cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lê Thái Tổ
Tiền tệ
Từ đời vua Trần Thuận Tông, Hồ Quý Ly chấp chính, bắt đầu dùng tiền giấy gọi là hội sao, nhà nước thu tiền đồng đổi tiền giấy. Đến khi Lê Lợi lên ngôi, tiền đồng trong nước không còn, nên đúc thứ tiền đồng mới. Đến tháng 4, năm 1428, triều đình cho đúc đồng tiền mới của Đại Việt, gọi là tiền Thuận Thiên, được sử mô tả là mây xanh hiện, có cánh có chân, bên dưới như mâm ngọc, hai bên tả hữu hình như hai con cá chép vờn nhau. Đến tháng 12, năm Thuận Thiên thứ 1 (1428), Lê Thái Tổ lại đúc tiền Thuận Thiên thông bảo, tính 50 đồng là 1 tiền. Năm Thuận Thiên thứ 2 (1429), ông truyền cho các quan trong ngoài bàn phép dùng tiền. Ông xuống chiếu rằng: Tiền là mạch máu của sinh dân, không thể không có. Nước ta vốn có mỏ đồng, nhưng tiền đồng cũ đã bị Nhà Hồ hủy bỏ, trăm phần chỉ còn được một. Đến nay, việc quân, việc nước thường hay bị thiếu. Muốn cho tiền được lưu thông sử dụng, để thuận lòng dân, há chẳng khó sao? Mới rồi có người dâng thư trình bày, xin lấy tiền giấy thay cho tiền thực. Trẫm sớm khuya nghĩ ngợi, chưa nghĩ ra cách gì. Vì rằng tiền giấy là thứ vô dụng, lại được lưu hành như vật hữu dụng trong dân, thực không phải là ý nghĩa yên dân, dùng của. Nhưng đời xưa đã có người cho rằng vàng, bạc, da, lụa, tiền thực, tiền giấy đều không thể cân ngang nhau được, thế thì thứ gì là hơn? Truyền cho các đại thần trăm quan và những người hiểu việc đời ở trong, ở ngoài, đều nghị bàn quy chế đồng tiền cho thuận lòng dân, để không vì ưa thích riêng của một người mà bắt ép muôn nghìn người không muốn phải theo, để làm phép hay của một đời. Nên phải bàn định sớm rồi tâu lên, trẫm sẽ tự chọn lấy mà cho thi hành nhỏ|400x400px|Đồng tiền "thuận thiên nguyên bảo" đồng tiền đầu tiên của nhà Lê Sơ, do Lê Thái Tổ cho đúc ngay sau khi lên ngôi.
Giáo dục
Nhà Minh hoàn thành việc xâm lược Đại Ngu bằng việc đánh bại Nhà Hậu Trần năm 1414; Nhà Minh có mở khoa thi nhưng kẻ sĩ đều trốn tránh không chịu ra thi. Phép thi cử bỏ mặc cho đến khi vua Lê Thái Tổ đánh thắng quân Minh.
Năm 1426, Lê Thái Tổ tiến quân ra Bắc, đóng quân ở dinh Bồ Đề. Ông liền hạ lệnh thi học trò văn học, đầu đề bài thi: Bảng văn dụ thành Đông Quan, lấy đỗ 50 người, sung bổ chức An phủ các lộ bên ngoài và chức Viên ngoại lang ở 6 bộ trong Kinh. Khoa này Đào Công Soạn, người Tiên Lữ, Hưng Yên đỗ đầu.
Năm 1429, Lê Thái Tổ hạ chiếu cho quân nhân các lộ và những người ẩn dật ở rừng núi, cùng các quan từ tứ phẩm trở xuống, ai thông kinh sử, thì đến cả sảnh đường để thi, năm ấy thi khoa Minh kinh.
Năm 1431, Thái Tổ mở thi Hoành từ. Năm 1433, ông đích thân ra thi văn sách. Thi hai khoa này, hoặc dùng minh kinh, hoặc luận phú hoặc dùng sách vấn, đều tùy tài năng mà cất nhắc bổ dụng vượt bậc, vẫn chưa lấy đỗ Tiến sĩ.
Theo Đào Duy Anh, nước Đại Việt về văn hóa, nửa triều Trần từ đời Chu Văn An Nho học đã bắt đầu thắng Phật học. Sang đời Lê, Nguyễn, Nho học mới chiếm địa vị độc tôn. Hai triều ấy đều có phép luật nghiêm khắc đối với các nhà tu hành Phật giáo và Đạo giáo. Nước Việt trải qua sự chiếm đóng của Nhà Minh thì rất nhiều sách vở về Nho học, Phật học của nước Việt bị người Minh thu mất, rồi người Minh phát lại những sách Ngũ kinh, Tứ thư thể chú để dùng ở các trường công. Đến khi Nhà Lê phục quốc, những chế độ và thư tịch ở đời Lý, Trần đã mất tích nên đành bắt chước chế độ của Minh triều, lấy khoa cử làm con đường dụng thân duy nhất, dùng văn chương bác cổ để làm thước đo nhân tài, lấy sách Tống nho làm chính thư.
Tôn giáo
Nhà Minh âu khi xâm chiếm Đại Việt đã có chính sách thu hoặc đốt phá các sách vở về Nho học, Phật học của người Việt, rồi phát các sách Tứ thư, Ngũ kinh thể chú để dùng ở các trường công. Khi mà Lê Lợi giành được tự chủ cho Đại Việt, chế độ và thư tịch đời Lý, Trần đều mất tích nên đành bắt chước chế độ của Nhà Minh, lấy khoa cử làm con đường dụng nhân duy nhất, dùng văn chương để đánh giá tài năng. Theo Đào Duy Anh, thời kỳ Lý Trần là thời kỳ Tam giáo (Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo) cùng song hành tồn tại; đến nay Nho học hoàn toàn độc tôn. Nhà nước có mở các cuộc thi cho người theo tôn giáo nhưng đó chỉ là cách hạn chế giai tầng này. Đối với tôn giáo, Lê Thái Tổ quy định những người muốn xuất gia trong Phật giáo và Lão giáo phải thi kinh điển các đạo này. Người thi đỗ được phép làm sư hoặc làm đạo sĩ, còn người thi trượt thì phải về quê làm ăn.
Quân đội
Với lực lượng ban đầu năm 1418 kể cả khoảng vài nghìn người, bao gồm quân Thiết đột, quân Nghĩa sĩ, quân Dũng sĩ mỗi binh chủng có 200 người. Đến năm 1427 khi tiến ra thành Đông Quan, Nghĩa quân Lam Sơn đã có tổng số 35 vạn quân, trong đó có 7 vạn quân tinh nhuệ, chia làm trung, tiền, hậu, tả, hữu đều có chức năng hành quân tổng lĩnh. Lại đặt 14 vệ, Thiết đột, Kim ngô, Ngọc kiềm, Phủng thần, Xa kỵ, Câu kiềm, Thiên ngưu, Phủng thánh, Tráng sĩ, Thần vũ, Du nỗ, Thần tý, Vũ lâm, Thiên uy, Nhũ uy. Mỗi vệ có các chức thượng tướng quân, đại tướng quân, tướng quân, đô chỉ huy sứ và hỏa đầu, hỏa thủ.
Theo sử gia Sun Lai Chen, nhà Minh Trung Quốc đã có sự phát triển cao về hỏa khí, khiến cho họ bất bại khi đi đánh nhau khắp bốn phương. Cuộc xâm lăng của nhà Minh với nhà Hồ là cuộc xâm lăng của Trung Quốc với Đại Việt chưa bao giờ dễ dàng và nhanh chóng như thế, đó là nhờ sự ưu việt của hỏa khí nhà Minh có được. Nghĩa quân Lam Sơn đã học được cách chế tạo súng, và thu được nhiều súng của quân Minh nên là một phần nguyên nhân của chiến thắng. Số súng Nghĩa quân Lam Sơn thu được sau chiến tranh đã làm triều đình nhà Minh lo ngại, họ liên tục hối thúc Lê Lợi trả lại, nhưng Lê Lợi đã không trả cái nào, rốt cuộc nhà Minh buộc phải chấp nhận.
