cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karel ende Elegast
Externe koppeliengn
Vraye historie ende al waer Maghic u tellen. Hoerter naer! Het was op ene avontstonde, Dat Karel slapen begonde
Lappersfortbus
't Lappersfortbus is 'n bus in Sinte-Machiels, ten zuudn van Brugge. 't Is eigndom van Fabricom.
't Lappersfortbus kwamd in 't nieuws in 2002 omdat ter 'n groep joenge gastn was die 't bus e poar moandn lange bezet aan. Ze protesteerdigen doamee teegn den anleg van e nieuwe ringweg. In septembr 2002 kwaam 't er 'n oentrumiengsbevel, moa de bezetters trokkn under doa niet van an. In oktobr 2002 wier 't bus uutendelik toch ontruumd, me vele geweld van de polisje.
In 2007 kwam bekend dat de Vlamsche overied olle joare 1.900 euro eur moe betoaln an Fabricom voer 'n dêel van 't bus dat ingekleurd stoat ols parkgebied. In 't dêel dat ingekleurd stoat als industriezone wil Fabricom fabrikkn zettn, mo doarover moet er nog oenderandeld zyn me d'overied. Fabricom zou ton êest 'n compensoasje moetn doen med 'n ander stik bus. .
1802
1799 - 1800 - 1801 - 1802 - 1803 - 1804 - 1805 't Joar 1802 is 't 2e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Allegorie ip de vrede geslootn in Amiens de 27ste moarte 1802, tusschn de Batoafsche Republiek en Vrankryk en 't Verênigd Keunienkryk.
Land van’t Vrylêen
thumb|right|300px|Koarte van 't Land van't Vrylêen uut 1659 't Land van't Vrylêen (Frans: Pays de l'Alleu ofte Pays de l'Alloeu, Nederlands: Land van het Vrijleen) es 'n historische streke in't nôordn van Vrankryk die nu ligt an de schreve van't Nôorderdepartement en 't Nauw van Kales.
't Land van't Vrylêen lag ip de zuudelyke kant van de Leie, ip't schee'n van't de kasselrye Rysel, de Fransche Westoek (die olletwêe by 't groafschap Vloandern ôordigdn) en Artesië. 't Bestound uut de drie landelyke prochies Wentie, Sailly an de Leie en Vloerbeke en ôok nog e stik van De Gorge, noamelyk 't gehucht Nouveau Monde.
Akademie voor Nuuze Vlaemsche Taele
D'Akademie voor Nuuze Vlaemsche Taele es een instituut in Frans-Vloandern die 't West-Vlams promoot in het Nôordn va Vrankryk.
't Es een associoatie van het type "Loi 1901". Heur olgemêne doelstelliengn zyn het bewoarn, deuregeevn en promootn van de Vlamsche toale in het socioal, cultureel en economisch leevn. Ze probeert ôok van middeln te krygen vo 't West-Vlams te ounderwyzn, lik streektoale in de schooln.
Tale en Muuzyk Feestdagen
De Akademie organiseert oek de Tale en Muuzyk Feestdagen ieder joar in oktober; in 2011 ol vo de zeevnste kêe. D'eerste woarn op 'n Kasselberg, de twidde in Wormhout, de derde in Ekelsbeke (Esquelbecq), de vierde in Leffrinkhoeke (Vlemsch: Laffernhoeke), de vuufde in Bollezeele, de zesde in Hooimille en de zeevenste in Hoazebrouck. Op de fêestdoagn ku iederêen kennesse moakn me 't Vlemsch in ol zyn vormn.
Jabbeke
Jabbeke is e gemêente in West-Vloandern me mêer of 13.500 inweuners.
thumb|left|Sint-Blasiuskerke
Dêelgemêentn
Snellegem, Stalhille, Vassenoare e Zerkegem.
De gemeênte Jabbeke grenst an de volgnde dorpn en gemeêntn: thumb|300px|left|Jabbeke, deêlgemeêntn en angrenzende gemeêntn. De gilwe gebiedn zyn bebouwd.
Rozala-Suzanna van Ivrea
Rozala-Suzanna van Ivrea, (ca. 937 - Gent, 7 februoari 1003) was e dochter van Berengar II van Ivrea, keunienk van Italië, en van Willa van Toscane.
In 968 trouwde ze met Arnulf II van Vloandern.
Under jounges:
In 988 stierf heur vint. Under zeuntje Boudewyn volgdeg hem ip, mo deudat 'n nog styf jounk was stound 'n ounder 't regentschap van zyn moeder.
Achter da ze weeuwe gewordn was hertrouwde ze me Robert II van Vrankryk, de zeune van de Fransche keunienk Hugo Capet, en ze veranderdeg heur noame van Rozala no Suzanna.
Hugo Capet had under huwelyk g'arrangeerd. Je was g'interesseerd omda ze Montreuil-sur-Mer en Ponthieu meebrocht, mo ze was ol mêer of viftig joar oud en wel twientig joar ouder of Robert II, die teegn zyn gouste trouwde. Van 't moment dat 'n ollêne keunienk was, hèt 'n heur an de kant gezet vo te kunn trouwn mè Bertha van Bourgondië, ’n dochter van Konrad I van Bourgondië.
Vlamsche gêestelikkn
thumb|[[Leonard Lodewyk De Bo]] thumb|[[Guido Gezelle]] thumb|[[Hugo Verriest]] De Vlamsche gêestelikkn ein en grôte rolle gespeeld in de geschiedenisse en de evolutie van West-Vloandern.
Roepiengn
De kerke woakte d'rip dat er voldoende gereproduceerd werd en als er 't woarsens nie genoeg kinders woaren, ton kwam de paster nogal zêre langs om ze te pousseern (om 't zochtjes eut te drukkn).
Zo was 't er ieder joare een gebedsweke woar dat de beste prekers langskwoamen om derop t'oamern dat de gelôvigen kindjes moestn moakn. Zô zie'je in de gebôortestatistieken olsan piekn neegn moanden achter zô'n gebedsweke.
En omdat er zôvele kindjes woarn kostn er ôok mêer gemist wordn om gêestelikke te kommn. Omdat ze zô gelôvig woarn marcheerde da goe. Moar er woarn ôok andre reedns om gêestelikke te wirden.
Dus Vloandern produceerde ne hêeln ôop gêestelikkn, woavan dat er vele styf goe werk geleverd ein. Kardinaal Godfried Danneels es êen vôorbeeld.
Anno 2007 zyn d'er in 't bisdom Brugge nog en goe 700 pasters, moa de mêeste zittn verre boven de tzestig joar, dus lange goan ze 't nie mê eutziengn. Der koomn der moar en poar nieuwe pasters per joar by.
Êen oplossienge ès vrouwn toeloatn, moa ze keunen van nu ol ginnen weug me 't celiboat, loat stoan da ze der nog mêer vrouwen bysteekn. Ollandse studies beweirn da 20 % van de gêestelikkn in den deuk een vrouwe en gezin eine, zôdat 't celiboat nog mêer onder druk begunt te stoane.
