cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jollain-Merlin
Jollain-Merlin es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de nôordkantn van de gemêente, teegn 't schee'n mè 't stee Dôornik (mêer bepoald de dêelgemêentn Ere en Saint-Maur).
Jollain-Merlin grenst vo de reste ôok an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Hollain, Rongy, Leusd'n en Wez-Velvain. Juuste o de nôordkantn van de plekke lôopt d'ôogesneleydslynne vo TGV's, Thalys en Eurostar-trings tusschn Brussel en Rysel.
Jollain-Merlin es vrêe landelyk en wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by Brunehaut wierd gesmeetn.
Klokuus
thumb|'t Klokhuus van een appel E klokhuus is 't zoadhuzetje van een appel of een peire. In 't schôon Vlams zeggn ze doateegn klokhuis.
MNM (radio)
MNM (kort voor Muziek en Meer) is een Vlaamse radiozender van de openbare omroep VRT. De zender ging van start op maandag 5 januari 2009 (als opvolger van Donna) en profileert zich als instapradio. MNM draait hits van de jaren 80 tot nu, vooral pop-, poprock-, dance- en Ultratop 50-muziek.
Geschiedenis [bewerken | brontekst bewerken]
Na het stopzetten van Donna kwam de VRT met een nieuwe radiozender, genaamd MNM. De naam werd bekendgemaakt op 7 november 2008 tijdens een uitzending van Peter Live, het televisieprogramma van Peter Van de Veire. Het logo werd op 11 december 2008 bekendgemaakt door Dave Peters en Ann Van Elsen in een filmpje op YouTube. De uitzendingen begonnen op maandag 5 januari 2009 om 6.00 uur, met De Grote Peter Van De Veire ochtendshow en met het nummer Forever van Milk Inc.
Het nethoofd was tot maandag 25 januari 2010 Greet Santy. Nadien nam Rino Ver Eecke die taak op zich. Vanaf oktober 2019 werd hij opgevolgd door Annemie Gulickx. Sinds 17 juli 2020 is zij opgevolgd door Steven Lemmens. Netcoördinatie was in handen van Robin Vissenaekens tot juli 2011.
Op 8 maart 2010 werd het logo van MNM lichtjes gewijzigd. De eerste, zwarte 'M' werd blauw. De letters van het logo lijken nu iets voller. Tegelijk kreeg de studio van MNM een opfrisbeurt en ook de website ziet er sindsdien iets anders uit.
Vanaf 27 augustus 2012 werden verschillende nieuwe programma's gepresenteerd en werd de dj-ploeg vernieuwd. Ook zou Peter Van de Veire een nieuwe sidekick krijgen. Een week later, op 3 september, kreeg MNM een eigen radionieuws op maat gemaakt.
In 2014 werd er opnieuw een nieuwe studio, gebouwd, waaraan de jaren erna een paar aanpassingen gebeurd zijn.
Luistercijfers [bewerken | brontekst bewerken]
Volgens de jongste cijfers van het CIM (mei 2021- augustus 2021) heeft MNM een marktaandeel van 7,9%. Het hoogst behaalde marktaandeel sinds de lancering van de zender was 11,21% (Golf 3/2016).
De eindejaarslijst MNM1000 werd in 2009 relatief goed tot goed beluisterd. Er luisterden 1.150.000 luisteraars naar de finale. In totaal luisterden 2.187.000 luisteraars naar deze eindejaarstop.
De 2de editie van de MNM1000 in 2010 werd ook goed beluisterd. Bijna 2.100.000 of 40 procent van de Vlaamse bevolking luisterde naar deze top. Tijdens de finale hoorden 1.163.627 personen dat er een nieuwe nummer 1 was.
1608
1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 't Joar 1608 is 't 8e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Arizona
thumb|Arizona in de Verenigde Stoatn van Amerika Arizona (AZ) is e stoat in 't zuydwestn van de Verenigde Stoatn. Bynoamn zyn Grand Canyon State en Copper State. D'n hoofdstad is Phoenix.
De stoat Arizona besloat 295.254 km². 't Grenst in 't zuydn an Mexico, in 't noordn an de stoatn Utah en Colorado, in 't westn an Nevada en Californië en in 't oostn an New Mexico. 't Punt woar dan de grenzn mè Utah, New Mexico en Colorado t'hopekomn, noemn ze Four Corners. In Arizona zyn der uytgestrekte indioanereservoatn.
Historie
't Gebied die nu de stoat Arizona vormt, wierd oorsproenkelyk bevolkt deur indioann, lyk de Hopi en de Navajo. D' eeste Spoansche oentdekkyngsreizigers arriveerdn roend 1540 in de streke. An 't ende van de 17e eeuwe wierdn missiepostn ipgericht vo d' inheemsche bevolkynge te bekeern toet 't christndom. In 1810 kwam 't gebied 'n oenderdeel van Mexico, moar achter de Mexicoans-Amerikoanschn Oorloge in 1848 most Mexico 't gebied grootndeels ofstoan an de Verenigde Stoatn.
Geografie
Arizona is e stoat van extreemn. 't Bestoat vor e groot deel uyt woestyne, binst dat 'n ander deel deursneen wordt deur de bergkeetn de Rocky Mountains. De belangrykste riviere is de Colorado, die e deel van de westgrenze vormt. De riviere stroomt deur de bekende diepe klove, de Grand Canyon. thumb|left|De Grand Canyon
Furtjuh
Rudolf Gerard (Rutger) Vink (Vlaardingen, 2 september 1989), bekend onder zijn artiestennaam Furtjuh, is een Nederlandse youtuber die tevens deel heeft genomen aan verscheidene televisieprogramma's. Hij heeft in november 2022 meer dan 1 miljoen abonnees op zijn YouTube-kanaal en meer dan 280.000 volgers op TikTok.
YouTube-geschiedenis [bewerken | brontekst bewerken]
Vink begon in 2011 met de opleiding advertising aan de WdKA. Hij begon in 2012 met het maken van video's en vlogs, die aanvankelijk bedoeld waren als schoolproject. Hij maakt liedjes, parodieën, doet sketches en challenges. In het nieuws kwam hij onder andere met een video over zijn coming-out.
In 2015 won Vink een VEED Award voor Beste Mannelijke Youtuber. In 2016 was hij wederom genomineerd, maar hij won deze keer niet.
Op 21 augustus 2022 behaalde Vink met zijn YouTube-kanaal Furtjuh de 1 miljoen abonnees.
Televisie [bewerken | brontekst bewerken]
Vink heeft een aantal keer als kandidaat deelgenomen aan televisieprogramma's. Zo was hij in maart 2016 te zien bij RTL 4-programma It Takes 2, waar hij als eerste afviel. In september 2019 deed Vink mee aan Dancing with the Stars, eveneens te zien op RTL 4. Hierbij viel hij als vijfde af. Op 23 december 2019 deed hij mee aan De Slimste Mens, hij viel hier in de eerste ronde af.
