cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corazon Aquino
Cải cách ruộng đất
nhỏ|trái|Tổng thống Corazon Aquino phát biểu với nhân viên các căn cứ quân đội tại một cuộc mít tinh ở Remy Field về công ăn việc làm cho các nhân viên người Philippines sau khi người Mỹ rời bỏ các căn cứ Ngày 22 tháng 7 năm 1987, Aquino đưa ra Công bố số 131 và Chỉ thị Hành pháp số 229, phát ra những nét chính về chương trình cải cách ruộng đất, và mở rộng các thành phần đất đai được cải cách để tính luôn đất sản xuất đường. Chính sách cải cách ruộng đất của bà được Quốc hội thứ 8 thông qua trong năm 1988 thành Luật số 6657, còn được gọi là "Luật Cải cách Ruộng đất Toàn diện" (CARP). Đạo luật cho phép chính phủ chia đất cho nông dân từ đất của địa chủ. Các địa chủ được chính phủ trả tiền bồi thường thích đáng và được phép giứ không quá 5 hecta đất. Địa chủ mà là doanh nghiệp cũng được phép "tự nguyện tước bỏ một phần cổ phần, tài sản hay lợi tức (participation) cho các nhân viên hay những người đủ tư cách thừa hưởng khác", thay vì đưa đất cho chính phủ để chia đất. Tòa án Tối cao xác nhận sự hợp hiến của đạo luật này trong năm 1989, và miêu tả chính sách cải cách ruộng đất như là "một sự sung công lối cách mạng".
Trước khi CARP được thông qua một tổ chức nông dân lớn dưới sự lãnh đạo của Jimmy Tadeo đã cố gắng đem khiếu nại của họ đến chính phủ. Trong các khiếu nại họ đưa ra là sự mong muốn các nông dân được sở hữu đất đai mà họ đang cày cấy. Tuy vậy, họ không đối thoại với Bộ trưởng Cải cách Ruộng đất Heherson Alvarez mà lại diễn hành đến Mendiola và khi nhóm nông dân muốn xuyên qua đường cảnh sát, một vài lính thủy quân lục chiến đã nổ súng, làm thiệt mạng khoảng 12 người và làm bị thương 39 người. Sự việc này đã khiến Ka Pepe Diokno và một số thành viên trong chính phủ Aquino phải từ chức.
Tài sản đất đai của Aquino, được thừa hưởng từ cha mẹ bà, cũng gây ra tranh cãi. Bà sở hữu một đồn điền 6.453 hecta tên là Hacienda Luisita ở Tarlac do công ty Phát triển Tarlac làm chủ. Dưới luật cải cách ruộng đất, công ty Phát triển Tarlac đã thành lập Hacienda Luisita, Incorporated (HLI) để phân chia cổ phần cho các nông dân làm việc tại đồn điền. Doanh nghiệp mới này được sở hữu phần nông nghiệp của đồn điền, và đã chia sẻ cổ phần cho nông dân. Sứ sắp đặt này được duy trì cho đến năm 2007, khi Bộ Cải cách Ruộng đất hủy bỏ chương trình phân chia cổ phần tại Hacienda Luisita, và chỉ thị phân chia một phần lới của cải cho các nông dân. Bộ đã can thiệp vào vụ này khi bạo động xảy ra khi số nhân viên bị giảm bớt tại Hacienda năm 2004, làm thiệt mạng 7 người.
Các cuộc nổi dậy và đảo chính
nhỏ|phải|Tổng thống Aquino chào đón các viên chức trong lúc đang đi qua đường băng hành khách tại Căn cứ Không quân Andrews.
Từ 1986 đến 1989, Aquino đã phải đối đầu với một số cuộc đảo chính không thành do các quân nhân trong Quân đội Philippines để lật đổ chính phủ Aquino. Hầu hết các âm mưu đều là của Phong trào Cải cách Lực lượng Vũ trang (RAM) bao gồm một nhóm sĩ quan trung cấp có quan hệ gần gũi với Bộ trưởng Quốc phòng Juan Ponce Enrile. Các quân nhân trung thành với cựu tổng thống Marcos cũng đã tham gia trong một số cuộc đảo chính. Năm cuộc đảo chính đầu tiên đã bị dập tắt trước khi tiến hành hay đã bị đàn áp dễ dàng và không đỏ máu. Lần thứ sáu, tiến hành vào ngày 28 tháng 8 năm 1987, đã khiến 53 người thiệt mạng và trên 200 người bị thương, kể cả con trai của bà, Noynoy. Lần thứ bảy và cuối cùng, diễn ra vào tuần đầu tháng 1 năm 1989, đã kết thúc với 99 người bị chết (kể cả 50 dân thường) và 570 người bị thương.
Mặc dù chính phủ Aquino đã không bị lật đổ, nó cũng đã bị yếu đi vì các cuộc đảo chính đã cho thấy tình trạng chính trị không ổn định, một quân đội bất trị, và đã giảm đi sự tin tưởng của các nhà đầu tư nước ngoài vào nền kinh tế Philippines. Riêng cuộc đảo chính năm 1989 đã đem lại tổn thất từ 800 triệu đến 1 tỷ peso.
Các âm mưu tháng 11 năm 1986 và tháng 8 năm 1987 đã khiến chính phủ Aquino phải tổ chức lại. Do có sự dính líu của Bộ trưởng Quốc phòng Enrile trong âm mưu tháng 11 năm 1987, Aquino đã cách chức ông vào ngày 22 tháng 11 năm 1986 và tuyên bố cải tạo nội các "để cho chính phủ một cơ hội bắt đầu lại từ đầu." Cuộc cải tạo đã dẫn đến sự ra đi của Bộ trưởng Lao động Augusto Sanchez, bị xem là một nhân vật cánh tả, được xem là một biện pháp thỏa hiệp vì những người đảo chính đã đòi hỏi làm sạch các thành viên cánh tả trong nội các. Sau cuộc đảo chính không thành tháng 8 năm 1987, chính phủ Aquino được xem là đi đến cánh hữu, loại bỏ các viên chức bị xem là cánh tả như Bộ trưởng Hành pháp Joker Arroyo và cho phép lập những lực lượng vũ trang bán quân sự để chống lại cuộc nổi dậy cộng sản. Người ta cũng tin rằng Tướng Fidel Ramos, người vẫn trung thành với Aquino, trở thành người có địa vị số 2 sau khi ông đã thành công dập tắt cuộc đả chính. Tất cả các quân nhân cũng được tăng lương.
Bà Aquino đã kiện nhà bình luận cho tờ Philippine Star Louie Beltran và nhà xuất bản Maximo Soliven về tội phỉ báng sau khi Beltran đã viết rằng bà đã trốn dưới gầm giường trong cuộc đảo chính tháng 7 năm 1987 khi Cung điện Malacañang bị bao vây.
Wikipedia tiếng Nga
Wikipedia tiếng Nga (tiếng Nga: Русская Википедия) là phiên bản tiếng Nga của Wikipedia. Nó đã có hơn 874.000 bài viết. Phiên bản này được thành lập vào ngày 11 tháng 5 năm 2001. Tháng 5 năm 2008, nó đã trở thành Wikipedia lớn thứ 10 tính theo kích cỡ và trong tháng 2 năm 2011 xếp hạng 8. Nó đã vượt qua 750.000 bài viết trong tháng 8 năm 2011. Ngày 20 tháng 9 năm 2011, Wikipedia tiếng Nga đã vượt qua Wikipedia tiếng Nhật về số lượng bài viết và xếp thứ 7. Tính đến 11/7/2012, Wikipedia tiếng Nga xếp thứ 8.
