cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chiến dịch Hòa Bình
Kế hoạch của Việt Minh
Căn cứ vào nhận định trên, Trung ương chủ trương mở một cuộc tiến công lớn trên cả hai mặt trận: tập trung chủ lực ở hướng chính là Hòa Bình và mạnh bạo đưa một bộ phận chủ lực vào hoạt động trong vùng địch hậu ở đồng bằng Bắc Bộ nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực, tiến tới phá tan kế hoạch chiếm đóng Hòa Bình của Pháp, đẩy mạnh chiến tranh du kích trọng tâm là đồng bằng Bắc Bộ.
Ngày 24 tháng 11 năm 1951, Tổng quân ủy quyết định mở Chiến dịch Hòa Bình, sử dụng ba Đại đoàn 308, 312, 304 vây hãm và tiêu diệt quân cơ giới ở mặt trận Hòa Bình. Hai Đại đoàn 320, 316 phối hợp với lực lượng vũ trang địa ph­ương và nhân dân phá "bình định" phát triển chiến tranh ở vùng sau l­ưng địch.
Quân đội Nhân dân Việt Nam
Gồm ba đại đoàn bộ binh:
Đại đoàn công binh-pháo binh 351 và lực lượng vũ trang địa phương phối hợp với chiến dịch, các Đại đoàn 316, 320 được lệnh tiến sâu vào vùng quân đội Pháp tạm chiếm ở đồng bằng Bắc Bộ, cùng lực lượng vũ trang địa phương đánh Pháp, hỗ trợ nhân dân nổi dậy, phá tề, trừ gian, mở rộng du kích. Đại đoàn 316 được phối thuộc trung đoàn 246, phối hợp với bộ đội địa phương hoạt động ở Bắc Giang, Bắc Ninh. Trung đoàn 98 thâm nhập vào vùng địch hậu Bắc Ninh. Trung đoàn 174 đánh từ một đến hai vị trí ở tuyến ngoài. Trung đoàn 176 bố trí giữ mặt Lạng Sơn.
Ý định của Bộ chỉ huy chiến dịch là tập trung binh lực hỏa lực đột phá khu phòng ngự sông Đà, đánh một trận mở màn quyết định, tiêu diệt bộ phận sinh lực địch, mở đường giao thông vận chuyển chiến dịch, đồng thời tạo thế phát triển thuận lợi cho chiến dịch. Đợt đầu tiên nhằm đánh tiêu diệt cụm cứ điểm Tu Vũ, núi Chẹ, nằm trong tuyến phòng thủ phân khu sông Đà của Pháp và là hướng chủ yếu của chiến dịch. Phương châm là "đánh điểm diệt viện", kết hợp chặt chẽ đánh công kiên với đánh phục kích giao thông, tiêu diệt quân viện trên sông, trên bộ, vận dụng linh hoạt chiến thuật đánh vận động, tiêu diệt từng bộ phận quân Pháp đi càn quét sục sạo, buộc Pháp phải co vào các vị trí dã chiến, đánh tiêu diệt quân nhảy dù hoặc quân ứng cứu giải tỏa.
Về hậu cần, Tổng Quân ủy quyết định thành lập hai Ban cung cấp tiền phương ở bắc và nam Hòa Bình. Ban cung cấp tiền phương mặt trận bắc Hòa Bình có nhiệm vụ bảo đảm cho Đại đoàn 308, Đại đoàn 312 và Đại đoàn công pháo 351 cùng các lực lượng vũ trang địa phương. Ban cung cấp tiền phương mặt trận nam Hòa Bình có nhiệm vụ bảo đảm cho Đại đoàn 304, Đại đoàn 320. Thời kỳ đầu ở mặt trận Hòa Bình đã chuẩn bị được 820 tấn gạo và có 20.000 dân công phục vụ chiến dịch. Công tác quân y đã chuẩn bị đủ thuốc cứu chữa cho 4.000 thương binh. Kết quả trong 78 ngày đêm bảo đảm cho chiến dịch, đã huy động trên 330.400 lượt dân công phục vụ chiến dịch với 11.914.000 ngày công các Ban cung cấp mặt trận đã tiếp tế cho bộ đội 6.475 tấn lương thực, thực phẩm, 280 tấn đạn, cứu chữa 6.390 thương binh
Lực lượng Pháp
Sau khi đánh chiếm các vị trí then chốt khu vực Hòa Bình-Đường 6, Sông Đà-Ba Vì (hành quân Hoa Tuylíp và Hoa Sen, tháng 11 năm 1951), Pháp tổ chức phòng ngự thành 2 phân khu: Sông Đà-Ba Vì (khu Bắc) và Hòa Bình-đường 6 (khu Nam), trong đó thị xã Hòa Bình được xây dựng thành một tập đoàn cứ điểm (ngoài ra còn có phân khu Chợ Bến là tiền đồn phía Đông bảo vệ Hòa Bình); lực lượng gồm 13 tiểu đoàn bộ binh, 3 tiểu đoàn dù, 4 tiểu đoàn pháo binh, 1 tiểu đoàn thiết giáp, 1 đại đội công binh và 1 trung đội xe tăng.
Tổ chức phòng ngự của Pháp gồm 28 cứ điểm lớn nhỏ, kiến trúc theo kiểu dã chiến. Mỗi cứ điểm có từ một đến hai đại đội bộ binh chiếm giữ, những nơi quan trọng như Pheo, Đồng Bến, Ao Trạch, Chẹ, Đá Chông thường có ba đại đội bộ binh, được tăng cường một trung đội xe tăng và một đại đội pháo.
Đợt 1 (10 - 26 tháng 12 năm 1951)
QĐNDVN tập trung đột phá tuyến Sông Đà: đánh quân đội Pháp càn quét ở Nam Ba Vì, tiến công diệt cứ điểm Tu Vũ (xem trận Tu Vũ, 10 tháng 12 năm 1951), đánh nhiều trận phục kích cắt đứt tuyến vận chuyển của quân đội Pháp trên Sông Đà, uy hiếp đường 6, đồng thời đánh mạnh ở vùng quân đội Pháp hậu Bắc Ninh. Pháp rút bớt lực lượng cơ động từ Hòa Bình về Bắc Ninh để đối phó, nhưng ngay sau đó phải đưa quân trở lại cứu nguy cho Hòa Bình.
Trận Tu Vũ là trận công kiên then chốt mở màn Chiến dịch Hòa Bình. Theo kế hoạch, giai đoạn đầu chiến dịch, xác định trận mở màn quyết định là cứ điểm Tu Vũ (nay thuộc xã Tu Vũ, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ). Mục tiêu trận đánh là tiêu diệt một bộ phận sinh lực, triệt đường tiếp tế chủ yếu trên sông, mở rộng đường giao thông vận chuyển chiến lược, tạo thế cho chiến dịch phát triển để giành thắng lợi.
Tại cứ điểm Tu Vũ, Pháp bố trí một tiểu đoàn Âu-Phi, một đại đội Mường số 6, tổ chức phòng ngự thành 3 khu (A, B, C) với 3 xe tăng, có công sự gỗ đất, 4 hàng rào kẽm gai, được lực lượng pháo binh ở Chẹ, Đá Chông, Thủ Pháp yểm trợ. Bộ chỉ huy chiến dịch nhận định: Cứ điểm Tu Vũ thuộc phân khu Sông Đà-Ba Vì, tổ chức phòng ngự ở vào thế tương đối yếu so với các vị trí khác, bởi nằm ở vị trí dễ bị cô lập khi bị tiến công do sông ngăn cách và xa các căn cứ Sơn Tây, Trung Hà. Muốn ứng cứu cho cứ điểm Tu Vũ khi bị tiến công, Pháp chỉ có thể sử dụng đường bộ theo trục đường số 87 và đường thủy theo dòng sông Đà.
