cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mark Huizinga
Carrière
Mark Huizinga wos een Hollandschn officier by de Keunienklyke Luchtmacht. In 1996 won't hy de bronzn medaille ip d' Olympische Speeln in "Atlanta" in de Verênigde Stoatn. In 2000 won't hy de goudn medaille in de gewichtsklasse -90 kg ip d' Olympische Speeln in "Sydney" in Australië en in 2004 nog e kêe de bronzn medaille ip d' Olympische Speeln in Athene in Grieknland. J' is tienvoudig Hollands kampioen judo. Up d' Europeesche kampioenschappn judo in 2008 in "Lissabon" in Portugal hoalde Mark Huizinga de goudn medaille in de categorie -90 kg. Da wos zyn vuufde en latste Europeeschn titel. Sinds 1 december 2010 was Huizinga in dienst by de Judo Bound Holland ols boundscoach dames juniors. Moa je besloot zyn contract in 2012 nie te verliengn. Je bezit sinds 8 november 2008 de 6e dan.
Sulferberg
De Sulferberg is een heuvel in het West-Vlams Heuvelland by Westouter. Juust ounder den top, die up 88 metr ligt, komt de Goeberg omhoge. "Sulfer" is in de platselike toale de noame voa slichte ground. De ground wordt nog olsan gebruukt voar ongedierte dôod te doen.
De Sulferberg makt dêel uut van de centroale heuvelkam in 't Heuvelland, die de woaterscheidienge is tussn 't strôomgebied van de Leie (noa 't zuudn) en den Yzer (noa 't nôordn).
Wielrennen
De hellienge is in 1972 en 1982 upgenoomn geweest in Gent-Wevelgem, in 1982 laag het parcours tussen de Kemmelberg en de Baneberg. 't Êeste stik in Westouter stygt een bitje en bestoat uut kolsyn, doarachter is de hellienge g'asfalteerd. De hellienge wordt in de latst edities van Gent-Wevelgem ofgedoald op weg noa de beklemmienge van de Vidaigneberg.
21 ogustus
21 ogustus is den 233stn dag van 't joar (234stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 132 doagn toet 't ende van 't joar.
Thoprock
Thoprock is e meziekfestivol in Brugge da wor g'organiseird deur Jeugduus Thope ip Sinte-Machiels.
2009
DJ Dirk Stoops, De jeugd van tegenwoordig, Jasper Erkens, Red Zebra, Spoil Engine, Billy the Kill, Suburbia In Ruins, DJ Ass
2008
CPEX, Nailpin, Flatcat, DJ Dirk Stoops, Rise and Fall, Rafflesia, Dedicted, DIDIER SNAIL, John and Jack, DeeJames
2007
No Recess, Your God is Dead, Since the flood, Morda, First blood, Full Blown Chaos, Raised fist, Entombed, Captain Compost, Spoil Engine, Balthazar, Jerboa (Live), Heideroosjes, Les Truttes, DJ Dirk Stoops, The Subs, Dr. Lektroluv, Hermanos Inglesos
2006
In da joar ad Thoprock vo den êerste ki e dubbel podium. an den ene kant e podium vo metal-groepn, en ton nateurlik 't ôofdpodium.
ip't ôofdpodium:
ip't zypodium:
Damme
Damme is sedert ênigte joarn ôok bekend vô zyn boeknwienkels - byvôorbeeld D'oude Schole. Iedre twède zundag van de moand is't er specioale boeknverkoop. Damme is volgens 't boek van Charles de Coster ôok de geboortestad van Tijl Uilenspiegel.
Deur Damme lopt den Damsche Voart. Damme grenst ook an 't nateurreservoat van 't Zwin.
Kernen
De gemêente telt buutn Damme-centrum nog de dêelgemêentes Hoeke, Lapscheure, Moerkerke, Oostkerke, Sysêle en Vivenkapelle. Verder is 't er nog de kern Den Hoorn (Sint-Rita) in Moerkerke. De gemeênte Damme grenst an: thumb|300px|left|Damme, dêelgemeentn en buurgemeentn. De gele gebiedn zyn bebouwde kernn.
Beziensweirdigheed'n
thumb|left|Onze-Lieve-Vrouwekerke
Charolais
Charolais wos een historisch groafschap in Vrankryk. Da gebied ligt nu in de regio Bourgogne-Franche-Comté, departement 71 Saône et Loire. 'n Oofdstee van Charolais wos Charolles. thumb|100px|left| 't Woapn van Charolais Den hertog van Bourgondië Filips de Stoutn kocht et groafschap Charolais in 1390.
Binst de Bourgondischn tyd wierd deur de hertoogn van 't Huus Valois-Bourgondië, te begunn by Filips de Goein, den titel van Groaf van Charolais gebruukt vo den oudste zeune en ipvolger van de regeerndn hertog an te duudn, te vergelykn me de prins van Wales by 't Iengels keuniengshuus of de dauphin in Vrankryk.
Den officieeln titel van Karel de Stoutn binst et leevn van zyn voader Filips de Goein was Karel van Charolais.
Achter 'n dood van Karel de Stoutn kwam Charolais ounder 't gezag van 't Huus Habsburg. Vanof toun es de geschiedenisse van Charolais nauwe verboundn mè dedie van Franche-Comté, nu ne Franschn regio in 't westn van 't land.
Geschiedenisse
Van 973 tout 1237 was Charolais een bezit van de groaf van Chalon. In 1237 wierd et verkocht an den hertog van Bourgondië, Hugues IV, die et in 1248 an zyn twidde zeune Jean gaf. Charolais zoudt e groafschap gewordn zyn tusschn 1270 en 1316.
D'êeste groavn van Charolais (1237-1391)
Bernard VII van Armagnac verkocht et groafschap in 1390 an Filips de Stoutn.
Huus Valois-Bourgondië (1391-1477)
Achter 'n dôod van Karel de Stoutn, in 1477, wierd et groafschap g'annexeerd deur keunienk Louis XI van Vrankryk en gieng et noa de Fransche krôone. In 1493, by et Verdrag van Senlis, most keunienk Charles VIII van Vrankryk et were geevn en kwam et langs Maximiliaan I an de Habsburgers.
Huus Habsburg (1493-1684)
In 1684 èt Louis XIV et groafschap Charolais van de Spoansche Habsburgers toegeweezn gekreegn. Vanof toun es Charolais en ounderdeel gekommn van de provinsje (oundertusschn regio) Bourgondië.
De streke is ook bekend voa zyn Charolaiskoein.
Groeningemuseum
thumb|De vroegere poôrte van de proosdye van Onze-Lieve-Vrouw is nu den ingank van 't Groeningemuseum
Liggienge
't Ligt in 't erte van de stad an den Dyver en gift 'n overzicht van zes eeuwn kunst in de Zudelikke Nederlandn en België van Jan van Eyck tout Marcel Broodthaers. De verzoamelinge toogt de eeuwenlange, grote artistieke creativiteit van ons beperkt gebied.
't Groeningemuseum is gebouwd in 1929-1930 deur architect Joseph Viérin up 't terring van de vroegere Eekoutabdye, dichte by de Groeningewyk.