Corazon Aquino
Thiên tai và tai nạn
Trong nhiệm kỳ của Corazon Aquino nạn điện yếu thỉnh thoảng diễn ra và nhiều nhà đã mua máy phát điện. Công ty điện lực quốc gia đã gặp nhiều phàn nàn vì Ernesto Aboitiz, giám đốc công ty điện lực, cũng là một cổ đông trong một công ty bán máy phát điện. Cũng trong nhiệm kỳ của Aquino mà chiếc tàu MV Doña Paz bị đắm, trở thành tai nạn đường thủy tai hại nhất trong lịch sử Philippines. Tai nạn này xảy ra vào tháng 12 năm 1987, làm thiệt mạng hơn 1700 người.
Wikipedia tiếng Nga
Wikipedia tiếng Nga là Wikipedia lớn thứ hai viết bằng một ngôn ngữ Slavic sau Wikipedia tiếng Ba Lan, mặc dù Wikipedia Nga vượt qua tám lần bởi các tham số của chiều sâu. Ngoài ra, Wikipedia tiếng Nga là Wikipedia lớn nhất trong bảng chữ cái Cyrillic.
Corazon Aquino
Vai trò trong cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 1992
Vì hiến pháp do chính bà ban hành không cho phép tổng thống phục vụ hơn một nhiệm kỳ 6 năm, Aquino không thể ứng cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1992. Thay vào đó, Aquino đã ủng hộ Bộ trưởng Quốc phòng Fidel V. Ramos (lúc đầu bà đã chỉ định Ramon Mitra, Jr., cựu Bộ trưởng Nông nghiệp trong nội các của bà và sau đó là Chủ tịch Hạ viện làm ứng cử viên của mình). Ramos chính là phó tổng tư lệnh trong thời Marcos và việc ông đi theo phía Aquino là một bước đi then chốt trong cuộc cách mạng nhân dân. Lựa chọn này không được những người ủng hộ bà ủng hộ lắm, trong đó có Giáo hội Công giáo (Ramos là một tín đồ Tin Lành). Ramos thắng cử với 23,58% số phiếu và kế nhiệm Aquino làm tổng thống vào ngày 30 tháng 6 năm 1992.
Wikipedia tiếng Nga
Tham khảo
Nga
Corazon Aquino
Sau tổng thống
Bà cũng là thành viên của Hội đồng của các Nhà lãnh đạo Thế giới Phụ nữ, một mạng lưới bao gồm các nữ tổng thống và thủ tướng hiện tại và quá khứ với mục đích là huy động các nhà lãnh đạo phụ nữ toàn cầu để hành động chung trong các vấn đề quan trọng đến phụ nữ và phát triển bình đẳng.
Aquino cũng là một họa sĩ tài ba, và thường tặng những bức tranh vẽ của mình cho các bạn thân và người quen, kể cả cách nhà lãnh đạo thế giới, nhà ngoại giao, và giám đốc các đoàn thể.
Các hoạt động chính trị
Aquino tiếp tục phát biểu về các vấn đề chính trị. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1998, bà ủng hộ ứng cử viên Alfredo Lim, đương kim thị trưởng Manila, nhưng ông đã về thứ năm. Tháng 1 năm 2001, Aquino đóng một vai trò tích cực trong cuộc Cách mạng EDSA thứ nhì lật đổ Tổng thống Joseph Estrada và đưa Gloria Macapagal-Arroyo vào chức vụ tổng thống. Năm 2005, Aquino đã lên án Tổng thống Macapagal-Arroyo với cáo buộc bà đã sắp đặt trước kết quả cuộc bầu cử tổng thống năm 2004. Bà đã tham gia biều tình chống chính phủ Arroyo và kêu gọi Tổng thống Arroyo từ chức.
Tháng 12 năm 2008, Aquino đã bày tỏ hối tiếc vì đã tham gia trong cuộc Cách mạng EDSA năm 2001 và đã trực tiếp xin lỗi cựu Tổng thống Joseph Estrada, người đã bị cuộc nổi dậy đó lật đổ. Tuy nhiên, một phát ngôn viên của bà đã giải thích rằng lời nói của bà đã bị trích chưa trọn ngữ cảnh, lời xin lỗi của bà chỉ là câu đùa giỡn về một việc khác vui vẻ hơn.
Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2007, Aquino đã tích cực vận động cho người con trai của mình, ông Benigno III, đã ứng cử thành công cho một ghế trong Thượng viện.
Vinh danh
Sau khi rời khỏi chức vụ tổng thống, Aquino đã nhận được nhiều tuyên dương và danh dự. Năm 1994, Aquino được liệt kê là một trong 100 Phụ nữ đã Ảnh hưởng Lịch sử Thế giới trong một quyển sách tham khảm của tác giả Gail Meyer Rolka và xuất bản bởi nhà xuất bản Bluewood Books ở San Francisco, California. Năm 1996, bà nhận được Giải J. William Fulbright cho Sự thông cảm Quốc tế từ Hội Fulbright, theo chân các người nhận giải trong quá khứ như Jimmy Carter và Nelson Mandela. Tháng 9 năm 1999, được Tạp chí Time chọn làm một trong 20 nhân vật châu Á có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ 20 bên cạnh các nhân vật như Tôn Dật Tiên, Mao Trạch Đông, Hồ Chí Minh, Pol Pot và Mohandas Gandhi. Tháng 11 năm 2006 báo này cũng liệt kê bà trong danh sách 65 Anh hùng châu Á vĩ đại, cùng với những tên tuổi như Mohandas Gandhi, Đặng Tiểu Bình, Aung San Suu Kyi, Lý Quang Diệu, Quốc vương Bhumibol Adulyadej, và Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Năm 2002, Aquino trở thành phụ nữ đầu tiên được vào Ban điều hành trường Asian Institute of Management, một trường kinh doanh hậu đại học và cơ quan chuyên gia cố vấn hàng đầu trong khu vực châu Á Thái Bình Dương. Bà phục vụ trong Ban điều hành cho đến năm 2006.
Sức khỏe
Đến tháng 7 năm 2009, có tin đưa ra cho rằng bà đang bệnh trầm trọng và đã được đưa đến Trung tâm Y tế Makati do không còn thèm ăn nữa. Bà và gia đình đã quyết định không nhận điều trị nữa.
Qua đời
Aquino qua đời vì biến chứng của bệnh ung thư ruột thừa ở tuổi 76 vào lúc 3:18 sáng ngày 1 tháng 8 năm 2009, tại Trung tâm Y tế Makati. Bà đã được chẩn đoán bệnh này vào tháng 3 năm 2008 nhưng vẫn xuất hiện trong công chúng trong năm 2009. Là một người Công giáo mộ đạo, bà vẫn tham gia Thánh lễ cuối tuần cho đến khi gần ngày được đưa vào bệnh viện vào cuối tháng 6.
Các giáo phận Công giáo đã dâng các thánh lễ cầu hồn cho bà. Cùng lúc, chính phủ đã tuyên bố tang buồn cái chết của bà trong một tuần. Cựu Tổng thống Estrada nói rằng họ đã mất một "người mẹ" và một "tiếng nói dẫn dắt nhân dân." Thượng viện cũng đã tỏ lòng thương tiếc đối với cái chết của bà; Chủ tịch Thượng viện Juan Ponce Enrile, người cùng với Fidel Ramos đã mở đầu cuộc Cách mạng Quyền lực Nhân dân, kêu gọi dân chúng cầu nguyện cho bà. Lãnh đạo phe thiểu số Aquilino Pimentel, người từng phục vụ trong nội các của bà, nói "Chúng ta sẽ luôn mang ơn Cory trong việc thống nhất cả quốc gia trong chiến dịch lật đổ chế độ độc tài và phục hồi nền dân chủ."
