cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keurvorst
De keuniengsstoel wierd vernield deur de Fransche in 1803 en loater tusschn 1840 en 1843 heripgebouwd achter e grôote inzoamelienge met hulpe van de keunienk van Pruussn. In 1924 most de stoel verplatst wordn.
De Gouden Bulle van 1356
De Gouden Bulle van 1356 bevestigde officieel dat de zeevn keurvorstn de Rôomsche keunienk mochtn kiezn. 't Wierd ook goegekeurd deur de paus.
De zeevn keurvorstn woarn:
1723
1720 - 1721 - 1722 - 1723 - 1724 - 1725 - 1726 't Joar 1723 is 't 23e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Appelvienke
Appelvienkn (Coccothraustes coccothraustes) zyn zangveugels uut de familie van de vienkn. 't Is d' ênigste sôorte in 't geslacht Coccothraustes. 't Zyn van de grotste vienkn van Europa en oek in West-Vloandern zyn ze te viendn.
Uutzicht
De vintjes en de puppn zyn verre gelykig van uutzicht, mêestol zyn de kleurn van 't vintje e bitje stravver of van 't wuvetje. 't Zyn kloeke veugels die surtout upvolln deur nundern grôotn, blauw-grysdn bek. Nunder kele en e striepe no d'oogn is zwort, voun de reste is nunder lyf lichtbruun of roste. Up nunder nekke is er e grysde plekke, de vlerkn zyn olounder zwort, doaboovn is er lichtbrune striepe en doaboovn nog ekir e dounkerbrune striepe. 'n Steirt is oek zwort.
Sicilië
Sicilië (Italioans: Sicilia) es 'n eyland in de Middellandsche Zêe en en ottonome regio van Itoalië mè en ippervlak van 25.832,39 vierkante kilomèiters en e goe vuuf miljoen inweuners. D'n ôofdstad es Palermo.
Administratieve indêelienge
De regio Sicilië is ingedêeld in 6 provinsjes en 3 metropolitoane steedn: thumb|left|300px| Provinsjes en metropolitane steedn van Sicilië
Appelvienke
Uutzicht
An 'n ounderkant van nundern steirt en nunder vlerkn zyn der witte plekkn, die goed te zien zyn an ze in vlucht zyn.
Verspreidienge en leefgebied
thumb|left|280px|Verspreidienge van d'appelvienke (groen: hêel 't joar, gilf: zomer, blauw: wienter). Appelvienkn zyn in verre hêel Europa te viendn, ollêne in Ierland, up Ysland en in Scandinavië buutn e striepe in 't zuudn van Nôorweegn, Zweedn en Finland zittn ze nie. Oek in 't nôorn van Rusland overleevn ze nie. Buutn Europa leevn ze in Turkeye, round de Kaspische Zêe, in Centraal-Azië toet an 't ôostn van Azië (Rusland (Mansjoereye, Kamtjatka), China, Korea en Japan), d'oude Sovjetrepubliekn in Centraal-Azië (Kazachstan, Kirgizië) en in Egypte.
Van leefgebied zyn ze nie zindelik, ol broedn ze wel 't liefst in loofbusschn met enoeg strukery. Oundertusschn henn ze nunder gewuntn oek veranderd en zyn ze oek countent me hovetjes, bogoardn en parkn, a 't er mor enoeg teetn en enoeg boomn zyn. 't Is oek best da 't er woater in 'n coté is en an ze joungn henn, moetn der enoeg rupsn zyn.
Leevnswyze
right|thumb|250px|En appelvienke die zoad an 't eetn is.
Teetn
't Teetn van appelvienkn zyn surtout van olle sôortn zoad en oek fruut, in 't vôorjoar eetn z'oek bottn en scheutn. Z'eetn oek hêel 't joar fernient, kobbn en tettienks, ze wachtn toune mêestol up e taksje toet an ze etwot zien en loatn nunder derup volln. Doarachter vliegn ze were omhoge voun nunder prôoie up te frettn. 't Gebeurt oek dan ze fernient in de vlucht trachtn te stekkn.
Van sôortn fruut dan z'eetn, zyn surtout kriekn en pruumn in trek, mor oek sleedôorns en de beiers van de lysterbes, veugelkers, hulste en taxus en oek rôzebottels. Z'eetn oek nog olle sôortn erreweetn en nootn lik hoazelnotjes, beukenotjes en okkernootn en toune nog 't zoad van boomn lik elzn en hoagebeuke.
Vôortplantienge
Koppels bluuvn verzeker mêerder joarn thope, mêestol henn ze êen nest per joar. Ze droagn verre overol nest, mor henn egliek liefst hoge loofboomn, 't koppel doet dadde thope en ze zyn doar tusschn de 5 en de 10 doagn mei bezig. Achter dat 't nest grêed is, leg het wuvetje en ei of vuve, woa da ze vêertn doagn up broedt. Oundertusschn zort 'n man da ze nie verhoungert. De joungn zyn blend en henn nog gin pluumn, nunder oogn zyn hêlegans oopn achter vuuf doagn. Achter e dag of 16 kunn de joungsjes vliegn, mo 't deurt mêestol toet an ze e dag of 30 oud zyn, dan ze 't nest verloatn. Omdan der ossan êest êentige eiers uutkommn en de rest mo loater, zyn die latste fikkn en krygn ze mêestol verre gin teetn, 't gebeurt dus verre nôois dan olle joungn kunn uutvliegn. 't Zyn oek e masse eiers en joungn epakt deur marter, êekhôorns en kattn. Van olle joungn die ebôorn zyn, overleevn der mor e percent of 15.
Appelvienkn kunn in 't wilde 12 joar oud kommn, veugels in e volière kunn toet 20 joar leevn.
Oundersôortn
't Zyn zes oundersôortn bepoald, woavan dan de vuve erkend zyn:
Bouwkundig erfgoed in Boavekove
Lyste van bouwkundig erfgoed in Boavekove:
Hendrik Pickery
thumb| Standbeeld ip de Jan Van Eyckplatse in Brugge thumb| Familiegraf van de Pickery's ip 't Brugs kerkhof Hendrik Pickery (Brugge, 17 september 1828 - 27 juli 1894) was e beeldhouwer en lêroare an d'Academie vo Schône Kunstn in Brugge.
Leevn
Hendrik Pickery was de zeune van bakker Albert Pickery en Barbara Dubois. De bakkerye, die êest gevestigd was an de Langereie (ip den hoek van de Klêne Nieuwstroate) en loater an den Eiermarkt (nu Café de Pick), was surtout gekend vo zyn amandelbrôod en Noeuds de Bruges of Brugse achten. Voader Pickery zag achter een ende da zyn zeune mêer g'interesseerd was in beeldn moakn of in de bakkerstiel en je mocht goan studeern an de Brugse Academie vo Schône Kunstn, die ton gevestigd was in de Poortersloge in d'Academiestroate. Je was nie allêne beeldhouwer mor êest ook schilder. Van 1850 tout 1855 giengt 'n ton noa d'Academie vo Schône Kunstn in Antwerpn. Je volgde doa de lessn beeldhouwkunde en je wierd vermeld by de beste lêerliengn. Je trouwde met de bakkersdochter Mathilde Vanneste, en z'han zes jounges, vuuf zeuns en e dochter. Hunder oudste zeune Gustaaf (1862-1921), is ook beeldhouwer gewordn.