'n Andre oplossienge is lik da ze probeern in Spanje: wezekes eut oarme landen importeern en ipvoeden en ôpen da ze ze kunnen transformeern in gêestelikkn. Moa da getjool (en commerce) me wezekes wird oe langer oe mêer an banden geleid. Derby, zô 'n systeim kan ollêne moa goe werkn oa je vele (goekôpe) nunnekes eit voe de wezekes ip te voeden, dus da foetert ôok nie goe mêe.
In 2006 eit 't bisdom Brugge en professionele advertentiecampagne betoald in d'ôpe van mêer roepiengn an te trekkn, en er zoet en lichte stygienge zyn, moa dad'ès nie genoeg om het oantal gêestelikkn ip peil t'oudn.
Gêestelikkn en de socioale sector
In de joarn tvigtig droaidige 't grôotste dêel van de socioale sector ip gêestelikkn die broave woaren, slicht betoald, nie stoaktigen en nie veel fietjefatjerieën nôdig oan. Ip die maniere koste de kerke rap veel instelliengn iprichten en bevolkn.
Caritas Catholica es de overkoepelende organisoatie van ol die katholieke instelliengn en scholen, en ès, me zyn mêer dan 200.000 wirknemers, êen van de grôotste belangengroepn in België.
Kunstgeschiedenisse
Kunstgeschiedenisse goat over de evolutie van de bouwkunste, beeldhouwkunste, schilderkunste, mozaïekkunste, tapytwevery, houtsnykunste en muziek.
Juste lik by de geschiedkundige indelienge zyn ook de verschillige kunststromiengn ingedeeld in geschiedkundige tydvakkn.
Prehistorie
D'indelienge van de prehistorie es gebaseerd up de materioaln dan de prehistorische mienschn gebruukten: steen, brouns en yzer.
Oudheid of klassiekn tyd
Den vol van et West-Romeins Ryk es olgemeen anzien lik den overgank tusschn den klassiekn tyd en de middeleeuwn.
Nieuwn tyd
Vanof 't ende van de veertiende, begun vichtiende eeuwe verandert den kyk van den miens up hemzelvn, up d'eirde en up God helegansn. Dat es dudelik te ziene an de kunste da den nieuwn miens produceert.
Nieuwstn tyd
De kunststromiengn in den Nieuwstn Tyd noemn ze over 't olgemeen moderne kunste.
Sportvrouwe van 't joar (België)
De titel Belgische Sportvrouwe van 't joar wordt sedert 1975 ip 't ende van ieder joar toegekend an de beste Belgische sportster, achter e referendum g'organiseerd deur de Belgische Beroepsbound van Sportjournalistn.
Der bestoat ook e titel Belgische Sportman van 't joar (sedert 1967), Belgische Sportploeg van 't joar (sedert 1997) en Belgische Belofte van 't joar (sedert 1998).
Overzicht van de winnoars
{| width=100%
Landschappn van Zweedn
thumb|Koarte van de Zweedsche landschappn De 25 Zweedsche landschappn (Zweeds: landskap) vormn een historische indêelienge van Zweedn die nu nog alsan belangryk is ip gebied van culteure, folklore, streektoale, toerisme en geografie.
Landschappn
Toet 1809 maktn d' historische provinsjes van Finland ook dêel uut van die lyste. Achter 't verlies dervan an Rusland veranderde Zweedn under administratieve indêelienge.
Mathias Sercu
thumb|right|Mathias Sercu
Mathias Sercu (22 december 1970, Ardôoie) es nen West-Vlamsche acteur. Ie weunt nu in Gent. J'es gekend van het theoater, TV en film. Neeft ook in 2009 de tvshow Steracteur Sterartiest gewonnen, ne was van int begin e grote favoriet van de kieker.
Sequedin
Sequedin es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. 't Grenst an de gemêentn Lomme (Rysel), Loos, Haubourdin, Hallennes by Haubourdin en Engelo. Olangsn de zuudôostkant van Sequedin lôopt de Deule.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sent-Laurentkerke in Sequedin
Bergn (België)
't Militair hoofdkwartier SHAPE van de NAVO is in Bergn gevestigd.
Vôorhistorie toet an de Middelêeuwn
left|thumb|De Sint-Waltrudis kerke en belfort.
D' êeste têkens van leevn in de streke kommn van Spiennes, woarda de beste vierstêenwerktuugn van de joungn stêentyd in Europa zyn gevoundn. In den tyd van Julius Caesar weundigden de Nerviërs in de streke. Den oude name voar Bergn, Castrilocus of kampplatse, doet der an peizn dat er hier een Romeins kamp moe gewist zyn, moa beholve d' ontdekkienge van een begraafplatse uut den 2e êeuwe is ter doa gin bewys van. Bergn laag wel nie verre van een aftakkienge van de Romeinse heirweg die van Bavay noar Asse liep. Loater wierd de name veranderd toet Montes, achter d' heuvels woarup da 't kamp was gebouwd.
thumb|Sint-Waltrudis as gravinne van Enegouwn (polychroom bêeld uut d' 18e êeuwe In de 7e êeuwe richte Sint-Ghislain een oratorium up in wadda nu de dêelgemêente Saint-Ghislain is. Sint-Waltrudis hèt doar een religieuze gemêenschap upgericht en achter hur doad is hur graf een platselik bedevoartsôord gewordn. In 1039 is ze tenslotte hillig verkloard, en tegenwôordig is Sint-Waltrudis de patrôonhillige van zowel Bergn as Hêrentals.
Gelik de nabeurige stad Ath, was Bergn in een versterkte stad uutgebouwd ounder 't bewind van Boudewyn IV, graaf van Enegouwn (1120 - 1171). Binnenkort staak Bergn den hoofdstad van dien tyd, Valenciennes, noa de krône, en wierd een belangrik besteurs-, commerciêel en ounderwyscenter, en uutendelik, in 1295, den hoofdstad van Enegouwn. Deur de groei van de bevolkienge (van 4.700 inweuners an 't begin van de 13e êeuwe toet 8.900 an 't begin van de 15e êeuwe) moest er een twidde, grôtere stadsmeur gebouwd wordn, mè zes stadspôortn. De lakenhandel laag an de basis van Bergn zyn economische groei, die deurde toet an de godsdienstôorloogn van de 16e êeuwe.
Tachtigjoarige Oorloge
thumb|Markt en stadhuus van Bergn met 't belfort up den achterground
Up 24 mei 1572 viél Lodewyk van Nassau an 't hoôfd van 500 man oenverwachts de stad binn'n, woardat je mè gêestdrift onthoald wierd, omdat de bevolkienge vrê malcontent was met den hertog van Alva. 't Plan was da Lodewyk van Nassau versterkiengn zou krygn van Gaspard de Coligny, moar omdat die vermôord was in de Bartholomeüsnacht was tjem verplicht van em over te geevn. Alav naam up een vrêde maniere wraak up de bevolkienge, en een grôot aantal burgers wierdn g'arresteerd, gefolterd, ter dôod gebrocht en under bezittiengn in beslag genoomn. En doamee was den economische bloei van Bergn verby.
