cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trần Bá Tiên
Tình hình miền nam
Ngay sau khi Vương Lâm về Bắc thì Tiêu Bột tiếp tục củng cố sức mạnh quân sự. Cuối năm 555, khi Tiêu Bột đang củng cố địa vị ở miền Nam thì Lưu Nguyên Yển lại đem quân trở về Bắc để tìm gặp Vương Lâm. Năm 556, cả Tiêu Bột lẫn Âu Dương Nguy được Trần Bá Tiên thăng chức. Tuy nhiên đến đầu năm sau, khi Trần Bá Tiên đoạt ngôi nhà Lương và chính thức xưng đế nhà Trần, thì Tiêu Bột, vì thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Lương, đã thẳng thừng tuyên chiến. Tiêu Bột ở lại Thủy Hưng và sai Âu Dương Nguy đem quân lên Bắc để đánh tân vương là Trần Bá Tiên nhưng Âu Dương Nguy bị thua và bị bắt. Tin thua trận vừa về đến Thủy Hưng thì bộ hạ của Tiêu Bột vội vã thủ thân ai lo phận nấy. Trong số các bộ hạ này có Trần Pháp Vũ cựu Thứ Sử Hàng Châu và Thứ Sử danh dự Cửu Đức, đã làm phản và giết được Tiêu Bột. Cũng như trước đó Trần Bá Tiên với chức Thứ Sử danh dự Giao Châu, Lưu Nguyên Yển với chức thứ sử danh dự Giao Châu, Trần Pháp Vũ cũng giữ chức thứ sử danh dự Cửu Đức vào năm 557 mặc dầu ông ta chẳng bao giờ ở Cửu Đức, trừ thời gian theo Trần Bá Tiên đi đánh Lý Bí.
Chia ba thiên hạ
Dẹp được loạn Hầu Cảnh, Trần Bá Tiên được phong chức Tư không. Sau loạn Hầu Cảnh, nước Lương vẫn hỗn loạn. Các con cháu của Lương Vũ Đế đều muốn tranh quyền, người dựa vào Tây Ngụy, người dựa vào Bắc Tề (họ Cao đoạt ngôi Đông Ngụy năm 550). Tháng 2 năm 553, Thứ sử Ích Châu là Tiêu Kỷ phản Lương đánh Giang Lăng. Lương Nguyên Đế cầu cứu Tây Ngụy. Tây Ngụy nhân dịp bành trướng, bèn mang quân đánh Ích Châu giết Kỷ, rồi năm 554 đánh giết luôn cả Lương Nguyên Đế, lập tay sai Tiêu Sát làm Lương Vương ở Giang Lăng.
Trần Bá Tiên và đại thần Vương Tăng Biện là thông gia, không công nhận Tiêu Sát, lập con Nguyên Đế Tiêu Dịch là Tiêu Phương Trí (Lương Kính Đế) lên ngôi. Lúc đó Kinh thành Kiến Khang chịu sức ép của Bắc Tề, Vua Bắc Tề đưa Tiêu Uyên Minh về lên ngôi, Vương Tăng Biện chấp thuận, Tiêu Phương Trí bị đưa xuống làm Thái tử.
Trần Bá Tiên phản đối chấp nhận sự áp đặt của Bắc Tề, thành ra mâu thuẫn với Vương Tăng Biện. Tháng 9 năm 555, ông mang quân giết chết Tăng Biện, phế Uyên Minh và lập Phương Trí trở lại ngôi vua, tức là Lương Kính Đế. Phe cánh của Tăng Biện chạy sang nương nhờ Bắc Tề.
Trần Bá Tiên được phong làm Thượng thư lệnh, Đô đốc kiêm Thứ sử Nam Từ và Dương Châu. Vua Bắc Tề nghe tin con bài Tiêu Uyên Minh bị phế, bèn mang quân đánh Lương, tới Thung Sơn. Con rể Vương Tăng Biện là Đỗ Kham làm Thứ sử Ngô Hưng cùng em Tăng Biện là Tăng Trí làm Thái thú Ngô Quận nhân thời cơ cũng hưởng ứng Bắc Tề.
Trần Bá Tiên kiên cường chống trả. Gặp lúc nước Lương bị lụt to, ông được các bô lão Giang Nam ủng hộ lương thực đã đánh bại quân Bắc Tề, tiêu diệt Đỗ Kham và Vương Tăng Trí.
Sau chiến thắng đó, uy tín của Trần Bá Tiên rất cao. Tháng 10 năm 557, ông phế Lương Kính Đế lên ngôi, lập ra nhà Trần. Sử gọi ông là Trần Vũ Đế.
Bắc Tề thù hận ông, theo lời cầu viện của con Vương Tăng Biện là Vương Lâm, lấy danh nghĩa giúp cháu Lương Nguyên Đế (Tiêu Dịch) là Tiêu Trang về làm vua ở Dĩnh châu. Trần Vũ Đế phái tướng Từ Đô mang quân đón đánh.
Giữa lúc quân hai bên đang giằng co thì Trần Vũ Đế lâm bệnh mất, thọ 57 tuổi. Vì con ông là Trần Xương đang bị bắt làm tù binh ở Tây Thục nên triều Trần lập người cháu gọi ông bằng chú là Trần Thiến lên ngôi, tức là Trần Văn Đế. Văn Đế xứng đáng nối cơ nghiệp của ông, đánh bại Liên quân Bắc Tề - Vương Lâm và nhiều lực lượng cát cứ khác ở Giang Nam, mở đất đến Tây Thục. Nước Trần do Trần Bá Tiên lập ra cùng các nước Bắc Tề, Bắc Chu chia ba Trung Quốc tới hết thời Nam-Bắc triều.
Ổn định tình hình miền nam
Từ năm 557 đến 560, Âu Dương Nguy phải đương đầu với thực lực mạnh nhất của Vương Lâm vào lúc ấy trong vùng Quảng Tây bây giờ và giáp giới Giao Châu. Con của Âu Dương Nguy là Âu Dương Hốt, là người cũng đã từng ở miền Nam, phụ tá cho cha để tìm cách lôi kéo phe Tiêu Bột cũ về quy thuận vì phe này đã rút về Quảng Châu. Trong 10 năm sau đó, họ Âu Dương ở Quảng Châu áp dụng hệ thống gia đình trị và sự trung thành được xét theo từng cá nhân.
Nhưng một tháng sau, Vương Lâm ở trong lưu vực sông Dương Tử lại nổi loạn và miền Nam phải gánh chịu sự cai trị hà khắc của y tới ba năm. Mặc dầu được Tân vương Trần Bá Tiên phong chức vào năm 557, Vương Lâm vẫn ngấm ngầm trung thành với hoàng gia Lương. Được hậu thuẫn của một quan chức ở miền Nam nên năm 558 Vương Lâm tìm cách lôi kéo họ về hẳn phe cánh với ông. Cũng vào năm ấy, Âu Dương Nguy được bổ nhiệm Thứ sử Quảng Châu, có lẽ vì Trần Bá Tiên muốn mua chuộc lòng trung thành của ông. Khi Trần Bá Tiên mất năm 559, thứ sử Quế Châu tức Quảng Tây bây giờ đến quy thuận Vương Lâm nhưng Âu Dương Nguy vẫn trung thành với Bá Tiên và được phong một loạt chức tước mới và quyền lực cao hơn. Rốt cuộc, đến năm 560, Vương Lâm bị đánh bại và buộc phải về ẩn trốn ở vùng Đông Bắc Trung Quốc. Trong thập kỷ sau, tình hình ở miền Nam được tương đối ổn định dưới quyền cai trị của cha con Âu Dương Nguy.
Năm 567, Thứ sử Định châu (Hồ Nam) nổi loạn và rủ Âu Dương Hốt theo mình. Tuy Dương Hốt không đóng vai trò gì tích cực trong vụ nổi loạn ngắn ngủi này ông cũng bị triều Trần nghi ngờ. Năm 569, khi được gọi về triều trình diện, Âu Dương Hốt quyết định không về và công khai làm loạn. Năm 570, ông bị bắt và bị đem chém đầu.
