cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keun
Verspreidienge
Keuns kwaamn ôorsprounkelik vôorn in Marokko en Algereye in 't nôordn van Afrika en in Portugal, Spanje en e stik van Vrankryk (toet an 'n Normandie). 't Zoudn de Feniciërs zyn die à peu près 3000 joar eleen keuns meipaktn no 't Middn-Ôostn en ezo begustn me de verspreidienge van keuns. De Romeinn hieldn oek e masse keuns voun z'up 't eetn en hen ze verzeker oek in de reste van Europa verspreid.
Het Zesde Metaal
De leedn
't Zesde Metaal bestoat oek in e akoestiese vorme. Dat zyn ton Wannes Cappelle (zang, piano, gitaar), Liesa Van der Aa (viole, backing vocals), Yannick Peeters (contrabas) en Bert Huysentruyt (drums).
Keun
Verspreidienge
In Iengeland zyn keuns meiekommn me de Normandiërs in 1066, nu zittn der 40 meljoen. De mêest nôordelikke populoasje zit nu in 't zuudn van Finland.
Het Zesde Metaal
De noame
Ol de leedn dèjn in 't zesde middelboar Latyn, moa Zesde Metaal voengn ze geweune e schône noame.
Keun
Verspreidienge
In Australië zyn der 24 loseloatn voun derup te joagn deur Thomas Austin, mo dienn groep van 24 is indeliks zêre egroeid en concurreerdn de bilby's (langôorbuideldassn), bêestn die 't zeste dein in Australië lik keuns in Europa, weg, êen van de twêe sôortn is uutestorvn, d'aar sôorte is nog ossan stief bedreigd.
Het Zesde Metaal
Akattemets
'Akattemets' is den eêste full-cd van Het Zesde Metaal, uutgekommn in 2008.
Keun
Verspreidienge
In nunder ôorsproukelik leefgebied goat het nie goed me de keuns (deur de keuneploage en de jacht), woadeure dan bêestn die derup joagn, surtout 'n Iberischn lynx en 'n Iberischn keizeroarnd, 't stief moelik krygn.
Het Zesde Metaal
Ploegsteert
'Ploegsteert' is den twiddn albom van Het Zesde Metaal, uutgekommn in 2012. Den titelsong refereert noa 't dorp Ploegsteert en 't goat over de coureur Frank Vandenbroucke.
Keun
Keunevlees
Keunevlees wordt gekenmerkt deur z'n blêek en mager vlees. 't Enigste vet dat er is, ip de schoern en round de niern kun je der azo ofsnyen. De VLAM makt ton ook terecht reclame voe keunevlees met ne slogan "Konijn, gezond en fijn". In geval da je moste twyfeln of da je ginnen haze vast et: hazevlees gaat van kleur no de paarse kant a't ves is, en ne keer dat 't gestoofd is, kleurt het gelik zwartachtig, beist da keunevlees assan blêek is, zowel ves als gerêed gedaan.
Recept
In Vloandern is keunevlees surtout bekend als "keun me pruumn" of "keun me bier". Da latste beantwoordt meêst an de "standaardsmake". Keun me pruum is eerder zoete.
Voe keun me bier begun je best met een andjoentje of tweê in broksjes te snyen en te stoven. Beist brad je in een panne al de stikkn van 't keunevlees. Ge bradt ze schone bruun langs alle kanten. Toun zet je ne stoofpot ip 't vier, smyt er een bitje beuter of olie in en ge smyt al de stikken keunevlees in de stoofpot en smyt er de gestoofde andjoentjes over. Ton giet je in de stoofpot een flassche bruun bier. Da mag tafelbier zyn, mor e blound bier of tripel goan oek. Met kriek moe je 't nie proberen, want toun wordt je vlees te droge. Voe de nissigheid en de bindienge van de sose leg je van boven ip 't vlees een stutte wo da je mostaard ip gesmeird et.
Toun doe je d'ulle ip de pot en lat em ip een kleên viertje staan voor oungeveer een eure nolf. Vaneigens da je best nie te verre weglopt en da je nelfantyd ne keêr an de pot schudt.
A je an de smoake van 't Midden-Ôostn of Kreta zyt, ton kund'je 't zelfste recept probeern me en poar schellen pennepisse in en nog en bitje kanêle.
Sint-Andries
Sint-Andries is e dêelgemêente van Brugge. Sint-Andries ed een groendgebied va 20,65 km² e ed 20.430 inweuners (2005).
De gemêente
't Centrum van Sint-Andries ligt in feite ten zuud-westen van Brugge. Vanip de Groate Markt in Brugge centrum is 't oengevêer 4,5 kilomêeters richtienk "De Platse", de plekke wor dat de kerke en 't gemêentnhuus stoan, anders gezeid Sint-Andries centrum eigentlik. Sint-Andries ku je vanuut Brugge-centrum bereikn oj passêert via de Smêepoorte richtienk de Canada Square wor daje via de Gistelsche Stêenweg richtienk 't centrum van Sint-Andries goat. thumb|left| De Canada Square achter de bevriedink ip den 18e oktober van 1918 In 't centrum sto der een neogotische parochiekerke gewied an Sint Andries en Sint Anna. Rechte tegnover de kerke eje de Platse, vrêe gekend vo ze caféetjes, zyn terrastjes en de friteure Carlos, in 't middn van de Platse.
Nie verre doavan langst de Gistelsche Stêenweg eje der oke nog de kapelle van 't Boomtjie, me e woender bêeld. Doarachter liggen 't Provinsiehuus Boeverbos (de centroale administroasje van de provinsje) en de provinsjale politieschole.
In Sint-Andries eje oke nog 't stadion van de twêe voetbolclubs van Brugge: Cercle Brugge en Club Brugge, 't Jan Breydelstadium. In 't de gebeurte dovan eje ook 't Olympiabad.
Sint-Andries kuje noh indelen in klindere wyken lik de Hermitoage, Ter Stroaten en parochies lik Blymoare, Sint-Willibrord, Sint-Boafs. Andere bezienswoardigheden in Sint-Andries zyn Kastêel Tudor, Kastêel Beisbroek mè de volkschsterrenwacht, de Chartreuzinnen, Domein de Koede Keuken met Kastêel Cateline en d'Abdy van Zeevnkerkn.
Den Expressweg (oftewel den N31) is 'n belangryke verkêersoadere da deure 't groendgebied van Sint-Andries sniedt. Dien ôtoroete verbiendt den zêeoavn van Zeebrugge via Brugge met de belangrieke ôtostrades gelik den E40 en den E403. Langst den Expressweg richtienk Zeebrugge viend je ôok twêe gevangeniscomplexen. Enerzieds eje d' oede gevangenisse, "de Refuge" (tegenweurdig 'n ipvangcentrum vor uutgeprocedêerde azielzoekers). Nie verre derneffest viend je 't nieuw complex, just gelegen tusschen de Legeweg, den Expressweg en de spôorweg.