Collecties
't Zwoartepunt van de collectie ligt in d'ofdelinge oude meesters: enerzyds de Vlamsche Primitievn van de 15ste eeuwe en anderzyds de maniëristn van de 16ste eeuwe, die de Vlamsche picturoale traditie vernieuwdn ounder invloed van de Italioansche Renaissance. 't Feit da die unieke werkn te zien zyn in de stad woa dat e grôot deel van die meesters vuuf eeuwn geleen geweund en gewerkt èn makt e bezoek an 't Groeningemuseum nog interessanter.
Neffest de Brugsche interpretoatie van de barok en 't classicisme kommn d'r ook veel kunststromingn van de 19ste eeuwe an bod.
D'r is ook nog Belgische kunst van 1900 tout vandoage mè topwerkn van de Vlamsche expressionistn.
Oost-Francië
thumb| De verdêlienge van 't [[Frankisch Ryk achter 't Verdrag van Verdun in 843]] thumb| Oost-Francië Oost-Francië was ’t keunienkryk van Lodewyk den Duuts, achter dat ’t Frankisch Ryk in drieën verdeeld was by ‘t Verdrag van Verdun in 843.
Oost-Francië bestound uut de stamhertogdomn:
In 870 wierd ‘t Verdrag van Meerssen getêeknd. Lotharingen van Lotharius II van Middn-Francië wierd gelykig verdêeld ounder zyn twi nounkels:
In 880 wierd ‘t Verdrag van Ribemont getêeknd. ’t Stik van Lotharingen, dat achter ’t verdrag van Meerssen by West-Francië gekommn was, kwam nu ook by Oost-Francië.
Filips IV van Spanje
Filips IV (Valladolid (Spanje), 8 april 1605 – Madrid, 17 september 1665) was van 1621 tout 1665 keunienk van Spanje en soeverein van de Spoansche Nederlandn en van 1621 tout 1640 keunienk van Portugal.
Zyn leevn
thumb|left| Prins Baltasar Carlos (Velázquez) Filips IV is geboorn in Valladolid en je was den oudste zeune van Filips III en Margaretha van Ôostnryk (1584-1611).
Oost-Francië
Lodewyk et Kiend (899-911), zeune van Arnulf van Karinthië, was de latste Karolingische keunienk van Oost-Francië. De volgnde keuniengn wierdn verkoozn:
Filips IV van Spanje
Zyn leevn
Je was zestien joar oud ost 'n zyn voader ipvolgde, mo je voeldeg' hem nog nie capabel vo te regeern. Je liet hem doarom bystoan deur Gaspar de Guzmán y Pimentel, hertog van Olivares en nog andere adviseurs.
Oost-Francië
Hendrik de Veugeloare haad ip 't ende van zyn leevn ol de Duutsche stammn verênigd in êen keunienkryk. Doadeure wordt ie anzien ols de stichter van 't middelêeuws Duutsland.
Liudolfiengers
Kykt vo zyn ipvolgers no de Rôoms-Duutsche keuniengn en keizers.
Filips IV van Spanje
Zyn leevn
Da makte dat er vele corruptie was. Filips IV was pertang energieker of zyn voader, moa 't Spoans Imperium begost enorm achteruut te goan en achter vele catastrofes wierd Olivares in 1643 an de deure gezet.
Filips IV interesseerdeg' hem styf an kunst en tonêel. Je was zot van 't werk van de tonêelschryvers Lope de Vega en Pedro Calderón de la Barca en van zyn hofschilder Diego Velázquez. Je begost ook an den bouw van 't Palacio del Buen Retiro in Madrid, woa dan d'r nog dêeln van bestoan in 't Pradomuseum.
In 1646 stierf zyn zeune Baltasar Carlos en dat hèt 'n nôois kunn verwerkn.
Oorloogn
Ounder Filips IV voerde Spanje oorloogn teegn d'ipstandige Nederlandn, Vrankryk, Portugal, de protestantn in 't Hillig Rôoms Ryk en Iengeland. Vo die oorloogn te kunnn betoaln most 'n hoge belastiengn heffn en 't volk zag doa styf van of. Je voelde wel mee met under, moa van zyn voader en grotvoader haad 'n meegekreegn dat 'n alles most over en vo 't Huus Habsburg, en ook vo zyn soevereiniteit over de Nederlandn t'houdn. Je voeldeg' hem ook verplicht tegenover god vo te vechtn teegn de protestantn vor e katholieke weireld.
In 1640 most 'n d'ounofhankelikeid van Portugal toestoan en in dazelfste joar kwam Catalonië in ipstand teegn de Spoansche krôone. In 1662 kostn zyn troepn Barcelona were verovern.
Filips IV makte t'ende van de Tachtigjoarign Oorloge mee en in 1648 hèt 'n de Republiek der Verenigde Provinciën officieel ounofhankelik verkloard mè de Vrede van Münster.
Binst de Spoans-Franschn oorloge (1635-1659), e gevolg van de Dertigjoarign oorloge (1618-1648), wierd de Slag by Duunkerke (1658) uutgevochtn. 't Verlies van Spanje leidde tout 't vredesverdrag: de Vrede van de Pyreneeën. Filips IV most doaby Artois en stikkn van Vloandern en Henegouwn ofstoan an Vrankryk en langst de Pyreneeën zakte de grenze 40 kilometer noa 't zuudn. Filips most zyn dochter Maria Teresa ten huwelik geevn an Louis XIV van Vrankryk en je most e bruudschat beloovn die nie betoalboar was vo Spanje. In 't vredesverdrag stound da Maria Teresa of heur jounges de Spoansche krôone nie kostn ervn.
Vrouwn en jounges
In 1615 trouwde Filips in Burgos mè zyn êeste vrouwe Elisabeth van Bourbon, dochter van keunienk Henri IV van Vrankryk en Maria de' Medici. Z'haan acht jounges, die allemolle jounk stiervn, uutgezounderd de joungste dochter: Achter 'n dôod van zyn vrouwe trouwde Filips IV mè Maria Anna van Ôostnryk vo nog e zeune en ipvolger te kunn hèn. Da lukte en under zeune Karel II was de volgnde keunienk van Spanje. Maria Anna van Ôostnryk was e dochter van keizer Ferdinand III van 't Hillig Rôoms Ryk. Z'haan vuuf jounges, woavan dan d'r drieë vroeg stiervn: Filips IV haad ook verschillige ounwettige jounges, moa j'erkendeg' allêene mo:
Morini
right|thumb|300px|Koarte van de Romeinse provincie Belgica De Morini of Morienn woarn een oud-Belgische stam in den tyd van de Romeinn. Me weetn vrê winnig van under toale, moar êen van under steedn, Boulogne, wierd Bononia genoemd deur den Byzantynsen geschiedkundigen Zosimus en Bonen in de Middelêeuwn. De vornoamste Romeinse nederzettienge, den Civitas Morinorum, in die streke was Tarwanna of Tervanna, tegenwôordig Thérouanne in 't Frans en Terwaan in 't Nederlands. "Wanna" is een oude name voar een platselikke rivier, in da gevol de Klêne Leie. Tope met de Menapiërs zyn ze vermeld in Julius Caesars De Bello Gallico (Over den ôorloge in Gallië).