17e en 18e êeuwe
Gedeurende de 17e en d' 18e êeuwe was Bergn de speelbolle tussn Ôostnryk en Vrankryk, en wierd dikwils zwoar beschoadigd deur artileriegevechtn tusschn de twêe partyn. Bergn was in Frans bezit in de periodes 1691 - 1697, 1701 -1709, 1746 - 1749 en tenslotte 1792 - 1815. Met 't Congres van Weenn gieng Bergn tenslotte as dêel van de Zudelikke Nederlandn over noa Nederland, en loater, met d' onafhankelikheid van België in 1830, noa België. Den ôorlogsschoade wierd hoofdzoakelik in den twidden helt van d' 18e êeuwe hersteld, en doadeure zyn de gebouwn in 't center van Bergn mêestol van dien tyd.
19e êeuwe
Bergn wierd were nieuw leevn ingebloazn gedeurende de 19e êeuwe mè 't begin van d' industriêle revolutie. 't Wierd een center van de stêenkoolmynn en de zwoare industrie, en een typische stad van de Borinage. In êen van de stêenkoolmynn nie verre van Bergn, teegn Bernissart, wierdn in 1878 overbluufsels van 30 Iguanodons upgegraavn.
20e êeuwe
Zowel in den êestn en den twiddn weireldôorloge liep Bergn as een belangrike industriestad veel schoa up. Gedeurende den twiddn helt van de 20e êeuwe oundergienk Bergn tope met de reste van de Borinage een zoare economische crisis, ot de reste van d' ontwikkelde weireld de verouderde industrieën van de streke begostn verby te steekn.
Economie
Met d' economie van Bergen goat het minder goed sedert de slutienge van de koolmynn in den twidden helt van de 20e êeuwe.
Sedert 't eind van de tnegentiger joaren wordt het verlies an werkplatsn deur slutiengn en faillissementn van bedrijven niet mê gecompenseerd deur nieuwe jobs, en doadeure ligt 't antal mensn zounder werk (20,75% werklôozn) boovn 't Belgische gemiddelde en is 't gemiddeld inkommn per inweuner lêger dan 't Belgische gemiddelde.
1804
1801 - 1802 - 1803 - 1804 - 1805 - 1806 - 1807 't Joar 1804 is 't 4e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Portret van keizer Napoleong I deur "François Gérard". Ryksmuseum, [[Amsterdam.]]
Proteïne
thumb| Et archetypische proteïne: Haemoglobine
Een proteïne of eiwit es een biologisch polymeer da in elke celle vôorkomt. Proteïnes zyn ounountbeirlik voo't vôortbestoan van ieder leevnd organisme. Der bestoan verschillige sôortn proteïnn: structurele proteïnn zittn byvôorbeeld in uw oar, moar êen van de belangrykste klasse van proteïnn zyn de enzymn. Da zyn echte fabriekskes, want ze versneln de omzettieng van substroatn in productn.
Structure
thumb|right| De structure van een proteïne (in't Ingels) De structure van proteïnes kan bepoald weirdn deur X-stroalnkristallografie of NMR spectroscopie. Der zyn verschillige niveaus van omschryvienge van de structure van proteïnn:
Primaire structure
Doamee bedoeln ze de ipêenvolgienge van aminozuurn in de polymeerkeetn. Een aminozuur bestoat uut een ôofdkeetn en een zykeetn. De ôofdkeetn es oltyd etzelfde (an de êne kant NH3+ en an de andere kant COO-) en reageert in nen dehydratatiereactie mé de ôofdkeetn van een ander aminozuur om het polymeer te moakn. Der zyn 20 verschillige natuurlikke sôortn aminozuurn, en et verschil zit em oltyd in de zykeetn. Ze weirdn gelyk nen collier an elkoar gehangn in verschillige combinoaties. Et aantal aminozuurn in een proteinn verschilt vrêe vele. G'eit klêene proteines, van nie mêer dan 20 aminozuurn, moar g'eit ôok vrêe grôte, van vele duusndn aminozuurn. O me nu uutgoan van een gemiddelde lengte van 200 aminozuurn, en oj e ip elke plekke keunt kiezn uut 20 meugelikeedn, ton zie je da ter praktisch ouneindig vee meugelikeedn zyn om een proteine ip te bouwn, in dit geval 200^{20}.
Secundaire structure
Ip da niveau beschryvn ze de ounderlienge interactie tussn de aminozuurn in de keetn. Een proteïne bestoat niet als nen lange keetn, moar vouwt em ip in verschillige substructuurn. Der zyn een aantal vormn, moar de 2 belangrykste zyn de α-helix en het ß-vlak. Die twêe vormn zyn et stabielst voo de grôte dryvnde kracht voo da proces: de woaterstofbrugvormienge tussn de atoomn van de peptide-bindienge in de ôofdkeetn. Specifieker ist e woaterstofatoom van et stikstof die interageert met et carbonylzuurstof. O een stik van de polymeerkeetn ginnen uutgesprookn vorm eit, to sprikt men van een lus of nen loop.
Tertiaire structure
Iermee weirdt de globoale structuur van nen proteïne beschreevn. De α-helices en de ß-vlakkn van een polymeerkeetn vouwn udder ip under beurt nog ne kêe tôpe om ne gecombineerde structuur te vormn. De grôte dryvnde kracht iere es veelal et hydrofoob effect: sommige zogenoamde hydrofobe chemische groepn van de zykeetns zyn nie geirn omringd deur woater en zittn liever tôpe. Ze keun da best doen deur in't middn van nen bolvormige structuur te goan zittn. De zogenoamde hydrofiele groepn zittn geirn in woater, en bluuvn ton ôok an de buutnkant van de bolvorm zittn. Een andre stabiliseernde factor zyn ipnieuw de woaterstofbruggn (moar nu ôok me de zykeetns van de aminozuurn) en de Van Der Waals interacties. Porines, of gelyk wukn tonvormig proteïne bestoan uut verschillige noast mekoar gerangschikte β-sheets. De transmembranaire porines ein hydrofobe aminozuurn an de kant van de membroan zitn en hydrofiele an de binnkant van de porie, compleet in overêenstemmieng met under functie.
Belangryk zyn ôok zwavelbrugn: dee ountstoan deur oxidatie van twee -SH groepn vo azo een -S-S- bindieng te vorm. Azo kunn twêe stikn van een eiwit a mekoar gekoppeld wordn. Ounder andere in keratine, woa da uus oar van gemakt is komt da vele voren, en tis verantwoordelik vo kruln etc.
Mêestol, moar nie olsan, es de tertiare structure verantwoordelik voo de functie van een proteïne.