Van 1861 tout an zyn dôod in 1894 was Hendrik Pickery lêroare an de Brugse Academie.
Karyatide
D'oudste karyatides kommn uut de zesde êeuwe vo Christus en moakn dêel uut van de schathuuzn van Knidos en Siphnos in Delphi. De karyatides van 't Erechtheion, e tempel ip den Akropolis in Athene (ca. 420 v.Chr.), zyn verreweg de bekendste. 't Motief wierd vele gebruukt in d'architecteure van de Renaissance en van de 18ste en 19ste êeuwe.
De mannelikke vorm van e karyatide is een atlant.
Origine
In den oorloge van de Griekn teegn de Perzn steundegen de Karyoann de Perzn. Achter dan de Griekn den oorloge gewonn haddn, wierdn de Karyoann doa vôorn gestraft. De Karyoansche vintn wierdn ter dôod gebrocht en de vrouwn wierdn sloave gemakt. Ze mostn vo straffe een êeuwige last droagn.
Hof van Cuba
’t Hof van Cuba in Brugge stound  woa da nu de schole St-André is ip de Garenmarkt. De Brugschn dominicoan Jan de Witte is doar in 1475 geboorn en in 1540 gestorvn.
Christoffel Colombus ha Cuba ip z’n êeste reize in 1492 ountdekt en Jan de Witte wierd tout êestn bisschop van Cuba benoemd. Vandoa de noame Hof van Cuba.
In 1834 kocht de familie Dujardin ’t Hof, vo te verbouwn tout bank. De Bank Dujardin kwam êen van de belangrykste bankn van West-Vloandern, mor in 1874 zyn ze failliet gegoan.
In 1859-1860 kwoamn Les Dames de Saint-André, religieuzn uut Doornik, under vestign in Brugge vor e schole ip te richtn vo lêerliengn-religieuzn. Ze vestigdn under êest in de Freren Fonteinstroate. In 1877 kostn z'an ’t gebouw en de groundn van de Dujardins ip de Garenmarkt geroakn mè nog ’n huus d’r neffest. D’r wierd in 1885 nog ground angekocht over de Reie van de vroegere Eekhoutabdye en achter dat de Reie gedempt was wierd er nog bygebouwd.
Adam Smith
thumb|right Adam Smith (Kirkcadly, round 5 juni 1723 - Edinburgh, 17 juli 1790) wos nen Schotsn moroalfilôsôof uut de Verlichtienge en êen van d'êeste weetnschappers die em bezighield me polletieke economie.
Zyn belangrykste werk wos An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations uut 1776, beter ofgekort gekend lyk The Wealth of Nations, da beschouwd es lyk 't êeste moderne werk ip't gebied van d'economie. In Smith zyn boekn word'n ôok de princiepes van de vryemarkteconomie vo 't êest systemoatisch verdeedigd. Smith zei da by vulleedign vry-andel et "vrye spel van moatschappelyke krachtn" uutendelyk vo olleman de beste resultoatn gienk iplevern. Ezo lei Smith de boaziesse vo't economisch liberalisme.
Wolfgang Amadeus Mozart
thumb|Postume portrait van Wolfgang Amadeus Mozart deur Barbara Kraft thumb|Iptreed'n van de familie Mozart Wolfgang Amadeus Mozart (Salzburg, 27 januoari 1756 – Weenn, 5 december 1791), doopnoame Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, was e compositeur, pianist, violist en dirigent ofkomstig van Salzburg (Heilig Rooms Ryk). Je bloenk uyt in iedere muziekvorm van zyn tyd, lyk opera, symfonie, pianoconcert en koamermuzyk. Zyn werk wordt gereek'nd toet de muzyk van de klassieke periode.
Mozart wierd geboorn ols zeevnste en latste kynd van compositeur en violist Johann Georg Leopold Mozart en Anna Maria Pertl. Vuyve van d' andere zes joengers woarn gestorvn, alleine zyn zuster Maria Anna, "Nannerl", leefde nog.
Mozart was e woenderkynd die ip styf joenge leeftyd viole, klavecimbel en orgel speelde. Je composeerde kwalitatief werk vanof zyn vuyf joar en je trad ip vor Europeesche royalty. In juni 1763 begost de familie Mozart (voader Leopold, Nannerl en Wolfgang) an e grand tour deur Europa, die meir of drie joar zoe deurn.
Wolfgang Amadeus Mozart composeerde meir of 600 werk'n en je wordt anzien lyk ein van de grotste klassieke compositeurs aller tyd'n. Zyn invloewd ip de westersche muzyk is styf growt.
Hollain
Hollain (Ôlin in't lokoal dialekt) es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de nôordôostkantn van de gemêente, teegn 't schee'n mè de gemêente Antoing (mêer bepoald de dêelgemêentn Péronnes en Bruyelle) en 't stee Dôornik (dêelgemêente Saint-Maur).
Hollain grenst vo de reste ôok an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Jollain-Merlin, Leusd'n, Rongy, Bléharies en Laplaigne. Hollain wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by Brunehaut wierd gesmeetn.
O d'ôostkantn van de dêelgemêente lôopt de Schelde, 't center van't dorp ligt ip de lienkeroever. Hollain wordt deurkruust deur de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. In tydde van de Romein'n lag de plekke an de heirboane tusschn Dôornik en Koameryk. An et tracêe van die heirboane stoat in Hollain de Brunhildestêen (Pierre de Brunehaut in't Frans), êen van de grôotste megalietn van't land.
Anguis
Anguis is e geslacht van akketisn zoender powt'n uyt de familie van d' hoazelworms (Anguidae).
Leusd'n (Enegouwn)
Leusd'n (Frans: Lesdain, Woals: Lédin, Nederlands: Leusden) es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. 't Ligt in't midd'n van de gemêente en grenst an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Jollain-Merlin, Wez-Velvain, Howardries, Rongy en Hollain.
Leusd'n wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by Brunehaut wierd gesmeetn. 't Es e vrêe landelyke plekke, gekend vo zyn tuunbouw en 't kwêek'n van freezn.
Beziensweirdigeedn
thumb|250px|left|De Sint-Eleutheriuskerke van Leusd'n
Pruussn
Pruussn (Duuts: Preußen; Pools: Prusy; Litaus: Prūsija; Latyn: Prussia, Borussia of Prutenia) was een historische stoat in Centroal-Europa die vôortgroeide uut et hertogdom Pruussn en et markgroafschap Brandenburg.
De stoat was vernoemd noa de Oude Pruussn, een Baltische stam die gevestigd was an de zuudôostkust van de Baltische Zêe, tusschn de Wisła- (Vistula) en de Memel- (Neman) riviere. Under toale was het Oudpruussisch.
D'Oude Pruussn (Pre-13e E)
De streke van d'Oude Pruussn strekte van de Golf van Gdańsk an de Wisła- (Vistula) lagune tout an de Koerische lagune woa dat de Memelriviere in uutmoundt.