Geografie
De Morienn weundign in de kustvlakte die in den tyd nog mêer bespoeld wierd deur de Nôordzêe. Under verspreidienge komt overêen met 't dêel van West-Vloandern teegn de kust en Frans-Vloandern toet an Boulogne.
Levenswyze
De Morienn bouwdign under huuzn an de kant van de natte polders up land die gedraineerd was voa te boern, en up een kunstmoatigen heuvel die een pol of een terp wordt genoemd. Overbluufsels van zoan pols kunn nog olsan in 't landschap gezien wordn. Een vôorbêeld doavan is 't nateurreservoat den 'Uitkerkse Polder'.
Ze woarn succesvulle boern omdat de ground zoa vruchtboar was. Overbluufsels van dykn en Romeinse grachtn zyn gevoundn. Ze voerdn handle met de Brittn in Kent en de Bataviërs in Olland.
Geschiedenisse
Julius Caesar was voarol in 't gebied van de Morienn g'interesseerd omdat 't de kortste oversteek noar Iengeland was. De Morienn haan wel under eign haavn Portius Itius, moa Caesar concentreerdig em up de streke round Wissant woadat den ofstand 't korste was. Deurdat under gebied een miengsel van moerassn en bussn was, wodan de Morienn under kostn verduukn, hèt Caesar noais de hêle streke van de Morienn veroverd. Dat is wel gebeurd ounder zyn upvolger Augustus, die under inlyfde in de Romeinse provincie Belgica.
1552
1549 - 1550 - 1551 - 1552 - 1553 - 1554 - 1555 't Joar 1552 is 't 52e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Gebeurtenissn
thumb|[[Maximiliaan II en zyn vrouwe Maria van Spanje met under jounges Anna (1549), Rudolf (1552) en Ernst (1553)]].
Ooiwoagn
Nen geweunn ooiwoagn of kortweg ooiwoagn (Phalangium opilio) es e kobbesorte die veel voorkomt. 't Es wel gin echte kobbe mor es 't er wel verwant mee. Ooiwoagns volln surtout up omdan ze e kleen lyf èn mè styve lange, fyne pootn.
Uterlik
Nen ooiwoagn èt e lyf da niet langer komt dan 10 mm. Ze verschilt van andere kobbn deurdat eur achter- en voorlyf aaneengegruujd zyn, binst da by echte kobbn de twee deeln an makkoar angn.
Eur pootn keunn gemakkelik 10 cm lank kommn, tot zelfs vichtien keers de lengte van eur lyf. Ooiwoagns keunn by 't minste gevoar ne poot losloatn. Zo zettn ze under vyand by 'n buk want ondertusschn èn ze tyd vo weg te loopn. Ofgebrookn pootn gruujn zere were an.
Leefomgevienge
Ooiwoagns vind je 't hele joar deure. Ze leevn in Europa, Noord-Amerika, Noord-Afrika en Siberië. Ze volgn de mienschn overol in under weunstn en up et werk (cultuurvolger).
Teetn
Ooiwoagns zyn omnivoorn (olleseters). Ze leevn van plantn, insektn, mytn en pissebeddn, zowel dooie lik levende. Ze doen zelfs an kannibalisme.
Voortplantienge
't Wuvetje èt e legbore woamè ze eur bevruchte eitjes ofzet in d'eirde, in outspleetn of in oekn binnenskoamers. Ne kee da ze ze geleid èt, trekt ze d'r eur nietn nie mee van an.
Ôostrôzebeke
Rôosbeke (Nederlands: Oostrozebeke) is e gemêente in de provincie West-Vloandern. Ip zyn ippervlakte (16,7 vierkante km) weunn d'er 7.500 minsn. Rôosbeke ligt tussn Iengelmunstr, Ulste, Ôoigem, Wielsbeke, Dentergem en Mullebeke.
In 't nôordn van de gemêente, te nôordn van de Mandel, ligt 't gehucht Ginste, mè zyn eign parochie (Sint-Jozef).
De gemêente Rôosbeke grenst an de volgnde dorpn en gemêentn: thumb|left| Rôosbeke en gebeurs. De gilwe gebiedn zyn bebouwd.
Ann Wauters
thumb|right|250px|Ann Wauters by de West-Vlamsche jeugd thumb|Open LFB 2014 Ann Wauters (Sint-Niklaas, 12 oktober 1980) is e Vlamsche basketspeelster.
Ze begost te baskettn os ze 12 joar oud was by Osiris Aalst. Z'is al vuuf kêers verkoozn tout Europeesche speelster van 't joar en z'is d'êeste en ênigste Belgische speelster die in den Amerikoanschn WNBA speelt, den NBA vo vrouwn, de mêest prestigieuze basketcompetitie, met de beste spelers ter weireld. Z'is 1.93 m grôot en ze speelt ip de centerpositie. Ze speelt me numero 12, heur geboortedoatum.
Heur manager is de West-Vlamsche basketster Sarah De Clerck uut Kortryk, dochter van Stefaan De Clerck.
In november 2010 lat Ann Wauters weetn da ze tydelik stopt mè baskettn omda z'in verwachtienge is van heur êeste kiendje.
Zomer 2008
Ann Wauters speelt in de zomer van 2008 in de WNBA-competitie by de San Antonio Silver Stars. De coach is Dan Hughes, die by de Cleveland Rockers in 2000 heur êeste coach was in de WNBA. De competië begunt de 17ste meie, een poar doagn achter de Russische finale. Ann Wauters speelt in de zelfste zoale lik de in Brugge geboorn Tony Parker, die by de San Antonio Spurs speelt in den NBA.
Nieuwkerke
Nieuwkerke is e dêelgemêente van Euvelland, die grenst an Vrankryk en an de Woaln.
De noame van de gemêente stamt uut de joarn 1000: ton dat er e nieuwe kerke wos ebouwd, wos 'n bisschop zo content mi die nieuwe groep van gelovigen dat 'n 't gebied Neo-Ecclesia noemde: Nieuwe-kerke. De kerke zelve e vele ofezien in de loop van de joarn. Azo passeernde de Geuzen, die olles kapot miekn en in brande staakn, in 1582. In 1647 woarn 't de Spanjoardn die de kerke opbrandn. In 'n Ôorlog wos 't were van dat. In Nieuwkerke ligt ook het mêest zudelikke punt van de provinsje West-Vloandern.
Stefaan De Clerck
Stefaan De Clerck (12 december 1951) es ne Belgiske polletieker van de CD&V.