Các lực lượng tham gia trận đánh Tu Vũ gồm Trung đoàn 88 (Đại đoàn 308) được tăng cường một tiểu đoàn bộ binh và 8 khẩu sơn pháo 75mm, cùng một đại đội súng phòng không 12,7mm. Theo kế hoạch, 17 giờ ngày 10 tháng 12 năm 1951, các đơn vị bí mật hành quân vào chiếm lĩnh trận địa, đến hơn 23 giờ cơ bản tới các vị trí tập kết. Bộ chỉ huy chiến dịch xác định 3 hướng tiến công: Hướng chủ yếu, do Tiểu đoàn 29 được tăng cường một khẩu DKZ 57mm, 2 bazoka, tổ chức 2 mũi đột phá tiến công, tiêu diệt Sở chỉ huy Tiểu đoàn 1 và lực lượng địch ở khu A. Hướng thứ yếu, do Tiểu đoàn 23 được tăng cường một khẩu ĐKZ 57mm, hai đại liên, tổ chức thành hai mũi đột phá, tiêu diệt địch ở khu B. Hướng phối hợp, Tiểu đoàn 322 được tăng cường một đại đội bộ binh, hai khẩu ĐKZ 57mm, hai cối 82mm, hai đại liên, một sơn pháo 75mm, tiến công tiêu diệt địch ở khu C. Còn Tiểu đoàn pháo binh 80 (thiếu) làm đội dự bị sẵn sàng chi viện hỏa lực cho các hướng khi có lệnh.
Ngay sau đó, bộ đội tổ chức các mũi tiến công mãnh liệt vào các vị trí quân địch. Hướng phối hợp nổ súng trước, sau 2 giờ chiến đấu chiếm được khu C. Tiếp đó, trên hai hướng chủ yếu và thứ yếu, sau khi dùng hỏa lực pháo binh chế áp, các đơn vị tổ chức thành các mũi đồng loạt đột phá mãnh liệt vào 2 khu A và B, tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm. 3 giờ 30 phút ngày 11 tháng 12 năm 1951, QĐNDVN làm chủ hoàn toàn trận địa.
Euxoa corporea
Euxoa corporea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chiến dịch Hòa Bình
Đợt 1 (10 - 26 tháng 12 năm 1951)
Trận Tu Vũ là một trong những trận đánh công kiên điển hình quy mô trung đoàn tiêu diệt các cứ điểm độc lập tiểu đoàn ở trung du-đồng bằng, nơi Pháp có ưu thế về hỏa lực và sức cơ động lực lượng. Trong quá trình diễn ra trận đánh, Pháp huy động pháo binh bắn gần 5000 quả đạn ngăn chặn, nhưng chỉ huy trung đoàn đã kịp thời củng cố đơn vị, tiến sát hàng rào kẽm gai để tránh hỏa lực sát thương. Thắng lợi ở Tu Vũ mở ra khả năng một trung đoàn bộ binh QĐNDVN hoàn toàn có đủ khả năng đánh thắng một tiểu đoàn Pháp có xe tăng, thiết giáp phòng ngự cứ điểm có công sự vững chắc, với hỏa lực pháo binh chi viện mạnh. Đây cũng là trận đánh cung cấp kinh nghiệm quý về chiến thuật công kiên và nghệ thuật đánh trận then chốt mở màn chiến dịch lớn, sẽ phát huy tác dụng lớn trong chiến dịch Điện Biên Phủ sau này.
Euxoa corporea
Liên kết ngoài
Thể loại:Euxoa
Chiến dịch Hòa Bình
Đợt 1 (10 - 26 tháng 12 năm 1951)
Các đội dân quân du kích cũng đẩy mạnh hoạt động tập kích. Sáng 11 tháng 12, một đoàn ca nô Pháp từ phía Trung Hà tiến lên bị tiểu đoàn 84 trung đoàn 36 phục kích ở Đoan Hạ, bắn chìm một chiếc, bắn bị thương hai chiếc, số còn lại chạy về Trung Hà. Chiều 11 tháng 12, một đoàn ca nô khác từ thị xã Hòa Bình xuống, bị tiểu đoàn 6 trung đoàn 141 phục ở Lạc Sơn, bắn chìm một chiếc, bắt 15 tù binh. Tuyến cơ động trên sông Đà của Pháp bị cắt đứt.
Ngày 13 tháng 12, tại phía bắc thị xã Hòa Bình, quân Pháp đi sục sạo đến xóm Mới, gặp tiểu đoàn 16 trung đoàn 141 chặn đánh, thiệt hại một trung đội và phải rút về thị xã. Ngày 14 tháng 12, Pháp rút binh đoàn cơ động số 4 về Trung Hà, kết thúc cuộc càn quét vùng Ba Vì.
Tiêu biểu cho các trận phục kích là các trận đánh ở dốc Giang Mỗ cạnh đ­ường 6A (cũ) thuộc địa phận xóm Giang Mỗ, xã Bình Thanh, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình. Ngày 12, trung đoàn 66 của Đại đoàn 304 phục kích trên quãng đường từ Cầu Dụ đến Hang Đá, cách Hòa Bình 15 km về phía đông bắc. 11 giờ 45 phút, 30 xe tải phủ bạt kín từ Xuân Mai lên, cùng lúc 4 xe chở đầy lính từ Hòa Bình xuống đón. Chờ cho đoàn xe lọt vào trận địa, bộ đội nổ súng tiêu diệt xe đi đầu và cuối đoàn xe. Toàn bộ đoàn xe bị chặn lại ở khu vực Cầu Dụ. Dưới sự chi viện của hỏa lực, bộ đội vận động đánh thẳng vào đoàn xe. Sau 20 phút chiến đấu, 34 chiếc xe và toàn bộ quân Pháp trên xe bị tiêu diệt.
Ngày 13 tháng 12 năm 1951, tiểu đoàn 352 trung đoàn 9 được một trung đội địa phương Hòa Bình phối hợp chiến đấu thực hiện trận phục kích ở làng Giang Mỗ, đoạn từ Hòa Bình đi Chợ Bờ, cách thị xã Hòa Bình khoảng 10 km. Quân Pháp lọt vào trận địa, tiểu đoàn 352 nổ súng quyết liệt. Sau 30 phút chiến đấu, năm xe GMC và xe tăng bị phá hủy, hơn một đại đội Âu-Phi bị diệt và bị bắt. Lúc chuẩn bị rút thì xe tăng Pháp tiếp viện tới bắn dữ dội vào đội hình, chặn đ­ường rút và làm nhiều người thương vong. Chiến sĩ Cù Chính Lan hô anh em tập trung lựu đạn cho mình rồi tìm cách tiếp cận nhảy lên xe, giật nắp quăng lựu đạn vào trong xe, lính tăng Pháp nhặt l­ựu đạn ném ra và lái xe tăng chuyển hướng. Cù Chính Lan táo bạo mở chốt lựu đạn, chờ cho khói thuốc xì ra được một vài giây rồi mới ném vào buồng lái. Lựu đạn nổ diệt hết lính tăng trong xe, chiếc xe dừng lại tại chỗ, trận đánh kết thúc thắng lợi. Xác chiếc xe tăng hiện nay vẫn nằm ở giữa khu đất có kè đá xung quanh, chiếc xe tăng mang nhãn hiệu Mỹ: "B2885498USA".
Ngày 22 tháng 12, QĐNDVN làm tê liệt tuyến vận chuyển trên sông được coi là tuyến tiếp tế chính của Pháp. Tướng Salan vội dừng cuộc càn quét ở Bắc Ninh, điều gấp 2 binh đoàn cơ động trở lại Ba Vì và hữu ngạn sông Đà. Ngày 29 tháng 12 năm 1951, trên đường thuộc địa số 6, một đại đội lê dương bị phục kích bất ngờ làm chết 130 người trong số 200 người. Tin thiệt hại đó báo về Pháp trong lúc Quốc hội đang bàn cãi về ngân khoản chiến phí ở Đông Dương làm những nghị sĩ chống chiến tranh lên diễn đàn, tổng trưởng Letourneau bị đả kích nặng nề.
Đợt 1 chiến dịch kết thúc ngày 26 tháng 12. QĐNDVN tuyên bố đã loại khỏi vòng chiến đấu 23 đại đội chủ lực Pháp, phần lớn là lính Âu-Phi, bắn chìm bảy canô, tàu, xuồng; bắn bị thương hai chiếc khác trên sông Đà, uy hiếp mạnh đường số 6, cắt đứt tuyến sông Đà.
Pháp cố gắng tăng viện cho Hòa Bình, vẫn không đánh thông được tuyến Sông Đà, phải chuyển sang củng cố tuyến đường 6, bảo vệ thị xã Hòa Bình.
Đợt 2 (27 tháng 12 năm 1951 - 25 tháng 2 năm 1952)
Ngày 6 tháng 1 năm 1952, tướng Salan quyết định rút toàn bộ lực lượng trên tuyến sông Đà, chỉ để lại cụm cứ điểm Đan Khê - Là Phù. Tất cả lực lượng rút về được tăng cường cho tuyến phòng ngự thị xã Hòa Bình - Đường số 6, quyết định này chưa kịp thực hiện thì đợt tiến công thứ ba của QĐNDVN bắt đầu.
Đêm 29 tháng 12, trung đoàn 141 của Đại đoàn 312 tiến công diệt điểm cao 400, 600, diệt gần 100 lính, bắt 96 (có 35 lính lê dương). QĐNDVN hy sinh 16 người, bị thương 60 người. Cũng trong đêm 29 tiêu diệt Đồi Mồi. Đêm 31 đánh chiếm cao điểm Hàm Voi, tiêu hao một trung đội Âu Phi. Đây là những vị trí quan trọng trên đường 21 bảo vệ sườn cho tuyến thị xã Hòa Bình – Đường số 6.
QĐNDVN chuyển hướng tiến công chủ yếu sang đường 6 và bao vây thị xã Hòa Bình: tập kích tiêu diệt trận địa pháo và 4 vị trí quân đội Pháp ở trung tâm và ngoại vi thị xã; đánh cắt giao thông, làm tê liệt vận chuyển của quân đội Pháp trên đường 6. Trong vòng không đầy 1 giờ hai tiểu đoàn của trung đoàn 36 đã tiêu diệt gọn 4 vị trí Đồi Cháy, Đồi Dè, Khuỷu, Dậm và 1 trận địa pháo, nhưng đánh cứ điểm Pheo (xem trận Pheo, 7 tháng 1 năm 1952) và Đầm Huống không thành công.
Xóm Pheo, một tiền đồn cách 5 km về phía bắc Hòa Bình do Thiếu tá Roux và tiểu đoàn 2 Lê dương trấn giữ, bị trung đoàn 102 QĐNDVN tấn công. 50 khẩu sơn pháo 75 ly và pháo không giật của QĐNDVN nhả đạn vào đồn. Đến 1 giờ sáng thì QĐNDVN xung phong, dùng lựu đạn và mìn tràn vào các điểm phòng thủ. 700 phát đạn pháo 105 ly được các đồn Pháp bắn yểm trợ vào xung quanh đồn trong thời gian 15 phút QĐNDVN xung phong, cho đến lúc QĐNDVN tràn vào trong đồn và trận giáp la cà xảy ra, đến sáng thì QĐNDVN rút lui. Cả hai bên thiệt hại nhiều.
Mặc dầu thất bại trong trận tấn công Xóm Pheo, QĐNDVN cũng không rời bỏ khu vực thị xã Hòa Bình. Một mặt, QĐNDVN dùng chiến thuật "công đồn đả viện" và thường xuyên uy hiếp các đường tiếp tế thủy bộ để cầm chân số lớn lính Pháp (riêng tại đường số 6, Pháp phải dùng tới 16 tiểu đoàn để bảo vệ), một mặt mở một mặt trận khác về phía Phát Diệm, với các Đại đoàn 316, 320, làm Pháp phải chia quân ra nhiều nơi, cạn hết quân dự trữ. Bộ chỉ huy Pháp lúng túng lo ngại.
Ngày 27 tháng 1, Tổng Quân ủy họp, nhận định: "Theo thế chung thì muốn hay không muốn, địch cũng phải rút khỏi Hòa Bình". Căn cứ vào ý định của Tổng Quân ủy, Bộ Tổng Tham mưu xây dựng kế hoạch đánh quân Pháp rút chạy.
Bị bao vây, cô lập ở Hòa Bình, lại bị đánh mạnh ở trung du, đồng bằng, sáng 23 tháng 2 quân Pháp buộc phải rút khỏi Hòa Bình theo cách cuốn chiếu. 17 giờ ngày 22 tháng 2 năm 1952, 5 tiểu đoàn Pháp ở thị xã lặng lẽ vượt sông Đà. Trung tá Ducourneau và Đại tá Gilles chỉ huy cuộc triệt thoái. Hơn 1.000 dân Mường, 20.000 binh sĩ cùng các chiến cụ, đạn dược khí giới vượt qua sông, tiến về Hà Nội bằng đường số 6.
Nhìn chung, Pháp tổ chức rút quân chặt chẽ, dùng tới 30.000 viên đạn pháo để yểm trợ cho cuộc rút quân. QĐNDVN cũng không tổ chức tốt việc đánh quân đội Pháp rút lui nên chỉ diệt được một số, còn phần lớn quân đội Pháp chạy thoát về Xuân Mai. Sau hai ngày ba đêm, đoàn quân Pháp về đến nơi. Đoàn quân chặn hậu bị chặn đánh, thiệt hại khoảng 300 người chết và bị thương. Bộ chỉ huy Pháp mừng rỡ với sự tổn thất nhẹ như vậy.
Trong ba ngày đánh Pháp rút lui, QĐNDVN phá hủy 23 xe quân sự, thu trên 100 tấn đạn dược và quân trang, quân dụng. Ngày 25 tháng 2, Tổng Quân ủy quyết định kết thúc chiến dịch.
Kết quả
Việt Minh tuyên bố loại khỏi chiến đấu 21.249 quân Pháp và chư hầu, trong đó có 14.030 chết hoặc bị thương, 7219 bị bắt. Trong đó:
Về đất đai, đã giải phóng 5.000 km² khu vực Hòa Bình-Sông Đà với gần 2 triệu dân, giữ vững đường giao thông liên lạc giữa Việt Bắc với các Liên khu 3 và 4, góp phần đẩy mạnh chiến tranh du kích vùng sau lưng quân đội Pháp, làm thất bại âm mưu giành lại quyền chủ động chiến lược và chia cắt chiến trường Bắc Bộ của Pháp. Theo Bernard Fall nhận xét: "Chiến dịch Hòa Bình đối với người Pháp cũng tổn thất về sinh mạng và trang bị không kém gì chiến dịch Biên giới và chiến dịch Điện Biên Phủ sau này".
Tại hướng đồng bằng (hướng phối hợp), bộ đội Việt Nam tiến hành cuộc chiến tranh nhân dân rộng lớn, loại khỏi vòng chiến đấu trên 10 nghìn quân, bức hàng và bức rút khoảng 1 nghìn đồn bốt, tháp canh, giải phóng trên 2 triệu dân. Sự phối hợp tác chiến giữa bộ đội chủ lực trên hướng chủ yếu với lực lượng vũ trang trên hướng phối hợp làm phong phú thêm kinh nghiệm của nghệ thuật chiến dịch Việt Nam. Bộ chỉ huy nhận xét: "Thắng lợi to lớn của ta ở mặt sau lưng địch làm thay đổi tình thế đồng bằng Bắc Bộ, đã có ý nghĩa quyết định thắng lợi của toàn bộ Chiến dịch Hòa Bình".
Ngày 25 tháng 2 năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ngợi Bộ chỉ huy chiến dịch và các chiến sĩ mặt trận Hòa Bình, dân công phục vụ và đồng bào địa phương: "So với những thắng lợi trước, thắng lợi lần này là khá to. Thắng lợi lần này đã đánh dấu một bước tiến bộ mới của bộ đội ta, và đã làm cho địch phải thất bại nhục nhã trong âm mưu củng cố phòng ngự chuyển lên tiến công, nhưng bộ đội phải luôn luôn cố gắng thi đua giết giặc lập công và ra sức học tập chỉnh huấn, đồng bào phải ra sức thi đua tăng gia sản xuất hơn nữa để tranh lấy thắng lợi to hơn nữa".