Bibliografie [bewerken | brontekst bewerken]
In september 2021 bracht Vink in samenwerking met zijn vriend en partner Thomas van Grinsven het kinderboek De magische halsband uit, waarin hun hond Paco de hoofdrol speelt. Dit boek werd in bekroond met de Prijs van de Nederlandse Kinderjury 2022. In september 2022 bracht het duo een vervolg uit onder de naam De Tijdmachine. In 2023 volgde het doeboek Het doeboek van Rutger, Thomas en Paco. In september 2023 komt het derde deel uit, Het Pretpark.
Universiteit Rysel 1
D' Universiteit Rysel 1 is e Fransche universiteit in Villeneuve-d'Ascq.
Studentn en personêel
D' universitaire gemêenschap telt bykan 20,000 studentn en oungeveer 3,000 personêelsleedn.
Bekende studentn en medewerkers
thumb|De wiskundige Henri Padé.
Dordogne (riviere)
thumb|right|250px|Liggienge van de Dordogne-riviere thumb|right|200px|De Dordogne by Castelnaud-la-Chapelle in de [[Périgord]] De Dordogne es 'n riviere in't zuudwestn van Vrankryk die vo 't grôotste gedêelte deur de regio Nouvelle-Aquitaine lôopt.
De Dordogne èit oar bronne in de gemêente Mont-Dore (in't departement Puy-de-Dôme in de regio Auvergne-Rhône-Alpes) ip de nôordflanke van de Puy de Sancy, die mè 1885 mèiters d'n ôogstn top van't Centroal Massief es. Achter 483 kilomèiters komt ze tôope mè de Garonne by de plekke Ambès (juust o de nôordkantn van Bordeaux) en vormt ezo 't estuoarium van de Gironde. Uutendelyk moundt dedie uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje).
De Dordogne strôomt deur de Fransche departementn Puy-de-Dôme, Cantal, Corrèze, Lot, Dordogne en Gironde. Gekende steed'n die an de riviere liggn zyn Souillac, Bergerac en Libourne.
Zuudôost-Azië
In 't gebied liggn elf oenofhankelyke stoatn:
Zolder (plekke)
Zolder is e plekke in de Belgische provinsje Limburg en e deelgemeente van Heusdn-Zolder. Zolder is surtout bekend deur 't autokoerscircuit Circuit Zolder en deur de vroegere steenkoolmyne.
Zolder ligt in de Kempn ip 10 kilometer te noordwestn van Hasselt. Te noordoostn van 't center ist er e stoasje en passeert de spoorlyne van Hasselt noa Mol. In 't westn van de deelgemeente ligt 't Albertkanoal. De Mangelbeke, die in de Demer uytmoendt, passeert te noordn van de dorpskern en vormt gedeeltelyk de grenze mè Heusdn. Buytn 't center zyn der verschillige dorpn die uytgegroeid zyn toet parochies, lyk Viversel, Bolderberg, Boekt en de wyk Lindeman, geleegn te noordn van de steenkoolmyne.
Vroeger was Zolder e zelfstandige gemeente, moar in 1977 wierd Zolder, deur de fusie van gemeentes, t'hopegevoegd mè Heusdn toet de nieuwe fusiegemeente Heusdn-Zolder.
Groendelachtign
De groendelachtign (Gobiiformes) zyn een orde van stroalvinnige vissn. D' orde die vroeger anzien wierd lyk een oenderorde van de boarsachtign (Perciformes), bestoat uut 2.211 sôortn die verdêeld zyn in acht verschillige families:
Groendelachtign zyn over 't algemêen styf klêene visjes. De mêeste leevn ip de bodem van de zêe, moar oengeveer 10% leeft in zoet woater.
Zolder (gebouw)
thumb|E zolder De zolder is 't boovnste verdiëp direct oender e schuins dek van 'n huys of 'n ander gebouw.
't Woord zolder is ofgeleid van 't Middelnederlands solder en da komt van 't Latyn solarium.
Steirtmeezn
Steirtmeezn (Aegithalidae) vormen e familie van zangveugels met e redelyk lange steirt. De familie bevat 13 soortn in vier geslachtn, die allemolle in Eurazië voornkomn, uytgezoenderd één soorte. 't Zyn actieve veugels die bykan constant in bewegynge zyn binst dan z' in struykn en boomn noar insectn zoekn.
Saint-Maur
Saint-Maur es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. 't Ligt juuste o de zuudkantn van Dôornik zelve, teeg'n 't schee'n mè de gemêentn Brunehaut (mêer bepoald de dêelgemêentn Jollain-Merlin en Hollain) en Antoing (dêelgemêentn Bruyelle en Calonne). Saint-Maur grenst vo de reste ôok an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Ere en Chercq.
Saint-Maur es e vrêe landelyk dorptje an de boane tusschn Dôornik en de Schreve mè Vrankryk by Rongy. 't Wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn. Juuste o de zuudkantn van de plekke lôopt d'ôogesneleydslynne vo TGV's, Thalys en Eurostar-trings tusschn Brussel en Rysel. thumb|left|200px|De Sent-Maurkerke
Petegem-an-de-Leie
Petegem-an-de-Leie is e dorp in Zandig-Vloandern in de provincie Ôost-Vloandern en sedert 1971 e dêelgemêente van de stad Deinze. Petegem-an-de-Leie ligt an de zuudkant van de Leie. 't Dorp is vergroeid me Deinze zelve dat an den overkant van de riviere ligt.
Toet in 1963 was de noame simpelweg Petegem, moa 't achtervoegsel is toegevoegd vo 't verschil te kunn moakn me 't viftien km zudelikker geleegn Petegem-an-de-Schelde, ook in Ôost-Vloandern.
Meyerie van 's-Hertogenbosch
thumb|Hertogdom Broabant roend 1350 thumb|D' historische Meyerie van 's Hertogenbosch tusschn 1648 en 1795 De Meyerie van 's-Hertogenbosch is e landstreke in 't ôostelyk dêel van Nôord-Broabant. 't Gebied roend Sint-Michielsgestel, Boxtel, Schyndel, Veghel en Sint-Oednrode droagt den dag van vandoage de noame Meyerie. De latste drie gemêentn zyn in 2017 gefusioneerd toet e nieuwe gemêente Meyeriestad, verwyznd noa 't gebied woarin dan ze liggn.
Geschiedenisse
Historisch was 't êen van de vier dêeln (kwartiern) van 't hertogdom Broabant. D' andere drie woarn Leuven, Brussel en Antwerpn. 't Kwartier van 's-Hertogenbosch was den ipvolger van e dêel van de vroegere gouwe Toxandria. In d' 11e êeuwe verzwakte de macht van den Duutsche keizer en de gouwgroaf van Toxandria. De macht kwam in handn van platselyke hêern. In de 12e en 13e êeuwe kwam 't gezag in 't grotste dêel van 't gebied in handn van den hertog van Broabant die e meyer anstelde, te vergelykn met e baljuw. De noame Meyerie verwyst noa die oude bestiersvorm.