Quaternaire structure
Nie olle proteines bestoan moar uut êne keetn, moar sommige tertiaire structuurn koomn tôpe om nen nog grôtere structure te vormn. Et bekenste vôorbeeld es haemoglobine die in't bloed zit en verantwoordelik es voor et transport van zuurstof en CO2. Haemoglobine bestoat uut twee keers twee verschillige keetns die een kwartetje vormn, en et wordt genoteerd of α2β. In dit geval weird er gesprookn van een heterologe combinoatie, moar g'eit ôok homologe combinoaties, dus combinoaties van dezelfde sôortn keetns. Het aantal keetns da tôpe komt es quasi ounbeperkt, en zo keun d'je der hêle fabriekscomplexn van moakn. Een ander vôorbeeld van een grôot complex es de schille van een virus, die bestoat uut ounderdn proteines. Het zyn dezelfde fysische krachtn gelik dedie die by de tertiaire structure gebruukt weirdn die zorgn voo stabilisoatie van de quartenaire structure, met uutzounderieng van zwoavelbrugn.
Post-translationele modificoaties
Eiwitn bestoan mêestol ni allene uut die 20 klassieke aminozuurn. Afwykiengn kunn voorkomn ounder de vorm van gemodificeerde aminozuurn of van niet-aminozuurgroepn die ant eiwit angn.
Synthese
thumb|right| E klêen (en ounvolledig) schema van de transloatie (in 't Iengels) De polymerisatiereactie woadeure da der an de ounvolledige polypeptideketen (e peptide is e korte aminozuurkeetn) een extra aminozuur gehecht wordt goat deur in et ribosoom en makt dêel ut van de zgn. translatie. De eigenlikke koppelieng noemn ze de transpeptidatie.
In de celle wordt der eerst an e molecule tRNA een aminozuur gehangn. Et tRNA is complementair an et mRNA, en functioneert als de molecule die de DNA-sequentie (d.m.v. een RNA intermediair) ommezet in eiwit. Achter anhechting kryg je een geaminoacyleerd tRNA, da ku gebruukt wordn in et ribosoom.
Deur structurele veranderiengn in et ribosoom wordt een aminozuur overgedraagn no de reeds bestoande peptideketen (die ip analoge manier al gemakt is). Da proces got azo deure toe at der in et mRNA e signaal komt die zegt da alles moe stopn: e stopcodon.
De secundaire en tertiaire structuurn kunn soms vantzelfst tot stand komn, andere kis zyn der doavoren speciale eiwitn nodig die maakn da alles ni verkeerd opplooit, de chaperone-eiwitn. Quaternaire structuurn komn mêestol spountoan tot stand deurda de ounderdeeln gemakt zyn vo i mekoar te pasn.
Functie
Proteïnn zyn de werkpeirdn van olle biologische systeimn, en z'ein vee functies. Een klêne selectie van een poar van de belangrykste zyn:
Katalysatoorn
thumb|right| Oe weirkt een enzyme (in't Iengels)? Een specioale klasse va proteïnn zyn de enzymn, die chemische reacties katalyseern. Da wil zeggn da ze bepoalde reacties gemakkelikker moakn. Oe gebeurt da? Een chemische reactie streeft er oltyd noar om noar een toestand va loagere energie te goan o je gin energie toevoegt. Moar om da te keun, moe ze êest over een energiebarriëre. Gelukkig moar, anders zoun olle chemische reacties spountoan en ouncontroleerboar gebeurn. Een enzyme zorgt ervôor da die energiebarriëre vree loage ligt, zodoanig da de reactie gemakkelikker goa startn. De mêeste enzymes keun da deurda ze een sôorte gleuve ein woarin da een bepoalde chemische verbindienge, een substroat, geirn zit. Et proteïne es deur de evolutie zodoanig veranderd da't et lik een spiegelbeeld es van et organisch molecuul. De chemische productn bindn, koomn dichter bie elkoar en goan gemakkelikker een reactie an. Der es een verschil tussn de glueve vôorn en achter de bindienge van een molecuul, moar et proteïne plôoit em als et woare noor zyn substroatn. De effect noemn ze induced fit. Deurda iedere enzyme zyn eign structuur eit, es de bindienge van chemische stoffn vrêe specifiek.
Reguloatie van gen-expressie
Een belangryke klasse van proteïnn zyn de transcriptiefactoorn. Die transcriptiefactoorn elpn de celle om de transcriptie van et DNA te vergemakkelikkn. G'eit de basale transcriptiefactoorn, die dervôor zorgn da et proces zôwiezô deuregoat. En g'eit de distale transcriptiefactoorn die vanip afstand der vôor zorgen dat de transcriptie rapper (ipreguloatie) of troager (neerreguloatie) goat, of de transcriptie van e bepaalde set genen activeert, lik et LacI genproduct (= eiwit) in E. coli da by anwezigheid van lactose en ofwezigheid van glucose makt da die bacterie ip lactose ku leevn.
Transport
Een celle weirdt ofgeschermd van de omgevienge deur de cemembroan, die een echte barriëre vormt om vrimde stoffn teegn t'oudn. Toch moetn bepoalde stoffn deuregeloatn weirdn, en da gebeurt deur zogenoamde transmembranaire proteines, die weirkn als pompn of kanoaln. In de proteïneweireld zyn der specioale α-helices ountstoan die juuste gepast zyn om de hydrofobe binnenkant van de celmembroan an te keun (in sommige gevoln worden ze ôok in combinoatie met β-sheets gebruukt). Een aantal, mêestol zeevne, van die α-helices moakn een sôort kanoal om dingn deure te loatn. De pompn zyn vrêe specifiek, zô keun de Natrium-pompn gin Kalium deureloatn en omgekêerd.
Een ander vôorbeeld van transport es et transport van zuurstof en CO2 deur heamoglobine in de bloedboane.
Signoal transductie
Soms bindt een molecuul an de buutnkant van een transmembranair proteïne zounder da er iet deuregegeevn weird an de binnenkant van een celle, et cytoplasma. Toch goat die bindienge der vôorn zorgn da de kant van et transmembranair proteïne dat an de binnenkant zit vervormd of gemodificeerd (ounder de vorm van fosforyloatie bvb.), woardeure da't er een signoal deuregegeevn weirdt an andre proteïnn om een bepoald proces in gang te zettn.
In andere gevoln zyn 't proteïnn zelve die de signaalmolecule zyn: insuline is e geknipt proteïne die de glucosebalans in et bloed regelt.
Immuniteit
thumb|Schemoatische vôorstellienge van een antilichaam me zyn constante en variabele regio's (in 't Iengels)
940
937 - 938 - 939 - 940 - 941 - 942 - 943 't Joar 940 is 't 40e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Proteïne
Immuniteit
Een belangryke subklasse van proteïnn zyn de zogenoamde antilichaamn. Da zyn proteïnes die vrimde stoffn erkennn en een signoal geevn an et lichaam om doarip te reageern. De antilichoamn zyn slim gemakt: et grôotste dêel van de antilichaamn es oltyd etzelfde (constante regio), moar bepoalde lussn ip et ippervlak zyn anders (variabele regio) en erkennn verschillige sôortn vrimde stoffn. Ip die maniere zyn der wel 1012 verschillige stoffn die erkent keun weirdn.