Với thất bại ở chiến dịch Hòa Bình, tướng Henri Navarre viết rằng: "Chúng ta đã bị thiệt hại nặng nề về chiến lược, không thu được một kết quả quyết định nào. Chiến dịch Hòa Bình đã giam chân các binh đoàn chủ lực cơ động tinh nhuệ của ta ở xa đồng bằng trong một thời gian dài. Do đó đã tạo lợi thế cho đối phương đưa các binh đoàn chủ lực lọt vào đồng bằng hoạt động. Đối phương đã giành được thắng lợi quan trọng".
Sau cuộc rút lui khỏi Hòa Bình, Pháp mở nhiều cuộc hành quân trong vùng đồng bằng để càn quét. Chương trình của Salan và Letourneau là quét sạch quân du kích trong khu tam giác đồng bằng, xúc tiến việc tổ chức quân đội Quốc gia Việt Nam với sự viện trợ của Mỹ, thành lập đoàn Quân thứ lưu động (GAMO) để phối hợp với quân đội tổ chức an ninh xã hội các vùng đã được càn quét, rồi trao cho Thủ hiến Nguyễn Văn Tâm tổ chức hành chính.
Tới cuối tháng giêng năm 1952, viện trợ Mỹ cập bến Sài Gòn đã lên tới 120.000 tấn chiến cụ, trong số đó có 178 máy bay, 170 tàu thủy đủ loại, xe thiết giáp, đạn dược và dụng cụ truyền tin.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hòa Bình H Thể loại:Trận đánh liên quan tới Việt Nam Thể loại:Xung đột năm 1951 Thể loại:Võ Nguyên Giáp
Palame mimetica
Palame mimetica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Palame
Tàu điện ngầm Busan tuyến 2
Tàu điện ngầm Busan tuyến 2 (2호선) là một tuyến của Tàu điện ngầm Busan đi qua từ bờ Đông sang Tây thành phố Busan, Hàn Quốc, chạy dọc theo Haeundae và Gwanganli, sau đó theo hướng Bắc đến Yangsan. Độ dài tuyến là 45,2 km với 43 nhà ga. Tuyến sử dụng tàu có 6 toa.
Một chuyến tàu đi trên toàn tuyến mất khoảng 1 giờ 24 phút.
Lịch sử
Kế hoạch xây dựng tuyến này bắt đầu vào năm 1987, và ý tưởng đã được hoàn thành vào năm 1991. Năm 2001, kế hoạch ban đầu có hơn 3 nhà ga đến Ga Yangsan khi họ đang xây dựng giai đoạn 3 của tuyến, nhưng cư dân thành phố Yangsan yêu cầu một tuyến khác đi đến thành phố của họ, ý tưởng đã bị bác bỏ và được thay thế bằng một tuyến đường sắt hạng nhẹ đang được phê duyệt.
Một kế hoạch khác là thêm bốn trạm kéo dài đến Ga Jangsan (201), nhưng đã bị bác bỏ do vấn đề kinh phí. Hiện tại, ý tưởng mở rộng được tái hồi sinh, nhưng một ý tưởng khác là thêm một đường ray khác (dự kiến sẽ là một đường sắt hạng nhẹ) từ Ga Jangsan đến thành phố Ulsan.
Tham khảo
2 Thể loại:Tuyến đường sắt mở cửa vào 1999 Thể loại:Khởi đầu năm 1999 ở Hàn Quốc
Dassault Mirage F1
Dassault Mirage F1 một máy bay tấn công và tiêm kích ưu thế trên không một chỗ ngồi được chế tạo bởi hãng Dassault Aviation của Pháp. Hơn 700 chiếc F1 đã được chế tạo.
Lịch sử
nhỏ|200px|phải|Mirage F1 của Không quân Pháp Dassault thiết kế Mirage F1 như một người kế vị của mẫu máy bay tiêm kích Mirage III và Mirage 5. Không giống như các mẫu tiền nhiệm, nó có cánh xuôi được đặt cao trên thân, cũng như một thiết kế đuôi bề ngoài theo quy ước.
Nguyên mẫu đầu tiên, được phát triển do Dassault sử dụng ngân sách riêng của mình, thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 23 tháng 12 năm 1966.
Kiểu chính thức được Không quân Pháp chấp nhận vào tháng 5 năm 1967, tại cùng thời điểm nguyên mẫu thứ ba đã được đặt hàng chế tạo. Với lực đẩy lớn với động cơ phản lực SNECMA Atar 9K-50 sử dụng công nghệ đốt nhiên liệu lần hai, F1 dễ dàng đánh bại Mirage III.
Để đáp ứng những đơn đặt hàng của Không quân Pháp cho loại máy bay đánh chặn mọi thời tiết, sản phẩm đầu tiên mang tên Mirage F1C đã được trang bị radar đơn xung Thomson-CSF Cyrano IV. Phiên bản Cyrano IV-1 sau đó đã được thêm vào khả năng look-down giới hạn.
79 máy bay trong đợt sản xuất tiếp theo được chuyển giao trong thời gian từ tháng 3-1977 đến tháng 12-1973. Đây là phiên bản Mirage F1C-200 với một đầu tiếp nhiên liệu cố định do đó thân máy bay được mở rộng ra thêm 7 cm.
Mirage F1 hoạt động như một máy bay tiêm kích đánh chặn chính của Không quân Pháp cho đến khi Dassault Mirage 2000 bắt đầu đi vào hoạt động.
Các phiên bản khác
nhỏ|200px|Dassault Mirage F1 tại Stahlkocher
Mirage F-1A
Máy bay chiến đấu tấn công mặt đất một chỗ, với hệ thống đo xa laser, và khả năng tấn công không đối không hạn chế. Được phát triển bởi SAAF và Dassault.
Mirage F1B
Không quân Pháp cũng đặt hàng 20 chiếc Mirage F1B, một phiên bản huấn luyện hai chỗ, dùng để huấn luyện chuyển đổi hoạt động cho phi công; chúng được chuyển giao từ tháng 10 năm 1980 đến tháng 3 năm 1983. Ghế thứ hai và hệ thống điều khiển được thêm vào khiến thân máy bay phải làm dài thêm 30 cm, nhưng khả năng mang nhiên liệu bên bên trong ít hơn và bỏ đi hai khẩu pháo gắn trong thân.
Trọng lượng rỗng tăng thêm 200 kg, phần nào đó là do thêm vào hai ghế phóng Martin-Baker Mk 10, thay cho ghế Mk4 được sử dụng trên F1C chỉ có tốc độ hạn chế.
Trong mọi khía cạnh khác thì F1B là một máy bay có khả năng chiến đấu và nó có thể bù những thiếu sót bằng thùng nhiên liệu và pháo gắn ngoài.
Mirage F-1D
Phiên bản huấn luyện hai chỗ dựa trên máy bay tiêm kích đa vai trò, cường kích Mirage F-1E.
Mirage F-1E
nhỏ|200px|Mirage F-1CG của Hy Lạp với lớp sơn đặc biệt Máy bay cường kích và chiến đấu đa chức năng mọi thời tiết một chỗ.
Mirage F1CR
Khi Mirage F1 đã chắc chắn trở thành một sản phẩm máy bay thành công, Dassault bắt đầu nghiên cứu khả năng chế tạo phiên bản trinh sát chuyên dụng khách hàng quan trọng nhâtts là Không quân Pháp. Tuy nhiên, do giá thành tăng cao của máy bay chiến đấu có nghĩa rằng những thiết bị phụ kiện tăng cường cho mục đích này là một giải pháp kinh tế hơn.
Nhiều máy bay của Không quân Pháp cũng như một số khách hàng của Mirage F1 (chẳng hạn như Mirage F1EQ của Iraq), có nhiều lựa chọn thiết bị trinh sát sẵn có để lắp trên máy bay, chủ yếu chúng được ở bên dưới thân máy bay. Tuy nhiên, việc phát triển máy bay trinh sát chiến thuật cho Không quân Pháp vẫn tiếp tục diễn ra, và nguyên mẫu đầu tiên Mirage F1CR-200 đã bay vào ngày 20 tháng 11-1981.
Mirage F1CR có thể mang nhiều thiết bị trinh sát khác nhau cả ở bên trong lẫn bên ngoài máy bay:
Tổng cộng có 64 chiếc Mirage F1CR được Không quân Pháp đặt hàng. Đơn vị đầu tiên sử dụng loại máy bay này bắt đầu hoạt động vào tháng 7-1983.
Mirage F1CT
Mirage F1CT là phiên bản tấn công mặt đất chiến thuật của Mirage F1C-200. Hai nguyên mẫu đầu tiên là những chiếc Mirage F1C-200 chuyển đổi. Chuyến bay đầu tiên thực hiện vào ngày 3 tháng 5-1991. Khoảng 55 chiếc đã được sản xuất cho đến năm 1995.
Chương trình Mirage F1CT đã mang hệ thống điện tử hàng không của F1C lên thành tiêu chuẩn của F1CR:
Mirage F1AZ và Mirage F1CZ
Không quân Nam Phi (SAAF) đã sử dụng cả phiên bản tấn công mặt đất Mirage F1AZ cũng như phiên bản chiến đấu Mirage F1CZ trang bị radar. Atlas Aircraft Corporation, một hãng sản xuất máy bay của Nam Phi, đã có được giấy phép nhượng quyền chế tạo Mirage F1, mặc dù nó chưa bao giờ được biết đến nếu có từng được sản xuất cho các phi đội của SAAF.
F1AZ được phát triển do Dassault và SAAF cùng bắt tay hợp tác, đây là phiên bản tấn công mặt đất chuyên dụng. F1AZ có một thiết bị đo khoảng cách bằng laser, cho phép các đạn dược không được dẫn đường trúng vào mục tiêu một cách vô cùng chính xác, mà trong đó có cả bom và tên lửa. Thiết kế quang học do hãng ARMSCOR, và công ty con Optics (sau này là ELOPTRO) của Nam Phi thực hiện. Mặc dù những máy bay này ngừng hoạt động vào năm 1997 nhưng thông tin chính xác mà các vũ khí trang bị F1AZ vẫn được coi là bảo mật đối với SAAF, nhưng các nhà phân tích quan sát của các cơ quan lại có nhiều tin tức từ nhiều nguồn (ví dụ như Jane's Defence Weekly) và các bản báo cáo của phi công (ví dụ như Commandant Dick Lord, 'Vlamgat', 1999) đã kết luận rằng phiên bản F1AZ sử dụng vũ khí có độ chính xác cao là những công nghệ đạn đạo không dẫn đường sử dụng trên F-15E Strike Eagle do USAF cung cấp. (Nguồn: Jane's 'F15', Electronic Arts, 1996; Jane's All the World's Aircraft, 2000)
SAAF ngừng sử dụng những chiếc F1CZ vào năm 1992, sau đó là F1AZ vào năm 1997. Vào năm 1998, Đại học Stellenbosch đã nhận được một chiếc F1-CZ cho phòng công nghệ hàng không của trường.
Như một cuộc thí nghiệm, hãng Aerosud, một hãng hàng không liên quan của Nam Phi, đã trang bị cho một chiếc Mirage F1 một động cơ Klimov RD-33, loại động cơ này cũng được trang bị trên MiG-29. Sự phát triển này đã tạo ra "SuperMirage" F1, và để giữ sự phân biệt của máy bay phương Tây đầu tiên đã thực hiện một cuộc trình diễn tại Triển lãm hàng không MAKS tại Moskva.
Vào năm 2004, đã có trên 21 chiếc F1AZ được thông báo đang lưu trữ tại Căn cứ không quân Hoedspruit, để đợi khách hàng có năng lực mua chúng. Trong tháng 4 năm 2006 người ta thông báo những chiếc F1AZ này đã được Gabon mua và giá thành trong khaongr 40 triệu ZAR. Ngày 17 tháng 8-2006, hãng thông tấn của Pháp là Agence France-Presse (AFP) thông báo rằng co hai chiếc F1AZ cũ nâng cấp của Nam Phi đã tham gia một cuộc biểu diễn qua Libreville trước ngày lễ kỷ niệm độc lập của Gabon. Việc nâng cấp và tân trang máy bay do hãng Aerosud thực hiện. Tổng giám đốc của Aerosud Group là ông Paul Potgieter đã xác nhận công ty của mình có liên quan, nhưng từ chối cho biết những con số hay trích dẫn. Người ta cũng chỉ thông báo cùng thời gian Gabon chỉ mua 3 chiếc Mirage F1 từ Nam Phi.
Lịch sử hoạt động
Vì thành công của Mirage F1 trong thị trường xuất khẩu, loại máy bay này đã tham gia chiến đấu trong một số lực lượng không quân ở những địa điểm khác nhau trên khắp thế giới.
Maroc
nhỏ|200px|Mirage F1-CR-200 trong Triển lãm hàng không Paris 1991 30 chiếc Mirage F1CH đã được Không quân Hoàng gia Maroc (RMAF) đặt hàng Dassault vào năm 1975, đợt giao hàng đầu tiên được diễn ra vào năm 1978. Những chiếc Mirage F1CH đã nhanh chóng được sử dụng trong các hoạt động quân sự vào năm 1979 nhằm chống lại lực lượng Mặt trận Polisario hoạt động tại Tây Sahara. Trong khi tấn công đội hình chiến đấu của lực lượng Polisario, những chiếc Mirage F1 đã phải đối đầu với hệ thống hỏa lực súng máy phòng không và tên lửa SA-7, những loại vũ khí này đã bắn hạ chiếc Mirage F1 đầu tiên vào tháng 11-1979. Từ năm 1981, những người chống đối cũng đã sử dụng tên lửa SA-6 và SA-9 do Libya cung cấp, và sau đó 2 chiếc Mirage F1CH cũng đã bị bắn hạ vào tháng 10-1981, RMAF đã phải thiết lập một chương trình cấp tốc, lắp đặt những mảnh kim loạt gây nhiễu/pháo sáng trên các máy bay của họ. Mặc dù vậy, vũ khí phòng không của lực lượng Polisario cũng đã gây những tổn thất cho các phi đội Mirage của Maroc, ít nhất 7 chiếc đã bị bắn hạ và 6 chiếc khác mất trong những tai nạn trong khoảng thời gian 1979-1988, khi một hiệp định ngừng bắn được ký kết.
Ecuador
Không quân Ecuador (tiếng Tây Ban Nha: Fuerza Aérea Ecuatoriana, viết tắt FAE) sử dụng các phi đội Mirage F1JA (Escuadrón de Caza 2112) trong chiến đấu vào tháng 1-tháng 2 năm 1981 trong thời gian diễn ra Chiến tranh Paquisha giữa Ecuador và Peru, cuộc chiến này diễn ra sau khoảng 2 năm những chiếc Mirage F1JA được chuyển giao cho FAE. Vào thời gian đó, Ecuador đã quyết định đáp trả những khiêu khích trực tiếp của Không quân Peru (tiếng Tây Ban Nha: Fuerza Aérea del Perú, viết tắt FAP), những chiếc Mirage 5P và Sukhoi Su-22M của Peru đã yểm trợ các hoạt động vận chuyển bằng trực thăng trong khu vực giao tranh. Thay vào đó, những chiếc Mirage F1JA đã giữ khoảng cách, được dùng để tuần tra chiến đấu (CAP) ở vùng ranh giới giao tranh, nếu những va chạm trên biên giới nổ ra sẽ dẫn đến những hoạt động thù địch mở rộng.
Vào năm 1995, trong Chiến tranh Cenepa, những chiếc Mirage của Ecuador đã tham gia vào các hoạt động chống lại Peru. Thời gian nay, trong khi phần lớn của phi đội được giữ tại Căn cứ không quân Taura, một số lượng nhỏ Mirage F1 và Kfir C.2 đã được triển khai tới một căn cứ phía trước để ngăn cản các máy bay tấn công của Peru đi vào khu vực giao tranh. Ngày 10 tháng 2-1995, 2 chiếc Mirage F1JA do phi công là thiếu tá R. Banderas và đại úy C. Uzcátegui trang bị với tên lửa không đối không Matra R550 Magic, đã định hướng được 5 mục tiêu bay qua biên giới từ Peru theo hướng thung lũng Cenepa. Sau khi tiếp xúc trực quan, những chiếc Mirage đã khai hỏa những tên lửa của mình, bắn hạ hai chiếc Su-22M của Peru, trong khi một chiếc Kfir đã phá hủy một chiếc A-37B Dragonfly tiếp theo.
Pháp
Mirage F1 thuộc Không quân Pháp được triển khai hoạt động lần đầu tiên vào năm 1984 trong Chiến dịch Manta, một sự can thiệp của Pháp tại Chad, nhằm ngăn chặn sự xâm lấn của Libya. 4 chiếc Mirage F1C-200 đã hỗ trợ cho một lực lượng gồm 4 chiếc Jaguar, và tham gia vào những cuộc giao tranh nhỏ chống lại những người chống đối thuộc GUNT thân Libya.
Vào năm 1986, Mirage F1 của Pháp đã trở lại Chad, như một phần của Chiến dịch Epervier, với 4 chiếc F1C-200 hỗ trợ chiến đấu cho một nhóm gồm 8 chiếc Jaguar trong cuộc oanh tạc tấn công căn cứ của Libya tại Ouadi Doum vào ngày 16 tháng 2. 2 chiếc F1CR cũng đã thực hiện nhiệm vụ bay trinh sát trước và sau cuộc tấn công.
Iraq
Trong thời gian diễn ra Chiến tranh Iran-Iraq, những chiếc Mirage F1EQ của Iraq đã được sử dụng phần lớn cho nhiệm vụ đánh chặn, tấn công mặt đất và chống tàu.
Thời gian cuối của chiến tranh Iran-Iraq, một cuộc chiến tranh nhỏ giữa những đơn vị sử dụng Mirage F1 EQ-5/6 của Iraq và F-14 của Iran từ tháng 2 đến tháng 7 năm 1988. Phi công F1 đã săn lùng và tấn công những chiếc Tomcat của Iran bất cứ thời điểm nào thích hợp. F1EQ-6 được trang bị hệ thống EMC, làm giảm hiệu lực của hệ thống điều khiển hỏa lực/radar AWG-9 của F-14. Một lần vào ngày 19 tháng 7 năm 1988, 4 chiếc Mirage đã tấn công 2 chiếc F-14 và bắn hạ cả hai, và không mất một chiếc Mirage nào.
Ngày 17 tháng 5-1987, một phi công của Không quân Iraq điều khiển một chiếc F1EQ đã bắn hai tên lửa chống tàu Exocet vào tàu khu trục nhỏ trang bị đạn điều khiển USS Stark (FFG-31) của Mỹ tại Vinh Persian.
Lực lượng liên minh đã bắn hạ vài chiếc Mirage của Iraq trong chiến tranh vùng vịnh năm 1991. 2 chiếc F1EQ chuẩn bị thực hiện một cuộc tấn công lực lượng hải quân Mỹ bằng tên lửa Exocet đã bị bắn hạ bởi một chiếc F-15C của Không quân Hoàng gia Saudi.
Các quốc gia sử dụng
nhỏ|phải|350px|Các quốc gia sử dụng F1 phải|200px|nhỏ|Mirage F1EDA của Qatar
Thông số kỹ thuật (Mirage F1)
300px|phải
Xem thêm
Thể loại:Máy bay Dassault Thể loại:Máy bay quân sự Pháp thập niên 1960 Thể loại:Máy bay cường kích Pháp 1960–1969 Thể loại:Máy bay huấn luyện quân sự Pháp 1960–1969 Thể loại:Máy bay trinh sát quân sự Pháp 1960–1969 Thể loại:Máy bay chiến đấu Thể loại:Máy bay quân sự Thể loại:Máy bay tiêm kích Thể loại:Máy bay tiêm kích đánh chặn Thể loại:Máy bay cường kích Thể loại:Máy bay huấn luyện Thể loại:Máy bay trinh sát Thể loại:Máy bay một động cơ Thể loại:Máy bay phản lực Thể loại:Máy bay cánh trên Thể loại:Máy bay một động cơ phản lực
Dotalabrus alleni
Dotalabrus alleni, thường được gọi là cá bàng chài cầu vồng, là một loài cá biển thuộc chi Dotalabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1988.
Phân bố và môi trường sống
D. alleni có phạm vi phân bố giới hạn trong vùng biển phía nam bang Tây Úc, trải dài từ quần đảo Recherche đến đảo Rottnest. D. alleni sống xung quanh các rạn san hô và đá ngầm ở độ sâu khoảng 1 – 15 m.
Mô tả
D. alleni trưởng thành dài khoảng 8,5 cm và là loài lưỡng tính. Cá con và cá mái (giai đoạn đầu) có màu vàng lục hoặc lục sẫm với những vạch đen không liền nhau ở trên thân. Có các vệt màu xanh quanh mắt và một đốm đen ở phía sau vây lưng và vây hậu môn. Các vây trong suốt. Cá đực có màu vàng đỏ hoặc vàng lục với 4 đốm đen ở mỗi bên gần đuôi, bao quanh là một khoảng màu vàng. Có các vệt màu ngọc lam quanh mắt. Bụng có dải sọc trắng. Vây có các dải sọc.
Số ngạnh ở vây lưng: 9; Số vây tia mềm ở vây lưng: 10 - 11; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 10 - 11; Số vây tia mềm ở vây ngực: 10; Số ngạnh ở vây lưng: 1; Số vây tia mềm ở vây lưng: 5.
Thức ăn của D. alleni là rong tảo và các động vật không xương sống nhỏ. D. alleni thường bơi thành các nhóm nhỏ, gồm nhiều con cái và một con đực thống trị "hậu cung".
Xem thêm
B.C. Russell (1988), Revision of the labrid fish genus Pseudolabrus and allied genera, Records of the Australian Museum (9): 1 - 72
Chú thích
Thể loại:Dotalabrus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1988
Plzeň
Plzeň (tiếng Đức: Pilsen) là một thành phố ở miền tây xứ Bohemia thuộc Cộng hòa Séc. Đây là thủ phủ của vùng Plzeň đồng thời là thành phố lớn thứ tư tại Cộng hòa Séc, nằm cách thủ đô Praha khoảng 90 km về phía tây nam. Thành phố này được biết đến trên toàn thế giới vì là nơi chế biến ra loại bia Pilsener nổi tiếng.
Khí hậu
Plzeň có khí hậu đại dương mát mẻ và ôn hòa (phân loại Köppen Cfb).
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của Cộng hòa Séc  Thể loại:Khu dân cư ở huyện Plzeň-město
Eria dentrecasteauxii
Eria dentrecasteauxii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Kraenzl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.
Liên kết ngoài
D Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1910
Thoát vị hoành
Thoát vị hoành (tiếng Anh: Diaphragmatic hernia) là thoát vị gây bởi một lỗ hổng lớn trên cơ hoành cho phép các tạng trong ổ bụng di chuyển vào khoang ngực. Cách điều trị thường là phẫu thuật.
Dấu hiệu và triệu chứng
Bụng lòng tàu (bụng hút vào trong) có thể là triệu chứng xuất hiện ở trẻ sơ sinh.
Chẩn đoán
nhỏ|Thoát vị hoành bên phải: dạ dày chui lên ngực (bên trái ảnh, chỗ mũi tên). Để ý thấy mặt phân cách chất lỏng-không khí có trong dạ dày. Thực hiện chụp CT hoặc X-quang để chẩn đoán.