Ploatselyke fauna & flora
Sint-Andries (en surtout Ver-Sint-Andries, voby de Platse) is e vrée groen & bosryk gebied. Jet an den ene kant roend de côté van 't kanoal en de spoorweg Brugge-Oostende 't begun van de polders woar da je dus in den overgank van zandgroend nor klytegroend voral landelike gebiedn êet. Langsch de côté van de Gistelsche Steenweg en de Toeroetsche Steenweg viend je ip de zandigen oendergroend voral busch. Grote domiens zyn de gebiedn van Beisbroek, Chartreuzinnen, Tudor en Tilleghem. Sins ongeveer 't ende van 2005 zitten der oke were everzwyns an diene côté. Noar dat schient zoeden ze oftwel geïmportêerd zyn oftwel zoeden ze ûut de kanten van Nôord-Frankriek nor de busschen roend de kânten van de grenze van Sint-Andries zyn gekommen. Ze zitten in feite te sjcharreln roend de busschen an de kanten van d'Abdy van Zeevnkerkn, Loppem en Zillegem.
Brian Lynch
In 2000 kwam Lynch noar Europa met een Italioans pasport. Sedert moarte 2008 het 'n de Belgische nationaliteit.
Kosovo
Kosovo (Albanees: Kosovë, Kosova; Servisch: Косово, Kosovo) is e de facto oenofhankelikke stoat ip 't Balkanschiereiland. 't Grenst an Montenegro, Albanië, Noord-Macedonië en an Servië. D'n hoofdstad is Pristina. Kosovo telt 1.733.872 inweuners (2011), à peu près 92% etnische Albaneezn, 5,3% Serviërs en 2,7% andere minderheedn.
Brian Lynch
In moarte 2009 ist 'n gestopt mè baskettn by Antwerp Giants vo zyn vrouwe Kim by te stoan in heur twidde tennisleevn.
Kosovo
Volgens Servië en veel andere landn is Kosovo e dêel van Servië ounder de noame Autonome Provincie Kosovo en Metohija (Servisch: Аутономна Покрајина Косово и Метохија, Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija). De 17ste februoari 2008 riep d' Albaneesche mêerderheid êenzydig d' oenofhankelikheid uut van de Republiek Kosovo (Albanees: Republika e Kosovës; Servisch: Република Косово, Republika Kosovo). Die oenofhankelikheid wordt vo 't moment moa deur 90 van de 193 leedn van de Verênigde Noaties erkend. thumb|left| Koarte van Kosovo
Brian Lynch
In 2010 zou Lynch assistent-coach wordn by de nieuwe Limburgsche basketploeg in êerste klasse, BBC Limburg.
Alexandre Borges
J' is getrouwd met de Brazilioansche actrice Júlia Lemmertz in 1993 en z' hen e zeune Miguel. Zy had al e dochter Luíza met heur eêste vint. Z' hen tegoare gespeeld in verschillige feuilletongs, tv-series, films en theoater.
Oader
thumb|Deursnee van een oader thumb|Kleppn in een oader Een oader is e soorte bloedvat die zorgt vo 't werevoern van bloed noa 't herte. De wandn zyn nie zo dikke of van e slagoader en 't bloed stroomt nie zo zere omdat er nie zo vele druk is. Oaders liggn meestol an d'ippervlakte van 't lyf en slagoaders liggn dieper.
Vele oaders hèn kleppn die zorgn da 't bloed nie langst de verkeerde kant stroomt. Oaders bevattn zeurstofoarm bloed, uutgezounderd de loungoader. De loungoader briengt 't bloed were van de loungn noa 't herte en bevat zeurstofryk bloed.
Belangryke oaders zyn:
Varicen
Varicen zyn uutgezette oaders woavan da de wand verzwakt is, meestol in de beenn. De kleppn in d'oaders sluutn doadeure nie mè zo goed, woardeure da 't bloed were kan stroomn noa beneen. Doadeure wordt de druk ip de wand van de oader nog grotter, waordeure dat ie nog meer uutzet.
1557
1554 - 1555 - 1556 - 1557 - 1558 - 1559 - 1560 't Joar 1557 is 't 57e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Koaskerke
Koaskerke is e klêne parochie en ol sedert 1965 e dêelgemêente van Diksmude. Koaskerke is surtout ekend deur 'n Yzertôorn. 't Weunn tusschn de vier en de vuufounderd menschn.
Beziensweirdigheedn
thumb|300px|left|'n Yzertôorn (met 'n êestn dervôorn).
Radio Donna
Radio Donna was e Vlamschen radiozender van de VRT. Bekende presentators woarn ounder andre Evy Gruyaert en Ann Reymen. An 't ôofd van de zender stond Steve De Conick.
Geschiedenisse
In 1992 wilde de BRTN een antwoord biedn ip de vroage noa nen jounge, dynamische radiozender, die em vôorol teegn Radio 2 profileert, moar ôok teegn de vrye radio's die redelik populair zyn. Sedert kort eit de BRTN ôok et recht voo reclamme uut te zendn ip de radio, en 't es de bedoelienge da Donna volledig droait ip reclammeinkomstn. D'êeste uutzendieng wos 'n 28ste moarte 1992. Radio Donna zendt voerol hits uut, en eit doar de êeste joarn vrêe vee succes mee. Ip een bepoald moment zyn ze zelfs de populairste radiozender van Vloandern, moar de latste joarn ounvervindn ze straffe concurrentie van de commerciële radio's, vôorol van Q-Music. Omda ze geen succes nie meer ein, word radio Donna vervangn doer MNM. Et latste gespeelde liedje wa Please don't stop the music van Rihanna en 't latste woord was Donnadieu gezeit deur Michel Follet die den zender a geopend in 1992.
De Bende van Wim
thumb| De "Bende" ip 't eiland Arran De Bende van Wim is e Vlams tv-program dat uutgezoundn is ip Canvas. 't Goat over drie moatn, Wim Opbrouck (acteur), Jean Blaute (muzikant) en Michiel Hendryckx (fotogroaf), die met under moto deur Europa trekkn.
Van 't program zyn der twèe reeksn gemakt die uutgezoundn gewist zyn ip 't ende van 2002 en 2005.
De "bende" trok deur Duutsland, Iengeland, Ierland, Portugal, Schotland, Spanje, Vrankryk en Zwitserland. Ze giengn doar ip zoek achter speciale pleksjes en boeiende menschn en ze toogdn doar under passie vo muziek, geschiedenisse en gastronomie.
't Program is gemakt deur Zie Ze Doen tv-producties en de regie was van Jan Matthys.
Egeïsche Zêe
Liggienge
D'Egeïsche Zêe wierd in't nôordôostn begrensd deur 't Griekse schiereyland Chaldiki, in't nôordn deur de landstreke Thracië en in't nôordwestn deur de Hellespont. Deur de Hellespont lôopt 't woater oover in den Zêe van Marmara (en ezo kun je deur den Bosporus ôok vodder noar d'n Zwortn Zêe). In't ôostn ligt et Turkse vasteland (ofte Klêen-Azië), en mêer bepoald d'istorische streekn Eolië, Ionië en Carië. In't zuudôostn lôopt d'Egeïsche Zêe tusschn d'eyland'n Rhodos en Kreta oover in de Levantynsche Zêe. O de zuudkant ligt et teegn de nôordkuste van Kreta en o de zuudwestkantn lôopt de zêe oover in d'Ionische Zêe. In't westn liggn 't Griekse vasteland (mè ounder and're de Peloponnesos, Attika en Thessalië) en 't eyland Euboea.
In d'Egeïsche Zêe liggn der massa's grôotere en klêendere eylandn, woavan de mêeste by Grieknland ôorn en d'and're by Turkeye. Die eylandn liggn oover de hille ippervlakte van de zêe versprêed in verschilligte eyland'ngroepn: de Cycloadn, de Sporoadn, de Dodekanesos, de Saronische Eylandn en de Nôord-Egeïsche Eylandn.