D' historische Meyerie besloeg 't grotste dêel van Ôost-Broabant. D'n hoofdstad was 's-Hertogenbosch. De reste was ingedêeld in vier kwartieren (districtn):
Sint-Michielsgestel
Sint-Michielsgestel is e gemêente en dorp in d' Hollandsche provinsje Nôord-Broabant, geleegn in de Meyerie van 's-Hertogenbosch. D' hoofdplekke van de gemêente is 't dorp Sint-Michielsgestel, in 't Ôost-Broabants ook wel Gestel genoemd. thumb|left|Stadhuus van Sint-Michielsgestel
Sint-Michielsgestel grenst an de gemêentn 's-Hertogenbosch, Bernheze, Meyeriestad, Boxtel en Vught.
Geschiedenisse
De gemêente Sint-Michielsgestel van nu is oentstoan in 1996 deur de gemêentn Sint-Michielsgestel, Den Dungen en Berlicum t'hope te voegn. 't Dorp Gemonde, die vroeger oentstoan was uut vier gehuchtn, die elk dêel uutmaktn van een andere gemêente: Boxtel, Sint-Michielsgestel, Schyndel en Sint-Oednrode, wierd hêlegans toegevoegd an de nieuwe gemêente Sint-Michielsgestel.
Archipel
't Woord archipel komt van 't Grieks Archipelagos, letterlyk hoofdzêe (ἄρχι archi: "leider" en πέλαγος pelagos: "zêe"). Vroeger was in 't Italioans Arcipelago (van 't Oud Grieks ἀρχιπέλαγος en 't Latyn archipelagus) de noame vo d' Egeïsche Zêe en loater vo d' Egeïsche Eilandn.
De vuuf belangrykste archipels zyn Indonesië, Japan, de Filipynn, Nieuw-Zêeland en de Britsche Eilandn. De Finschn Archipel èt de mêeste eilandn.
Groningen (stad)
Groningen (Gronings: Grönnen of Stad) es de zeevnste grôotste gemêente van Holland en den hoofdstad van de provinsje Groningen. De stee ligt an 't Eemskanoal en 't Winschoterdiep. Der weunn oungeveer 197.823 menschn. De burgemêester Koen Schuiling i van de VVD. De stad is administratief ounderverdêeld in êenenvêertig wykn.
In de binnestad van Groningen stoan een antal ryksmonumentoale uzen en kerkn.
Bekende musea in Groningen zyn 't Groninger Museum, Noordelyk Scheepvoartmuseum en 't Universiteitsmuseum
Wykn
De wykn met hunder officiële noame zyn:
Odiel Defraeye
Zyn êeste succes was in 1908, ost ie de Roende van Vloandern vor amateurs won. In 1911 kwam Defraeye Belgisch kampioen ip de boane en in 1912 wont ie de Roende van België. In da joar wast ie ook den êestn Belg die de Tour de France gewonn èt.
Giambologna
thumb|Portret van Giovanni da Bologna deur Hendrick Goltzius (1558-1617) Giambologna, echte noame Jean de Boulogne, ook gekend ols Giovanni da Bologna, (Dowoai, 1529 – Firenze, 13 ogustus 1608), was e Vlams-Italioans maniëristischn beeldhouwer. Je domineerde de beeldhouwkunst van 't ende van de 16e en 't begun van de 17e eeuwe en vormde in feite den overgank tusschn Michelangelo en Gian Lorenzo Bernini. J’had e grôotn invloed ip d’ountwikkelienge van de Barok.
Odiel Defraeye
In 1924 ist ie gestopt mè koersn en èt ie e café gekocht in Rumbeke, woa dat er loater e velodrome bykwam.
Giambologna
Giovanni da Bologna is geboorn in Dowoai in Frans-Vloandern. Je krêeg z’n ipleidienge van de Vlamschn beeldhouwer Jacques Dubroeucq.
Odiel Defraeye
In 2006 ist er e stroate in Rumbeke nor hem vernoemd en in 2012 ist er e monument vor hem ipgericht ip de Kerkplatse. In 't Wielermuseum van Roeseloare ist er e zoale mè zyn noame.
Giambologna
Round 1554 vertrokt ‘n noar Italië en studeerde twi joar in Rome.
Odiel Defraeye
Belangrykste overwinniengn
1908
1910
Giambologna
Achter twi joar krêegt ‘n zyn êestn ipdracht van de Medicigrôothertoogn. Je blêef in Firenze in dienst van de Medici tout an z’n dôod.
Odiel Defraeye
Belangrykste overwinniengn
1912
Giambologna
Zyn werk
Giambologna makte veel beeldn vo fonteinn lik de Neptunus in Bologna (1567) en vo de Medicivilla’s en hoovn. Zyn Merkurius (Firenze, Museo nazionale del Bargello), woavan dan d’r verschillige uutvoeriengn bestoan, was ook bedoeld ols versierienge van e fontein.
Odiel Defraeye
Belangrykste overwinniengn
1913
1914
1921
Bibliografie
Odiel Defraye, Fenomeen - Herman Laitem - Pinguin Production/Lannoo - 184 blz. – 2012
Bouwkundig erfgoed in Rekkem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Rekkem:
Bisdom Brugge
thumb| Koarte van 't Bisdom Brugge 't Bisdom Brugge is e bisdom da met de Belgische provinsje West-Vloandern tegoare volt. De provinsje telt 1.195.796 inweuners (provinsje West-Vloandern, 1 januori 2019) en 't bisdom 13 dekenoaten, 348 parochies, 404 priêsters en 90 permanente diakens.
Geschiedenisse
Vô de nieve kerkelikke indelienge van 1559 was 't West-Vloandern va vandaage verdêeld over twêe bisdommn: de bisschop van Terwoan besturde 't westelik dêel, de bisschop van Doornik 't ôostelik dêel. Den 12 meie 1559 richtte Paus Paulus IV 't bisdom Brugge ip. 't Bestoend uut 't nôorden van West-Vloandern, e dêel van Ôost-Vloandern en e dêel van Zêeuws-Vloandern. De reste van 't groendgebied van West-Vloandern behoôrde toet drie bisdommn: 't westn was by 't bisdom Yper, de streke van Kortryk by 't bisdom Doornik en de streke van Tielt by 't bisdom Gent.
Deur 't Concordoat van den 15 juli 1801 tusschn Paus Pius VII en Napoleon wierdn de bisdomm'n Yper en Brugge ofgeschaft en ipgenoom'n in 't bisdom Gent dad overêenkwaam met de departementn van Leie en Schelde. 't Bisdom telde drie besteurlikke districtn (Gent, Yper, Brugge) en één seminoarie dad in Gent was.
Ip 27 meie 1834 wierd 't bisdom Brugge heripgericht deur de bul Romanae Ecclesiae van Paus Gregorius XVI, met os groendgebiêd de provinsje West-Vloandern. Da topevoll'n van kerkelikke en besteurlikke grenzn was een erfenisse van de Franschn tyd: toen wier namelik d'indelienge van 't land in departementn ols boasis genoomn voe de nieuve kerkelikke indelienge.
Omdat de vroegre Sint-Donaaskathedroale oender de Fransche bezettienge afgebroken was, wierd'n de parochiekerken van Sint-Salvator en Sint-Elooi aangeduud ols bisschoppelikke kerke. Den illigen Donatioanus en de zoaligen Karel den Goein wierdn de patrôon'n van 't bisdom.
