cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mohamed Ghannouchi
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1941 Thể loại:Chính khách Tunisia Thể loại:Nhân vật còn sống
Marcelo Alessandro Gomes da Silva
Marcelo Alessandro Gomes da Silva (sinh ngày 10 tháng 9 năm 1977) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Marcelo Alessandro Gomes da Silva đã từng chơi cho Yokohama Flügels.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1977 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Brasil
1080 Orchis
1080 Orchis là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1927 QB. The numerical designation indicates this was the 1080th asteroid discovered.
Xem thêm
List of asteroids/1001–2000
Liên kết ngoài
Thể loại:Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1927 Thể loại:Tiểu hành tinh kiểu F (Tholen)
Sân bay Marina di Campo
Sân bay Marina di Campo (Aeroporto di Marina di Campo) là một sân bay tọa lạc ở khu vực Marina di Campo phục vụ đảo Elba ở Ý|Italia. Sân bay cũng có tên gọ sân bay Teseo Tesei (Aeroporto "Teseo Tesei").
Probulov
Probulov là một làng thuộc huyện Písek, vùng Jihočeský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Písek Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Gymnadenia archiducis-joannis
Cẩm nha hồng (danh pháp hai phần: Gymnadenia archiducis-joannis) là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Teppner & E.Klein) Teppner & E.Klein mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gymnadenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Núi Sam
nhỏ|280x280px|Núi Sam Núi Sam có tên khác Vĩnh Tế Sơn hay Ngọc Lãnh Sơn cao 284 m có chu vi 5.200m, trước thuộc xã Vĩnh Tế, nay thuộc phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang, Việt Nam.
Trên và quanh núi Sam có rất nhiều chùa miếu, trong đó nổi tiếng nhất là Miếu Bà chúa Xứ, Chùa Tây An, lăng Thoại Ngọc Hầu, Chùa Phước Điền (còn gọi Chùa Hang) là những hạng mục trong Khu di tích lịch sử - Văn hoá núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di tích cấp Quốc gia.
Tên gọi, vị trí
Vĩnh Tế Sơn: Vua Minh Mạng cho đặt tên núi Sam là Vĩnh Tế Sơn, để ghi công của Thoại Ngọc Hầu đã hoàn thành việc đào kênh Vĩnh Tế (1819–1824).
Ngọc Lãnh Sơn: Ngọc nghĩa là con sam, sơn nghĩa là núi. Giả thuyết cho rằng gọi là núi Sam vì hình thù của núi giống như con sam, mà đầu quay về hướng Tịnh Biên. Cũng có tài liệu khác cho rằng thuở xa xưa, khi quanh núi Sam hãy còn là biển cả, các loài sam biển tập trung sống ở nơi đây.
Vị trí núi: Phía Tây Bắc có tuyến kênh Vĩnh Tế chạy dọc biên giới Campuchia và Xã Vĩnh Tế. Phía Tây Nam giáp xã Vĩnh Châu. Phía Đông Bắc và Đông Nam giáp phường Châu Phú A, Châu Phú B của thành phố Châu Đốc.
Theo Văn Chương Việt của nhà văn Trịnh Bửu Hoài thì núi Sam không nằm trong dãy Thất Sơn, gồm:
1/ Núi Cấm (禁山) (Thiên Cẩm Sơn),
2/ Núi Dài Năm Giếng (Ngũ Hồ Sơn)
3/ Núi Cô Tô (Phụng Hoàng Sơn),
4/ Núi Dài (Ngọa Long Sơn),
5/ Núi Tượng (象山) (Liên Hoa Sơn)
6/ Núi Két (Anh Vũ Sơn)
7/ Núi Nước (Thủy Đài Sơn)
Thắng cảnh, di tích
Trước đây, núi Sam có nhiều cây phượng vĩ và huỳnh mai mọc từ các hốc núi. Vào mùa trổ bông, cảnh núi toàn một màu đỏ thắm rất tươi đẹp và rực rỡ.
Trên đỉnh, còn dấu tích một bệ đá, nơi tượng Bà Chúa Xứ Núi Sam ngự, trước khi được đem về miếu. Bệ đá có chiều ngang 1,60 m; dài 0,3 m, chính giữa có lỗ vuông cạnh 0,34 m, loại trầm tích thạch màu xanh đen, hạt nhuyễn. Gần tháp cao của Pháo Đài, cũng là nơi Trương Gia Mô (1866-1929), một nho sĩ của phong trào Duy Tân, đã gieo mình xuống vực sâu, tự kết liễu một cuộc đời bế tắc vào một đêm cuối năm 1929.
Trên và quanh núi Sam có rất nhiều chùa miếu, trong đó nổi tiếng nhất là Miếu Bà chúa Xứ, Chùa Tây An, lăng Thoại Ngọc Hầu, Chùa Phước Điền (còn gọi Chùa Hang) là những hạng mục trong Khu di tích lịch sử - Văn hoá núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam công nhận là di tích cấp Quốc gia.
Lợi ích khác
Đá ở núi Sam chủ yếu là đá hoa cương, nên từ năm 1890, người Pháp đã cho khai thác để làm đường. Sau năm 1975, để bảo vệ môi trường và cảnh quan du lịch, chính quyền tỉnh đã cấm việc khai thác đá.
Núi Sam là một điểm cao chiến lược. Ở đỉnh có thể quan sát, kiểm soát cả một vùng biên giới rộng lớn từ thành phố Châu Đốc đến tận tuyến Tịnh Biên, từ cánh đồng Bảy Núi qua huyện Châu Phú. Do vậy, trước 1975, trên đỉnh núi có một đồn lính, tên gọi là Pháo đài. Sau này, người ta đã cho xây dựng ở gần đó, một trạm tiếp sóng các đài thuộc Đài truyền hình Việt Nam.
Ngoài ra, bên chân núi còn có tuyến quốc lộ 91 chạy qua dài 8 km, thuận lợi cho việc giao thông và phát triển kinh tế vùng.
Thông tin liên quan
nhỏ|phải|250px|Tấm bia bên phải ảnh có thể là bia Vĩnh Tế Sơn, nhưng vì chữ khắc đã không còn đọc được, nên không thể quả quyết.
Giới thiệu bia Vĩnh Tế Sơn
Bia Vĩnh Tế Sơn ( Phụng đặc tứ danh Vĩnh Tế Sơn bi ký) là một trong ba di tích lịch sử loại bia ký nổi tiếng dưới chế độ quân chủ ở Việt Nam còn lưu lại đến ngày nay.
Bia Vĩnh Tế Sơn được tạc bằng đá, cao ngang đầu người, khắc 730 chữ Hán, do Thoại Ngọc Hầu cho soạn, được dựng vào tháng 9 năm Minh Mạng thứ 9 (1828), tức sau khi kênh Vĩnh Tế đã đào được 4 năm.
Trước đây vì đứng trơ trọi giữa trời lâu năm, bia bị ngã đổ và bị lấy đi nơi khác. Có lẽ vì sợ hư hại thêm và thất lạc lần nữa, nên hiện nay bia Vĩnh Tế Sơn (?) bị gắn chặt vào bức tường dày của Sơn Lăng. Khác với bia Thoại sơn còn khá tốt, tấm bia này vì thời gian, vì mưa nắng nên đã bị rạn nứt và chữ khắc đã không còn đọc được. Toàn văn bia ký giờ đây có được là nhờ Trần Hữu Thường (1844-1921), đỗ tú tài thời Tự Đức, biên chép và dịch lại.
Ngoài ra, tra trong sách Đại Nam nhất thống chí, phần "An Giang tỉnh", mục "Sơn xuyên", thì thấy có câu:..."nhà vua sắc cho quan hữu tư địa phương dựng bia (Vĩnh Tế Hà) ở bờ sông". Nhưng đến nay vẫn chưa tìm được.
Ngày làm lễ dựng hai tấm bia trên rất có thể cùng ngày với việc cải táng tập thể các binh, dân đã tử nạn trong việc đào kênh, và cũng là ngày Thoại Ngọc Hầu đã đứng ra chủ tế lễ cúng trọng thể, tuyên đọc một bài văn tế có tên: "Thừa đế lịnh, tế cô hồn Vĩnh Tế tân kinh", còn được gọi là "Tế nghĩa trủng văn" cho những vong hồn này.
Liên kết ngoài
Thể loại:Châu Đốc Thể loại:Núi tại An Giang Thể loại:Di tích tại An Giang
Baccharis pauciflosculosa
Baccharis pauciflosculosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Liên kết ngoài
Thể loại:Baccharis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836
Elaphoglossum pilosum
Elaphoglossum pilosum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Humb. & Bonpl. ex Willd.) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Liên kết ngoài
Thể loại:Elaphoglossum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Doenitzius peniculus
Doenitzius peniculus là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Doenitzius. Doenitzius peniculus được Ryoji Oi miêu tả năm 1960.
Tham khảo
Thể loại:Doenitzius
Pseudomoron hiekei
Pseudomoron hiekei là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Capparis domingensis
Capparis domingensis là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Spreng. ex DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1824.
Liên kết ngoài
Thể loại:Capparis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1824
Vatica cauliflora
Vatica cauliflora là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.
Tham khảo
C Thể loại:Thực vật đặc hữu Indonesia
Mỏ rộng Whitehead
Mỏ rộng Whitehead (danh pháp khoa học: Calyptomena whiteheadi) là một loài chim trong họ Eurylaimidae, nhưng có thể sẽ chuyển sang họ Calyptomenidae, một khi họ này được công nhận.
Loài này là đặc hữu của Borneo.
Tham khảo
W Thể loại:Động vật được mô tả năm 1887 Thể loại:Động vật được mô tả năm 1888
Lasioglossum suisharyonense
Lasioglossum suisharyonense là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1914.
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1914
Xenochlorodes
Xenochlorodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Hemistolini
Ozarba fumosa
Ozarba fumosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ozarba
Hacıbaba, Gediz
Hacıbaba là một xã thuộc huyện Gediz, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 125 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Kütahya
Braunia reflexifolia
Braunia reflexifolia là một loài Rêu trong họ Hedwigiaceae. Loài này được (Müll. Hal.) E.B. Bartram mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.
Liên kết ngoài
Thể loại:Braunia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1964
Nesticus gujoensis
Nesticus gujoensis là một loài nhện trong họ Nesticidae.
Tham khảo
biologie|2011|10|21}}
Thể loại:Nesticus
Rhipidia shannoni
Rhipidia shannoni là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc và Neotropic.
Tham khảo
Thể loại:Rhipidia Thể loại:Limoniidae ở vùng Nearctic Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
1081 Reseda
1081 Reseda là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1927 QF. The numerical designation indicates this was the 1081st asteroid discovered.
Xem thêm
List of asteroids/1001–2000
Liên kết ngoài
Thể loại:Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1927
Gentianella cabrerae
Gentianella cabrerae là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được (Fabris) Fabris mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
Aristida spectabilis
Aristida spectabilis là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Hack. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Vals-les-Bains (tổng)
Tổng này được tổ chức xung quanh Vals-les-Bains ở quận Privas. Độ cao biến thiên từ 177 m (Saint-Privat) đến 1 019 m (Saint-Étienne-de-Boulogne) với độ cao trung bình là 343 m.
Các đơn vị hành chính
Tổng Vals-les-Bains bao gồm 8 xã với dân số 10 469 người (điều tra năm 1999, dân số không tính trùng).
Liên kết ngoài
Vals-les-Bains
Quercus parvula
Quercus parvula là một loài thực vật có hoa trong họ Cử. Loài này được Greene miêu tả khoa học đầu tiên năm 1887.
Tham khảo
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1887
Dwadiyeh
Dwadiyeh (الدوادية) là một ngôi làng Syria nằm ở Sinjar Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Dwadiyeh có dân số 396 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Doenitzius pruvus
Doenitzius pruvus là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Doenitzius. Doenitzius pruvus được Ryoji Oi miêu tả năm 1960.
Tham khảo
Thể loại:Doenitzius
California Dreams Tour
California Dreams Tour là tour diễn thứ hai bởi ca sĩ người Mỹ Katy Perry để quảng bá cho album phòng thu thứ ba của cô Teenage Dream. Chuyến lưu diễn đã diễn ra 127 chương trình bắt đầu từ ngày 20 tháng 2 năm 2011 tại Lisbon, Bồ Đào Nha và kết thúc vào ngày 22 tháng 1 năm 2012 tại Pasay, Philippines. Nó đã đi qua Châu Âu, Châu Đại Dương, Châu Á và Châu Mỹ. Chuyến lưu diễn này là một thành công lớn về số lượng vé bán ra và xếp thứ 16 trong "25 chuyến lưu diễn toàn cầu hàng đầu năm 2011" của Pollstar, kiếm được hơn 59,5 triệu đô la. Vào cuối năm 2011, Billboard đã xếp hạng tour diễn này ở vị trí thứ 13 trong "25 chuyến tham quan hàng đầu" hàng năm, kiếm được gần 48,9 triệu đô la. Nó đã giành được một giải thưởng cho Chuyến lưu diễn được yêu thích nhất tại People's Choice Awards lần thứ 38.
Đón nhận
phải|nhỏ|267x267px| Perry tại Zénith de Paris
Danh sách trình diễn
Danh sách này được thiết lập từ chương trình vào ngày 15 tháng 6 năm 2011 tại Columbia. Nó không đại diện cho tất cả các buổi trình diễn. Encore:
Tham khảo
Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc của Katy Perry Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2012 Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2011
Elaphoglossum plicatum
Elaphoglossum plicatum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Cav.) C. Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Liên kết ngoài
Thể loại:Elaphoglossum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Paul LePage
Paul Richard LePage (sinh 9 tháng 10 năm 1948) là chính trị gia Hoa Kỳ. Ông nguyên là Thống đốc thứ 74 của tiểu bang Maine, Hoa Kỳ. Ông bắt đầu giữ chức vụ này từ 5 tháng 1 năm 2011. Ông là một doanh nhân, là Đảng Cộng hòa Hoa Kỳ, ông là thị trưởng thành phố Waterville giai đoạn 2003-2011, và là một ủy viên hội đồng thành phố trước đó. Ông làm việc trong khu vực tư nhân là giám đốc của chuỗi cửa hàng giảm giá 14, Marden's Surplus and Salvage giai đoạn 1996-2011.
Tham khảo
Thể loại:Thống đốc Maine Thể loại:Doanh nhân Mỹ thế kỷ 20
Thể loại:Chính khách Mỹ thế kỷ 21
Sam Milby
Samuel Lloyd Lacia Milby (sinh năm 1984), nghệ danh là Sam Milby, là một diễn viên, người mẫu, nghệ sĩ ghi âm người Mỹ gốc Philippines. Anh hiện đang làm việc cho hãng phim ABS-CBN và là người dẫn chương trình truyền hình Pinoy Big Brother.
Tiểu sử
Milby sinh ngày 23 tháng 5 năm 1984, tại Troy, bang Ohio, Mỹ. Cha anh là người Mỹ còn mẹ anh là người Philippines.
Lasioglossum sulcatulum
Lasioglossum sulcatulum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1925.
Sam Milby
Tiểu sử
Anh là người Mỹ gốc Phillipines. Anh sinh ra và lớn lên ở Mỹ. Đến năm 2005 thì trở về Phillipines để phát triển sự nghiệp. Ban đầu khi đến Phillipine anh làm việc cho một công ty thương mại trước khi tham dự game-show Pinoy Big Brother (một phiên bản show Big Brother). Hiện tại anh là diễn viên, ca sĩ, người dẫn chương trình cho hãng ABS-CBN.
Lasioglossum sulcatulum
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1925
Sam Milby
Tiểu sử
Sam Milby đã từng hẹn hò với người mẫu Rosa Avila, con gái của Đại sứ Mỹ Cynthia Avila. Mối quan hệ này kéo dài trong 3 năm. Anh cũng từng là người mẫu cho nhãn hàng kem đánh răng Close-Up và là người mẫu cho Malox.
Là một ca sĩ,anh đã phát hành 4 album:Sam Milby,Love Duets,A Little Too Perfect,Be Mine.Anh được coi là một tài năng trẻ của Philippines.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1984 Thể loại:Người Mỹ gốc Philippines Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Philippines Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Ohio Thể loại:Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Nam người mẫu Mỹ Thể loại:Ca sĩ nhạc pop Mỹ
Rhipidia sigilla
Rhipidia sigilla là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Rhipidia Thể loại:Limoniidae ở vùng Afrotropic
Syzygium glaucissimum
Syzygium glaucissimum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Haines) Rathakr. & N.C.Nair miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
Mỏ rộng đen đỏ
Mỏ rộng đỏ hay Mỏ rộng đen đỏ (tên khoa học Cymbirhynchus macrorhynchos) là một loài chim trong họ Eurylaimidae.
Mỏ rộng đỏ sinh sống ở Đông Nam Á.
Tham khảo
M Thể loại:Động vật được mô tả năm 1788
Pseudomulciber salomonum
Pseudomulciber salomonum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pseudomulciber
Nesticus henderickxi
Nesticus henderickxi là một loài nhện trong họ Nesticidae.
Loài này thuộc chi Nesticus. Nesticus henderickxi được miêu tả năm 1998 bởi Bosselaers.
Tham khảo
biologie|2011|10|21}}
Thể loại:Nesticus
Vatica chartacea
Vatica chartacea là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.
Tham khảo
C Thể loại:Thực vật Indonesia Thể loại:Thực vật Malaysia
Dolabritor
Dolabritor là một chi nhện trong họ Linyphiidae.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Prodašice
Prodašice là một làng thuộc huyện Mladá Boleslav, vùng Středočeský, Cộng hòa Séc.
Braunia rupestris
Braunia rupestris là một loài Rêu trong họ Hedwigiaceae. Loài này được (Mitt.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Liên kết ngoài
Thể loại:Braunia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876
Yem Ponhearith
Năm 2018, cảnh sát và các quan chức của Sở Văn hóa Phnôm Pênh đã thu giữ bản sao hai cuốn sách của Ponhearith - Giá trị con người  và Tầm nhìn về Hoà giải Quốc gia và Điều đình Xã hội. Cả hai cuốn sách này đều được xuất bản tại Pháp. Theo giám đốc sở văn hóa, Ponhearith đã không xin được giấy phép cần thiết để xuất bản mấy cuốn sách này.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1960 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Takéo Thể loại:Đại biểu Quốc hội (Campuchia) Thể loại:Chính khách Đảng Cứu quốc Campuchia Thể loại:Chính khách Đảng Nhân quyền (Campuchia)
Capparis echinocarpa
Capparis echinocarpa là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Pierre ex Gagnep. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Liên kết ngoài
Thể loại:Capparis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
1082 Pirola
1082 Pirola là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1927 UC. The numerical designation indicates this was the 1082nd asteroid discovered.
Xem thêm
List of asteroids/1001–2000
Liên kết ngoài
Thể loại:Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1927
Quốc kỳ Angola
Quốc kỳ Angola (Bandeira de Angola) hiện nay bắt đầu được sử dụng từ ngày 11 tháng 11 năm 1975. Lá cờ này gồm có nửa trên màu đỏ còn nửa dưới màu đen.
Vào năm 1996 và năm 2003, quốc kỳ mới được đề xuất thay thế song không được nhân dân Angola chấp thuận.
Ý nghĩa
Cũng giống như nhiều nước châu Phi khác, quốc kỳ thường phản ánh sự cai trị của một chính đảng đương nhiệm. Mặt trận dân tộc giải phóng Angola (MPLA) cũng sử dụng một lá cờ tương tự với hai nửa đỏ và đen với một ngôi sao màu vàng ở giữa. Theo MPLA, màu đỏ tượng trưng cho xã hội chủ nghĩa còn màu đen tượng trưng cho châu Phi. Ngôi sao vàng trên quốc kỳ Angola tương tự với ngôi sao trên những lá cờ Xô viết.
Lá cờ Angola ngày nay vẫn gây ra nhiều tranh cãi. Nhiều người cho rằng lá cờ quá phản ánh Đảng MPLA mà không đại diện cho cả dân tộc trong khi một số khác cho rằng màu sắc trên lá cờ gợi nhớ lại những năm tháng đau thương và đẫm máu của dân tộc Angola trong quá khứ hơn là phản ánh niềm hy vọng về một tương lai tốt đẹp.
Đạo luật Hồ sơ
Đạo luật Hồ sơ, còn được gọi là Đạo luật quy định việc lưu giữ an toàn các Đạo luật, Hồ sơ và Con dấu của Hoa Kỳ, và các quy định khác, là luật thứ 14 được Quốc hội Hoa Kỳ thông qua.
Đạo luật này cũng chỉ đạo Quốc vụ khanh đảm bảo rằng mọi dự luật được ban hành hoặc phủ quyết đều được thông cáo trên ít nhất ba tờ báo, trở thành luật quy định quyền tự do thông tin đầu tiên ở Hoa Kỳ, mặc dù các điều khoản của đạo luật sau đó được sử dụng để biện minh cho việc che dấu thông tin khỏi công chúng.
Năm 1875, luật được đưa vào Tiêu đề 5 của Bộ luật Hoa Kỳ, khoản 301.
Tham khảo
Thể loại:Luật pháp Hoa Kỳ năm 1789 Thể loại:Đạo luật của Quốc hội Hoa Kỳ khóa 1 Thể loại:Quan hệ quốc tế năm 1789 Thể loại:Tự do thông tin ở Hoa Kỳ Thể loại:Luật tự do thông tin ở Hoa Kỳ Thể loại:Luật quản lý chính phủ liên bang Hoa Kỳ
Lý Quỹ (Trung Đường)
Lý Quỹ (chữ Hán: 李揆, 711 – 784), tự Đoan Khanh (端卿), nguyên quán Thành Kỷ, Lũng Tây, tịch quán Huỳnh Dương, Trịnh Châu , tể tướng nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.
Khởi nghiệp
Quỹ là thành viên của nhánh Cô Tang thuộc sĩ tộc họ Lý quận Lũng Tây, nhưng đã ngụ cư ở Huỳnh Dương nhiều đời. Quỹ là chít (huyền tôn) của Cấp sự trung Lý Huyền Đạo, một trong 18 học sĩ của phủ Tần vương đầu đời Đường; con trai của Bí thư giám Lý Thành Dụ.
Từ nhỏ Quỹ thông minh hiếu học, giỏi Thuộc văn. Cuối niên hiệu Khai Nguyên (713 – 741) thời Đường Huyền Tông, Quỹ được cử Tiến sĩ, bổ làm Trần Lưu úy. Quỹ dâng thư lên hoàng đế, được tham gia kỳ thi văn chương để gia nhập Trung thư, rồi được cất nhắc bái làm Hữu thập di. Sau đó Quỹ được đổi làm Hữu bổ khuyết, Khởi cư lang, rồi làm Tri tông tử biểu sớ. Sau đó nữa Quỹ được thăng làm Tư huân Viên ngoại lang, Khảo công lang trung, rồi làm Tri chế cáo.
Thăng vị tể tướng
Quỹ theo Đường Huyền Tông chạy loạn An Sử ra Kiếm Nam, được bái làm Trung thư xá nhân.
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Cuộc đời vẫn đẹp sao là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do NSƯT Nguyễn Danh Dũng làm đạo diễn. Phim phát sóng vào lúc 21h40 thứ 2, 3, 4 hàng tuần bắt đầu từ ngày 3 tháng 4 năm 2023 và kết thúc vào ngày 12 tháng 7 năm 2023 trên kênh VTV3.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Thăng vị tể tướng
Năm Càn Nguyên đầu tiên (758) thời Đường Túc Tông, Quỹ được kiêm chức Lễ bộ thị lang. Thái thượng hoàng (tức Huyền Tông) trở về Trường An, muốn cải táng cho Dương quý phi; Quỹ cho rằng tướng sĩ Long Vũ quân từng giết chết Dương Quốc Trung, nếu làm thế sẽ khiến họ lo sợ. Vì thế Thái thượng hoàng phải sai Trung sứ bí mật cải táng.
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Nội dung
Cuộc đời vẫn đẹp sao là câu chuyện về những thân phận khốn khó nơi xóm trọ nghèo của thành phố mà trung tâm câu chuyện là Luyến (Thanh Hương) và Lưu (NSƯT Hoàng Hải).
Luyến cùng mẹ chồng cố gắng làm lụng vất vả suốt 5 năm để trả nợ cho người chồng được cho là đã chết ngoài biển để lại. Rồi đến khi rũ sạch nợ nần, cô lại phát hiện ra chồng mình đang sống hạnh phúc với một người phụ nữ khác. Trong khi đó, Lưu là người đàn ông lớn lên ở khu gầm cầu, bị vợ bỏ, một mình nuôi cậu con trai học đại học và coi đó là tất cả hy vọng và tự hào về tương lai. Song, người bố lại đối diện với sự xấu hổ của con trai về xuất thân của mình.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Thăng vị tể tướng
Quỹ cho rằng chủ khảo ra đề thi quá trúc trắc, nên người trúng tuyển chưa hẳn có tài và cũng không giỏi làm văn. Ngay tại trường thi Đình, Quỹ dùng Ngũ kinh, các bộ sử kết hợp với Thiết vận (切韵) để kiểm tra thí sinh. Trong thời gian vài tháng, việc cải cách thi cử nhận được nhiều lời khen ngợi, nhưng chưa xong thì Quỹ được thăng làm Trung thư thị lang, Đồng Trung thư Môn hạ Bình chương sự, Tập Hiền điện Sùng Văn quán đại học sĩ, Tu quốc sử, phong tước Cô Tang huyện bá.
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Nội dung
Ở cùng một xóm chợ, Luyến ghét Lưu vì tính Chí Phèo hay cà khịa. Lưu cũng chẳng ưa Luyến vì thói lươn lẹo, lẳng lơ. Cả hai kỳ thị nhau, mạt sát nhau nhưng cũng chính họ, trong hành trình đầy gian nan, khó khăn, không thể một mình gánh vác lại nhận ra được giá trị của nhau. Luyến và Lưu đều có sự tốt đẹp riêng và phần nào san sẻ được gánh nặng cho nhau.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Thăng vị tể tướng
Quỹ có vẻ ngoài đẹp đẽ, khéo đối đáp, mỗi khi trình tấu đều là lời lẽ khuyên can hoàng đế. Đường Túc Tông tán thưởng rằng: “Địa vị, nhân tài, văn chương của gia tộc khanh đều là hàng đầu bây giờ.” Nên người đương thời khen là Tam tuyệt, xin làm xá nhân của ông. Bấy giờ Trương hoàng hậu sanh ra hoàng tử Lý Thiệu mới vài tuổi, muốn tranh ngôi Thái tử với Thành vương Lý Thục. Nhân dịp Quỹ vào gặp, Túc Tông hỏi: “Thành vương là con đích trưởng lại có công, nay đáng được kế tự, ý khanh thế nào?” Quỹ vái lạy và ca ngợi rằng: “Bệ hạ nói như vậy, là phúc của xã tắc, thiên hạ may lắm, thần không kìm được phải chúc mừng.” Túc Tông vui vẻ nói: “Ý trẫm đã quyết rồi.” Ngay sau đó Thành vương được lập làm Hoàng thái tử. Từ đây Quỹ ngày càng được hậu đãi và trọng dụng.
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Diễn viên khách mời
Cùng một số diễn viên khác...
Nhạc phim
Sáng tác và thể hiện: Dương Trường Giang
Lý Quỹ (Trung Đường)
Thăng vị tể tướng
Năm Càn Nguyên thứ 2 (759), tông thất đề nghị gia tôn hiệu “Dực thánh” cho Trương hoàng hậu, Túc Tông hỏi Quỹ, ông cho biết hậu phi còn sống được gia tôn hiệu xưa nay chỉ có Vi hoàng hậu của Đường Trung Tông, khiến hoàng đế cả sợ, đình chỉ việc này. Kinh sư nhiều giặc cướp, có người bị giết ở ngã tư, ném thây trong ngòi, khiến huyện lệnh (của kinh thành) chịu lột chức; Lý Phụ Quốc đang nắm quyền, xin chọn 500 kỵ binh của Vũ Lâm quân để tuần tra. Quỹ dâng sớ phản đối, cho rằng 2 đội quân Vũ Lâm – Kim Ngô có vai trò kiềm chế lẫn nhau, nay Vũ Lâm quân thay Kim Ngô quân tuần tra đêm, nếu có biến cố sẽ khó lòng chế ngự; vì thế yêu cầu của Phụ Quốc bị bác bỏ. Nhưng Quỹ e sợ quyền thế của Lý Phụ Quốc, bất chấp thân phận, gặp ông ta thì hành lễ như con em đối với bề trên, gọi là “ngũ phụ” (cha năm, vì Phụ Quốc là con trai thứ 5 trong nhà, được người đời gọi là “ngũ lang”).