Tham khảo
Thể loại:Vua nhà Trần (Trung Quốc) Thể loại:Thứ sử Giao Châu Thể loại:Sinh năm 503 Thể loại:Mất năm 559 Thể loại:Tướng nhà Lương
Hypopheltes pergae
Hypopheltes pergae là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hypopheltes
Pochyta major
Pochyta major là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Pochyta. Pochyta major được Eugène Simon miêu tả năm 1902.
Tham khảo
Thể loại:Pochyta
15350 Naganuma
15350 Naganuma (1994 VB2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 11 năm 1994 bởi Yoshio Kushida và Osamu Muramatsu ở đài thiên văn Nam Yatsugatake.
Sommerfeltia spinulosa
Sommerfeltia spinulosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Spreng.) Less. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sommerfeltia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1832
Ochersky (huyện)
Huyện Ochersky (? райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Vùng Perm, Nga. Huyện có diện tích 1346 km², dân số thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2000 là 26100 người. Trung tâm của huyện đóng ở Ocher.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Vùng Perm Thể loại:Huyện của Nga
Güneysaray, Kızılcahamam
Güneysaray là một xã thuộc huyện Kızılcahamam, tỉnh Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 57 người.
Podochilus muricatus
Podochilus muricatus là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Teijsm. & Binn.) Schltr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Liên kết ngoài
Thể loại:Podochilus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1900
Oławski
Oławski là một huyện thuộc tỉnh Dolnośląskie của Ba Lan. Huyện có diện tích 524 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của huyện là 72931 người và mật độ 139 người/km².
Örencik, Zonguldak
Örencik là một xã thuộc huyện Zonguldak, tỉnh Zonguldak, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 383 người.
Tham khảo
Thể loại:Làng thuộc tỉnh Zonguldak
Dapsa fodori
Dapsa fodori là một loài bọ cánh cứng trong họ Endomychidae. Loài này được Csiki miêu tả khoa học năm 1907.
Tham khảo
Thể loại:Dapsa
Xanthopenthes vagus
Xanthopenthes vagus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schimmel miêu tả khoa học năm 1999.
Lachenalia hirta
Liên kết ngoài
Thể loại:Lachenalia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1794
Xanthopenthes vagus
Tham khảo
Thể loại:Xanthopenthes
Acacia subternata
Acacia subternata là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được F.Muell. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
S
Apaga, Armavir
Apaga là một đô thị thuộc tỉnh Armavir, Armenia. Dân số ước tính năm 2011 là 1943 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Armavir
Anne xứ Bretagne
Anne xứ Bretagne (tiếng Pháp: Anne de Bretagne; tiếng Breton: Anna Vreizh hay Anna Breizh ; 25 tháng 1 năm 1477 – 9 tháng 1 năm 1514), là Nữ công tước xứ Bretagne và Vương hậu của Vương quốc Pháp từ năm 1491 đến năm 1498 và từ năm 1499 đến khi mất. Bà là người duy nhất đăng quang Vương hậu Pháp hai lần. Trong cuộc chiến tranh Ý, Anne còn là Vương hậu Napoli, từ năm 1501 đến năm 1504 và là Nữ công tước của Milano từ năm 1499 đến năm 1500 và từ năm 1501 đến năm 1512.
Sau cái chết của cha mình, Anna kế thừa Công quốc Bretagne, ngoài ra bà còn tiếp nhận các lãnh địa Nantes, Montfort và Richmond; và danh vị Tử tước xứ Limoges. Vào thời đó, bà là người phụ nữ châu Âu giàu có nhất. Dù lúc đó, bà mới 12 tuổi, nhưng đã tỏ ra là một nhà lãnh đạo cứng rắn và có chiến lược. Bà lên kế hoặc kết hôn bằng cách có người ủy nhiệm với Maximilian I của Thánh chế La Mã, nhưng Charles VIII của Pháp nhận thấy rằng việc này sẽ tạo một liên minh giữa Bretagne và Áo, nên đã mở một chiến dịch tấn công vào Bretagne buộc bà phải hủy bỏ hôn ước.
Sau đó, Anne chấp nhận hôn ước với Charles VIII vào năm 1491, nhưng cuộc hôn nhân không kéo dài lâu khi bà không sinh được người con nào còn sống đến khi trưởng thành, và khi Charles VIII qua đời vào năm 1498 thì vương vị chuyển về cho người em họ, Louis XII của Pháp. Nữ công tước Anne, Vương hậu quả phụ của Charles XIII vì muốn bảo vệ Công quốc Bretagne khỏi việc sáp nhập vào Pháp, đã đồng ý kết hôn một lần nữa với Louis XII, trở thành vị Vương hậu nước Pháp duy nhất đăng quang hai lần. Cuộc hôn nhân diễn ra êm đẹp, khi Louis XII cực kì chìm đắm vào tình yêu đối với bà, và bà cũng tìm cách bảo vệ được Bretagne. Bà và Louis XII có hai người con gái, Claude và Renée, nhưng do Đạo luật Salic mà không thể thừa kế ngai vàng nước Pháp, người con gái lớn chỉ thừa kế Công quốc Bretagne. Bà muốn sắp đặt để Claude kết hôn với Karl V của Thánh chế La Mã, nhưng bà qua đời ngay đúng lúc đó. Claude về sau kết hôn với François I của Pháp, và việc này khiến Bretagne chính thức bị sáp nhập vào nước Pháp.
Tiểu sử
thumb|trái|200px|Chân dung Anna của Breizh, được vẽ vào khoảng những năm 1520s. Anne sinh ra ở Nantes, Bretagne, trong lâu đài Château des ducs de Bretagne. Bà là con gái lớn nhất của François II xứ Bretagne và Marguerite xứ Foix, dưới bà là một người em gái, Isabelle. Ông bà ngoại của bà là Gaston IV xứ Foix và Leonor của Navarra. Vào năm 7 tuổi, Anne đã mồ côi cả cha và mẹ.
Vào thời kì này, đạo luật thừa kế vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Trước cuộc Chiến tranh kế vị Breton diễn ra do Đạo luật Salic ban hành, thì phụ nữ hoàn toàn có quyền thừa kế, với một điều kiện chỉ khi nào những người con trai đã không còn. Sau Hòa ước Guérande năm 1365, quy định rằng nếu dòng nam của nhà Montfort tận tuyệt, thì dòng dõi của Jeanne xứ Penthièvre sẽ có tư cách kế vị. Tại lúc đó, cha bà François II là người cuối cùng của nhà Montfort, còn người thừa kế dòng Blois-Penthièvre là Nicole xứ Blois đã bán đi quyền cai trị của mình vào năm 1480 cho Louis XI của Pháp với giá 50,000 écus.
Edward Stafford, Công tước thứ 3 xứ Buckingham, Vua Henry VII của Anh đã đề nghị. Nhưng sau đó, Henry Percy, Bá tước thứ 4 xứ Northumberland, đã trả cho Vua Henry khoảng £4000 để Công tước Buckingham cưới con gái lớn nhất của ông ta, Eleanor.
Vương hậu nước Pháp
Năm 1488, François II bị đánh bại trong Trận Saint-Aubin-du-Cormier, chấm dứt Chiến tranh la Guerre Folle giữa Bretagne và Pháp. Trong Hiệp ước Sablé (19 tháng 8 năm 1488), kết thúc thỏa thuận hòa bình, Công tước buộc phải chấp nhận các điều khoản quy định rằng các con gái của ông không được kết hôn nếu không có sự chấp thuận của Vua Pháp. Với cái chết của François II ngay sau đó (ngày 9 tháng 9 năm 1488) do bị ngã ngựa, Bretagne đã rơi vào một cuộc khủng hoảng mới, dẫn đến cuộc chiến tranh Pháp-Breton cuối cùng. Trước cái chết của mình, Công tước đã hứa với con gái mình sẽ không bao giờ đồng ý với sự khuất phục của Công tước đối với Vương quốc Pháp. Trước khi qua đời, François II đã chỉ định Nguyên soái Rieux bảo vệ con gái mình.