Od in 1832 de secretoaris van den bisschop van Gent toet hulpbisschop was angesteld en in Brugge verbleef voe 't kerkelik besteur over de provinsje West-Vloandern ip hem te pakk'n in ofwachtienge van de kerkrechtelikke herinrichtienge van 't bisdom, gieng 't y tydelik gon weun'n in de vroegere Duun'nabdy an de Potteriereie. Achter d'eriprichtienge van 't bisdom Brugge in 1834 wierd 't vroegere Hof van Pitthem in d'Hillige-Gêeststroate in Brugge de bisschoppelikke residensje. De provinsje West-Vloandern is sins 1834 eigenoare van 't vroegere seminoarje en stelt 't gebouw ter beschikkienge van den bisschop. De verbluufplatse van den bisschop is terzeldertyde de zetel van de diocesoane administroasje.
Structeure
't Bisdom Brugge telt de volgnde decanoatn: alt=|rechts|300x300px
Pasters van 't bisdom Brugge
Êenigte bekende pasters van 't bisdom woarn:
Ryksmonument
Toet 2012 most e monument 50 joar of langer geleen gemakt zyn vor in 't kader van de Monumentnwet vo beschermynge in anmerkynge te komn. Den 1e januoari 2012 is da criterium vervaln. Gemeentn en provinsjes beschermn dikwyls ook monumentn die ton angeduyd wordn lyk gemeentelyke en provincioale monumentn.
Steedn met de meeste ryksmonumentn zyn:
Cornisch
Cornisch (Kernewek of Kernowek) is e Keltische toale uut Cornwall. De toale is e Zuudwestelyk Brythonische toale en doadeure nauwe verwant mè 't Bretoens en in mindere moate mè 't Welsh. De toale is in de 18e of de vroege 19e êeuwe uutgestorvn, moar in de 20e êeuwe were toet leevn gewekt.
Geschiedenisse
De Middelcornische periode deurde van 1200 toet oengeveer 1600. Binst dien tyd verschoof de Cornische toalgrenze noa 't westn en begost 't Iengels 't Cornisch te verdriengn. 't Toalgebied omvatte in de 17e êeuwe allêne nog moa 't mêest westelyk dêel van Cornwall. De fase van 't uutstervn van de toale wordt Loatcornisch genoemd. Kenmerknd vo 't Loatcornisch zyn Iengelsche invloedn in de zinsbouw en woordnschat. Traditioneel wordt John Davey, gestorvn in 1891, anzien lyk de latste spreker van 't Cornisch.
By d' heriplevienge van 't Cornisch zyn der vele mêniengsverschilln en ruuzjes tusschn verschillige groeperiengn. Sommigte revitalistn zyn van 't gedacht da 't Cornisch moe gebaseerd wordn ip op 't Loatcornisch woar da volgns under de toale ip e natuurlyke maniere noartoe is oentwikkeld. Andere bekritiseern da standpunt en ze stelln da 't nie goed gieng mè 't Loatcornisch en da 't doadeure grôte invloedn oendergoan hèt vanuut 't Iengels. Zynder baseern d' herleefde toale liever ip 't Middelcornisch, in de tyd dat de toale nog bloeide. Anno 2011 wordt de toale deur ênigte duuznde menschn gesprookn in redelyke moate en e dêel menschn van oender de dertig is zelfs ipgekwikt met de toale. In d' 21ste êeuwe zyn oengeveer 300 menschn moedertoalsprekers van 't Cornisch. Der bestoan radiozenders, gazettn en films gedêeltelyk in 't Cornisch en der bestoat ook literateure in de toale. In 2002 hèt de Road van Europa 't Cornisch erkend lyk officiële minderheydstoale.
Buxus
Buxus is e geslacht in de buxusfamilie (Buxaceae) mè roend de 70 soortn. De plantn kunn gemakkelyk gesnoeid wordn in e speciale vorm. Buxus stoat ook bekend oender de noame busseboom en palmboom.
De plantn zyn ofkomstig van West- en Zuud-Europa, Azië, Afrika, Madagaskar, 't noordn van Zuud-Amerika en Middn-Amerika.
't Zyn groenbluuvnde struukn en kleene boomn die troage groein. De kleene blommn zyn gelwegroen. De vrucht is e kleene capsule die verschillige kleene zoadn bevat.
De buxusmotte (Cydalima perspectalis), ofkomstig van Oost-Azië moa die sedert 2006 ook in Europa g'arriveerd is, zorgt vo vele schoa an buxusplantn. De rupsn kunn e struuke heelegans koalvreetn.
Adriatische Zêe
thumb|Liggienge van d' Adriatische Zêe D' Adriatische Zêe is e woatermassa tusschn d' Apennynn ip 't Italioans Schiereiland en de Dinarische Alpn ip 't Balkanschiereiland. 't Is de mêest nôordelykn oarm van de Middellandsche Zêe en strekt hem uut van de Povlakte toet an de Stroate van Otranto, woa dat 'n ansluut ip d' Ionische Zêe.
De landn met e kust an d' Adriatische Zêe zyn Italië, Krowoasje, Albanië, Montenegro, Bosnië-Herzegovina en Slovenië. Der zyn mêer of 1.300 eilandn, de mêeste an de kust van Krowoasje.
D' Adriatische kust is beweund deur 3,5 miljoen menschn. De grotste steedn zyn Bari, Venetië, Triëste en Split.
Zandig-Vloandern
De streke grenst in ’t nôordn an de Polders. 't Gebied omvat 't West-Vlamsche Houtland, 't Meetjesland, 't Gentsche en Lokersche Houtland, 't Woasland en Klêen-Brabant.
Chercq
Chercq es 'n dorp en dêelgemêente van 't stee Dôornik in de provinsje Enegouwn. 't Ligt juuste o de zuudôostkantn van Dôornik zelve, teeg'n 't schee'n mè de gemêente Antoing (mêer bepoald de dêelgemêente Calonne). Chercq grenst vo de reste ôok an d'and're Dôorniksche dêelgemêentn Saint-Maur en Vaulx.
O de nôordôostkant van de dêelgemêente lôopt de Schelde, 't center van't dorp ligt ip de lienkeroever. Ip de rechterkant ligt Vaulx. Chercq wordt deurkruust deur de N502 en de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. In tydde van de Romein'n lag de plekke an de heirboane tusschn Dôornik en Koameryk.
Chercq es redelyk landelyk en wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by de gemêente Dôornik wierd gesmeetn. De kluuzenoars van d'n Illign Bruno van Keuln (ofte de kartuuzers) ad'n ier sedert 't joar 1375 e klôoster. De kluuzenoareye wierd ipgeheev'n in 1782.
Bevergem
Bevergem is e televisjereekse, eregisseerd deur Gilles Coulier. De reekse droait round Freddy De Vadder die olmettekè zyn entree doet in e fictif West-Vlams dorptje. Bygevolg klappn ol d'acteurs ton ouk West-Vlams. D'êeste afleverienge begost op 30 september 2015. 't Zyn in 't hêle neegn afleveriengn.