Chính sách ruộng đất
Mùa xuân tháng 1 năm 1428, quân Minh đã về nước, Đại Việt hoàn toàn độc lập. Lê Lợi đã thực hiện những chính sách của mình nhằm phục hồi lại đất nước vốn đã bị suy tàn sau những năm bóc lột của quân Minh và chiến tranh. Tháng 7 âm lịch năm 1426 Lê Lợi cho làm sổ hộ tịch (sổ đinh). Tháng Giêng năm 1428, nhà vua hạ lệnh cho con em các nhà đầu mục và các tướng hiệu đều nên trở về nhận ruộng đất ở quê cha đất tổ, để chấm dứt nạn tranh chiếm ruộng đất. Tháng 4 âm lịch năm 1428, nhà vua ra lệnh trả lại ruộng đất, nhà cửa cho những quân dân bị bắt vào 4 thành Tây Đô, Đông Kinh, Cổ Lộng, Chí Linh đã được bổ vào các quân phụ vào quân Thiết đột. Ngày 25 tháng 11 âm lịch năm 1428, triều đình cho làm sổ ruộng đất, sổ hộ tịch. Triều đình ra chỉ thị cho các phủ, huyện, lộ khám xét các chằm bãi, ruộng đất, mỏ vàng bạc, những sản vật núi rừng trong hạt, các loại thuế cũ, cùng ruộng đất đã sung công các nhà thế gia và những người tuyệt tự, ruộng đất của bọn đào ngũ, ngụy quan.
Ngày 22 tháng 12 âm lịch năm 1428, Lê Thái Tổ ra lệnh chỉ cho các quan phủ, huyện, lộ, trấn, xã, sách đối chiếu, khám xét ruộng đất, đầm bãi công tư trong các huyện, xã của lộ mình. Ngày 22 tháng 1 năm 1429, nhà vua ra lệnh cho các đại thần tâu lên về việc cấp đất cho dân chúng, từ quan lại, quân nhân, đàn ông, đàn bà, người già yếu, mồ côi, góa chồng.
Dê núi Bắc Mỹ
Dê núi Bắc Mỹ (danh pháp hai phần: Oreamnos americanus), là một động vật hữu nhũ lớn có móng guốc đặc hữu tại Bắc Mỹ. Mặc cho tên tiếng địa phương của loài, đây không phải là một thành viên thuộc chi Capra, chi bao gồm những loài dê thật sự.
Damastes grandidieri
Loài này thuộc chi Damastes. Damastes grandidieri được Eugène Simon miêu tả năm 1880.
Lê Thái Tổ
Chính sách ruộng đất
Tháng 2 âm lịch năm 1429, Lê Thái Tổ lệnh cho tập trận trong 5 đạo, cả thủy binh và bộ binh. Sau cuộc tập trận, ông chia số quân sĩ làm 5 phiên, lưu lại 1 phiên còn 4 phiên về làm ruộng. Ngày 29 tháng 3 âm lịch năm 1429, nhà vua ra lệnh rằng phần đất của các quan và phủ đệ công hầu trăm quan nên trồng cây, hoa, rau đậu, không được để hoang, ai không theo thì mất phần đất đó. Các công hầu đã được ban cho đất ở, nếu trong phần đất của quân Thiết đột thì không cho quá nhiều, chỉ từ 5 sào trở xuống, nếu không phải trong phần đất của quân Thiết đột thì cho 2 mẫu trở xuống đến 1 mẫu. Nếu đã được chia ruộng đất vườn nhà nhất định rồi, lại còn chiếm đất trong thành Đại La làm nhà cửa khác nữa thì không được.
Damastes grandidieri
Tham khảo
Thể loại:Damastes
Lê Thái Tổ
Chính sách ruộng đất
Ngày 30 tháng 5 âm lịch năm 1429, ông sai định hạng ruộng đất của các cộng sự người Việt của quân Minh trước đây. Ngày 19 tháng 12 âm lịch năm 1429, ông ra lệnh xã nào có nhiều ruộng đất nhưng ít người, để bỏ hoang thì cho phép các quan nơi đó cho những người không có ruộng ở các xã khác đến cày cấy, người chủ ruộng xã đó không được chiếm giữ rồi bỏ hoang. Ai vi phạm sẽ bị xử theo tội cưỡng bức chiếm đoạt. Vào các năm Thuận Thiên thứ 3 (1430) và 6 (1433), ông lại cho làm sổ hộ tịch.
Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí, chính sách ruộng đất của Lê Thái Tổ gọi là phép quân điền. Triều đình ra lệnh cho các phủ huyện khám đo những ruộng đất đầm bãi công tư làm thành sổ sách. Lại sắc cho các quan đại thần bàn định số ruộng cấp cho các quan, quân đội và nhân dân, từ quan đại thần trở xuống, cho đến những người già yếu, con mồ côi, bà góa và đàn ông, đàn bà trở lên, theo thứ bậc khác nhau. Lại truyền cho các phủ, huyện, xã, rằng nơi nào có ruộng đất nhiều mà dân ít phải bỏ hoang, thì cho phép các quan bản hạt được cho người không có ruộng ở xã khác đến cày cấy. Điền chủ xã ấy không được chiếm đoạt mà bỏ hoang, làm trái thì phạt. Chính sách đất đai của vua Thái Tổ đã làm cho Đại Việt như lời nhận xét của sử thần trong sách Đại Việt sử ký toàn thư: "Vua mặc áo sớm, ăn cơm trưa, trải 10 năm mà thiên hạ đại trị". Dân gian có câu ca dao về việc no đủ, thịnh trị thời của vua Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông:
Dê núi Bắc Mỹ
Phân loại
Dê núi Bắc Mỹ là một động vật guốc chẵn trong bộ Artiodactyla và Bovidae. Nó thuộc về phân họ Caprinae (phân họ Dê cừu),cùng với 32 loài khác bao gồm cả dê thật sự, cừu, sơn dương, và bò xạ hương. Dê núi là loài duy nhất trong chi Oreamnos.
Lê Thái Tổ
Đánh Bế Khắc Thiệu, Nông Đắc Thái
trái|250px|thumb|Bài thơ khắc đá của Lê Lợi ở Thạch An, Cao Bằng khi đi đánh Bế Khắc Thiệu và Nông Đắc Thái. Ngoài xây dựng kinh tế, Thái Tổ còn phải đối phó với bạo loạn trong nước. Tháng 11 âm lịch năm 1430, Thổ tù ở châu Thạch Lâm, trấn Thái Nguyên là Bế Khắc Thiệu, Nông Đắc Thái nổi dậy; để đối phó, Lê Lợi tuyển binh ở bãi Bồ Đề.
Tháng Giêng năm 1431, sau khi giết Phạm Văn Xảo, Lê Lợi thân chinh đem quân đánh trấn Thái Nguyên. Khi đến châu Thạch Lâm, thành Na Lữ, ông cho đóng quân ở đây, vì thấy thắng cảnh núi sông, nên sai lập sinh từ thờ phụng. Trên núi đá phía tây bắc thành Na Lữ, có bài thơ của vua Lê Thái Tổ ngự chế khắc vào đá, bên dưới ghi rằng: Thuận Thiên tứ niên Tân Hợi chính nguyệt thị thập nhật đà.
Dê núi Bắc Mỹ
Chế độ ăn uống
Dê núi Bắc Mỹ là động vật ăn cỏ và dành phần lớn thời gian của chúng để gạm cỏ. Chế độ ăn uống bao gồm các loại cỏ, các loại thảo mộc, cói, dương xỉ, rêu, địa y, cành cây, lá từ cây bụi thấp và thông từ một trường sống của chúng.
Gloriana (bướm đêm)
Gloriana  là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.