962
959 - 960 - 961 - 962 - 963 - 964 - 965 't Joar 962 is 't 62e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Proteïne
Classificoatie
Eiwitn kunn structureel of functioneel geclassificeerd wordn. By deze latstn wordn vooral de enzymn gedocumenteerd, omda proteïnn die gin enzymn zyn praktisch allêne mo e structurele functie en (uutzounderiengn omvatn o.a. prions, et soorte eiwit da ook BSE en Creutzfeldt-Jakob verôorzakt).
Qua structurele indelieng bestoan der vele databankn, die al dan nie manueel of automatisch up-to-date gehoudn wordn. De 3 grotste zyn SCOP (Structural Classification Of Proteins), CATH (Class, Architecture, Topology en Homologous superfamily) en FSSP (Families of Structurally Similar Proteins).
Oogduutsche klankverschuvienge
De twidde Germoansche klankverschuvienge of Oogduutsche klankverschuvienge es e serieuze veranderienge van et klankstelsel die sommigste West-Germoansche toaln èn oundergoan. Die veranderiengn zyn verantwoordelik vo de meeste verschilln tusschn et eedndoags Duuts en de Nederfrankische toaln.
Proteïne
SCOP
SCOP gebruukt 4 niveaus van hiërarchische classificoatie: klasse, vouw, superfamilie en familie. De klasse sloat ip de algemêne structuur van et eiwit, de vouw sloat ip gelykoardige platsieng van secundaire structuurn (dus gelykoardige tertiare structuurn), superfamilie eit betrekkieng ip functionele en structurele homologie zounder uutgesprookn sequentie-overêenkomst en familie sloat ip et niveau van sequentiehomologie.
Oogduutsche klankverschuvienge
Daterienge
D'r zyn verzekers vier foazn van klankverschuviengn gewist die under van 't zuudn na 't noordn èn uutgerold. D'eerste foaze es in de vierde eeuwe begunn by de meest zudelik geleegn Duutsche toaln, da zyn et Beiers en et Alemannisch (et Zwitsers Duuts) in 't Alpngebergte. De latste foaze ès gebeurd in de achtste tout de negenste eeuwe.
Proteïne
SCOP
De klassn ounderscheidn deur SCOP zyn:
Oogduutsche klankverschuvienge
Klankverschuviengn
Got. = Gotisch, MNed. = Middelnederlands, OI = Oudiengels, OOD = Oudoogduuts, OS = Oudsaksisch.
Proteïne
CATH
CATH definieert vier klassn:
Oogduutsche klankverschuvienge
Begrenzienge
300px|thumb|De Benrather linie schidt et Nedersaksisch (geel) van et Middelduuts (blauw). De Spierse linie schidt et Middelduuts van et Oogduuts (dounkergroene).
Proteïne
FSSP
FSSP goat uut van 330 verschillige doch representatieve eiwitkeetns. Al de significant gelykige eiwitn (t.e.m. 70% sequentiehomologie) wordn opgenomn per eiwitkeetn. Eiwitn me mêer of 70% homologie en mêestol gin grote structurele verschiln en zyn dus gin klasse apart.
Oogduutsche klankverschuvienge
Begrenzienge
De klankverschuvienge èt eur nie consequent en in dezelste moate na 't noordn verplekt. Doarom bestoan d'r verschillende toalkundige grenzn die weregeevn tout woar dat e specifieke klankveranderienge eur èt voorgedoane. De belangrykste zyn
Proteïne
Biotechnologische manipuloatie van eiwittn
Eiwitmanipulatie is e groeiende branche binn de biotechnologie. De mêest voorkomende modificaties zyn veranderiengn in aminozuurn, die volgn uut de sequentie van et DNA: de eiwitmanipulatie berust dus in feite op de genetische manipulatie, tgeen die ook logisch is gezien DNA de basismachinerie van alles binn de cel codeert.
Oogduutsche klankverschuvienge
Begrenzienge
Die lynn zyn dus isoglossn. En isoglosse es e geogroafische begrenzienge van e toalkundig fenomeen, lik 't gebruuk van e word of e klankveranderienge enz.
Steentyd
right|thumb|Tekenienge in de grottn van Lascaux 16.000 - 12.000 BP Den steentyd es d'oudste cultuurperiode die begoste 2,5 miljoen joar geleen en deurde tout round 1500 v.C. moar da varieert van plekke tout plekke.
Oogduutsche klankverschuvienge
Upperduuts, Middelduuts en Oogduuts
Et Upperduuts es et geheel van Zuud-Germoansche (streek)toaln die de twidde Germoansche klankverschuvienge helegansn èn oundergoan. Et bestoat uut et Alemannisch, et Beiers en et Zuud- en Oost-Frankisch.
Proteïne
Biotechnologische manipuloatie van eiwittn
Posttranslationele modificaties komn ôok voor: et betreft ton et extra ofsplitsn van e dêel van et eiwit, ni noodzakelik aminozuurn zelve: suukergroepn of lipidegroepn anwezig ip et eiwit kunn ook geknipt wordn. 't Is meestol ambetant vo da in vivo te doen omda de celle die eiwitn als defect erkent en ze ofbrêekt. Dorom wordn die eiwitn êest geïsoleerd en ton bewerkt, doarachter kuje ze eventueel toevoegn an e digest (e mengsel van enzymn en substroat en eventueel buffer).
Steentyd
Den steentyd keunn j'ouderverdeeln in drie foasn:
Oogduutsche klankverschuvienge
Upperduuts, Middelduuts en Oogduuts
De toaln en streektoaln by wie da die veranderiengn moar gedeeltelik zyn gebeurd, noemn me gezoamenlik et Middelduuts. Et Middelduuts bestoat surtout uut et Moezelfrankisch (dat es ook de toale van de Oostkantons en Luxemburg), et Rynfrankisch, et Hessisch en et Thüringisch.
Et Oogduuts bestoat uut de Upperduutsche en Middelduutsche toaln en dialectn. Oogduuts, of Nieuwoogduuts, es ook de noame voor et moderne, officiële Duuts.
Et Limburgs, en et Moas-Rynlands by uutbreidienge, es e twyfelgevol omdat et vlak up et overgangsgebied ligt tusschn Middelduuts en Nederfrankisch.
RSC Anderlecht
RSC Anderlecht is e bekendn foetbolploeg uut Brussel, mêer bepoald uut de gemêente Anderlecht. Ze zyn ol 34 keirs kampioen ewist, e recor. Anderlecht bestoat sedert 1908 en et 't stamnummer 35 by 'n bound.
27 december
27 december is den 361stn dag van 't joar (362stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 4 doagn toet 't ende van 't joar.
RSC Anderlecht
Olgemêen
De clubkleurn van Anderlecht zyn purper en wit en ze speeln in 't Constant Vandenstockstadion in 't Lotto park in Anderlecht. Ze zyn wel van zinne voen te veruuzn no Schoarbeek en doar e nieuw stadion te zetten.