Lissabon
Lissabon (Portugees: Lisboa) is den hoofdstad en grotste stad van Portugal. De stad ligt in 't westn van 't Iberisch Schiereiland ip de rechteroever van de riviere de Taag, dichte by den Atlantischn Oceoan.
Beziensweirdigheedn
Baixa Pombalina, de 'beneenstad', is 't center van Lissabon met de Dominicoannkerke. E bitje verder ligt de Praça dos Restauradores mè tusschn de twèe pleings de stoasje Rossio. An de riviere de Taag ligt 't pleing Praça do Comércio met de toegangspoorte Arco da Rua Augusta. Doa was vroeger 't Ribeirapaleis, de keunynklyke residensje.
In de wyk Bairro Alto, te westn van de Baixa, zyn vele restaurangs en uytgoansplekn te vyndn. De dertig meter hoger geleegn wyk is vanuyt 't center te bereikn met e lifte, den Elevador de Santa Justa in neogotische styl van roend 1900.
Tusschn de Baixa Pombalina en de Bairro Alto ligt de wyk Chiado. E goeie tweihoenderd joar achter d' eirdbevynge van 1755 wierd de wyk geploagd deur e nieuwe rampe, de brand van 1988. 't Carmoklooster, 't Teatro Nacional de São Carlos en 't beroemd Café A Brasileira (mè 't beeld van trouwe bezoeker Fernando Pessoa ip 't terras) zyn te vyndn in die toeristische wyk.
Ten oostn van 't center ligt Alfama, 'n oude volkswyk. Met heur smalle, steile stratjes en trapn is 't de moeite vo te bezoekn. Dweis deur de wyk kroenkelt tramlyne 28, woarip da nostalgische trams riën. De bekendste en oudste kerke van de stad, de kathedroale van Lissabon, en 't klooster van São Vicente de Fora zyn doa te vyndn.
Enigte kilometers ten oostn van 't center ligt 't Parque das Nações, bekend van Expo '98, mè 't aquarium Oceanário de Lisboa, 't Vasco da Gama-wynkelcenter, de Torre Vasco da Gama, e koabelboane en de treingstoasje Gare do Oriente.
De stad hèt twèe beziensweirdige brugn. De vroegere Ponte Salazar, achter de val van zyn regime ommegedopt toet Ponte 25 de Abril, noa d' Anjerrevoluusje in 1974, verbyndt Lissabon met de Outra Banda, de zuydoever van de Taag. 't Oentwerp is van de zelfste firma lyk van de Golden Gate Bridge in San Francisco. Ip dezelfste oever stoat 't groot beeld Christus keunynk, die uytkykt over Lissabon. Te noordn van 't Parque das Nações ist er e nieuwere brugge over de Taag, de 17 kilometer lange Vasco da Gama-brugge.
In 't Museu Nacional de Arte Antiga, 't belangrykste kunstmuseum van Portugal, is oender andere vele werk te ziën van Noord-Europeesche kunstschilders lyk Jeroen Bosch en Albrecht Dürer.
Velletri
Velletri es 'n Italioansche stad en gemêente binn'n de metropolitoane stad Rome Ôofdstee in de regio Lazio. 't Ligt o de zuudôostkantn van Rome zelve, ip apeupri 35 kilomèiters van't center van Rome, an de zuudôostflank van d'Alboanse Euvels. thumb|left|Zicht ip 't center van Velletri
Liggienge
Velletri grenst an de gemêentn Aprilia (in de provinsje Latina), Artena, Cisterna di Latina (ôok in de provinsje Latina), Genzano di Roma, Lanuvio, Lariano, Nemi en Rocca di Papa. By Velletri ôorn ôok nog de gehuchtn/wykn (frazioni) Malatesta, Sole Luna, Cinquarchi en Cigliolo. De beurgemêente Lariano wos tout 't ende van 1967 ôok en ounderdêel van Velletri.
't Center ligt ip e verôog mè ôogte tusschn de 320 en de 380 mèiters, mo de nôordelykke en westelykke cotée van de gemêente ligt redelyk wa ôoger; Ier liggn ôok de Monte Artemisio (939 mèiters) en Maschio d'Ariano (891 mèiters), twêe van d'ôogste puntn van d'Alboanse Euvels. De zuudkantn van de gemêente richtienge de zêe liggn mêer bergofwoarts; 't Es ôok oliere da 't schee'n ligt mè de Agro Pontino (ofte de Pontynsche vlakte), de vroegere Pontynsche moerassn die in de joarn dertig ounder Mussolini drôoggelegd zyn gewist.
Velletri in d'Oudeyd
thumb|320px|right|Koarte van de steed'n in de [[Latynsche Liga]] Velletri wos in de verre Oudeyd êen van d'ôofdplekkn van de Volskn (ofte de Volsci in't Latyn), êen van de verschilligte Itoalische stammn'n die in tydde in Lazio lêefdigd'n. Velletri noemdigde ton ôok Velester in't Volskisch. 't Wos in dien tyd êen van de leedn van de Latynsche Liga, de verdeedigiengsconfederoasje van stadjes in Lazio.
D'n vierd'n keunienk van Rome Ancus Marcius kwam byst zyn regeerienge (642-617 v.C.) in boel mè de Volskn mè da zynder antinsn ne kêe vrêed uusield'n ip't groundgebied van de Romein'n. Ne liet Velletri beleegern woarip de stadsoudstn ne kompromie slootn mè de Romein'n vo dedie die de baldoagigeed'n ad'n begoan uut te leeveren en e vredesverdrag ipmaktn mè Rome.
In 494 v.C. brak ter ipnief en ôorloge uut tusschn de Volskn en de Romein'n. De Romeynschn consul Aulus Verginius Tricostus Caeliomontanus wierd uutgezoundn vo ze t'attakeern en ne versloeg ze woarip de Romein'n de Volskn achtervolgd'n tout in Velletri en der ôok teffrente mienschn vermôordidgn. Ierachter wierdn der Romein'n in de stad gehuusvest wordeure da ter in Velletri e Romeynsche kolonie kwam die der neefest de Volskn leefd'n. Ton da de Volskn in 492 v.C. getroffn wierdn deur en epidemie, wierd et oantal Romeynsche kolonistn nog verôogd. Ôok derachter in de vuufde êeuwe v.C. bleef Rome olsmo mêer kolonistn zendn.
De Volskn begoest de Romeynsche inmengienge serieus ulder klootn uut t'angn en in 385 v.C. wos't were dikkn ambras mè de Romein'n. Ierip kwoamn der joar achter joar ilsan mo mêer gevechtn tusschn de Volskn en de Romein'n, tout in 367 v.C. ton da Marcus Furius Camillus Velletri koest inneemn achter da z'ulder ad'n oovergegeevn achter teffrente joarn van beleegerienge.
De Volskn en Velletri kwoamn nog êene kêe in ipstand teegn de Romein'n in 340 v.C., tegoare mè olle and're leedn van de Latynsche Liga, die ulder boundgenootschap mè Rome ipblaasd'n en ezo de Latynsche Oorloge in gank zettigd'n. Achter twêe joar versloegn de Romein'n de rebelln en wierd Velletri zwoar ofgestraft: ze moestn ulder stadsmeurn ofbreekn en nog mêer kolonistn binn'nloatn. In de periode 338-332 v.C. wierd de plekke officiël e Romeysche stad en ezo kreegn olle inweuners de rechtn van e Romeyn. 't Stad wierd in't Latyn Velitrae genoemd.