Sau khi chạy trốn khỏi Nantes sau khi chia rẽ các cố vấn của mình về vấn đề hôn nhân, Anne đã lên ngôi Nữ công tước xứ Bretagne tại Rennes vào ngày 10 tháng 2 năm 1489. Ở tuổi 13, vào ngày 19 tháng 12 năm 1490, cô kết hôn với Maximilian I của Áo tại Nhà thờ Rennes. Điều này đã trao cho cô danh hiệu Hoàng hậu của Thánh chế La Mã. Người Pháp coi đó là một sự khiêu khích nghiêm trọng, nó không chỉ vi phạm Hiệp ước Sablé (Quốc vương Pháp không đồng ý kết hôn), mà còn giới thiệu lại một kẻ thù của Pháp là người cai trị Bretagne. Cuộc hôn nhân cũng tỏ ra không hợp thời: người Habsburg quá bận rộn ở Hungary để không chú ý nghiêm túc đến Bretagne, và người Castili đang bận chiến đấu ở Granada. Mặc dù cả Castila và Anh đều gửi một số lượng nhỏ quân đội để bổ sung cho quân đội Ducal, nhưng họ không muốn chiến tranh với Pháp. Mùa xuân năm 1491 đã mang đến những thành công mới của tướng Pháp La Trémoille (người chiến thắng trước đó của Trận Saint-Aubin-du-Cormier), và vua Charles VIII của Pháp đã đến bao vây Rennes, nơi Anne ở lại, để buộc bà từ bỏ cuộc hôn nhân với dòng họ Habsburg.
Sau hai tháng bị bao vây mà không có sự trợ giúp và không thể chống cự được nữa, quân đội Rennes đã thất bại. Charles VIII đã vào thành phố vào ngày 15 tháng 11 và cả hai bên đã ký Hiệp ước Rennes, chấm dứt chiến dịch quân sự thứ tư của Pháp đối với Bretagne. Sau khi từ chối tất cả các cuộc hôn nhân được đề xuất với các hoàng tử Pháp, Anne đã đính hôn với nhà vua vào ngày 17 tháng 11 năm 1491, trong hầm của Jacobins ở Rennes. Sau đó, được hộ tống bởi quân đội của cô ấy, Anne đã đến Langeais để kết hôn. Áo đã phản đối ngoại giao (đặc biệt là trước Tòa thánh), cho rằng cuộc hôn nhân là bất hợp pháp vì cô dâu không sẵn lòng, và đã kết hôn hợp pháp với Maximilian và Charles VIII đã kết hôn hợp pháp với Margaret của Áo, con gái của Maximilian.
Cuộc hôn nhân giữa Anne và vua Charles VIII của Pháp được tổ chức tại Đại lễ đường Château de Langeais vào ngày 6 tháng 12 năm 1491 lúc bình minh. Buổi lễ được kết thúc kín đáo và khẩn cấp vì nó bất hợp pháp cho đến khi Giáo hoàng Innôcentê VIII,xác nhận liên minh vào ngày 15 tháng 2 năm 1492, bằng cách cho phép hủy bỏ hôn nhân với Maximilian. Hợp đồng hôn nhân quy định rằng người nào sống lâu hơn sẽ giữ quyền sở hữu Bretagne; tuy nhiên, nó cũng quy định rằng nếu Charles VIII chết mà không có người thừa kế nam, Anne sẽ kết hôn với người kế vị, do đó đảm bảo các vị vua Pháp có cơ hội thứ hai để sáp nhập Bretagne vĩnh viễn.
Nữ Công tước và tái hôn
Khi Charles VIII, người thừa kế của Pháp và Bretagne, chết do tai nạn vào ngày 4 tháng 4 năm 1498, Anne 21 tuổi và không có con. Sau đó, bà đích thân phụ trách chính quyền của Công tước Bretagne. Bà đã đưa Philippe de Montauban trở lại là thủ tướng của Bretagne, được đặt tên là Jean de Châlon, Hoàng thân xứ Orange, với tư cách là Trung tướng Hered của Bretagne, bổ nhiệm đội ngũ Gilles of Texue, chịu trách nhiệm cho Château de Brest, triệu tập Estates của Britt. ra lệnh sản xuất một đồng tiền vàng mang tên bà. Xung quanh bà, có một nhóm các nhà thơ nổi tiếng trong triều đình, trong đó có nhà văn nhân văn người Ý Publio Fausto Andrelini từ Forlì (người truyền bá việc học mới ở Pháp), nhà sử học Jean Lemaire de Belges và nhà thơ Jean Marot. Cô cũng đã đưa những nhạc sĩ nổi tiếng nhất trong thời đại của mình: Johannes Ockeghem, Antoine de Févin, Loyset Compère và Jean Mouton. Anne của Bretagne là Vương hậu đầu tiên của Pháp xuất hiện với tư cách là người bảo trợ được các nghệ sĩ và nhà văn tìm kiếm trong thời đại của bà. Ba ngày sau khi chồng chết, các điều khoản trong hợp đồng hôn nhân của cô có hiệu lực; tuy nhiên, Quốc vương mới, Louis XII, đã kết hôn, với Joan, con gái của Louis XI và là em gái của Charles VIII. Vào ngày 19 tháng 8 năm 1498, tại Étampes, Anne đã đồng ý kết hôn với Louis XII nếu ông hủy bỏ hôn nhân với Joan trong vòng một năm. Vài ngày sau, quá trình hủy bỏ hôn nhân giữa Louis XII và Joan của Pháp bắt đầu. Khi đó, Anne trở lại Bretagne vào tháng 10 năm 1498.
Cuộc hôn nhân đầu tiên của Louis đã bị Giáo hoàng Alexander VI hủy bỏ. Hợp đồng hôn nhân thứ ba của Anne, ký vào ngày kết hôn của cô (Nantes, ngày 7 tháng 1 năm 1499), được ký kết trong những điều kiện hoàn toàn khác với những điều thứ hai. Cô không còn là một đứa trẻ, mà là một Nữ hoàng Thái hậu, và quyết tâm đảm bảo sự công nhận các quyền của mình với tư cách là Nữ công tước có chủ quyền từ thời điểm đó trở đi. Mặc dù người chồng mới của cô đã thực thi quyền lực của người cai trị ở Bretagne, ông chính thức công nhận quyền của cô với danh hiệu "Nữ công tước xứ Bretagne" và ra quyết định nhân danh cô. Ngoài ra, bà đảm bảo rằng đứa con thứ hai, con trai hay con gái của họ sẽ được thừa hưởng công tước Bretagne, một điều khoản sẽ không được tôn trọng sau này. Lễ đăng quang lần thứ hai của Anne với tư cách là phối ngẫu của Louis XII diễn ra vào ngày 18 tháng 11 năm 1504, một lần nữa tại Nhà thờ Thánh Denis. Anne sống chủ yếu tại Château de Blois, nơi có sự hiện diện của Nữ công tước xứ Bretagne ở khắp mọi nơi. Bà đã xây dựng lăng mộ của cha mẹ mình tại Nhà thờ Nantes. Trong một lần Louis XII bị bệnh, bà đã thực hiện một chuyến du lịch tới Bretagne.
Với tư cách là một nữ công tước, Anne quyết liệt bảo vệ sự độc lập của danh hiệu. Bà đã sắp xếp cuộc hôn nhân của con gái mình, Claude với Charles của Áo, để củng cố liên minh Pháp -Tây Ban Nha và đảm bảo thành công của Pháp trong Chiến tranh Ý. Hợp đồng hôn nhân được ký kết vào ngày 10 tháng 8 năm 1501 tại Lyon bởi François de Busleyden, Tổng giám mục Besançon, William de Croÿ, Nicolas de Rutter và Pierre Lesseman, tất cả các đại sứ của Công tước Philip của Burgundy, cha của Charles. Tuy nhiên, lễ đính hôn đã bị Louis XII hủy bỏ khi có khả năng Anne sẽ không sinh ra một người thừa kế nam. Thay vào đó, Louis XII đã sắp xếp một cuộc hôn nhân giữa Claude và người thừa kế ngai vàng Pháp, Francis xứ Angoulême. Anne từ chối, thay vào đó, thúc đẩy Claude kết hôn với Charles, hoặc cho cô con gái khác, Renée, để thừa kế Công tước. Chính tại thời điểm này, bà đã có cơ hội đến thăm nhiều nơi chưa bao giờ có thể nhìn thấy khi còn nhỏ. Chính thức đó là một cuộc hành hương đến các đền thờ Bretagne, nhưng trên thực tế, đó là một hành trình chính trị và một hành động độc lập tìm cách khẳng định chủ quyền của bà. Từ tháng 6 đến tháng 9 năm 1505, bà đã thực hiện các chiến thắng trong các thành phố của Công tước, nơi các chư hầu của cô đã tiếp đón bà một cách xa hoa. Ngoài ra, bà đảm bảo việc thu thuế thích hợp.
Qua đời
Do bị kiệt sức vì nhiều lần mang thai và sảy thai, Anne chết vì sỏi thận ở Château de Blois vào lúc 6 giờ sáng ngày 9 tháng 1 năm 1514. Anne cũng sẽ trao quyền kế vị Bretagne cho cô con gái thứ hai, Renée. Louis phớt lờ điều này, xác nhận Claude là Nữ công tước, và gả cho Francis vào năm sau cái chết của Anne. Khi Francis lên làm vua năm 1515, Công tước xứ Bretagne một lần nữa là danh hiệu Vương hậu của Pháp.Cô được chôn cất tại lễ đường Saint Denis. Đám tang của cô đặc biệt dài, kéo dài 40 ngày và nó truyền cảm hứng cho tất cả các đám tang hoàng gia Pháp trong tương lai cho đến thế kỷ 18. Nhân dịp này, Pierre Choqué lần đầu tiên phát âm lời than thở truyền thống: La reine est morte!, La reine est morte!, La reine est morte! (Nữ hoàng đã chết!, Nữ hoàng đã chết!, Nữ hoàng đã chết!). Choqué cũng ghi lại rằng hai Thánh lễ đã được đọc, lần đầu tiên bởi các Cordeliers (tức là Franciscans) và lần thứ hai bởi Jacobins (tức là, Dominicans). Hai bản nhạc cũng được hát, có thể là những bản còn tồn tại của Johannes Prioris và Antoine de Févin. Các động cơ tang riêng biệt của các thành viên khác trong hai dàn hợp xướng hoàng gia cũng tồn tại: Quis dabit oculis của Costanzo Festa và Fiere attropos của Pierre Moulu.
Theo di chúc của cô, trái tim của Anne được đặt trong một thánh tích bằng vàng tráng men, sau đó được chuyển đến Nantes để gửi vào ngôi mộ của cha mẹ cô trong nhà nguyện của các tu sĩ dòng Carmel. Điều này đã được thực hiện vào ngày 19 tháng 3 năm 1514, nhưng sau đó nó đã được chuyển đến Nhà thờ Saint-Pierre. Thánh tích của Anne là một hình hộp hai mảnh hình bầu dục được khớp nối bởi một bản lề, được làm bằng một tấm vàng đẩy lùi và guillochéd, cạnh của một dây đeo bằng vàng và trên đỉnh là một vương miện hoa huệ và cỏ ba lá. Nó được tạo ra bởi một thợ kim hoàn ẩn danh của triều đình Blois, có lẽ được vẽ bởi Jean Perréal. Năm 1792, theo lệnh của Công ước Quốc gia, thánh tích đã bị hủy bỏ và làm trống như một phần của bộ sưu tập kim loại quý thuộc về các nhà thờ. Nó đã được gửi đến Paris để tan chảy, nhưng thay vào đó được lưu giữ trong Thư viện Quốc gia. Nó đã được trả lại cho Nantes vào năm 1819 và được lưu giữ trong nhiều bảo tàng khác nhau; nó đã ở trong Bảo tàng Dobrée từ năm 1896. Di tích này đã bị đánh cắp ngày 13 tháng 4 năm 2018 từ bảo tàng Thomas-Dobree ở Nantes, Pháp. Nó đã được phục hồi và không bị hư hại vào cuối tháng đó.
Lăng mộ của Louis XII và Anne xứ Bretagne, được chạm khắc bằng đá cẩm thạch Carrara, được lắp đặt tại Nhà thờ Thánh Denis năm 1830. Chiếc baldachin nằm trong các cung điện, và trong căn cứ của chiếc quách được mô tả là chiến thắng của Louis XII (Trận Agnadello, Trận chiến khải hoàn vào Milan), tượng của Mười hai sứ đồ và bốn đức tính Hồng y, công việc của anh em Juste, nhà điêu khắc người Ý đã nhận được đơn vào năm 1515. Transi (có chủ nghĩa hiện thực gây sốc đến nỗi nó bao gồm một cái bụng mở được khâu sau trích xuất các ràng buộc) và orans trước khi Prie-dieu đăng quang nền tảng được quy cho Guillaume Regnault. Ngôi mộ bị mạo phạm trong Cách mạng ngày 18 tháng 10 năm 1793 và các thi thể bị ném vào một ngôi mộ tập thể. Alexandre Lenoir đã lưu giữ phần lớn di tích, được bảo tồn trong Bảo tàng Di tích Pháp năm 1795 trước khi được đưa trở lại Vương cung thánh đường dưới thời Phục hồi Bourbon thứ hai.
Hậu duệ
Với Louis XII:
Mỗi lần sảy thai hoặc thai chết lưu được cho là đã làm hài lòng Louise xứ Savoy đầy tham vọng, người con trai của ông là người thừa kế được cho là theo luật Salic. Thậm chí còn tồn tại những tin đồn đương thời rằng Louise đã sử dụng phù thủy để giết con trai của Anne. Thông qua cháu gái Margaret, Nữ công tước xứ Savoy (con gái út của Claude), Anne xứ Bretagne là tổ tiên của Vittorio Emanuele, Hoàng tử Naples, gia tộc Savoy hiện tại là kẻ đòi ngai vàng của Ý. Thông qua cháu gái lớn Claude, Nữ công tước Lorraine (con gái của Henry II của Pháp), Anne cũng là tổ tiên của Karl von Habsburg, người đứng đầu hiện tại của gia tộc Habsburg-Lorraine.Thông qua cháu gái Anna d'Este (con gái lớn của Renée), Anne xứ Bretagne cũng là tổ tiên của gia tộc Guise và Savoy-Nemours.
Liên kết ngoài
Thể loại:Công tước xứ Bretagne Thể loại:Nữ Công tước xứ Bretagne Thể loại:Công nữ Bretagne Thể loại:Vương hậu Pháp Thể loại:Vương tộc Valois Thể loại:Sinh năm 1477 Thể loại:Mất năm 1514
Bê
300px|nhỏ|phải|Một con bê
Bê hay bò con là tên gọi chỉ về một con bò còn non hoặc sắp trưởng thành với đặc điểm là không có sừng. Về cơ bản, thuật ngữ bê và bò tơ đều chỉ những con bò non chưa trưởng thành hoặc thuần thục trong sinh sản. Tuy vậy có thể phân biệt tương đối theo đó, bò tơ là bò ở giai đoạn khoảng 5 tháng rưỡi, trọng lượng 50–60 kg con, nó là những con bò đang ở lứa tuổi vừa mới lớn chứ chưa trưởng thành, có thịt mềm, ngon, đậm vị và thơm, thịt bò đạt được độ ngon và thơm ngọt trong khi bê thì khoảng nhỏ hơn chỉ khoảng 40 kg, thịt bê bở và không ngọt bằng bò tơ. Bò tơ là giống bò non, mỗi con chỉ khoảng 30 – 40 kg, thịt mềm và thơm, thịt bò tơ lúc mới lột da nhìn trắng như thịt heo, khi ăn rất mềm, thơm mùi sữa và bổ, khác hẳn với thịt bò đực già 2 năm tuổi, ăn rất dai và không thơm.
Ra đời
Thông thường mỗi một con bò một lần sinh chỉ sinh được một con bê trong một lứa và trọng lượng bê tùy vào giống bò nhưng một con bê khi sinh khoảng 10kg, tuy nhiên cũng có trường hợp hiếm gặp được ghi nhận tại Thanh Hóa, Việt Nam khi con bò mẹ của gia đình ở lứa đầu tiên đã đẻ liền ba con (sinh ba) trong đó con bê thứ ba đã chết vì ngạt thở.
Ngoài ra, trên thế giới cũng ghi nhận những hiện tượng bê con quái thai khi chào đời do sự phân chia trứng không đều trong quá trình bò mẹ bắt đầu mang thai, từng có chú bê vừa mới chào đời ở New Zealand với thân hình dị dạng gồm 2 thân, 4 tai và 8 chân, chú bê chết ít lâu sau khi chào đời, tại Thụy Sĩ cũng có một chú bê sinh ra với 6 chân, và một chú bê với 2 đầu cũng đã chào đời ở bang Georgia, Mỹ và hai đầu của con bê có thể hoạt động và ăn uống bình thường. Cũng được ghi nhận một số dị tật bẩm sinh ở nghé, chẳng hạn bất thường khi di chuyển
Chăm sóc
300px|nhỏ|Một con bê đang bú sữa mẹ Chăm sóc bê sơ sinh là công việc rất phức tạp, để bê con có thể mạnh khỏe phát triển ngay từ khi mới sinh ra thì phải thực hiện nhiều thao tác. Lúc sinh thì sức đề kháng của bê con lúc chào đời vẫn còn yếu do đó chuồng trại ẩm ướt, dơ bẩn dễ làm bê con cảm lạnh và mắc nhiều chứng bệnh do đó phải vệ sinh chuồng trại để giúp bê có môi trường sống tốt nhất. Cuống rốn bê sau khi sinh dễ dàng bị vi trùng xâm nhập vào cơ thể bê con và gây bệnh do đó cần vệ sinh ngay. Bê con phải được bú sữa đầu tuy nhiên cần lưu ý là không cho bê bú quá nhiều sữa dẫn đên rối loạn tiêu hóa.
Một công đoạn quan trọng khác là việc tách bê con khỏi mẹ, sau khi sinh, bê con cần tách khỏi mẹ ngay bê con không bú sữa mẹ trực tiếp sẽ dễ tập bú bình hoặc uống sữa trong xô, việc tách bê nhằm mục đích cho bò mẹ dễ hòa nhập trở lại đàn và sinh sản trở lại (đối với bò giống, bò thịt) và để bò mẹ vẫn có thể cho sữa mà không cần có phản xạ thúc vú của bê con (đối với bò sữa). Ở Ấn Độ có trường hợp phụ nữ cho một con bê mồ côi bú sữa sau khi mẹ nó qua đời lúc nó mới được 3 ngày tuổi do Người Hindu coi bò là một động vật linh thiêng cho nên bà này nghĩ rằng Thần thánh sẽ hài lòng khi bà chăm sóc bê. Một trường hợp khác, Sabrina Boing Boing, người mẫu và DJ nghiệp dư ở Brazil vén áo lên để cho một con bê bú sữa trong bầu ngực căng tròn của mình ngay bên vệ đường.
Sau khi tách bê thì cần thực hiện việc cai sữa bê con để tập cho bê ăn thức ăn thô sớm sẽ kích thích dạ cỏ phát triển, sẵn sàng cho việc tiêu hóa cỏ xanh và nhai lại sau này, sau đó sẽ thực hiện việc trui sừng là cách để sừng bê không mọc được để bê không đánh nhau có thể gây thương tích và cơ thể bê không tốn năng lượng để nuôi sừng.
Đặc sản
300px|nhỏ|phải|Hình chụp một con bò tơ ở Củ Chi Bê hay bò tơ là một đặc sản trong đó thịt bê ngon ở Việt Nam được biết nhiều là bê thui Cầu Mống và bò tơ Củ Chi, trong đó đặc sản “bò tơ Củ Chi” bắt đầu nổi tiếng và lan rộng khắp miền Nam. nhu cầu mua bò tơ (bê non) tăng lên đột biến, khiến con bò lên giá mạnh. Ở huyện Củ Chi, nông dân bắt đầu nuôi bò vàng, bò thịt từ cách đây vài chục năm, đa phần nuôi theo kiểu truyền thống, tức là bò cái thì để làm giống, sinh sản, bò đực nuôi từ 1,5- 2 năm thì bán thịt, lợi nhuận cũng không đáng kể, người nuôi lấy công làm lãi. Nay, người ta biết đến bò Củ Chi nhiều hơn thông qua món ăn đặc sản Bò tơ Củ Chi.
Ban đầu, nó mới chỉ nhen nhóm ở quanh khu vực thị trấn và các xã lân cận, với số lượng cũng hạn hẹp. Nhưng tới nay, nó đã có mặt tại nhiều địa điểm ăn uống lớn ở Sài Gòn. Giá bò tơ (bê non) vốn chỉ từ 7–8 triệu đồng/con đã tăng lên 12- 13 triệu đồng/con. Nhiều nông dân nuôi bò thịt tại địa bàn cũng quan tâm và chăm chút hơn cho những chú bê mới sinh. Bò tơ tương đối dễ nuôi, ít bệnh, mà giá lại cao. Anh nắm rất chắc kỹ thuật nuôi bò thịt. Bê con khi mới sinh bú hoàn toàn bằng sữa mẹ cho tới 3 - 4 tháng đầu tiên, bê ăn cỏ, uống nước cám, chăn dắt thường xuyên mỗi chiều. Vào cuối tháng thứ 5 cho tới tháng 6 thì bê con có thể bán lấy thịt. Lúc này giá vào khoảng 200 ngàn đ/kg, bê con khoảng 60 – 70 kg thịt, được từ 12 – 14 triệu đồng/con
Miếng thịt bò mềm, ngọt, thơm đượm mùi sữa kết hợp cùng vị thanh mát của rau, dẻo dai của bánh tráng, đậm đà của mắm nêm làm nên đặc sản bò tơ Củ Chi. Thịt bò non bình thường đã rất thơm ngon nhưng bò tơ nuôi ở Củ Chi còn có hương vị đặc trưng làm cho món ăn ngon hơn. Các món ăn chế biến từ thịt bò tơ cũng dễ ăn và tùy thuộc vào khí hậu thời tiết mà chủ quán chế biến cho phù hợp. Khác với thịt bò ở các vùng khác, thịt bò tơ Củ Chi mới có độ mềm, ngọt tự nhiên, thoảng mùi thơm của sữa mà không cần qua các khâu chế biến phức tạp nào.
Người có kinh nghiệm sẽ dễ dàng nhận biết thịt bò tơ ngon nhờ nhìn bằng mắt và lấy tay sờ. Thịt bò tơ mềm khác hoàn toàn với bò đực 1,5-2 năm tuổi. Lớp da của bò tơ rất mỏng, chừng 0,2-0,5 cm, trong khi bò đực thì phải dày đến cả đốt ngón tay. Sau nhiều công đoạn như xác định chất lượng, độ tươi, mềm, thịt đem về được thui vàng, cạo lớp da ngoài và để vào ngăn lạnh để chờ chế biến. Từ đây, thịt bò có thể được biến tấu thành hàng trăm món ăn khác nhau để phục vụ thực khách.
Trong văn hóa
Trong văn hóa, có một số thành ngữ, tục ngữ liên quan đến gia súc còn non như:
Dây pallium
nhỏ|200px|Giáo hoàng Innoccent III với dây Pallium trên vai trong một bức bích họa ở Sacro Speco Dây Pallium (có nguồn gốc từ pallium hoặc palla của vương quốc Roma hoặc áo choàng len, với danh từ dùng chỉ số nhiều là pallia) là một phẩm phục giáo hội của Giáo hội Công giáo Rôma, đặc biệt đối với giáo hoàng, nhưng trong thực tế loại phẩm phục này đã được trao cho các Tổng giám mục đô thành và giáo chủ trong nhiều thế kỷ như một biểu tượng của thẩm quyền do Hội thánh trao cho họ. Trong bối cảnh mới đó, dây pallium vẫn giữ mối liên hệ với vị giáo hoàng.
Dây Pallium, ở dạng thức phương Tây hiện nay, là một dải hẹp, với chiều rộng "khoảng ba ngón tay", được dệt bằng lông cừu trắng của cừu nuôi bởi các tu sĩ Trappist, với một vòng ở giữa nằm trên vai cùng với hai vạt nằm ở phía trước và sau; do đó khi nhìn từ phía trước hoặc phía sau, hình dáng của dây tương tự như hình chữ Y. Trên dây, những hình ảnh thánh giá màu đen được trang trí với bốn hình thánh giá trên vòng và hai hình khác ở mỗi vạt. Dây được uốn gấp trên vai tái, đôi khi đính trên dây ba ki vàng. Hai đặc điểm này dường như tồn tại từ thời khi vương miện Roma là một chiếc khăn đơn giản được gấp làm đôi và gắn trên vai trái.
Về nguồn gốc, dây pallium và áo omophor cùng là cùng một phẩm phục trong thánh lễ. Bộ omophor là một dải vải rộng, lớn hơn nhiều so với bộ pallium hiện đại, được tất cả các giám mục Chính thống giáo Đông phương và Công giáo Đông Phương Nghi lễ Byzantine sử dụng. Một lý thuyết kết nối nguồn gốc của dây Pallium với hình ảnh của Người chăn cừu tốt lành vác theo cừu trên vai, rất phổ biến trong nghệ thuật Thiên chúa giáo trong thời kì sơ khai; nhưng đây cũng không loại trừ là một cách diễn giải của hậu thế. Lễ nghi liên quan đến việc chuẩn bị dệt dây pallium và việc trao nó cho tân giáo hoàng trong lễ khai mạc sứ vụ cũng biểu lộ một số biểu tượng. Những con cừu có lông đã được quyết định sử dụng tạo nên dây pallium được các nữ tu của tu viện thánh Agnes trưng lên một cách long trọng tại bàn thờ. Các nữ tu dòng Biển Đức Santa Cecilia ở Trastevere sau đó dệt len ​​của cừu tạo thành dây pallium.
Từ nguyên
Nguyên thủy, từ "pallium" được dùng để chỉ một áo khoác bằng len của riêng giáo hoàng mà thôi. Về sau này, "pallium" trở thành một loại phục trang danh dự trong phụng vụ, biểu trưng cho sự hiệp thông đặc biệt với người kế vị thánh Phêrô đối với các Giám mục đứng đầu các tổng giáo phận.
Lịch sử
nhỏ|phải|200px|Giáo hoàng Gregory I đang đọc cho một người khác ghi chép lại, hình ành từ một bản thảo viết tay thứ kỉ thứ X, trong đó có miêu tả dây pallium Không rõ chính xác khi nào pallium được giới thiệu lần đầu tiên. Mặc dù Tertullian đã viết một bài luận không muộn hơn 220 CE có tiêu đề De Pallio ("Trên dây Pallium"), theo Liber Pontificalis, nó được sử dụng lần đầu tiên khi Giáo hoàng Máccô (chết 336) trao quyền mang dây pallium cho Giám mục Ostia, bởi vì sự chủ phong trong nghi lễ tấn phong của Giáo hoàng đối với ông; Giáo hoàng Symmacô cũng làm như vậy với Thánh Cescsarius của Arles năm 513, và trong nhiều tài liệu khác của thế kỷ thứ sáu, dây pallium được nhắc đến như một bộ phẩm phục dạng dài. Dường như trước đó, chỉ có Giáo hoàng có quyền tuyệt đối để mặc thứ phẩm phục này và việc sử dụng của nó bởi những người khác chỉ được chấp nhận khi được phép của chính Giáo hoàng. Chỉ từ thế kỷ thứ sáu chúng ta mới nghe nói về pallium được trao cho người khác như một dấu hiệu phân biệt. Sự vinh dự này thường được trao cho các giám mục đô thành, đặc biệt là các vị đại diện được chỉ định bởi giáo hoàng, nhưng đôi khi nó được trao cho các giám mục ở vị trí thấp (ví dụ như các giám mục Syagrius của Autun, Donus của Messina và John của Syracuse của dưới thời Giáo hoàng Gregory I).
Việc sử dụng pallium của các tổng giám mục đô thành không trở nên phổ biến cho đến thế kỷ VIII, khi một công đồng được triệu tập bởi Thánh Boniface đã đặt một nghĩa vụ đối với những tổng giám mục đô thành Tây phương phải nhận được dây pallium của họ từ chính tay Giáo hoàng tại Rôma. Việc nhận dây pallium được thực hiện bằng một chuyến hành hương hoặc bằng cách chuyển tiếp một đơn thỉnh nguyện nhận dây pallium đi kèm theo một lời thề sẽ thực hiện các nghi lễ trang trọng với đức tin, và tất cả những việc phải làm đều bị ngăn cấm trước khi nhận được pallium. Lời tuyên thệ trung thành mà người nhận pallium trong thời đại ngày nay rõ ràng có nguồn gốc từ thế kỷ thứ mười một, dưới thời trị vì của Giáo hoàng Paschal II (1099-1118), và thay thế cho lời thề trung thành.
Chắc chắn rằng một số tiến lễ đã được nộp cho việc tiếp nhận của pallium vào đầu thế kỷ thứ sáu. Điều này đã được Giáo hoàng Gregory I bãi bỏ trong Thượng Hội đồng La mã năm 595, nhưng sau đó được đưa trở lại như một phần hoa lợi nhằm giúp duy trì hoạt động của Tòa Thánh. Quá trình tiến lễ này đã bị Công đồng Florence lên án vào năm 1432, gọi nó là một gian kế cho vay nặng lãi được phát minh ra bởi chức vị giáo hoàng.
Nguồn gốc
Có rất nhiều ý kiến ​​khác nhau liên quan đến nguồn gốc của dây pallium. Một số dấu vết cho rằng nó xuất phát từ nghi lễ nhậm chức của vua Constantine I (hoặc một trong những người kế nhiệm ông); những người khác coi đó là sự bắt chước trang phục ephod của người Do Thái, là một loại trang phục trên tay vị Thượng tế. Những người khác tuyên bố rằng nguồn gốc của nó có thể được xem là sự miêu tả của áo choàng Thánh Phêrô, tượng trưng cho chức vụ của ông là linh mục tối cao. Giả thuyết thứ tư cho thấy nguồn gốc của nó là một áp choàng trong các nghi lễ phụng vụ, được các vị giáo hoàng đầu tiên sử dụng, theo thời gian được gấp lại thành hình dạng một mảnh vải. Giả thuyết thứ năm lại cho rằng nói nguồn gốc của nó bắt nguồn từ phong tục gấp lại áo choàng pallium, trở thành một loại phẩm phục được đeo bên ngoài trong các thời kì phong kiến. Giải thuyết thứ sáu lại tuyên bố nó đã được giới thiệu như một loại phẩm phục của Giáo hoàng, (tuy nhiên, hình dáng sơ khai của nó không phải là một dải vải hẹp, nhưng đúng với tên gọi, là một mảnh vải rộng, thuôn dài và được gấp lại).
Không có bằng chứng chắc chắn nào cho thấy dây pallium xuất phát từ việc nhậm chức của một nhà vua, hay Ê-phót của thầy tế lễ thượng phẩm người Do Thái, hoặc một chiếc áo choàng đi kèm với huyền thoại là của Thánh Phêrô. Có thể dây pallium ban đầu đã được sáng chế như một huy hiệu phụng vụ của giáo hoàng, hay rằng nó đã được thông qua theo sự mô phỏng của vật dụng tương ứng, là chiếc áo omophor giám mục, rất thịnh hành trong Giáo hội Đông Phương. Ngoài ra, dây này cũng được ban tặng cho các đại diện của giáo hoàng (như giám mục Arles, người đại diện cho giáo hoàng ở các vùng Gaul) và các giám mục khác có liên kết độc lập với Tòa Thánh. Cũng trong số này, các nhà truyền giáo được gửi đi với sự chấp thuận của giáo hoàng để xây dựng một lãnh thổ giáo hội, tổ chức giáo hội trong số những cá nhân mới cải đạo. Thánh Augustinô của Canterbury vào thế kỷ thứ bảy của nước Anh và thánh Boniface ở thế kỷ thứ tám của nước Đức nằm trong nhóm này.
Sự phát triển dây Pallium
thumb|right|200px|Sự phát triển về hình dạng dây pallium Có một sự khác biệt rõ ràng về hình thức của pallium hiện đại và được sử dụng trong thời kỳ Cơ Đốc giáo đầu tiên, như được miêu tả trong tranh khảm Ravenna. Pallium của thế kỷ thứ sáu là một dải len trắng dài, rộng vừa phải, được trang trí ở cuối với một cây thánh giá màu đen hoặc đỏ, và kết thúc bằng tua; nó được quấn quanh cổ, vai, và ngực. Vì cách sử dụng đó, nó tạo ra một hình tượng như chữ V ở phía trước, và dây Pallium kết thúc bằng dải vải được kéo xuống từ vai trái, một ở phía trước và một phía sau.
Vào thế kỷ thứ tám, dây pallium được sử dụng theo thông lệ mới, để các đầu dây thòng xuống, một ở giữa ngực và một ở giữa lưng, đi kèm trên dây là những chiếc đinh ghim, vì vậy pallium trở thành hình dạng chữ Y. Một sự phát triển khác về hình dáng dây Pallium đã diễn ra trong thế kỷ thứ chín (theo các hình ảnh minh họa, trước hết ở bên ngoài của Rôma, nơi truyền thống cổ xưa không được duy trì cách nghiêm túc): băng vải mà trước đó được cố định bằng các đinh kim nay được may thành dạng chữ Y, tuy nhiên, chiều dài của dây cũng được cắt ngắn đi.
Hình thức của dây Pallium ngày nay bắt nguồn từ thế kỷ thứ mười hoặc mười một. Hai mẫu vật còn tồn tại cách hoàn thiên của mẫu dây pallium này là các dây từng thuộc về Tổng Giám mục - Thánh Heribert (qua đời năm 1021) và Tổng Giám mục - Thánh Anno (qua đời năm 1075), được lưu giữ tại Siegburg, Tổng Giáo phận Cologne. Hai dải vải đứng của dây pallium dạng tròn rất dài cho đến thế kỷ mười lăm, nhưng sau đó dần được rút ngắn lại nhiều lần cho đến khi chúng có chiều dài chỉ còn khoảng 12 inch. Ban đầu, những vật trang trí đính kèm duy nhất trên dây pallium được đính ở hai biểu tượng thánh giá ở hai đầu dây Pallium. Điều này được chứng minh bởi các bức tranh khảm ở Ravenna và Rome. Dường như các vật trang trí đính trên pallium với số lượng thánh giá nhiều hơn đã không trở thành thông lệ cho đến thế kỷ thứ chín, khi các chữ thập nhỏ được khâu trên vách pallium, đặc biệt là trên vai. Tuy nhiên, trong thời Trung Cổ không có quy tắc xác định số lượng thập giá, cũng không có bất kỳ luật nào xác định màu sắc của chúng. Màu sắc của biểu tượng thánh giá thường có màu tối, nhưng đôi khi cũng có màu đỏ. Các đinh ghim trên dây pallium, với công dụng đầu tiên là để định hình dây vải để may pallium, được giữ lại, đính trên dây như đồ trang trí ngay cả sau khi dây đã được may xong, với hình dạng thích hợp, mặc dù chúng không còn bất cứ ứng dụng thực tế nào. Việc đưa các vật thể có trọng lượng nhỏ vào đầy dây (phần thằng đứng), thông thường ngay từ thế kỷ thứ mười ba. Việc này đã được minh chứng bằng việc khám phá năm 1605 qua mẫu vật là dây pallium được đeo trên thi hài Giáo hoàng Boniface VIII và bởi những mảnh vỡ của dây pallium được tìm thấy trong ngôi mộ của Giáo hoàng Clement IV.
Sử dụng thời hiện đại
nhỏ|trái|180px|Tổng giám mục [[Giuse Ngô Quang Kiệt sử dụng dây pallium]] Việc sử dụng pallium được dành riêng cho giáo hoàng và các tổng giám mục đô thành, nhưng những vị Tổng giám mục này không thể sử dụng nó đến khi được giáo hoàng thông qua bằng cách trao dây pallium, thường rơi vào buổi lễ mừng Thánh Lễ Thánh Phêrô và Phaolô vào ngày 29 tháng 6. Giáo hoàng Phanxicô đã sửa đổi nghi lễ trao ban dây pallium vào tháng 1 năm 2015: Nghi thức làm phép các dây pallium sẽ được cử hành trong lễ Thánh Phêrô và Phaolô ở nhà thờ Thánh Phêrô; các tổng giám mục đô thành, sẽ được đeo dây pallium cách chính thức trong một buổi lễ riêng trong giáo phận địa phương của họ từ bàn tay của Sứ thần Tòa Thánh (là vị diện cho cá nhân của giáo hoàng ở các nước tương ứng). Thượng phụ Tòa Thượng phụ nghi lễ Latinh Giêrusalem cũng được quyền sử dụng dây pallium. Các truyền thống trước đây cho phép một số giám mục khác sử dụng pallium đã được Giáo hoàng Phaolô VI kết thúc bằng một tự sắc do ông ban hành năm 1978. Tổng Giám mục đô thành có thể sử dụng dây Pallium của ông như một dấu hiệu về thẩm quyền của ông không chỉ trong tổng giáo phận do ông cai quản mà bất cứ nơi nào trong giáo tỉnh do ông quản nhiệm mỗi khi cử hành các thánh lễ.
Mặc dù hiện nay, theo giáo luật pháp và các chuẩn mực về phụng vụ đã quy định rõ ràng về việc dây pallium thường chỉ được trao cho Tổng giám mục đô thành, một trường hợp ngoại lệ duy nhất dường như đã trở thành quen thuộc: Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã ban cho một hồng y trước đó - Hồng y Joseph Ratzinger khi Ratzinger trở thành Niên trưởng của Hồng y Đoàn và do đó cũng là Hồng y đẳng Giám mục Hiệu tòa Ostia, một danh hiệu danh dự hoàn toàn và trong đó không có nguồn gốc chức vụ của một tổng giám mục hay một tổng giám mục đô thành. Khi Ratzinger được bầu làm Giáo hoàng Biển Đức XVI, ông tiếp tục sử dụng ngoại lệ này, mà không có bất cứ phát ngôn nào qua việc trao dây pallium cho Hồng y Angelo Sodano, Tân niên trưởng hồng y đoàn.
Được sử dụng bởi giáo hoàng, dây pallium tượng trưng cho quyền lực trọn vẹn của chức vụ giáo hoàng. Dây pallium do các tổng giám mục mặc, nó thể hiện sự tham gia của họ vào quyền lực mục vụ cao nhất của chính giáo hoàng, người đã công nhận chức vị của họ trong giáo tỉnh của họ. Tương tự như vậy, sau khi từ chức, một giáo sĩ không còn được sử dụng pallium; nếu ông được chuyển sang một tổng giáo phận đô thành (giáo tỉnh) khác, ông ta phải một lần nữa cầu xin Giáo hoàng ban cho một dây Pallium mới. Các dây pallium mới được tôn vinh long trọng sau khi được làm phép vào lễ vọng đầu tiên của ngày lễ kính Thánh Phêrô và Phaolô, và sau đó được giữ trong một chiếc rương bằng bạc mạ vàng đặc biệt gần Confessio Petri (mộ của Thánh Phêrô) cho đến khi được yêu cầu sử dụng. Việc trao dây Pallium trước đây đã được một hồng y đẳng phó tế trao ban tại Rôma, và bên ngoài Rôma bởi một giám mục; trong cả hai trường hợp buổi lễ diễn ra sau khi cử hành Thánh Lễ và ứng viên đọc một lời thề. Theo quy định của Công đồng Vatican II (1962-1965), nghi thức phụng vụ cho việc trao nhận dây pallium như trong sách phụng vụ quy định diễn ra vào lúc bắt đầu Thánh Lễ, trong đó Tổng Giám mục ngồi trên tòa giám mục của ông; tuy nhiên, trong thực tế, dưới triều đại của Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Giáo hoàng Biển Đức XVI đã triệu tập tất cả các tân Tổng giám mục đô thành đến Rome để nhận được dây pallium trực tiếp từ tay của giáo hoàng vào ngày lễ của Thánh Phêrô và Phaolô.
nhỏ|180px|phải|Giáo hoàng Biển Đức XVI với dây pallium giáo hoàng đầu tiên của mình (2008) Trong buổi lễ nhậm chức chính thức, Giáo hoàng Biển Đức XVI đã thông qua một hình thức cổ xưa của pallium, từ thời kỳ nó và áo omophor hầu như giống hệt nhau. Dây pallium này rộng hơn hình thức của dây pallium hiện đại mặc dù không rộng như áo omphor của thời đại này nay. Dây pallium này được làm bằng lông cừu đen, và được trang trí với năm dấu thánh giá màu đỏ và ba trong số đó được đính trên đó bằng những đinh ghim, tượng trưng cho năm vết thương của Chúa Giêsu và ba cái đinh, dây pallium này được sử dụng bằng cách đeo trên vai trái. Chỉ có dây pallium của giáo hoàng được sử dụng dạng thức đặc biệt này. Bắt đầu từ Lễ kính các Thánh Phêrô và Phaolô (29 tháng 6 năm 2008), dây pallium của Giáo hoàng Biển Đức XVI đã trở lại hình thức tương tự như những người tiền nhiệm gần đây của ông, mặc dù dây pallium của ông có khoét cổ rộng hơn, chiều dài dây dài hơn đi kèm với những biểu tượng thánh giá màu đỏ, do đó vẫn khác biệt với dây pallium của các Tổng giám mục đô thành. Sự thay đổi này, do sự giải thích của bậc thầy về Nghi thức Phụng vụ Giáo hoàng Guido Marini, đưa ra sau khi nghiên cứu về lịch sử của pallium, đã chỉ ra rằng bức chân dung xưa nhất của một giáo hoàng mang kiểu pallium đó, Giáo hoàng Innocent III tại Sacro Speco Cloister, dường như là chỉ là một dạng ngôn ngữ cổ xưa được nêu lên một cách có chủ ý. Đức ông Marini cũng tuyên bố rằng Giáo hoàng Biển Đức XVI đã gặp một loạt các sự cố gây phiền nhiễu về vấn đề cố định dây pallium đúng chỗ trong các buổi cử hành phụng vụ. Dây pallium này sau đó được giáo hoàng Biển Đức XVI sử dụng lần cuối khi ông sử dụng nó khi đến kiểm tra thiệt hại do trận động đất Aquedra, viếng thăm nhà thờ bị ảnh hưởng nghiêm trọng là nhà thờ Santa Maria di Collemaggio. Nơi đây, di hài của Thánh giáo hoàng Cêlestinô V thoát khỏi sự phá hủy của trận động đất. Sau dành vài phút cầu nguyện tại ngôi mộ này, vị giáo hoàng đã quyết định đặt dây pallium của mình vào quan tài cố giáo hoàng Cêlestinô. Thật thú vị, vị giáo hoàng cuối cùng sẵn sàng ý định từ nhiệm trước Giáo hoàng Biển Đức XVI chính là Thánh Giáo hoàng Cêlestinô V, từ nhiệm năm 1294.
nhỏ|trái|180px|Giáo hoàng Biển Đức XVI với dây pallium giáo hoàng thứ hai của mình (2013) Mặc dù pallium thứ hai của Giáo hoàng Biển Đức XVI không thực sự được tạo thành cho đến năm 2008, mô hình của nó thực sự đã tồn tại trên huy hiệu giáo hoàng của ông. Một sự thật được ít người biết đến: thực tế thiết kế dây pallium dài của Giáo hoàng được sử dụng trong triều đại giáo hoàng Biển Đức XVI đã được thiết lập vào năm 1999 khi Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã sử dụng một dây pallium hình chữ Y dài với những chữ thập đỏ cho lễ kỷ niệm Lễ Phục Sinh năm đó. Nó chỉ được sử dụng mà một lần và được tạo ra bởi Piero Marini, bậc thầy của những phẩm phục phụng tự giáo hoàng, người cũng tạo ra thiết kế dây pallium giáo hoàng đầu tiên của Giáo hoàng Biển Đức XVI.
Vào ngày 29 tháng 6 năm 2014, sau khi dùng dây pallium thứ hai của Giáo hoàng Biển Đức XVI trong hơn một năm, Giáo hoàng Phanxicô đã quyết định khôi phục hình dạng dây pallium giáo hoàng, với hình dạng truyền thống của các giáo hoàng trước Giáo hoàng Biển Đức XVI.
Tiếng Urak Lawoi’
Tiếng Urak Lawoi' là ngôn ngữ của người Urak Lawoi cư trú ở phía tây Bán đảo Malay miền nam Thái Lan. Họ là dân tộc bản địa Malay sống trên các hòn đảo ở biển Andaman ngoài khơi bờ biển phía tây Thái Lan, gồm Phuket, đảo Phi Phi, Jum, Ko Lanta, Bulon, Ko Lipe và Ko Adang, quần đảo Adang. Do không cư trú ổn định nên họ được gọi là người du mục biển.
Dây pallium
Sử dụng thời hiện đại
Vào tháng 1 năm 2015, Giáo hoàng Phanxicô tuyên bố bắt đầu từ năm đó, Giáo hoàng ở Rôma không còn được trao dây pallium với tư cách cho các cá nhân nữa; thay vào đó, các tổng giám mục thành đô sẽ tiếp nhận việc đeo dây này tại giáo hội địa phương của từng người. Tuy nhiên, Giáo hoàng sẽ tiếp tục nghi thức làm phép dây pallium.
Tiếng Urak Lawoi’
Tiếng Urak Lawoi thuộc phân nhóm ngôn ngữ Malayic, Nhóm ngôn ngữ Malay-Sumbawa của Ngữ tộc Malay-Polynesia trong Ngữ hệ Austronesia. Nó có liên hệ gần gũi với Orang (Suku) Laut sống ở vùng giữa Sumatra và Bán đảo Malay, nói các ngôn ngữ Malayic với nhiều phương ngữ khác nhau.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngôn ngữ Malay-Polynesia Thể loại:Ngôn ngữ tại Thái Lan
Dây pallium
Sử dụng
Hiện nay, chỉ có Giáo hoàng, các tổng giám mục đô thành (giữ chức trưởng giáo tỉnh) và Thượng phụ Công giáo nghi lễ Latinh tại Jerusalem được quyền sử dụng dây pallium. Theo Bộ Luật Giáo luật năm 1917, một Tổng giám mục đô thành phải nhận được pallium trước khi thực hiện nhiệm vụ của mình trong giáo tỉnh của mình, ngay cả khi ông ta đã từng là tổng giám mục đô thành ở giáo tỉnh khác, nhưng những ràng buộc này đã biến mất trong Bộ Giáo luật sửa đổi năm 1983. Các giám mục, tổng giám mục khác, kể cả các tổng giám mục đô thành đã hồi hưu, không sử dụng dây pallium, trừ khi họ nhận được sự cho phép đặc biệt. Một trường hợp ngoại lệ rõ ràng được thực hiện cho một trường hợp hiếm khi xảy ra, đó là một người chưa phải là một giám mục được bầu làm giáo hoàng, trong trường hợp đó, giám mục chủ phong cho tân giáo hoàng được quyền đeo dây pallium trong buổi lễ tấn phong.