroverienge van Europa en de reste van de metalweireld. De twêe êeste ploatn dan ze me nem uutbrochtn (Keeper of the Seven Keys I & II) scôordn stief goed.
Deur mêniengsverschilln en deur dat 'n an 't sukkeln wos me ze gezoendeid, gienk Kai Hansen deure (loater begust 'n me Gamma Ray). Roland Grapow nam ze plekke in en me nem brochtn ze verschillnde ploatn (Pink Bubbles Go Ape en Chameleon) uut die nie ol te goeie kritiekn krêegn en 'n verkoop liep oek nie lik of dat zyn moeste. Beistn 'n dien tour (1993) danktn ze Schwichtenberg oek of omdat 'n te vele drugs gebruukte en te vele persôonlike probleem adde.
Achter die twêe ploatn kwaamn der nog 4 originele (Better Than Raw, The Dark Ride, Rabbit Don't Come Easy en Keeper Of The Seven Keys - The Legacy) en 1 cover-CD uut. Oendertusschn woarn der oek nog êentige vervangiengn in de bezettienge.
Martine Tanghe
Martine Tanghe (Bellem (Aalter), 23 november 1955 - 23 juli 2023) was een journaliste en presentatrice van het nieuws ip één (van de VRT) en is doar de leading lady.
Hattrick
Hattrick is nen online voetbolmanagerspel waarin ge jon eigen (virtuweel) tiem ebt. In het spel kunt u allerlie dingn glijk spjelers koopn, verkoopn, ze ountslaan,... Ook kunt ge trainers bienjimn, der ountslaan, jeugdploegsken maken,... vanalles en zelfs nog wa mêer! Etgeen ge zeker nie meugt vergeten is uwen westridipstellink, uw spelers in de juste formatie zetten enzo, ge kent da verzekers wel.
Nicolas Lombaerts
thumb|right|Nicolas Lombaerts Nicolas Lombaerts (Brugge, 20 moarte 1985) is e Belgischn foetbollist die voen 't moment in Rusland speelt by Zenit Sint-Petersburg. E speelt mêestol lienks vanachtern.
Martine Tanghe
In grôte verkiezingsshows doe ze dikwils de presentoatie. Ze leest 'het Grôot Dictee der Nederlandse Taal' vôorn. Ze presenteert programma's rond goe doelen, gelik 'Kom op tegen kanker' vanof 1995 en de show ten vôordêle van de Tsunamislachtoffers in 2005, Tsunami 12-12.
Hattrick
Matchen
Ge speelt 1 keerken per week nen competitiematch tegen 1 van die 7 andere kerelkes die ook nen ploeg ebbn in jon divisie. Ge kunt de match oftewel live volgen met ht-live(om de 10 min ofzow staat der dan een zinneke datter ene nen kans eeft gehad ofzow). Momenteel zyn der 9 divisies, goed voor in de 40 dusd tiems in den belgique. Ook kunt ge vryndskappelijke wedstridden spelen die ge zelf kunt regelen, dus ge kunt es tegen n team van nen maat spelen ofzow. Als ge da perse wilt kunt ge naturlijk wok tegen de een of andre arabier gan spelen ofzo :).
Nicolas Lombaerts
Jeugd
Lombaerts e hêel ze jeugd by Club Brugge espeeld, oendermêer tope me Glenn Verbauwhede en Jason Vandelannoite, die in 't zeste joar ebôorn zyn. En is oek verschillnde keirs uperoopn voen de nationoale jeugdploegn.
Hattrick
Spjilers
Als ge naar den pagina goat genaamd -spelers-(helaas ister nog gene west-vlomsn hattrick) kunt ge uw spelers zyn tegare met un statuskes enzo. Ge kunt ze sortjeren ip naam, leeftijd, scoren, verdedigen,... Uw spelers ebben voor alles nen bepaalden stat, waaraan ge oungeveer kunt zyn oe goed die zijn. Die stats gaan van -onbestoand- tot -mythis- of -goddlyk- ofzow.(dertussen zitten der nog een stuk of twintig van die dingen glijk goed, zwak, uitstekend, rampzalig,...)
Nicolas Lombaerts
Profcarrière
Omdat 'n nie zeker wos van e plekke in 'n êestn ploeg van Club, is 'n veruusd nor AA Gent. Doa rocht 'n in 'n êestn ploeg in 2005-2006 en ne krêeg mêestol goeie kritiekn. In 't begun van 't sezoen 2007-2008 (achter e sterk EK voen beloftn) is 'n no Sint-Petersburg egoan (Dick Advocaat wos doa trainer), woa dat 'n vele mêer geld kuste verdienn.
Hattrick
Dn Club
By den pagina genoamd -de club- kunt ge keepertrainers, assistent trainers, dokteurs enzo aannemen voor uw ploeg. Die verbeteren de training, of hun vorm of woordvoerders verbeteren de houding van uw sponsors en supporters en ge kunt zo nog ffe doorgaan. Ook kunt ge daar geld steken in uw jeugdploegske, als ge daar een paar seizoene veel geld in steekt kunt ge der jeugdspjilers uthalen voor in uw eige ploeg te steken of te verkopen.
Nicolas Lombaerts
Rôo Duvel
Up 'n 11ste meie van 2006 et 'n voen 'n êeste kêe meiedoan me de Rôo Duvels, teegn Saoedi-Arabië.
Hattrick
Economiek
Dr is wok nen pagina ezoa genoemd, daar ebt ge nen soort van overzicht ip uw kosten,ipbrengsten, sponsorsgeld enzo.
Nicolas Lombaerts
Rôo Duvel
Den 12stn oktober 2010 et 'n zyn êeste golle gemakt vo de nationale ploeg in e kwalificoatiematch vo 't EK 2012 teegn Ôostnryk. België kwam 4-3 vôorn, mor uutendelik speeldn ze nog 4-4 gelykig en België was uutgeschoakeld. De 6de september 2011 makte Lombaerts zyn twidde golle vo de Rôo Duvels in een oefnmatch teegn de Verênigde Stoatn.
Hattrick
Transfers
Ge kunt spelers zetten ip den transferlijst, die bluven daar drie dagen stoan en iedereen die wil kan der ip bieden(de hoogste bieder krigt em ip et loatste). Zo kunt ge uw ploeg verbetren door beter spjilers te koopn of als ge bv 15 verdedigers ebt dedie die ge nie nodig ebt te verkopen.