Điều trị
Điều trị thoát vị hoành thường gồm phẫu thuật, với các chấn thương cấp tính thì được khâu lại bằng chỉ khâu đơn sợi tồn tại vĩnh viễn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thoát vị hoành
Lycopodium lagopus
Lycopodium lagopus là một loài thực vật có mạch trong Họ Thạch tùng. Loài này được (Laestadius ex C. Hartman) G. Zinserling ex Kuzeneva-Prochorova mô tả khoa học đầu tiên năm 1953.
Melolobium humile
Melolobium humile là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Eckl. & Zeyh. miêu tả khoa học đầu tiên.
Lycopodium lagopus
Liên kết ngoài
Thể loại:Lycopodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1953 Thể loại:Thực vật châu Á Thể loại:Thực vật châu Âu Thể loại:Thực vật Bắc Mỹ Thể loại:Cây thuốc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1858
Melolobium humile
Liên kết ngoài
Thể loại:Melolobium
Saint-Julien-le-Pèlerin
Saint-Julien-le-Pèlerin  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.
Sản xuất lúa gạo tại Lào
thumb|Trồng lúa ở tỉnh [[Champasak]] thumb|Phụ nữ Lào trồng lúa gần [[Sekong]] Ngành sản xuất lúa gạo tại Lào đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân và cung cấp lương thực cho quốc gia này. Lúa gạo là lương thực chính của Lào, và hơn 60% diện tích đất canh tác được sử dụng để trồng trọt. Chỉ có khoảng 4% tổng diện tích của Lào là có thể trồng trọt được, đây là lượng đất canh tác nhỏ nhất so với bất kỳ quốc gia nào ở Đông Nam Á, do địa hình đồi núi của nước này (xem Địa lý Lào). Lúa gạo chủ yếu được sản xuất ở các vùng đất thấp trong nước, chỉ có khoảng 11% sản lượng diễn ra ở các vùng đất cao. Nhiều tỉnh sản xuất lúa gạo hàng đầu nằm dọc theo sông Mê Kông (ví dụ, Viêng Chăn, Khammouan, Bolikhamxai, Savannakhet, Salavan và Champasak). Các trang trại trồng lúa trung bình có quy mô nhỏ, trung bình chỉ khoảng 1 - 2 hectare.
Tổng quan
Tính đến năm 2019, khoảng 1,5 triệu tấn gạo đã được sản xuất ở Lào. Sản lượng có thể thay đổi đáng kể giữa các năm nhưng đã được cải thiện do sự thích nghi của các giống lúa năng suất cao hơn và tăng diện tích tưới tiêu. Tuy nhiên, gần 90% sản lượng lúa diễn ra trong mùa mưa, vì chỉ khoảng 12% diện tích lúa canh tác được tưới. Ở vùng đất cao không có diện tích tưới tiêu, hạn chế thời vụ trồng lúa của nông dân vùng đất cao chỉ còn một vụ trong năm (tháng 4–tháng 11), trong khi một số nông dân trồng lúa ở vùng đất thấp có thể trồng lúa hai lần một năm với các trang trại có nước tưới gần sông Mê Kông. Lúa chính ở vùng đất thấp thường trồng vào tháng 6–7 và thu hoạch từ tháng 10–12. Cây trồng trái vụ ở vùng đất thấp thường trồng vào tháng 12–tháng 1 và thu hoạch vào tháng 4–tháng 5. Sản lượng gạo nếp chiếm khoảng 80% tổng sản lượng gạo của Lào, phần lớn sản lượng còn lại bao gồm gạo trắng và gạo thơm. Cơ giới hóa vẫn còn khá hạn chế nhưng đang trở nên phổ biến hơn ở các tỉnh sản xuất lúa gạo lớn.
Vì gạo rất quan trọng đối với thu nhập nông thôn và an ninh lương thực, chính phủ quy định chuỗi giá trị gạo khá chặt chẽ (ví dụ, đặt ra giá sàn cho việc thu mua gạo tại ruộng lúa). Tương tự, các thương nhân muốn xuất khẩu gạo phải tiến hành đăng ký thủ tục với cả chính quyền trung ương lẫn chính quyền địa phương. Tính đến năm 2020, Chính phủ Lào đang soạn thảo Chiến lược Phát triển Nông nghiệp có tính đến tình hình mới do sự bùng phát COVID-19. COVID-19 được đưa ra sau hai năm sản xuất nông nghiệp gặp khó khăn ở Lào do điều kiện thời tiết bất lợi và sự xâm nhập của sâu bệnh, khiến chính phủ Lào phải suy nghĩ lại về các chính sách nông nghiệp hiện tại. Chính phủ Lào đang muốn tập trung nhiều hơn vào các nông hộ nhỏ và đầu tư vào nhiều nghiên cứu và khuyến nông hơn. Chính phủ Lào cũng chú trọng đến các kỹ thuật trồng trọt xanh và bền vững. Chính phủ đã ưu tiên tăng sản lượng và xuất khẩu gạo với mục tiêu nâng tổng sản lượng lúa gạo lên 5.000.000 tấn (4.900.000 tấn dài; 5.500.000 tấn ngắn) với 1.000.000 tấn (980.000 tấn dài; 1.100.000 tấn ngắn) xuất khẩu vào năm 2025. Chính phủ Lào vẫn đang tập trung vào việc tăng diện tích tưới tiêu và cải tiến giống cây trồng để đáp ứng mục tiêu của nước này.
Tham khảo
Thể loại:Nông nghiệp Lào Lào
Chilicola colliguay
Chilicola colliguay là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Toro & Moldenke mô tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Chilicola Thể loại:Động vật được mô tả năm 1979
Holčovice
Holčovice là một làng thuộc huyện Bruntál, vùng Moravskoslezský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Bruntál Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Aleurotrachelus oriani
Aleurotrachelus oriani là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae.
Aleurotrachelus oriani được Martin & Mound miêu tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Aleurotrachelus
Geranomyia xanthoplaca
Geranomyia xanthoplaca là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Geranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Pseudargyrotoza
Pseudargyrotoza là một chi bướm đêm thuộc phân họ Tortricinae của họ Tortricidae.
Tham khảo
Thể loại:Euliini
Aalatettix
Thể loại:Tetrigidae Thể loại:Chi cánh thẳng đơn loài
Kê
thumb|[[Kê trân châu trên cánh đồng]] thumb|[[Eleusine coracana|Kê ngón tay trên cánh đồng]] nhỏ|phải|Bông [[kê châu Âu đã chín.]] thumb|[[Rau mầm|Mầm kê]]
Kê là tên gọi chung để chỉ một vài loại ngũ cốc có thân cỏ giống lúa, hạt nhỏ, thoạt nhìn tương tự cỏ lồng vực nhưng hạt to và mẩy hơn. Hạt kê làm lương thực như gạo cho người ăn hoặc chim chóc.
Kê là nông sản quan trọng của những vùng cận khô của châu Á và châu Phi (đặc biệt là tại Ấn Độ, Mali, Nigeria, và Niger), với 97% sản lượng kê đến từ các nước đang phát triển. Loại nông sản này được ưa thích nhờ có năng suất cao và vụ mùa ngắn dưới điều kiện khô, nhiệt độ cao.
Kê là giống địa phương của nhiều vùng trên thế giới. Loại kê được trồng nhiều nhất là kê trân châu, là một loại nông sản quan trọng tại Ấn Độ và một số vùng của châu Phi. Kê ngón tay, kê proso, và kê vàng cũng là những loại nông sản quan trọng.
Kê có thể đã được tiêu thụ bởi con người khoảng 7000 năm và có thể đã có một vai trò thiết yếu trong việc phát triển nông nghiệp và xã hội làm việc đồng áng.
Các loại kê
thumb|Kê trân châu Cũng loại kê được canh tác phổ biến nhất được đánh dấu *.