Carrière
J'es begonn as advocoat, derachter es't ie in de polletiek gegoan. J'ès nationoal ip 't voorplan getreedn ip 't moment dat ie minister van Justitie gekoomn es in 1995. Achter d'oentsnappinge van Marc Dutroux in 1998, woavôorn dat ie ofgetreedn es tôpe mè Johan Vande Lanotte (sp.a), es't ie in 1999 vôorzitter gekoomn van de toenmoalige CVP. In da joar oat de CVP een grôte verkiezingsnederloage geleedn in de federoale verkiezingn, waardeure da se voe 't êest seders lange were in de oppositie terechte kwoamn. Onder zyne invloed es de CVP ton met e grondige vernieuwinge gestart, wat uuteindelik geleid eit toet e partie mè nen andre noame, noamelik de CD&V. In 2000 eit de vernieuwingsoperoatie succes ipgebrocht by de gemêenteroadsverkiezingn (en een persôonlik succes voo Stefaan De Clerck angezien dat ie mêer dan 15.000 vôorkeursstemmn goald ei ip een bevolkinge van 70.000). Da's nie bevestigd gewist in de federoale verkiezingn van 2003, woardeure da de CD&V ipnieuw in de oppositie zat. Volgens sommigte was zyn gekrispeerdeid ip den TV nen belangryke reedn vo de nederloage en ès't'n doarip ofgereeknd. Ip da moment eit De Clerck de fakkel deuregegeevn an Yves Leterme, voor em vanaf tonne surtoe bezig t'oedn me ze burgemêesterskap. Doarmee kwam 't ie tegemoet an de kritiek van sommigste Kortrykzoann, die zeidn dat ie em te letter bezig ield met de stad Kortryk.
In 2013 es 't ie vôorzitter benoemd van de road van besteur van Belgacom.
Polletieke familie
Ie es afkomstig uut een familie mè vee polletieke ambitie. Zyn voader Albert De Clerck wos nen polletieker. Zyn dochter, Marie De Clerck ès wok lid van de CD&V en eit ipgekoomen met de Europeeske verkiezingn van 13 juni 2004 en de gemêenteroadsverkiezingn in 2006. Ze moakn allemoale dêel uut van de familie De Clerck, woarvan da Roger "boer" De Clerck, stichter van de Beaulieu-groep, wok dêel uutmakt.
Stefaan De Clerck es getrouwd en eit 5 joungns: Marie (1975), Sarah (1977), Julie (1979), Thomas (1980) en Felix (1984).
Lêerproces
't Lêerproces is de ountwikkelienge van 't lêern.
Vanmet da me geboorn zyn lêern me peizn. 't Mêeste da me weetn van de peisprocessn by kinders èn me te dankn an Jean Piaget. Da wa ne Zwitsersn psycholoog die em doar me bezig ield. Binst dat 'n doar me bezig wa, et 'n zyn theorie ountwikkeld da zegt dat de ountwikkelinge van de kindergêest in vier foasn verlôopt.
De Sensomotorische Foase
Die foase vultrekt eur in de êerste twêe leevnsjoarn van 't kind. 't Kind lêert in die periode sourtout vele me zyn zintuugn. Ze roakn vanolles an, ze prouvn van olles en nog e twa, ze kykn noar olles, ze riekn an olles en ze ôorn vanolles. Den baby begunt vanolles t'erkenn, mo 't deurt nog en oalf joar tot e joar tegen da zyn geheugn genoug ountwikkeld es vo die vôorwerpn vo de gêest t'oaln an ze der nie zyn. De klêen begunt te beseffn dan de vôorwerpn nog oassan dezelfste vôorwerpn zyn, ol stoan ze ip en andere plekke.
Noapels
Noapels (Italioans: Napoli, Nederlands: Napels) is de derde grotste stad van Itoalië, en de grotste van Zuud-Itoalië. D'r weun à peu près 3 miljoen menschn. Ze legt in de regio Campanië an de Golf va Noapels, en an de voet van de Vesuvius.
Lêerproces
De Pre-Operationele Foase
Die foase begunt ongeveer an 2 joar en deurt tot 't 7ste joar. Binst die foase ountwikkelt em de toale, de fyne motoriek, et inzicht en 't geheugn.
Ze lêern e vôorstellinge te moakn van under plekke in de ruumte. Oa je vroagt an e kind van 4 joar vo de weeg van uus noar schole te beschryvn, goat dien klêen antwoordn me aanwyzingn van de route. (vb. Binst da 't me zyn vienger de route tôogt zegt 't: Ik goa êest azo, en ton goa 'k azo,...) Mo oa je de klêen em e model tôont van 't ebeurchte, goat 't em gèn route kunn tôonn. Ne goat dus wel va langst om mêer dingn goan erkenn zonder dat 'n ze moet betastn. 't Inzich vo t'erkenn oe da nen andern dezelfste dingn ziet es ter wel nog nie. Ne klêen van 5 joar goat olsan anduudn wa da 't 'n zelve ku zien, oa j'em vroagt wa dat er etwien anders ziet van oal den andern kant. Tot de leeftyd van 6 joar bluuft 't ofankelik van êen gezichtspunt: da wat dat 'n zelve ziet.
Ne klêen vat nog gèn zukke dingn lik oeveelheid en oantal. Oa j' em e glas woater tôogt en da vôor zyn neuze vergiet in e langer en smoller glas, goat 'n peizn dat er mêer woater in da ander glas zit of dat er in 't oorsprounkelik glas zat. Zelfs ol et 't gezien da je der gin extra woater bygedoan et.
De Concreet Operationele Foase
Die foase begunt an 7 joar en deurt tot 11 joar. Binst die foase kan 't kind vôorwerpn telln, indêeln in groupn en ordern.
Oa je nen klêen van 5 joar zes peirdebloumn en zes tulpn tôont en vroagt of dan 't er mêer bloumn zyn of tulpn, goat 't antwoordn dan 't er van olletwêe eevnvele zyn. De klêen begunt te dutsn oa j' em vroagt of dan de peirdebloumn misschiens gèn bloumn zyn. De klêen beseft dan ze olletwêe bloumn zyn, mo ze kunn de hêle group nie overzien en vergelykn me mor e dêel dervan (de bloumn zounder tulpn). Nu lêern ze de dingn in te dêeln en kunn ze de dingn uutendelik rankschikkn.
De Formeel Operationele Foase
Die foase begunt an 11 joar en. In die latste foase lêert de klêen an dingn te peizn die nie in zyn omgevinge vôornkoomn en lêert 't te peizn over zyn eign gedachtn. Et lêert dingn zien die kunn ebeurn en nie nôodzoakelik moetn ebeurn.
Google
Toch is 't imago van Google, in tegenstellienge tot da van Microsoft, nog olsan da van een sympatiek, joeng bedryf. Misschien is da omdat under informêel motto is Don't be evil (doe gin kwoad). 't Bedryf is oal zo ryke dat et oal Youtube en verschillnde andre bedryvn êd overgepakt. Ze briedn ôok underne markt vrêe uut. Nu ên ze zelvs ol een altirnatief vo Microsoft's Messenger en Microsoft Office.
Van de zoekmachien est er ôok e West-Vlamsche versie, woavan dat de noame geschreven wordt lik da ze da in 't West-Vlams uutspreekn: Hoehel.
Nunnebier
thumb|Nunnebier: glas en flesche
Nunnebier is e streekbier uut Poperienge da bestoat sedert 2007.
Nunnebier is e goudblound, kloar degustoasjebier van 7,7°. D'ingrediëntn zyn mout, gist, woater en ommel. De smoake is, deur de gebruuktn ommel, bitter. Nunnebier is verkocht in fleschen van 33 santeliter en in voatn van 30 liter.