Anderlecht et in België twêe ploegn woateegn dat er ossan up 't scherp van de snee espeeld is: Standard Luuk en Club Brugge. Oloewel da Club in West-Vloandern de mêeste supporters et, zyn der in de streke egliek 4 officiële Anderlechtsupportersclubs: in Yzegem, Koksyde, Middelkerke, en - de grotstn - in Zwevegem.
894
891 - 892 - 893 - 894 - 895 - 896 - 897 't Joar 894 is 't 94e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|[[Arnulf van Karinthië]]
Coyhaique
thumb|Zicht ip Coyhaique Coyhaique is 'n hoofdstad van de provinsje Coyhaique en van de regio Aysén in Chili. 't Is e relatief joenge stad die in 1929 gesticht is deur kolonistn die under doa vestigdn.
Wienkel
Wienkel (Nederlands: Sint-Eloois-Winkel) es is e dêelgemêente van Legem en weird wok wel ne kêer Kapelle of Wienkel-Sint-Elôoi genoemd.
D'officiële noame is St.-Eloois Winkel. Deur de joarn is Wienkel dikwils van noame veranderd en doardeure bestoan d'r wok ol die verskilnde utsproakn. In 1382 weird er den êeste kêer gewag gemoakt van Cappelle ten Winkele, in 1903 is ton indelyks de noame St.-Eloois Winkel anveird.
Geskienisse
Gelik da de noame doe vermoedn is Wienkel in tydde ontstoan rond een kapelle die an den oek van e stroate stond. Wienkel is ton wok et odde Vlamse woord vôo oek. Die kapelle wos echtre gin kerke woadeure da we nie keun'n spreekn van e prochie.
Tut 1747 mostn de Wienkelnoars olsan noar de messe goan in Gullegem want onder die prochie vieln ze. Jin van de invloedrikke jirn van de hofstee 't Goed ter Schuere, Jean Baptist Mulle de Terschueren mjir bepoald, ging in da joar un anvroage gan doen by de biskop van Dôornik om Kapelle un aparte prochie te moakn. Dankzie zinne invloed is em da gelukt. Ze zyn ton wok begon mee e kerke te bouwn.
In de nacht van achte ip neegn juni 1953 is die kerke ofgebrand. By gebrek an woatre en goe blusmaterioal is't gebouw hjillehans utgebrand, alljinne de meurn ston'n nog rechte. Njin'n 's nachts sloeg de klokke nog vôo de latste kêer bistn da olles d'r rond in brande stond. E traumoatische gebeurtenisse vôo de Wienkelnoars. In 1956 wier't er begon'n me de nieuwbouw en ip 20 juli 1959 is ze were ingewid. De moderne kerke da we nu zien, is ipgetrokn rond't geroamte van de odde.
De latste derte joar is Kapelle zêre an't utbreidn. Wa da ôoit e klêne prochie wos mee e poar uzjes is nu e toamelykke beweunde kern mee hêel wa typisch Vlamske verkoaveliengn.
Blootland
thumb|right|350px|De gemêentn in et Blootland
Blootland es è streke in Vrankryk, mêerbepoald in 't Noorderdepartement. De streke is part van de Franschn Westoek en ligt tussn de Opoalkust (de kuststreke) in 't Nôordn en et Houtland in 't Zuudn. In 't oostn, bachten de Schreve, slutz'an bie 't Veurnsche Blote in Veurne-Ambacht.
Beseloare
Beseloare (Nederlands: Beselare) es een dêelgemêente van Zunnebeke. 't Es doa nog wrêed landelik en kalme.
Blootland
De name van de streke es ofkomstig van 't Vlams en wyst ip et feit dat de streke è Polderstreke es mè een vrêe plat landschap en letter bôomn. De streke es dêels ip de zêe gewonn, vôorol in de Moeren.
Beseloare
Attraksjes
Beseloare es vorol gekend voe z'n heksn. D'r zyn ier in tyd roare dingn gebeurd. Ne kêer in de twêe joar verbrann ze doa met vele tralala nog een hekse. Da gebeurt ollemoale met d'n heksestoet. Olle minsn va Beseloare meugn ton vo nietn binn of doen mee. 't Sjiekst is vaneigns vo de nietsvermoednde minsn die stoan te kykn te doen verschietn.
Blootland
De gemêentn in de regio zyn:
Beseloare
Attraksjes
Gekende heksn in Beseloare woarn Sefa Bubbels, Clette 't Aendegat, Dokke van d'Heulebeke, Fyte Kwick, Meele Crotte, Tanneken Vanhulle, Treze Belle, Leeme Caduul en Calle Bletters. thumb|left|Beeld in brons van hekse Sefa Bubbels ip de markt
De Moern (Vrankryk)
Ip 1 januoari 2016 wos De Moern gêen zelfstandige gemêente niemêe me da deur e reke van gemêentefuuzjes in Vrankryk de gemêentn De Moern en Gyvelde wierdn tôopegevoegd. De nieuwe fuuzjegemêente kreeg de noame Gyvelde me 't vroegere Gyvelde en De Moern lyk dêelgemêentes (communes déléguées).
Geografie
De Moern zyn ôorsprounkelyk en oundiep meer gewist, da loater ingepolderd en drôgegeleyd gewist es. De Moern liggn ton ôok gemiddeld twêe mèiters ounder de zêespiegel. Het makt dêel ut van't Blootland en ligt in e grôte vlakte.
Astana
thumb|right|250px|'t Center van Astana Astana (Kazaks en Russisch: Астана, vroegere Akmolinsk, Tselinograd en Aqmola enoemd) es 'n ôofdstad van Kazachstan, geleegn an de riviere Isjim. 't Ligt in't nôordn van Kazachstan, in e vlak steppegebied.
Geschiedenisse
't Stee wierd in 1824 gesticht deur Siberische Kozakn lyk e militair fort an den boovnlôop van de riviere Isjim en kreeg ôorsprounkelyk de noame Akmolinsk. In 1961 wierd de plekke ernoemd tout Tselinograd en tout 'n ôofdstad uutgeroopn van't Sovjetterritorium van de "Moagdelyke Ground'n" (in't Russisch: tselina). Da gebeurde in't koader van en aksje van Nikita Chroesjtsjov vo massa's moagdelijke steppeground tout boereveldn om te bouwn.
Cavemen
Cavemen is 'n Amerikoansche tv-serie die ip ABC liep van 2 oktober toet 13 november 2007.
De serie is bepeisd deur Joe Lawson en ipgepakt in San Diego, Californië. 't Goat over drie holbeweuners, Joel, Andy en Nick, die leevn in modern Amerika. De serie is deur ABC g'annuleerd achter zes ofleveriengn deur slichte kritiek'n.