Tông Eragrostideae trong phân họ Chloridoideae:
Tông Paniceae trong phân họ Panicoideae:
Tông Andropogoneae trong phân họ Panicoideae:
Lịch sử
Truyền thuyết Trung Quốc cho rằng sự thuần hóa cây kê là do Thần Nông, một nhân vật thần thoại của Trung Quốc. Tương tự, kê đã được đề cập trong một số văn bản Yajurveda còn tồn tại lâu đời nhất, có nội dung về kê vàng (priyangava), kê Barnyard (aanava) và kê ngón tay đen (shyaamaka), chỉ ra rằng việc sử dụng kê đã từng rất phổ biến, có niên đại từ năm 4500 TCN, trong thời kỳ đồ đồng giữa của Ấn Độ.
Kê châu Âu hiện được cho là loại kê được thuần hóa đầu tiên từ khoảng 10,300 năm trước đây. Các nhà cổ thực vật học dựa vào dữ liệu tương đối phong phú của các hạt ngũ cốc được tìm thấy trong các địa điểm khảo cổ học, giả thuyết rằng việc trồng các loại cây kê có tỷ lệ lớn hơn lúa trong thời tiền sử, đặc biệt là ở bắc Trung Quốc và Triều Tiên. Kê cũng là phần quan trọng trong khẩu phần ăn thời tiền sử của xã hội Thời đại đồ đá mới của Ấn Độ và Trung Quốc và Mumun của Triều Tiên. Kê Proso (Panicum miliaceum) và kê vàng là những loại cây trồng quan trọng bắt đầu từ thời kỳ đồ đá mới của Trung Quốc. Ví dụ, một số bằng chứng sớm nhất về việc trồng kê ở Trung Quốc được tìm thấy tại Văn hóa Từ Sơn (phía bắc). Tuổi Từ Sơn của hạt khoáng vỏ kê và thành phần phân tử sinh học đã được xác định là khoảng 8300–6700 TCN trong hầm chứa tiền sử cùng với những hiện vật từ các nhà hầm, đồ gốm và công cụ bằng đá liên quan đến việc canh tác kê. Bằng chứng về tuổi Từ Sơn của kê vàng có niên đại từ khoảng năm 6500 TCN. Một cái bát 4000 năm tuổi được bảo tồn nguyên vẹn có chứa mì được làm từ kê vàng và kê broomcorn được tìm thấy tại địa điểm khảo cổ Lajia tại Trung Quốc.
Philisca ornata
Philisca ornata là một loài nhện trong họ Anyphaenidae.
Kê
Lịch sử
Các nhà cổ thực vật học tìm thấy bằng chứng về việc canh tác kê tại Bán đảo Triều Tiên có niên đại từ Trung thời kỳ đồ gốm Jeulmun (khoảng 3500–2000 TCN). Kê tiếp tục là một phần quan trọng trong nông nghiệp khoảng thời kỳ đồ gốm Mumun (khoảng 1500–300 TCN) tại Triều Tiên. Kê và các loại cây tổ tiên hoang dã của nó, như là cỏ barnyard và cỏ panic, cũng được canh tác tại Nhật Bản trong thời kỳ Jōmon khoảng sau năm 4000 TCN.
Philisca ornata
Loài này thuộc chi Philisca. Philisca ornata được Lucien Berland miêu tả năm 1924.
Kê
Sản xuất
Năm 2016, sản lượng kê toàn cầu là 28,4 triệu tấn, dẫn đầu bởi Ấn Độ với 36% tổng sản lượng thế giới (xem bảng). Niger cũng có sản lượng lớn.
Philisca ornata
Tham khảo
Thể loại:Philisca
Kê
Thức uống có cồn
thumb|upright|[[Tongba, một loại thức uống có cồn làm từ kê ở vùng núi viễn đông của Nepal và Sikkim, Ấn Độ]]
Ở Ấn Độ, nhiều thức uống có cồn được sản xuất từ kê. Kê cũng là nguyên liệu chính để làm thức uống chưng cất rakshi.
Thức ăn
Kê là thực phẩm chính ở một số vùng khô và cận khô trên thế giới, và có mặt trong ẩm thực truyền thống của nhiều quốc gia khác. Tại tây Ấn Độ, bo bo (được gọi là jowar, jola, jonnalu, jwaarie, hoặc jondhahlaa trong tiếng Gujarati, tiếng Kannada, tiếng Telugu, tiếng Hindi và tiếng Marathi lần lượt; mutthaari, kora, hoặc panjappullu trong tiếng Malayalam; hoặc cholam trong tiếng Tamil) được sử dụng phổ biết cùng với bột kê (gọi là jowari tại tây Ấn Độ) trong hàng trăm năm nay để làm món ăn địa phương thiết yếu, món bánh dẹt được lăn bằng tay (rotla trong tiếng Gujarati, bhakri trong tiếng Marathi, hoặc roti trong các ngôn ngữ khác). Nó là loại ngũ cốc được sử dụng phổ biến ở nhiều vùng và bởi người nghèo để dùng làm thực phẩm dưới dạng roti. Các loại kê khác như ragi (kê ngón tay) trong tiếng Karnataka, naachanie trong tiếng Maharashtra, hoặc kezhvaragu trong tiếng Tamil, "ragulu" trong tiếng Telugu, với ragi rotti và Ragi mudde là một món ăn phổ biến tại Karnataka. Ragi, món ăn phổ biến này có màu tối giống lúa mạch đen, nhưng gồ ghề hơn. nhỏ|trái|190px|Bánh đa kê, một món ăn vặt tại [[Hà Nội]] Cháo kê là món ăn truyền thống trong ẩm thực Nga, Đức, và Trung Quốc. Tại Nga, nó được ăn ngọt (với sữa và đường được cho vào khi gần nấu xong) hoặc mặn khi hầm với thịt hoặc rau. Tại Trung Quốc, nó không được ăn với đường hay sữa, người ta thường ăn với đỗ, khoai lang, các loại bí. Tại Đức, nó cũng được ăn ngọt, luộc trong nước, thêm táo khi sôi và cho đường khi để nguội.
Tại Việt Nam, kê là thành phần chính trong bánh đa kê, món ăn vặt của người Hà Nội. Kê cũng có thể được nấu chung với đậu xanh làm chè.
Lượng tiêu thụ theo đầu người của kê dùng làm lượng thực cao nhất là ở Tây Phi. Tại vùng Sahel, kê được ước tính là chiếm 35% tổng lượng ngũ cốc tiêu thụ tại Burkina Faso, Tchad và Gambia. Tại Mali và Senegal, kê chiếm khoảng 40% lượng thực phẩm tiêu thụ trên đầu người, còn ở Niger và Namibia nó là hơn 65% (xem mahangu). Các quốc gia châu Phi khác nơi kê là nguồn lượng thực quan trọng bao gồm Ethiopia, Nigeria và Uganda. Cũng là thức ăn quan trọng đối với những người sống tại vùng khô của nhiều nước khác trên thế giới, đặc biệt là tại tây và trung Phi, và các quốc gia bờ biển bắc của Tây Phi. Trong các quốc gia đang phát triển ngoài châu Phi, kê được dùng làm thực phẩm quan trọng tại một số quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Myanmar và Triều Tiên.
Lượng tiêu thụ kê giảm đi giữa thập niên 1970 và 2000, cả ở vùng thành thị và nông thôn, vì các quốc gia đang phát triển như Ấn Độ phát triển nhanh và có lượng tiêng thụ các loại ngũ cốc khác tăng đáng kể.
Người bị rối loạn liên quan đến gluten, như bệnh coeliac, mẫn cảm với [[gluten không celiac]] và dị ứng lúa mì,  họ cần có chế độ ăn không gluten, có thể thay ngũ cốc chứa gluten trong khẩu phần ăn của họ bằng kê. Tuy nhiên, mặc dù kê không chứa gluten, hạt và bột của nó có thể bị lẫn những ngũ cốc chứa gluten.
Dinh dưỡng
Mỗi 100 gam kê cung cấp 378 ca-lo, kê còn giàu protein (lớn hơn hoặc bằng 20% giá trị dinh dưỡng hàng ngày, DV), chất xơ, một số loại vitamin B và các khoáng chất, đặc biệt là mangan chiến tới 76% DV (bảng dinh dưỡng Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ). Kê sống gồm có 9% nước, 73% Cacbohydrat, 4% chất béo và 11% protein (xem bảng).