1805
1802 - 1803 - 1804 - 1805 - 1806 - 1807 - 1808 't Joar 1805 is 't 5e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Catalonië
Catalonië (Cataloans: Catalunya, Spoans: Cataluña, Aranees: Catalonha) is één van de 17 zelfstandige Spoansche regio's met oungeveer 7 miljoen inweuners in 't noordoostn van Spanje. 't Is t'ope met 't Basknland de moteur van de Spoansche economie en 't rykste stik van 't land. Den oofdstad is Barcelona.
Catalonië eet e sterk identiteitsgevoel met een eign toale en een eign parlement. Sins kort een z'ook weer een eign statuut (in 't Cataloans wilt dadde eigenltik 't zelfste zeggn lik e groundwet woarin dat er gesteld wordt da Catalonië een noatie is binn Spanje). De Cataloansche bevolkienge is in 't algemeen vree jovioal en stoat oopn voe nieuw bloed. In Spanje zelve zyn de Cataloann wel gekend voe nogol up under geld te zittn.
Geschiedenisse
Catalonië was een ounafhankelik land van in de vroege middeleeuwn. 't Eeste Cataloanse parlement dateert uut 'n elfde eeuwe. De goudn tyd van de Cataloanse geschiedenisse is round de dertienste en veertienste eeuwe. In de vichtienste eeuwe aan ze zyder zelfs een consuloat in Brugge. In 1714 verliest Catalonië 't geen dat er nog overgebleevn was van z'n eigen instelliengn o de keunienk Filip de vuufdn heel 't Iberisch schiereiland wil centraliseern no z'n eigen gedacht. De Cataloansche toale en cultuur werdn me geweld verbann deur de Spoansche bezetters. De Cataloann kreegn were e vorm va zefbesteur binst de Twidde Spoansche Republiek in de joarn 1930.
Ten tyde van generoal Franco wierd de zelfstandigheid van 't gebied en zelfs de toale styf ounderdrukt. 't Is moa achter de dôod va Franco dan ze were autonomie winn, met een eign parlement (De Generalitat).
Geografie
Catalonië is een styf ofwisselnde regio. Der zyn bergn voe te skiën in 't noordn en meer of 350 kilometers kust, woavan dat 't eeste stik, dichtste tegen de Fransche grenze de Costa Brava genoemd wordt.
Willem Denys
Zyn voadre Achiel en zyn moedre Margriet Schelpe woarn welgestelde minsen die commerce dêen in boent en chic textiel. Willem wos ’t zesde kiend in e menage van tien joenges. Je dei Latyn-Grieks in ’t Klein Seminarie in Roeseloare, en loatre paktne de wienkel van zyn voadre over.
Catalonië
Geografie
Catalonië bestoat uut vier provinsjes (de noame van d'oofdplatse is gelyk an de noame van de provinsje):
Willem Denys
Willem Denys schrêef geirne, ol van kiends of. Je koste wok goed vertelliengskes en kluchten vertelln. Je begoste in 1964 were me nen olmenak van ’t Manneke uut de Mane, en je stichtte toen wok de Ridderorde.
"Peegie"
Willem Denys es nog ’t bekendst van zyn veroal over Peegie, ne Nieuwmarkter uut Roeseloare. Êest wos ’t 'n vervolgveroal in Het Wekelijks Nieuws. Zyne moat F.R. Boschvogel zei dat ie d’r wok nen boek moeste van moakn. Loatre es ’t wok bewerkt gewist vo tonêel, da wos e stik da vele succes a.
Krombeke
Krombeke is e parochie en dêelgemêente va Poperienge. 't Weunn mor e grôte 700 menschn.
In 875 stoat er voe 'n êeste kei etwot over Krombeke in de boekn en wel ounder de noame Crumbeke, wuk da beke me vele droais wil zeggn. Krombeke noemn ze oek Witsoonedorp, no de legende van Ridder Witsoone. De lapnoame van de Krombekenoars is d' êkekappers.
Attraksjes
In Krombeke is 't er lange e stroatekoers voe peirdn ewist. Krombeke Koerse wos vo 'n êeste keir in 1912 organiseerd. Achter protest van Gaia, e organisoasje die opkomt vo de rechtn van de bêestn, zyn ze d'rmei estopt: de koerse gebeurt nu op e wêe. Oundertusschn zyn d'r ouk anger koersen by ekommn, lik steeple.
Bikschôte
Etymologie
't Woapenschild van Bikschôte (of Bixschoote gelyk dat et vroeger werd geschreevn) tôogt een omeininge of een beschuttinge (vroeger: scho(o)te) nevenst e beke (bik). 't Suffix -scho(o)te vindn we were in Zuudschôte, Nôordschôte en Oundschôte en is e verwyzinge noar d'outn beschuttingn da je tussn de verschillige landeryen kost werevindn.
Beist 'n Êeste Weireldoorloge
Bikschôte wos êen van de mêest bevochtn dorptjes beist den Eestn slag vo Yper (Êeste Weireldoorloge). De grotstn slag was ip 21 oktober 1914 toen dat de Duutsche ('t 26ste en 27ste Duutsche Reservekorps) te zessen 's nuchtens noa Langemark trokkn vo were e stik van 't Ieperleekanoal te bezettn. Zudder bestoundn voornamelik uut oungetrainde studentn en ander jounge gasten en zyn en masse afgeslacht gewist deur de Brittn. Op 't Duuts militair kerkhof in Langemark liggen der 3000 Duutsche slachtoffers.
Op de grenze by Zuudschôte ligt 't gehucht Stêenstroate woadat de Duutsche op 22 april 1915 vo den êeste ki gifgoaze ein gebezigd.
Bezienswoardigeedn
In Bikschôte is 't er e wandelroute Het Vredespad (6 of 10,5 km) die in 't têekn van den Êeste Weireldoorloge stoat.
Sent-Andreaskerke
Beist 'n Êeste Weireldoorloge es d'ôorsprounkelikke kerke hêel vermassakreerd gewist. In de joaren achter den oorloge en ze z'erbouwd: de Sient-Andreaskerke is gebouwd in de joarn 1922-1924 naar een ountwerp van architect Marcel Hocepied. In 't brandglasroam an de rechterkant kun je 't woapenschild van Bikschôte werevindn. De neogotische kerke is e driebeukige allnkerke en is gebouwd in gelige briekn. Rond de kerk ligt een typisch kerkof met de Kapel Onze Lieve Vrouw van Rust en Vrede.
Beeuwsaertmeuln
De Beeuwsaertmeuln is een outn windmeuln in de Meulnstroate. De meuln is gebombardeerd in 'n Êeste Weireldoorloge en is sedert ton nie mi gebruukt. Nu zyn z'em an 't restaureern: achter d'ontmantelienge goan z'em hêel erbouwn.
Europees Kampioenschap Pompoenslingern
Sinds 2004 organiseert de Landelyke Gilde van Bikschôte alle joare in september 't Europees Kampioenschap Pompoenslingern. By dien sport (populair in 't zuuden van deVS, woadat ze 't pumpkin chunkin noemn) is 't de bedoeling van n pompoen zo verre meuglik weg te smytn met e katapult of e trebuchet. De ervoaring lêert dat diepgevrozen pompoenn 't verst weg te slingern zyn omda ze nie direk hêel in frut volln.
Rouen
Rouen (in ouder Vlams oltemets Rouaan of Rowaan enoemd) es 'n stee in 't nôordwestn van Vrankryk, 't es d'n ôofdstad van't departement Seine-Maritime en ôok van de regio Normandië. D'r weun'n apeupri 110.000 mienschn. thumb|left|En [[schoap me en kruus: 't blazoen van de stad ip de "Gros-Horloge", 't astronomisch orloge van Rouen]] Rouen ligd an de Seine en wierd "'t stee van d'ounderd klokketorr'n" genoemd. In 1431 wierd Jeanne d'Arc ier ip de Place du Vieux Marché ip de brandstoapel gezet achter da ze vo ketterye verôordêeld wos.
Hommel (plante)
thumb|Hommelplante mè knops thumb|Hommelknop
Hommel (Nederlands: hop(pe)) is e twèslachtige plante va de Cannabaceae-familie.
De plante wos tot voe kort vôornoamelyk ekwikt vour in bier te doen. In de knops zit er e stoffe (lupuline, e geelachtige poere) die e zeure smoake gift an 't bier. 'n Dag va vandoage gebruukn ze hommel ouk mêer e mêer vour in medicamentn te doen. 't Bestoan oek zaksjes en hoofdkussens, evuld mi hommel. Dat zoudt e nateurlik slapmiddel zyn.
In Belgie zyn de streekn van Oalst (Ôost-Vloandern), Asse (Vlams-Brabant) e surtout dedie va Poperienge styf ekend voe nundern hommel. In 't buutnland zyn Duutsland en Tsjechië ekend.
Va gruut noar hommel
Vôorn da ze hommel in bier dein om e smaksje an 't bier te geevn, dein ze d'r gruut in. Gruut is e miengelienge va kruudn. Round de joarn 800 kwaamn ze in Duutsland op 't gedacht om e bitje hommel in bier te doen om 't langer te kunn bewoarn.
E nieuw industrie voe Poperienge
In de streke va Poperienge leevnde z'in de Middelêeuwn va de loakenhandel. Moa deur de polletiek van Iengeland moestn ze achter een andere maniere zoekn voe commerce te doe. Hommel wos d'oplossienge. Sedert de 15st'n êeuw wos hommel hier intensif verbouwd. 't Uutzicht va Poperienge gienk nôoit nog 't zefste zyn...
Telôorgang... e reddieng?
In 'n 20stn êeuw goenk het van kwoad noar erger mi de hommelproduucsje in Poperienge. In 2006 woarn d'r in Poperienge nog moar e goe 30 boern voer een areoal va 176 hectoarn. De reddieng zou nu Menohop kunn zyn. Want an 'n unief va Gent en z'ontdekt dat er in hommel 'fenooln' zittn die styf trekkn op 't vrouwelik hormoon oestrogeen. Menohop is e medicament da de oengemakkn va vrouwn in de menopauze zou kunn verhelpn.
De groei
In 'n wienter goan de bovenste dêeln va de plante dôod, moa de wortels overleevn. Mi 'n uutkom groein der scheutn an de wortels: die scheutn zyn e delicatesse. De scheutn zyn eleid roend droadn en klemmn omhoge. Tusschn april en juli groeit de plante 't mêest: de rankn kunn toen otmets 30 santemeter groein op êen dag. Begun juli stopt de plante mi groein e begunt ze te bloein. De vrouwelike bloemn groein uut tout 'knops'.
'n Plok
Te laste begun september begunt 'n hommelpluk. Vroeger dein ze da met 'n hand. In 'n oudn tyd dei olleman mei an 'n hommelpluk. Da wos zwoar werk - surtout a 't rinde, want toe lein je n'hann oopn va de rankn. Om d'ambiance d'r in 't houn, zoengn de plokkers liedjes. Dit is 't êeste refring van e bekend liedje: thumb| Hommelplok in [[Poperienge]] Toen da de pluk ouk mi machienn koste gebeurn, in de plekke va manueel, wos 't er in Poperienge e firma die e masse machienn efabriceerd het: Allaeys. In de joarn '60 exporteernde ze ouk na Duutsland, en dat is toch opmerkelik omda Duutsland vele keirs grodder is. Ze produceernde ounder anger de Allaeys Junior, Allaeys Senior, Allaeys Europa Super (koste 240 à 270 rankn ter eure plokkn), Allaeys Compact en Saxo. De firma Allaeys is oendertusschen wel failliet egoan.
Hoppestoet
Om de drie joar (2005, 2008, 2011,...) goat er in Poperienge in september e stoet uut die e masse vook trekt. Olles stoat toen nateurlik in 't têekn va 'n hommel. D'r zyn ouk fêesten, en ze verkiezen e Hoppekeuneginne.
Johan Bruyneel
Johan Bruyneel (Yzegem, 23 ogustus 1964) is e sportdirecteur en ex-coureur. Bruyneel wos prof van 1987 toet 1998. J'ad de typische styl van e tydryder, dus ni van een ofwerker an de mete.
Concertgebouw (Brugge)
Et concèrtgebouw is et gebouw in Brugge geleg’n an 't Zand, et grotste pling van de stad. Der is een concèrtzoale in vo 1300 man en een kamermuziekzoale. ’t Gebouw is oungeveer 120 m lank, 50 m brèèd en 35 m ooge.
Oentstoan
Et concèrtgebouw is gebouwd nor anleidinge van Brugge 2002, os Brugge culturèèln oofdstad was van Europa (t’ope me Salamanca in Spanje). Der wier een internationoale wedstryd uutgeschreevn die gewounn wier deur de Gensche architecten Paul Robbrecht en Hilde Daem. thumb|left| Den oek van 't Concertgebouw
Zoo van Antwerpn
thumb|<Center>E groep flamingo's temiddn van 't groen in de Zoo thumb|<Center>Klêen of grôot (lik deze kameels): je vieng et ollemoale in de Zoo
Concertgebouw (Brugge)
’t Gebouw
’t Gebouw vol nie allène ip deur z’n grotte, moar ook deur z’n speciefieke warme ro kleur die gevormd wor deur 68.000 terracottapannetjes die an de butekant van ’t gebouw angn. Der zyn 7 verdiepingn en vanip ’t oogste e je een oungelooflik schoan zicht ip de stad. Der is een concèrtzoale in vo 1300 man en een kamermuziekzoale me 320 platsn. Olles is in een sobere vormgevienge en der is een perfecte akoestiek. Ip d'oogste verdiepingn is ter een tentoanstellinge van edendaagse kunst. ’t Gebouw wordt ook gebruukt vo seminoaries en evenementen.