Đạo hàm hữu hình
Nguồn gốc
Định nghĩa trên được rút ra dựa vào tính chất vật lý của dòng chảy chất lưu; Tuy nhiên không có quy luật vật lý nào được viện dẫn ở đây (ví dụ, đã không chứng minh rằng một phần tử trọng lượng nhẹ nổi trên một dòng sông sẽ chảy cùng với vận tốc nước). Vì vậy, nhiều khái niệm vật lý có thể được viết ngắn gọn với việc sử dụng đạo hàm hữu hình. Trường hợp tổng quát của sự bình lưu (advection), tuy nhiên, lại dựa vào sự bảo toàn khối lượng trong dòng chảy chất lưu; do đó tình huống trở nên hơi khác nếu sự bình lưu xảy ra trong môi trường không bảo toàn.
Charles Auguste de Bériot
Tiểu sử
Sinh ra ở Leuven. Ông chuyển đến Pháp vào năm 1810, nơi ông học violin với Jean-François Tiby, một học trò của Giovanni Battista Viotti. Ông trở thành giáo sư tại Nhạc viện Bruxelles từ năm 1843 đến năm 1852. Sở dĩ như vậy là vì mắt của Bériot gần mù nên ông thôi việc. Lần ra mắt đầu tiên ở Paris và London của ông diễn ra vào năm 1826, sau một thời gian giảng dạy không hài lòng lẫn nhau tại Nhạc viện Paris với Pierre Baillot. Trở về Brussels, ông được phong là nghệ sĩ vĩ cầm độc tấu cho Vua William I của Hà Lan. Cuộc cách mạng năm 1830 đã chấm dứt cuộc hẹn và sau đó ông đi lưu diễn rộng rãi với ca sĩ Maria Malibran, kết hôn với bà vào năm 1836. Bà qua đời chỉ vài tháng sau cuộc hôn nhân và ông đã không tiếp tục sự nghiệp của mình trong hai năm. Năm 1842, ông từ chối chiếc ghế do Baillot bỏ trống tại Nhạc viện Paris để làm trưởng khoa vĩ cầm tại Nhạc viện Brussels. Sự mù lòa sắp xảy ra buộc ông phải nghỉ hưu vào năm 1852.
Dê núi Bắc Mỹ
Chế độ ăn uống
Trong điều kiện nuôi nhốt, chế độ ăn uống của con dê núi cũng có thể bao gồm ngũ cốc, cỏ linh lăng, trái cây và rau quả, và cỏ.
Đạo hàm hữu hình
Nguồn gốc
Chỉ có một quỹ đạo duy nhất được xem xét cho trường vô hướng nói trên. Đối với trường vector, gradient của trường vector sẽ trở thành một đạo hàm tensor; còn đối với các trường tensor chúng ta phải kể đến không chỉ chuyển động tịnh tiến của hệ tọa độ do sự chuyển dịch của chất lưu mà còn phải kể đến sự xoay và co giãn của hệ tọa độ. Điều này đạt được nhờ đạo hàm thời gian đối lưu phía trên.
Dê núi Bắc Mỹ
Liên kết ngoài
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1816 Thể loại:Động vật có vú Canada Thể loại:Động vật có vú Mỹ Thể loại:Động vật Tây Hoa Kỳ
Charles Auguste de Bériot
Sáng tác
Ông đã sáng tác 10 bản concerto cho violin, đồng thời còn là tác giả của cuốn sách dạy chơi đàn violin nổi tiếng, Méthode de violon.
Đạo hàm hữu hình
Các hệ tọa độ trực giao
trong đó hi' là các tensor metric:
Charles Auguste de Bériot
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1802 Thể loại:Mất năm 1870 Thể loại:Nhà soạn nhạc Bỉ Thể loại:Nghệ sĩ vĩ cầm Bỉ Thể loại:Thợ cơ khí Bỉ Thể loại:Họa sĩ Bỉ Thể loại:Nhà điêu khắc Bỉ Thể loại:Nghệ sĩ vĩ cầm cổ điển Thể loại:Giảng viên âm nhạc
Lê Thái Tổ
Đánh Đèo Cát Hãn, thu châu Mường Lễ
Năm 1427, Lê Lợi sai Chủ thư thị sử Trần Hồ đi chiêu dụ châu Ninh Viễn (tức châu Mường Lễ, sau đổi là châu Phục Lễ, nay là phủ An Tây). Phụ đạo châu ấy là Đèo Cát Hãn đem binh tướng theo về.
Đạo hàm hữu hình
Các hệ tọa độ trực giao
Trong trường hợp đặc biệt của hệ tọa độ 3 chiều Descartes (x,y,z), công thức trên được rút gọn như sau:
Gloriana (bướm đêm)
Liên kết ngoài
Thể loại:Erebidae
Đạo hàm hữu hình
Đọc thêm
Thể loại:Động lực học chất lưu Thể loại:Giải tích nhiều biến
Lê Thái Tổ
Đánh Đèo Cát Hãn, thu châu Mường Lễ
Tháng giêng năm 1432, Lê Lợi sai con trai cả là Lê Tư Tề và Tư đồ Lê Sát đem quân đánh châu Mường Lễ, do Đèo Cát Hãn thông đồng Phạm Văn Xảo làm loạn, liên kết với nghịch thần Ai Lao là Kha Đốn xâm lấn đất Mang Mỗi. Sau đó đích thân Lê Lợi thân chinh, đánh được Mang Lễ, Kha Đốn bị giết, Đèo Cát Hãn bỏ chạy, Lê Lợi thu Mang Lễ, đổi tên thành châu Phục Lễ.
Trên đường đi thảo phạt Đèo Cát Hãn, vua Lê Thái Tổ đã có 2 bài thơ; bài thứ nhất được khắc trên vách đá Pú Huổi Chỏ, có tên là Thân chinh Phục Lễ châu Đèo Cát Hãn (Tự mình đi đánh Đèo Cát Hãn ở châu Phục Lễ), viết bằng chữ Hán theo thể ngũ ngôn bát cú; bài thơ thứ hai, bằng chữ Hán, theo thể thất ngôn bát cú, được khắc trên vách núi Hào Tráng (Hòa Bình), có tên là Chinh Đèo Cát Hãn, quá Long Thủy đê (Đi đánh Đèo Cát Hãn trở về, qua đường đê Long Thủy). Bài thơ này đã được chép trong Hoàng Việt thi tuyển của Bùi Huy Bích (1744-1818), và được nhắc tới trong sách Hưng Hóa ký lược của Phạm Thận Duật (1825-1885), dưới triều vua Tự Đức.
Chính sách với các công thần tham gia khởi nghĩa Lam Sơn
Lê Lợi đã dành cho người chết thay mình là Lê Lai nhiều ân sủng đặc biệt. Khi Lê Lai vừa chết, Lê Lợi ngầm sai người tìm di hài đem về Lam Sơn mai táng. Năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), phong Lê Lai là Công thần hạng nhất, tặng là Suy trung Đồng đức Hiệp mưu Bảo chính Lũng Nhai công thần, hàm Thiếu úy, thụy là Toàn Nghĩa. Tháng 12 năm 1429, vua Lê Thái Tổ sai Nguyễn Trãi viết hai bản lời thề ước trước và lời thề nhớ công của Lê Lai, để trong hòm vàng. Lại gia phong làm Thái úy. Năm Thái Hòa thứ nhất 1443 ban tặng tước Bình chương quốc quân trọng sự, ban cho túi kim ngư, ấn vàng, tước Huyện Thượng hầu.