Noame
Der zyn ol sedert den Oudeyd verschilligte uutleggn vo de noame van de zêe. Tzo kunn'n verwyzn noar de stad Aigai (woa 't uudige Vergina ligt), oftewel noar Aegae, de keuninginne van d'Amazoon'n die in de zêe verdrounk, oftewel noar Aigaion (vertoald de "zeegêete") wa en and're noame wos van Briareus, êen van de Hekatoncheirn.
De mêest gekend'n uutleg es da de zêe oar noame eit gekreegn deur de mythe van Aigeus, de voader van Theseus. Die zo volgest 't veroal zelfmôord gepleegd ein deur zyn eign in de zêe te smytn omdat 'm peisde dat zyn zeune gestorvn wos, mè da d'n bôot die were van Kreta kwam mè zworte zeyln voardigde.
Nog nen andere verkloarienge es da de noame ofgeleyd es van't Griekse αἶγες (aiges), wa "golvn" wilt zeggn in't Vlams.
Vaste stoffe
Vast es een van de vier toestandn woarin da materie kut voorkommn. Veel vaste stoffn bestoan uut kristalln.
De molecuuln in e vaste stoffe keunn nie goed beweegn. Doadeure kut etwod da vaste es nie gemakkelik van vorm of volume verandern. Oe je genoeg force gift, goat de stoffe permanent van vorm verandern.
Et proces dat e vaste stoffe ommezet in etwod etvloeiboars, noemt smeltn.
Et proces dat e vaste stoffe ommezet in goaze, noemt sublimoatie.
1713
1710 - 1711 - 1712 - 1713 - 1714 - 1715 - 1716 't Joar 1713 is 't 13e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Bouwkundig erfgoed in Spiere
Lyste van bouwkundig erfgoed in Spiere:
Pontormo
thumb|[[Cosimo de' Medici den Oudn|Cosimo de' Medici il Vecchio (Galleria degli Uffizi, Firenze]]  Pontormo (echte noame: Jacopo Carucci), (Pontorme, by Empoli, 24 meie 1494 – Firenze, 2 januoari 1557) was 'n Italioansche maniëristische kunstschilder uut de 16ste eeuwe.
Zyn leevn
Je was de zeune van Bartolommeo Carrucci, ôok e kunstschilder. Deur de vroegn dôod van z’n ouders, kwamt ’n ounder de voogdye van de Florentynsche stoat te stoan. Round 1508, in Firenze, wierd ‘n genoemd no z’n geboorteplatse. Achter z’n eeste artistieke contactn me Leonardo da Vinci in 1508 en Piero di Cosimo round 1510, kreegt ’n verzekers eest lesse by Bartolommeo en in 1512-1513 van Andrea del Sarto. Je bestudeerde de werkn van Albrecht Dürer en deur z’n reize no Rome wierd ’n achter 1530 surtout beïnvloed deur Michelangelo.
Zyn werk
Round 1520 begost ’n de klassieke tradities van de hoogrenaissance te deurbreekn me z’n nieuwn, expressievn styl. Tegoare me Rosso Fiorentino wordt ‘n anzien ols de belangrykste verteegnwoordiger van d’eeste dramoatische en expressieve fase van ’t Maniërisme. Je makte langgerekte figeurn en gebruukte blêke pastelkleurn in z’n fresco’s. Je schilderde zowel religieuze ols weireldlikke ounderwerpn en je was ôok portretschilder. Achter 1531 woarn de Medici’s zyn ipdrachtgevers.
Belangryke werkn
thumb|left|Grafdroagienge van Christus (ca.1525-1528) (Capponi-kapelle, Santa Felicità, Firenze) Zyn eeste belangryke werkn woarn fresco’s in de joarn 1514-1516 in Firenze. En z’n fresco’s tusschn 1522 en 1525 woarn g’inspireerd deur Dürers outsneedn.
’t Oogtepunt van z’n religieus werk was ’t altoarstik met de Grafdroagienge van Christus vo de grafkapelle van de Florentynsche familie Capponi in de kerke van Santa Felicità in Firenze (ca. 1525-1528). De figeure helegans reks is Pontormo zelve. thumb|120px|right|detail: Pontormo
Zyn weireldlikke werkn maktegt ie surtout vo de familie de’ Medici w.o.:
De decoroatie van de grôte zoale van de Villa Imperiale in Poggio a Caiano by Firenze, tegoare me Andrea del Sarto en Francesco Franciabigio (1521)
De fresco’s in de Villa Castello, die nie mi bestoan (1536-1537)
De portreitn van Cosimo de' Medici den Oudn (ca.1518), van Alessandro de’ Medici en ertog Cosimo I.
Rik
thumb|Joenge gastn med u bloate rik Ne rik is by de gewervelde beestn (en dus ôok by de mens), e gedeelte van 't lichoam met wervels en rebbn.
By de mens besloat de rik 't hêle uutwendige stik an 'n achterkant van de mens, van boovn de koente toe juust ounder de nekke en de schoern. 't Ippervlak ligt tegenover de buuk en de bost. De ruggegroate bepoalt d'ogte van de rik en de brèdte is bepoald deur de rebbekasse en de schoern.
Zêer
Zêer an e rik kut verschillige reedns en.
Verlammienge
Deur de rikkegroate lopt er e kanoal me merg, van woaruut dan der zenuwn loopn. At e rik ebrookn is, ku 't gebeurn dat da kanoal oek brikt en dat de mens (of de bêeste) woamei da 't gebeurt, verlamd grakt.
Art Nouveau (Blanknberge)
thumb| Maison Duysburg in de Weststroate thumb| Ticheltableau met e visscher Art Nouveau is e kunststromienge die ip verschillige plekkn in Europa ipkwam tusschn 1880 en 1914, ook in Blanknberge. Art nouveau is Frans vo nieuwe kunst.
In de twiddn helft van de 19ste êeuw, de periode da Blanknberge uutgroeide van e schoamel visschersstadje nor e mondaine kustplekke, was ter e nieuwe kunststyl in ipgang die de "Art Nouveau" genoemd wierd. Belgische architectn lik Victor Horta, Henri Van de Velde, Paul Hankar, Gustave Serrurier-Bovy geraktn weireldbekend met hunder bouwwerkn. Den anleg van den yzern weg in 1863 gaf 't toerisme in Blanknberge een enormn impuls. Ryke menschn zochtn e verbluuf vo hêel hunder familie. Ip kortn tyd wierdn der nieuwe stroatn angeleid en vulgebouwd me chique villa's. Architectn van de streke inspireerdn hunder ip de nieuwe styl. In dien tyd woarn Ostende en Blanknberge de twèe belangrykste toeristische kustplekkn.
Ticheltableaus
In Blanknberge zyn der nog styf vele huuzn uut de periode tusschn 1890 en 1915. Deur de speciale weersomstandigheedn an de kust gebruuktn ze geglazeurde stêens vo de gevels en ze wierdn versierd me ticheltableaus. Grôte en gekende gebouwen zyn der wel nie, moa Blanknberge wordt gerekend by d' Europeesche topklasse ip gebied van kwaliteit, varioatie en antal van zyn ticheltableaus.