Carnavalsstunt
Nunnebier is begun lik e kluchtje. Op e persconferensje lanceernde e brouwer (Nevejan uut Krombeke), een ommelboer (Joris Cambie), e caféboas en e reclamemoaker e nieuw bier: Poperings Nunnebier. Da bier moste concureern me 'n poater uut Westvleetern. De stunt wos elukt, want 't verhaal kwam in ol de gazettn. Moar e poar doagn loater kwam et uut: 't wos e stunt vo 't carnaval, en mêer bepoald van de groep Sint-Syfilia. Moar intusschenwyne wos de vroage na 't Nunnebier (da ni bestoeg!) zo grôot ekommn, dat brouwer Nevejan begun is me brouwn. En 't adde van by 't begun vele succes.
Buvrinnehop
'n Ommel in Nunnebier is redelik exclusief. Volgens ommelboer Cambie is Buvrinnehop een oude sôorte ommel die ni vele opbriengt. En adde d'r moa en plante of tiene van stoan dat 'n kwikte op biobasis.
Nôordpene
Nôordpene (officieel: Noordpeene, lokoale uutsproake Peene) is e gemêente in de Franschn Westoek van om en by de 700 inweuners. 't Dorp is enoemd na de Penebeke, e klêen reviertje dat doa passeert.
Vlams ounderwys
De klêne joungers in de schole kunn sedert kort Vlemsch lêern.
1612
1609 - 1610 - 1611 - 1612 - 1613 - 1614 - 1615 't Joar 1612 is 't 12e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Oufyzersmytn
thumb|Een vint uut Boston ([[Amerika) die bezig is med'oufysersmytn]]
Oufyzer smytn es e volksspel, woaby dat er en oufyzer noar e stoake wierd gesmeetn.
G'ed verschillige maniern om 't spel te speeln:
Ge kud't vaneigns ôok me verschillige roundn speeln, woaby dat d'ndeen die 't mêeste gewonn et de wineire es.
Frisco in den Disco
Frisco in den Disco is e daansnumertje da bekend ekomn is deur da Peter Van De Veire dadde beistn zyn programma De Grote Peter Van De Veire Ochtendshow (up Studio Brussel) edroaid et.
Moakers
De moakers van 't liedje zyn twêe gastn van in 't Yzegemsche, Marven Vantorre (die de meziek emakt et up ze computer) en Bert Muze (die de tekste inezoengn et). 't E nie langer of 20 menuttn edeurd voen 't up te pakken, zeggn ze zevve. Ze zeggn oek dan ze nie intresseerd zyn voen 't ut te briengn.
Bekendeid
't Woarn de Curly Head DJ's die 't numertje evoen en en dadde edroaid en up e kamp van de ziekeboend va Mecheln in Schwarzsee in Zwitserland. Derachter en ze 't up nundern MySpace ezet.
't I verzeker doa dan ze 't liedje evoen en by Studio Brussel. Peter Van De Veire e 't espeeld in de rubriek Duohit, woa dat 'n twêe liedjes speelt die nie echt passn up Studio Brussel. De menschn die ortn kunn toene e berichtje zenn en êen van de twêe kiezn. 't Liedje me de mêeste stemmn goat deure en dat speeln ze toene 'n dag derup were. Frisco in den Disco et ezô e stik of 4 weekn mei egoan.
Fuif
Frisco in den disco is ok een fuif in Meir, Hoogstrate. Ieder jaar ist er daare in april een weekend iet te doen van de Chiro. Ge kunt dare veul frisco's ete en veural veul leute make...
Vlams (Nederlands)
thumb| Vlamsche dialectn: (1) [[West-Vlams|West- en Zêeuws-Vlams, (23) Ôost-Vlams, (22) Brabants, (24) Limburgs]] Vlams is de benoamienge die oltemets gebruukt is voun olle toalvariantn die vôornkommn in Vloandern, te benoemn, zowel de standoardtoale (in 'n Dikkn Van Doale gebruukn ze 't label Belg. Ned. iervôorn, dus wôorn die anveird zyn in Vloandern, mor in Olland nie gebruukt zyn) of de dialectn (gew in Van Doale).
Toalvariant
Alhoewel dat de noame "Vlams" vele gebruukt wordt, is 't nog nie erkend lik officiële toalbenoamienge. Ip gebied van uutsproake, woordnschat en zinsbouw verschilt "Vlams" of "Zuud-Nederlands" vele van "Nôord-Nederlands", 't Nederlands dat in Holland geklapt wordt. 't Verschilt ook van 't Standaardnederlands van de "Nederlandse Taalunie".
Deur vervoagienge van de grenze tusschn standaardtoale en dialect, is ter de latstn tyd in Vloandern e tusschntoale ountstoan, ook Verkoaveliengsvlams genoemd of Gekuust Vlams.
Dialect of aparte toale
Traditioneel wordt Vlams anzien lik e dialect en nie lik 'n aparte toale. Toch zyn nie al de toalkundign van da gedacht en 't Vlams het azo 'n ISO 639-3 code toegeweezn gekreegn: <tt>vls</tt>. 't Goat hier over 't Vlams van 't vroegere groafschap Vloandern, da wil zeggn West- en Ôost-Vlams, Zêeuws-Vlams en Frans-Vlams.
Toalgeschiedenisse
De dialectn, die in de Vlamsche provinsjes wordn geklapt, zyn van Germoansche stamme en bestoan uut vier groepn: 't West-Vlams, 't Ôost-Vlams, 't Brabants (woarounder ook 't Antwerps) en 't Limburgs.
't Woord Vlams zèlve is ofgeleid van flâm, 'n Ingveoonsche vorm van 't Germoans flauma (verwant an 't Iengels flow en 't Oudduuts flaum), wat da vloed, stroom en stromienge wil zeggn. 't Woord Vlams verwèst oak naor 't vuur en daorum zit 't in Gods 'Vlam' dé helixt in Gods Lam.
Markgroaf
In de 11e êeuwe kwamt de functie erfelik. Markgroavn stoundn hoger in rang of de groavn. Da kwam deur under belangryke militairn ipdracht en deurdat under groundgebied grodder was.
Markgroavn van Neustrië
In 861 creëerde Karel de Kletsn van West-Francië twi markn in Neustrië, vo ‘t gebied te verdedign teegn de Bretoenn en de Vikings.
Markgroavn van et Hillig Rooms Ryk
In 925 kost Hendrik I de Veugeloare Lotharingen ounder Oost-Francië briengn, en van ton is ter sproake van ‘t Duuts Ryk. Mè Lotharingn derby grensde ’t Duuts Ryk nu an Vrankryk en heur vazalstoat Vloandern. De Schelde vormde de grenze.
Round 980 liet keizer Otto II drie sterke burchtn langs de Schelde bouwn en je richtte de markgroafschappn Antwerpn, Ename en Valenciennes ip. Ze vormdn e militair buffergebied an de westelikke grenze van ‘t Duuts ryk. Ze mostn under doa verdedign teegn Vrankryk en de groavn van Vloandern, die ossan mo mêer macht krêegn.
Jimmy Frey
Jimmy Frey (Brugge, 28 april 1939) es nen Vlamsche zanger, die vôorol in de joarn '60 en '70 populair wos in Vloandern. Zynen echte noame es Ivan Moerman.
Markgroaf
Markgroavn van et Hillig Rooms Ryk
In 1045 benoemde keizer Hendrik III Boudewyn VI van Vloandern tout markgroaf van Antwerpn.
Jimmy Frey
Jimmy Frey es begonnen me zingn in de joarn '50 in zangwedstrydn, woarounder het Belgisch kampioenschap in 1960. Ie woun de mêeste van die wedstrydn. Zyn êeste singleke eit ie ipgenoomn in 1963, Soufflé genoamd. In 1965 nam ie zyn êeste Nederlandstoalige LP ip, wa da 't begun wos van zyn Vlamsche carrière. Een aantal van zyn singles zyn in 't collectieve geheugn van Vloandern gegrift, gelik Rozen voor Sandra en Zo mooi, zo blound en zo alleen.
Markgroaf
Markgroavn van et Hillig Rooms Ryk
In 1076 kwam Godfried van Bouillon, hertog van Neder-Lotharingen, ook markgroaf van Antwerpn, en in 1106 krêegn de groavn van Leuven (loater van Broabant) et markgroafschap Antwerpn.
Jimmy Frey
In 1989 weird er kanker vastgesteld by Jimmy Frey, iet woarmee dat ie noa buutn kwam om et taboe round die ziekte te deurbreekn. Ie weird ton ôok et boegbeeld van de VTM-actie Levenslijn, ten vôordêle va de bestrydienge va kanker. Jimmy Frey es 3 joar uit roelatie gewist, totdat ie in 1992 were begoste ip te treedn.
Markgroaf
Markgroavn van et Hillig Rooms Ryk
Markgroavn van Antwerpn:
1466
1463 - 1464 - 1465 - 1466 - 1467 - 1468 - 1469
Christndom
thumb|upright|'n Kruusje 't Christndom is 't geloof da gebaseerd is ip 't leevn va Jezus van Nazareth lik oe da 't beschreevn is in 't Nieuw Testament.
Centroal stoan zyn predikienge, kruusdôod en verriezenisse. 't Christndom is e monotheïstische godsdienst; de christn'n gelôovn in êen God, of drie persôon'n lik God de Voader, God de Zeune en God den illigen Gêest en da noemn ze den illige Drievuldigeid. Die drie Persôonn (personae) kuj wel ounderschêedn, moa je meug ze nie schêedn. Christnn gelôovn da Jezus de zeune va God is, mor ook de Messias die vorspeld en angekoendigd is in 't Oud Testament.
Christndom over de weireld
't Christndom èit 2 miljard gelovign in de weireld, de mêeste in Amerika, Europa, 't zuudn van Afrika en Australië. thumb|left|450px| 't Christndom in de weireld, blauw en purper is vele christnn, oranje en geel verre ginne
Orgel
thumb|'t Orgel in de Capucienekerke van [[Ostende is gemakt dur Stan Arnauts in vroege barokstyl]] En orgel is e muziekinstrument, da bestoat ut verschillige puupn woadeure datter lucht strôomt da gebrookn wordt up e labium of up e tonge en ezô ne klank produceert.
Der zyn verschillige sôortn orgels:
't Puuporgel is't mêest bekende en afhankelik van de plekke woa da't stoat et verschillige noamn en modelln:
Klindere orgels zyn:
Keyboards en synthesizers wordn ôok oltemets orgels genoumd, mor technisch gezien zyn't gin orgels.
Odin
Odin is den ippergod by de Germoann. De Zuud-Germoann noemdegen em Wodan. J'is de zeune van Borr, die de zeune was van Buri, en van Bestla, die de dochter was van 'n reus. Ze vrouwe was Frigg. Odin was ook nog de god van de wyseid, de tovenoarye en de dichtkunste.
't Ope me z'n broers Wili en We aat y den oerreus Ymir versleegn en mè zyn lichaam en z'n bloed en ze Midgard, de weireld van de menschn gemakt.
Odin a styf veel naamn. Soms noemdegen z'em de Wandeloare omdan der styf veel veraaln zyn woarin dat y over de weireld roundlopt, geklêed in 'n blauwe mantel en 'n oed met 'n sloppe board ip ze kop, en ounverwacht ipduukt woa dan ze em nodig en. Een andre name was Êenôge omdat y een ôge ipgofferd aat an Mimir, den bewaker van de bronne van de wyseid, vor van die bronne te meugen drienkn.
De Zuud-Germoansche variant Wodan eet de name gegeevn an den dag die z'n name draagt, noamelik oensdag of woensdag (Iengels: Wednesday, Fries: woansdei).
Kastêel van Beisbroek
't Kastêel en e stik van't domyn wierdn in 1973 angekocht deur stad Brugge. In't kastêel es't er e lêerryk natuurcentr en ne sterrnwacht gevestigd woa dan z'uldr eign planetoarium èn.
De noame Beisbroek komt van Bencebruch (of Byzzebroukn in't West-Vlams). Dee noame verwyst noar d'oude omstandigeedn van't gebied. 't Woarn doar oal brouckn en byzzeplantn. Brouckn zyn uuteroard mourassn en byzzeplantn zyn plantn die styf vele woatr nôodig èn om te leevn.
Oa je de “West-Vlamsche Kastêelnroute” volgt passeer je oal't kastêel.
Boeschepe
Boeschepe es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in de Franschn Westoek, teegn De Schreve. Boeschepe grenst an de West-Vloamsche gemêentn Poperienge (mêer bepoald an Abêle) en an Heuvelland (an de dêelgemêente Westouter) en an de Fransche gemêentn Sint-Janskapelle, Bertn en Godsvelde.
Boeschepe ligt in't Frans-Vlamsche Outland, in't midd'n van't Euvelland, an de voet van de Boeschepeberg en de Katsberg.
Geschiedenisse
In Boeschepe ield calvinist Ghislain Damman uut Yper d'êeste oagepreekn up't kerkof, 'n twoalfs'n juli van 1562, wa d'êeste vôorbode wos voe de beeldnstorm die êenigte joarn loater gienk losbreek'n in de Nederlandn.
In 1906 organiseerde de Fransche regerienge een inventarisoasje van de bezittiengn van de kerke. Sommigte inweuners va Boeschepe en nunder doateegn verzet. 't Kwam zelfs zo verre dat er e Boescheepnoare (Remi Ghysel) in de kerke zelve edôod is. 'n Dag d'rachter viel de Fransche regerienge Rouvier-III over die kwestje.
't Veld (Mullebeke)
thumb|right|Zicht ip 't Veld, vanof provincioal doming 't Veld in Ardôoie 't Veld is e gehucht in de Belgische gemêente Mullebeke. 't Is een afzounderlikke parochië met een eigen kerke, loagre schole en dorpswienkelkes. Vlak by 't gehucht ligt 't provincioal doming 't Veld in Ardôoie.
De parochië is genaamd noa Sint-Antonius van Padua en is den 1stn december 1936 ipgericht. De bouw van de kerke begost in 1940, en was in 1951 gerêed.
Boudewyn V van Vloandern
Boudewyn V van Rysel, byenoamd Boudewyn de Grôotn (°1013 - ? Rysel, 1 september 1067) wos e groaf van Vloandern.
E wos de zeune van Boudewyn IV en Ogiva van Luxemburg. E volgde zyn voader op ton datn dien dôod wos. In 1028 trouwde Boudewyn V mi Adela van Vrankryk (Adela van Mêesn).