Zoo van Antwerpn
De Zoo van Antwerpn (kortweg: de Zoo) is êen van d'oudste dierntuunn va hêel Europa. 't Is, in bezoekers ereeknd, de topattraksje van Antwerpn en zelfs van hêel België. De Zoo legt lasen de belangrykste stoasje van 't stad (Antwerpn-Centroal).
Concertgebouw (Brugge)
Nie olleman was content
Vele Bruggeliengn viendn dat et gebouw nie past in een istorische stad lik Brugge. Et oungenoegen wer nog versterkt on z’oorden da den oorsprounkelikke prys van ’t gebouw zo goed of verdubbeld is. En da wer ton nog een kèè versterkt deur de pannetjes die èèst nie bleevn angn en kapot ip de ground vieln, wodeure dan ter ton een nieuwe soarte pannetjes moesten kommn, enz. De voarstanders wyzn der ip da de kleur verwyst no de kleur van de dakpann van de Brugs’ uuzn, die zekers ipvolt o je kykt vanip ’t boveste verdiep van ’t concèrtgebouw. Ze zeggn ook dan de menschn ôorsprounkelik ook teegn et theatergebouw woorn in Brugge omdat 't zo ‘modern’ was, en dat er do nu niemand mer een probleem mee et.
Kill 'Em All
Kill 'Em All is d'êeste studioploate van Metallica, in 1983 uutebrocht. 't Is anzien lyk nunder mêest primitive ploate, me teksn die setoe goan over satanistische zoakens en over metal (en zyder die uutverkôorn zyn voe dervôorn te vichn). Dave Mustaine (Megadeth) zat toene nie mi bien groep, mo 't i wel nog vele deur nem eschreevn.
Huib Hoste
Huib Hoste (Brugge, 6 februoari 1881 – Hove, 18 ogustus 1957) wos e West-Vlamschen architect, urbanist en kunstnoare.
823
820 - 821 - 822 - 823 - 824 - 825 - 826 't Joar 823 is 't 23e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelyke joartellienge. thumb|350px|D' overgoave en vernederienge van Thomas de Sloaviër
Leke
Leke is e dêelgemêente van Diksmude en 't weunn oengeveer 1100 menschn. De noame komt van *Lecca, wuk da plekke byn pittn of dykn wult zeggn.
Şalom
thumb|300px|Şalom logo Şalom (Hebreeuws: שָׁלוֹם, "vrede") is e Joods-Turksche gazette die in Turkeye verschynt in 't Turks en ip één blad in 't Ladino, e Joods-Spoansche toale. De gazette wordt uutgegeevn in Istanbul en het een iploage van 5.000 exemploarn per weke (2005).
De gazette is in 1947 ipgericht deur de Joods-Turksche journalist Avram Leyon. D' êeste editie is de 29stn oktober 1947 verscheenn.
1828
1825 - 1826 - 1827 - 1828 - 1829 - 1830 - 1831 't Joar 1828 is 't 28e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Ride The Lightning
Ride The Lightning is de twidde studioploate van Metallica. Wuk dat er upvoalt, is dan ze e masse vooruutegoan zyn byn Kill 'Em All (pertang mo e joar idder uutebrocht, in 1983), sirtout at over de tekstn goat.
Brune puut
Nen brune puut (Rana temporaria) es 'n sorte puut en es tôpe met den groene puut êen van de mêest voorkomende sortn puutn in de Vloanders. Gelyk da zinne noame zegt, es den brune puut redelyk bruun van kleur, me zworte striep'n ip zyn achterpôotn. Ie eit ôok nen dounkerbrunen dessing ip zyn rugge en e zworte plekke bachtn zyn ôgen.
Zin teetn bestoa voornamelyk uut tettingn, vliegn en andre klêne bêesterie.
Juuste gelyk d'ander puutn es 't ie an woater geboundn vo de voortplantinge en doet ie ne wintersloap.
1881
1878 - 1879 - 1880 - 1881 - 1882 - 1883 - 1884 't Joar 1881 is 't 81e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Oarsele
Oarsele (Nederlands: Aarsele; Aarseels Oasle) es e klêen dorp tussn Tielt en Deinze mee 3000 inweuners. De noame komt van 't Germoansche *arda (wêe) en *sala (uus met êen koamer).
Der zyn een oantal cafés en verênigingn gelik 't twêe tonêelverenigiengn en 't muziek.
Typisch vo 't Oasels es de ou-klank in bouk, brouk, genouf, prouvn, ... ('boek, broek, genoeg, proeven').
Pense
De pense is een voormage by de erkauwers lik koeien, schapen en buffels.
Poten kappen
Poten kappen (Nederlands: klauwverzorging, Iengels: hoof trimming) is 't doen van ounderoed an de poten van surtoe melkkoein. Ook vette beestn, schoapn en gêetn worn under poten gekapt. Ook voe pern wordt da gedaan, mo ze spreken tonne van hoefverzorgienge.
Oogproductieve koeien
't Zyn surtoe d'oogproductieve melkkoein die regelmoatig moeten gekapt worn. De Vlamse koeiboeren die e bitje voe de voruut zyn doen 't ene keer per joar voor al under koeien, mo lik d'Amerikaanders doen 't zelfs twee keers per joar voor al under koein. In Amerika doen ze 't meer omdat under voeiers meer eiwit bevatten. Da's surtoe deur da ze adaar meer luzerne geven. Meer eiwit in de voedinge resulteert in e rappere oorngroei, wodeure da ze zoen begun manken a je die klauwen nie ounderoedt. In praktyk worn mo zuste d'achterpoten gekapt. An de voorpoten zyn der in Vloandern nie veel gin problemen. Da komt omdat 't meeste gewicht van een melkkoe ip eur achterste poten komt, en oe oger de druk ip e klauwe, oe rapper dat em groeit, en dus in vele gevallen begunt scheef te groein.
Langleefbaarheid en koeiewelzyn
Met andere woorn, poten kappen is een werksje die de langleefbaarheid en 't dierewelzyn van je koein in oge moate verbetert.