In de Romeynsche periode lag Velletri dichte by de Via Appia (de heirboane die liep van Rome noa 't zuudn tout in Brindisi) en lietn teffrente ryke Romeynsche familjes ier ulder buutnverbluuf bouwn. Inscripsjes tôogn da in dien tyd Velletri en amfitheoater, e geweun theoater en e basilica ad. Volgest Livius stoundn der in Velletri ôok illigdomm'n vo Apollo en Sangus. De plekke wos by de Romein'n ook gekend vo oar wyn. Suetonius schreef da êen van de familjes die ier weundigdn de Octavii woarn, de familje van Gaius Octavius Thurinus (beter gekend lyk de loatere keyzer Augustus), die ier weunde byst dat 'm kind wos. Vele mienschn peid'n ton ôok dat 'n ier ôok geboorn wos, mo da's gêen woa.
Uutendelyk wierd Velletri geplunderd en ofgebrookn deur de Visigootn in de vuufde êeuwe n.C.
Passer (alloam)
thumb|Geweune passer E passer is e technisch teekninstrument die kan gebruykt wordn vo cirkels of boogn te teeknn of vor ofstandn te meetn, lyk ip koartn.
De passer wierd al gebruykt roend 1000 v.Chr. Dat is te zien ip eirdewerk uyt dien tyd, die in Grieknland is ipgegroavn. Doarip wierdn cirkels getrokn ter decoroasje met e passer. 't Gatje van de passerpunt is duydelyk zichtboar.
De meeste passers zyn gemakt van metoal en bestoan uyt teminste twèe deeln van gelykige lengte, beenn genoamd. Ze wordn deur middel van e scharniere an de boovnkant mè mekoar verboendn. Meestal ist er vanoender by één been e pinne en by d'n andern e potloodstifte of 'n houder vor e teeknpenne.
Vo d'n ofstand te meetn ip e koarte by navigoasje, wordt e passer gebruykt zoender potlood of penne, moa mè twèe pinn, e steekpasser genoamd. thumb|left|Gebruyk van e passer
Falco
Falco is e geslacht van roofveugels en 't typegeslacht van de familie valkachtign (Falconidae). 't Geslacht telt 39 recente soortn.
In de Leege Landn komt de boomvalke (Falco subbuteo), de toornvalke (Falco tinnunculus), de dwergvalke (Falco columbarius) en de zwerfvalke  (Falco peregrinus) voorn.
Lucy Monti
Luci Monti was de tante van d' andere bekende Ostendsche zangeresse Lucy Loes (Lucienne Vanbesien). Ze schreef tegoare met heur broere Pete Monti (Pierre Bollenberg) een antal Ostendsche visschersliedern die, achter da z' overleedn was, overgepakt wierdn deur Lucy Loes. De meiste liedjes zyn wel geschreevn deur Freddy Feys (de voader van Serge Feys, die bekend is van T.C. Matic). "'t Is gedoan met de dikke madam" was ein van heur grotste hits.
Burkina Faso
Burkina Faso (= land van d'êerlikke mensn) is e land in Afrika da tussn Benin, Ivôorkust, Ghana, Mali, Niger en Togo ligt. Burkina Faso êete vroeger Ipper Volta en is e vroegere Fransche kolonie. 't Land teld oengeveer 18.4 miljoen menschen. D'n hoofdstad is Ouagadougou. In 1960 is 't land oenofankelik gewordn. thumb|left| Koarte van Burkina Faso
Goidelisch
thumb|[[Grôot-Brittannië en Ierland in d' êeste poar êeuwn van 't 1e millenium, vo de stichtienge van Angelsaksische keunienkrykn
]] Goidelisch, Goidelic, Gaelisch of Gaelic (Iers: teangacha Gaelacha, Schots-Gaelisch: cànanan Goidhealach, Manx: çhengaghyn Gaelgagh) is êen van de twêe groepn van Eyland-Keltische toaln. Den andern is 't Brythonisch.
Historisch vormdn de Goidelische toaln e verzoamelienge van toalvariëteytn uutgestrekt van Ierland via 't Eyland Man toet Schotland. Der zyn drie moderne Goidelische toaln: Iers (Gaeilge), Schots-Gaelisch (Gàidhlig) en Manx (Gaelg).
Olivier den Duvel
thumb|Stambild van Olivier den Duvel in Tielt thumb|Galge van Montfaucon Olivier De Neckere bygenaamd Olivier den Duvel (necker of nekker=duvel), oadelikkn titel Olivier le Daim (Tielt, 1434 - Parys, 21 meie 1484) was e Vlamschn barbier en vertrouwelienk van de Fransche keunienk Lodewyk XI van Vrankryk.
Lodewyk van Valois, de loatere keunienk van Vrankryk Lodewyk XI, was ip de vlucht voe zyn voader. Filips de Goein gaf em asiel en herbergdeg'hem in 't kastêel van Genepiën (Genappe), tegoare mè zyn vrouwe Charlotte van Savoye. Doa wierd ôok under twidde zeuntje Joachim geboor'n, die ol achter vier moandn dôodgieng en in de kerke van Halle (Vlams-Brabant) begraavn ligt.
De vriendschap tusschn de volksjoungn en de keunienk zorgde d'ervôorn dad Olivier roadgever en vertrouwelienk van de Fransche keunienk wier. De keunienk benoemdeg'hem toet hofbarbier van 't Frans keunienkshuus en hoofd van de barbiersgilde van Parys. Olivier wier bedacht mè titels en schenkiengn. Je krag (Tielts voe krêeg) den oadellikkn titel van "Olivier le Daim" (in 't schôon Vlams: damhert), groaf van Meulan.
Vaneigns blêef die blitzcarrière nie oenipgemerkt by den hofoadel. Os de keunienk in 1483 dôodgieng kwam het toet e rap proces en Olivier wierd ipg'hangn an de beruchte galge van Montfaucon (letterlik valknberg), e zeshoekige en drie etages hoge galge ip en heuvel te nôordôostn van 't middelêeuwsche Parys. D' exacte locoasje is nie mè bekend moa valt verzekers t'hope mè 't stadspark Buttes Chaumont van nu.
D' historische figeure wierd ipgevoerd in werkn van sommigte 19e-êeuwsche schryvers, woaroender Walter Scott ("Quentin Durward"), Victor Hugo ("Notre-Dame de Paris") en Alfred Neumann ("Der Teufel").
Ze standbild stoat vô d'alletorre van Tielt, ze woapenschild ku je zien in de meuren van d'alletorre. In ze standbild is e kobbe (allegorische vôorstellienge van de Fransche keunienk) verwerkt die em beschermt.