Nhiều nhân vật quốc tế cũng tỏ lòng thương tiếc. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton nói rằng Aquino "đã được thế giới cảm phục vì sự dũng cảm khác thường của bà". Phát ngôn viên Nhà Trắng Robert Gibbs nói rằng "Sự dũng cảm, quyết tâm, và lãnh đạo tinh thần của bà là một nguồn cảm hứng cho tất cả chúng ta và một ví dụ của những gì hay nhất của người Philippines." Các đại sứ khác cũng gởi lời chia buồn sau cái chết của bà.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nữ nguyên thủ quốc gia Thể loại:Tổng thống Philippines Thể loại:Bất bạo động Thể loại:Người Philippines gốc Hoa Thể loại:Người Mân Nam Thể loại:Nữ thủ tướng Thể loại:Chết vì ung thư đại trực tràng Thể loại:Nữ chính khách Philippines Thể loại:Người chống cộng Philippines Thể loại:Người ủng hộ bất bạo động
Hồ học
nhỏ|phải|300px|[[Lake Hawea, New Zealand]] Hồ học nghiên cứu về các thể chứa nước trên đất liền. Nó thường được xem là một nhánh của sinh thái học hay khoa học môi trường. Lĩnh vực này liên quan đến sinh học, hóa học, vật lý, địa chất và các nhánh khác liên quan đến nước như nước chảy, nước mặn và nước ngọt, nước tự nhiên... Đối tượng nghiên cứu gồm ao hồ, sông, suối và các vùng đất ngập nước. Một chuyên ngành mới hình thành của hồ học gọi là hồ học cảnh quan, nghiên cứu, quản lý và bảo tồn các hệ sinh thái dưới nước liên quan theo khía cạnh cảnh quan.
Hồ học có quan hệ mật thiết với sinh thái học dưới nước và sinh vật học thủy sinh, các chuyên ngành này nghiên cứu các sinh vật sống dưới nước theo môi trường thủy văn của chúng.
Tham khảo
Thể loại:Hồ học Thể loại:Thủy văn học Thể loại:Hồ Thể loại:Sông Thể loại:Hệ sinh thái nước ngọt Thể loại:Địa lý học tự nhiên
Chùa Linh Phong (Bình Định)
Linh Phong Thiền Tự còn gọi là chùa Ông Núi, là một ngôi cổ tự danh tiếng ở Bình Định, Việt Nam.
Nơi tọa lạc
Trên sườn phía Đông Nam núi Bà, cách thành Trà Bàn (Đồ Bàn) hơn 30 dặm; nay thuộc địa phận thôn Phương Phi (xã Cát Tiến, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định), trước đây có một ngôi chùa cổ có tên là Linh Phong Thiền Tự.
Đây là một danh lam thắng cảnh của tỉnh, sách Đại Nam nhất thống chí chép:
Sách Đại Nam dư địa chi ước biên chép:
Lịch sử
Năm Quý Sửu (1733), chúa Nguyễn Phúc Chú vì mộ đức nhà sư nên ban hiệu là Tịnh Giác Thiện Trì Đại Lão Thiền Sư, và lệnh xây cất lại Dũng Tuyền tự thành một ngôi chùa lớn lợp ngói, đặt tên là Linh Phong Thiền Tự.
Theo "Linh Phong tự ký" của danh thần Đào Tấn, thì thiền sư viên tịch "trong thời loạn lạc" (ám chỉ thời Tây Sơn). Sau đó, các đồ chúng lập tháp thờ ở bên phải chùa vào năm Thái Đức (niên hiệu của Nguyễn Nhạc) thứ 8 (1785).
Đến năm Gia Long thứ 7 (1808), nghe lời Thánh mẫu là Hoàng hậu Hiếu Khương, nhà vua ban lệnh không cho ai được xâm phạm hay lấy các vật dụng ở chùa trong khi chờ đợi trùng tu. Tuy nhiên, mãi đến đời Minh Mạng, chùa Linh Phong mới được sửa sang lớn. Sử nhà Nguyễn kể: "một hôm nhà vua bị bệnh, vừa chợp mắt thì mộng thấy một vị sư già mặc áo vỏ cây đứng bên giường hầu quạt, đến sáng thì khỏi bệnh. Khi ngự triều, nhà vua đem chuyện ấy hỏi các quan, có người tâu rằng vị sư già đó có lẽ là Linh Phong thiền sư ở chùa Linh Phong ngày xưa". Vì vậy, năm 1826, nhà vua ban cho chùa này một chiếc áo cà sa mới may để thờ, đồng thời cho lấy 120 lượng bạc ở trong kho để trùng tu lại chùa.
Đến năm 1884-1885, dưới triều Kiến Phúc và Hàm Nghi, đại thần Đào Tấn "bỏ quan về Nam, ẩn giấu tích ở chùa Linh Phong để lánh loạn".
Năm 1895, Đào Tấn được bổ làm Thượng thư bộ Công " . vì muốn sửa sang ngôi cổ tự, nên ông đem việc ấy tâu lên Tây cung (chỉ mẹ vua Thành Thái). Nghe lời mẹ, vua Thành Thái bèn giao cho tỉnh thần 70 lạng bạc lo việc trùng tu chùa, đồng thời sai hiểu dụ dân trong tỉnh quyên góp thêm, đến tháng 8 (âm lịch) năm Đinh Dậu (1897) thì hoàn tất, và quang cảnh chùa lúc bấy giờ rất đẹp.
Sau đó trải qua thời gian và chiến tranh, ngôi cổ tự trên chỉ còn lại cổng tam quan ở mặt đông và một bửu tháp. Năm 2004, một ngôi chùa mới đã dựng trên vị trí của chùa Linh Phong ngày xưa.
Thông tin liên quan
Trên hai tấm liễn có khắc câu đối như sau: Và:
Chú thích
Thể loại:Chùa tại Bình Định
1010
Năm 1010 là năm thường bắt đầu vào Chủ Nhật (theo lịch Julius)
Tham khảo
Năm 1010
Blastomeryx gemmifer
Blastomeryx là một chi hươu xạ đã tuyệt chủng của họ Moschidae thuộc phân họ Blastomerycinae, chúng là loài đặc hữu của Bắc Mỹ trong kỷ Oligocen đến thế Miocen (24,8-10,3 mya), hiện đo được cách đây khoảng 14,5 triệu năm. Cả họ và chi này chỉ có một loài là loài Blastomeryx gemmifer.
Đặc điểm
Chiều dài của chúng là 75 cm (2 ft 6 in) và trông giống như một con cheo cheo hiện đại. Răng nanh của nó được kéo dài thành ngà mà nó có thể được sử dụng để cạy, nhổ cây và chống trả lại kẻ thù. Trong khi hầu hết các loài Blastomeryx (cũng như hươu xạ hiện đại) thiếu gạc, một loài Miocen muộn có khối u nhẹ trên xương sọ của nó điều này đã được giải thích như là dấu tích của sừng phôi thai.
Khối lượng cơ thể của chúng tương đối lớn. Hai mẫu vật đã được kiểm tra bởi M. Mendoza cho ra khối lượng cơ thể. Các mẫu vật đầu tiên được ước tính có trọng lượng 55,3 kg (120 lb). Các mẫu vật thứ hai được ước tính có trọng lượng 16,1 kg (35 lb). Nhìn chung vẫn chưa đủ mẫu vật để xác định chính xác khối lượng của chúng nhưng về tổng thể thì chúng là loài hươu xạ cỡ vừa.
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1877
Phaeochrous rufus
Phaeochrous rufus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1928.
Tham khảo
Thể loại:Phaeochrous
Clephydroneura ghoshi
Clephydroneura ghoshi là một loài ruồi trong họ Asilidae. Clephydroneura ghoshi được Parui & Das miêu tả năm 1994. Loài này phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Clephydroneura
Pseudostenophylax secretus
Pseudostenophylax secretus là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Loài này có ở miền Ấn Độ - Mã Lai và miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Trichoptera miền Cổ bắc Thể loại:Pseudostenophylax
Valdehijaderos
Valdehijaderos là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 107 người.
==Tham khảo==
Thể loại:Đô thị ở Salamanca
Chuyến bay 705 của Federal Express
Chuyến bay 705 của Federal Express là một chuyến bay vận chuyển thiết bị điện tử trên khắp Hoa Kỳ từ Memphis, Tennessee đến San Jose, California bằng máy bay McDonnell Douglas DC-10-30. Vào ngày 7 tháng 4 năm 1994, chuyến bay đối mặt với âm mưu không tặc của Auburn R. Calloway, người mà bên công tố lập luận là cố ý tự sát. Calloway là một nhân viên của Federal Express đang đứng trước nguy cơ bị sa thải vì nói dối về giờ bay của mình. Anh lên chuyến bay theo lịch trình với tư cách là hành khách, mang theo một hộp đàn guitar, bên trong giấu một số cây búa và một khẩu súng phóng xiên. Anh ta đã cố gắng tắt bộ ghi âm buồng lái (CVR) của máy bay trước khi cất cánh, và lúc đang trên không, Calloway hãm hại phi hành đoàn bằng búa để thương tích của họ sẽ trông có vẻ giống với một vụ tai nạn hơn là một vụ cướp. Tuy nhiên, CVR đã được kĩ sư bay bật lại.
Calloway dự định sử dụng khẩu súng phóng xiên như một phương sách cuối cùng. Anh ta lên kế hoạch làm rơi máy bay với hi vọng rằng anh sẽ được tính là một nhân viên đã thiệt mạng trong vụ tai nạn, hòng tìm cách để gia đình mình có thể thu được tiền theo hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trị giá 2,5 triệu đô la do Federal Express cung cấp. Tuy nhiên, những nỗ lực của Calloway để hãm hại phi hành đoàn đã không thành công. Mặc dù bị thương nặng, phi hành đoàn đã chiến đấu chống trả, khuất phục Calloway và hạ cánh máy bay an toàn.
Trong phiên xét xử của mình, Calloway đã cố gắng kêu gọi sự bào chữa, nhưng cuối cùng vẫn bị kết tội với nhiều tội danh, bao gồm cố ý giết người, không tặc và can thiệp vào hoạt động của phi hành đoàn. Anh nhận hai bản án chung thân liên tiếp và không có cơ hội được ân xá. Calloway sau đó kháng cáo thành công kết tội can thiệp, rồi được phán quyết là tội không tặc mức độ nhẹ.
Trong văn hóa đại chúng
Sự kiện không tặc Chuyến bay 705 được giới thiệu trong "Fight for Your Life", mùa thứ ba (2005) của series truyền hình Canada Mayday (được gọi là Air Emergency and Air Disasters ở Mĩ và Air Crash Investigation ở Anh), trong đó gồm cả các cuộc phỏng vấn với tổ bay đã liên quan tới vụ việc. Kịch bản được phát sóng với tựa đề "Suicide Attack" ở Vương quốc Anh, Úc và Châu Á.
Tập thứ sáu của series truyền hình Black Box (Hộp đen) của Vương quốc Anh (được gọi là Survival in the Sky ở Hoa Kỳ) và "Sky Crimes" (Tội phạm trên trời), cũng kể về nỗ lực tiếp quản máy bay bằng âm thanh được ghi lại giữa kiểm soát không lưu và phi hành đoàn.
Cuốn sách Hijacked: The True Story of the Heroes of Flight 705, do Dave Hirschman viết, được xuất bản vào năm 1997.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tai nạn và sự cố liên quan đến McDonnell Douglas DC-10 Thể loại:Không tặc
Rudebeckiana
Rudebeckiana là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1959 bởi Bechyne.
Các loài
Chi này gồm các loài:
Trinh Thục Hoàng hậu
Trinh Thục Hoàng Hậu (chữ Hán:贞淑皇后) là thụy hiệu của một số vị hoàng hậu trong lịch sử các triều đại phong kiến ở khu vực Á Đông.
Xem thêm
Thể loại:Thụy hiệu
Clephydroneura karikalensis
Clephydroneura karikalensis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Clephydroneura karikalensis được Parui & Das miêu tả năm 1994. Loài này phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Clephydroneura
Reghaïa
Reghaia là một đô thị thuộc tỉnh Alger, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 66.215 người.
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Algiers Thể loại:Đô thị của Algérie
Paralimnoria asterosa
Paralimnoria asterosa là một loài chân đều trong họ Limnoriidae. Loài này được Cookson & Cragg miêu tả khoa học năm 1988.
Pseudostenophylax sophar
Pseudostenophylax sophar là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Cổ bắc Thể loại:Pseudostenophylax
Phaeochrous schoutedeni
Tham khảo
Thể loại:Phaeochrous
Lưới trời (phim 2003)
Lưới trời là bộ phim điện ảnh Việt Nam, thể loại chính kịch do Phi Tiến Sơn đạo diễn, Nguyễn Mạnh Tuấn biên kịch; các diễn viên chính gồm Đào Bá Sơn, Kim Khánh, Hà Xuyên, Thành Trí.
Đây là lần đầu tiên một phim điện ảnh Việt Nam được một đơn vị kinh tế tài trợ kinh phí phát hành (Công ty Vitek VTB).
Nội dung
Bộ phim xen kẽ giữa phiên tòa xử vụ án tham nhũng và những tình tiết vụ án bắt đầu từ 5 năm trước.
Tư Lê, tổng giám đốc ngân hàng quốc doanh PBF, dù là người nghiên túc nhưng ông vẫn bị sức ép của cấp trên và bị lôi kéo vào một vụ tham nhũng. Khải Thanh là Tổng giám đốc của Manaco - một tổng công ty đa ngành đang lớn mạnh - tìm cách câu kết với các sếp của Tư Lê là Hai và Ba. Theo yêu cầu của cấp trên, Tư Lê bật đèn xanh để ngân hàng cho Manaco vay vốn đầu tư.
Biết trước hậu quả nghiêm trọng nếu bị phát giác nên Tư Lê đã chuẩn bị đường lui cho mình. Ông thuê người có trình độ văn hóa thấp, thậm chí mù lòa vào vị trí giám đốc ngân hàng, để họ ký duyệt hợp đồng cho vay. Sau đó Tư Lê giả bệnh ung thư phải mổ cấp cứu và xin thôi việc để điều trị dài hạn, đẩy trách nhiệm sang cho Hoàng Tân - người kế nhiệm ông.
Bành Chân
Bành Chân (22 tháng 10 năm 1902–26 tháng 4 năm 1997) là một lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Tiểu sử
Ông gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 1923 và là một thành viên sáng lập Đảng bộ Cộng sản của tỉnh Sơn Tây. Bị bắt năm 1929, ông tiếp tục hoạt động ngầm khi đang ở tù. Ông được tha năm 1935 và bắt đầu tổ chức các phong trào chống sự xâm lược của Nhật Bản. Vào khoảng thời gian này, ông được bổ nhiệm làm bộ trưởng bộ Tổ chức của đảng cộng sản Trung Quốc các vùng phía Bắc. Ông được vinh danh vì nỗ lực vượt bậc trong cuộc giải phóng Bắc Kinh năm 1948 của lực lượng Cộng sản trong Nội chiến Trung Quốc.
Lưới trời (phim 2003)
Nội dung
Hạnh phúc gia đình Tư Lê đổ vỡ, cứ tưởng bồ nhí chung tình, ai ngờ lại là “người tình” chung của cả cấp trên. Tư Lê đột ngột ra đi. Ý nguyện của ông là muốn tố cáo hết sự thật, đã được vợ con ông tiếp tục làm thay.
Bành Chân
Tiểu sử
Bành Chân là Ủy viên Bộ chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã từng tham gia nhiều ủy ban tại trung ương và đảm nhận chức vụ Bí thư thứ hai của ủy ban trung ương Đảng phụ trách công tác chính trị và pháp lý. Ông cũng từng giữ vị trí Bí thư thứ nhất Thành ủy Bắc Kinh và Thị trưởng thành phố Bắc Kinh (1951).
Lưới trời (phim 2003)
Hậu trường
Đạo diễn Phi Tiến Sơn đã đến Hội người mù để tìm người đóng vai ông giáo đốc tuy mù nhưng vẫn bất chấp ký các giấy tờ sổ sách, nhưng bị giám đốc của hội từ chối cho tuyển người. Cuối cùng, đạo diễn đã nhờ một người quen bị khiếm thị vào vai này. Cảnh quay của diễn viên Kim Khánh trong phong tắm đoàn làm phim đã phải tìm ngôi nhà với phòng có nhiều gương, họa sĩ của đoàn cũng vẽ thêm chi tiết cho chiếc áo mà Kim Khánh mặc. Riêng phân đoạn này, đoàn đã dùng đến 4000 mét film được sử dụng.
Đề cập đến đề tài nhạy cảm là tham nhũng, để tránh việc đụng chạm, nhân vật Hai Phán đã phải nói pha giọng cả 3 miền và bộ phim cũng không nói rõ nhân vật này làm việc ở có quan hành chính nào.
Bành Chân
Tiểu sử
Năm 1983, ông được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc thứ 6 (1983) và đã cố gắng làm tăng ảnh hưởng của ủy ban này. Bành Chân nghỉ hưu, thôi làm lãnh đạo từ năm 1988.
Lưới trời (phim 2003)
Nhận xét
NSND - đạo diễn Huy Thành nói: “Lưới trời là một trong số 10 bộ phim nhựa dự giải “Cánh diều vàng” được Hội đồng Giám khảo đánh giá cao bởi tính chuyên nghiệp trong cách dàn dựng, nội dung sâu sắc, đặc biệt là yếu tố hấp dẫn”.
Bành Chân
Tiểu sử
Ông được xem là một trong Bát đại nguyên lão của Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Liên kết ngoài
Thể loại:Người thời đại cách mạng Văn hóa Thể loại:Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Thể loại:Thị trưởng Bắc Kinh Thể loại:Người Sơn Tây (Trung Quốc) Thể loại:Tổng thư ký Ủy ban Thường vụ Nhân Đại Trung Quốc Thể loại:Chủ tịch Quốc hội Trung Quốc Thể loại:Ủy viên Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Thể loại:Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XII Thể loại:Thị trưởng Chính phủ Nhân dân thành phố Bắc Kinh Thể loại:Bí thư Thành ủy Bắc Kinh
Lưới trời (phim 2003)
Nhận xét
Nguyễn Thái Hòa - Phó Giám đốc Hãng phim Giải Phóng: “phim Việt Nam (2003) đang trên đà ăn khách và Lưới trời cũng có đủ yếu tố để hấp dẫn cả giới trẻ”.
Tham khảo
Thể loại:Phim do Phi Tiến Sơn đạo diễn Thể loại:Phim năm 2003 Thể loại:Phim Việt Nam Thể loại:Phim Việt Nam năm 2003
Y tế công cộng
phải Y tế công cộng là khoa học và nghệ thuật phòng bệnh, kéo dài tuổi thọ và tăng cường sức khỏe thông qua những cố gắng có tổ chức của xã hội
Trọng tâm can thiệp của y tế công cộng là phòng bệnh trước khi đến mức phải chữa bệnh thông qua việc theo dõi tình trạng và điều chỉnh hành động bảo vệ sức khỏe. Nói tóm lại, trong nhiều trường hợp thì chữa bệnh có thể gây nguy hiểm đến tính mạng hơn so với phòng bệnh từ trước, chẳng hạn như khi bùng phát bệnh lây nhiễm. Chương trình tiêm chủng vắc-xin và phân phát bao cao su là những ví dụ về các biện pháp dùng trong y tế công cộng.Tuy nhiên ngành này lương thấp và rất khó xin việc. Đa số học viên đều chọn học tại chức vừa học vừa làm.
Khái niệm
Ở Việt Nam, ngành y tế công cộng còn mới và thường bị nhẫm lẫn với ngành y học dự phòng hay vệ sinh-dịch tễ (trước kia). Hiện nay có xu hướng sử dụng thuật ngữ "y tế công cộng" hơn vì:
Mục đích
Các can thiệp của y tế công cộng tập trung vào vấn đề phòng bệnh hơn là chữa bệnh thông qua giám sát các trường hợp và khuyến khích các hành động tốt cho sức khoẻ. Thêm vào đó, trong nhiều trường hợp, chữa một bệnh này có ý nghĩa sống còn để phòng ngừa các bệnh khác, chẳng hạn các vụ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm. Các chương trình tiêm chủng vắc-xin, vệ sinh nước sạch,môi trường là những ví dụ của công tác hoạt động y tế công cộng.
Nhiều quốc gia đã có cơ quan chính phủ riêng, thường là bộ y tế, chịu trách nhiệm về các vấn đề sức khỏe trong gia đình. Ở Hoa Kỳ, vấn đề y tế cộng đồng bắt đầu thu thập từ các cục y tế bang và địa phương. Cơ quan kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh(CDC)đặt tại Atlanta, mặc dù có cơ sở tại Hoa Kỳ, nhưng cũng liên quan tới nhiều vấn đề sức khỏe tại nhiều quốc gia khác mà họ chịu trách nhiệm.
Nhiều bệnh tật có thể phòng tránh được một cách rất đơn giản, thậm chí bằng phương pháp không liên quan tới y học. Y tế công cộng đống một vai trò hết sức quan trọng trong nỗ lực ngăn ngừa bệnh tật tại các nước đang phát triển, cùng với hệ thống y tế địa phương thông qua các tổ chức phi chính phủ.
Y tế công cộng thời xa xưa
Dịch tả, đại dịch thứ hai tàn phá châu Âu từ năm 1829 tới năm 1851.
Y tế công cộng thời hiện đại
Khi tỉ lệ mắc bệnh truyền nhiễm ở các nước phát triển giảm xuống trong thể kỷ 20, y tế công cộng bắt đầu tập trung hơn nữa vào các bệnh mãn tính như ung thư và bệnh tim. Trong khi đó, các nước đang phát triển vẫn còn đang các bệnh truyền nhiễm có thể phòng tránh được hoành hành, tàn phá, cùng với suy dinh dưỡng và nghèo đói.
Gánh nặng của chữa trị lâm sàng do người thất nghiệp, nghèo đói, nhà cửa tồi tàn và ô nhiễm môi trường lên tới 16-22% ngân sách y tế của vương quốc Anh.
Lịch sử phát triển y tế công cộng ở Việt Nam
Từ ngày thành lập nước năm 1945, Việt Nam đã khẳng định y học dự phòng luôn là ưu tiên hàng đầu: phòng bệnh hơn chữa bệnh. Theo tinh thần đó, Việt Nam đã xây dựng một hệ thống vệ sinh dịch tễ học theo mô hình Liên Xô nhấn mạnh vào việc phòng và chống các bệnh truyền nhiễm bởi lúc đó bệnh truyền nhiễm đóng vai trò chủ yếu trong cấu trúc bệnh tật ở Việt Nam, hoàn toàn có thể khống chế được thông qua các biện pháp đặc hiệu như dùng vắc-xin và không đặc hiệu như tuyên truyền.
Trong khi đó, những tiến bộ trong cách đề cập dịch tễ học đang diễn ra tại những nước phương tây, chủ yếu là các nước nói tiếng Anh, đang ngày một mạnh mẽ. Những tiến bộ đó chỉ được đưa vào một cách không chính thức thông qua các cuốn sách dịch tễ học được những người có dịp đi học, công tác tại các nước phát triển mang về và đại học Y Hà Nội đã nghiên cứu và dần đưa vào giảng dạy đầu những năm 1980.
Những chương trình y tế công cộng
Một trong những kết quả quan trọng nhất của y tế công cộng là đương đầu với HIV/AIDS. Bệnh lao, căn bệnh được cho là đã từng cướp đi sinh mạng của Franz Kafka, Charlotte Brontë, và nhà soạn nhạc Franz Schubert hiện nay lại đang nổi lên như một vấn đề lớn, liên quan tới sự gia tăng tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS và vấn đề kháng thuốc của vi khuẩn.
Một mối quan tâm khác của y tế công cộng là bệnh tiểu đường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2006, có ít nhất 171 triệu người trên thế giới đang chịu đựng căn bệnh này. Tỷ lệ mắc phải bệnh này đang gia tăng nhanh chóng và ước tính con số này sẽ gấp đôi trước năm 2030.
Y tế công cộng còn có ảnh hưởng tới vấn đề kiểm soát hút thuốc lá. Nhiều quốc gia đã thi hành việc bước đầu cấm hút thuốc lá, chẳng hạ tăng thuế và cấm hút thuốc ở một vài hoặc tất cả các nơi công cộng. Những người khởi xướng điều này cho rằng hút thuốc lá là một trong những "kẻ sát nhân" chính tại tất cả các nước phát triển, và họ đã nỗ lực làm giảm tỷ lệ chết nhờ hạn chế hút thuốc thụ động và bằng thu hẹp cơ hội cho người hút thuốc. Những người phản đối điều này lại nói điều đó hủy hoại tự do và trách nhiệm cá nhân, (họ thường sử dụng ngữ nanny state để chỉ các cảnh sát phạt họ về điều này ở Anh).
Liên kết ngoài
Tiếng Anh:
* Thể loại:Lĩnh vực sức khỏe Thể loại:Chính sách y tế Thể loại:Kinh tế sức khỏe Thể loại:Cải thiện điều kiện sống
Tuần lộc Dawson
Tuần lộc đảo nữ hoàng Charlotte hay còn gọi là Tuần lộc Dawson (Danh pháp khoa học: Rangifer tarandus Dawsoni) là một phân loài đã tuyệt chủng của loài tuần lộc mà đã từng sống trên đảo Graham là đảo lớn nhất của quần đảo Queen Charlotte thuộc British Columbia, Canada. Có thể nguyên nhân của sự tuyệt chủng bao gồm sự phá hủy môi trường sống, bệnh tật ồ ạt tràn vào đảo và sự săn bắn trái phép. Đó là sự ô nhiễm môi trường với khói bụi xuất hiện. Phân tích gần đây của phương pháp mtDNA cho thấy rằng các cá thể tuần lộc thuộc quần đảo Nữ hoàng Charlotte không khác biệt về mặt di truyền từ các phân loài từ đất liền của Canada.
Tham khảo
Thể loại:Tuần lộc Thể loại:Động vật có vú tuyệt chủng Thể loại:Động vật có vú Canada
Vương Khải (Tây Tấn)
Vương Khải (chữ Hán: 王恺, ? – ?), tự Quân Phu, người huyện Đàm, quận Đông Hải, quan viên, ngoại thích đời Tây Tấn. Ông từng thi giàu với Thạch Sùng và chịu thất bại.
Thân thế
Ông nội là Tư đồ Vương Lãng nhà Tào Ngụy. Cha là Lan Lăng Cảnh hầu Vương Túc – bậc đại nho cuối đời Tào Ngụy.
Khải là con trai thứ tư của Vương Túc và là em trai của Vương Nguyên Cơ – chính thất của quyền thần Tư Mã Chiêu, mẹ của Tấn Vũ đế Tư Mã Viêm, được truy tôn Văn Minh hoàng hậu.
Tiểu sử
Khải sinh ra trong một gia đình vừa là thế tộc, vừa là ngoại thích, lại thêm có tính xa xỉ, đến mức dùng đá đỏ trát tường. Khải với Thạch Sùng nuôi chim Chậm, bị Tư lệ hiệu úy Phó Chi đàn hặc, quan viên hữu tư đều bàn rằng họ phạm trọng tội, nhưng Tấn Huệ đế giáng chiếu đặc cách tha bổng cho cả hai người. Do vậy mọi người càng kiêng dè Khải, còn ông lại càng buông thả, muốn gì làm nấy.
Thi giàu với Thạch Sùng
Khải và Sùng thi giàu, Khải lấy mạch nha và cơm khô để rửa nồi, Thạch Sùng dùng nến thay củi. Khải lấy vải dệt bằng tơ màu tím làm màn trướng giăng dài 40 dặm, Sùng lấy gấm làm màn trướng giăng dài 50 dặm để đáp lại. Sùng lấy tiêu trát vách, Khải lấy đá đỏ trát tường.
Hai người đem hết những thứ đẹp đẽ ra so sánh. Tấn Vũ đế là cháu gọi Khải bằng cậu, lấy 1 cây san hô cao 2 thước ban cho ông. Khải thấy cành lá sum suê, thế gian hiếm có, đem khoe với Sùng. Sùng lấy gậy Như ý sắt đập nát cây san hô, Khải vừa tiếc vừa giận, cho rằng Sùng đố kỵ với báu vật của mình, lớn tiếng trách mắng. Sùng nói: "Không đáng giận đâu, nay xin trả lại cho anh." Sùng sai đầy tớ mang hết san hô của mình ra, cây nào cũng cao 3, 4 thước, trong đó có 6, 7 cây phát ra ánh sáng chói mắt. Khải thấy không bì kịp, cảm thấy thất vọng và mất mát.
Thua cược mất con bò
Khải có một con bò, đặt tên là Bát Bách Lý Bác, thường đính ngọc quý lên sừng và móng của nó. Vương Tế (con Vương Hồn) nói với Khải rằng: "Tài bắn của tôi không bằng anh, bây giờ hãy lấy con bò của anh làm vật cược, đổi lấy 1000 vạn tiền nhé!" Khải cậy tài bắn của mình, lại cho rằng Tế sẽ không giết bò, nên đồng ý. Khải nhường Tế bắn trước, Tế bắn 1 phát trúng ngay tâm bia, ngồi trên ghế dựa, quát tả hữu: "Nhanh đem tim bò đến đây." Chốc lát, tim bò được nướng chín, Tế ăn 1 miếng rồi bỏ đi.
Mưu sát anh em Lưu Dư, Lưu Côn
Khi anh em Lưu Dư và Lưu Côn còn là thiếu niên, Khải ghét họ, từng gọi đến nhà, muốn lặng lẽ giết đi. Khải lệnh cho đào hố, xong rồi, sắp sửa ra tay. Thạch Sùng với anh em họ Lưu thân thiết, nghe tin thì vội đến nhà Khải, biết là có chuyện, ngay trong đêm hỏi Khải anh em họ Lưu ở đâu, Khải không giấu được, đành nói: "Đang ngủ ở nhà sau." Sùng bèn xông vào, cõng hai anh em họ Lưu ra ngoài, đặt lên xe rồi cùng đi. Sùng nói với họ rằng: "Còn nhỏ, sao lại khinh suất ngủ ở nhà người như thế!?"
Chú thích
Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Tấn Thể loại:Người Sơn Đông Thể loại:Năm sinh không rõ Thể loại:Năm mất không rõ
Paramphisopus fairbridgei
Tham khảo
Thể loại:Paramphisopus
Nhân Hòa, Mỹ Hào
Nhân Hòa là một phường thuộc thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.
Địa lý
Phường Nhân Hòa có vị trí địa lý:
Phường Nhân Hòa có diện tích 6,21 km², dân số năm 2019 là 11.283 người, mật độ dân số đạt 1.816 người/km².
Hành chính
Phường Nhân Hòa được chia thành 5 tổ dân phố: Lỗ Xá, Nguyễn Xá, Yên Tập, An Tháp, Đường 5.
Lịch sử
Trước đây, Nhân Hòa là một xã thuộc huyện Mỹ Hào.
Ngày 13 tháng 3 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 656/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5 năm 2019). Theo đó, chuyển huyện Mỹ Hào thành thị xã Mỹ Hào và thành lập phường Nhân Hòa trên cơ sở toàn bộ 6,21 km² diện tích tự nhiên và 17.163 người của xã Nhân Hòa.
Giao thông
Phường có quốc lộ 5 chạy qua phía Nam tại cụm dân cư đường 5, tỉnh lộ 380 (trước đây là tỉnh lộ 196) chạy qua.
Viêm não
Viêm não (encephalitis), một tình trạng viêm của nhu mô não, biểu hiện bằng sự rối loạn chức năng thần kinh-tâm thần khu trú hoặc lan tỏa. Trên phương diện dịch tễ học cũng như sinh lý bệnh, viêm não được phân biệt với viêm màng não thông qua khám xét lâm sàng và cận lâm sàng mặc dù hai thể bệnh này điều có những triệu chứng của tình trạng viêm màng não như sợ ánh sáng, nhức đầu hay cứng cổ. Viêm não hiểu theo nghĩa đen thì đó là "tình trạng viêm của não", nghĩa là có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, tuy nhiên thuật ngữ viêm não thường được hiểu là tình trạng viêm não gây nên do virus. Đây là một tình trạng bệnh lý nặng nề đe dọa tính mạng bệnh nhân.
Viêm não có thể biểu hiện dưới hai thể khác nhau: thể tiên phát và thể thứ phát. Viêm não tiên phát thường nặng nề hơn trong khi viêm não thứ phát thường gặp hơn. Tuy nhiên do thể thứ phát thường nhẹ nhàng hơn nên trong số các trường hợp nhập viện, viêm não tiên phát chiếm đa số.
Nguyên nhân
Nguyên nhân của viêm não thường gặp nhất là nhiễm virus. Một số ví dụ điển hình là do herpes virus; do arbovirus lây truyền do muỗi, bét hoặc các côn trùng khác; bệnh dại gây nên do vết cắn của một số động vật nhiễm bệnh như chó, mèo.
Viêm não tiên phát: Viêm não này xuất hiện khi virus trực tiếp tấn công não và tủy sống (tủy gai). Thể viêm não này có thể xuất hiện vào bất cứ thời gian nào trong năm (viêm não tản phát: sporadic encephalitis) hoặc có thể xuất hiện theo mùa đôi khi thành dịch (viêm não dịch tễ: epidemic encephalitis).
Viêm não thứ phát (viêm não sau nhiễm trùng (post-infectious encephalitis): Hình thức viêm não này xuất hiện khi virus gây bệnh ở một số cơ quan khác bên ngoài hệ thần kinh trung ương và sau đó mới ảnh hưởng đến hệ này.
Tương tự, các bệnh lý nhiễm khuẩn cũng đôi khi gây nên viêm não như bệnh Lyme hoặc một số nhiễm ký sinh trùng cũng có thể gây viêm não như trong trường hợp Toxoplasma (ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch) và thậm chí cả giun nữa.
Sau đây là một số nguyên nhân gây viêm não thường gặp:
Nguyên nhân do các Arbovirus
Virus này được lây truyền thông qua muỗi và bét là những động vật chân đốt (arthropod) nên có tên là arbovirus (Arthropod-borne virus). Các virus này là nguyên nhân thường gặp nhất của viêm não dịch tễ. Trong những năm gần đây, viêm não dịch tễ chiếm số lượng bệnh viêm não cao nhất trong các công trình nghiên cứu đã được công bố. Ở Việt Nam, điển hình là viêm não Nhật Bản thường xuất hiện vào mùa hè khi mà lượng muỗi trong môi trường sống đạt mật độ cao nhất trong năm.
Các sinh vật truyền bệnh từ một cơ thể vật chủ này sang một vật chủ khác được gọi là vector truyền bệnh. Muỗi là một vector truyền bệnh quan trọng, đặc biệt là tryền virus từ chim và các động vật gặm nhấm sang người. Một điều đáng lưu ý là khi muỗi chích các động vật máu nóng (trong đó có người) thì trước khi hút máu chúng phải bơm nước bọt có chứa chất chống đông máu vào để thuận lợi cho quá trình hút máu. Tuy nhiên nếu muỗi này đã có chứa virus gây bệnh thì virus cũng theo nước bọt bơm vào đó để đi vào hệ tuần hoàn động vật bị hút máu.
Một số các arbovirus gây viêm não được đề cập trong y văn gồm:
Herpes virus
Một số virus thuộc họ này thường gây những bệnh lý thông thường thì cũng có thể gây viêm não:
Các bệnh nhiễm trùng thông thường ở trẻ em gây viêm não
Trong những trường hợp này, viêm não có thể là do đáp ứng quá mẫn, một đáp ứng quá mức của hệ miễn dịch đối với các chất lạ. Tuy nhiên trong bệnh sởi, ngoài viêm não do quá mẫn (xuất hiện khá sớm sau sởi) thì còn biến chứng viêm não xơ hóa bán cấp tiến triển do virus cư trú trong tế bào thần kinh trung ương. .
Các enterovirus (virus ruột)
Các enterovirus cũng có thể gây nên viêm não nặng nề như enterovirus 71 ngoài biểu hiện nhẹ của nó là bệnh tay chân miệng.
Các yếu tố nguy cơ
Muỗi không phân biệt đối tượng khác nhau trong quần thể dân cư do vậy mọi người đều có thể mắc bệnh. Tuy nhiên có một số yếu tố gọi là yếu tố nguy cơ làm cho người đó có nhiều khả năng mắc bệnh hơn. Cũng nên nhớ là không phải tất cả mọi người nhiễm virus đều mắc bệnh.
Sinh lý bệnh
Đường xâm nhập thay đổi tùy theo từng loại virus gây bệnh Có nhiều virus có thể lây truyền từ người sang người. Một số trường hợp viêm não lại do sự tái hoạt động của virus trong cơ thể như herpes simplex virus. Muỗi và các côn trùng truyền bệnh thông qua đường vào từ các vết đốt. Bệnh dại có đường vào từ các vết cắn của một số động vật. Với một số virus như varicella-zoster virus (VZV) và virus vùi hạt cự bào (cytomegalovirus: CMV) thì tình trạng suy giảm miễn dịch đóng một vai trò quan trọng trong sự phát sinh bệnh.
Thông thường thì virus nhân lên bên ngoài hệ thống thần kinh trung ương và đi vào hệ thống này hoặc bằng đường máu hoặc đi ngược theo các dây thần kinh (bệnh dại, herpes simplex virus và varicella-zoster virus) và đường khứu giác (herpes simplex virus). Nguyên nhân của các trường hợp viêm não chậm như viêm não xơ hóa bán cấp tiến triển (subacute sclerosing panencephalitis: SSPE) sau sởi, bệnh lý chất trắng đa ổ tiến triển (progressive multifocal leukoencephalopathy: PML) vẫn chưa được hiểu tường tận.
Một khi đã vượt qua được hàng rào máu-não, virus xâm nhập tế bào thần kinh gây nên rối loạn chức năng tế bào, xung huyết quanh mao mạch, xuất huyết, và đáp ứng viêm lan tỏa ảnh hưởng đến chất xám và chất trắng tuy nhiên chất xám bị ảnh hưởng nặng nề hơn. Bệnh lý não khu trú là hậu quả của tổn thương một vùng não nào đó do virus có ái tính cao với vùng này. Ví dụ herpes simplex virus thường ảnh hưởng đến thùy thái dương dưới và giữa.
Mặc dù các đặc điểm mô học là không đặc hiệu, sinh thiết não vẫn là tiêu chuẩn chính để chẩn đoán bệnh dại. Sự hiện diện của các thể Negri (Negri bodies) ở hồi hải mã (hippocampus) và tiểu não (cerebellum) là đấu hiệu chỉ điểm của bệnh. Trong viêm não do herpes simplex virus, các hạt vùi HSV Cowdry type A cùng với hiện tượng hoại tử xuất huyết thùy thái dương và thùy trán là dấu hiệu thường thấy.
Dấu hiệu và triệu chứng
Dấu hiệu trong trường hợp viêm não thể nhẹ gồm:
Trong những trường hợp nặng hơn bệnh nhân có thể có sốt cao và kèm theo các tiệu chứng liên quan đến tổn thương hệ thần kinh trung ương bao gồm:
Ở trẻ nhỏ, các dấu hiệu trên không điển hình và khó phát hiện tuy nhiên vẫn có một số dấu hiệu quan trọng giúp định hướng chẩn đoán. Các dấu hiệu này bao gồm:
Vì viêm não có thể xuất hiện sau hoặc đi kèm với các chứng nhiễm virus nên đôi khi có những triệu chứng đặc trưng của các bênh này trước khi có viêm não. Tuy vậy, viêm não thường xuất hiện mà không có triệu chứng báo trước nào cả.
Chẩn đoán
Viêm não là một cấp cứu y khoa, do đó khi có bất cứ triệu chứng nghi ngờ nào như nêu trên thì cũng cần làm các xét nghiệm sau:
Điều trị
Điều trị viêm não cần được thực hiện tại bệnh viện có đủ phương tiện theo dõi cũng như can thiệp kịp thời. Điều trị gồm theo dõi và kiểm soát huyết áp, tần số tim, hô hấp, rối loạn nước-điện giải và nhất là chống phù não.
Ngoại trừ trường hợp viêm não do herpes simplex virus, hấu hết các trường hợp viêm não không cần dùng kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng. Có thể dùng corticosteroid, các dung dịch ưu trương để điều trị phù não. Các thuốc an thần và chống co giật sử dụng khi có co giật.
Trong trường hợp nặng có rối loạn hô hấp, tuần hoàn, bệnh nhân cần điều trị tích cực như thông khí nhân tạo, chống sốc...
Điều trị phục hồi chức năng cho những bệnh nhân có di chứng.
Tiên lượng
Bệnh nhân có thể hồi phục hoàn toàn không di chứng tuy nhiên trong các trường hợp khác như viêm não do herpes simplex virus, viêm não Nhật Bản B, viêm não do virus ruột tình trạng tổn thương tế bào não cũng như phù não gây nên các di chứng nặng nề như suy giảm khả năng học tập, mất trí nhớ, mất khả năng kiểm soát vận động cơ, động kinh, thay đổi nhân cách… Trẻ nhỏ dưới một tuổi thường có nguy cơ bệnh nặng hơn và có thể đưa đến bại não. Trường hợp viêm não tổn thương nặng đến thân não, nơi có trung tâm hô hấp, tuần hoàn, điều nhiệt… bệnh nhân dễ tử vong.
Phòng bệnh
Viêm não bản thân nó không thể phòng ngừa được ngoại trừ các biện pháp phòng ngừa các bệnh lý có thể dẫn đến viêm não. Các bệnh này thường là những bệnh nhiễm trùng thông thường ở trẻ em như sởi, quai bị và thủy đậu và có thể phòng ngừa hiệu quả bằng tiêm chủng.
Trong những vùng mà viêm não được lây truyền do côn trùng, nhất là muỗi, thì trẻ em nên, :
Tham khảo
Thể loại:Nhi khoa Thể loại:Viêm Thể loại:Bệnh truyền nhiễm Thể loại:Hồi sức Thể loại:Cấp cứu y khoa Thể loại:Đau cấp tính
Ống núi lửa
[[Tập_tin:Hawaiian_Eruption-numbers.svg|phải|nhỏ|250x250px|Sơ đồ phun bắn ra kiểu Hawaii: 1. Cột phun bắn ra;
2. Suối phun dung nham;
3. Miệng núi lửa;
4. Hồ dung nham;
5. Lỗ phun khí núi lửa;
6. Dòng dung nham;
7. Tầng tro núi lửa và dung nham;
8. Tầng đất;
9. Sàng đá;
10. Đường thông suốt mắc-ma;
11. Kho mắc-ma;
Thích nghĩa
phải|nhỏ|302x302px|Ống núi lửa. Ống núi lửa, lại gọi đường thông suốt núi lửa, là đường thông suốt mà mắc-ma từ kho mắc-ma đi xuyên qua tầng đá dưới đất qua miệng núi lửa hoặc miệng đầy tràn chảy ra mặt đất. Hình trạng của ống núi lửa có quan hệ với loại hình của phun bắn ra núi lửa. Ống núi lửa mà phun ra kiểu trung tâm hay có sẵn một ống núi lửa chủ yếu, phương hướng đường dây dọi, hình dạng giống ống tròn. Ống núi lửa mà phun ra kiểu vết nứt hay hiện ra hình dạng sợi dài hoặc hình dạng bất quy tắc. Số lượng nhiều vật chất mà núi lửa phun bắn ra chính là qua những đường thông suốt này đạt đến miệng núi lửa do đó chảy đầy tràn ra mặt đất. Đồng thời, vẫn có rất nhiều phân nhánh không có hình trạng cố định mà nối liền lẫn nhau với đường thông suốt núi lửa chủ yếu này khai thông hướng về mặt đất, hoặc tan biến ở dưới đất. Mắc-ma thừa còn rớt lại ở bên trong đường thông suốt núi lửa, sau khi gặp lạnh ngưng kết biến thành nham thạch, ngưng kết ở bên trong ống núi lửa gọi là ống đá. Ở trong đường ống thẳng đứng hoặc cổ núi lửa mà đi xuyên qua nham thạch trạng thái rắn, gọi là ống dăm kết núi lửa (diatreme). Nó là do chất xâm nhập mà có nhiệt độ khá thấp và chứa giàu chất khí xuyên thấu vỏ trái đất mà hình thành nên. Phần sâu của nó có khả năng là ống kim-béc-lít, phần đỉnh có khả năng là miệng núi lửa thấp bằng.
Đặc trưng
Lúc hoạt động núi lửa, đường thông suốt mà mắc-ma chảy qua, phần nhiều hiện ra hình ống hoặc hình phễu đứng thẳng hoặc dốc gần như thẳng đứng, từ miệng núi lửa khai thông hướng về nơi sâu dưới đất. Ống núi lửa thông thường ở vào hai vạch tréo nhau, phân nhánh, nhóm liên hợp của vết đứt gãy sâu và trung tâm hõm chảo phần lõi của vòm núi lửa chỗ uốn cong quanh co cùng với bên trong vết đứt gãy hình dạng vòng ở chung quanh. Lúc hoạt động núi lửa dừng tắt lửa, đường thông suốt núi lửa bị dung nham hoặc vật mạt vụn núi lửa trổi dậy ngăn trở, khoảng thời gian đó hay hình thành các hầm mỏ như sắt, đồng, vàng, urani, v.v