Infecties van de klauwe
Met poten kappn kun der infecties van de hoorn genezen worn. De voornaamste bacteriële infecties zyn stinkpoot en mortellaro. Die bacteriële infecties gaan de boern meestal ook proberen kwyt te geraken deur de koein regelmoatig een voetbad te geven. De koein kun a ze uut de melkstand der deure lopen. In da voetbad stoat er oungeveer 15 cm woater met daarin een aantal ountsmettende productn.
Bevangeneid
Nog een ander affairen da ze met poten kappn kun iplossen is de zogenaamde "zokke", bevangeneid, een klauwe die ountwikkelt lik een slobberende zokke in te plekke van een schone normoale koeieklauwe. Da's een probleem da koein soms ne keer en achter 't kalvn.
Kriekn
Een krieke kun je vergelikkn met een blare ip je voetn. A je nieuwe schoen et kun je da wel ne keer en. Koeien kun bevoorbeeld een blare krygn deur ip een keitje te loopn.
Oe wordt da gedoan?
De koein gaan in e travallie. Ze doen dadde e bitje lik da'm wyder no den tantist gaan, met tegengoeste, mo ze zyn wel content a ze 't get en. In de travallie zet je ze vaste da ze nie kun weg loopn of stampn no de potekapper, en ook da ze zelve nie zoen kun omme vallen. A da gebeurd is, trek je met een katrolle enen achterpoot omoge toe ter ogte van je knien. In een eerste stap kuus je de te ounderoen poot af. Da wordt meestal gedaan met schavelingn. Ton wordt de poot vlak gezet. Da wil zeggen da je zorgt lik voor e schoe da de klauwe an eurnen ounderkant helegans vlak is, dat de koe eurne poot nie meer scheef zoe staan. Ton wordt 't model gekapt. Da wil zeggen dat tussen de twee klauwn van de poot een model wordt gesneen zuste lik de binnekant van je schoe. In een latste fase worn de foutjes weggewerkt. Met foutjes bedoeln we ounder meer littekens van kriekn en pleksjes van stinkvoet en andere concrete probleemtjes.
Pense
In de pense kunn die beesten gas (graminea) vertêern en alle meugelik plantaardig materiaal die ruwe celstoffe bevat deur de vele soorten bacteriën, protozoa en schimmels die doa leven. Bevoorbeeld de melkzeurbacteriën breken ruwe celstoffe of toet melkzeur. Da melkzeur kan den herkauwer resorberen, en gebruken voe te groeien of voe melk te maken.
Poten kappen
Wo kun je da leren?
Vele boern leren dadde in de landbouwschole. Ook de boereverenigiengn geven daar cursussen van.
Schilder
E schilder is etwien die verve ip etwa anbriengt. Da kan zien:
Michiel Devlieger
miniatuur|Michiel Devlieger in 2013 Michiel Devlieger (Moen, 12 april 1964) es nen West-Vlamsche tv-programmamoaker en presentoater.
Pense
Deurdat vele van die microbiële afbraakprocessen in de pens exotherm zyn, dat er dus warmte vrykomt, en koeien gelik van binn in under lyf een eigen chauffage-systêem. Ze moeten continu warmte ofvoeren van diene pens. Da makt da erkauwers in 't algemeen een heel ander koudegevoel en dan mensen. Deur die warmte, geproduceerd in de pense, voelen koeien under ip under best by temperateuren tusschen de -5 °C en +23 °C.
Die andere temperateurscomfortzones da runders en deur under pense jaagt dikkers dierenbeschermers ounterecht ip tegen koeiboeren. Der zyn dikkers dierenbeschermers lik van bevoorbeeld Veeweide die proberen ip de tillevisie te geraken met filmptjes over koeien die nog buten lopen by 't vriespunt. Ze spelen do by in ip de emoties van de mensen die van koeien in 't bezounder en van herkauwers in 't algemeen niet kenn.
Met probiotica is 't meugelik om herkauwers te laten leven ip minderwêerdige producten. In extensieve landbouwstreken lik in Australië krygen de runders vele probiotica wo mee da ze oud gas en van alle soorten ounkruud en struken kunn vertêeren. Met probiotica worn surtout melkzeurbacteriën lik Lactobacillus farciminis en gisten angeduud. 't Principe achter probiotica is da je in de pense extra vele goeie bacteriën en gisten binn bringt wodeure dat er ip de wanden van de pense minder anhechtingspleksjes zyn voe ziekteverwekkende bacteriën enerzyds en anderzyds dat die toegediende micro-organismen al die taaie stengels vul me ruwe celstoffe ommezetten voe 't rund naar melkzeur en microbiële eiwitten.
Varia
En pense wordt ôok in het West-Vlamsch gebruukt om ne bolg, biertunne of simpelweg nen dikkn buuk an te duden.
Pensejoagers zyn gasten die in den duuk wild vangn, stropers dus. Ze jagen meestal ip klêen wild, eigenlik stelt 't financieel niet voorn. Pensejagen is surtout een spelletje da ze spelen met de lokale autoriteiten: 't is geêstig voun etwuk te doen die nie mag.
Mannekensvere
Mannekensvere is e Belgisch dorpsje in de Polders. 't Is e deelgemeente van de kustgemeente Middelkerke. Vôo 1971 was de gemeente oenafhankelijk, moa werd tonne e deel van de nieuwe gemêente Spermalie. Spermalie werd were ipgeheev'n in 1977 en Mannekensvere werd by Middelkerke gevoegd. 't Dorp ligt langst den Yzer
Velokoerse
thumb|Bels kampioenschap op de weg 2006 Velokoerse of kortweg koerse es een sport. De bedoelinge es om met ne koersvelo zo zêre meuglik van start tot finish te geroakn. 't Es nen echtn ploegsport. Nen ploeg bestoat typisch uut êen of eventueel twêe kopmann, en mêerdere elpers, en weirdt geleid deur nen sportdirecteur. Oloewel professioneel wielerploegen uut soms 30 coureurs bestoan, mag 't er an iedere koerse toch moar nen ploeg van 8 tot 10 coureurs startn.
Sôortn wielrenn
Oloewel de velokoerse ip de weg, die ier beschreevn weirdt, et mêest gekend es, zyn der ôok nog andere disciplines: Olle disciplines zyn Olympisch, uutgenoomn cyclocross.
Koerse ip de boane
De discipline met de mêeste internationoale uutstroalienge es de koerse ip de weg. Et wielerseizoen start in januoari en endigt in november. D'r zyn twêe sôortn koersen:
Êendagswedstrydn
Êendagswedstrydn zyn, lik of da de noame ol verklapt, wedstrydn die over êne dag gereedn wordn. Der zyn veel êendagswedstrydn, ingedêeld in categorieën volgens under belang. De belangrykste wedstrydn zyn sinsn 2005 gegroepeerd in de UCI Pro Tour. De belangrykste periode vo de êendagswedstrydn is moart-april, met een ipêenvolginge van Pro Tour-wedstrydn. Een ander belangryke periode es et nojoar, met een twêede reeks wedstrydn eindigend in 't Weireldkampioenschap.
Een aantal van de belangrykste wedstryden zyn:
West-Vloandern eit een ryke tradisie in de koerse, en vele gemêentn ein ôok under eigen koerse. Een aantal vôorbeeldn: E3 Prys Vloandern, Kuurne-Brussel-Kuurne en Twis deur Vloandern.
thumb|Het peleton in de [[Rounde van Vrankryk]]
Wielerroundes
Verspreid over et hêle joar zyn der veel kortere rittnwedstrydn, moar de belangrykste ein platse van mei tot september: Rounde van Itoalië, Rounde van Vrankryk, Rounde van Spanje. De mêeste roundes ein een ofwisselend palet an rittn: vlakke rittn, bergrittn, tydrittn, ploegentydrit ... In de wielerroundes ei je verschillende klassementn.
West-Vloandern eit êen wielerrounde: de Driedoagse van De Panne.
Subdisciplines en specialisoatie
Der bestoan verschillende types van renners, noargelang under kwaliteitn, lik de sôorte spiern da z'ein:
Verder weirdn coureurs nog in twêe categorieën ounderverdêeld:
Strategieën
Der zyn verschillende strategieën:
Dopienge
De koerse es een sport die nogal geploagd es van dopienge, wa nen smet legt ip hêel de sport.
Handzoame
Handzoame (uutsproake: Ansoame, officieel: Handzame) is in uppervlakte en iweunersoantal de twidde dêelgemêente van Kortemark. Ounder Ansoame volt oek nog 't gehucht en parochje Edewalle.
Cyriel Moeyaert
Cyriel Moeyaert (Sint-Andries, 23 meie 1920 - Poperinge, 25 september 2020) wos e West-Vlamsche schryver, oud-voorzitter van et Komitee voor Frans-Vlaanderen en Frans-Vloandern-kenner. Je weunde in Sient-Jan-ter-Biezn by Woatou.
Leevn
Cyriel Moeyaert wos priester-leroare in Yzegem. Loater wos y angesteld tot diocesoan inspecteur Nederlands.
J'eit em osan ingezet vo de verspreidienge van et Nederlands in Vrankryk en Wallonië. Zo eit Moeyaert nog voorzitter gewist van et KFV, et Komitee voor Frans-Vlaanderen. De bedoelienge van et KFV es het promootn van de Nederlandsche toal- en cultuurountwikkelienge in Frans-Vloandern. Z'organiseern doa leziengn en groatis cursussen Nederlands.
Woordnboekn Frans-Vlams
Moeyaert eit vichtig joar lank et Vlaamsch van 250 Frans-Vlams-sprekenden beluusterd en up papier gezet. In 2005 eit 'n zynen Frans-Vlamschn woordnboek uutgebrocht (zie Publicoasjn).
12 april
12 april is den 102dn dag van 't joar (103dn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 263 doagn toet 't ende van 't joar.
Wilskerke
Wilskerke is e Belgisch dorptje in De Polders, ip oungeveer ne kilometer 'n olf van de Vlamsche Kust. Sichtent 1977 is 't e dêelgemêente va Middelkerke.
Beziensweirdigheedn
thumb|left|Sint-Guilielmuskerke van Wilskerke
Beeldouwer
Ne beeldouwer is etwien die de beeldouwkunste uutoefent. Etymologisch gezien gieng 't over stêenkappers, die met nen oamer en e bêtel e groundstoffe (meestol stêen) bewerktn voe der e beeld uut te moakn. Loater is 't woord ook gon gebruukt wordn voe menschn die ip andre maniern beeldn maktn uut ploaster, brons, terracotta of zelfs ofvol. In teegnstellienge toe vele andre beeldende kunstn werkt ne beeldouwer in drie dimensies.
Lucien Van Kersschaever
Lucien Van Kersschaever, (Blanknberge, 15 januoari 1939), mêestal kort "Van Kers" genoemd, is êen van de belangrykste figeurn vo den Belgischn basket. Van Kers is altyd bezeetn gewist van basket, êest als speler, loater als coach en by de jeugdipleidienge.
Prestoasjes
Van Kers is als speler ook 109 kêers geselecteerd gewist by de nationale ploeg
Afrika
thumb|Afrika gezien vanuut de ruumte Afrika is, qua oppervlakte en inweuners, 't twidde grotste weirelddêel. 't Besloat à peu près 30,221,532 km² en dat is 20,4% van de landoppervlakte van de weireld. D'r weunn mêer of 900 miljoen menschen (in 2005), verdêeld over 46 landn (53 a je ol d'eilandjes meitelt). In 't Nôordn grenst Afrika an de Middellandsche Zêe, in 't Nôordôostn an 't Suez kanaal en de Rôo Zêe, in 't Zuudôostn an d'Indische Oceoan, en in 't Westn an 'n Atlantischen Oceoan.
In Afrika stoat de wiege van de mens en de mensoapn.
Oudejoar
thumb| Vierwerk Oudejoar is de latstn dag van 't joar. By ons is da den êenendertigstn december, lik in hêel de Westersche weireld, mor in andre cultuurn, lik de Azioatische, den orthodoxn en de islamitische, volt oudejoar ip andre daagn omda under Nieuwjoar ip een andren dag volt of by ons.
Oudejoar wor serieus gevierd mè vele eetn, champagne drienkn en dansn toet da 't were kloar is. Woa da Kestdag mêer een familiefêeste is, wordt oudejoar mêer buutn uus gevierd. Os 't byna middernacht is begint iederêen ton af te telln en ten twoalven 's nachts wenst iedrêen ton mekoar een gelukkig nieuwjoar en geevn ze tottn an mekoar. Vanuut Olland komt mêer en mêer de traditie overgewoaid vo ton ook vierwerk af te steekn.
In Olland is 't de traditie vor met oudejoar oliebolln t'eetn.
Ip oudejoarsdag wordt in Sao Paulo in Brazilië de San Silvestermarathon geloopn, den oudste marathon van da kaliber. Ze noemt azo omda 31 december de fêestdag is van Sint Silvester, de paus die volgenst de legende in 317 een drake vangdige.
Paschendale (Iron Maiden)
Paschendale is e numer van Iengelschn Heavy Metalgroep Iron Maiden. 't Is 't achste numer van nundern CD Dance of Death va 2003. 't Goat over 'n veldslag by Passchendoale, woa dander kweet nie oevele soldoatn esneuveld zyn. 't Numer goa setoe over toekomn in de loopgroavn en ol jen hope verliezn en uutendelik weetn daj zo goed of zeker go dôodgoan.
Uptreens
Up uptreens stoa hêel 't podium vul me bucht die doe peizn an Ôorloge (stekkerdroad oundermêer). Dickinson et toene oek soldoateklêers an.
Schryver
Ne schryver of nen auteur (Latyn: auctor) is den ôorsprounkelikke eigenoare en moaker van e creatief stik. Mêestoal goat et over de schryver van e boek, artikel in de letterkunde, kunste, weetnschap of andre non-fictie. De term kan ôok gebruukt wordn in bevôorbeeld de muziek, 't goat dan over ne componist of arrangeur; en in de film kan 't goan over den filmschryver.
Johan Hendrik van Dale
thumb| Buste van Johan Hendrik van Dale in Sluus Johan Hendrik van Dale (Sluus, 15 februoari 1828 – Sluus, 18 of 19 meie 1872) was hoofdounderwyzer, archivoaris in Sluus en moaker van woordeboekn.
Leven en werk
Van Dale hoalde zyn êeste ounderwyzersdiplom an z'n zestiene. Ip 23 meie 1854 wast 'n angesteld als hoofdounderwyzer an d' openboare schole in ze geboorteplekke. Vanof 1855 wast 'n doar ook stadsarchivoaris. Tusschenin schrêeft 'n lêerboekn over toalzuverheid, sproakkunste en zinsontledienge, geschiedkundige artikels en brocheures over Sluus en je richtte d' oude rederykerskoamer 'De Oranjebloem' were ip. In 1867 vroegen z'hem van den êestn druk van 't Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal uut 1864 t' herzien. Je dêed der vier joar over. Je was nôois styf content gewist over de voage, ondudelikke informoatie in de bestoande woordeboekn. Je stelde hoge eisn an d' exacte omschryvienge van de begrippn. In 't vôorbericht by den druk van 1871 schrêeft 'n zelve: "Het schrijven van een Woordenboek is een ondankbaar en verdrietig werk. Is er veel dat men heeft opgenomen of verbeterd, er is nog veel meer dat men is vergeten."
Je was nog bezig an de latste fase van zyn werk, ost 'n in 1872 dôodgienk an de pokkn. D' êeste ofleveriengn woarn al uutgegeevn. Z'n lêerlienk Jan Manhave hè zyn werk ofgemakt.
Abêle
Abêle is e parochie binn Poperienge, mo 't is gin dêelgemêente omda 't ol styf lange e stik van Woatou wos. 't Weunn e klêne 800 menschn.
Abêle stoat op en oude koarte van 1570, mo wel ounder de noame Abeele Capelle. En abêle is e sôorte van poppeliere en de noame komt verzeker doavan.
De kerke stoat eigentlik up 't groundgebied van Boeschepe, in Vrankryk, mo volt wel ounder 't bisdom Brugge. 't Ounderoud gebeurt deur de kerkfabrieke van Woatou en 't gemêentebestier van Boeschepe. Hêel de lienksche kant van de parochie, van Poperienge komnde te begunn van 't kruuspunt met de boane van Abêle-Stoasche no Woatou, ligt in 't Fransche.
Uutdrukkieng
Abêle is verêeuwigd in een uutdrukkieng: En et e mound lik Abêle Kerremesse, ier en doar e kroam Wuk da wilt zeggn: en et ni vele gin tangs. thumb|left| Abeele Aerodrome Military Cemetery, Brits militair kerkhof in Abêle
Patrick Moenaert
Patrick Moenaert (27 moarte 1949, Oednburg) is e West-Vlamsche polletieker vo de CD&V. Toet and de verkiêziengen van 2012 was 'tje burgemêester van Brugge.
Biografie
Begun 2011 wierd bekendgemakt da Moenaert de CD&V-lyste nie mê zou trekken en gin nieven ambt ols burgemêester ambieerde. By de gemêenteroadsverkieziengen van 2012 duwde 't jie de lyste. Dirk De fauw wierd de kopman. In 2013 wier Moenaert ols burgemêester ipgevolgd deur sp.a'er Renaat Landuyt.
Moenaert wierd ols lystduwer wel verkoozn, moa eed achternoars zyn mandoat ols gemêenteroadslid nie ipgepakt.
Karel de Stoutn
thumb|250px| De Bourgondische bezittiengn by 'n dôod van Karel de Stoutn thumb| Woapnschild van Karel de Stoutn thumb|Reliekhouder van Karel de Stoutn gemakt deur Gérard Loyet, circa 1467-1471 Karel de Stoutn (in 't Frans Charles le Téméraire, en in 't Ingels Charles the Bold of Charles the Rash) (Dijon, 10 november 1433 - Nancy, 5 januoari 1477) was de zeune van Filips de Goein en Isabella van Portugal. Je was grave van Charolais van zyn geboorte tout an zyn dôod.
Van 1467 wast 'n hertog van Bourgondië, hertog van Broabant, Limburg, Lothier en Luxemburg, grave van Vlaandern, Artois, Franche-Comté, Henegouwn, Holland en Zêeland en markgrave van Naamn. Loater, in 1473, ist 'n hertog van Gelre gewordn, en grave van Zutphen.
Ze byname de Stoutn et 'n gekreegn omdat 'n vree courageus was, omdat 'n zovele dost, dus nie omdat 't ne drouvoard was.
Territorium
Karel ad al vele graafschappn en hertogdommn g'erfd van ze voader, mo ze lagen in twêe blokkn: de landn van herwaars over (langs ier, de Nederlandn) en de landn van derwaars over (de kantn van Bourgondië). Ie wilde die twêe gebiedn an mekoar angn, en azo een groot ryk maakn, gelyk 't Middnryk van Lotharius I gewist. Dovoorn wildegt ie ounder meer Lotharingen goan verovern. 't Is domee dat 'n ruze kreeg met de Fransche keunink, Lodewyk den elfstn. Al da vechtn wier uutendelik in 1477 ook ze dôod, je sneuvelde in Nancy.
Instelliengn
In ze leevn wast 'n an 't sleuteln an de centrale instellingn van z'n ryk. Ie kwam mor in 1467 an de macht, mor ook ze voader Filips de Goein was doar al mee bizeg. Belangryk zyn zeker de Ordonnanties van Thionville van 1473. Ie richtte tonne 't Parlement van Mecheln ip, ne centrale reeknkamer, ne kamer van de schatkiste, en ne kamer van de beedn. Da woarn in feite al commissies die al een endje an 't groein woarn in den Hofraad.
Familie en vrouwn
Karel was drie keers getrouwd: met Catherine van Valois, Isabelle van Bourbon, en Margaretha van York. By Isabelle ad 'n z'n ipvolgster Maria van Bourgondië verwekt.
Zyn titels
Ier es e lyste van de titels die Karel èt gedreegn tusschn 1467 a 1477, 't en woare dat et anders vermeld stoat.
Achter ze dôod
Achter dat 'n gesneuveld was in Nancy in 1477 kreeg z'n ipvolgster, Maria van Bourgondië, als jounk meisje van me moeite 20 joar ferme probleemn omda nie iedereen eur azo mo wilde g'oorzoamn. De bevolkinge liep vree dul ip bevoorbeeld da nieuw ipgerichte Parlement omdat dadde een instellinge was die helegans geleid wier deur Bourgondiërs die gin Vlams kostn. Doarnboovn begoste 't beroep in processn nog mor ip te kommn. Met andere woordn: al die legere rechtbankn woarn d'r ook nie mee gediend. Nog in 1477 et de bevolkinge by Maria 't Groot Privilegie ofgedwoungn, womee dat al die nieuwe instellingn ollemolle were ofgeschaft wiern. Nu ja, teegn de trend ingoan was moeilik, en binn d'eeste decennia zyn z'ol were eripgericht gewist, bevoorbeeld da Parlement wier in 1504 eripgericht als de Grote Raad van Mecheln deur Filips de Schôonn. left|thumb| Zyn proalgraf in d'[[Onze-Lieve-Vrouwekerke (Brugge)|Onze-Lieve-Vrouwekerke van Brugge]]
Bronne
MORREN, P., De geschiedenis van België in documenten. Van de dôod van Karel de Stoute tot de troonsbestijging van aartshertog Karel (1477-1515), uutgegeevn deur 't Algemeen Rijksarchief, Brussel, 1997.
Varia
Van 'n 27stn moarte tout 'n 21stn juli 2009 was der in het Groeningemuseum de tentoonstellienge Karel de Stoute. De tentoonstellienge toogde ounder andere de "Bourgondische buit" die Karel an de Zwitsers eit verloorn. 't Was 'n eestn kee da die indrukwekkende kunstschat (schilderyen, harnassn, wandtapytn, manuscriptn...) Zwitserland verliet.
Atletiek
thumb|right| De 200 meiter ip de Weireldkampioenschappn in Helsinki in 2005 Atletiek is een sport die bestoat uut verschillnde disciplines woarounder loopn, discuswerpn, speerwerpn en spriengn. De noame komt van 't Grieks woord "athlon" wat da "wedstryd" wil zeggn.
Voetbol
miniatuur|Voetbol thumb|Santiago Bernabeu, 't voetbolstadium van Real Madrid C.F. Voetbol es een teamsport. 't Is de populairste sport in Europa en misschiens zelfs wel van de weireld.
Atletiek
't Es moeilik om de verschillende disciplines in 't atletiek ounder êne noemer te platsen. Z'ein wel ollemoale nen ôorsproung in den oudn tyd (de Griekn ounder andere) en vormden de basis vo de klassieke Olympische Speeln en de moderne Olympische Speeln. Een twêede gemêenschappelik punt es dat ze udder ollemoale ofspeeln round een atletiekpiste, een ovoalvormige boane van exact 400 meiters lang (outdoor).
Voetbol
In voetbol speel je mè twêe teams van 11 spelers ip een voetbolveld. De wedstryd wordt in goede boanen geleid deur nen scheidsrechter (oek wel arbiter genoemd), twêe lynrechters en nen zogenoamdn vierde scheidsrechter.
Atletiek
Der zyn twêe grôte vormn van atletiek: in de winter goat et indoor sezoen deure, met specifieke eigenschappn. Het belangrykste sezoen es het outdoor sezoen, in de zomer.
Voetbol
Sôorten voetbolspelers
Een voetbolteam bestoat uut verschillnde sôortn spelers:
1872
1869 - 1870 - 1871 - 1872 - 1873 - 1874 - 1875 't Joar 1872 is 't 72e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Voetbol
Sôorten voetbolspelers
thumb|Bôovnzicht van een voetbolveld
Voetbolpling
Voetbol weirdt gespeeld ip een voetbolpling. An weerskantn vind je de golln. Bedoeling es om de bol in de golle van den andern te krygn. De golle es 7,32 meiter brêed en 2,44 meiter ôge. Het klinste gebied round de golle es de klinne carré, daarin es de keeper boas. Der es ôok nog een grôter gebied (de grôte carré, woa dat de klinne carré oek e dêel van is), o je doar een foute makt, es 't penanty. In 't middn lôopt de middenlyne en den aftrap weirdt gegeevn in de middencirkel (ip de middnstip).
Specioale regels
Der zyn ôok een aantal specioale regels:
Sôorten competities
Professionele voetbolmatchn weirden in verschillende competities gespeeld.
Nationoale competities
Ieder land woar da ze voetbol speeln, eit zyn eigen competities. België eit natuurlik ôok competities.
Europese competities
In Europees verband wordn der verschillende competities georganiseerd:
Internationoale (landn)competities
Deze worden gespeeld deur nationoale ploegen met een selectie van de beste spelers van die landen. Vanut Europees standpunt zyn der twêe belangryke competities:
Ploegn
In West-Vloandern zyn der verschillnde ploegn die in de nationoale competities speeln
Atletiek
Lôopnummers
De belangrykste disciplines in atletiek zyn de lôopnummers. Ze ounderscheidn under van mekoar vôorol deur een verschil in ofstand.
Grôte kampioenschappn
Doarnoast ei je nog joarliks een somengoan van belangryke (Europese) wedstrydn in de zogenoamde Golden League. De Memorial Van Damme es êen van de zes wedstryden die dêel utmoakn van de competitie. Dêelnoame der an wordt antrekkelik gemakt deur het feit dat dêelnemers nen specioale jackpot keun winn o ze in olle zesse de wedstrydn den êesten zyn in under discipline.
Twintigste êeuwe
België speelt traditioneel een klêne rolle in den atletiek. Een aantal schoarse ôogtepuntn: