cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dipsacales
De Dipsacales zyn een orde van de bedektzoadign of bloeinde plantn. De noame is gevormd uut de familienoame Dipsacaceae. Gekende sôortn zyn kamperfoelie (Lonicera caprifolium), vliere (Sambucus nigra) en valerioan (Valeriana officinalis).
Indêlienge van de orde volgns 't APG III-systeim (2009):
In 't APG II-systeim (2003) wierdn de Caprifoliaceae nog e kir ingedêeld in de families Diervillaceae, Dipsacaceae, Linnaeaceae, Morinaceae en Valerianaceae.
Buydelbeestn
Buydelbeestn (Marsupialia) zyn 'n infraklasse van zoogbeestn. E typisch kenmerk is dan de meeste wuyvetjes hunder joengn droagn in e soorte zaksje of buydel (marsupium).
Al de bestoande soortn komn van nateure allene moa voorn in Australazië en 't continent Amerika. Bekende buydelbeestn zyn kangoeroes, wallaby's, koala's, opossums, wombats en Tasmoansche duyvels.
Der zyn meer of 340 soortn buydelbeestn bekend. Ze wordn verdeeld over zeevn ordes:
Biosfeer
thumb|360px|'n Volsekleur fotto van d' Eirde, wordat de kleur anduudt hoeveel autotrofische produuksje der is up 't land en in d' oceoan.
De biosfeer is de globoale somme van ol d' ecosystèmn, of de zone woarda 't leevn up eirde verbluuft. Vanuut een brêed perspectief kant de biosfeer gezien wordn as een globoal ecosystèm, dat ol de levende organismn omvat en under verhoudiengn mè mankoar en de verschillende dêeln van de lithosfeer, de hydrosfeer en den atmosfeer.
Gebruuk van 't wôord
't Wôord "biosfeer" was vo 't êeste gebruukt deur de geoloog Eduard Suess in 1875, en je definièrde het as : "De platse up d' eirde zyn uppervlak woarda 't leevn vôornkomt".
De biosfeer wierd vo 't êeste in een ecologische contekst gebruukt in de joarn 1920, woamee dat het 't gebruuk van 't wôord "ecosystèm" mè 15 joar vôorn was. Vernadsky definièrde ecologie as de wetenschap van de biosfeer, wa dat het d' interdisciplinaire studie van astronomie, geofysica, meteorologie, biogeografie, evoluusje, geologie, enz.
Gaiahypothese
't Idee van de biosfeer as een levend organisme (in 't echt of figeurlik gesprookn) stoa bekend as the Gaiahypothese, en is vo 't êest deur James Lovelock, een Iengelsn atmosfeerwetenschapper, noa vôorn gebrocht. Volgens die hypothese is 't leevn een essentiêel dêel van de biosfeer die d' eirde geschikt makt vor 't leevn zelve deur zyn bufferende inwerkienge up den atmosfeer, de geosfeer en de hydrosfeer.
Uutgebrêedheid van de biosfeer
left|250px|thumb|[[Woater bedekt 71% van 't eirduppervlak. Fotto gemakt deur de bemannienge van Apollo 17.]] Byna ieder plekke up eirde (van d' yskappn an de pooln toet an den evenoare, ounderhoudt leevn van êen of andere sôorte. Microbioloogn hèn ook angetoogd dan microobn toet diepe in d' eirdkorste leevn.
't Is doavan da 't moeilik is van te zeggn hoeverre dat de biosfeer rêekt. Sommige veugels en insektn kunn'n toet an d' hoogtn van de grôotste bergn gevoundn wordn, en vissn wordn toet in de diepste diepzêetroggn gevoundn.
Microobn, an den andere kant, kunn'n in zo'n extreme situoasjes gevoundn wordn da 't moeilik is van te zeggn toe waffer diepte ze goan gevoundn wordn: bôorkernn van 5 km diepe in continentoale rotsn bevattn thermofiele bacteriën, en in de Marianentrogge zyn der bacteriën gevoundn up een diepte van 10 km.
De biosfeer kan ounderverdêeld wordn in verschillende bioomn, woardan gelykoardige plantn en bêestn kunn'n gevoundn wordn. Up land hangn bioomn mêestol of van de brêedtegroad en d' hoogte boovn de zêespegel, en wordt bepoald deur d' hoeveelheid eetn en woater dat der is en de temperateure van d' omgevienge.
Grôte Hongoarsche Lêegvlakte
thumb|De Grôte Hongoarsche Lêegvlakte in Hongareye De Grôte Hongoarsche Lêegvlakte (Hongoars: Alföld of Nagy Alföld) is e grôte vlakte die ligt in 't zuudelyk en ôostelyk dêel van Hongareye, 't zuudn van Slovakeye, 't westn van Roemenië, 't nôordn van Kroatië en Servië, en 't zuudwestn van Oekraïne (Transkarpatië). 't Hongoars dêel is verreweg 't grotste, 52.000 km², oengeveer 56% van de totoale ippervlakte van 93.030 km², vandoar ook de noame. De grenzn zyn de Karpoatn in 't nôordn en 't ôostn, de Transdanubische bergn en de Dinarische Alpn in 't zuudwestn, en ruwweg de riviere de Sava in 't zuudn.
't Is 't grotste dêel van de Pannonische vlakte. 't Gebied bestoend toet verre in de 19ste êeuwe uut grasland en moeras en wierd surtout vo de veetêelt gebruukt. De belangrykste riviere in 't gebied is de Tisza.
Eems
thumb|De Eems in Duutsland en in de provinsje Groningen thumb|Eems by Delfzeyl
De Eems (Duuts: Ems) is e riviere die strôomt deur 't nôordwestn van Duutsland vanof "Senne" by 't "Teutoburger Wald" en uutmoundt in de Dollard een zêearm, onderdêel van de Waddnzêe en "Westereems" in Holland. De Eems is een belangryke voarroute vo d' Hollandse oavn in Delfzeyl met Duutsland. De Eems strôomt langs "Telgte", "Greven", "Emsdetten", "Rheine", "Lingen", "Meppen", "Haren", "Lathen", "Papenburg", "Leer", "Emden" en Delfzeyl in de provinsje Groningen. De riviere is 371 kilometers lank.
Andries Van den Abeele
thumb|Andries Van den Abeele (2010) André Maurice Jean Marie (Andries) barong Van den Abeele (Brugge, 12 april 1935) is e West-Vlamschn oundernemer, historicus en polletieker.
Functies
In 1979 wierd Van den Abeele voôrzitter van de Provinciale Commissie West-Vloandern (Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen). In 1980 wierd je oendervoôrzitter, in 2000 voôrzitter (mandoat twi kis verlengd: 12 april 2005 en 7 mei 2009) en vanof 12 april 2010 eêrevoôrzitter van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen.
Je was ook:
Servië
Servië (Servisch: Србија, Srbija), officieel de Republiek Servië (Servisch: Република Србија, Republika Srbija), is e land in 't zuudoostn van Europa. Sedert 5 juni 2006 is 't een oenofhankelike stoat, achter da 't 85 joar lank e deel was van Joegoslavië en tusschn 2003 en 2006 van de confederoasje Servië en Montenegro. D' hoofdstad van Servië is Belgrado.
De Servische Republiek is e deelgebied van Bosnië-Herzegovina en dus nie 't zelfste of Servië. thumb|left| Koarte van Servië
Bouwkundig erfgoed in Leegem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Leegem:
Wulle
thumb|Wulle van e [[schoap]] thumb|Breiwulle of [[sjette in verschillende kleurn]] Wulle bestoat uut zochte, dinne hoaren van de pels van sommigte bêesten. Menschen gebruuken wulle (mêestol ofkomstig van schapen) voe klêers, dekens enzovôors. De mêeste wulle wordt geproduceerd in Australië, China en Nieuw-Zeeland.
Australazië
thumb|Liggynge van Australazië Australazië is 't gebied roend Australië, Nieuw-Zeeland en d' eilandn van Melanesië.
Wulle
Sôorten wulle
Sommigte materioalen en e structeure die an wulle doe peizen, maar zyn gin wulle:
Australazië
't Begrip is ofkomstig van de fransman Charles de Brosses, die 't in 1756 gebruykte vo 't gebied of te grenzn van Polynesië (in 't oostn) en 't zuydoostelyk deel van de Stiln Oceoan (Magellanica). By d' Olympische Speeln van 1908 en d'n Davis Cup tennis van 1905 toet 1912, deeën Australië en Nieuw-Zeeland tegoare mee oender de noame Australazië.
Ferdinand IV (HRR)
Ferdinand IV (Weenn, 8 september 1633 - Weenn, 9 juli 1654), van ‘t Huus Habsburg, was Rôoms-Duutsche keunienk en keunienk van Hongareye en Boheemn. Je kost gin keizer zyn deurdat ie vo zyn voader stierf. Zyn joungere broere Leopold I volgde zyn voader ip as keizer.
Ferdinand was den oudste zeune van Ferdinand III en Maria Anna van Spanje, dochter van Filips III van Spanje en Margaretha van Ôostnryk. J’is an zyn 20 joar gestorvn an de pokkn.
Ferdinand III (HRR)
Ferdinand III (Graz, 13 juli 1608 – Weenn, 2 april 1657), van ‘t Huus Habsburg, was keizer van 't Hillig Rôoms Ryk van 1637 tout 1657. Je was ook keunienk van Hongareye en Boheemn, en eirtshertog van Ôostnryk.
Je probeerde vrede te sluutn me Vrankryk en Zweedn, mo de Dertigjoarign oorloge blêef nog elf joar deurn en endigde uutendelik in 1648 met de Vrede van Westfalen.
De 20stn februoari 1631 trouwde Ferdinand in Weenn me zyn êeste vrouwe, Maria Anna van Spanje. Ze was zyn nichte want heur moeder en zyn voader woarn broere en zuster. Ze was e dochter van Filips III van Spanje en Margaretha van Ôostnryk.
Zyn oudste zeune Ferdinand IV was keunienk van Boheemn, Hongareye en Rôoms-Duutsche keunienk, mo je stierf al in 1654 an zyn 20 joar, nog vo dat ie keizer kost zyn. Zyn joungere broere Leopold I volgde Ferdinand III ip als keizer.
1622
1619 - 1620 - 1621 - 1622 - 1623 - 1624 - 1625 't Joar 1622 is 't 22e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Geosfeer
't Wôord wierd ôorsprounkelik deur Aristoteles gebruukt in zyn werk de "Meteorologica", woardat je verwyst noa de vier genestelde geosfeern die min of mêer met d' ounderdêeln van den ecosfeer ôoverêenstemmn: vaste (eirde of lithosfeer), vloeiboar (woater of hydrosfeer), gaze (lucht of atmosfeer), en plasma (vier of ionosfeer).
Gemêenschap (België)
thumb|De drie gemêenschappn: groen=Vlams (Nederlands) blauw=Frans oranje=Duuts groen-blauw=Vlams-Frans (Brussel)
Geosfeer
In moderne werkn verwyst de geosfeer noa 't vaste dêel van d' eirde (olhoewel dat de butenste kern eigentlik vloeiboar is), en wordt azo gebruukt neffest den atmosfeer, de hydrosfeer en de biosfeer as de vier systèmn van d' eirde. Vantydn wordt de term "lithosfeer" in plekke van "geosfeer" gebruukt, olhoewel dat de biosfeer eigentlik moa juuste noa de bovenste laagn verwyst, 't is te zeggn de continentoale en oceoanische korste t' hope mè 't bovenste dêel van de mantel.
Gemêenschap (België)
België is e stoat die bestoat uut drie gemêenschappn en drie gewestn. De gemêenschappn en e toal-culturele oorsproung, de gewestn en ruumtelik-economischn.
De gemêenschappn zyn:
¹ 't Brussels Oofdstedelik Gewest es twiètoalig.
Beleg van Yper (1678)
thumb| Beleg van Yper in [[1678]] 't Beleg van Yper in de Spoansche Nederlandn gebeurde tusschn 18 moarte en 25 moarte in 1678. 't Wos en ounderdêel van de Frans-Hollandschn Oorloge en 't endigde met de veroverienge van de stad Yper deur de Fransche troepn.
Anleidienge
In oktober 1677 trouwde Mary Stuart, e nichte en meugelikke trôonipvolgster van Charles II van Iengeland, me Willem III van Oranje. Doadeure kost er e verzoenienge tusschn Iengeland en d' Hollandsche Verênigde Provinsjes komm'n, die me mekoar in oorloge woarn tout in 1674. Louis XIV van Vrankryk beslôot van de Spoansche Nederlandn binn'n te voll'n vor e meugelikk'n Iengelschn anvol teegn nem vôorn te zyn.
Zoogbêestn (Taxonomie)
D' indêlienge van de zoogbêestn is nog olsan nie hêeltegansten vaste. Binst dan de ordn redelik goed vasteliggn, gebeure 't wel da DNA-ounderzoek getoogd hèt dan de verschillende ordn anders by mankoar passn dan dat er vroeger gepeisd wierd. De vornoamste veranderiengn van de latste poar joarn is 't erkenn'n van de Afrotheria as een nateurlike groep, 't upsplitsen van de Insectivora as een ounnateurlike groep, en 't invoegn van de Cetacea as een ounderdêel van de Artiodactyla, die doadeure ommegedopt zyn toet de Cetartiodactya.
Diprotodontia
De twèe belangrykste kenmerkn zyn dan ze moar één poar grote snytandn hèn in hunder oenderkoake en dan de teens 2 en 3 van hunder achterpootn vergroeid zyn.
Beleg van Yper (1678)
Gevolg
In april begost Vauban de vestiengn van Yper te reconstrueern en te moderniseern, lik dan ze der den dag van vandoage nog ossan uutzien. Louis de Crevant, Hertog van Humières, kwam gouverneur van de stad.
1625
1622 - 1623 - 1624 - 1625 - 1626 - 1627 - 1628 't Joar 1625 is 't 25e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Beleg van Yper (1678)
Gevolg
In Iengeland vergoarde Charles II e stik of 20 regimentn voe te verscheepn nor Ostende, moa je twyfelde loater voer in oorloge te goan me Vrankryk. In tusschntyd begostn d' ounderhandeliengn tusschn Vrankryk en d' Hollandsche Verênigde Provinsjes met uutendelik de Vrede van Neymeegn den 10stn ogustus. Yper kwam e dêel van 't keunienkryk Vrankryk tout 1697 en gieng ton were noa de Spoansche krône me 't Verdrag van Ryswyk.
1625
Gebeurtenissn
thumb| De overgoave van Breda (Diego Velázquez)
Diprotodontia
De meeste Diprotodontia zyn plantneters, moa sommigte eetn ook insectn. Ze leevn van nateure allene moar in Australazië.
Cavia-achtign
De cavia-achtign (Caviidae) vormn e familie van knoagbeestn (Rodentia), ofkomstig van Zuyd-Amerika. De familie bestoat uyt 19 soortn in 6 geslachtn, woaroender de gedomesticeerde Spoansche ratte en wilde cavia's, moar ook mara's en capibara's, de grotste knoagbeestn ter weireld.
Met uytzoenderynge van de mara's die trekn ip keuns, hèn Cavidae e kort lyf en e grote kop. Hunder steirt is meestal nie zichtboar. 't Zyn plantneters die toaie grasn eetn of zochtere bloarn.
Mols
De familie van de mols (Talpidae) bestoat uyt d' oenderfamilies Talpinae (mols en desmans), Scalopinae (mols van de Nieuwe Weireld) en Uropsilinae (spitsmuysmols).
Huysmuys
De huysmuys of huysmuyze (Mus musculus) is e kleene knoagbeeste met e zochte, bruyngrysde vacht, e spitse snuyte, grote roende oorn en e lange, hoarige steirt. 't Is één van de meest voornkomnde soortn van 't geslacht Mus.
Meezjs
De meezjs, meuzjn of muggn (Nematocera) zyn 'n oendrorde van de twêevleuglign mê dinne gesigmenteerde voelsprietn en mêest larvn die in 't woatre leevn. Doaby ôorn de stikmeezjs (Culicidae), langpôotmuggn (Tipulidae), knuttn (Ceratopogonidae), krieblmeezjs (Simuliidae).
Mols
't Zyn kleene beestn met e doenkere vacht en e spitse snuyte. De voorpootn van mols komn goed van passe vo te groavn, mè krachtige klauwers en pootn die permanent noa buytn gedroaid zyn vo t' helpn by 't wegschepn van eirde. Mols hèn over 't algemeen e korte steirt, moa desmans (woatermols) hèn e lange, platte steirt en zwemvliezn die helpn by 't zwemn. Al de soortn hèn kleene oogn en e slecht zicht, sommigte zyn echt blend. Mols vertrouwn surtout ip hunder tastzin. Hunder flexibele snuytn zyn styf gevoelig. Desmans kunn binst 't duykn zowel hunder neusgoatn of oorn sluytn.
Huysmuys
Huysmuyzn zyn echte alleseters. Ze zyn surtout 's nachts actief. Ze leevn geweunlyk dichte by de mens. Ze moakn e roend hol in de groend, die verboendn is met e nestkoamer.
Zoogbêestn
thumb|Een ezel ip de kinderboerderye in [[Tourhout]] Zoogbêestn (Mammalia) vormn een klasse van warmbloedige, mêestol levendboarende gewervelde bêestn, die under joengn zoogn. Andere eigenschappn die de zoogbêestn dêeln zyn:
Meezjs
Meezjs zyn typiesch gekenmerkt deur droadvormige, gesigmenteerde voelsprietn die ook pluumachtig kunn zyn by sommigte vintjes. De Nematocera zyn e parafyleetiesche suborde, omda êen van de famieljes (Anisopodidae) blykboar e zustre-takson van de vliegn (Brachycera) is; 'n alternatieve klassifiekoasje ê vôorngesteld gewist woarin da de famielje Nymphomyiidae (tradiesjonêel geklasseerd by de Blephariceromorpha) verplatst is no zyn eign oendrorde, de Archidiptera, en ol d' oovrebluuvnde meezje-famieljs  geplatst wordn in 'n oendrorde genoamd Eudiptera; echtre zyn de Eudiptera  ook parafyleetiesch, en die klassifiekoasje is nie algemêen anveird. Vor e grôot stik te dankn an ze lange geschiednisse bluuft de noame Nematocera nog altyd in gebruuk.
Zoogbêestn
Zoogbêestn wordn ingedêeld in drie ounderklassn noavolgens dan z' under vôortplantn: de Monotremata (veugelbekbêeste en mierenegels) leggn eiers, de Marsupialia (budelbêestn) hèn ounderountwikkelde joungn by de gebôorte, die ton verder upgroein in de budel, en de Placentalia (ol d' andere zoogbêestn) voedn de foetus in een boarmoeder met een placenta.
D' er zyn omtrent 5400 sôortn zoogbêestn, ingedêeld in omtrent 1250 geslachtn, tusschn 135 en 150 families, en tusschn 28 en 30 ordes (noargelang de bron die geroadpleegd wordt). Olhoewel dan de mêeste zoogbêestn nog olsan klêne zoad- of insecteneters zyn die up 't land leevn, hèn ze wel een grôte verschêdenheid as een groep: d' er is veel varioatie in de manier woarup dan z' under vôortbeweegn (loopn, klemmn, groavn, zwemmn, vliegn, spriengn, ...) en wa dan z' eetn (vlêes, plantn, vis, insectn, ...). De grotste bêestn up 't land (Afrikoansn olifant) en in de zêe (blauwe vinvis) zyn olletwêe zoogbêestn.
Anatomie en morfologie
thumb|Reconstructie van de groundluioard Megalonyx jeffersonii
Geroamte
De mêerderheid van de zoogbêestn hèn zeven nekwervels. Da sluut bêestn mè lange en korte nekkn, gelik de walvis, de giraffe, vlêermuuzn en de mens. D' ênigst' uutzounderiengn zyn de lamantyn en de twêtênige luioard mè zes wervels, en de drietênige luioard mè negen.
Oasemhoalienge
De loungn van zoogbêestn hèn 'n sponsachtige texteure die an de binn'nkant een veel grôtere uppervlakte hèn dan de butenkant van de lounge zelve. De menselike lounge is typisch voar zoogbêestn.
Oasemn is gedreevn deur 't middenrif die de loungn van de buukholte schêedt. De rebbekasse kan uutzettn en inkrempn, woadeure da de lucht noa binn'n gezoogn wordt of noa buutn geduwd. 't Is doavan dat da sôorte lounge bekend stoat as bloasbalgloungn.
Zenuwstelsel
Ol de zoogbêestn hèn een brein met een neocortex, een streke van 't brein dat uniek is vô zoogbêestn.
Meezjs
Veele sôortn vormn poariengszwermn van vintjes, en in sommigte van de deeze is de wedyvre vo de wuuvetjes geweldig. Aloewêl da veele sôortn (lik larvn) sterk verboenn zyn mê woatre, kutr ook binn e zeifste famielje mêer behoefte zyn no drôogre leefgebiedn.
Famieljs
thumb|Zwammeezje. thumb|Krieblmeezje. thumb|Motmeezje.
Zoogbêestn
Vel en hoar
De zoogbêestn zyn d' ênigste gewerveldn die hoar hèn, zels de dee die up 't êeste zicht gin hoar hèn.
Mols
Mols zyn over 't algemeen insectneters. Z' eetn worms, insectelarvn en somtyds naktslekn. Desmans eetn oengewervelde woaterbeestn, lyk geirnoars, insectelarvn en slekn.
Zoogbêestn
Reproductie
Bevruchtienge gebeurt olsan inwendig, en de mêeste zoogbêestn briengn under joungn levend ter weireld. Ol de zoogbêestn zoogn under joung mè specioale melkkliern.
Mols
Mols zyn te vyndn ip 't noordelyk halfroend en in Zuyd-Azië, Europa en Noord-Amerika.
Zoogbêestn
Reproductie
De moate van ontwikkelienge varieert geweldig, van de vrê ounderountwikkelde joungn van de budeldiern toet de joungn van keuns die nog mè geslootn oogn in under hol geboorn wordn en de joungn van antiloopn die ol achter 't êest' eure met under moeder kunn'n meeloopn.
Twice
thumb|Twice in juli 2018. Van lienks noa reks en van boovn noar oender: Sana, Dahyun, Chaeyoung, Tzuyu, Nayeon, Momo, Jihyo, Jeongyeon, en Mina Twice (Koreoans: 트와이스: Romanisoasje: Teuwaiseu) es e Zuud-Koreoansche meiskesgroep gevormd deur JYP Entertainment, in 't televiezjeprogram 16. De groep telt 9 leedn: de Zuud-Koreoansche Nayeon (나연), Jeongyeon (정연), Jihyo (지효), Dahyun (다현), Chaeyoung (채영), de Japaneesche Momo (모모), Sana (사나), Mina (미나) en de Taiwaneesche Tzuyu (쯔위).
ISO 639
ISO 639 is 'n internationale standoardnorm, uutgegeevn deur de International Organization for Standardization (ISO), vo 't codeern van toaln in twêe- en drielettercodes.
ISO 639-1
Den oudste variant legt twêelettercodes vaste vor e toamelik beperkt antal veelgebruukte toaln. Vo 't verschil beter te kunn'n zien tusschn toal-en landcodes, is 't an te roadn van ISO 639-toalcodes in klêne letters te schryvn en de ISO 3166-landcodes in hoofdletters.
ISO 639-2
Uutbreidienge van ISO 639-1 met drielettercodes.
ISO 639-3
ISO 639-1 en ISO 639-2 dekkn by lange nie al de bekende toaln. Met ISO 639-3 wordn al de bekende toaln oundergebrocht in e coderiengssysthème met drie letters per toale, woaby dat ook coderiengn vor historische, dôoie en geconstrueerde toaln wordn ipgenoomn.
Willis Tower
De Willis Tower (vodien Sears Tower) is e wolknkrabber in Chicago, Illinois in de Verênigde Stoatn. 't Gebouw is 442 meter hoge (527 meter met d' antenne derby gerekend) en der zyn 108 verdiepn in.
Zoogbêestn
Schedel en gebit
Zoogbêestn hèn een heterodont gebit: tandn van 't zelste gebit zyn gespecialiseerd. In principe hèt ieder zoogbêeste 44 tandn, met in iedere kaakhelfte: De mêeste zoogbêestn zyn up zyn minst een dêel van under tandn kwytgerocht, en der zyn der moa vrê winnig (gelik de Pyreneeschn desman en 't wild zwyn) die ze nog ollemolle hèn.
Omdan tandn goed bewoarn in 't fossilisoatieproces, zyn ze dikwils d' ênigste overbluufsels van de vroege (en dikwils vrê klêne) zoogbêestn.
Reygers
De reygers (Ardeidae) zyn e familie van veugels van d' orde pelikoanachtign (Pelecaniformes). Der bestoan 64 erkende soortn. De reygersoorte die 't meest te zien is in Vloandern is de blauwe reyger (Ardea cinerea).
Zoogbêestn
Schedel en gebit
Under vorm geevd ook een goeie andudienge van 't sôort' eetn dan de vroege zoogbêestn aatn.
Reygers
Reygers zyn middelgroote toet groote veugels mè lange pootn en nekke. De kleenste soortn zyn de dwergreygers die 25 toet 30 cantimeter lank kommn en de grotste soorte is de reuzereyger (Ardea goliath), maximoal 152 cantimeter. On ze vliegn, wordt de nekke ingetrokkn en de pootn wordn noar achtern g'houdn.
Zoogbêestn
Lichoamstemperateure
Juuste gelik veugels zyn zoogbêestn warmbloedig, wa da betêkent dat de lichaamstemperateure inwendig geregeld wordt zodoanig dat je constant g'houdn wordt ounafhankelik van de temperateure van d' omgevienge. De lichaamstemperateure kan geregeld wordn deur:
Reygers
Reygers zyn te viendn ip al de continentn, uutgezoenderd Antarctica. Bykan al de soortn wordn g'associeerd mè woater. 't Zyn woaterveugels die nie zwemmn, moar hunder eetn zoekn in meern, riviern, moerassn, vyvers en de zee.
Zoogbêestn
Evolutie
thumb|230 px|Strukteure van synapsiede schedel De lyne die uutendelik toet de zoogbêestn evolueerdign woarn de Synapsida, die under ol vroeg (in 't Loat Carboon) ofgesplitst hên van de lyne die noa de hoagedissn, de krokodieln en de veugels lêedt.
In 't Trias hèt em in de Synapsida een lyne ountwikkeld die goandeweg mêer en mêer up zoogbêestn begostn te trekkn. D' êeste echte zoogbêestn deen under verschynienge in 't Loat Trias, omtrent round den tyd dan de dinosauriërs begostn dominant te wordn. 't Is doavan dan d' êeste zoogbêestn klêne woarn en hoofzoakelik 's nachs leefdign.
D' êeste moderne groepn zoogbêestn zyn ollemolle round de zelstn tyd, in de vroege Krytperiode, met Teinolophos (Monotremata) 123 MA in Australië, Sinodelphys (Marsupialia) 125MA in China en Eomaia (Placentalia) 125 MA in China.
D' er zyn têkens dat teegn 't ende van de Juraperiode de zoogbêestn under begostn uut de nachtelike insect-etende niche groein, moa me moetn toch nog toet 't uutstervn van de dinosauriërs an 't ende van de Krytperiode voadan de zoogbêestn begostn deftig grôot te wordn.
Indêlienge
D' indêlienge van de zoogbêestn is nog olsan controversieel. Sedert de joarn 90 van de 20e êeuwe hèn genetische techniekn getoogd dan een antal klassifikoasjies van vroeger in de twientigst' êeuwe nie hêelteganstn juuste woarn. De grotste verrassienge kwaam ot dudelik wierd dan de walvissn 't nauwste verwant woarn an de nylpeirdn, en genetisch binn'n d' ounevenhoevign laagn. Ook is 't er gebleekn dan een antal groepn die ounder Insectivora wierdn geklasseerd dêel uutmaktign van een Afrikoanse groep die de name Afrotheria wier gegeevn.
1402
1399 - 1400 - 1401 - 1402 - 1403 - 1404 - 1405 't Joar 1402 is 't 2e joar in de 15e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge. thumb| Stadhuus van Brussel
Bouwkundig erfgoed in Zuudschote
Lyste van bouwkundig erfgoed in Zuudschote:
Afrikoans
Afrikoans is e West-Germoansche toale die surtout in Zuud-Afrika en Namibië wordt geklapt.
De toale is ountstoan uut Nederlandsche dialectn van de zeevntienste êeuwe, en wierd vroeger Koap-Hollands genoemd. Woarschynlik is 90 tout 95% van de vocabulaire van Nederlandsche origine. Derneffest is de toale g'influenceerd deur Portugees, Frans, Maleis, Bantoe, Khoisan en de latstn tyd ook deur Iengels. De grotste verschill'n tusschn Afrikoans en Nederlands zyn de spellienge, woordvormienge en de grammaire.
Bykan 7 miljoen menschn in Zuud-Afrika, oftewel 13% van de totoale bevolkienge, hen Afrikoans vo moedertoale en 't is doamee de derde grotste toale van 't land achter Zoeloe en Xhosa. Blanke Afrikoanders vormn omtrent 40% (2,7 miljoen) van de sprekers.
Afrikoans is ook de moedertoale van 11% van d' inweuners van Namibië.
Moas
thumb|De riviere de Moas in Vrankryk, België en Holland
De Moas (Fransch: Meuse - Hollands: Maas) is e riviere die begunt by Pouilly-en-Bassigny ip d' hoogvlakte Plateau van Langres in Vrankryk, strôomt deur Verdun, Sedan en Charleville-Mézières en België binnenkomt by Givet ten zuudn van Dinant. Doar strôomt de Moas deur Noamn, Andenne, Hoei en Luuk. By Eysden komt de Moas Holland binnen en lôopt langst Maastricht, Roermond en Venlo en moundt uut in de Nôordzêe ten westn van Rotterdam. De noame Moas is ofgeleid van 't Middelnederlands Mase. De Moas is een belangryke voarroute en is 925 kilometers lank. Hiervan ligt 492 kilometer in Vrankryk, 194 kilometer in België en 239 kilometer in Holland. Vanwege de vele krounkels in de Moas zyn der kanoaln langs gegroavn, lyk de Zuud-Willemsvoart, 't Julianakanoal en 't Lateraalkanoal. 't Albertkanoal verbiendt de Moas met den hoavnstad Antwerpn.
Miern
Miern zyn eusosjoale insektn van de famielje Formicidae en, tegoare mê de verwante wespn en byn, ôorn ze by d' orde van de vliesvleuglign. Miern oentwikkldn uut wesppachtige vôorvoadrs binst 't Middn-Kryttydperk tusschn 110 en 130 miljoen joarn geleen en ze spesjaliezeerdn undre achtre 't ipkommn van de blommeplantn. Mêer of 12 500 van e geschat totoal van 22 000 sôortn zyn beschreevn. Ze zyn gemakklik 't êrkenn deur undre voelsprietn mêt 'n "ellebooge" en deur de kenmerknde knoopachtige strukteure die undre smolle leenn vormt.
Miern vormn koloonjes die varjeern in ofmeetienge van e poar dozynn ienkliengn die leevn in klêene nateurlikke oltn toe ooge gordnde koloonjes die grôote gebiedn bezettn en miljoenn ienkliengn omvattn. Grotre koloonjes bestoan mêesta uut wuuvetjes zoendre vleugls die de kaste van de "werkrs", "soldoatn", of andre gespesjaliezeerde groepn uutmoakn. Bykans al de mierekoloonjes ên ook e poar vruchtboare vintjes "darn" genoamd en êen of mêer vruchtboare wuuvetjes keuneginn gêetn. De koloonjes wordn beschreevn lik superorganiesmn omda de miern werkn lik êen êeneid vo de koloonje 't oendresteunn.
De miern ên bykans iedre stik land ip eirde veroovrd. D' êenigte plekkn wo datr gin inêemsche miern zyn is Antarctica en e poar vêrofgeleegn oenêrbergzoame eilandn. Miern geneirn undre in de mêeste ekostelsls en kunn 15–25% vormn van de biomassa van ol de bêestn. Undre wêlsloagn in zoveele sôortn omgeeviengn wordt toegeschreevn an undre sosjoale organiezoasje en undre vermoogn vo leefgebiedn te wyzign, vo bestoansmiddels te vienn, en vor undre eign te verwêern. Undre lange gemêenschapplikke oentwikklienge mê andre sôortn e geleid toe verschillende uutêenloopnde reloasjes : mimicry (noabôotsienge van plantn of bêestn), kommensaliesme (profiteern zoendre noadeel te geevn an 'n andre sôorte), parazitiesme (profiteern en schoa geevn vor 'n andre sôorte) en mutualiesme (profiteern en vôordeel geevn an 'n andre sôorte).
Mieregemêenschappn kenn werkverdêelienge, kommuniekoasje tusschn ienkliengn, en e vermoogn vor ingewikklde problêemn ip te lossn. Die glyknisse mê de menschlikke matschappy is aa lange tyd e bronne van inspieroasje en 'n oendrewerp van stuudje. Veele menschlikke beschoaviengn maakn gebruuk van miern in de keukn, vo medikamentn en by rietuêeln. Sommigte sôortn wordn gewoardeerd vor undre rolle by de bioloogiesche bestrydienge van ploagn. Undre vermoogn vor alle sôortn voedslbronn te gebruukn briengt undre in botsienge mê de mensch omda ze kunn in gebown binndriengn en têeltn beschoadign. Sommigte sôortn lik Solenopsis invicta, wordn bekeekn lik ipdriengrige ekzootn, die undre eign kunn in stand oedn ozze etwoa  per oengeluk binngebrocht zyn.
18 november
18 november is den 322stn dag van 't joar (323stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioanse kalender. Nog 43 doagn tout 't ende van 't joar.
Muyzefamilie
De muyzefamilie (Muridae) is de grotste familie van zoogbeestn en knoagbeestn mè meer of 700 soortn, woaroender vele soortn muyzn, ratn en woestynratn (gerbils) die van nateure voornkomn in Eurazië, Afrika en Australië.
Ardea
Ardea is e geslacht van veugels van de familie van de reygers (Ardeidae).
Soortn
By 't geslacht zyn de volgnde soortn ingedeeld:
Scharreloarveugels
De scharreloarveugels (Coraciiformes) zyn een orde van diverse, surtout tropische en meestal styf kleurryke veugels. Z' hèn moar één gemeenschappelyk kenmerk: hunder teens wykn dikwyls of van de norm en zyn gedeeltelyk an mekoar versmoltn.
Rhône (departement)
Rhône (69D) is e Frans departement in de regio Auvergne-Rhône-Alpes. 't Departement is genoemd noa de riviere de Rhône. Inweuners van Rhône wordn Rhodaniens genoemd.
Scharreloarveugels
Taxonomie
D' orde omvat de volgnde families:
Rhône (departement)
Geschiedenisse
't Departement is in 1793 oentstoan, by 't ipsplitsn van 't vroeger departement Rhône-et-Loire in twèe departementn: Rhône en Loire. 't Gebied komt overêen met de provinsjes Lyonnais en Beaujolais.
In 2015 wierd de metropool Lyon (Métropole de Lyon) ofgesplitst van 't departement Rhône. 't Departement verloor doardeure 16% van zyn groendgebied en 75% van zyn bevolkienge. 't Antal kantongs doalde van 54 noa 13 en 't antal gemêentn van 293 noa 208. De numero van 't departement veranderde van 69 noa 69D.
1095
1092 - 1093 - 1094 - 1095 - 1096 - 1097 - 1098 't Joar 1095 is 't 95e joar in de 11e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Hollands Limburg
Hollands Limburg is e provinsje in 't zuudôostn van Holland met hoofdstad Maastricht (ook de grotste stad). De provinsje telt 1.116.000 inweuners (2021) ip een totoal ippervlak van 2.210 km².
Toale
In Hollands Limburg spreekn ze Limburgs, een Nederfrankisch dialect.
Gemêent'n
Limburg is ipgedêeld in 31 gemêent'n sinds 2019. De gemêent'n met under officiële noame zyn:
thumb|links|Koarte van Hollands Limburg
Bouwkundig erfgoed in Leisele
Lyste van bouwkundig erfgoed in Leisele:
Luxemburg (provinsje)
't Hogste punt is de Baraque de Fraiture, 651 meter hoge, in de gemêente Vielsalm.
Der zyn styf vele riviern in de provinsje, lyk de Semois, de Lesse, d' Ourthe, de Lhomme en de Sûre. De Chiers vormt ter hoogte van Torgny de grenze mè Vrankryk.
De provinsje makt bykan hêlegans dêel uut van de streke d'Ardenn. 't Zuudelykste dêel van Luxemburg wordt de Gaume genoemd, of ook wel Belgisch-Lotharingn.
Gemêentn
Gemêentn met under officiële noame; gemêentn met e stadstitel hen (stad) achter under noame stoan:
Godfried van Bouillon
Godfried van Bouillon (Bonen of Baisy-Thy, 18 september 1060 – Jeruzalem, 18 juli 1100) was (ols Godfried IV) hertog van Neder-Lotharingen en êen van de leyders van den Êeste Kruustocht. Je wierd ook uutgeroopn toet den êeste keunienk van 't keunienkryk Jeruzalem moa je refuseerde dien titel.
Begunjoarn
Godfrieds ouders woarn groaf Eustace II van Boulogne en Ida van Verdun, zuster van hertog Godfried III van Lotharingen (met de Bulte) die hem in 1076 had angeduud ols zyn erfgenoam. Moa keyzer Hendrik IV van 't Heilig Rooms Ryk besliste van 't hertogdom an zyn eygn zeune Konrad te geevn en allêne moa Bouillon en 't markgroafschap Antwerpn an Godfried. In 1089 krêeg Godfried ton toch 't hertogdom in handn, ols dank vo zyn dienstn in den oorloge van de keyzer teegn de  Saksn en teegn paus Gregorius VII. Je dêed belangryke schenkiengn an verschillige klôosters, lyk 't Sint-Michielsklôoster (de loatere Sint-Michielabdie) in Antwerpn, d' abdien van Munsterbilzen, Genepiën en Gorze. Je richtte in 't klôoster van Antwerpn ook drie kapelln ip, gewyd an Sinte-Moartn, an Maria Magdalena en an d' heilign Marcellinus en Petrus.
In 1095 wierd 't Concilie van Clermont g'houdn. Paus Urbanus II en Peter de Kluzenoare riepn ip vor e kruustocht t' houdn ter bevrydienge van Jeruzalem. Godfried gienk doarip in. Je verkocht en verpandde al zyn bezittiengn, surtout an de prins-bisschop van Luuk, inclusief 't kastêel van Bouillon.
Dôod
By de veroverienge ip Akko zou Godfried volgns den Arabische schryver Ibn al-Qalanisi getroffn zyn deur e pyle en doaran uutendelyk in Jeruzalem gestorvn zyn. Moa volgns de westersche schryvers Albert van Aken en Ekkehard van Aura zou Godfried binst zyn verbluuf an 't hof van Caesarea vergiftigd zyn deur den emir van die stad. Andere bronn vermeldn de pest ols reedn.
Nog vo dat 'n stierf gaf Godfried ipdracht an zyn broere Eustace, die zou werekêern noar huus, vo drie relikwien van 't Heilig Bloed van Jezus mee te pakkn vo de steedn Bonen, Lens en Antwerpn. Zyn stoffelyk overschot zou begroavn zyn in d' Heilig Grafkerke ip Golgotha.
Fort van Beieren
't Fort van Beieren is een fort teegn Kôolkerke, een dêelgemêente van Brugge.
Geschiedenisse
't Fort wierd an 't begin van d' 18e êeuwe deur de Fransn architect Vauban ountworpn. 't Was een ounderdêel van een project da vorzaag van de vestn van Brugge hêelteganstn t' herbouwn.
Achter den dôod van de Spoansche keunienk Karel II was der gin directn upvolger, en zowel Leopold I, de keizer van Ôostenryk, en Lodewyk XIV, keunienk van Vrankryk, maktn aansprake up de trône. Lodewyk XIV kreeg het vo mankoar van zyn klêenzeune, Filips van Anjou, up de trône te krygn, moar in 1702 vormdign Holland, Ôostenryk en Iengeland een verbound met oge derup van de Zudelike Nederlandn t' herovern.
De Fransn steurdign Vauban noa Brugge vo de stad te verdedign tegen de nôordelike legers. 't Fort van Beieren makte dêel uut van da project. 't Fort haad de vorm van een vuufpuntige sterre en der woarn vuuf batajongs in gevestigd. 't Fort wierd nôoist angevolln en achter 1706, ô Vloandern deur d' Iengelse en d' Hollanders bezet wierd, haad het fort hêleganstn gin nut mè. In 1715 kwaam Vloandern ton ounder Ôostenryks besteur, en de latste soldoatn verlietn 't fort in 1748. 't Fort wierd nog vor een latste kê gebruukt in de Twiddn Weireldôorloge deur de Duutsers.
Oarlen
thumb|Liggienge in de provinsje Luxemburg Oarlen (Frans: Arlon, Nederlands: Aarlen, Duuts/Luxemburgs: Arel, Woals: Årlon) is d'n hoofdstad van de Belgische provinsje Luxemburg.
De gemêente Oarlen het 30.768 inweuners (1 januoari 2022).
De stad ligt in de Gaume, in 't zuudn vlakby 't Grôotertogdom Luxemburg en Vrankryk.
Externe koppeliengn
links|thumb|Zicht ip Oarlen
Bouwkundig erfgoed in Lissewege
Lyste van bouwkundig erfgoed in Lissewege:
Emma Watson
Emma Charlotte Duerre Watson (Parys, 15 april 1990) is 'n Iengelsche actrice die oender andere Hermelien Griffel speelde in acht Harry Potter-films. Andere films woarin da ze speelde zyn Little Women, Ballet Shoes, Noah, The Tale of Despereaux, The Bling Ring, The Perks of Being a Wallflower, Beauty and the Beast en The Circle.
Bouwkundig erfgoed in Leke
Lyste van bouwkundig erfgoed in Leke:
Transept
right|200px Et transept, de dwarsbeuke of dwarsschip es da deel van de kerke da twèistn up de middnbeuke stoat.
Et transept es even hoge lik de middnbeuke en ligt an 'n oostelikkn kant van de kerke. Deur et transept krygt de kerke azo en kruusvormig groundplan. Zukke kerkn noemn me kruuskerkn. By kruuskerkn die volgens centroalbouw gezet hèin gewist, zyn middnbeuke en transept even lank.
Dwarsbeukn bestoan uut drie deeln:
't Koor es 't stik da in 't verlengde ligt van de middnbeuke, oe 'n andern kant van de dwarsbeuke.
Grote kerkn in 't noordn van Europa hèin dikkers en dubbel transept.
thumb|left|400px|Dubbel transept in de kathedroale van Salisbury, [[Iengeland, 13e eeuwe.]]
Verbrandiengsdriehoek
De verbrandiengsdriehoek of de vierdriehoek is een simpel model vô te verstoan waffer elementn dan der nôdig zyn vôr een vier an de gang t' houdn, of deur êen of mêer elementn weg te neemn, een vier te blussn. De vierpyramide is een bitje minder simpel deurdan scheikundige reaksjes die de verbrandienge kunn'n vertraagn of verrappern ook in rekenienge wordn genoomn.
Verbrandiengsdriehoek
De verbrandiengsdriehoek toogt dan der drie elementn nôdig zyn vor een vier te startn en voart te loatn brandn: hitte, brandstoffe, en een oxiderende stoffe (mêestol zeurstoffe). Zounder êen van die drie elementn kand een vier nie beginn'n of verderbrandn.
Vierpyramide
't Wegneemn van hitte is over 't olgemêen genoeg voar een vier te stoppn (rechstreeks of deur 't wegneemn van brandstoofe of zeurstoffe), moar scheikundige reaksjes speeln ook een rolle. Azô werkn halogeengassn as een inhibitor deurdan ze de concentroasje van brandboare gassn in de vlamme verlêegn. An den andere kant is een vier woadan der metoaln gelik lithium, magnesium of titanium (een klasse D vier) by betrokkn zyn gevoarlik omdan ze mè woater reageern en nog mêer hitte verôorzaakn.
Massa-uutstervienge
Een massa-uutstervienge is 't massoal uutsterven up een weireldwyde schoale van verschillende sôortn organismn in een relatief kortn tyd.
Tre Fontane
thumb|right Tre Fontane es e trappistnbier uut Itoalië da gebrouwn wierd in de gelyknoamige abdeye nie verre van Rome.
Massa-uutstervienge
Massa-uutsterviengn in de geologische geschiedenisse
Met d' hulpe van fossieln hèn paleontoloogn gevoundn da gedeurende de geologische geschiedenisse organismn vantyden up een grôte schoale zyn uutgestorvn. Vuuf kêern zyn is dat uutstervn up een veel grôtere schoale gebeurt dan de "geweune" uutsterfperioodn, woavan dat de grotstn dendeen an 't ende van de Permperiode (251 miljone joar geleen) was, mè noa schattienge een uutsterfcyfer van 95% van de sôortn. By de latste massa-uutstervienge an 't ende van de Krytperiode stiervn een antol diersôortn die 't leven in 't Mesozoicum haan overhêerst, gelik de dinosauriërs en d' ammonietn, hêelteganstn uut.
Ôorzaakn van massa-uutsterviengn
Der is vele gespeculèrd gewist over de meugelikke ôorzaakn van 't massa=uutstervn an 't ende van de Krytperiode, moa tegenwôordig is 't praktisch zeker dat een asteroïde die ingesleegn hèt up 't Mexicoansche Yucatánschiereiland een zwoarn invloed haat up 't gebeurn. d' Êeste andudienge doavan was d' ountdekkienge van een laagstjie klyte met een anrykienge van iridium, dat anders mêestol van meteorietn komt, en loater ounderzoek hèt de Chicxulub-kroater in Mexico gevoundn.
De redens vôor andere massa-uutsterviengsgebeurtenissn zyn nie olsan dudelik, olhoewel dat der nu gepeist wordt dat d' uutstervienge an 't ende van de Permperiode verôorzakt is deur massoale vulkoanische uutbarstiengn in Siberië round dien tyd.
Jura (departement)
Jura (39) is e Frans departement in de regio Bourgogne-Franche-Comté. 't Departement is genoemd noa 't Juragebergte. Inweuners van Jura wordn Jurassiens genoemd.
Geschiedenisse
't Departement is êen van de 83 departementn die de 4e moarte 1790 ipgericht zyn binst de Fransche Revoluusje, deur uutvoerienge van de wet van 22 december 1789, uut e dêel van de provinsje Franche-Comté.
Geografie
Jura grenst an de departementn Doubs, Haute-Saône, Côte-d'Or, Saône-et-Loire en Ain. 't Grenst ook an 't Zwitsers kantong Vaud.
De Jura bestaat uut drie arroendissementn:
Terneuzn
Terneuzn (Nederlands: Terneuzen) is e stad en gemêente in 't middn van Zêeuws-Vloandern, in d'Hollandsche provincie Zêeland. De gemêente telt 55.824 inweuners (31 december 2010, bronne: CBS) en het een ippervlakte van 317,78 km² (woavan 66,38 km² woater). De burgemêester Erik van Merrienboer i van de PvdA.
Terneuzn is oundermêer ekend deur de voart die Gent met de Westerschelde verbiendt.
Woaver
thumb|Liggienge in de provinsje Woals-Broabant Woaver (Frans: Wavre, Nederlands: Waver, Woals: Wåve, Picardisch: Auve) is d'n hoofdstad van de Belgische provinsje Woals-Broabant.
De gemêente Woaver het 35.106 inweuners (1 januoari 2022).
De stad ligt vlakby de Vlamsche provinsje Vlams-Broabant.
Externe koppeliengn
links|thumb|Kerke
Jakoeb Kolas
Jakoeb Kolas of Jakub Kołas (Wit-Russisch: Яку́б Ко́лас), pseudoniem va Kanstantsin Michajlavitsj Mitskevitsj (Канстанці́н Міха́йлавіч Міцке́віч), (Stoebtsi, 22 oktober 1882 - Minsk, 13 ogustus 1956), was e Wit-Russische schryver en dichter. Je wierd in 1926 'Schryver van 't Volk' van de Wit-Russische Socialistische Sovjetrepubliek en was vanaf 1929 vicepresident van de Wit-Russische Wetenschapsacademie.
Jakoeb Kolas stoend bekend voe ze sympathiê voe 't 'geweun boerevolk'. Ze pseudoniem 'Kolas' wil zeggen 'groanoare'. Je schreef oender andere de dichtbundels Liedjies van de Gevangenschap (1908) en Liedjies va Verdriet (1910), de losse gedichten E nieuw Land (1923) en Simon de Musicus (1925), verhoalen en toneelstikk'n. Ze gedicht D'Hutte van de Visser (1947) goat over de worstelienge die volgde ip 't toetreden van Wit-Rusland toet de Sovjet-Unie. Z'n trilogie Ip e Kruusienge (1954) beschryft 't leven van 't boerevolk en de intelligentsia in den tyd vô de revoluusje.
In 1946 en 1949 wont'ie de Stoatsprys van de Sovjet-Unie. thumb|left|Monument in [[Minsk]]
Ysveugels
Ysveugels (Alcedinidae) zyn e familie van kleene toet middelgroote, felgekleurde veugels van d' orde scharreloarveugels (Coraciiformes). De meeste soortn zyn te viendn in de tropische gebiedn van Afrika, Azië en Oceoanië. De familie bestoat uut 114 soortn en is oenderverdeeld in drie subfamilies en 19 geslachtn. Al d' ysveugels hèn groote koppn, lange, scherpe, puntige snoavels en korte pootn. Vele soortn leevn by riviern en eetn vis. Andere soortn zyn nie geboendn an woater en eetn kleene oengewervelde beestjes. De noame ysveugel verwyst normoal gezien noa de geweunn ysveugel (Alcedo atthis).
Taxonomie
Geslachtn van de subfamilie Halcyoninae: Subfamilie Alcedininae: Subfamilie Cerylinae:
Nôord-Broabant
Nôord-Broabant (officieel: Noord-Brabant, Broabants: Noord-Braobant) is e provinsje in 't zuudn van Holland met hoofdstad 's-Hertogenbosch. De provinsje telt 2.574.000 inweuners (2021) ip een totoal ippervlak van 5.082 km². Eindhoven is de grotste stad van de provinsje.
Toale
In de provincie spreekn ze Broabants, een Nederfrankisch dialect.
Gemêent'n
Nôord-Broabant is ipgedêeld in 56 gemêent'n sinds 2022. De gemêent'n met hunder officiële noame zyn:
links|thumb|Koarte van Nôord-Broabant
Groep (periodieke tabelle)
De chemische elementn van de tabelle van Mendeljev kunn in groepn ingedêeld wordn, ip basis van e bepoald dêel chemische kenmerkn woarin dan z' overêen kommn. De mêeste van die groepn valln t'hope met de kolommn in de tabelle.
Dikwils wordt e groep vernoemd noa de noame van 't êeste element in de groep, moa der zyn ook groepn met e mêer specifieke noame.
Chemisch element
thumb| [[Periodieke tabelle van de chemische elementn]] E chemisch element is een ienkelvoudige stoffe die nie verdêeld kan wordn in êen of mêer andere stoffn deur chemische bewerkiengn. 't Klêenste dêeltje van een element is een atoom, die bestoat uut e kern van positief geloadn protoonn en neutrale neutroonn, woarround da negatief geloadn elektroonn cirkeln ip êen of mêer boann. 't Antal protoonn in de kern van een atoom wordt angeduud deur 't atoomgetal en bepoalt de plekke van een element in de periodieke tabelle. Elementn wordn ingedêeld in metoaln, metaloïedn en nie-metoaln. Ieder element krygt een uniek symbool, die uut êen, twêe of drie letters bestoat. 't Symbool is dikwils een ofkortienge van de Latynsche noame.
Engelszell
Engelszell es e trappistnbier uut Ôostnryk. 't Wierd sedert 2012 gebrouwn in d'abdeye Stift Engelszell in de plekke Engelhartszell an der Donau in den dêelstoat Ipper-Ôostnryk. D'Internationoale Trappistnverêenigienge makte ip 15 oktober 2012 bekend da ulder bier 't logo "Authentic Trappist Product" mochte droagn.
Struusveugel
Ne struusveugel (Struthio camelus) es ne grootn loopveugel die nu van nateure ollene nog in Afrika vôornkomt.
Beschryvienge
thumb|left|E geweun enne-ei en e struusveugelei Struusveugels en lange pootn en e lange nekke. J'et lik olle veugels pluumn en twee vlerkn, mo dedie zyn te klene voun zyn massa te kunn droagn, woadeure dat 'n nie ku vliegn. Deur zyn lange pootn kut 'n wel zere loopn. 't Vintje is zwort van kleur, met e bitje wit an ze vlerkn, ze nekke en zyn steirt, 't wuvetje is hêlegans bruun-grysde. D'eiers zyn wit en de grotste die te viendn zyn.
Verspreidienge
Ze kommn voor in Afrika, in vier oundersôortn.
Verwantschappn
thumb|right|De nog bestoande Paleognathae voogns Hackett
Charente-Maritime
Geschiedenisse
't Departement Charente-Maritime es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Es ountstoun deur 't tôopesmyttn van't groundgebied van de vroegere provinsjes Aunis en Saintonge. Tout 4 september 1941 noemdigde 't departement Charente-Inférieure.
Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Poitou-Charentes.
Geografie
't Departement Charente-Maritime ligt an d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje). 't Grenst an de Fransche departementn Vendée en Deux-Sèvres in't nôord'n, Charente in't ôostn, de Dordogne in't zuudôostn en Gironde in't zuud'n.
Charente-Maritime bestoat uut vuuf arroundissementn (La Rochelle, Jonzac, Rochefort, Saintes en Saint-Jean-d'Angély) en et 27 kantongs en 463 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn La Rochelle, Saintes, Rochefort, Royan en Aytré.
Charente-Maritime es 't bekendst vo d'eyland'n die vo de kuste liggn, zynde Île d'Oléron, Île de Ré, Île d'Aix en Île Madame. De langste riviern van't departement zyn de Charente, de Sèvre Niortaise en de Seudre. An de zuudkantn van Charente-Maritime ligt 't estuoarium van de Gironde die der de schreeve vormt mè 't gelyknoamige departement. O de nôordkantn van Charente-Maritime ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark van't Marais Poitevin, e moerasgebied da vo't grotste stik in de Vendée ligt.
Atmosfeer
Atmosfeer (van 't Grieks ατμός (atmos) = stôom + σφαίρα (sfaíra) = sfeer) verwyst over 't olgemêen noa:
Lithosfeer
De lithosfeer (van 't Grieks λίθος [lithos] of "rotsachtig" + σφαῖρα [sphaira] of "sfeer") is 't ounbuugzoame omhulsel van een rotsachtige planete gelik d' Eirde.
Eirde
Up d' Eirde omvat de lithosfeer de korste en 't bovenste dêel van de mantel, die de harte en brosse butenlage van d' Eirde vormn. Derounder ligt den asthenosfeer, die dieper zit en doadeure warmer en mêer buugzoam is. 't Verschillend gedrag ounder spannienge gift de grenze tusschn de lithosfeer en den asthenosfeer an: de lithosfeer bluuft ounbuugzoam vo lang endn in den geologischn tyd, en vervormt elastisch toedat uutendelik meegift met een brosse breuke. Doateegnover stoat dat den asthenosfeer viskeus vervormt en de spannienge wegnimt deur plastische vervormienge. Deur zyn bros gedrag is de lithosfeer upgebrookn in tektonische ploatn.
De lithosfeer zorg vor een conductief deksel bovenup de convectie van de mantel, en beholve deur conductie wordt de hitte hoofzoakelik langs vulkoann ofgevoerd.
Der zyn twê sôortn lithosfeer:
Den oceoanische lithosfeer is deur den band 50–100 km dikke (moa teegn de mid-oceoanische ruggn is de dikte nie grôter dan da van de korste, of 5–10 km dikke), binst dat de continentoale lithosfeer 40–299 km dikke is (woavan dat de bovenste 30–50 km normoalgezien de continentoale korste is). De korste verschilt van de mantel deur een veranderienge in de scheikundige soamenstellienge (de bovenste mantel bestoat hoofzoakelik uut peridotiet), en den overgank tusschn de twê wordt de Mohodiscontinuïteit (achter de Kroatische seismoloog Andrija Mohorovičić) genoemd.