Opportunistisch
Boudewyn V droaide me de wiend: 'n êne ki kwaamn in opstand teegn de Duutschn keizer, ton were wostn zyn bestn moat. Zyn ênigste bedoelieng wos om land by te krygn, en dat lukte redelik goed. Ounder zyn bewind - en dankzy e geforceernde trouw van zyn zeune Boudewyn VI - kwaam Henegouwn by Vloandern.
Zyn andern zeune, Robrecht de Fries, trouwde me Geertrui, weeuwe van de groaf van Olland. Azo kost Vloandern oek e stiksje meiklappn voor e grôot dêel van de Nederlandn.
Zyn dochter, Mathilda, trouwde in 1051 me Willem de Veroveroare. Deur dienen trouw krêeg Willem de steun van Boudewyn oet ie in 1066 probêerde vo Ingeland te verôveren. Achter eur krôninge, in 1068, wierd ze keuniginne Maud. D'er zyn d'er die zeggn da ze zy 't tapyt van Bayeux zou gemakt èn.
Boudewyn a zukke goe noame dat ie by den dôod van de Franse keunink Henri I in 1060 voogd wierd van zyne minderjoarige trôonupvolger Philippe I.
Slimme ervormiengn
Op binnlands vlak et Boudewyn 't gezag van de groaf nog versterkt deur 't bestuur te reorganiseern (kasselryen in de plekke van gouwn) en te zorgn da de kerke minder te piepn adde. E liet e heêle reke nieuwe steedn bouwn om de dinne bevolkte gebiedn beter te verbiengn mi de ryke steedn die an vôornoamlik an de kust en an de Schelde lein. Azo ounstoun Toeroet, Yper, Mêesn, Rysel, en Kassel. Deze nieuwe steedn woarn d'oofdplekke van e kasselrye, en ze krêegn e joarmart om de commercantn an te trekkn.
Vrouwe en jounges
Boudewyn en Adela haan vuuf jounges:
Muziekinstrument
E muziekinstrument is e vôorwerp, gelyk ut wuk materioal, bedoeld om muziek te moakn.
Lodewyk II van Hongareye
Lodewyk II, (Hongoars: II. Lajos) (Buda (e stik van Budapest), 1 juli 1506 - Mohács, 29 ogustus 1526) was de latste keunienk van Boheemn, Hongareye en Krowoatië van 't Huus Jagiello en ridder van de Orde van et Gulden Vlies.
Je was de zeune van keunienk Vladislav II van Boheemn en Hongareye, en zyn derde vrouwe Anne van Foix. In 1516, je was tien joar oud, stierf zyn voader en keizer Maximiliaan van Ôostnryk kwam zyn voogd.
Zyn trouw
In 1515 was Maximiliaan van Ôostnryk in Weenn tegoare gekommn me keunienk Vladislav II en zyn broere Sigismund I van Pooln vo 't huwelik t'arrangeern tusschn de twi klêenkienders van Maximiliaan (Ferdinand en Maria), me d'ênigste kienders van Vladislav (Anna van Boheemn en Lodewyk).
De doar ofgesprookn dubbele trouwfêeste giengt deure ip 22 juli 1515 in de Stephansdom in Weenn en wierd de Wiener Doppelhochzeit genoemd, te zien ip 'n houtsnede deur Albrecht Dürer. Maximiliaan was platsvervanger vo zyn klêenzeune Ferdinand, die zelve nie anwezig was.
't Dubbel huwelik zorgde der vôorn dat Hongareye en Boheemn elf joar loater ook by 't Huus Habsburg kwoamn.
Zyn dôod
De 29stn ogustus 1526 sneuvelde Lodewyk II in de Slag by Mohács teegn sultan Süleyman I de Grôotn van 't Ottomoans Ryk. J'haad allêne 'n ounwettige zeune, János Wass, van vo dat ie getrouwd was. Ferdinand I wierd verkoozn als zyn ipvolger in Boheemn en Hongareye, mo d'Hongoarsche trône wierd betwist deur Janós Szapolyai.
Achter vele conflictn wierd Hongareye in 1541 ipgesplitst in drie stikkn. Ferdinand I krêeg allêne et keunienklik Hongareye, et nôordwestelik stik van Hongareye da nie in handn van de Turkn was. János Zápolya krêeg Transsylvanië, en 't derde stik gieng no Süleyman zelve ounder de noame Ottomoans Hongareye.
Lodewyk zyn weeuwe, Maria van Hongareye, wierd loater deur heur broere keizer Karel V angesteld als landvoogdesse van de Nederlandn.
Aloam
thumb|right|Prehistorisch aloam thumb|right|Modern aloam thumb|right|E moderne byle Aloam of alaam is de noame vor instrumentn die uutgevoundn zyn en gebruukt wordn vo 't werk gemakkelikker te moakn.
Oal sedert de prehistorie makt de mins gebruuk van aloam.
Dad ed begonn me't gebruuk van simpele "weirktuugn" vo t'eetn en te joagn. Uutendelyk ad de mins deure dat 'm da ôok vôor hêel wa andre dingn koste gebruukn. Azôo begost'm aloam te moakn vô klêern te moakn, 't eetn te verzoamln, en d'eirde te beweirkn. Oal gouwe miekt'm ôok woapns om te joagn en te vechtn. Deurda't aloam ip e vrêe belangryke plekke kwom, begostn ze't aloam soms ipvoalnd te versiern en te gebruukn in ritueeln. In de westerse weirld es de sôorte aloam styf vele veranderd in de oafgeloopn êeuwn, met oals ôogtepun den computer.
De êeste weirktuugn wierdn nogoal vele gemakt van out, loavastêen, vuurstêen en schulpn. 't Belangrykste aloam bestound uut messn, byln en houwn. Noa de ontdekkinge van yzer en andere metoaln ontstoundn er vele verschillige sôortn aloam, deur dan ze 't metoal in olle vormn kostn gietn. Da makte dan 't er hêel wa toakn gemakkelykr kostn wordn uutgevoerd. In de middelêeuwn woarn ze vrêed bezig me 't experimenteern en 't verbetern van de weirktuugn. Da leidde der uuteindelyk toe dan ze machinn kostn moakn. Uuteindelyk zorgde da oal de industriële revolutie der vôorn da me in 't westn e soamnlevinge hèin woa dat de technologie centroal stoat.
Planteluuzn
thumb| Tomatteplante Luuzn (AN: dieven) es 't ofdoen van de scheutn die uutschietn in d'oksels van de tomattn en aar plantn.
Oa je tomattn wilt kwêekn, zy je best van de plantn te luuzn, vô schône en grôte tomattn of aar groonsels t'èn. Oa je da niet doet, goat de plante oal eur krachtn steekn in 't moakn van groenigeid en goa je verre gin grôte tomattn angn èn.
Luuzn doe je deur me joun viengers de luze vaste te pakkn en of te trekkn. Anders ku je da vaneignst ôok doen met e stik alloam, lik e patattemes. Makt wel da oa je da doet, da je oallêne de luze mee ed en de plante nie te fel beschoadigd of ge goat gèn tomattn en.
Luuzn zyn feitelik vergelykboar me den toppel: oa je e luze lat stoan, goan der doar bloemn en uuteindelik ôok tomattn ankoomn. Moar angezien de tomatteplante doar mo gèn genoeg van krygt en bluuft luuzn moakn, zou je tenn de rit e plante met ollemoale luuzn èn en nie te vele grôte tomattn.
Nog e vôordêel van te luuzn es dan de plantn vele rechter groein en vele beter vaste te bindn zyn an e stok. Oan ze wilder groein, è je minder goeie luchcirculoatie.
Oa't è da je content zyt met e klêne ipbringste van klêne tomattn an schêve plantn, moe je vaneigns de moeite nie doen voun te luuzn.
Luuzn byn aar plantn
Voun e schône ipbriengste t' en, is 't best voun de mêeste plantn te luuzn. Egliek êentige vôorbeeldn:
Tyne Cot cemetery
thumb|right|Tinnekot wor styf goed ounderoudn deur de [[CWGC]] Tyne Cot of voluut Tyne Cot cemetery (en in 't dialect "Tinnekot") es 't grotste Iengels militair kerkhof ter weireld en ligt in Passchendoale in de gemêente Zunnebeke. De noame es afgelied van de Tyne, e rivierke in 't nôorn van Iengeland en een stik koterie (een cottage in 't Ingels) dat doa stound en veroverd gewist es deur de 3rd Australian Division ip 4 oktober 1917.
Achter den ôorloge es 't in fasen uutgebreid deur klêindere kerkoovn uut het geburte over te bringn. Nu liggn der 11952 soldoatn uut 't Ingelse Gemênebest (Canada, Nieuw-Zêeland, ...) en viere met 'n andre nationaliteit (woarounder ôok 'n vier Duutsers in twêe groavn, under graf es t'erkenn an de rechte bovekant, d'andre zyn ofgeround). Meer dan 8300 doavan zyn nie geïdentificeerd. Ip de oaf cirkelvormigen wittn meur olachtern stoan de noamn van bykans 35000 soldaten die gesneuveld zyn round Yper en woavan da ze de lichamen nooit in gevoundn (The Wall of the Missing).
Ip de Mêenpôorte in Yper stoan de namen van 55000 ander soldaten da ze nooit èn weregevoundn en omdat er plekke te kort was ip de Mêenpôorte stoan d'ander noamn ip de meur in Tyne Cot.
Nu zie je nog 2 bunkers stoan up Tinnekot, moa eiglyk zyn dat er vuve. Vanachter es 't er ook e bezoekerscentrum.
Den Blienker
Den Blienker is een kanol da oengevèr 20 km tôpe met den Stienker loopt van Strobrugge by Moaldegem tout an de Nôordzee in Zêebrugge.
Oficièl noemn ze den Blienker et Leopoldkanaal en 't is 46 km lank. 't Wier gegraavn tusschn 1843 en 1854. Zyn officièle name komt van Leopold I, uzen êesten keunink. Zyn lapname komt nateurlik omdat 't de propersten was van de twêe. Den Blienker lopt van Boekhoute wo dat je deur 't Isabellakanol met den Braakman in Olland verboenden is, toe an Heist.
Je dient ie vo d'ofwoatrienge van de polders. Vô d'oenafankelikeid van Belgie (1830) gieng d'ofwoaterienge ol 't Lapscheursche Gat (êén van de vele kreekn in de streke die nog de grenze is tusschn Belgie en Olland) en van doa ol Sluus en Cadzand nô de zêe. Moa met d'oenafankelikeid mosten d'Ollanders da nie mèr en weten en ze sloten zyder de sluzen. De polders wierden vêel te nat en d'r oentstoend zelfs 'n sôorte van slapziekte ofte malaria.
De bedoelienge was tonne van 'n kanol te graven van Heist toe in Zelzate vo ôok were 'n verbiendinge t'èn van 't kanol Gent-Terneuzen no de zêe, want d'Ollanders addn dadde ôok ofgeslootn vo de Belgen. Mo uutendelik is da plan nie deuregegoan en stopte de voart entwoa in Boekhoute. 't Eêt ton nog gedeurd toe in 1920 vo da d'Ollanders 't Isabellakanol ên willn graavn.
Ip 't groendgebied van Oostkerke kruuschn den Blienker en den Stienker den Damschen voart. Dendienen was ip da moment nog bevoarboar tussen Brugge en Sluus en doarom mosten ze ôok do ne sifong installeern. Den bouw doavan zoudt ollêne ol 4 joar gedeurd èn.
In den Twidde Weireldoorloge wierd de sifong upgebloazn en es den Damsche Voart an de twêe kanten ofgesloten.
Frigg
right|250px|thumb| Frigg spint de wolken Frigg is de vrouwe van Odin, den ippergod van de Germoann. Z' is de beschermgodinne van de vruchtboareid, et uwelik, et moederschap, de liefde en de sexualiteit. Ze stoat de vrouwn by on ze moetn bevollen en ze zorgt eigenlik vo de vrouwn in 't olgemêen.
De kienders van Frigg zyn Baldr, ur lievelienkstje, en Hodr. Ur stiefkienders zyn Hermóðr, Heimdall, Tyr, Vidar, Váli, en Skjoldr. Thor, de god van de dunder, is oftewel ur broere of ur stiefzeune.
Charles Darwin
thumb|Charles Darwin, juuste achter de publikoasie van de Origin of Species
Charles Robert Darwin (Shrewsbury (Shropshire), 12 februoari 1809 – Downe (Kent), 19 april 1882) was een Iengelse nateurfilosoof, die voarol bekend is voa zyn theorie van "Nateurlike Selectie", moa die ook veel bydroagn geleverd hèt in andere branchen gelik geologie, dierenkunde, plantenkunde en klassifikoatie.
Jeugd en upvoedienge
thumb|left|Charles Darwin in 1816. Charles Robert Darwin was geboorn in Shrewsbury in Iengeland up den twoalfsten februoari 1809. Je was 't vuufde kiend van zesse van den dokteur en financier Robert Darwin, en Susannah Darwin (geboorn Wedgwood), en de klêenzeune van Erasmus Darwin an zyn voader zyn kant en Josiah Wedgwood (van de Potterien) an zyn moeder zyn kant. Zyn moeder stierf in 1817, en 't volgend joar gienk Charles Darwin mè zyn broere Erasmus noa 't internoat in Shrewsbury.
In de zomer van 1825 hielpt Darwin zyn pa met 't verpleegn van de ziekn in 't gebeurte, voardat je zyn broere volgde voa medische studies in Edinburgh in oktober. Je deed ollerlei diengn, beholve hem up zyn studies toeleggn: je dee zyn studies nie gêrn, omdan de leziengn soai en de demonstroaties te vrêed woarn (da was voa de daagn van verdoviengn, dus moestn d' operoaties rap en grof gebeurn).
Wadda nateurhistorie betrof (gelik da biologie en verwante wetenschappn genoemd wierdn), wierd Darwin een lid van de studentenclub de Plinian Society, woardat je in contact kwaam mè Robert Grant, en de evolutietheoriëen van Lamarck, die em deen peizn an een boek da zyn grotvoader Erasmus Darwin haa geschreevn. Dus eigentlik hèt Darwin verzekers mêer gelêerd in zyn butentydse activiteitn dan in de leziengen an d' universiteit.