Toerisme
In Blanknberge wordn der geregeld "Art-Nouveau-wandeliengen" uutgestippeld langs de schonste huuzn. Der wordn ton platselikke anekdotes verteld over de nostalgische Belle-Epoque-sfeer. Sedert november 2008 ist er ook e museum, 't Belle Epoque Centrum.
Geweune zêesterre
De geweune zêesterre (Asterias rubens) is de mêest gekende zêesterre van uze streke.
Uutzicht
Den diameter van de geweune zêesterre goat van 10 toet 30 centimeter, soms zelfs toet 50 cm. 't Kleur is mêestal oranje toet rôod, soms purper. De boovnkant bestoat uut een hart, ruw vel mè vele klêne stekkerachtige bultjes en tangvormige orgoantjes (pedicellariae). Van oender zyn der vier reekn klêne, styf flexibele zuugvoetjes, ook ambulacroalvoetjes genoemd. De geweune zêesterre hè vuuf oarms die eevn lank zyn en in ieder van die vuuf oarms zit er e gelykige set orgoann. Doarom is 't ook meugelik, os de bêeste één van zyn oarms kwytgerakt, dat er were een oarm angroeit, moa dat er an dien êne lossn oarm, ook were vier nieuwe oarms angroein, woadeure dan de twi dêeln were complit zyn.
Leevnswyze
De zêesterre kan hem verplatsn deur zyn klêne voetjes mè zuugnaptjes vanoender an zyn oarms.
Eetn
De zêesterre it verschillige sôortn zêebêestn lik molluuskn, krabbn en oas, moa surtout schelpbêestn lik mussels. De zêesterre legt zyn oarms roend de musselschelpe en de voetjes mè zuugnappn zuugn under vaste ip de schelpe. Os de schelpe oopngetrokkn is, stuwt de zêesterre zyn moage noa binn, woadeure da zyn prôoie levend wordt verteird en ipgezoogn. Joengere zêesterrn pakkn klindere prôoin lik zêepuustn. De moenddêeln van de zêesterre zittn an den oenderkant van 't lyf, wat da gemakkelik is omdan z' over de bodem kruupn. Den anus zit an de boovkant, en in 't middn van de centrale schyve lik de moend.
Vôortplantienge
De vôortplantienge gebeurt in 't vôorjoar en 't begun van de zomer. Zêesterrn poarn nie. De vintjes en wuvetjes loatn under eicelln en zoadcelln wegzweevn met de stromienge van 't woater. De bevruchtienge gebeurt os de celln mekoar teegn kommn. Uut d'eitjes kommn larvn die achter twèe moandn verandern in mini-zêesterrn en under vaste zettn ip de bodem. E geweune zêesterre kan 4 toet 5 joar oud kommn.
Leefgebied en verspreidienge
De geweune zêesterre komt vôorn in d' Europeesche zêen en zudelik toet Senegal en de Koapverdische eilandn. Ze zyn te viendn ip stêens en rotsn toet 650 m diepe en styf vele ip musselbeddn.
Olifantn
Olifantn zyn grôte zoogbêestn uut de familie van de Elephantidae in de orde van de slurfbêestn (Proboscidea). Der zyn twêe sôortn erkend: den Afrikoanschn olifant (Loxodonta africana) en den Aziatischn olifant (Elephas maximus). Afrikoansche olifantn kunn nog ingedêeld wordn in twêe aparte sôortn, de savanneolifant (Loxodonta africana) en de busolifant (Loxodonta cyclotis).
Olifantn komn verspreid vôorn in Afrika te zuudn van de Sahara en in 't zuudn en zuudôostn van Azië. 't Zyn d' ênigste nog leevnde slurfbêestn. Andere sôortn lyk de mammoets en de mastodontn zyn uutgestorvn.
't Zyn ook de grotste landbêestn die nog in leevn zyn. Afrikoansche olifantn kunn 4 m hoge komn en 7000 kilo weegn. Z'en e dêel specifieke kenmerkn, lyk e Proboscis of slurf die o.a. gebruukt wordt vo vôorwerpn vaste te pakn. Under snytandn groein uut toet slagtandn woamee dan ze diengn kunn verplatsn, kunn groavn en vichtn. Under grôte ôorflapn wordn gebruukt vo de temperateure van 't lichoam ip peil t' houdn. Afrikoansche olifantn en groddere ôorn en e holle rik. Aziatische olifantn en kleindere ôorn en e bolle of rechte rik.
Vo 't ivoor van under slagtandn wordt er styf vele ip olifantn gejoagd deur stropers.
Marktrock Poperinge
Marktrock Poperinge is e joarliks muziekfestival in Poperienge da bestoat sedert 1987. ’t Goat deure op ’n latsn zoaterdag van ogustus.
Oprichters woarn Eric Deroo, Johan Liefooghe e Martin Dewulf. Marktrock Poperinge wilt vertier briengn voer e grôot publiek. ’t Is dus e mix van populair (lik K3, X!ink) en zuver artistiek. De mêeste artistn zyn va België. Nu en ton komn d’r oek groepn van ’t buutnland (in ’t verleedn traadn ol op: Steve Harly & Cockney Rebel, Fisher Z, Paul Young, Ian Dury, the Levellers,...).
11 april
11 april is den 101stn dag van 't joar (102dn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 264 doagn toet 't ende van 't joar.
Jan Van Eyckplatse
thumb| 't Standbeeld van [[Jan van Eyck]] De Jan Van Eyckplatse in Brugge is de platse woa da de Spinola-Spegelreie nu stopt. Vroeger liept de reie ip die plekke, ton de Sint-Jansbrugge of Nieuwjoarsbrugge, nog deure langs de kroanreie no de Woaterolle en ton vôort no de Rozenhoedkoaie.
In 1787 zyn ze begost met e stik van de Spegelreie en d'ansluutnde kroanreie t'overwelvn. Da gebeurdeg' in drie fasen. Ze zyn begost met de Sint-Jansbrugge of te breekn en d'Academieplatse an te leggn. In 1844 en ze de noame veranderd in Jan Van Eyckplatse. In 1793-1795 wierd de reie vôort overwelfd tout an de Kroanplatse, en de Kroanbrugge ofgebrookn. 't Stik tout an de Philipstockstroate met de Wisselbrugge dêen z'in 1856. De bruggn zyn gedêeltelik oundergrounds bewoard.
Tuundag
Tuundag (AN Tuindag) is de kerremesse in 't begun van oegst olle joare in Yper.
Jan Van Eyckplatse
't Standbeeld van Jan van Eyck uut 1878 is gemakt deur Hendrik Pickery. 't Is 3,75 m hoge en 't weegt à peu près 1.780 kg. Êest stound et beeld van Jan van Eyck deur Jan Robert Calloigne ip die plekke.
Tuundag
Oorsproung
Die feeste bestoat ol van 1383. In dien tyd zyn d'Iengelsche tegoare mit de Gentenoars Yper kommn attaqueern. Ze woarn doa toene styf ryke en goe moat mit de Franschn keunink. Ze woarn toen zelfst anangers van de Franschn paus Urbanus beest dan d'Iengelsche en de Gentnoars vor en andern paus woarn. Vo nunder woarn d'Yperliengn ketters en 't is doadeure dan z'Yper attaqueerd hen.