Năm 1428 truy tặng Lê Thạch làm Trung vũ Đại vương, được thờ ở tẩm miếu hoàng gia. Đối với Lý Triện, Lê Lợi trao cho cha của ông là Lê Ba Lao làm Quan sát sứ, tước Thượng phẩm, cấp 400 mẫu ruộng, con ông là Lý Lăng làm Phòng ngự sứ, tước Phục hầu, đều được đổi sang họ Lê. Năm 1428, Lý Triện được truy tặng chức Nhập nội Tư mã. Khi Đinh Lễ hi sinh trong Khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi cho em ông là Đinh Liệt làm Nhập nội Thiếu úy, tước Á hầu, các vợ lẽ của ông là bọn Hà Ngọc Dung gồm 5 người được làm tông cơ.
Tháng 2, năm 1428, Lê Lợi định các hạng công cho các hỏa thủ và quân nhân Thiết đột có công ở Lũng Nhai, chia ra thứ bậc gồm 221 người: Công hạng nhất, cho mang họ vua là Phạm Vấn, Lê Quy, Lê Dịch, Lê Ê,... 52 người, làm Vinh lộc đại phu tả Kim ngô vệ đại tướng quân tước Thượng trí tự; công thứ 2, cho quốc tính là Lê Bố, Đinh Liệt, Lê Khảo gồm 72 người, làm Trung lượng đại phu tả Bổng thần vệ tướng quân tước Đại trí tự; công thứ 3, cho mang họ vua, là Đinh Lễ gồm 94 người, làm Trung vũ đại phu Câu kiềm vệ tướng quân tước Trí tự. Khoảng tháng 3, năm 1428, sách Đại Việt sử ký toàn thư lại chép về việc ban thưởng cho 3 người: Lấy Thừa chỉ Nguyễn Trãi làm Quan Phục hầu, Tư đồ Trần [Nguyên] Hãn làm Tả Tướng quốc, Khu mật đại sứ Phạm Văn Xảo làm Thái bảo, đều ban quốc tính.
Tháng 5 năm 1429, Lê Lợi lại ban biển ngạch công thần cho 93 người (những người tên chữ nghiêng đều được cải sang họ Lê của vua, ở đây ghi nguyên họ những người đó):
Chính sách đối với những người Việt làm quan cho Nhà Minh
Trước năm 1428, Lê Lợi đã cho tiến hành bắt những quan lại người Việt phục vụ cho Nhà Minh, bắt vợ con, nô tỳ, tài vật, trâu bò đem giải nộp cho hết, điều tra những kẻ có lòng khác, thu nhập văn bằng ấn tin của ngụy quan, theo đúng hạn nộp lên. Sau đó cho ngụy quan chuộc mệnh, định lệ tiền chuộc các vợ cả, vợ lẽ và nô tỳ của ngụy quan. Vợ Bố chính ty thì 70 quan, dưới đến các hạng sinh viên, thổ quan, thừa sai, bạn đương, thì vợ là 10 quan, con trai, con gái và nô tỳ từ 10 tuổi trở xuống thì 5 quan.
Năm 1428, sau khi lên ngôi, vua Lê Thái Tổ ra lệnh trị tội những viên quan cộng tác với Nhà Minh. Năm 1429 ông ra lệnh chỉ rằng những người này trước đã có lệnh cho tha tội chuộc mệnh, thì cho miễn cả ruộng đất (không phải sung công). Tháng 5 âm lịch năm 1429, Lê Thái Tổ ra lệnh: cho những văn võ hào kiệt nào còn bị bỏ sót có thể đến chỗ Thiếu phó Lê Văn Linh mà tự tiến, không phân biệt ngụy quan hay sĩ thứ, cốt lấy tài đức.
Các quan người Việt của Nhà Minh như Lương Nhữ Hốt, Trần Phong, Đỗ Duy Trung, con cái của Mạc Thúy như Mạc Tung đều được Lê Thái Tổ tha mạng. Các ngụy quan như Trần Phong, Lương Nhữ Hốt,... lại mưu làm loạn, kết bè đảng, ngầm đưa thư sang nhà Minh thì họ sẽ làm nội ứng. Người đưa thư bị Thượng tướng trấn Thái Nguyên là Hoàng Nguyên Ý bắt được. Lê Lợi sai giết đi, giấu việc ấy. Sau có người tố giác, Lê Lợi mới hạ chiếu giết đi, còn con cái, đồ đảng đều được tha mạng.
Vụ án của Trần Nguyên Hãn và Phạm Văn Xảo
Khi Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, những người từ những ngày đầu khởi nghĩa được trọng thưởng. Trần Nguyên Hãn về làng làm nhiều nhà cửa, xây bằng gạch hoa và đóng thuyền chở binh khí. Có người tố cáo ông mưu phản. Lê Lợi sai lực sĩ xá nhân bắt về hỏi tội. Thuyền đi đến bến xã Đông Sơn, Trần Nguyên Hãn phẫn uất khấn trời rằng:
Nói xong bỗng trờ nổi gió to làm lật thuyền, 42 lực sĩ xá nhân và Trần Nguyên Hãn đều chết đuối cả, chỉ có hai gia đồng thoát chết. Lê Lợi nghe tin, xuống chiếu tịch thu tất cả vợ con, ruộng đất của cải của ông.
Phạm Văn Xảo bị tố cáo mưu phản cũng bị vua Lê Thái Tổ bắt giết, tịch thu tài sản
Lập người kế vị và cái chết
phải|300px|thumb|Khu lăng mộ vua Lê Thái Tổ tại Di tích Lam Kinh, [[Thanh Hóa.]] thumb|300px|phải|Lăng vua Lê Thái Tổ, Di tích Lam Kinh, [[Thanh Hóa.]] Ngày 7 tháng 1 âm lịch năm 1429, Lê Thái Tổ lập con trưởng Lê Tư Tề làm Quận vương, giúp trông coi việc nước, con thứ Nguyên Long làm Hoàng thái tử. Lê Tư Tề mắc chứng điên cuồng, giết bừa các tì thiếp, việc đó không hợp ý vua Thái Tổ. Năm 1433, Lê Thái Tổ vời người con của anh ruột của mình là Nhập nội Thiếu úy Lê Khôi lúc ấy đang trấn thủ Hóa châu về để bàn định việc lập Thái tử, tháng 8 âm lịch năm đó, con trưởng Lê Tư Tề bị phế giáng làm Quận vương, con thứ Nguyên Long kế thừa tông thống. Đô đốc Phạm Vấn, Đại Tư đồ Lê Sát và Tư khấu Lê Ngân được vua trao trọng trách phụ chính giúp vua Lê Thái Tông còn ít tuổi.
Lê Thái Tổ ở ngôi được 5 năm thì qua đời vào ngày 22 tháng 8 âm lịch (ngày 7 tháng 9 dương lịch) năm Quý Sửu (1433), hưởng dương 49 tuổi. Vì nhớ công Lê Lai chết thay cho mình ở núi Chí Linh trước kia, ông dặn lại đời sau phải giỗ Lê Lai trước khi giỗ ông một ngày. Bởi thế đời sau truyền lại câu: Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi.
Lê Lợi được an táng tại Vĩnh Lăng, Lam Sơn và được tôn miếu hiệu là Thái Tổ (太祖), thụy hiệu là Thống Thiên Khải Vận Thánh Đức Thần Công Duệ Văn Anh Vũ Khoan Minh Dũng Trí Hoàng Nghĩa Chí Minh Đại Hiếu Cao Hoàng Đế (chữ Hán: 統天啟運聖德神功睿文英武寬明勇智弘義至明大孝高皇帝). Đời sau đều gọi là Thái Tổ Cao Hoàng đế (chữ Hán: 太祖高皇帝) hay Cao Hoàng (高皇), Cao Đế (皇帝). Thái tử Lê Nguyên Long 11 tuổi lên nối ngôi, tức hoàng đế Lê Thái Tông.
Nhận định
Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi lại những lời nhận xét về Lê Thái Tổ như sau: Vua nhiệt tình, hăng hái dấy nghĩa quân đánh dẹp giặc Minh. Sau 10 năm thì thiên hạ đại định. Đến khi lên ngôi, đã ấn định luật lệnh, chế tác lễ nhạc, mở khoa thi, đặt cấm vệ, xây dựng quan chức, thành lập phủ huyện, thu nhập sách vở, mở mang trường học, có thể gọi là có mưu kế xa rộng mở mang cơ nghiệp. Song đa nghi, hiếu sát, đó là chỗ kém. Sử thần bàn:Vua nối cơ nghiệp của ông cha, gặp buổi đại loạn mà chí càng bền, náu mình chốn núi rừng, làm nghề cày cấy. Do lòng căm thù quân giặc bạo tàn, càng lưu tâm vào các sách thao lược, đem hết của nhà hậu đãi tân khách. Đến năm Mậu Tuất [1418], nhóm nổi nghĩa binh, kinh dinh thiên hạ, trước sau trải mấy chục trận, đều là đặt quân phục, dùng binh kỳ, tránh chỗ chắc, đánh chỗ mềm, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh. Đến khi quân Minh đầu hàng thì răn cấm quân lính không được mảy may xâm phạm. Từ đấy, hai nước hòa hiếu, bắc nam vô sự. Mường Lễ, Ai Lao đều sáp nhập bản đồ, Chiêm Thành, Chà Bàn vượt biển sửa lễ cống. Vua mặc áo sớm, ăn cơm trưa, trải 10 năm mà thiên hạ đại trị.
Vua dấy nghĩa binh, chưa từng giết bừa một người nào. Chỉ biết lấy mềm chống cứng, lấy yếu địch mạnh, lấy ít thắng nhiều, không đánh mà khuất phục được người, cho nên có thể đổi vận bĩ sang vận thái, chuyển thế nguy thành thế yên, đổi cuộc loạn thành cuộc trị. Câu "Người có nhân, thiên hạ không ai địch nổi" chính hợp với vua. Cho nên, vua lấy được thiên hạ, truyền cơ nghiệp đến muôn đời là phải lắm. Sách Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn chép rằng: ''Vua Thái Tổ ta, có tài dùng binh, khi ngày mới dựng cờ khởi nghĩa, chỉ vỏn vẹn có 200 quân thiết đột, 200 dũng sĩ và 300 nghĩa binh. Thế mà phía Tây Ai Lao phải thần phục, phía Bắc dẹp hết giặc Ngô. Xét về kế bí mưu kỳ, phần nhiều là do tài thao lược. Ngài lại tinh tường việc chính trị: Khi mới đến hành doanh Bồ Đề, ngài đã tuyển dụng hiền tài, đặt quan chia chức, trừ tàn cấm bạo, thương yêu quân dân, thu hút các bộ lạc, phòng bị nơi biên cương. Thực đã có ngay một quy mô đại định thiên hạ. Đến khi thống nhất non sông, ngài phong công thần, phong Nho giáo, chế lễ nhạc, định luật lệnh, đặt quân kỷ, lập hộ tịch, chỉnh đốn các ngành thuế, bỏ phép tiêu tiền giấy. Thi hành chánh sự rất là rộng lớn chu đáo. Cứ xem ngay những bài Chiếu bài Sắc ban ra thời ấy, đủ thấy lời răn dạy và phép trị bình rất là tường tận. Ngài khôi phục non sông, đem lại thái bình, công đức ban khắp đương thời, cơ nghiệp truyền cho hậu thế. Rực rỡ lắm thay". Lời bình của các quan đời Vĩnh Trị, sách Lam Sơn thực lục: Thái Tổ Cao Hoàng đế chúng ta, lấy tài thông minh, trí, dũng làm việc hỏi tội, cứu dân. Trong lúc mới cất quân khởi nghĩa, không để cho quan tước dụ nổi; không để cho oai thế hiếp nổi. Tuy gặp lúc nhiễu nhương, mà lòng càng vững; trải cơn cùng quẫn mà chí càng hăng. Tới khi tiếng nghĩa đồn dậy, gươm thần vung dài, mà các dũng tướng, mưu thần xúm lại như mây họp! Tướng võ thì bọn Trịnh Khả, Lê Xí, thường lập được công to. Tướng văn thì bọn Nguyễn Trãi, Văn Linh, hằng bày ra kế giỏi... Nguyễn Trãi trong bài Phú núi Chí Linh cho rằng Lê Thái Tổ sánh ngang với các vị vua hiền như Nghiêu Thuấn: Quy mô to lớn của Hán Cao cũng giống như đức thịnh của vua ta ngày nay.
Adesmus sexlineatus
Adesmus sexlineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Adesmus
Lê Thái Tổ
Nhận định
Còn Câu Tiễn chỉ lo thỏa cái chí phục thù há lại có thể muôn một sánh tày.
Đức lớn hiếu sinh
Nghĩ vì kế lâu dài của nhà nước
Tha kẻ hàng mười vạn sĩ binh
Sửa hòa hiếu cho hai nước
Tắt muôn đời chiến tranh
Chỉ cần vẹn đất, cốt sao an ninh
Như thế thịnh đức của vua ta, há Hán Cao có thể sánh được, mà phải cùng khen với Ngũ đế Tam hoàng kia..
Nguyễn Mộng Tuân trong bài Nghĩa kỳ phú viết về sự nghiệp của Lê Thái Tổ: Lập công to để muôn đời, tiếng nhân vang khắp, khí nghĩa tràn lan. Đó là lá cờ nghĩa của Thánh Tổ, đặt Hán Đường xuống bậc thứ hai. Thiếu bảo Lễ bộ Thượng thư Đông các Đại học sĩ Lê Tung viết trong Việt giám thông khảo tổng luận: Theo Giáo sư Văn Tân: Theo sử gia Việt Nam Cộng hòa Phạm Văn Sơn viết trong sách Việt sử tân biên:
Di sản và hình ảnh trong văn hóa
trái|250px|thumb|Đền thờ Lê Lợi ở làng Mỹ Cát, xã Minh Tân, Nam Sách, [[Hải Dương.]] trái|thumb|250px|Tượng đài Lê Lợi tại [[Thanh Hóa (thành phố)|Thành phố Thanh Hóa.]] nhỏ|180px|Tượng đài Lê Lợi tại bùng binh Cây Gõ, [[Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh.]] nhỏ|phải|180px|[[Bia Vĩnh Lăng|Văn bia Vĩnh Lăng do Nguyễn Trãi soạn thảo, nội dung tóm tắt về tiểu sử Lê Lợi và cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn, tại Vĩnh Lăng, Thanh Hóa.]] nhỏ|phải|200px|Hình tượng nhà vua được dân gian đưa vào nghệ thuật [[múa rối nước.]]
Lê Lợi là vị vua có công đánh đuổi quân Minh, chấm dứt 20 năm Bắc thuộc lần 4 và sáng lập hoàng triều Lê, triều đại tồn tại lâu nhất trong lịch sử Việt Nam. Sau thời kỳ độc lập hơn 400 năm kể từ thế kỷ X, Đại Việt có nguy cơ trở lại thành quận huyện của Trung Hoa. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi đã chấm dứt 20 năm cai trị của Nhà Minh tại Đại Việt. Bởi công lao đó của ông nên đời sau còn nhớ Nhà Lê khi bị Nhà Mạc cướp ngôi và đó là một nguyên nhân khiến Nhà Lê có thể trung hưng (1533). Thậm chí ngay cả khi con cháu triều Lê không còn nắm được thực quyền thì trên danh nghĩa vẫn là người đứng đầu thiên hạ. Chúa Trịnh làm phụ chính nhiều đời nhưng vẫn không dám cướp ngôi Nhà Lê cũng bởi sợ dư luận còn nhớ công lao giành lại độc lập cho đất nước của Nhà Lê. Về cai trị, ông cũng là người thiết lập lại trật tự, quy củ của chế độ quân chủ các triều đại Lý, Trần trước đây mà các thế hệ vua sau tiếp tục củng cố, phát triển cao hơn nữa.
Theo Tiến sĩ Trịnh Vĩnh Tường người Đài Loan, khi quân Minh xâm lược Đại Ngu, đã có 64 cuộc khởi nghĩa của người Việt nhằm chống lại sự cai trị trong thời gian (1407-1424). Quân đội nhà Minh đã dùng các biện pháp khủng khiếp nhằm đàn áp sự phản kháng đó. Quân Minh đã tàn sát dân Việt tới mức phạm tội diệt chủng - tội ác ở tầm nhân loại. Nhờ có Lê Lợi mà nước Việt đã không bị biến mất trên bản đồ thế giới, hưởng nền độc lập tự chủ 360 năm cho tới năm Kỉ Dậu (1789) khi nhà Thanh sang xâm phạm. Về sau khi tìm cách chống lại sự đô hộ của người Pháp, những người chủ trương phục quốc như Phan Bội Châu coi Lê Lợi như là hình mẫu anh hùng khôi phục quốc gia, ông cho rằng đó là hình ảnh chói lọi của vị tổ Trung hưng thứ hai sau Ngô Quyền.
Trường Chinh, nhân vật vạch ra chiến lược cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã viết tác phẩm Kháng chiến nhất định thắng lợi, trong đó ông coi Khởi nghĩa Lam Sơn là hình mẫu của cuộc kháng chiến trường kì của nhân dân Việt Nam trước Pháp và Hoa Kỳ: Muốn đạt được những kết quả ấy, phải đánh lâu, phải có thời gian. Thời gian làm việc cho ta, thời gian là thầy chiến lược của ta, nếu dân ta quyết tâm kháng chiến bền bỉ. Đời nhà Trần nhân dân trước sau ba lần kháng chiến mất hơn 31 năm mới chiến thắng quân Nguyên hung hãn. Đời nhà Hậu Lê (khởi nghĩa Lam Sơn) dân tộc ta kháng chiến 10 năm mới đuổi được quân Minh bạo tàn,...
Hồ Chí Minh trong Việt Nam quốc sử diễn ca viết: Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn,
Mặc dầu tướng ít binh đơn không nàn.
Mấy phen sông Nhị núi Lam,
Thanh gươm yên ngựa Bắc, Nam ngang tàng.
Kìa Túy Động nọ Chi Lăng,
Đánh hai mươi vạn quân Minh tan tành.
Mười năm sự nghiệp hoàn thành,
Nước ta thoát khỏi cái vành nguy nan.
Vì dân hăng hái kết đoàn,
Nên khôi phục chóng giang san Lạc Hồng.
Lê Lợi sau khi chết được lập đền thờ rộng rãi ở nhiều nơi, như đền thờ làng Mỹ Xá, xã Minh Tân, Nam Sách, Hải Dương; đền thờ Lê Lợi ở làng Năng Cát, xã Trí Nang, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa; đền thờ Lê Lợi ở phường Đoàn Kết, Thị xã Lai Châu, tỉnh Lai Châu. Tên ông cũng được đặt cho các tên đường, phố, trường học ở Việt Nam.
Những điểm giống với Hán Cao Tổ
Khi ngự phê sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, vua Tự Đức Nhà Nguyễn cũng đánh giá Lê Lợi "mở được nền chính thống nghìn năm, thật đáng là bậc nối gót Hán Cao Tổ". Sử quan Nhà Nguyễn trong lời cẩn án dưới lời phê của Tự Đức còn nêu thêm một điểm giống nhau nữa giữa Lê Thái Tổ và Hán Cao Tổ: hai người cùng dấy binh nổi lên với một thanh kiếm.
Câu nói
''Ta cất quân đánh giặc, không phải là có lòng ham muốn phú quý, mà chính vì muốn để ngàn năm về sau, người đời biết ta không chịu làm tôi tớ cho bọn giặc tàn ngược" "'Bậc trượng phu sinh ở đời phải cứu nạn lớn, lập công to, lưu lại tiếng thơm ngàn năm sau, sao lại chịu hèn nhát để cho người sai khiến?' - Đại Việt sử ký toàn thư" Hoạn nạn mới gây nổi nước! Lo phiền mới đúc nên tài! Thà người phụ ta, ta chớ phụ người!... Không lấy việc nhỏ mà hại nghĩa lớn, không lấy ý gần mà nhãng mưu xa.
Gươm thần Thuận Thiên
nhỏ|300px|trái|[[Hồ Hoàn Kiếm (Hồ Gươm), nơi có huyền thoại Lê Thái Tổ trả gươm cho rùa vàng.]] Theo sách Đại Việt thông sử, Lam Sơn thực lục chép về nhân vật Lê Thận, Lê Thận ở làng Mục Sơn và Lê Lợi là bạn thân. Lê Thận làm nghề đánh cá, có hôm quăng chài bắt được thanh sắt, về để ở góc tối. Một hôm Lê Lợi tới chơi nhân ngày giỗ cha mẹ của bạn, thấy ánh sáng trong góc nhà, đến nơi chỉ thấy thanh sắt. Lê Thận mới kể lại cho vua nghe, vua lấy mang về nhà, không mài mà sáng, thấy chữ triện, ghi rõ Thuận Thiên và chữ Lợi, biết là gươm thần trời cho. Hôm sau vua bắt được chuôi gươm ở gốc cây đa, tra vừa gươm vừa khớp. Về sau Lê Thận tham gia khởi nghĩa Lam Sơn trước nhất, sau đảm nhiệm những chức quan quan trọng trong triều đình Đại Việt. Sau khi đuổi giặc Minh về được một năm, ngày hôm ấy Lê Lợi - bấy giờ đã là một vị thiên tử - cưỡi thuyền rồng dạo quanh hồ Tả-vọng trước kinh thành. Nhân dịp đó, Long quân sai rùa vàng lên đòi lại thanh gươm thần. Khi chiếc thuyền chèo ra giữa hồ thì tự nhiên có một con rùa lớn nhô đầu và mai lên khỏi làn nước xanh. Theo lệnh vua, thuyền đi chậm lại. Vua đứng trên và nhận thấy lưỡi gươm đeo bên mình cũng đang cử động. Con rùa vàng không sợ người, nhô thêm nữa, tiến sát về phía thuyền vua. Nó đứng nổi lên trên mặt nước và nói: Nghe nói thế nhà vua bỗng hiểu ra bèn thò tay rút gươm ra khỏi bao. Chỉ một lát thanh gươm thần rời khỏi tay vua bay đến phía rùa vàng. Nhanh như cắt, rùa há miệng đớp lấy ngang lưỡi. Cho đến khi gươm và rùa lặn xuống, người ta vẫn thấy có vệt sáng le lói dười mặt nước hồ xanh.
Khi những chiếc thuyền của bá quan tiến lên kịp thuyền rồng thì vua liền báo ngay cho họ biết: Và từ đó, hồ bắt đầu được mang tên là hồ Gươm hay hồ Hoàn-kiếm.
Phu nhân hồ ly
Truyền thuyết kể rằng thời quân Lam Sơn chưa mạnh, Lê Lợi bị đánh bại, tướng sĩ chạy tan tác mỗi người một nơi. Bị quân Minh đuổi, Lê Lợi trốn vào rừng, trông thấy xác một cô gái chết trên bãi cỏ. Ông rút gươm đào tạm một cái huyệt chôn cô gái và cầu khấn người chết phù hộ để thoát nạn.
Quân Minh đuổi tới gần, Lê Lợi vội trốn vào một gốc cây to rỗng ruột, xung quanh là cỏ mọc cao. Quân Minh cho chó sục sạo, đánh hơi đến gốc cây. Thấy chó sủa ở gốc cây, quân Minh đâm bừa ngọn giáo vào trong, trúng đùi Lê Lợi. Ông vội lấy vạt áo chùi vết máu ở mũi giáo. Quân Minh rút giáo ra không thấy gì nhưng chó vẫn sủa. Quân Minh định dùng lửa đốt cây thì trong gốc cây có con cáo trắng chạy ra, chó săn ùa theo đuổi bắt. Quân Minh tưởng là chó sủa vì con cáo nên bỏ đi.
Lê Lợi thoát nạn, cho rằng linh hồn người con gái đã chết hóa thành cáo cứu mình. Ông đến nấm mộ cô gái vái tạ. Sau này lên ngôi vua, ông truy tặng cô gái là Hồ ly phu nhân.
Cụ thể cho truyền thuyết trên, thần tích đền Mẫu Thượng cho biết trong một trận đánh Lê Lợi bị giặc đuổi tới khu vực Đồng Giao - Tam Điệp thì gặp xác một người phụ nữ đã bị mối xông, vua vội lấy đất lấp mà không để ý quân giặc đã đuổi tới gần. Tình thế cấp bách vua vội nấp vào gốc cây đa rất to ở gần đó. Giặc có con chó săn rất giỏi tìm người, trận đánh nào chúng cũng cho chó đi theo và chưa khi nào nó tìm sai. Đến gần gốc cây đa nơi vua Lê Lợi đang nấp, bất ngờ từ trong gốc đa có một con cáo chạy ra, đánh lạc hướng quân địch; nhờ vậy vua Lê Lợi được cứu. Vua cho rằng chính vong hồn của người phụ nữ vừa được nhà Vua lấp đã hoá thành con cáo để cứu mình nên cho quân lập đền thờ đặt hiệu cho cô gái là "Bạch Diện Sơn Tinh công chúa" để ghi nhớ ơn cứu mạng. Từ đó nhân dân trong vùng Tam Điệp truyền tụng nhau và đến đây lễ rất đông, đền thuộc địa phận thôn Tân Thượng xã Quang Sơn nên thường gọi là đền Mẫu thượng, hiện nay vẫn còn ở thành phố Tam Điệp.
Cuối thế kỷ 18, Phạm Đình Hổ xác minh việc nhà Lê trung hưng đã làm tượng thờ ân nhân của Lê Thái Tổ trong sân triều đình Lê - Trịnh:
Tổ tiên
Cả 4 người trên đều có mộ táng tại Lỗi Viên, thôn Hào Lương.
Vợ
Vua Lê Thái Tổ không lập chính thất (vợ cả hay vương hậu, hoàng hậu), sử sách ghi chép lại có các bà:
Con cái
Vua Lê Thái Tổ có bốn người con là:
Liên kết ngoài
Thái Tổ, Lê L Thể loại:Bài Việt Nam chọn lọc Thể loại:Người Thanh Hóa Thể loại:Mất năm 1433 Thể loại:Vua nhà Hậu Lê Thể loại:Người tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)
Vriesea olmosana
Vriesea olmosana là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vriesea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1966
Spilosoma inaequalis
Lemyra inaequalis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Spilosoma
Coregonus vandesius
Coregonus vandesius là một loài thuộc chi Cá hồi trắng, họ Cá hồi. Loài này được tìm thấy ở Vương quốc Anh.
Phân loại
Nhiều tác giả hiện nay coi Coregonus vandesius là từ đồng nghĩa của Coregonus albula, loài cá hồi trắng nước ngọt phổ biến rộng hơn ở Bắc Âu. Cả hai đơn vị phân loại này trong tiếng Anh đều có cùng tên thông dụng là vendace. Tuy niên, tình trạng phân loại này vẫn còn gây tranh luận, và FishBase vẫn liệt kê C. vandesius như là loài tách biệt, phản ánh xử lý gần đây về khu hệ cá nước ngọt châu Âu của Kottelat & Freyhof (2007)
Tham khảo
V Thể loại:Động vật được mô tả năm 1836
20831 Zhangyi
20831 Zhangyi (2000 UM47) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 24 tháng 10 năm 2000 bởi Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 2000
Callispa pelengana
Tham khảo
Thể loại:Callispa
Lymeon acceptus
Lymeon acceptus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lymeon
Psychotria kikwitensis
Psychotria kikwitensis là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được De Wild. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Liên kết ngoài
K Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924
Paraeuops hopplus
Paraeuops hopplus là một loài bọ cánh cứng trong họ Attelabidae. Loài này được Riedel miêu tả khoa học năm 2001.
Tham khảo
Thể loại:Paraeuops
Stelis carnosiflora
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925
Selaginella macroura
Selaginella macroura là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Liebm. ex E. Fourn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1872. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Selaginella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1872 Thể loại:Unresolved names
Selaginella macroura
Lagarde-Paréol
Lagarde-Paréol là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 125 mét trên mực nước biển.
Cừu Argali
Liên kết ngoài
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Động vật Kazakhstan Thể loại:Động vật có vú Pakistan
Lagarde-Paréol
Tham khảo
Thể loại:Xã của Vaucluse
Glossodice
Glossodice là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Acontiinae
Boehmeria egregia
Boehmeria egregia là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được Satake mô tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Liên kết ngoài
Thể loại:Boehmeria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1936
Boehmeria egregia
Ardisia tetramera
Ardisia tetramera là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được K.Larsen & C.M.Hu mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Liên kết ngoài
T Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1991
Damastes majungensis
Damastes majungensis là một loài nhện trong họ Sparassidae.
Loài này thuộc chi Damastes. Damastes majungensis được Embrik Strand miêu tả năm 1907.
Tham khảo
Thể loại:Damastes
Tongeren
Tongeren (tiếng Pháp: Tongres, tiếng Đức: Tongern) là một thành phố và đô thị ở tỉnh Limburg, Flanders, Bỉ. Tongeren là thị xã cổ nhất ở Bỉ. nhỏ|trái|[[Ambiorix|180px]]
Liên kết ngoài
Thể loại:Di sản thế giới tại Bỉ Thể loại:Khu dân cư ở Limburg (Bỉ)
Santa Margalida
Santa Margalida (Catalan Santa Margarita) là một đô thị trên đảo Mallorca, thuộc quần đảo Baleares, Tây Ban Nha.
Liên kết ngoài
39.70306°N, 3.10333°W
Apicia acrotomiata
Apicia acrotomiata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Adesmus stellatus
Adesmus stellatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Adesmus
Động đất Lombok 2018
Bối cảnh kiến tạo
Lombok nằm trên ranh giới mảng hút chìm giữa mảng Úc và mảng Sunda. Về phía đông của Bali ranh giới mảng bắt đầu xuất hiện sự va mảng giữa phần rìa của lục địa Úc và phần phía đông của vòng cung Sunda và phần cuối phía tây của vòng cung Banda.
Về địa chất học, các đá gần tâm chấn có nguồn gốc là trầm tích núi lửa tuổi Đệ Tam đến Đệ Tứ, cùng với đá trước đệ Tam là các đá trầm tích và đá biến chất. Các đá trẻ hơn được dự báo là nguyên nhân gia tăng cường độ của trận động đất.
Trận động đất
Trận động đất xảy ra vào Chủ Nhật, lúc 06:47 giờ địa phương, ở độ sâu 6,4 km. Cư dân báo cáo run rẩy nghiêm trọng gần tâm chấn, với nhiều cấu trúc bị sụp đổ. Hàng chục ngôi nhà bị phá hủy và thiệt hại đã được báo cáo rộng rãi. Sự rung lắc kéo dài khoảng 10-20 giây. Người dân địa phương coi đây là trận động đất mạnh nhất đã từng xảy ra ở Lombok. Trận động đất đã cảm nhận xa tận Denpasar, Bali. Một số cư dân và khách du lịch đã báo cáo sự rung chuyển mạnh mẽ ở Bali. Ở huyện Karangasem, một ngôi đền sụp đổ và một tòa án địa phương bị hư hại đáng kể.
Tại Selong, thủ phủ của huyện Đông Lombok, hàng chục bệnh nhân đã được sơ tán. Bệnh viện khu vực Soedjono trong khi ở Sembalun một Trung tâm Y tế Cộng đồng đã bị hư hại đáng kể. Lở đất đã được báo cáo ở Mount Rinjani, một địa điểm du lịch nổi tiếng ở Lombok. Các nhà chức trách lo ngại rằng nhiều người leo núi có thể đã bị giết ở Mount Rinjani, khi vụ lở đất xảy ra ở phần phía bắc của ngọn núi, nơi có các tuyến đường phổ biến cho người đi bộ đường dài. Sau đó, họ xác nhận rằng 826 người đi bộ đã bị mắc kẹt trên núi và đang chờ được giải cứu.
Thương vong
Các nhà chức trách xác nhận rằng 1 du khách Malaysia đã chết do tường đổ. .Ban quản lý thiên tai quốc gia Indonesia xác nhận rằng 10 người thiệt mạng và 40 người bị thương. Chính phủ xác nhận rằng 18 người Malaysia bị ảnh hưởng bởi trận động đất.
Vào tối ngày 29 tháng 7, các quan chức đã thông báo rằng số người đã thiệt mạng do trận động đất đã tăng lên 16 người.
Taraxacum arcticum
Taraxacum arcticum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Trautv.) Dahlst. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Động đất Lombok 2018
Tham khảo
Thể loại:Indonesia năm 2018
2018 Lombok earthquake
Taraxacum arcticum
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bồ công anh Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Lophiotoma dickkilburni
Tham khảo
Thể loại:Lophiotoma
Callispa penangana
Callispa penangana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1953.
Tham khảo
Thể loại:Callispa
Stelis carnosilabia
Stelis carnosilabia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (A.H.Heller & A.D.Hawkes) Pridgeon & M.W.Chase mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Hireheggadahal, Kudligi
Hireheggadahal là một làng thuộc tehsil Kudligi, huyện Bellary, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Bellary
Lymeon adjicialis
Lymeon adjicialis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lymeon
Selaginella mastospora
Selaginella mastospora là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Valdespino mô tả khoa học đầu tiên.. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Selaginella Thể loại:Unresolved names
Vriesea orjuelae
Vriesea orjuelae là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1968.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vriesea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968
Astilbe simplicifolia
Astilbe simplicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Saxifragaceae. Loài này được Makino miêu tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Liên kết ngoài
Thể loại:Astilbe Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1893
Saint-Marcory
Saint-Marcory là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 4,76 km², dân số năm 2007 là 56 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 196 m trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Saint-Marcory
Lafare
Lafare là một xã trong tỉnh Vaucluse thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Vaucluse
Gnamptocera
Thể loại:Danh pháp đồng nghĩa Côn trùng
Paraeuops ibelensis
Paraeuops ibelensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Attelabidae. Loài này được Riedel miêu tả khoa học năm 2001.
Tham khảo
Thể loại:Paraeuops
Xã Jefferson, Quận Brown, Ohio
Xã Jefferson (Jefferson Township) là một xã thuộc quận Brown, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.433 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Ohio Thể loại:Quận Brown, Ohio
Schistostege decussata
Liên kết ngoài
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1775 Thể loại:Schistostege Thể loại:Côn trùng châu Âu
20832 Santhikodali
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 2000
Lophiotoma friedrichbonhoefferi
Lophiotoma friedrichbonhoefferi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.
Tham khảo
Thể loại:Lophiotoma
Vùng GIUK
nhỏ|423x423px|Vị trí vùng GIUK ở Bắc [[Đại Tây Dương (thể hiện biên giới quốc tế năm 1983) ]] Khoảng trống GIUK là vùng ở Bắc Đại Tây Dương, là một vị trí án ngữ quan trọng trong tác chiến hải quân. Nó được đặt tên bao gồm chữ viết tắt của Greenland, Iceland, và Vương quốc Anh (United Kingdom). Khoảng trống GIUK có phạm vi nằm giữa 3 quốc gia này. Thuật ngữ Khoảng trống GIUK thường được sử dụng trong các vấn đề quân sự. Đây là một khu vực chiến lược quan trọng kể từ đầu thế kỷ 20.
Lịch sử
Kể từ đầu thế kỷ 20, việc tuần tra bảo vệ khu vực GIUK và các biện pháp thâm nhập qua khu vực này để vào Đại Tây Dương của các quốc gia Bắc Âu đã góp nên một vai trò quan trọng trong tác chiến hải quân.
Chiến tranh thế giới II
Kể từ khi nổ ra Thế chiến 2 năm 1939, tàu hải quân Đức quốc xã đã sử dụng khoảng trống GIUK để có thể xuất phát từ các căn cứ ở phía bắc nước Đức hoặc từ các căn cứ ở Nauy sau khi Hải quân Đức chiếm được Nauy vào tháng 4 năm 1940 nhằm tấn công vào các tàu biển vận tải của quân Đồng Minh, nhưng quân Đồng minh đã nỗ lực ngăn chặn hải quân Đức ở Biển Bắc và ở khu vực GIUK. Quân Anh chiếm được quần đảo Faroe tháng 4 năm 1940, và chiếm Iceland vào tháng 5 năm 1940; còn Mỹ tạo được sự ảnh hưởng lên Greenland kể từ năm 1940. Tuy nhiên Hải quân Đức Quốc xã đã được lợi rất nhiều sau khi Pháp thất trận vào tháng 6 năm 1940, nhờ đó mà tàu ngầm Hải quân Đức có thể được triển khai từ các căn cứ trên bờ biển Pháp. Từ năm 1940 đến 1942, Eo biển Đan Mạch nằm giữa Iceland và Greenland là một trong số ít khu vực mà Máy bay ném bom tuần tra của Không quân Hoàng gia Anh không thể với tới, do đó khu vực này tàu ngầm của Đức hoạt động rất mạnh mẽ.
Nguồn gốc của từ "Khoảng trống" bắt đầu từ trong thời kỳ này, khi mà có một khoảng không phận còn được gọi là Khoảng trống Đại Tây Dương hay là "khoảng trống Greenland". Khoảng không này là vùng mà các máy bay có căn cứ trên đất liền không thể tiếp cận và do đó, chúng không thể thực hiện nhiệm vụ Chống ngầm. Khoảng trống không có sự giám sát từ trên không đã được thu lại vào năm 1943, với sự xuất hiện của các loại máy bay ném bom tầm xa như Short Sunderland và máy bay ném bom B-24.
Chiến tranh lạnh
Khoảng trống GIUK một lần nữa là vùng nóng trên biển vào những năm 1950, nó là lối ra duy nhất của tàu ngầm Xô Viết triển khai từ căn cứ tại Bán đảo Kola. NATO lo ngại rằng một khi Chiến tranh Lạnh trở thành một cuộc xung đột thực sự, các đoàn tàu hộ tống hàng từ Mỹ cho châu Âu sẽ bị tổn thất nặng nề nếu như tàu ngầm của Liên Xô có thể triển khai tại Bắc Đại Tây Dương. Mỹ và Anh dựa theo kinh nghiệm tác chiến hải quân trước chiến tranh đã phong tòa khoảng trống GIUK, và tiến hành cài đặt các đầu thu sóng âm dưới mặt nước những năm 1950s – đây là một ví dụ của cái gọi là hệ thống do thám dưới nước SOSUS. Việc triển khai các sonar do thám dưới nước tại khoảng GIUK và các khu vực khác, đã giúp phát hiện các tàu ngầm của Hạm đội phương Bắc của Liên Xô được dễ dàng hơn.
Nhiệm vụ chính của Hải quân hoàng gia Anh trong suốt chiến tranh lạnh, là ngăn chặn hải quân Liên Xô và tham gia tác chiến chống ngầm]] (ASW). Việc phát triển tàu sân bay chống ngầm lớp Invincible là dựa trên Học thuyết quân sự này: nhiệm vụ chủ yếu của chúng là tham gia tác chiến chống ngầm, sử dụng trực thăng chống ngầm Westland Sea King. Tàu frigate type 23 được sử dụng như là nền tảng tác chiến chống ngầm; nhiệm vụ của nó được mở rộng kể từ cuộc chiến đảo Falkland năm 1982.