Referensjes
<References/>
Passer (sterrebeeld)
thumb|Koarte mè 't sterrebeeld Passer (Circinus) Passer (Latyn: Circinus) is e kleen sterrebeeld an de zuydelykn hemelkoepel, vo d'n eeste kèe gedefinieerd in 1752 deur de Franschn astronoom Nicolas-Louis de Lacaille.
Woalsche regerienge
thumb|'t Elysette in [[Noamn (stad)|Noamn, ambtsweunste van de Woalsche minister-president]] De Woalsche regerienge is de regerienge van Wallonië. 't Is êen van de zes regeriengn in België, mè zetel in Noamn, woar dat ook 't Woals Parlement gevestigd is.
Soamnstellienge van de Woalsche regerienge
Achter de verkieziengn van 25 meie 2014 hèn de PS en de cdH tegoare e coalitie gevormd. Paul Magnette volgde Rudy Demotte ip ols minister-president.
Garonne
thumb|right|250px|Liggienge van de Garonne thumb|right|250px|De Garonne by Toulouse De Garonne (ofte Garona in't Spoans en Cataloans) es 'n riviere van 647 kilomèiters lank in't zuud'n en zuudwestn van Vrankryk die deur de regio's Occitanie en Nouvelle-Aquitaine lôopt. De Garonne strôomt deur de Fransche departementn Haute-Garonne, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne en Gironde.
De brounne van de Garonne ligt in de Spoansche Pyreneeën, ol kunn'n ze nie mè zekereyd zegg'n wukke brounne nu precis dedie van de Garonne es. By Bagnères-de-Luchon strôomt ze Vrankryk binn'n en lôopt olangsn Saint-Gaudens nôordwoarts tout in Toulouse. Doa komt ze tôope mè 't Canal du Midi en buugt of noar 't nôordwestn. Via 't Canal du Midi kun je ôostwoarts richtienge de Middellandsche Zêe voarn. De Garonne es ier nog nie te bevoarn vo grôote bôotn en ezo wordt de commerciëlle scheepvoart van Toulouse tout Castets-en-Dorthe deur 't Lateroal kanoal van de Garonne gezound'n (e kanoal da parallel lôopt mè de riviere). De Garonne passeert vodder langsn de steed'n Castelsarrasin en Agen.
Vanof de plekke Langon es de Garonne brêeder en ol wa beter te bevoarn vo grôote rivierbôotn en vanof Bordeaux, woa der e grôote hoavn es, es de Garonne ôok bevoarboar vo zêescheepn. Ierachter komt ze tôope mè de Dordogne by de plekke Ambès (juust o de nôordkantn van Bordeaux) en vormt ezo 't estuoarium van de Gironde. Uutendelyk moundt dedie uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje).
De belangrykste zyrivier'n van de Garonne zyn d'Ariège (170 km), de Gimone (136 km), de Save (148 km), de Gers (175 km), de Tarn (380 km) en de Lot (481 km).
Indonesië
Indonesië, officieel de Republiek Indonesië (Indonesisch: Republik Indonesia), is e land in Zuudôost-Azië.
't Is 'n archipel die bestoat uut 17.508 eilandn, woavan dan der 6.000 beweund zyn. 't Is doamee de grotste eilandstoat ter weireld. 't Land grenst direct an Papoea-Nieuw-Guinea, Ôost-Timor en Maleisië. Andere landn in 'n omtrek zyn Singapore, Brunei, de Filipynn en Australië. thumb|left|400px|Koarte van Indonesië
Indonesië is e republiek met e gekoozn parlement en e president. D' hoofdstad en grotste stad is Jakarta ip 't eiland Java. Andere grôte steedn zyn Medan, Padang (Sumatra), Soerabaja, Bandung, Semarang (Java), Denpasar (Bali).
De vuuf grotste eilandn zyn Java, Sumatra, Kalimantan (ip Borneo, gedêeld mè Maleisië), Nieuw-Guinea (gedêeld mè Papoea-Nieuw-Guinea) en Celebes.
Geschiedenisse
Indonesië is 350 joar 'n Hollandsche kolonie gewist. Achter de Twidde Weireldoorloge is 't land oenofhankelik gekommn.
Weirelderfgoed
In Indonesië stoan der acht plekkn ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed:
Arkansas
Historie
't Gebied die nu de stoat Arkansas vormt, wierd oorsproenkelyk bevolkt deur indioann, lyk de Quapaw. D' eeste Europeesche veroveroars woarn de Spanjoard Hernando de Soto (1541) en de Fransche Louis Joliet (1673) en Robert Cavelier de La Salle (1682). D' eeste Fransche nederzettynge wierd ipgericht in Arkansas Post in 1686. Arkansas makte in d' 18e eeuwe deel uyt van de Fransche kolonie Louisiana. In 1762 stoend Vrankryk 't groendgebied of an Spanje, moa kreeg 't were in 1800. De 15e juni 1836 kwam Arkansas de 25ste stoat van de Verenigde Stoatn van Amerika.
Groene Gordel
270px|right De Groene Gordel is de landelyke zone roend 't Brussels Hoofdstedelyk Gewest en bestoat uut 't Arroendissement Halle-Vilvôorde en 't westelyk dêel van 't Leuvense. De streke is ipgedêeld in drie kleindere regio's:
Hérault
Hérault (34) is e departement in de regio Occitanie in't zuud'n van Vrankryk. 't Es genoemd noa de gelyknoamige riviere. Inweuners van Hérault wordn Héraultais genoemd.
Groene Gordel
't Pajotteland omvat de gemêentn tusschn Asse en Halle, de Broabantsche Kouters omvat de gemêentn tusschn Opwyk en Zemst en 't Deyleland ligt tusschn Huldenberg en Boortmeerbeek.
Hérault
Geschiedenisse
't Departement Hérault es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Es e gedêelte van de vroegere provinsje Languedoc.
Groene Gordel
Belangryke steedn in 't gebied zyn: Halle (Pajotteland), Vilvôorde (Broabantsche Kouters) en Leuven (Deyleland).
Hérault
Geografie
thumb|300px|left|De drie arroundissementn van den Hérault Den Hérault ligt an de Middellandse Zêe. 't Grenst an de Fransche departementn Aude in't zuudwestn, de Tarn en Aveyron in't nôordwestn en de Gard in't nôordôostn.
Hérault bestoat uut drie arroundissementn (Montpellier, Béziers en Lodève) en et 25 kantongs en 342 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Montpellier, Béziers, Sète, Agde en Lunel.
De langste riviern van't departement zyn den Hérault zelve en ôok den Aude, den Orb, de Libron, de Mosson, de Lez en de Vidourle. Êen van de bekendere bergn in't gebied es de Pic Saint-Loup. Der zyn ôok teffrente kloovn lyk de Gorges de l'Hérault mè ounder and're de Gorges de la Vis en de Gorges de la Dourbie. Bekend es ôok de Grotte des Demoiselles en Chaos de Montpellier-le-Vieux. In den Hérault lig 't Regionoal nateurpark van d'Ôoge Languedoc (Haut-Languedoc).
Huus Wittelsbach
thumb|'t Hillig Rôoms Ryk (1273-1378) Gebiedn van 't [[Huus Habsburg (oranje) Gebiedn van 't Huus Luxemburg (purper) Gebiedn van 't Huus Wittelsbach (groen)]] 't Huus Wittelsbach is een oude Duutsche dynastie. De Wittelsbachs leeverdn lange tyd groavn, hertoogn en keuniengn van Beiern en vormdn loater een Europeesche keunienklikke familie.
't Hoofd van de familie is siddert 1996 Franz, hertog van Beiern.
Leedn van de familie regeerdn als hertoogn, keurvorstn en keuniengn van Beiern (1180–1918), Paltsgroavn an de Reyn (1214–1803 en 1816–1918), markgroavn van Brandenburg (1323–1373), en groavn van Holland, Zêeland en Henegouwn (1345–1432)
Geschiedenisse
In 't joar 1180 gaf keizer Frederik Barbarossa et hertogdom Beiern in lêen an groaf Otto VI van Wittelsbach, achter dat ie 't ofgepakt haad van Hendrik de Leeuw, den hertog van Saksn en Beiern.
Otto was den êestn hertog van Beiern van 't Huus Wittelsbach en je liet hem van ton Otto I van Beiern noemn. Zyn noakommeliengn blêevn nog tout in 1918 hertog en loater keunienk van Beiern.
Zyn zeune Lodewyk de Kelheimer trouwde me de weeuwe van de groaf van Boogn. Van doa komt et blow-wit geruut woapn van Beiern.
Passer (riviere)
thumb|De Passer in Merano De Passer (Italioans: Passirio) is e riviere in Italioans Zuyd-Tirol. 't Is met e lengte van 42,6 kilometer één van de grotste zyriviern van de riviere Adige, woarin da 't uytmoendt in de stad Merano. De Passer stroomt deur 't Passeierdal (Val Passiria). Belangryke zyriviern zyn de Pfelderer Bach, de Waltenbach, de Kalmbach en de Spronser Bach.
Huus Wittelsbach
Geschiedenisse
Achter 'n dôod van paltsgroaf Hendrik VI van Brunswik in 1214, kwam Lodewyk ook paltsgroaf an de Reyn. Je wierd in 1231 vermôord en zyn zeune Otto II volgdeg hem ip.
Ounder zyn bewiend kwoamn de domeinn van de groavn van Boogn, Andechs en Ortenburg in handn van 't hertogdom Beiern, omda de platselikke dynastien doar uutgestorvn woarn in 1242.
Achter zyn dôod in 1253 wierd Beiern ipgedêeld in Ipper-Beiern en Neder-Beiern.
Vestlandet
thumb|Liggynge van Vestlandet in Noorweegn Vestlandet is één van de vuyf grote geografische regio's (Noors: landsdel, mv. landsdeler) van Noorweegn, geleegn in 't westn van 't land langst d' Atlantische kust. 't Bestoat uyt de fylker Rogaland, Vestland en Møre og Romsdal. De grotste stad is Bergn.
Met uytzoenderynge van de Jæren-vlakte in 't uyterste zuydn is Vestlandet styf bergachtig. 't Hoogste punt is Store Skagastølstind, 2.405 meter hoge. 't Ligt ip de grenze tusschn de gemeente Luster en Årdal en makt deel uyt van 't Hurrungane-gebergte.
Vestlandet is één van de natste regio's van Europa. 't Nat klimoat is gedeeltelyk te dankn an de Golfstroom, die de regio ook e mildere wynter gift mè geweunlyk meer reegn of sneeuw.
Ze kwoamen van Koaneghem en ze wist'n van niët
thumb|Standbild van baljuw Spierinck ip de markt van [[Tielt]]
Ik komme van Koanegem en 'k weete van niet is een Tielts volksverhoal uut de middelêeuwn. Van die sage komd ôok de gelyknamige spreuke, woamee dan ze willn uutdrukkn dad etwien van nietn wit. Ip de markt van Tielt stoat e standbild van baljuw Spierinck, êen van d'hoofdpersonages uut 't verhoal. De sage spild hem of ten tyde van Filips de Stoutn, anno 1402-1403.
Ip 2, 3 en 4 september 2011 wierd er en oopnluchtspektoakel gespild ip de mart van Tielt over da volksverhoal.
Vertellienge
De vertellienge begunt ip 18 februoari 1402, den dag dad hertog Filips de Stoutn e bezoek briengt an Tielt. Os Filips de Stoutn, zyn toesproake ed g'houdn, legd baljuw Alexander Spierinck zyn êed van baljuw of. Achter dat den baljuw de woordn: 'Ik Alexander Spierinck zweire getrouwheid an den hertog, an zyn wettn en an de rechtn en vryheedn van die Stad' zei, wierd er zeevn daagn en zeevn nachtn gefêest in de stad Tielt. Hêel 't joar deure was de stad ip zyn gemak en bekwaam'n ze van de grotste ôorlogsellende dan z'achter de rugge haan. Ip 20 moarte 1403 krygt den baljuw binst een katsspel (den baljuw was een fameuzen katser) e glorieus gedacht. Ol moandn wierdn der zwoare misdryven gepleegd in Tielt en den baljuw haad er genoeg van. Je riep uut dat y den êesten slichterik dat ie tegenkwam, ging kraakn...
Oendertusschen, ip 21 moarte 1403 liep de paster va Koanegem no zyn kerke. De pastersmoarte aad em juste uutgezwoaid en em zyn nieuvn oed ipgezet. De paster was nog mo juste uut huus of der kwam e streus gebouwde figeure uut de busseltjes gesproungn. J'aad e lange mantl an en e mes in zyn handn. De paster trachtteg' hem te kalmeern, moa de vent kende gêen genoade. Je smeet de paster ip de groend en stak 't mes in zyne rugge. "Verdoemme" schreeuwde de paster nog rap, moa blies ol gauwe zynen latsten oasem uut. "Menêer de paster, menêer de paster." De pastersmoarte aad 'em g'hôord en liep no 't lichoam van de vermorde gêestelikkn. De môordenoare aad ol zyn mes weeregetrokkn en was weere in 't duustr verdween'n. "Help, help, de paster is vermôord!" schreeuwde de pastersmoarte. Jacoba van Steeland, een trouwe kerkgangstr, kwam angelôopn en keekt ot de paster nog te reddn was, moar 't was te loate. De paster was dôod en de môordenoare was oentsnapt...
Dien avond nog was Jan Vleminck ip weg no zyn huus in Tielt. Je was no Gent gewist, voe doa kiekens en keuns te verkoopn, da was zyn beroep. 't Dunderde en bleksemde verschrikkelik, en je beslôot e binn'weg te pakkn langs Koanegem, voe rapper thuus te zyn. Êene ki voby Koanegem, kwamt Jan rechte vor e streussche vint te stoan met e zwarten mantl an. 't Was de môordenoare van de paster! "Wa zoek je?" riep de môordenoare "Weg! Of je zyt er gewist!" brulde't je. Vleminck sloeg e kruus en begost te loopn, je zag nog dat de môordenoare em volgde, moa dat je ommenneki weg was. Vleminck liep nog een endetje verder, mo viel tonne nere nefferst een bôom en viel in slape.