De elf Oud-Pruussische landstreekn woarn Kulmerland en Pomesania an de Wisła, Pogesania, Ermland (Warmia) en Natangia an de Wisła lagune, 't schiereiland Sambia, Nadruvia en Skalvia an de Koerse lagune en Bartia, Sudovia en Galindia in 't binnland.
In de tienste êeuwe krêeg hertog Mieszko I van de Poloann, van de Piast dynastie, 't gebied in lêen van keizer Otto I. Zyn zeune en ipvolger Bolesław I was den êeste keunienk van Pooln. Je verêenigde al de provinsjes die uutendelik Pooln zoun vormn: Grôot-Pooln (Wielkopolska) Klêen-Pooln (Małopolska), met de belangrykste stad Krakau, Mazovië, Silezië (Śląsk) en Pommern, met de belangrykste stad Gdańsk.
De Teutoonsche Orde
Binst de 13e êeuwe veroverde de Teutoonsche Orde et gebied.
De Orde (Latyn: "Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum") bestound uut Teutoonsche ridders, e gêestelikke ridderorde die ountstoan was binst de Derde Kruustocht (1189-1192). Under doel was et bekêern van heidenn.
Centre démocrate humaniste
thumb| Logo Centre démocrate humaniste (ofgekort ols cdH, Humanistisch Democratisch Centrum), toet 2002 Parti social chrétien (PSC) genoemd, is e Franstoalige humanistische polletieke centrumpartie in België. De partie kwam by de federoale verkieziengen van 2014 de derde Franstoalige partie, achter de PS en den MR. In Luxemburg is ze de grotste partie.
Pruussn
De Teutoonsche Orde
De Poolschn hertog Konrad van Mazovia, die an zyn nôordgrenze an 't vechtn was teegn de Pruussn, haad hulpe gevroagd an de ridders en beloofdeg under doavôorn Kulmerland, 't nôordwestelik stik van zyn hertogdom.
Centre démocrate humaniste
De cdH is de zusterpartie van de Nederlandstoalige CD&V en de Duutstoalige CSP. Europees moakn ze dêel uut van d' Europeesche Volkspartie.
Pruussn
De Teutoonsche Orde
In meie 1230, by et Verdrag van Kruschwitz, krêeg d'Orde Kulmerland en d'heerschappye over de landn dan ze zoun veroveren ip de Pruussn en ze begostn overal burchtn te bouwn. Den êestn burcht kwam ter by Thorn.
Centre démocrate humaniste
Geschiedenisse
De partie is ipgericht ip 18 ogustus 1945 ols Parti Social Chrétien/Christelijke Volkspartij (PSC/CVP).
Pruussn
De Teutoonsche Orde
Me de Goudn Bulle (zegel) van Rimini in 1226 bevestigde keizer Fredererik II under bezittiengn in Pruussn en wierd de Teutoonsche Ordestoat ipgericht in 't Baltisch gebied. De streke wierd geleidelik an gegermaniseerd.
Centre démocrate humaniste
Geschiedenisse
Tusschn 1968 en 1972 kwam der een aparte Woalsche en Vlamsche ofdêlienge. In 't midn van de joarn 90 van de vôrige êeuwe is't er e dêel van de partie round Gérard Deprez ofgescheurd vor e nieuwe polletieke bewegienge te vormn, de Mouvement des citoyens pour le changement (MCC), die oundertusschn ipgegoan is in de Mouvement Réformateur (MR). Ip 18 meie 2002 is de noame PSC veranderd in cdH.
Pruussn
14e êeuwe
Wenceslaus II van Boheemn was van 1300 keunienk van Pooln en je wierd in 1305 ipgevolgd deur zyn zeune Wenceslaus III, die ook keunienk van Boheemn en Hongareye was. Mo Wenceslaus III wierd in 1306 vermôord, woadeure dat et Huus Přemyslid doar in mannelikke lyne uutstierf.
In 1308 brak de Pools-Teutoonschn Oorloge (1308-1309) uut en ip 13 november 1308 krêeg de Teutoonsche Ordestoat de stad Gdańsk in bezit. Ip 13 september 1309 wierd et Verdrag van Soldin getêeknd.
In 1320 kwam Władysław I de Kortn van 't Huus Piast keunienk van Pooln. Ounder hem wierd de Pools-Teutoonschn Oorloge (1326-1332) uutgevochtn. Ze vochtn over Pommerelln (ook Klêen-Pommern, Ôost-Pommern of Pommern-Gdańsk) in 't nôordwestn van Pooln, geleegn tusschn de Baltische Zêe en de riviern Parsęta, Noteć en Wisła. In 1333 volgde zyn zeune Casimir III de Grôotn hem ip.
Ip 14 ogustus 1385 wierd de Unie van Krevo ipgesteld in 't kastêel van Krevo deur grôotvorst Jogaila van Litouwn, vo zyn huwelik me de keuniginne van Pooln, Hedwig, dochter van Lodewyk I van Hongareye van 't Huus Capet-Anjou.
Achter d'ounderhandeliengn bekêerde Jogaila hem tout et christndom, trouwde me Hedwig en je wierd in 1386 als Władysław II Jagiełło tout keunienk van Pooln gekrôond. Je was de stamvoader van 't Huus Jagiello.
In 1440 wierd de Pruussische Bound van 19 steedn ipgericht vor in ipstand te kommn teegn de Teutoonsche Orde en under ounofhankelikheid te verkrygn. Ze vroegn hulpe an de Poolsche keunienk en beloofdn dan ze Pruussn by 't keunienkryk Pooln zoun voegn. Da was een anleidienge tout de Dertienjoarign Oorloge (1454-1466).
Keunienklik (Pools) Pruussn (1466-1722)
De Poolsche keunienk Casimir IV Jagiellon versloeg de Teutoonsche ridders en westelik Pruussn kwam met de Twidde Vrede van Thorn in 1466 ounderdêel van Pooln ounder de noame Keunienklik (of Pools) Pruussn, nie te verwarrn met et Keunienkryk Pruussn (1701-1918). Ôostelik en westelik Pruussn wierdn geschid.
't Hertogdom Pruussn (1525-1701)
In 1525 wierd et hertogdom in ôostelik Pruussn ipgericht met den hoofdstad Königsberg, nu Kaliningrad. 't Hertogdom volgde de Teutoonsche Ordestoat ip.
Albrecht van Brandenburg-Ansbach van 't Huus Hohenzollern was de latste grôotmêester van de Teutoonsche ridders. Je wildeg et gezag van Pooln nie mer erkenn wa dat in 1519 leidde tout de Pools-Teutonischn oorloge, die uutgevochtn wierd tusschn Pooln en de Teutoonsche Orde. Albrecht sympathiseerde binst de protestantsche reformoasje me Martin Luther en je bekêerdeg hem tout et Lutheranisme. Je rebelleerde teegn de katholieke kerke en 't Hillig Rôoms Ryk.
Odo IV van Bourgondië
Odo IV van Bourgondië (Frãns Eudes IV), van 't Huus Bourgondië ( 1295 - Sens, 3 april 1349) was van 1315 tout 1349 hertog van Bourgondië en van 1330 tout 1347 groaf van Bourgondië en Artois.
Pruussn
't Hertogdom Pruussn (1525-1701)
Zyn moeder Sofie was e dochter van Casimir IV Jagiellon. De Poolsche keunienk Sigismund den Oudn was dus zyn nounkel.
Odo IV van Bourgondië
Odo IV was de twidde zeune van hertog Robert II van Bourgondië en zyn vrouwe Agnes van Vrankryk, dochter van keunienk Louis IX van Vrankryk. Je volgde zyn oudere broere Hugo V, die gestorvn was in 1315, ip als hertog van Bourgondië.
Pruussn
't Hertogdom Pruussn (1525-1701)
In 1521 sloot keunienk Sigismund vrede me zyn neve en ip 8 april 1525 wierd et Verdrag van Kraków getêeknd. D'overêenkomste was de stichtienge van e protestants hertogdom en Albrecht krêeg genoeg ottonomie vor hem of te scheidn van de Orde. Je was den êestn erfelikkn hertog van et hertogdom Pruussn, mo je most zyn nounkel Sigismund wel anveirdn als lêenhere en 't hertogdom blêeft dus wel e vazalstoat van Pooln. 't Was den êeste Lutherse stoat met een overweegnd Duutstoalige bevolkienge.
De katholieke Teutoonsche Ordestoat wierd dus vervangn deur e protestants vorstndom, ounder de lêenheerschappye van e katholieke keunienk van wien da zyn vôorvoaders êeuwenlank de erfvyand van die stoat gewist woarn. De katholieke kerke en keizer Karel V woarn doa nie mee gediend.
Ounder Sigismund II August, de zeune van Sigismund den Oudn, wierdn Pooln en Litouwn verêenigd tout één stoat, et Pools-Litouws Gemênebest. Da gebeurde in 1569 by de Unie van Lublin.
Praag
Praag (Tsjechisch: Praha) is den hoofdstad en grotste stad van Tsjechië.
Pruussn
Brandenburg-Pruussn (1618-1701)
't Hertogdom Pruussn en 't keurvorstndom Brandenburg wierdn alle twêe deur de Hohenzollerns geregeerd. Brandenburg was e stik van 't Hillig Rôoms Ryk. Pruussn was e vazalstoat van Pooln.
Praag
Praag is e pollitiek, cultureel en economisch center van Midn-Europa met e ryke geschiedenisse. 't Was den hoofdstad van 't Keunynkryk Boheemn en de residensje van verschillige keizers van 't Hèilig Rooms Ryk, oender andere Karel IV. Praag was e belangryke stad vo d' Habsburgsche monarchie en 't Oostnryks-Hongaars ryk. De stad speelde e belangryke rolle in de Boheemsche en protestantsche hervormyngn, de Dertigjoarign Oorloge en de geschiedenisse van de 20e eeuwe, ton hoofdstad van Tsjechoslovakeye, met de weireldoorloogn en de communistischn tyd.
Praag ligt in d' historische regio Boheemn an de riviere de Moldau en wordt de Goudn Stad genoemd. 't Historisch center stoat sedert 1992 ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed. De vele beziensweirdigheedn, lyk de Praagsche Burcht, de Karelsbrugge, de platse van d' oude stad mè 't middeleeuws astronomisch horloge, de Joodsche wyk, moakn van de stad e populaire toeristische bestemmynge.
Pruussn
Brandenburg-Pruussn (1618-1701)
In 1618 stiervn de Pruussische Hohenzollerns met Albrecht Frederik uut. Doadeure erfde markgroaf Johan Sigismund van Brandenburg 't hertogdom en wierdn de twi stoatn verêenigd.
De markgroaf van Brandenburg was ook keurvorst en dus styf belangryk. De unie krêegt de noame Brandenburg-Pruussn. Brandenburg was et zwoartepunt van de dubbelstoat.
In 1701 kost keurvorst Frederik III hem als Frederik I tout keunienk loatn krôonn en kwam Brandenburg-Pruussn een keunienkryk. Van ton wierd hêel et Hohenzollern-ryk 't keunienkryk Pruussn genoemd.
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Normoal gezien kost Brandenburg-Pruussn gin keunienkryk zyn omda Brandenburg e stik van 't Hillig Rôoms Ryk was. Moar omda Pruussn keizer Leopold I gesteund haad binst de Spoansche Successieoorloge en omdat et Pruussisch gebied buutn 't Hillig Rôoms Ryk lag, wierd et toch toegestoan. Zyn titel was doarom keunienk in (en nie van) Pruussn. 't Was moar in 1772, ounder zyn klêenzeune Frederik II van Pruussn, dat de titel veranderd wierd in keunienk van.
Monaco
Monaco (Monegaskisch: Principatu de Munegu; Frans: Principauté de Monaco) is e klêene stoat in Zuud-Europa. D'r weunn mêer of 30.000 menschn en met een ippervlakte van 2,02 km² is 't doamee de dichtst bevolkte onafhanklyke stoat ter weireld. Den hoofdstad en grotste stad is Monaco-Ville of Monaco-Stad. D'officiële toale is Frans, moa der wordt ôok Italioans, Iengels en 't lokoal Monegaskisch (dat ofstamt van 't Genuees dialect) gesprookn. Alhoewel da Monaco an de landkant hêlegans begrensd wordt deur d' Europeesche Unie, is 't land der gin lid van.
Pruussn
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Frederik II van Pruussn, Frederik de Grôotn genoemd, was êen van de belangrijkste vorsten van de 18e êeuwe. Je was van 1740 keunienk in ôostelik Pruussn, en van 1772 keunienk van hêel Pruussn.
Echte akketisn
Echte akketisn (Lacertidae) zyn e familie van akketisn (Lacertilia) die vowrnkomn in Europa, Afrika en Azië. 't Is e gevarieerde familie met e stik of 300 sowrt'n en 42 geslacht'n. De groep omvat 't geslacht Lacerta mè vele sowrt'n die in Europa leevn.
Pruussn
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Deur zyn anwinste van bykan hêel westelik keunienklik Pruussn, achter d'êeste Poolsche Dêelienge, kost et ôostelik (hertogelik) Pruussn nu te lande verboundn wordn met de reste van de Pruussische stoat. In 1773 wierdn de provinsjes West- en Ôost-Pruussn gesticht. Tusschn 1829 en 1878 wierdn ze tegoare gevoegd en wierd de provinsje Pruussn gevormd.
Echte akketisn
D' Europeesche en mediterroane sowrt'n leevn surtout in gebied'n mè busschn en struyk'n. De geslacht'n Eremias en Ophisops leevn in de gasland'n en woestynegebied'n van Azië. Afrikoansche sowrt'n zyn te vynd'n in rotsachtige, droge streek'n.
Monaco
Geschiedenisse
De noame Monaco stamt of van 't Grieks Monoikos, van μόνοικος "ienkel huus", van μόνος "allêne, ienkel" + οίκος "huus". In de 6e êeuwe v.Chr. èn Phocaeërs der e kolonie gesticht, die deur Liguriërs bevolkt wierd.
Pruussn
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Ounder d'heerschappye van Wilhelm I en zyn kanselier Otto von Bismarck kost Pruussn d'êenmoakienge van Duutsland bekommn en wierd et Duuts Keizerryk gesticht in 1871.
Echte akketisn
Lacertidae zyn kleene of middelgrowte akketisn. De meiste sowrt'n zyn minder of 9 cm lank, de steirt nie meegereek'nd. Z' eet'n surtout insect'n. Ze zyn ipmerkelyk gelykig van vorm, met e slank lyf en e lange steirt, moa z' hèn gevarieerde patrownn en kleurn, zelfs binn dezelfste sowrte. Hunder schub'n zyn growt ip hunder kop, kleene en korrelig ip hunder rik en rechthoekig an d'n oenderkant.
Monaco
Geografie
thumb|left|800px|Zicht ip Monaco
Pruussn
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Tusschn 1871 en den Êeste Weireldoorloge was et keunienkryk Pruussn de belangrykste stoat van et Duuts Ryk en 't besloeg twi derdn van 't groundgebied. De machtsboasis lag in Brandenburg me den hoofdstad Berlyn.
Monaco
Trivia
De Grand Prix Formule 1 van Monaco is êen van de bekendste koersn uut d' autosport, en buutn de nachtkoers in Singapore d' ênigste Formule 1-wedstryd die hêlegans up e stroatcircuit gereedn wordt. De Grand Prix goat ieder joar deure in de moand meie.
Echte akketisn
Teminste acht sowrt'n uyt de Kaukasus zyn parthenogenetisch (met oengeslachtelyke vowrtplantynge), en drie sowrt'n boarn leevnde joengsjes, woaroender de leevndboarnde akketisse, Zootoca vivipara.
Pruussn
't Keunienkryk Pruussn (1701-1918)
Wilhelm I was keunienk van Pruussn van 1861 en den êeste Duutsche keizer van 1871 tout 1888. Zyn klêenzeune Wilhelm II most in 1918 oftreedn.
De Novemberrevoluusje van 1918 makte een ende an 't keunienkryk en 't wierd vervangn deur de Vrystoat Pruussn.
Vrystoat Pruussn (1918–1947)
De Vrystoat Pruussn (Duuts Freistaat Preußen) was e Duutsche stoat die et keunienkryk Pruussn vervieng achter under verlies van den Êeste Weireldoorloge. Freistaat is e Duutschn term vo 't Latyns woord republiek. Den term republiek wierd in dien tyd in Duutsland te vele g'associeerd met under vyand Frankryk.
Den êeste weireldoorloge wierd gevolgd deur 't Verdrag van Versailles in 1919. De mêeste territorioale verliezen woarn Pruussisch gebied. 't Verlies van West-Pruussn en Posen an Pooln zorgde der vôorn dat Ôost-Pruussen geschid wierd van de reste van Pruussn en Duutsland. 't Gebied was allêene nog bereikboar via de Poolsche Corridor en over zêe.
De mêeste gebiedn wierdn ofgestoan an Pooln moar ook an andere landn:
1. Noord-Sleeswyk an Denemarkn 2. West-Pruussn en Posen an Pooln (de Poolsche Corridor) 3. Vrye Stad Danzig (1920-1939) 4. Memelland an Litouwn 5. Ôost-Ipper-Silezië an Pooln 6. Hlučín an Tsjecho-Slowakeye 7. Elzas-Lotharingen an Frankryk 8. Eupen en Malmédy an België.
Achter de Twidde Weireldoorloge in 1945 wierd, deur 't verlies van Nazi Duutsland, Ôost-Pruussen verdêeld ounder de Sovjet-Unie en Pooln. In 1946 wierd de noame van den hoofdstad Königsberg veranderd in Kaliningrad.
Tusschn 1944 en 1949 wierdn der minstns 12 miljoen Duutschers die in de deur Pooln en de Sovjet-Unie g'annexeerde gebiedn weundn verdreevn.
Piet Verschelde
Piet Verschelde (Woaregem, 3 november 1964) is e Belgischn oud-footbollist die surtout diende voun goals te moakn. E wos 't sôorte speler die leevnsgevoarlik wos in de carré, mo derbuutn nie ossan eevnvele dei. In de Belgische competiesche et 'n zyn beste joarn at byn Hoarelbeke. In 't sezoen 1996-1997 makte 'n 20 goals (topscôrer wos Robert Spehar van Club me 26) en ne krêeg e transfer no Nice in de Fransche League 1. E brak doa wel nie echt deure en ne kêerde were no België.
Achter zyn spelerscarrière is 'n trainer ekommn, voun 't moment van Jong Zulte (twidde provincialle Ôost-Vloandern).
Pruussn
Herinnerienge an Pruussn
Pruussn leeft in de Duutsche toale nog vôort in d'uutdrukkiengn preußischer drill (keiarte dril) en preußisch sparsam (styf spoarzoam). In Beiern wordn de beweuners van Nôord-Duutsland da bykan hêel ounder Pruussisch besteur stound, nog alsan dikwils pejoratief Preißn genoemd. En in de Limburgsche en Nedersaksische dialectn wordn de woordn Pruis en Pruus nog gebruukt vo Duuts. Ook 't kleur Pruussisch blow herinnert nog an Pruussn en de foetbalploegn Borussia Dortmund en Borussia Mönchengladbach. De zwart-witte tenue van de Duutsche sportploegn en van under nationale ploeg komt van 't zwart/wit van de Pruussische vlagge.
The Beatles
miniatuur|The Beatles The Beatles is en Iengelsche rockgroep, upericht in 1960 in Liverpool deur John Lennon, Paul McCartney, George Harrison en Ringo Starr.
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band is en studioploate van The Beatles, in 1967 uutebrocht.
Pradeels
Pradeels ofte Poerdiëls in't Frans-Vlams (Frans: Pradelles) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Houtland en 't grenst an de gemêentn Koaster, Vletern, Stroazele, Oud-Berkyn en Borre. An de nôordkant van Pradeels passeert d'yzerboane vo den TGV tusschn Rysel en Kales en an de zuudkant lôopt d'yzerboane vo de geweune trings tusschn Rysel en Oazebroeke. In Pradeels stoat de Sente-Pieters-en-Sint-Pauluskerke.
Kapitêel
thumb| Kapitêel E kapitêel is 't boovnstik en de bekrônienge van e piloare en dient vo de de last die moe gedreegn wordn ip e smaller droagvlak over te briengn. Kapitêeln wordn ingedêeld in vuuf klassieke ordes: de Toscoansche, Dorische, Ionische, Corinthische, en Composiete orde.
Croydon
De London Borough of Croydon is e district (borough) in 't zuud'n van Lond'n en makt dêel uut van Outer Lond'n, d'n buutnste rienk round Inner Lond'n in Grôot-Lond'n.
In 't center ligt d' historische stad Croydon woavan dat de noame van 't district komt. thumb|left| Stadhuus van Croydon
Jan Fevijn
Jan Fevijn, ôok wel Jan van Fevijn of in e gelatiniseerde versie Johannes Fevynus enoemd (Veurne, 10 meie 1490 - Brugge, 23 oktober 1555) wos e Vlamsche gêestelykke en humanist.
Biografie
In 1506 schreef Fevijn em in de pedagogie De Lelie in Leuvn. Nog byst zyn studentntyd wierd ie in 1510 beneficioarisse van de 25ste prebende van kanunnik in de Sint-Donaaskathedroale. In 1511 woarn zun studies in Leuvn grêed en trok tie em na Bologna en wierd er doctor in beyde rechtn. Achter da tie wos weregekeerd uut Itoalië wierd em tout paster geweyd en vanof 1523 wostie scholaster ofte directeur van de kapittelschole. Je bleef tot in 1527 in't Prinsnhof weunen woar da tie ounder and're zorgde vo wa ter oovrgebleevn wos van de dierntuun, surtout vo d' exotische veugels. In 1519 wierd em bedankt deur Desiderius Erasmus vo't vrêe angenam verblyf da tie der by zyn bezoek an Brugge ad g'ed. Achter 1527 weunde Fevijn langsn den Dyver, juuste neefnst 't Gruuthusepaleys.
Fevijn a teffrente contactn in Brugge me de humanistn Juan Luis Vives en Marcus Laurinus. J'ed ôok and're humanistn lyk Erasmus, Franciscus van Cranevelt en Thomas More ontmoet byst ulder verblyf in Brugge en je bleef med under in contact via brievn. Surtout me Franciscus van Cranevelt adn em grôote correspondensje. Ôok droegn Adrianus Barlandus en Hubertus Barlandus sommigste van under werkn ip an Jan Fevijn. In 1524 zeegnde ie den trouw in van Juan Luis Vives en Margareta Valldaura, die alletwêe maraños (bekêerde Joodn) woarn.
Meezn
Meezn (Paridae) zyn e growte familie van kleene zangveugels (Passeriformes) die surtout ip 't nowrdelyk halfroend en in Afrika vowrnkomn. De meiste woarn vodien ingedeild in 't geslacht Parus.
't Zyn kleene, gedroengn veugels met e korte, stevign bek. Ze varieern in lengte van 10 toet 22 cm. Sommigte hèn e kam ip hunder kop. Ze pasn hunder gemakkelyk an en z' eet'n zowel insect'n of zoad'n. 't Zyn actieve, luydruchtige en socioale veugels.
Cyanistes
Cyanistes is e geslacht van veugels in de familie van de meezn (Paridae). 't Geslacht wierd vroeger beschreevn lyk e subgenus van Parus.
Sowrt'n
't Geslacht bevat drie sowrt'n:
Vroeg socialisme
Achterground
't Vroeg socialisme es ountstoan vanuut de contexte van de Verlichtienge en de Fransche Revoluusje. 't Vroege socialisme lei straffer en radikoaler 't accent ip de gedachte van gelykeyd, contreir an de liberoaln die mêer de vry-eyd ounderstrêeptigden. Mo oltemets wos 't verschil tusschn socialistn en radikoale liberoaln in't begun van de 19de êeuwe nog moeilyk te moakn me da ze olletwêe republikyns en antigodsdienstig woarn en ze olletwêe gelôofdn da de ganse soamnleevienge koest veranderd en verbeterd word'n (= vooruutgangsdenkn). Toch ountwikkelde 't socialisme em zelfstandig vôort lyk e begunnend antwôord ip d'industrieele revoluusje en't kapitalisme. D'uutdrukkienge “socialisme” wierd vo't êest gebruukt round 1830 deur de Fransman Charles Fourier (1772-1837) en d'Iengelsman Robert Owen (1771-1858).
Moldau
thumb|De Moldau in [[Praag]] thumb|Stroomgebied van de Moldau De Moldau (Tsjechisch: Vltava) is mè 440 kilometer de langste riviere van Tsjechië. De riviere oentstoat in 't Bohemer Bus en lopt noa 't noordn via Boheemn deur de steedn Český Krumlov, České Budějovice en Praag en vloeit uytendelyk t'hope met de Elbe by de stad Mělník.
Vroeg socialisme
Invloed ip Marx
Under polletieke idee'n ein Karl Marx vrêe beïnvloed mo loater zod'n de vroege socialistn deur Marx “utopische socialistn” word'n genoemd (en ezo word'n ze in sommigste moderne werkn ôok nog olsan genoemd) in kritiek ip under rationele schema’s die volgest Marx gin band ad'n me de realiteyt van de begunnende klassnstryd tusschn arbeyders en de boazn. Marx zei dat 'n zelve de groundlegger wos van't "weetnschappelyk socialisme”. De volgest Marx nog mêest realistieschn vroege socialist was Henri de Saint-Simon (1760-1825) die em, in teegnstellienge tout vele van zyn collegats, nie kantte teegn d'industrializoasje ip zich en ôok nie teegn privé-eigndom. Ne wos wel teegn d'oungecontroleerde economische ountwikkelienge die vanuut 't princiepe van olsan mêer winste te moakn de zwakkeren benoadêeldigde. Stoatstussnkomst in't economische leevn deur plannienge en bystuurienge deur specialiestn (en nie deur polletiekers) zo volgest de Saint-Simon socialisme moe'n briengn.
Borre (Vrankryk)
Borre es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in de Franschn Westoek, mêer bepoald in't Frans-Vlamsche Houtland. 't Grenst an de gemêentn Koaster, Pradeels, Oud-Berkyn en Oazebroeke.
Parus
Parus is e geslacht van veugels in de familie van de meezn (Paridae). Vroeger was 't e growt geslacht woarin dan de meiste sowrt'n van de familie ingedeild woarn, moa loater is 't ipgesplitst in verschillige geslacht'n. Der bluyvn nog vier Parus-sowrt'n over, die vowrnkomn in Europa en Azië.
Borre (Vrankryk)
Geschiedenisse
Borre es geciteerd vanof de neegnde êeuwe in't charter vo d'abdeye vo Sent-Bertin in Sint-Omoars, ounder de noame Beborna. In 1174 es d'uudige noame van't dorp vo nen êeste kêe gattesteerd. Borre wos in 1940, byst den Twiddn Weireldôorloge, êen van d'êeste Fransche dorpn die g'attaqueerd wierdn deur Duutsche vliegers.
Beziensweirdigeedn
In Borre ligg'n de Sint-Jan-den-Dooperkerke, e romoansche kerke me stikkn uut d'elfde tout an de zeevntiende êeuwe, en 't Borre British Cemetery mè 370 Britse groavn.
Bachy
Bachy es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Bachy ligt teegn de schreeve mè Enegouwn en grenst an Wanhem, Esplechin (e dêelgemêente van Dôornik), Rumes, La Glanerie (e dêelgemêente van Rumes), Mouchin, Cobrieux en Bourghelles.
Bachy ligt ip de boane van Rysel richtienge Sint-Amands an de Skarpe mêer o 't zuudwestn in Frans-Enegouwn. In't zuud'n van de gemêente stound in tydde e stoasje an d'yzerboane tusschn Dôornik en Ôorschie die ol sedert de joarn 1960 ipgebrookn es. Buutn 't center en de stoasjewyk ôorn ôok nog de gehuchtn Hôtel (in't zuud'n) en Sartaine (vlak teegn de schreeve) by de gemêente.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|De Sint-Elôoikerke van Bachy
Jan de Witte
Jan de Witte (Brugge, 6 ogustus 1475 - Brugge, 16 ogustus 1540) was e Brugschn dominicoan.
In de 13e êeuwe han de vier grôte mannelikke bedelordn under in Brugge gevestigd: franciscoann, dominicoann, karmelietn en augustynn. De dominicoann of predikheren stichtegn under Brugs Predikherenklôoster in 1234 ip e stik ground an de Langestroate, juste buutn de vroegere Oude Meulnpôorte.
Jan de Witte weunde woa da de schole St-André nu is ip de Garenmarkt an d’Eekhoutreie die ton nog deure liep ounder d’Eekhoutstroate. An den andern kant van de reie lag ’t domein van d’Eekhoutabdye.
Jan De Witte was lêermêester en biechtvoader van de zusters van Keizer Karel V in Parys. Christoffel Colombus ha Cuba ip z’n êeste reize in 1492 ountdekt en Jan de Witte wierd tout êerstn bisschop van Cuba benoemd. J’het er verzekers nôois geresideerd, mo je krêeg ’t ols belônienge vo beweezn dienstn. ’t Gebouw woa dat ie weunde wierd van ton ‘t Hof van Cuba genoemd.
Achter z’n dôod het ie geld noageloatn vor e schole ip te richtn. J'is begroavn in de kerke van ’t Predikherenklôoster.
Nucleotide
thumb|Algemene voorstellynge van den ipbouw van e nucleotide Nucleotiedn zyn e groep van bio-orgoanische verbyndyngn die de bouwsteens vormn vo DNA en RNA (Ribonucleïnezeur). Z' hèn ook belangryke, reguleernde functies in 't metabolisme van de celle en ze moakn deel uyt van belangryke co-enzymn. Geenn bestoan uyt enigte nucleotiedn die in e bepoalde volgorde mè mekoar verboendn zyn. E nucleotide bestoat uyt drie hoofdcomponentn:
Cobrieux
Cobrieux es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Cobrieux grenst an de gemêentn Bourghelles, Bachy, Mouchin, Genst en Sison. By de gemêente ôort ôok nog de wyk Le Mazet.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|270px|De Sint-Amandskerke van Cobrieux
Nôord (riviere)
thumb|De riviere de Nôord in de provinsje Zuud-Holland
De Nôord is een Hollandse getyriviere in de provinsje Zuud-Holland tussn d' ôostzyde van 't eiland "Ysselmonde" en de westzyde van de landstreke "Alblasserwoard". De riviere strôomt van de "Beneedn-Merwede" toet de Nieuwe Moas. De Nôord is e styf belangryke voarroute die 't riviernkruuspunt met de "Beneedn-Merwede" en d' "Oude Moas" by Dordrecht verbiendt met de nôordzyde van "Ridderkerke", woar dat de Lek en de Nôord soamnvloein en doar de Nieuwe Moas vormn. De riviere is 9 km lank.
Geschiedenisse
Oorsprounkelyk wierd de Nôord (tegoare met de Nieuwe Moas) anzien lik de beneednlôop van de Merwede en wierdn de twêe riviern deur de bevolkinge Merwe genoamd.
Steedn an de Nôord
"Alblasserdam", "Dordrecht", "Hendrik-Ido-Ambacht", "Kinderdyk", "Poapndrecht", "Ridderkerke", en "Zwyndrecht".
Guignies
Guignies es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. 't Ligt o de nôordwestkantn van de gemêente, teegn 't schee'n mè de gemêente Rumes (mêer bepoald de dêelgemêente Taintignies) en 't stee Dôornik (dêelgemêente Ere).
Guignies es vrêe landelyk en wos vroeger e zelfstandige gemêente, totda 't by de gemêentelyke erindêelienge van 1977 by Brunehaut wierd gesmeetn.
Beziensweirdigeedn
thumb|left|750px|Zicht ip Guignies
Cefalù
Cefalù (Cifalù in't Sicilioans, Cephaloedium in 't Latyn, wa komt van 't Grieks Κεφαλοίδιον) es e gemêente in d'Italioansche metropolitoane stad Palermo in de regio Sicilië.
thumb|left|350px|Zicht ip Cefalù
Liggienge
Cefalù ligt an de nôordkust van Sicilië an de Tyrreensche Zêe an de voet van de Rocca, e rotsachtign koap van 270 mèiters ôoge. 't Ligt ip apeupri 70 kilomèiters o d'ôostkantn van de stad Palermo.
Cefalù grenst an de gemêentn Castelbuono, Gratteri, Isnello, Lascari en Pollina. By de gemêente ôorn ôok nog de gehuchtn/wykn (frazioni) Gibilmanna en Sant'Ambrogio.
Beziensweirdigeedn
thumb|right|250px|Liggienge van de metropolitoane stad Palermo ip Sicilië 't Bekendste gebouw van 't stadje es de kathedroale van 1131 in Arabisch-Normandischn styl met e mozaïek van Christus Pantokrator in den absis. 't Stoat sedert 2015 ip de lyste van't UNESCO Weirelderfgoed.
Zwolle
Zwolle es de twientigste grôotste stee van Holland en den hoofdstad van de provinsje Overyssel. 't Was e Hanzestad.
De stee ligt an 't Zwart Woater, d' Yssel en d' Overysselse Vecht. Der weunn oungeveer 123.507 menschn. De burgemêester Peter Snijders i van de VVD. De stad is administratief ounderverdêeld in zeevntien wykn.
De geschiedenisse van Zwolle
Zwolle is in de Middelêeuwn ountstoan ip e dekzandrugge tusschn den Yssel en d' Overysselse Vecht an de riviere de Aa. 't Wos een hoger geleegn en beweunboare plekke in 't verder moerassig landschap. Zo'n plekke wierd vroeger e 'suol' genoamd.
In de binnestad van Zwolle stoan een antal monumentoale uzen en kerkn.
thumb|left|Zicht ip 't oud Dominicoannklôoster in Zwolle
Bekende musea in Zwolle zyn 't Stedelyk Museum Zwolle en 't Museum De Fundatie.
Wykn
De wykn met hunder officiële noame zyn:
Clitellata
De Clitellata vormn e klasse van geleede worms. Der zyn 8000 sôortn, die e nateurlyke (monofyletische) groep vormn. Da wil zeggn dan z' êen gemêenschappelyke vôorouder èn. Bekende worms, lyk de reegnworms en de bloedzuugers, moakn dêel uut van die klasse.
De noame Clitellata komt van 't Latyn clitellum da zoadel wil zeggn. 't Clittelum zit roend een antal segmentn van 't vôornste dêel van de worm. 't Is e verdikkienge van 't ippervel (epidermis) woar dat er vele kliern in zittn. D' eiers van de worms oentwikkeln under ook in dat dêel van 't lyf.
De Clitellata zyn twêeslachtig. De geslachtsorgoann zittn binn e poar segmentn in 't clitellum. Ze bevruchtn mekoar uutwendig.
Taxonomie
Indêlienge van de Clitellata:
Bloedvienke
Noame
De noame bloedvienke komt van nundern rôodn bost. In 't Iengels noemn ze nem bullfinch, omdat nunder nekke up 'n dienn van e stier trekt.
Beschryvienge
thumb|left|175px|E vintje. Bloedvienkn zyn kloeke veugels, met de dikke nekke. De vintjes en de puppn trekkn up makoar, mo de vintjes zyn wel stravver ekleurd. De noame bloedvienke en ze ekreegn deur de rôodn bost van 't vintje. 'n Rik van de vintjes is grysde, 'n dienn van de puppn is bruun, juuste lik nundern bost. Z'hen olletwêe e grysde nekke en e zworte striepe vanboovn up nundern kop, e bitje lik e kaptje. Nundern bek is grôot en z'hen der vele macht in. Ze kommn à peu près 15 cantimeiters lank.
An ze vliegn, is nunder wit gat goed te zien, woadeure dan ze in de vlucht oek gelykn up e nôordvienke (die at 'n geweune zit, mêer up e geweune vienke trekt).
Leefomgevienge en verspreidienge van de oundersôortn
Zounder sperreboomn in de coté goj verre nôois bloedvienkn viendn, mo 't meugn gerust oek aar boomn (loof- en noaldboomn) tusschn stoan. 't Is oek best da 't er van olles van strukery ounder groeit. Oundertusschn gebeurt het oek dan ze in hovetjes te zien zyn, mo dat is idder uutzounderlik. In 't vôorjoar durvn ze oek wel ekir in bogoardn roundvliegn voun de bottn van fruutboomn of te pekkn, etwot die nunder nie pupulair makt byn fruutkwêkers.
't Zyn e masse oundersôortn van de bloedvienke, voogns Avibase:
In West-Vloandern zittn der oek bloedvienkn, surtout round Kortryk, Yper-Heuvelland en de kust.
De sôorte van up de Azôorn wos vroeger geweune ereeknd ounder Pyrrhula pyrrhula, mor is nu en aparte sôorte ekommn: Pyrrhula murina. 't Zyn nog êentige oundersôortn die loater messchien aparte sôortn gon kommn.
Levenswyze
thumb|right|200px|E puppe die an 't broedn is.
Teetn
Bloedvienkn eetn van olles van plantery, surtout zoad van wiet (ges, nittels, ganzemeur, herderstasje,...) en bottn van boomn. Doabuutn eetn z'oek beiers, bloemn, fernient en tettienks
Konrad III (HRR)
Konrad III (1093 - Bamberg, 15 februoari 1152), was den êeste Duutsche keunienk van 't Huus Hohenstaufn. J'is nôoit gekrôond gewist tout keizer.
Bloedvienke
Vôortplantienge
E koppel bluuft ossan thope, mo 't is 't wuvetje die nest droagt, 't vintje bluuft der wel by. Da nest zit mêestol nie ol te hoge, tusschn e meiter twientig en e meiter tachentig. Mêestol zit da nest in e struke, mo 't kut oek in noaldboomn zyn. 't Deurt en dag of vuve voun 't nest, die in de vorme van e riengel emakt is, grêed te krygn. Toune begunt de puppe te broedn, mêestol up viere toet zes eiers. 't Broedn deurt twêe weekn, in tusschntyd krygt het wuvetje teetn van 't vintje. E zort ie oek dan der gin aar veugels of bêestn byn 't nest kommn, e territorium verdedigen bloedvienkn nie.
An de joungn ebôorn zyn, zyn ze blend en hen ze nog gin pluumn. Toune krygn ze surtout bladluuzn, miern en slekkn voun 't eetn. Achter acht doagn goan nunder oogn oopn en begunn ze t'ankern achter teetn. Van nu vors begunn olletwêe d'ouders teetn te zoekn en te geevn. 't Is achter 35 doagn dan de joungn zelfstandig zyn.
Konrad III (HRR)
Konrad was e zeune van hertog Frederik I van Swaabn en Agnes van Waiblingen, e dochter van Hendrik IV. Zyn oudere broere Frederik II van Swaabn was de voader van Frederik I Barbarossa, die Konrad loater ipvolgde.
Bloedvienke
Vôortplantienge
Bloedvienkn kommn in 't wilde toet acht joar oud, nie in 't wilde kunn ze zeevntiene kommn.
Konrad III (HRR)
Achter da Lotharius van Supplinburg in 1125 ounverwacht wierd verkoozn tout Rôomsche keunienk, kwam Konrad in ipstand en je liet hem in 1127 tout teegnkeunienk verkiezn. Je volgde Lotharius ip in 1138 achter zyn dôod.
In 1147 dêed ie mee met de Frãnsche keunienk Louis VII an de Twidde Kruustocht no 't Hillig Land. Je benoemde zyn oudste zeune Hendrik Berengar tout co-keunienk vo dat ie vertrok. Mo Hendrik Berengar kost hem loater nie ipvolgn want je stierf nog vo zyn voader.
Frederik Barbarossa, die meegegoan was me zyn nounkel ip kruustocht, wierd verkoozn in Keuln tout keunienk. Konrad zyn joungste zeune Frederik, die nog klêene was, krêeg 't hertogdom Swaabn.
Deens-West-Indië
thumb|Liggienge van Deens-West-Indië thumb|Koarte van Deens-West-Indië Deens-West-Indië (Deens: De dansk-vestindiske øer) was e vroegere kolonie van Denemarkn in de Caraïbn. 't Gebied, nu d' Amerikoansche Moagdneilandn, is den dag van vandoage e dêel van de Verênigde Stoatn.
De Deensche West-Indische en Guineesche Compagnie koloniseerde 't eiland Sint Thomas in 1672 vo den êeste kêe, en breidde de kolonisoasje uut noa Sint Jan, 't eiland derneffest, in 1683. Da zorgde vor e conflict mè Grôot-Brittannië toet 1718. De Deenn kochtn Saint Croix van de Fransche West-Indische Compagnie in 1733. In 1754 wierdn d' eilandn verkocht an de Deensche keunienk, woardeure dan ze Deensche kolonies kwoamn.
Eignoardig genoeg bestound in d' êeste dertig joar e grôot dêel van de blanke bevolkienge uut sprekers van 't Nederlands, ofkomstig uut Zêeland en West-Vloandern. De kolonisoasjepogienge was e nachtmerrie gewist vo de Deenn. Ze kwoamn in een echte wildernisse terechte en vele kwoamn azo an hunder ende. In e pogienge vo de kolonisoasje te redn loktn ze ton mor andere Europeoann van in 't geburte noar hunder eilandn. Ip die maniere belanddn der vele Zêeuws- en West-Vloamiengn in de Deensche kolonie. 't Woarn plantagehouders die met Afrikoansche sloavn werktegn. Z' han gin gemêenschappelyke toale moa deur te probeern mè mekoar te communiceern en woordn van mekoar over te pakn is't er e toale ountstoan die bekend stoat ols Negerhollands. Van die toale zyn vele tekstn overgeleverd. De latste spreekster van de toale, Alice Stevens, is gestorvn in 1987.
Binst de napoleontische oorloogn wierdn d' eilandn twêe kêers bezet deur de Britn: den êeste kêe van moarte 1801 toet 27 moarte 1802, en derachter were van december 1807 toet 20 november 1815.
Ip 12 december 1916 zyn d' eilandn verkocht an de Verênigde Stoatn, die g'interesseerd woarn in de strategische posiesje van d' eilandn by 't Panamakanoal. thumb|left|Fort Christian uut 1671 in Charlotte Amalie, Sint Thomas