D'Iengelsche ze geloofdn ol 't gene dan de Gentnoars nulder wysmaktn. Heel 't spel e gienk mar enigte doagn deurn. Ja, enigte doagn! Weekn aneen en ze eprobeerd om in 't stad binn te groakn. Ma de die van Yper lietn nunder nie doen. De soldoatn van 't stad ieldn de wachte up de vestn en ol wuk dan ze probeerdn om over de vestn te groakn, mislukte. Achter en ende begost 't slicht were te moakn en d'Iengelsche en de Gentnoars woarn zoppnde nat, nunder tentn vieln in en ze 'n addn gin eetn nie mi. Up 't ende van 't spil grochtn ze 't broaknde moe en giengn ze were nar uus. De Gentnoars en nog ier en doar en ofstee en e poar prochies leeggeschoupt up route nar uus, kwestje van toch etwot te kunn togen an 't wuuf os je tuuskomt. D'Iengelsche zyn nar Calais vertrokkn en vandoa were 't woater over. Nunder grootn commandant was e bisschop, Hugh De Spenser. Ze kwoamn van e koale reize tuus, z'an nietn mei.
Jan Van Eyckplatse
E bitje verder, Genthof nr 7, stoat er één van de twi latste huuzn in Brugge met 'n houtn gevel. 't Twidde huus stoat in de Korte Winkel nr 2.
Tuundag
Procesje
D'Yperliengn addn beest d'attaque olledoage procesje espeeld voo Nuuze Lieve Vrouwe van de Vestn en ze zeidn dat deur neur was dan d'andere Yper nie addn kunn pakkn. 't Is doavoorn dan ze van toen of an olle joare procesje ieldn up 'n twiddn zundag van oegst en dat 't kerremesse wos in 't stad.
Jan Van Eyckplatse
In de gevel van 't hoekhuus Genthof-Spegelreie, stoat er e gedenkploate vo Georges Rodenbach, de schryver van de romang Bruges la Morte.
Tuundag
Procesje
In 't begun stound da beeld in de kerke van de Recollecten, e sorte van Franciscanen. Zyder mostn der voorn zorgn e ze droegn 't ook in de procesje. Mit de Fransche revoluusje is 't toen estopt. 't Is ma were begunn achter 1814, os de Fransche weg woarn. Juste voo 'n andern oorloge woaren 't de nunn van de Lamottn die 't beeld droegn.
Jan Van Eyckplatse
Binst de middelêeuwn groeide round die plekke 't commercieel herte van de stad, die eur grotstn bloei kende tusschn 1280 en 1480. Van overol in Europa kwoamn commercantn under doa vestign. 't Êeste dan z'ol van verre zoagn on ze Brugge binn voern was de torre van de Poortersloge.
Vestienge
thumb|right|Luchtfoto van de vestienge van Bourtange in provincie Groniengn, Olland In nuze streke zyn der ier en doar nog vestiengn of vestn te bekykn, uut verschillnde tydn. Dat artikel gift en overzicht van de soortn vestiengn en oe dan ze zynder ountstoan zyn.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro is e stad in Brazilië.
Vestienge
Voo dan de Romeinen ier kwoamn
In dienn tyd weundn der ier ma winnig menschn, voorol up d'oogste plekkn, glik de Kemmelberg. Voo de reste was 't ier in West-Vloandern surtout mooras, bus en woater. An de zee, die toune vele dieper 't land in gink (Diksmude zat ounder woater), weundn der vele menschn up klene eilandjes woa da ze zynder leevdn van 't visschn en van zout te kookn. Round nunder huzetjes addn ze stoakn stoan mit schermn va wulgetakkn, kwestje va de wilde beestn buutn 't oudn. Da woarn d'eeste versterkiengn.
Tuundag
Procesje
De procesje goat ol lange nie mir uut. 't Is ollene nog e gebedstocht up de vestn. De kerremesse is 't er wel nog, olle kere voo twee weekn stoat de mart vul.
Jan Van Eyckplatse
Tusschn de 13e en de 16e êeuwe weundn d'r menschn van de Baltische stoatn, Duutsland, Scandinavië, Iengeland, Schotland, Portugal, Spanje en Italië en ze blêevn vo korte of langere periodes. Zynder bepoaldn mee oe da Brugge d'r nu uutziet.
Tuundag
Betekenisse
1383 was eigntlik 't begun van 't ende voo d'Ypersche loakncommerse. De buuteprochies woarn helegans plat esmeetn en up ebrand en 't werkvolk dat doa wunde is ollemoale veruusd na de prochies in 't rounde of nar Iengeland. 't Wos edoan mit de derde grotste stee van de Vloanders.
Vestienge
Voo dan de Romeinen ier kwoamn
Grote chefs addn grodder uuzn en z'addn ook betere versterkiengn der roundn. Up sommigste plekkn woarn ter styve grote fortn, boovn up rotsn, plateaus en bergn. Ier in 't noordn, nie verre van Boulogne is 't er nog zuk en fort.
De Romeinn
Round 60 vôorn Christus kwaamn de Romeinn in nuze streekn an, me nundern belangrykn generoale Julius Caesar. Deur da 't ier toune enigste zomers nogol droge ewist wos, kostn de Romeinen ier de boas speeln. Z'en ier nie vele achtereloatn, buutn enigste routn. Van nunder fortn is ter nietn overebleevn. Ter zyn wel schone modelln te zien in den Archéodrome, langst d'ottostroade naa 't zuudn, in de Bourgogne.
De dounkerste tydn
Oz de Romeinen ier wegegoan zyn en de Frankn, de Saksn en de Friezn nunder plekke epakt.
Adriaen van Stalbemt
thumb|Adriaen van Stalbemt deur Antoon van Dyck Adriaen van Stalbemt (Antwerpn, 12 juni 1580 - Antwerpn, 21 september 1662) was e Vlamsche barokschilder en graveur van in den tyd van de Zuudelike Nederlandn. J' is gekend vo zyn landschappn mè religieuze, mythologische en allegorische scènes.
Achter de Val van Antwerpn in 1585 verhuusde de protestantsche menoage noa Middelburg vo religieuze reedns. Moa je kêerde were noar Antwerpn in 1609 achter 't Twoalfjoarig Bestand en je wierd doar in 1610 anveird ols mêester van de Sint-Lucasgilde. De 5e meie 1613 trouwde van Stalbemt mè Barbara Verdelft, dochter van kunstmarchang Jan Verdelft. In 1617 wierd 'n verkoozn toet deekn van de gilde.
In 1633 vertrokt 'n vor e moand of tiene noa Londn woa dat 'n werkte vo keunienk Charles I van Iengeland.
Je stierf den 21stn september 1662 in Antwerpn, moa j' is begroavn in d' hervormde kerke van Putte. Vele protestantn lietn under in dien tyd doa begroavn omdat er in dat dorp in de Republiek van de Verênigde Nederlandn e klêene protestantsche kerke was. Zyn grafstêen is ipgenoomn in 't monument vo Jacob Jordaens. Ip de grafstêen van Adriaen en zyn vrouwe stoat:
Jan Van Eyckplatse
D'Italioann (Genueezn, Florentynn, Venetioann, Milaneezn, Luceezn) en ook d'andere landn organizeerdn under per noatie of commercantngroep en stoundn ounder 't gezag van under consul. Z'an under eign reglementn en privileges. Iedere noatie a z'n noatiehuus of consuloat, ook loge (van 't woord loidge) genoemd. Ze zeteldn doa en ze kostn d'r ook under marchandise stockeern.
Round de Jan Van Eyckplatse
thumb| Koarte van [[Marcus Gerards uut 1562. Lienks de Nieuwjoarsplatse me de Poortersloge, reks de stadskroane, d'r ounder d'oude Beursplatse me de Florentynse loge (me de vier torretjes) en de Genuese loge, 't huus ter Beurze en de Venetioanse loge reks.]] Ten nôordn van de Jan Van Eyckplatse ligt de Spanjaardstroate, woa dat 't noatiehuus van de Castilioann stound, en de Spoansche loskoaie. An den overkant van 't woater stound 't Augustynnklôoster, woa da verschillige verênigiengn van vrimde commercantn ounderdak krêegn.
An d'Ôosterliengnplatse in 't Krom Genthof stoat 't Ôosterliengnhuus of Domus Osterlingorum, 't noatiehuus van de Duutsche Hanze, die Ôosterliengn genoemd wierdn. 't Is in 1442 gebouwd en loater vervangn deur e nieuwbouw. 't Ôosterliengnhuus is één van De zeven wonderen van Brugge (ca.1560) deur Pieter Claeissens den Oudern, te zien in 't Begynhof.
Ten ôostn van de Jan Van Eyckplatse an d'Iengelsche under noatiehuus an de Spegelreie. 't Domus Anglorum dateert verzekers van 't ende van de 14e êeuwe en van 1574 tout 1585 was 't de residentie en 't consuloat van d'Iengelsche wullecommercantn. In 1767 wierd 't verkocht an de Jezuïetn, die d'r e klêen college inrichtegn. In de 20e êeuwe was 't e Keuninklik Lyceum vo meisjes en loater achter de fusie e basisschole. Nu is "t e vormiengsschole vor anderstoalign.
An den overkant van 't woater, an de kant van de Spinolareie, an de Sint-Maartensplatse, verblêevn de Schottn en in de Ridderstroate, 't verlengde van de Engelsestroate, de Portugeezn.
Ten zuudn van de Jan Van Eyckplatse ligt de Biskajersplatse. Doa was 't noatiehuus van de Biskajers of Baskn, van 't begun van de 16e êeuwe. De kelders van vo dien tyd zyn bewoard. thumb|left| Lienks de Genuese loge, in 't middn 't huus ter Beurze en reks de Venetioanse loge
Ip den hoek van de Wijnzakstroate en de Sint-Jansstroate, an de Sint-Jansplatse, stoat 't huus De Croon uut 1480. 't Is één van de grotste loatmiddelêeuwse huuzn in Brugge met e typische Brugsche loatgotische gevel. In dien tyd was 't e wyntaverne. Loater wierd 't gebruukt deur toartebakkers. Nu zyn de musees Lumina Domestica en Choco-Story d'r in oundergebrocht.
Ten westn van de Jan Van Eyckplatse, ip 't ende van d'Academiestroate, kom j'uut ip d'oude Beurzeplatse in de Vlamingstroate, me de Genuese loge, 't 14e êeuws noatiehuus van de Genueezn, die 't best bewoard is van ol de noatiehuuzn. Nog ip d'oude Beurzeplatse stound de loge van de Venetioann en da van de Florentynn an den overkant. Sedert 1984 stoat er e gedenkploate in de gevel me drie verzn van Dante Alighieri.
Bassing (bak)
thumb|Bassing in zienk E bassing is e roendn of ovoaln bak, die vroeger surtout gemakt was van verzienkt  metoal, moa nu van plastiek. 't Wordt gebruukt in de menoage vor e waste te doen met d'hand of soms ook wel vo de schuttels in te doen.
Jan Van Eyckplatse
Round de Jan Van Eyckplatse
D'r tusschn stoat 't huus ter Beurze. Ol van in à peu près 1260 ad de familie Van der Buerse doar under herberge. In die periode, vo dan de vrimde commercantn g'organiseerd woarn, verblêevn ze in de platselikke herbergn en d'herbergiers of hosteliers woarn olgauwe veel mêer of verheurders van koamers. Ze speeldn vo tolk en hielpn under gastn ip olle gebied. Ip die plekke groeide binst de 14e êeuwe e commerce in wisselbrievn en weirdepapiern, die olgauwe de noame van de familie, de Beurze, krêeg.
Lodewyk I van Hongareye
Lodewyk I van Hongareye, (Hongaars: Nagy Lajos; Krowoatisch: Ludovik Veliki; Pools: Ludwik Węgierski), bygenoamd de Grôotn, van 't Huus Capet-Anjou, (Visegrád, 5 moarte 1326 - Nagyszombat, keunienkryk Hongareye (nu Trnava in Slovakeye), 10 september 1382), was keunienk van Hongareye en Krowoasje van 1342 en keunienk van Pooln van 1370.
Jan Van Eyckplatse
Round de Jan Van Eyckplatse
Van de 16e êeuwe verspreidde da begrip em via Antwerpn, Amsterdam en Londn over de weireld en den term wierd overgepakt in veel toaln lik 'Bourse' in 't Frans, 'Börse' in 't Duuts, 'Borsa' in 't Italioans en 't Spoans, 'Börs' in 't Zweeds, 'Birsja' in 't Russisch..., wa dat e goe voorbeeld is van 't internationoal belang van de Brugsche commercieeln bloei in den tyd.
Lodewyk I van Hongareye
Je was de derde zeune van Karel I Robert van Hongareye en Elisabeth van Pooln. Zyn twi oudere broers, Karel en Ladislas, woarn jounk gestorvn.
Jan Van Eyckplatse
Round de Jan Van Eyckplatse
Langs de Grauwwerkerstroate kom j'in de Naaldenstroate met 't Hof Bladelin, woa dat in de 15e êeuwe de Medicibank gevestigd was en 't noatiehuus van de Lucceezn uut 1369, nu 'n hotel.
Lodewyk I van Hongareye
Achter 'n dôod van zyn voader in 1342, kwam Lodewyk keunienk van Hongareye. Ip 21 juli 1342 wierd ie gekrôond in Székesfehérvár.
Bassing (bak)
De bassings van vroeger in zienk wordn nu vele gebruukt vo blommn in te plantn. 't Woord bassing komt van 't Frans bassin.
1690
1687 - 1688 - 1689 - 1690 - 1691 - 1692 - 1693 't Joar 1690 is 't 90e joar in de 17e êeuwe volgenst de christelike joartellienge.
Lodewyk I van Hongareye
Omda zyn nounkel, keunienk Casimir III van Pooln, gin zeuns haad, wist Lodewyk al van in 1351 dat ie den ipvolger van de Poolsche trôone zou zyn. Casimir stierf in 1370 en Lodewyk wierd ip 17 november 1370 in Kraków tout keunienk van Pooln gekrôond. Je stelde zyn Poolsche moeder an als regentesse en je kêerde zelve were noar Hongareye.
Vrouwn en jounges
Lodewyk trouwde tusschn 1342 en 1345 me Margaretha van Luxemburg, dochter van de loatere keizer Karel IV en zyn êeste vrouwe Blanche van Valois. Met heur haad ie gin jounges.
J'ertrouwde in 1353 met Elisabeth, dochter van Stefanus II, ban (landvoogd) van Bosnië. Met heur haad ie vier jounges:
1631
1628 - 1629 - 1630 - 1631 - 1632 - 1633 - 1634 't Joar 1631 is 't 31e joar in de 17e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb| Álvaro de Bazán, 2de markies van Santa Cruz
Woaterspuger
thumb|Woaterspuger an de collegioale Sint-Moartnskerke van Colmar in Vrankryk da ne jood voorstelt da 't gat van den duvel an 't lekkn es. Ne woaterspuger, of gargouille in 't Frans, es en functioneel en decoratief element an de doakn van hoge gotische gebouwn.
Stad
miniatuur|Stad E stad of een stee is e plekke woa dat er menschn weunn. Steedn zyn mêestol grote dichtbebouwde plekkn, die 'n invloed en antrekkienge en ip de omliggnde gebiedn. In België zyn steedn gemêentn die de noame "stad" als titel kunn droagn.
Woaterspuger
Woaterspugers zyn functioneel omdan ze zynder 't rèinwoater van de doakn ofvoern zounder dat et lanks de meurn na beneen lopt en nattigheid kut geevn. Ze zyn decoratief omdan ze bykans osan kluchtige, fantastische ofbeeldiengn zyn van persoonn, beestn of mounsters.
Stad
Steedn in West-Vloandern
In West-Vloandern zyn der 22 steedn (in heel België 133), woavan da Brugge 't mêeste inweuners et (bykan 120 000) en Mêesn 't minste (round de 1000).
Šiprage
Šiprage (Servisch: Шипраге) is e plekke in Bosnië-Herzegovina (Servische Republiek) in de gemêente Kotor Varoš. Archeologische ipgroaviengen èn 't bestoan van e Romeinsche nederzettienge oentdekt die verzekers dateert van vo de vuufde êeuwe. Šiprage ligt in e valleie tusschn verschillige bergkeetns. De riviere de Vrbanja lopt der deure.
Woaterspuger
Kerkn en kathedroaln zyn van binn hillige, gewyde plekkn moar an 'n buutnkant kreegn de bouwermeesters vry spel. Woaterspugers woarn de bouwelementn by uutstek voe under fantasatie te toogn en voe te lachn mèi de geweune mienschn of mèi de geestelikkn. Juste doadeure zyn woaterspugers getuugn van de fantasie van de middeleeuwsche mienschn.
Typische figeurn die ofgebeeld woarn lik woaterspugers:
Stad
Steedn in West-Vloandern
Inweunersantalln van 2006
Wisent
Wisents of Europeesche bizongs (Bison bonasus) zyn Europeesche runders, die tope met 'n Amerikoanschn bizong (Bison bison) 'n ênigsn overgebleevn sôorte uut 't geslacht van de bizongs is. Olle wisents die nu in 't wilde leevn, zyn ofstammeliengn van 12 bêestn die nog in zoo's en bêesteparkn zaatn in 't êeste dêel van de 20ste êeuwe. 't Is gin vôorouder van de moderne koein, dedie stammn of van 'n oeros (Bos primigenius).
Noame
't Wôord wisent (juuste lik bizon) is Germoans: *wisunda, ol zoudt het oek kunn uut 't Latyn kommn. Visio wos 't wôord voun stank en 'n wisent zoudt die noame ekreegn hen omdat 'n stier nog ol wel stounk in 'n brounstyd.
Beschryvienge en verschil met Amerikoansche bizongs
thumb|left|200px|E wisentstier in de zoo van Minsk (Wit-Rusland). Wisents trekkn nog ol wel up bizongs, mo 't zyn egliek êentige verschilln. Wisents hen e poar rebbn miender (14 in te plekke van 15) en nundern kop stoat mêer no boovn ericht, woadeure dan ze miender ges eetn en mêer bloarn, ze zittn oek mêer in busschn, bizongs zittn mêer up de grôte prairies van Amerika. Wisents zyn e bitje midder of bizongs en hen oek e langern steirt.
Stiern kunn mêer of 1000 weegn, ze bluuvn groein toet an ze 6 joar oud zyn. Ze kunn 30 joar oud kommn, ol is dadde in 't wilde zeker e stik miender. Ze leevn in kuddn toet 40 bêestn, 't zyn oude koein die de leidienge henn. Oudere stiern leevn mêestol up nunder eign of in klindere groeptjes. Tusschn oest en oktober poarn ze en 't deurt 264 doagn vôorn an de kovetjes ebôorn zyn. Stiertjes weegn bykan 27 kilo, veizn 24 kilo byn de geborte. 't Deurt van de stiern 2 joar vôorn dan ze kunn poarn, van de koein 3 joar.
Bouwkundig erfgoed in Spiere-Helking
Overzicht van 't Bouwkundig erfgoed in de gemêente Spiere-Helking:
Oudiengels
Oudiengelsche variantn
Oudiengels wos gin eeneidstoale. D’r woarn vier grote dialectn: Die dialectn zyn genoemnd na Angelsaksische vorstndommn woar dan ze gekout èn gewist. Verreweg de meeste tekstn woarn in ’t Angelsaksisch geschreevn. De vroegste Oudiengelsche tekstn dateern van round 700.
Anglo-Fries
Oorsprounkelik wos Oudiengels e miengelienge van de toaln van de Germoansche stammn Angeln en Saksn. Gedreevn deur de grote volksveruurziengn die toun an 'n gank woarn, zyn die stammn round 450 vanof Noord-Duutsland en Zuud-Denemarkn massoal na Iengeland uutgeweekn. Doarom noemn ze Oudiengels ook wel Anglosaksisch.
Moar en deel van die stammn es ook gestrand in wuk da nu Friesland es, in 't noordn van Olland. Zynder miengelden under mè de platselikke bevolkienge. Da verkloart voewuk da Oudiengels en Oudfries zo goed up mekkoar trekkn: die twee toaln zyn etymologisch verwant mè mekoar. t'Ope noemn ze z' ook wel den Anglo-Frieschn toalgroep.
Oudnoors
Moa vanof de 9e eeuwe begostn de Vikings up grote schoale Iengeland binn te volln. Zynder èn doar twee eeuwn gebleevn. Verschillige van de Oudiengelsche tekstn goan juuste over de involln van de Noormann. Doadeure èt et Oudiengels styf beïnvloed gewist deur et Oudnoors, de toale van de Vikings. Da verkloart voewuk dat er in ‘t modern Iengels veel woordn zyn die nen Scandinoavischn oorsproung èn, lik sky, leg, they.
Oudfrans
Loater èt den Middeliengelschn woordnschat groundig beïnvloed gewist deur et Oudfrans. Doavoorn moetn we werekeern na de Slag by Hastings in 1066. D'Iengelsche keuniengn woarn d'r moa juste mè grote moeite in gesloagd voe de Vikings buutn te dryvn, of 't nieuws kwom binn da de Normandiërs ounder leidienge van Willem de Veroveroare in Hastings geland woarn. 't Es de Normandiërs gelukt vo heel Iengeland te verovern. Vanof toun wos 't in de schooln verboodn voe nog Iengels t’ounderwyzn, drieounderd joar lank. Dat es de verkloarienge voewuk dat er in 't Iengels zo veel woordn zyn die an 't Frans doen peinze. Moa 'n boasiswoorndschat es Germoans gebleevn, 't Iengels es wel degelik e Germoansche toale.