Frankisch Ryk
thumb|400px| 't Frankisch Ryk (481-814) thumb| De veroverienge van [[Gallië deur de Frankn ounder Clovis I]] thumb| Groei van 't Frankisch Ryk van 481 tout 870 't Frankisch Ryk of Francië (Latyn: Francia en loater Regnum Francorum) wierd beweund en besteurd deur de Frankn, e verzoamelienge van verschillige West-Germoansche stammn.
Ze vieln ol van in 257 't Romeins Ryk binn, moar in 406 stoakn ze me grôte bendes de Reyngrenze over en begostn ze me de grôte invoazjes van Gallië.
D'r wierd ol vroeg 'n ounderscheid gemakt tusschn Salische- en Ripuarische Frankn. De Salische Franken vestigdn under officieel in 358 in Toxandrië, ’t gebied tusschn de Moas en de Schelde ('t hudige België en Holland). De Ripuarische Frankn verblêevn zudelyker, ter hoogte van Keuln, round de Reyn.
481 was 't joar da Clovis I, van de dynastie van de Meroviengers, zyn voader Childerik ipvolgde ols keunienk van de Salische Frankn in Doornik.
't Joar 476 wordt anzien als 't ende van 't West-Romeins Ryk. Da joar wierd de latste West-Romeinsche keizer, Romulus Augustus, ofgezet deur de barboar Odoaker. Tien joar loater, in 486, kost Clovis 't latste gebied ounder Romeins gezag  verovern deur de gouverneur Syagrius te versloan, en kwamt ie den êeste keunienk van 't Frankisch Ryk.
't Frankisch Ryk blêef enorm groein tout in de 9e êeuwe, êest ounder Clovis zyn ipvolgers en loater ounder de Hofmeiers en de Karoliengers Karel Martel, Pepeyn de Kortn, Karel de Grôotn en Lodewyk de Vroomn.
't Frankisch Ryk achter Clovis
Volgns 't Frankisch recht most et ryk achter 'n dôod van de keunienk ossan verdêeld wordn ounder de verschillige zeuns, wa dat 'n enormn invloed had ip de geschiedenisse.
Achter 'n dôod van Clovis wierd zyn ryk verdêeld ounder zyn vier zeuns: Theuderic I, Chlodomer, Childebert I, en Chlotharius I. Ounder under regeriengn wierdn de Thüriengers (532) en de Bourgondiërs (534) by 't Frankisch Ryk gevoegd.
't Nieuw veroverd stik van gouverneur Syagrius, tusschn de Somme en de Loire, krêegt de noame Neustrië ('t nieuw land), en 't oud ôorsprounkelik ôostelyk gebied, Austrasië ('t ôostelyk land).
De Karoliengers
De noame van de dynastie van de Karoliengers komt van Karel Martel, de voader van Pepeyn de Kortn. Karel Martel was 'n ounwettige zeune van de hofmeier Pepeyn II van Herstal, de feitelyke leider van Austrasië. In 751 zette Pepeyn de Kortn, met de steun van de paus, de latste Merovingsche keunienk Childerik III an de kant en je liet zyn eign uutroepn tout keunienk.
Achter zyn dôod in 768 erfdn zyn twi zeuns Karel en Karloman zyn keuninkryk, da 't sterkste van West-Europa gekommn was. Karloman stierf ol in 771 en doadeure kwam hêel 't ryk in handn van Karel de Grôotn.
Zyn besteur was g'inspireerd ip de klassiekn oudheid en ip Kestdag 800 liet 'n hem deur paus Leo III in Rome tout Rôomse keizer krôonn. Zyn ênigstn overgebleevn zeune, Lodewyk de Vroomn volgdeg' hem ip en wierd in 816 in Reims tout keizer gekrôond.
't Verdrag van Verdun
In 843, by 't Verdrag van Verdun, wierd 't ryk van Lodewyk de Vroomn verdêeld ounder zyn drie zeuns:
't Verdrag van Prüm
In 855 verdêelde Lotharius I zyn Middnryk by 't Verdrag van Prüm ounder zyn drie zeuns:
Z’haan gin wettige zeuns.
O Karel van Provence stierf in 863 wierdn zyn gebiedn verdêeld ounder zyn twi broers, keizer Lodewyk II en Lotharius II.
't Verdrag van Meerssen
In 869 stierf Lotharius II en Karel de Kletsn viel Lotharingen binn vo zyn erfdêel ip t’eisn. Achter e joar kwamt er eindelyk ’n ende an de gevechtn en in 870 wierd et verdrag van Meerssen getêeknd, woaby da Karel de Kletsn en Lodewyk den Duuts Lotharius zyn bezittiengn ounder makoar verdêeldn.
O keizer Lodewyk II ook stierf in 875, liet Karel de Kletsn hem in Rome krôonn tout Rôomse keizer.
Spoansche Habsburgers
thumb|right|350px|De Habsburgsche bezittingn in de XVIe eeuwe De Spoansche Habsburgers zyn ’t deel van de Habsburgers dat under splitste van de Oostnryksche Habsburgers achter d’n troonsofstand van Karel V in 1556.
Deur te trouwn mè Johanna van Kastilië was Filips I van Kastilië d’n eestn Habsburger die regeerdege over Spanje. Achter de splitsinge van de Habsburgers wierd 'n erkend als Filips I van Spanje. 260px|thumb|Woapn van de Habsburgsche keuningn van Spanje
Nicaragua
Nicaragua, officieel de Republiek Nicaragua (Spoans: República de Nicaragua), is e land in Centroal-Amerika dat in 't nôordn grenst an Honduras, in 't zuudn an Costa Rica, in 't westn an de Stilln Oceoan en in 't ôostn an de Caraïbische Zêe. D' hoofdstad van 't land is Managua. thumb|left| Koarte van Nicaragua
Spoansche Habsburgers
Filips den Schoonn
Leevn
Al ip z'n vier jaar verloor Filips z'n moeder, en wierd z'n vader in z'n platse regent. Filips wierd ipgekwikt in Mecheln, an 't of van zyn stiefgrootmoeder Margaretha van York, de weeuwe van Karel den Stoutn. In 1494 wierd 'n meerderjarig verklaard, en kwamt 'n an de macht.
Je probeerde de belangn van de Nederlandn te verdedign en de neutraliteit van de Nederlandn by de Frans-Ingelsche wryvingn die d'r ton woarn. Da was in tegenstellinge tou de politiek da zyn voader gevolgd adde. Maximiliaan ad assan teegn de karre van de Fransche gereen. Filips liet toe dat d'Ingelsche lakencommerce deen in de Nederlandn. Je poaide de Fransche keunink Charles VIII deur zyn leenn Vloandern en Artesië te vereffen. Je sloot in 1498 't Verdrag van Parys, woamee dat 'n ofzag van zyn anspraken ip Bourgondië en Gelre.
Filips zette de centralisatiepolitiek van zyn voorouders vodder. Je richtte in 1504 de Grote Raad van Mechelen weer ip, achter dat die instellinge by 't begun van 't beleid van zyn moeder, gedwongen deur de vertegenwoordigers van 't volk, was afgeschaft gewist.
T'endn 1504 stierf Filips' schoonmoeder, en liet 'n em uutroepen tout Kastiliaanse keunink, oundanks da zyn schoonvader do nie mee akkoord gink. Achter Filips' dood in 't najaar van 1506 begoste zyn vrouwe Joanna zot te wordn woadeure da ze de byname "de Woanzinnige" kreeg.
Filips en Joanna an tope 6 kinders: °1498 +1558, keuniginne van Portugal als vrouwe van Emanuel I, en later keuniginne van Vrankryk als vrouwe van Francois I. °1500 +1558, keizer van 't Illig Rôoms Ryk en keunink van Spanje. Je was getrouwd met Isabella van Portugal.
°1501 +1526, keuniginne van Denemarkn als vrouwe van Christiaan II °1503 +1564, keizer van 't Illig Rôoms Ryk. Je was getrouwd met Anna van Ongareye. °1505 +1558, keuniginne van Ongareye als vrouwe van Lodewyk II. °1507 +1578, keuniginne van Portugal als vrouwe van Johan III.
Filips II
D'aartsertoogn Albrecht en Isabella regeern over de Spoansche Nederlandn.
Filips III
Filips III wierd in 1598 als 20-jarige keunink van Spanje, Napels, Sicilië, en Portugal achter da z'n vader Filips II was gestorvn. In dazelfste jaar 1598 wiern de Zudelikke Nederlandn juste vôor de dôod van Filips II pseudo-ounafankelik, ounder d'eerschappye van aartsertoginne Isabella, dochter van Filips II en zuster van de nieuwe keunink Filips III. Ze trouwde met aartshertog Albrecht van Oostnryk. Je most eest nog wel ountpriesterd wordn, gezien dat 'n gewyd was.
Filips III a niet 't karakter lik z'n vader. Je was vele meer g'interesseerd in dansen, dichtn en jagen dan in politiek. Je liet 't regeren grotendeels in andn van den ertog van Lerma, z'n favoriet of privado.
Filips III et kort achter z'n troonsbestyginge de Spaanse commerce met de Noordelikke Nederlandn stille geleid. Je liet de bootn van Noord-Nederlanders anslaan en de bemanninge d'r van gevangen zetten. Je dei dadde als zet in de Tachtigjoarign Oorlog, mo 't was ne zet die Spanje evenvele zeer dei of de Noordelikke Nederlandn. In 1606 et 'n ton tope met Lerma geprobeerd om overeen te komn over vrede. Via d'aartsertoogn gienk Spinola goan ounderhandeln over een bestand. Eén van de Spaansche voorwaardn was dat de Verenigde Oostindische Compagnie zou stille geleid wordn, mo Johan Van Oldenbarnevelt brocht et by 't Twoalfjoarig Bestand in 1609 zoverre dat de Noordelikke Nederlandn under commerce met 't Verre Oosten toch nie mostn stoppn.
In 1618 vloog Lerma met heel zyn gevolg buten an 't of, en wierd als favoriet vervangn deur de graaf-hertog van Olivares.
Filips III stierf in 1621, en liet drie zeuns achter: de 16-joarige kroonprins Filips IV, Carlos en Ferdinand. Dat de keunink meerdere troonsipvolgers achter liet was etwuk die in de geschienisse van de Spaanse monarchie al lange nie meer was gebeurd. Olivares was schuw voe die 'concurrentn voe de troon', en zag ze liefst zo zere meugelik verre weg. Surtout Ferdinand omdat dadde nog een snugger gastje was. Ip zen tien jaar makten z'em aartsbisschop en kardinaal, etwuk die ginne goeie zet was want 't vintje a z'n ballen ip de zuste plekke. 't Was ne goeie en gedreven vechter, zowel ip 't slagveld als in bedde. J'is bekend gewordn als de kardinaal-infant. In 1633 volgde Ferdinand aartsertoginne Isabella ip als Landvoogd van de Nederlandn.
Karel II
Karel den Behekstn (6 november 1661) was de zeune van Filips IV. Je was 't endresultaat van een lange traditie van inteelt. Je was doadeure zwakzinnig. Daarom regeerde z'n moeder als regentesse.
No verluudt wos 't ie ook impotent. Je was pertangs wel twee keers getrouwd, eerst met Marie Louise van Orléans, en d'r achter met Maria Anna van Palts-Neuburg.
Met dat 'n gin kinders koste krygen èt 'n by testament nen erfgenaam angeduud: Filips van Anjou, ne kleenzeune van Lodewyk XIV, keunink van Vrankryk. Achter Karels dood in 1700 is doadeure de Spoansche Successieoorlog begost.
Vreed veel grote verwezenlykingn zyn der nie te melden van z'n regeringe. In 1668 verloort 'n by de Vrede van Aken, die geslootn wierd achter de Devolutieoorlog twoalf steedn ten voordele van Lodewyk XIV, en in 1678 verloort 'n by de Vrede van Nymegen achter d'n Ollandschn Oorlog nog meer gebied, Artois en Franche-Comté.
Peru
Peru, officieel de Republiek Peru (Spoans: República del Perú), is e land an de westkust van Zuyd-Amerika. 't Grenst an Ecuador en Colombia in 't noordn, Brazilië in 't oostn, Bolivië in 't zuydoostn, Chili in 't zuydn en de Stiln Oceoan in 't westn. thumb|left|Koarte van Peru
Peru hèt e styf ofwisselnd landschap mè woestyne an de kust, hoogvlaktes, moar ook de tropische reegnbusschn. Bepoalde gebiedn zyn nationaal park. De Peruoansche keukn wordt anziën lyk één van de meest gevarieerde van de weireld.
1214
1211 - 1212 - 1213 - 1214 - 1215 - 1216 - 1217 't Joar 1214 is 't 14e joar in de 13e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|Ferrand van Vloandern in 't gevang achter de Slag van Bouvines
Zoaterdag
De zoaterdag is de zesdn dag van de weke. Ze komt achter vrydag en vo zundag. Zoaterdag is den ênigsten dag van de weke die nie afgeleid is van een god uut de Germoansche mythologie mo van de Romeinsche mythologie. Z'is genoemd no Saturnus, de Romeinsche god van de landbouw.
887
884 - 885 - 886 - 887 - 888 - 889 - 890 't Joar 887 is 't 87e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
1839
1836 - 1837 - 1838 - 1839 - 1840 - 1841 - 1842 't Joar 1839 is 't 39e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Boudewyn III van Vloandern
Boudewyn III, bygenoamd de Joungn (940 - 1 januoari 962) was groaf van Vloandern van 852, tegoare me zyn voader Arnulf I.
Je stierf idder of zyn voader mo j’ha wel e zeune, Arnulf II, die zyn grotvoader in 865 styf jounk most ipvolgn.
In 961 is Boudewyn getrouwd me Mathilde van Saksn, dochter van Herman Billung en van Hildergarde van Westerburg.
Under jounges woarn: