cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Petra Santy
Olympische Speeln
In september 2008 is ze gestopt mè topsport.
Roesbrugge-Oarienge
Roesbrugge-Oarienge (officieel Nederlands: Roesbrugge-Haringe) is e dêelgemêente van de stad Poperienge, in de Belgische provinsje West-Vloandern. Roesbrugge-Oarienge bestoat uut twi klêne dorptjes, Roesbrugge en Oarienge. De dêelgemêente legt in 't nôordwestn va Poperienge. Roesbrugge, 't grotste dorptje, legt an 'n Yzer. Oarienge, met moar e poar ounderd iweuners, legt e kilometer te zuudwesten van Roesbrugge, teegn de Fransche grenze.
August Beernaert
Z'n karjère in de Belgiese polietiek was gemarkèèrd doe de vele ruuzjes van dien tyd tusschen katoliekn (mèèst Vlamiengn) en oengelovigen (mèèst Woaln). Je was ook raadgever van Leopold II over de Kongo. In dien tyd gebruukte België nog het Britse kiesstelsel en voe zekers verkoozn te weirden (zowel Noamen of Ostende waren toens te liberaal) wast je kandidaat in Tielt.
In 1899 wiert je veurzitter van de Internasjonale Konferensje voe de Vrede in Den Haag en begost z'n internasjonale karjère va pasiefiest. In 1909 woent je tope mee Paul d'Estournelles de Constant de Nobelprys voe de vrede, nadat je kampanje gevoerd aat teegn 't keldern va prive scheepn doe oorlogsboten en voe 't verbod up vliegtugen in den oorlog. J'is gestorven in Zwitserland an 'n loengoenstekienge, en wier begraven in Brussel (up 't kerkof va Bosvoorde).
Externe Koppelienge
Biografie in 't Iengels
Vletern (West-Vloandern)
Vletern, of Fletern, (Nederlands: Vleteren) is e gemêente in de Westoek, in West-Vloandern.
Kernen
't Centrum van Oostvletern en va Woesten legt langstn de drukke verbiendiengsboane N8 tusschen Yper en Veurne. De gemeente et e totoale bevolkienge van oungeveer 3.700 iweuners, redelik gelykig verdêeld over de drie dêelgemêenten. De bevolkienge is wel an 't vermindern, met e doalienge van e grôte 10%, de latste drie decennia. Allêne in Woestn bluuft 't antal inweuners redelik gelyk, en 't is azo de grotste dêelgemêente gekom.
De gemeente Vletern grenst an de volgende dorptjes en steden: thumb|300px|left|Vleteren, deelgemeenten en buurgemeenten. De gele stikkn zyn bebouwde kernen.
Club Brugge/Sezoen 2008-2009
Club Brugge is 't sezoeën 2008-2009 ip oengevëer dezelste manieër begost os 't sezoeën vodieën. Vó 't begun woaren de verwachtiengn ooge gespannen, want de latste drie sezoeën'n woarn gin ol te vetten. Juuste gelik 't sezoeën dervôorn stoend Club achter e poar spildagen ip d'êeste plekke, mo bleeëft do vandeki nie zo lange stoan. De reste van't sezoeën wieër vo Club e gevecht vor Europees foebol 't noste sezoeën. Toe ip de latste spildag eejt't gespannen voe de derde plekke, mor ip't latste nippertje kost Club, deur 't verlieës van AA Gent, weer over Gent no de derde plekke spriengen, achter dan ze een weke ip de vieërde plekke gestoan an.
1829
1826 - 1827 - 1828 - 1829 - 1830 - 1831 - 1832 't Joar 1829 is 't 29e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Club Brugge/Sezoen 2008-2009
Juuste gelik 't joar vodieën bleeëf Club in de Beejker van Belgie steejken in d'achste finale, vandeki uutgeschoakeld deur KSV Roeseloare.
Europees gerakte Club dit sezoeën e bitje verder of 't vôrige. Ze klopten YB Bern in d'êeste roende en gerakten in de groepsfase. Do braken ze wel gin potten en woarn achter drie draws en eeën verlieës uutgeschoakeld.
Vôorbereidienge
In de zomer van 2008 zien der were verschillige speejlers vertrokken en biegekommen.
De vôorbereidienge begost traditioneel met oefnmatchen teejgn ploegn uut loagere klassn (KVV Coxyde, Toeroet KM, KV Ostende, KV E. Oalter, KVK Ieper en KSV Diksmuude), mor ook teejgn RAEC Bergen, KSV Roeseloare, Germinal Bèèrschot, MSV Duusburg, Aris Thessaloniki, Asteras Tripolis en Trabzonspor. De Brugse Mettn, teejgn Lille OSC, wieëren deur Club gewonn mè 4-1.
Hertogdom Broabant
Vôorgeschiedenisse
In 903 wierd et hertogdom Lotharingen gesticht as stamhertogdom ounder 't keunienkryk Lotharingen.
De latste keunienk van Lotharingen was Karel de Simpeln van West-Francië. In 922 kost keunienk Hendrik de Veugeloare van Ôost-Francië hem verjoagn en Lotharingen was van ton e stamhertogdom ounder 't Duuts Ryk.
In 959 wierd 't hertogdom in twi stikkn gesplitst: Neder-Lotharingen (Lotharingia inferior) en Ipper-Lotharingen (Lotharingia superior).
Vormienge van 't Hertogdom Broabant
In 977 benoemde keizer Otto II van 't Hillig Rôoms Ryk Karel van Neder-Lotharingen tout hertog van Neder-Lotharingen. Karel gaf zyn dochter Gerberga 't groafschap Brussel ('t gebied tusschn de Zenne en de Dyle, dat e stik van de Broabantgouwe was) cadeau vor heur trouw round 985–990 mè Lambert I, de groaf van Leuven.
Deur under trouw wierd et groafschap Leuven verêenigd met et groafschap Brussel.
't Gebied van de Broabantgouwe tusschn de Dender en de Zenne was e Paltsgroafschap van Lotharingen. Achter den dôod van de paltsgroaf Herman II in september 1085, wierd et in lêen gegeevn an groaf Hendrik III van Leuven ounder de vorm van e landgroafschap.
Rôbost
E rôbost of e rôboard (Erithacus rubecula) is e veugeltje die surtout in de wienter in de omgevienge van uuzn te zien is. Mêestol zyn dadde veugels uut nôordeliker gebiedn die ier komn overwientern. 't Is d' ênigste sôorte in 't geslacht Erithacus.
Uutzicht
Ze weegn tusschn de 10 en de 22 gram.
Verspreidieng en leefgebied
Rôbostn kommn vôorn in hêel Europa, in Anatolië, in Nôord-Afrika en up sommigte eilandn (Azoorn en Madeira).
Ze kommn e bitje overol vôorn, van busschn toet parkn en hovetjes.
Leevn
Oloewel danze der froai uutzien, zyn 't stieve agressieve veugels, zeker an ze an 't broedn zyn of at wienter is (at er nie vele gin teetn en is). 't Gebeurt toene dan indriengers 't nie overleevn.
Ze broedn in gerrn of goatn, mo 't gebeurt oek danze in nestkassn kruupn. Ze leggn toene 3 toet 9 eiers. 't Ku gebeurn danze 3 keirs broedn. De joungn kunn achter e dag of 30 uutvliegn.
Z'eetn surtout fernient, slekkn en tettiengn, mor oek oltemets fruut en zoad.
12 november
12 november is den 316stn dag van 't joar (317stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 49 doagn toet 't ende van 't joar.
16 januoari
16 januoari is de 16stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 349 doagn (350 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
Bouwkundig erfgoed in Alvergem
Lyste van bouwkundig erfgoed in Alvergem:
Pekel-Aa
thumb|Riviere Pekel-Aa in de provinsje Groningen thumb|Riviere Pekel-Aa ten zuudn van Winschootn De Pekel-Aa is een Hollandsche riviere in de provinsje Groningen die tusschn "Oude Pekela" en "De Bult" ten ôostn van "Winschootn" strôomt en woar da Pekela-Aa in de "Westerwoldse Aa" strôomt. Pekel komt van 't wôord pekel (mè zout verzoadigd woater) en Aa verwyst noa "woater"; "zout woater". De riviere "Rensel" uut "Winschootn" moundt uut in de riviere Pekel-Aa.
Hertogdom Broabant
Vormienge van 't Hertogdom Broabant
In meie 1106 kwam zyn broere en ipvolger, Godfried I van Leuven, ook hertog van Neder-Lotharingen (as Godfried V of VI) en markgroaf van Antwerpn, en doamee wierd de boasis geleid vo 't hertogdom Broabant.
Den titel Hertog van Broabant is in 1183/1184 gecreëerd gewist deur keizer Frederik Barbarossa as belôonienge vo groaf Godfried III van Leuven, die Jeruzalem hielp verdeedign teegn den Egyptische sultan Saladin.
De keizer verêenigde Godfried zyn gebiedn, 't Groafschap Leuven, Broabantgouwe, en 't markgroafschap Antwerpn toet et hertogdom Broabant vo zyn oudste zeune Hendrik I, die den êestn hertog van Broabant kwam.
In 1190, achter den dôod van zyn voader, kwam Hendrik I ook hertog van Neder-Lotharingen. Moar ip de ryksdag van Schwäbisch Hall verkloarde keizer Hendrik VI, den ipvolger van Frederik Barbarossa, dat et hertogdom Neder-Lotharingen van nu vôort zo goed of gin gezag mer haad, en da den hertog van Broabant ollêene nog moar etwa te zeggn haad binn zyn eign gebiedn en rykslêenn. De noame Lothier of Lotryk kwam in gebruuk vo da gebied. Lothier meugt dus nie verward wordn mè Neder-Lotharingen, da vele grodder was.
Ounder Jan I krêegn d'hertoogn van Broabant ook 't hertogdom Limburg, achter de Slag by Woeringen in 1288. Jan I (1254-1294) trouwde in 1273 mè Margaretha van Dampierre, dochter van de Vlamsche groaf Gwyde van Dampierre en Mathilde van Béthune.
Under klêenzeune, Jan III (1300-1355) was de voader van Johanna, Margaretha, en Maria van Broabant. Johanna heur twi schonbroers betwistegn heur erfipvolgienge, wa da 't begun was van de Boabantsche Successieoorloge (1356-1357). Heur zuster Margaretha was getrouwd mè Lodewyk van Male, groaf van Vloandern, en heur zuster Maria mè Reinoud III van Gelre.
Margaretha van Male, dochter van Margaretha van Broabant en Lodewyk van Male, trouwde mè Filips de Stoutn, den hertog van Bourgondië, die zyn vrouwe in 1390 liet erkennen as erfgenoam. In 1414 wierd under twidde zeune Anton, de joungere broere van Jan zounder Vrees en Margaretha van Bourgondië, anveird as ruwoard (regent) in Broabant. Achter Johanna heur dôod in 1406, erfde Anton 't hertogdom Broabant, Lothier en Limburg.
Bourgondische en Habsburgsche Nederlandn
Filips I van Saint-Pol erkende Filips de Goein in 1426 as zyn erfgenoam en achter zyn dôod in 1430 kwam 't hertogdom Broabant, Lothier en Limburg e stik van de Bourgondische Nederlandn. In 1482 kwam 't ounder de Habsburgers, achter 'n dôod van Maria van Bourgondië, die getrouwd was mè Maximiliaan van Ôostnryk.
In 1543 kost Keizer Karel V Gelre en Zutphen by zyn gewestn voegn. Van da joar wordn de Nederlandn de Zeventien Provinciën genoemd en kwam 't hertogdom Broabant êen van de zeventiene.
In 1555 gaf Karel V de Zeventien Provinciën an zyn zeune Filips II van Spanje.
Tachtigjoarign Oorloge en splitsienge van Broabant
In 1568 begost de Tachtigjoarign Oorloge. Achter 't Plakkaat van Verlatinghe in 1581 wierd Filips II van Spanje ofgezet en kwoamn de Zeventien Provinciën tydelik (van 1582 tout 1584), ounder François, den hertog van Anjou. François van Anjou was de joungste zeune van keunienk Henri II van Vrankryk en Catharina de' Medici, en de joungere broere van de Fransche keuniengn François II, Charles IX en Henri III.
Achter 'n dôod van Filips II van Spanje kwoamn de Zudelikke Nederlandn in handn van z'n dochter Isabella Clara Eugenia, die trouwde met Albrecht van Ôostnryk, beter bekend as Albrecht en Isabella.
In 1648, met de Vrede van Münster en van Westfalen, kwam ter 'n ende an de Tachtigjoarign Oorloge (1568–1648), en erkende Filips IV van Spanje de Republiek der Zeevn Verenigde Provinciën officieel as soevereine stoat.
't Nôordelik stik van Broabant, nu d'Hollandsche (Nederlandse) provinsje Nôord-Broabant, kwam ounder federoal besteur en krêegt de noame Staats-Brabant. 't Zudelik stik blêef in handn van de Spoansche Habsburgers.
Achter 'n dôod van Karel II van Spanje in 1700, begost de Spoansche Successieoorloge.
In 1713, by de Vrede van Utrecht, wierd Filips van Anjou, e klêenzeune van Louis XIV, erkend as keunienk Filips V van Spanje, ip vôorwoarde dat ie gin keunienk van Vrankryk mocht zyn. Karel VI van Ôostnryk krêeg ter compensoasje de Zudelikke Nederlandn en de provinsjes Milaan, Noapels en Sardinië.
De Spoansche Nederlandn kwoamn azo were ounder den Ôostnrykschn tak van 't Huus Habsburg en krêegn de noame Ôostnryksche Nederlandn.
't Zudelik stik van Broabant wierd nu Keizers-Broabant genoemd vo 't verschil te moakn met et nôordelik Staats-Brabant. thumb| De Verêenigde Nederlandse Stoatn in 't roze (1790)
De Broabantse Omwentelienge
In 1787 begost Broabant in ipstand te kommn teegn de vernieuwiengspolletiek van keizer Jozef II, geleid deur Hendrik van der Noot.
In 1789 begost de Broabantse Omwentelienge.
Loater volgdn de groafschappn Vloandern, Henegouwn, Noamn en 't oud hertogdom Limburg 't voorbeeld van Broabant. Jozef II wierd nie mer erkend as vorst van uze gewestn en ze stichtegn de Verêenigde Nederlandse Stoatn.
In 1790 wierd et gezag van d' Ôostnrykers were hersteld ounder keizer Leopold II.
Ende van 't Hertogdom Broabant
In 1795 wierdn de Nederlandn g'annexeerd deur de Fransche Republiek en gereorganiseerd in departementn: achte in de Nôordelikke- en neegn in de Zudelikke Nederlandn. 't Gebied van 't hertogdom Broabant bestound uut de twi departemantn: Twi Neetn - Deux-Nèthes (Antwerpn) en Dyle (Vlams- en Woals Broabant).
thumb|left| De [[Fransche departementn in de Nederlandn]]
1195
1192 - 1193 - 1194 - 1195 - 1196 - 1197 - 1198 't Joar 1195 is 't 95e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Cornelius Nepos
Biografie
In 't grôotste dêel van zyn leevn bluuft'n in Rome, woar dat'n goe gekend was mé Catullus en Atticus. Je was ôok bekend mé Marcus Tullius Cicero, moa 't is nie echt tot e goein band gekommn tussn die twêe. Nepos è nie vele ounder de minschn gekommn, want je moeste te vele schryvn.
1998
1995 - 1996 - 1997 - 1998 - 1999 - 2000 - 2001 't Joar 1998 is 't 98e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Cornelius Nepos
Werkn
Je was nen historicus en den schryver van den Chronica, nen chronologischn weireldgeschiedenisse, woarover da Catullus vele goei dingn èt gezeid. Moa van den Chronica schiet er nie vele meer over. Zyn mêest bekende werk is De viris illustribus en da is nen omvangryke verzoamelinge mé biografieën van beroemde mann gelik keuningn, politici, generoals en dichters uut den Romeinschn en niet-Romeinschn (surtout Grieksche) geschiedenisse. Van 't werk is allêne 't dêel van de niet-Romeinsche bevelebbers bewoard gebleevn en ôok de biografie van zyn vriend Atticus en van Cato de Oude.
Literaire betekenisse
Nepos was nie gelêerd en je was ôok nie creatief. Der zaten vele foutn in zyn werk. Ma zyn bedoelinge was om zyn lezers een goed veroal te geevn. Z'n werkn zyn, buutn den diene van Atticus, dus van nie veel historische weirde, moa ze woarn toch vo lange de mêest gebruukte boekn vo 't schole.
Catherine Verfaillie
Onderzoek
Catherine Verfaillie ès voorol bekend van eur stamcelounderzoek. Een stamcelle es een celle die nog nie tot een bepoald sôorte celle ountwikkeld es. Catherine stound mee an de wiege van de ountdekkinge van het feit dat zukke celln eigenlik tot gelik welke celle keunn ountwikkeln. Da eit belangryke toepassingn by het herstel van een artinfarct, Alzheimer, Parkinson, reuma, diabetes en kanker.
Biografie
Catherine was êest begoest ip an carrière als atletiekster (vuufkamp) en ingenieur. Osse achttiene kwam, kreeg ze un serieus probleem met eure knie en mochte ze den atletiek vergeten. Ze starte eur studies vôor dokter in de geneeskunde. Ze deed eur stage als vroedvrouwe in de Kempen woa dazze 150 pagadders ip de weireld ielp zettn. Zès eur academische carrière begonn an de KULAK. Zeit eur doctoroat behoald in 1982 aan de KULeuven in de genees-, heel- en verloskunde. Achter das ze eur nog wa verder gespecialiseerd eit, es ze utgeweken noa de Verênigde Stoaten, in 1987. Zès ton assistent-professer en full professer gewordn in '91 en '98 respectievelik an de University of Minnesota. In 1999 eis ze et gerenommeerde Stem Cell Institute (SCI) van Minnesota ipgericht, het grôotste ounderzoeksinstituut in de weireld van Stamcelounderzoek. In 2005 es ze weregekièrd noar Vloandern, ipnieuw noar eur KULeuven roots woarda ze een Vloamsen variant van het SCI iprichte, het SCIL. Ze krêegt doavôo van 2006 tot 2011 joarlijks 1,5 miljoen Euro subsidies.
Catherine oat gêen tyd vôo trouwen en kindjes te combineren me en carrière; doa goa nie goed in en typische manneweireld. Zes ôok e typische West-Vloaming: stille werken, werken en nog an bitje werken; gêen tyd vôo te kletsen of show.
Ip 10 October 2006 kwamter by Utgeverie Lannoo ut Tielt an biografie uut "Van cellen tot daden" deur Gudrun De Geyter.
Casablanca
thumb|Zichtn van Casablanca. Casablanca (Aroabiesch : الدار البيضاء [ed-Dar el-Biḍa]; letterlik : "Wit Uus"), de grotste stad van Marokko, is geleegn in 't westlik dêel van 't land ip den Atlantischn Oceoan. 't Is ook de grotste stad van de Maghreb, en êen van de grotste en mêest belangryke steedn in Afrika, zowêl ekonomiesch lik no bevolkienge.
Casablanca is vo Marokko de belangrykste haavn en centrum van de nyvreid. De volkstellienge van 2012, angepast mê recente gegeevns, gaavn e bevolkienge van oengevêer 4 miljoen in de prefekteure van Casablanca en oengevêer 5 miljoen mê hêel de streeke van Grôot-Casablanca. Casablanca wordt bekeekn lik 't ekonomiesch- en zaakncentrum van Marokko, terwyl da Rabat de polletieke oofstad is.
Etymologie
De noame van de stad komt van 't Portugees branca [wit] en casa [uus]. De teegnwôordige Spoansche schryfwyze kwam loatre. De stad wordt ter platse "Casa" gêetn deur de mêeste menschn.
Anfa is in 't algemêen beschowd lik den "ôorsproenklikke stad" of "oede stad" ; wettlik gezien is 't e prefekteure (distrikt) mêt 'n oaf miljoen inweunrs, en dus dêel van Grôot-Casablanca.
Sven Vanthourenhout
thumb|200px|right|Vanthourenhout in Middelkerke in 2007 Sven Vanthourenhout (14 januoari 1981, Beirnem) es ne West-Vlamsche cyclocrosser. Je weunt in Sint-Joris (Beirnem).
1758
1755 - 1756 - 1757 - 1758 - 1759 - 1760 - 1761 't Joar 1758 is 't 58e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Sven Vanthourenhout
Achter dat'n in 2001 Belgisch kampioen en wèireldkampioen wos gekommen by de beloften wierd ie in 2001 prof by Domo-Farm Frites. J'ei lange getwyfeld of dat ie moest koersen ip de boane of cyclocrossn. Tot ende 2004 reed ie vo QuickStep-Davitamon, moar achter een ruzze me Patrick Lefevere es't ie overgestapt noa Rabobank, woarda zyn goe moat Sven Nys ton ree. Vanaf toun wos tie full-time cyclocrosser. Vanaf 1 januari 2007 reed ie vo Sunweb-ProJob da ton 't nieuwe team wos va Jürgen Mettepenningen woardat em ploegmoat wierd van Tom Vannoppen en loatr ôok van Klaas Vantornout. In 2011 trok tie na Landbouwkrediet vo were tope te ry'n me Sven Nys. Achter 't joar 2005 i Sven Vanthourenhout nie te vet vele mêer gewonn, ounder and're deur vele blessures en ôok de de komst van nieuw jounk talent in't veldryd'n.
1464
1461 - 1462 - 1463 - 1464 - 1465 - 1466 - 1467
Aartshertoginne Isabella
Isabella Clara Eugenia (Segovia (Spanje), 12 augustus 1566 - Brussel, 1 december 1633) wos een van de dochters van den Spoanschn keunienk Filips II.
Ze wos zy van 1598 tout 1621 vorstinne van de Nederlandn. Achter 'n dood van heurnen vint Albrecht van Oostnryk in 1621 kwam ze zy ollene landvoogdesse van de Lege Landn tout an eurne dood in 1633.
Uwelik
Kort voor zynen dood gof Filips II an heur en heurnen vint de Lege Landn lik huwelikscadeau. Je wilde surtout ofgeroakn van 'n burgeroorloge da doa an 'n gank wos en hem handnvul geld koste. Zynder kosten d'r ounofhankelik over regeern moar d'r woarn wel enigste voorwoardn an verboundn:
Via heur huwelik gerochte ze zy ook aartshertoginne van Oostnryk.
Besteur
thumb|left| Isabella ofgebeeld lik Nunne ([[Pieter Paul Rubens, 1625)]] Albrecht en Isabella woarn styf geirn geziene, surtout by de bevolkienge van de Zudelikke Nederlandn. Ze stoundn ollene de katholieke godsdienste toe en voerdn in 1611 't Eeuwig Edict in. Dat hield in da familjenoamn moestn vastegeleid zyn en da kerkn verplicht woarn vo dop-, huwelik- en doodsregisters an te leggn.
Z'hèin en upmerkelik succes g'hoald mèi hunder overwinnienge up d'Hollanders en d'Iengelsche by 'n Slag by Nieuwpoorte in 1600. Dat hèit hunder e sterke reputoasje gegeevn want zo hèin ze zynder beweezn dan de Zudelikke Nederlandn in stoat woarn d'anvolln van d'upstandige Noordelikke Nederlandn of te sloan, wel mèi d'hulpe van 't Spoans leger.
In 1609 zyn Albrecht en Isabella tot en akkoord gerocht mèi de noordelikke provinsjn vo en bestand van twolf joar of te sluutn, et Twolfjoarig Bestand. Doadeure kostn de Zudelikke Nederlandn were up krachtn kommn van 'n burgeroorloge da joarn lank hèit gedeurd, en begoste'r en periode van diplomatiekn, artistiekn en economischn welvoart.
717
714 - 715 - 716 - 717 - 718 - 719 - 720 thumb|Karel Martel. Standbeeld in 't paleys van Versailles 't Joar 717 was e geweun joar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.
1824
1821 - 1822 - 1823 - 1824 - 1825 - 1826 - 1827 't Joar 1824 is 't 24e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Aartshertoginne Isabella
Besteur
Albrecht en Isabella woarn ook verzot up kunste. Surtout den bekendn schilder Pieter Paul Rubens wos lik hofschilder ne geirn geziene gast an hunder hof. Rubens wos ook diplomat vo d'aartshertoogn en hèit dikkers up missie gesteurd gewist om over oorlogen en vrede te goan ounderhandeln.
Kastêel van Rumbeke
thumb|right|Het kastêel van Rumbeke thumb|right|Ingang van 't kastêel van Rumbeke Het Kastêel van Rumbeke es een renaissancekastêel geleegn in Rumbeke (Roeseloare). 't Es êen van de oudste in zyn sôorte in België. 't Es geleegn in 't beter bekende Sterrebus.
Aartshertoginne Isabella
Dood van Albrecht
Achter 'n dood van Albrecht in 1621 keerdn de Nederlandn direct were noa de Spoansche krone die oundertusschn ounder keunienk Filips IV stound.
Kastêel van Rumbeke
Geschiedenisse
Volgens de legende vluchtte achter de ountvoering in Senlis in 862 Boudewyn I met 'n Yzern Oarme, groaf van Vloandern, tôpe me Judith, dochter van keizer Karel den Kletsn, noa den burcht die ier toun stound. Da leidde, achter da de paus em gemoeid oat, tot nen trouw in Auxerre en tot et ountstoan van 't Groafschap Vloandern.
't Udige kasteel es gebouwd tussn 1520 en 1535. In de 18de êeuw es 't lichtjes erbouwd gewist in de toun modieuze Classicistische styl en es 't sterrebus angeleid.
Aartshertoginne Isabella
Dood van Isabella
't Ende van heur leevn brocht ze zy deure in e Vlams klooster. Achter heurn dood in 1633 keerde 't besteur over de Nederlandn were na de Spoanschn keunienk Filips IV. Dendien stelde Ferdinand van Oostnryk an lik regent.
Kastêel van Rumbeke
Geschiedenisse
't Kastêel es deur de Geuzn kapotgesleegn, loater eit et fel geleedn ounder de ôorloogn va Lodewyk XIV va Vrankryk, de Fransche Revolutie. Tussen 1856 en 1988 wierd 't beweund deur de oadelikke families de Thiennes en de Limburg-Stirum. Binst den Êeste Weireldoorloge zat 't Duuts leger in 't kastêel. In dien Êestn en ôok in de Twiddn Weireldôorloge eit 't ferm ofgezien. In de joaren tzeventig ist er doa den Hollywoodfilm That Lucky Touch dêels upgepakt, mé Roger Moore (ôok bekend ols James Bond).
1506
1503 - 1504 - 1505 - 1506 - 1507 - 1508 - 1509 't Joar 1506 is 't 6e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
Kastêel van Rumbeke
Geschiedenisse
In 2006 es 't gerenoveerd en nu es 't gebruukt vo bureaus. 't Kastêel es te bezoekn me ne gids. D'er zyn ounder andere veel brandglasroamen te zien.
1506
Gebeurtenissn
thumb|Johanna kost den dôod van heur vint Filips de Schôonn nie verwerkn
Johan De Stoop
Johan De Stoop (Brugge, 7 februoari 1824 – Roeseloare, 30 oktober 1898) was een West-Vlamsche componist, dirigent, pianist, organist en muziekleroare.
Leevn en werk
Johan De Stoop kwam uut ’n muzikoale familie. Je kreeg z’n eerste muzieklessn van z’n voader Frans De Stoop en loater van de Brugsche componist Jules Busschop.
In 1848 wierd ‘n organist in de Brugsche Sint-Gilliskerke en van 1856 tout 1885 wast ‘n muziekleroare in ‘t Klêen Seminoarie in Roeseloare woa dat ’n bevriend was me Guido Gezelle. Je zettege verschillige tekstn van Gezelle ip muziek, lik ’t Ruischen van het ranke riet.
In 1862 wierd De Stoop dirigent van ’t orkest Société de Sainte-Cécile, woavoorn dat ’n vele werkn schreef, lik de cantate Le concile in 1871.
Ounder invloed van de Groote Stooringe van Albrecht Rodenbach componeerdeget y in 1875 ounder andere Het lied der Vlaamsche zonen en Klokke Roeland. Vor em was zang styf belangryk in ’t muziekounderwys.
Loater ield ’n em meer bezig me liturgische muziek.
Verona
Liggienge
Verona grenst an de gemêentn Bussolengo, Buttapietra, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Mauro di Saline, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Tregnago en Villafranca di Verona.
By de gemêente ôorn ôok nog de wykn en gehuchtn (frazioni) Avesa, Basson, Cadidavid, Chievo Madonna di Dossobuono, Marzana, Mizzole, Montorio, Nesente, Novaglie, Palazzina, Parona, Poiano, Ponte Florio, Quinto, Quinzano, San Felice Extra, Santa Maria in Stelle en Sezano.
Geschiedenisse
De êeste inweuners van Veronia woarn de Euganei in 550 vôo Christus. In 300 vôo Christus es Verona een Romeinse kolonie gekoomn.
Bezienswoardigheedn
thumb|right|300px|De Romeinsn arena
Deur de ryke geschiedenisse van Verona zyn der veel bezienswoardigeedn in Verona. 't Es gekoozn tot een UNESCO weirelderfgoedplekke. Het belangrykste monument es et Romeinse amphitheatre, de Arena, die gebouwd es round 30 achter Christus. Tot ip vandoage speeln ze der tonêelstikkn in de zomer. Andere monumentn uut de Rominse tyd zyn 't theoater, de Arco dei Gavi, de Porta dei Borsari en de Porta dei Leoni.
Karel Lodewijk Grimminck
thumb|Karel Grimminck Karel Lodewijk Grimminck (Yper, 28 mei 1676, 12 november 1728) wos e mysticus uut West-Vloandern.
Karel Lodewijk wos 'n oudstn zeune va Pieter Frans Grimminck e Cornelia Verbaere. En adde een ouder zuster, moa ze goenk dôod a ze tien joar wos. En adde nog vier joungere broers en êen zuster.
Grimminck is paster ewyd in Dôornik in 1700. Doarachter krêeg 'n parochies: êest in Ramskapelle, doarachter Zuudkote, en uutendelik in Koaster (Caëstre). Van 1714 of goenk 'n na Sient-Jan-ter-Biezn, woa dat 'n leefde lik e kluzenoare, e mystike tekstn schrêef. E legt begroavn in de kerke va Woatou.
De lyfspreuke va Karel Lodewijk Grimminck wos God is het al, en de reste 'n is niet.
Latemsche Schole
De Latemsche Schole is e Vlamsche kunstenoarsgroep die tegoare kwam in den êestn helft van de 20e êeuwe in Deurle en in Sint-Martens-Latem, twêe dorpn an de Leie, ten zuudn van Gent.
't Ende van de 19e êeuwe was 't begun van e nieuwe mentaliteit. Die vernieuwienge begost ook by de schilderkunst, die de noame symbolisme krêeg. Vele kunstenoars krêegn interesse vo 't spirituele. De melancholie binst d'êeuwwisselienge tegoare met 't fin-de-sièclegevoel was een typische eignschap van 't symbolisme. Een ander kenmerk was 't werekêern noa de nateure en vele kunstenoars wildn ip den buutn goan weunn. Vanuut Gent vertrokkn vele artistn noa Sint-Martens-Latem en ze vormdn doa de Latemsche Schole.
De Latemsche Schole wordt ingedêeld in de volgnde groepn:
1580
1577 - 1578 - 1579 - 1580 - 1581 - 1582 - 1583 't Joar 1580 is 't 80e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge. thumb|[[Willem van Oranje in 1580]] thumb|Veroverienge van de stad Mecheln deur de geuzn
Yzer (riviere)
Den Yzer is e riviere in West-Vloandern en in Frans-Vloandern. 't Es êen van de drie strôomn in België die in zêe uutmoundn (d'and're twêe zyn de Schelde en de Moas) en 't es de êenigste strôome die in de Vlamsche Kust uutmoundt me da d'and're ulder moundienge in Olland ligt.
Den Yzer begunt in Vrankryk ten westn van Kassel en et officiël twêe broun'n, êen in Buusscheure en êen in Lederzele. J'es 78 kilomèiters lank en doavan lôopn der 45 deur West-Vloandern (e komt de provinsje binn in Roesbrugge). Den Yzer lôopt ounder andre deur Diksmude en komt uut in de Nôordzêe in Nieuwpôort.
J'et e belangryke rolle gespeeld in den Êeste Weireldoorloge. De Duutschers wern gestopt in under ipmars omda de valleie van 'n Yzer ounder woater was gezet deur Karel Cogge. Den Yzertôorn in Diksmude erinnert an de rolle van de Yzer beist 'n oorloge.
De noame Bachtn de Kupe, verwyst noa de valleie va 'n Yser (de kupe). Bachtn de Kupe is dus olles da bachtn den Yser ligt (gezien van buutn de Westoek).
Brounstyd
right|thumb|Brounzn [[bylle, Duutsland, 1100 v.C.]] right|thumb|Brounzn fibula uut Spanje, 1100 – 800 v.C. right|thumb|'t Wit peird van Uffington, Iengeland, 1200 v.C. right|thumb|Grafheuvel uut den brounstyd right|thumb|De [[Nebraschyve, Duutsland, 1600 v.C.]] Den brounstyd es d'eeste cultuurperiode woa dan de prehistorische mienschn alloam makten da uut metoal bestound in plekke van steen. Den brounstyd begunt an 't ende van den joungn steentyd round 1800 v.C. en deurde by uus tout 800 v.C.
Lorenzo II de' Medici
Lorenzo II de' Medici (Firenze, 12 september 1492 - Firenze, 4 meie 1519) regeerdeg’ over Firenze van van 1513 tout an zyn dôod. Je krêeg ôok den titel van hertog van Urbino. Zyn dochter Catharina de' Medici trouwde me Hendrik II van Frankryk en wierd moeder van drie keuningn en twi keuniginn.
Winok
Winok was êest monnik in Sithiu ('t loatere Sint-Omaars) ounder abt Bertinus, die hem loater, in 685, noa Wormhout zound vo doar een nieuwe klôostervestigienge te begunnen. Winok was doa meulenoare en 'n is doa loater ook begroavn.
Lorenzo II de' Medici
Niccolò Machiavelli droeg zyn bekend boek De Prins an hem ip.
Zyn vrouwe en dochter
Lorenzo, die e grôot gedacht van z’n zelvn had en enorm uut was ip macht, wildege per se e vrouwe van keuninklik bloed lik zyn tante Philiberta van Savoye. Je was styf content ot ‘n de keure krêeg van Madeleine de la Tour d’Auvergne, die ofstamde van keunink Lodewyk IX van Vrankryk. Je liet zyn portret schildern deur Rafaël vo z’n trouw. Mo zyn vrouwe stierf den 28stn april 1519, direct achter de geboorte van hunder ênigste dochter Catharina. Lorenzo stierf minder of e moand loater.
Lorenzo was officieel de voader van Alessandro de' Medici, den êestn hertog van Toscane. Alessandro krêeg zyn bynoame il Moro omdat ‘n e môorse moeder had. Mo loater ounderzoek wyst uut dat Alessandro den ounwettige zeune van Giulio de' Medici, de loatern paus Clemens VII, moe gewist zyn van e korte reloasje met e bediende van vô den tyd dat ’n kardinoal was.
Zyn dôod
Lorenzo stierf kort achter de dôod van zyn vrouwe. Zyn grafmonument, in de Medici-kapelle van de San Lorenzokerke in Firenze, is versierd me drie beeldn van Michelangelo: êen van Lorenzo zelve en de beeldn schemerienge en doageroad.
Omdat ’n hêlegans dezelfste noame het van zyn grôotvoader Lorenzo de' Medici (Lorenzo di Piero de’ Medici), zyn d’r vele die peizn da zyn graf da van zyn grôotvoader is.
Me Lorenzo II stierft de Cafaggiolo-tak, den hoofdtak van de Medici, in directe mannelikke ipvolgiengslyne uut. Loater, achter Alessandro ’s regerienge ols hertog, gienkt de macht over no de twidde lyne, de Popolani, de toekomstige grôothertoogn van Toscane.
Brounstyd
Den brounstyd in de Lege Landn keun j’indeeln in drie periodes.
Koper en brouns
Deur 't verhittn van steens up hoge temperateure kreeg den prehistorischn miens in de mot dan ze zo metoal uut steens kostn krygn. Deur da vloeiboar metoal up te vangn in ne steen woaruut dat er e vorme gekerfd wos en hem toun te loatn ofkoeln, kostn ze zyder alloam (lik werktuugn, woapns) moakn da veel sterker wos dan da 't van steen wos gemakt.
D'eeste werktuugn uut metoal bestoundn uut koper. 't Nadeel van zuver koper es da datte nie vree sterk en es. Moa oe j' koper mè en bitje tin (max. 10 %) miengelt, kryg je brouns. En brouns es vele keers sterker dan koper. In sommigste streekn, woada tin nie gemakkelik te vindn wos, hèin de mienschn koper mè 2 à 3 % arseniek gemiengeld, wuk da à peu près dezelste uutkomste ha lik tin.
Dienen techniek komt uut et Middn-Oostn. Ze gootn doar ol brouns round 3000 v.C. Bitje mè ne kee gerochte brouns ook in Europa olgemeen in gebruuk. Ook in West-Vloandern zyn d’r brounzn voorwerpn gevoundn (byv. hielbylln in Oarelbeke). Da wil doarom nie zeggn dan die voorwerpn hier gemakt hèin gewist want de boasismaterioaln vo brouns te moakn (koper en tin) vind je nie in de Lege Landn.
Brouns wos verhandeld en g’importeerd over grote ofstandn. Omda't nie gemakkelik te vindn wos olhier, hèit steen (silex) lanks uze kantn noois helegansn deur brouns verdroungn gewist.
Archeoloogn peizn dan de prehistorische mienschn vanof den brounstyd hunder meer begostn t'organiseern. Want alloam moakn van metoal es moeilik, da moe deur ne specialist gebeurn, da vroagt dus de nodige organisoasje.
Marie-Christine Durieu
Marie-Christine Durieu (Yper, 1955) is d'êeste vrouwelike procureur des Keunienks in Vloandern.
Brounstyd
Brounzn voorwerpn
Omda brouns styf zwoar es, kostn ze der gin ol te grote of lange voorwerpn van moakn. Bylln woarn d’eeste voorwerpn dan van brouns gemakt woarn. Der bestoan veel soortn van brounzn bylln, ’t es ol te ziene up wukke plekke en in wukke periode dan ze gemakt zyn.
Marie-Christine Durieu
Ze studeerde rechtn in Gent en ze wos advocoat an de balie van Yper vanof 1980. In 1989 is ze benoemd toet substituut.
Brounstyd
Brounzn voorwerpn
Lik da brouns meer in gebruuk gerocht, woarn d’r ook meer voorwerpn uut brouns gemakt.
Marie-Christine Durieu
De 29stn december 2006 kwam ze d'êeste vrouwelike procureur des Keunienks in Vloandern by de rechtbank van êestn anleg in Yper. Ze volgde Jean-Marie Coppens ip, die mè pensioen gounk. Z'is benoemd voer e periode van zeevn joar.
Brounstyd
Brounzn voorwerpn
Recente voundstn wyzn up productie van brounzn voorwerpn up grote schoale dan nie ollene vo eigen gebruuk zoudn gediend hèin.
Kastêel d'Aertrycke
thumb|right|Kastêel d'Aertrycke
Brounstyd
Kunste in den brounstyd
Neffers d'hogger genoemde brounzn voorwerpn, zyn ook typisch vo die periode:
Kopertyd?
Der zyn in West-Europa kopern voorwerpn gevoundn gewist moa bylange nie up zukke grote schoale lik brouns. West-Europeesche archeoloogn anzien den kopertyd ollene moa lik ne kortn overgank tusschn et neolithicum en den brounstyd. In ’t Middn-Oostn anzien ze den kopertyd wel lik en aparte periode.
Kastêel d'Aertrycke
Het Kastêel d'Aertrycke stoat tegenwoordig ip groundgebied van de stad Toeroet, al gink 't toe by de fusies in 1977 mee met de voormalige gemeente Erdryke. Der wier in de tyd van de fusies in Erdryke gezeid dat de baronesse de annexatie deur Toeroet nie genegen was, mor eur protest wier blykbaar nievers nie vele gehoord. Parochiaal goat 't kastêel trouwes nog assan mee met de parochie Erdryke Sint-Andreas.
't Is gebouwd tusschen 1868 en1871 in ipdracht van August de Maere in nen neo-gotische styl, en wordt daarom in de volksmound nog assan de Maerens kastêel genaamd. Een historische band met Erdryke had de familie de Maere ton nie. Ze bouwden da kastêel met 't kapitaal da August de Maere verdiend had by d'anleg van den haven van Zeebrugge. De toevoeginge van "d'Aertrycke" an under name is ook van dien tyd en dus een anachronisme. 't Vormt dus zeker gin verwyzinge nor een heerlikeid lik by andre adellike families.
De latste eigenoare Xavier de Maere d'Aertrycke verkocht het kasteel roend het midden van 2012 an de provincie West-Vloandern. Het kasteel was nie me beweund en kost bezocht wordn.
Winok
In 1024, achter de vernielienge van d'abdye van Wormhout deur de Vikiengs, liet Boudewyn met den Board een nieuwe Benedictynabdye bouwn in Sint-Winoksbergn. De reliekn van den heilign zyn van Wormhout noa de kerke van Sint-Omaars overgebrocht en loater, os de kalmte weregekêerd was, noa Sint-Winoksbergn.
Sint-Winokroute
De Sint-Winokroute is een parcours van 40 km die uutgestippeld is vanof Sint-Winoksbergn. D'r zyn doa nog twêe oude toorns te zien van de abdye van Sint-Winok, die binst de Fransche Revoluusje bykan hêlegans is verwoest.
Kastêel d'Aertrycke
Rond 't kastêel ligt er een doming me ne grôte vyver, ween en bussn, een deel dervan es nu vry toegankelik als Provincioal doming.
1761
1758 - 1759 - 1760 - 1761 - 1762 - 1763 - 1764 't Joar 1761 is 't 61e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge. thumb|George III van 't Verênigd Keunienkryk in krôniengsmantel, deur Allan Ramsay
Jenny Tanghe
thumb|IJf Blokker, Jenny Tanghe en Arthur van den Eynde bist d'ipnamen voe't televisieprogramma Barend is weer bezig! in 1972
Jenny Tanghe (Manage, 15 september 1926 - Gent, 11 moarte 2009) wos e Vlamsche actrice. Z'is bekend erocht deur televizjeprogramma's op 'n VRT, e surtout deur neur rolle in de serie Wij, Heren van Zichem.
15 september
15 september is den 258stn dag van 't joar (259stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 107 doagn toet 't ende van 't joar.
Jenny Tanghe
Neur leevn
Jenny Tanghe wos ebôorn in de Woaln. Neur ouders woarn pertang afkomstig van Ostende, moa neur voader werkte an 't spôor en e wos overeplatst na Enegouwn. Neur êeste rolle krêeg ze in Gent by de Minardschouwburg toun da ze nog moa 16 wos; ze zochtn etwien die Ostensch koste klappn. Jenny Tanghe groeide op in Gent. Loater van tyd studeerde ze doa an 't Koninklijk Muziekconservatorium, en ouk an Studio Herman Teirlinck in Antwerpn.
Willem Ogier
thumb|Willem Ogier thumb|Verzoameldruk De seven hooft-sonde (1682) Willem Ogier, ook Guilliam Ogier, (Antwerpn, gedopt 17 juli 1618 - Antwerpn, 22 februoari 1689) was e Brabantsche schoolmêester, rederyker en dichter. Zyn tonêelwerk is geschreevn in e kleurryke moa toamelik platte volkstoale.
Jenny Tanghe
Bekende tv-rolln
Gastrolln in Hallo België, Wittekerke, Verschoten & Zoon, Grappa, Aspe, 2 Straten verder, En daarmee Basta!.
Willem Ogier
Ogier is geboorn in e simpele familie. Zyn ouders Frans Ogier en Anna de Potter woarn protestantn. Kort achter zyn geboorte mosten ze de stad Antwerpn verloatn, verzekers vanwege under overtuugienge. Ze verhuusdn noar Amsterdam moa zyn voader stierf in 1628 en je kêerde mè zyn moeder were noar Antwerpn. Je kwam loater schoolmêester en in 1644 wierd 'n ingeschreevn in d' oenderwyzersgilde.
An zyn zeevntien joar (sommigte bronn klappn zelfs van viftien joar) schrêef Ogier zyn êeste blyspel, êest met den titel Droncken-Heyn moa loater wierd 't De Gulsigheydt genoamd. 't Deurde nog toet 1639 vo da 't stik ipgevoerd wierd deur den Antwerpsche Rederykerskoamer De Olyftak.
Werk
In 1682 zyn ze verscheenn ols verzoamelienge oender den titel De seven hooft-sonde.
Karel V van et Illig Rôoms Ryk
Keizer Karel zei da de zunne in zyn keunienkryk nôois ounder gienk.
Zyn familie
thumb|left|160px| Karel mè zyn moeder en zusje left|thumb|160px|left| Karel te middn van zyn grotvoader Maximiliaan I, zyn voader [[Filips I van Kastilië|Filips de Schôonn en zyn grotmoeder Maria van Bourgondië; lienks zyn broere Ferdinand I en reks zyn schonbroere Lodewyk II van Hongareye (Bernhard Strigel)]]
Karel is geboorn in 't Prinsenhof van Gent. Zyn grôotouders langs voaders kant woarn Maximiliaan I en Maria van Bourgondië. Zyn grôotouders langs moeders kant woarn Ferdinand II van Aragon en Isabella I van Kastilië. Zyn tante was Catharina van Aragon, d'êeste vrouwe van Hendrik VIII van Iengeland.
Karel was doadeure erfgenoam van de drie grotste dynastieën van Europa: 't Huus Habsburg, 't Huus Valois-Bourgondië, en 't Huus Trastámara van de krône Castilië, Léon en Aragon.
Karel en zyn voader in Mecheln
Achter den dôod van Karel de Stoutn in 1477, vestigde zyn weeuwe Margaretha van York heur in Mecheln. Ze kocht doa 't Hof van Koameryk, 'n eigndom van Jan van Bourgondië, de bastoardzeune van Jan zounder Vrees en bisschop van Koameryk.
Achter den dôod van zyn dochter, Maria van Bourgondië, wierd heur vint Maximiliaan van Ôostnryk nie anveird deur de Vlamsche steedn en surtout Gent was ipstandig. Ze speeldn boas over zyn twi jounges Filips de Schôonn en Margaretha van Ôostnryk.
In 1485 stoptn de Gentenoars under verzet en Maximiliaan brocht zyn zeuntje Filips, die ton 7 joar oud was, no Margaretha van York in Mecheln. In 1486 verkocht z'heur paleis an 't stadsbesteur en ze verhuusde noar e klinder huus. De stad Mecheln gaf et paleis an Maximiliaan en Filips.
Filips, en loater ook zyn vrouwe Johanna, blêevn doa tout dan z'in 1502 vertrokkn no Spanje. Ze lietn under drie oudste jounges, Eleonora, Karel en Isabella, achter by Margaretha van York. Karel zyn broere Ferdinand is loater geboorn in Spanje. In 1505, on zyn ouders were woarn, is zyn zusje Maria geboorn. Margaretha van York stierf in 1503 en Filips in 1506. Zyn vrouwe Johanna was in verwachtienge van under joungste dochter, Catharina, die in Spanje geboorn is.
In 1507 stelde Maximiliaan zyn dochter (Karel zyn tante) an als regente en landvoogdesse van de Habsbursche Nederlandn. Ze vestigdeg' heur in 't paleis in Mecheln. Karel wierd doa grôotgebrocht en je lêerde Vlams en Frans klappn. Loater ook nog Spoans, Duuts en Italioans.
Mêerderjoarig
In 1515 wierd ie in Brussel mêerderjoarig verkloard en krêegt ie 't gezag over de gewestn Vloandern, Mecheln, Holland, Zêeland, Henegouwn, Noamn, Broabant, Limburg, Overmoas en Luxemburg.
In 1516, achter den dôod van z'n Spoansche grotvoader Ferdinand II, kwamt ie keunienk van Spanje, Sicilië en Noapels, en in 1519, achter den dôod van z'n andere grotvoader Maximiliaan, ook Rôoms-Duutsche keunienk.
In 1520 (officieel 1530) kwamt ie keizer van 't Hillig Rôoms Ryk. Je veroverdeg' ook grôote gebiedn in Centroal- en Zuud-Amerika.
1 november
1 november is den 305dn dag van 't joar (306dn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 60 doagn toet 't ende van 't joar.
Karel V van et Illig Rôoms Ryk
Mêerderjoarig
Deur zyn Spoans keunienkschap en Duuts keizerschap kwoamn de Nederlandn definitief oundergeschikt an de keizerlikke belangn van de Habsburgers. Margaretha van Ôostnryk blêef landvoogdesse tout in 1530 en ze wierd ipgevolgd deur Karel zyn joungere zuster, Maria van Hongareye, weeuwe van Lodewyk II van Hongareye.
Karel zyn grotste vyandn woarn de Turkn, de protestantn en François I van Vrankryk, die geregeld Italië binn viel. De 24e februoari 1525 versloeg Karel François I in de slag by Pavia.
Vrouwe en jounges
Karel trouwde de 10e moarte 1526 met Isabella van Portugal, de dochter van Emanuel I van Portugal. Under jounges woarn: Karel haad ook vele maîtresses. Johanna van der Ghenst was de moeder van Margaretha van Parma en Barbara Blomberg de moeder van Don Juan, twêe van z'n bastoardkienders die loater landvoogd kwoamn.
Zyn hervormiengn in de Nederlandn
thumb|150px| Zyn woapnschild
In 1543 kost Karel V, met et Verdrag van Venlo, Gelre en Zutphen by zyn gewestn voegn. Van da joar wordn de Nederlandn ook de Zeventien Provinciën genoemd.
Met et Verdrag van Augsburg van 26 juni 1548 kost ie verkrygn da de Zeventien Provinciën als êen stoat gezien wierdn, en zovele of ounofhankelik kwoamn van 't Hillig Rôoms Ryk.
Met de Pragmatieke Sanctie van 4 november 1549 wierd er bepoald da de Nederlandn ossan mostn tegoare bluuvn ounder êen keunienk on ze overg'erfd wierdn.
Trôonsofstand en loater leevn
thumb|300px| Koarte van 't Hillig Rôoms Ryk en de erflandn van keizer Karel V als keunienk Karel I van Spanje
Deur de vele conflictn mè Vrankryk en d'Ottomoann gerakte Karel vrêe vermoeid en je sukkeldeg' ook mè zyn gezoundheid.
In 1555 stound ie de Nederlandn of an zyn zeune Filips II, en in 1566 ook Spanje, Noapels, Sicilië en de Spoansche kolonies.
De keizerskrône en d'Oostnryksche erflandn stound ie of an z'n broere Ferdinand I. Doadeure wierd Karel zyn weireldryk van de Habsburgers gesplitst in e Spoanschn tak en 'n Ôostnrykschn tak.
11 moarte
11 moarte is den 70stn dag van 't joar (71stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 295 doagn toet 't ende van 't joar.
Rogier van der Weyden
thumb| Rogier van der Weyden (graveure deur Cornelis Cort, 1572) thumb| De kruusofhoalinge (Museo del Prado, Madrid) Rogier van der Weyden (Doornik, ca. 1399 - Brussel, 18 juni 1464) was e kunstschilder van ’t begun van de 15e êeuwe. Je was êen van de groundleggers van de Vlamsche Primitievn en de vôortzetter van de styl van de Meester van Flémalle (Robert Campin).
Zyn leevn
Rogier van der Weyden is round 1399 in Doornik geboorn en je krêegt doa de noame Roger de la Pasture. Je werkte van 1427 tout 1432 in ’t atelier van Robert Campin.
Round 1435 weundeg't ie in Brussel, woa dat 'n angesteld was as officieel stadsschilder. Je vervlamste doa zyn noame tout Rogier van der Weyden. Je krêeg ook ipdrachtn van burgerlikke en kerkelikke instelliengn en van ’t Bourgondisch hof. J’is in 1464 gestorvn in Brussel.
Zyn werk
Rogier van der Weyden liet hem beïnvloedn deur Jan van Eyck. Dat is te zien in zyn vroeg werk: Den Hillige Lukas têkent Onze-Lieve-Vrouwe, woavan dat er e perfecte kopie van ’t ende van de 15e êeuwe te zien is in ‘t Groeningemuseum van Brugge.
Van der Weyden liet hem vo ’t landschap en ’t interieur inspireern deur de Madonna met Kind en kanselier Rolin van van Eyck, uut dezelfste periode (hier ounder te zien), mo de personages illustreern zyn persoonlikke expressieve styl.
De kruusofhoalienge wierd in zyn tyd anzien as enorm belangryk en uniek, deur d’indrukwekknde composiesje, de vorm, ‘t kleurgebruuk en ‘t gevoel. ’t Werk is styf vele gecopieerd gewist en ’t haad ’n enormn invloed.
’t Was oorsprounkelik gemakt in ipdracht van de kruusbooggilde van Leuvn. An weerskantn van ’t werk stoat er e kruusboogsje. Ounder Filips II wierd ’t no Spanje g’hoald en uutendelik is ’t in ’t Museo del Prado van Madrid beland.