Beowulf
Ier es e fragment uut ‘‘’Beowulf’’’, nen epischn romang. ’t Es e Germoans drama over ’t gevicht tusschn den Deenschn en Zweedschn keunienk. D’r kommn ook mounsters en droakn in voorn. thumb|right|200px|Eeste blad van Beowulf
Rebbe
thumb|E rebbe van e mens De rebbn zyn beenders die tôpe de rebbekasse vormn. Z'omvattn de borstolte (thorax) van de gewervelden. De rebbn dienn vo 't beschermn van de loengn, 't erte en andr' orgoann in de borstolte.
't Geroamte van de mens èt 24 rebbn, 12 a wezekantn.
In de mythologie
De legende da vintn e rebbe minder zoen èn dan de vrouwn is nie juste. Da's gebaseerd ip 't verhoal van Adam en Eva uut de Bybel.
Culinair
Rebbekes van zwyns zyn ounder andere styf populair ip barbecues, woaby dat er mêestol frittn geetn zyn.
Josh Duhamel
miniatuur|Josh Duhamel Josh Duhamel (North Dakota, 14 november 1972) is een Amerikoanschn acteur.
Zarrn
Zarrn is sedert 1977 e dêelgemêente va Kortemark. Doavôorn wos 't tope me Werkn e stik van de gemêente Zarrn-Werkn (van 1971 vors). 't Weunn e grôte twiduusd menschn. Zarrn is surtout ekend deur ze twêe gerestaureerde meulns (Couchez-meuln en Wullepitmeuln).
Liggienge
Zarrn ligt in 't zuud-westn van Kortemark en de parochies die derround liggn, zyn Werkn, Ansoame, Stoan, Oetulst, Klerkn en Êesn.
Beuterslekke
De roje wegslekke, roje slekke of beuterslekke (Arion rufus) es e noaktslekke die je dikkers ziet in uze lochtiengs.
Uterlik
De roje slekke es meestol en klene 10 cm lank, moa kut ook langer of 15 cm kommn. Z'es e poar centimeiters breed en es oranje, ro of bruun van kleur. D'r bestoat ook e zworte beuterslekke (Arion ater) ol zyn die twee ook wel e kee anziene lik dezelste sorte; toun es de roje beuterslekke Arion ater rufus genoemd. Under n'ounderkant es by olletwee oranje.
Ze droagt gin uus (noaktslekke) en èt e lank gerimpeld, slymerig lyf. De slekke èt twee voelsprietn, an 't ende stoan eur oogn. Oe je e slekke ambeteert, trekt ze eur voelsprietn zere were in. By gevoar kut z'eur helegansn ineenkrempn tout e bolletje.
Lik olle slekkn es ook de roje slekke buukpotig. Da wilt zeggn da under ounderlyf één grote spiere es die ze gebruukn voor under voort te beweegn. Die zole lat by 't kruupn e spoor va deurzichtig slym achter.
De witte rounde plekke van voorn an den zykant es e gat woadeure da z'oasemt en stoat in verbindienge mè eur enigste lounge (loungslekkn).
Leefomgevienge en teetn
Roje noaktslekkn goa je vindn in vochtige geburtn lik lochtiengs, oovn, geskantn, weelandn en busschn. Ze leevn van plantn en paddestoeln. Ze zyn upvollend actief 's nuchtends, by 'n dauw, ou 't smoort en ou 't et gereind èt. Da komt omda dizze sorte van de drogte wit. Vo nie uut de droogn, verduukt z'eur by droog were in de schouwte van struukn of steenn.
De roje slekke komt oorsprounkelik ollene voorn in westelik en centroal Europa, moa deur commerciële export es ze ook in Noord-Amerika terechte gekommn.
Voortplantienge
Noaktslekkn zyn hermafrodietn oftewel tweeslachtige beestn. Da wil zeggn da ze zowel mannelikke lik vrouwelikke geslachtskliern èn. Moa d'r es gin sproake van parthenogenese, ze kut eurzelvn dus nie bevruchtn. De bevruchte slekke legt eur eiers in getjes in d'eirde. Achter en poar weekn kommn de joungn d'r toun uut.
Goaze
Goaze es een van de vier toestandn van materie.
Beuterslekke
Varia
By de voortbewegienge moakn roje slekkn e slymloage an die d'r nogol vettig uut ziet lik beuter, vandoar under noame.
Goaze
Goazn zyn vloeiend, ze keunn vry beweegn en zettn under uut tout da de ruumte woarin da ze zittn, gevuld gerakt. Goazn keunn je t'ope duwn in e klinder volume, of loatn uutzettn in e grodder volume. Goazn èn e styf lege densiteit, da komt omda de molecuuln of atoomn in goaze verre van mekkoar stoan (vodder dan by vaste stoffn).
Materie, vaste of vloeibaar, verandert in goaze oe de temperateure oge genoeg es. Die temperateure es eigen an de stoffe zelve. Zo komt woater gasvormig by 100 °C, et metoal yzer moar by 2750 °C, en zeurstoffe es ol gasvormig by -183 °C.
Roeseloare
Roeseloare (Officieel Nederlands: Roeselare) i ne stad die in 't erte van West-Vloandern ligt. D'r weunn mjèr of 63.000 minsen. Roeseloare wordt de Rodenbachstad genoemd.
Noame
De noame Roeseloare zot djils Germoans en djils Gotisch van worsprong zin en wilt oopn plekke in e bus (*hlaer, loare) me riet (*raus, roese) zeggn. 't Gift an oe dat de streke van Roeseloare der in 'n tyde utzah: vele bus en nat (riet groeit olsan ip natte plekkn).
De noame komt vo'n jiste kji vworn in 822.
Dêelgemêentn
Buutn Roeseloare-centrum zyn d'r de dêelgemêentn Bevern, Oukne en Rumbeke. D'r zyn ook nog een poar klindere gehuchtjes langst de stêenweg noa Mêende (N32): Zilverberg en Beitem.
In Roeseloare ligt ôok den arbeiderswyk Krottegem.
Geschiedenisse
Ze klappn ol van Roeseloare van in 't joar 822. 't Is ol van in de joarn 900 da Roeseloare ne stad wos van nyvereid en commerce. In 't joar 1250 eet 't stad stadsrechtn en privileges g'et.
Roend 1260 èn z'up de mart 'n belfort en 'n alle gezet. In die tyd wos't stad vrêe in trek by plunderoars van olle slag en sôortn. Vô de veiligeid è Roeseloare ton e poar schuttersgildn gemakt. 't Is jammer vô te zeggn, moa ze kostn zyder eigentlik nie vele doen, want in de joaren 1488 en 1492 èt 't leger van Maximiliaan van Oostenrijk Roeseloare hêlegans plat gesmeetn, en wok bykan olle vroegmiddelêeuwsche gebouwen. Z'een ton 't stad were upgebouwd teegn 't joar 1500, moa wel hêel anders van zicht.
Hugo Verriest, de twêe dichters Guido Gezelle en Albrecht Rodenbach en veel andre èn doar e stiksje Vlamsche geschiedenisse geschreevn. 't Klêen Seminoarie was eigentlik êest e klôoster met e schole derby en 't bestoat al van in 1806.
Beziensweirdigeedn
Qua schône gebouwn moetn me de geklasseerde trapgevels up de markt, 't oud postgebouw in d'ôoststroate (nu de toeristischn dienst) en 't staduus vermeldn.