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Nhạc phim
Sáng tác và thể hiện: Thùy Chi, Minh Vương M4U
Lý Quỹ (Trung Đường)
Thăng vị tể tướng
Năm Thượng Nguyên đầu tiên (760), Hưng vương Lý Thiệu mất, Quỹ được cầm cờ tiết, tuyên Sách mệnh, truy tặng Thiệu làm Cung Ý thái tử.
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Sản xuất
thumb|right|Bộ phim đánh dấu sự trở lại của NSƯT Thanh Quý sau [[Thương ngày nắng về.]] Bộ phim do NSƯT Nguyễn Danh Dũng đảm nhận vai trò đạo diễn, kịch bản được chấp bút bởi Lê Huyền, Trịnh Khánh Hà và Mai Diệp. Đây là đề tài hoàn toàn mới của đạo diễn Danh Dũng sau hơn 20 năm kể từ Chuyện phố phường. Hai vai chính được giao cho Thanh Hương và NSƯT Hoàng Hải. Ngoài ra còn có sự tham gia của NSƯT Thanh Quý, Anh Thơ, Tô Dũng, Minh Cúc,... cùng hai tân binh là Hà Đan và Trần Việt Hoàng. Diễn viên Thanh Hương cho biết cô phải giảm 10 cân và cắt bỏ mái tóc dài để vào vai Luyến. Diễn viên Phạm Tuấn Anh đã phải nhịn ăn và làm vàng răng để phù hợp với nhân vật Bát. Phim đồng thời đánh dấu sự trở lại màn ảnh nhỏ của nữ diễn viên Hà Đan sau một thời gian làm MC cho các chương trình của VTV.
Buổi họp báo ra mắt bộ phim được tổ chức vào ngày 29 tháng 3 năm 2023, tác phẩm chính thức lên sóng vào ngày 3 tháng 4 năm 2023, ngay sau khi Đừng nói khi yêu kết thúc, với tổng số tập là 45.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Trầm luân đến chết
Quỹ ở ngôi tể tướng, làm việc độc đoán, tuy kiến thức quảng bác nhưng tính hám danh lợi, nên bị người đời chê bai. Anh trai của Quỹ là Lý Giai cũng có tiếng tăm, nhưng chịu đình trệ ở chức vụ nhàn tản, mãi không được thăng tiến. Đồng nhiệm tể tướng với Quỹ là Lữ Nhân tuy không có xuất thân sĩ tộc, nhưng giỏi chánh sự hơn ông rất nhiều, sau khi chịu bãi tướng, từ chức vụ Thái tử Tân khách được ra làm Kinh Nam tiết độ sứ, người ta khen ngợi lắm. Quỹ sợ Lữ Nhân được trở lại, bèn bí mật lệnh cho người dò xét nhiệm sở của ông ta, hòng tìm kiếm lỗi lầm. Lữ Nhân cũng bí mật dâng sớ tố cáo việc làm của Quỹ, khiến Đường Túc Tông giận. Năm Thượng Nguyên thứ 2 (761), Quỹ chịu biếm làm Viên Châu trưởng sử Đồng chánh viên; chưa quá 3 ngày, Lý Giai được đổi thụ chức Tư môn Viên ngoại lang. Sau vài năm, Quỹ được lượng di làm Hấp Châu thứ sử.
Áo trấn thủ
Áo trấn thủ là loại áo phổ biến để chống rét của quân đội Việt Nam trong Chiến tranh chống Pháp và Chiến tranh chống Mỹ.
Hoàn cảnh ra đời
Mùa đông năm 1946, trong bối cảnh Việt Nam đang gặp khó khăn lớn về kinh tế; quân đội thiếu thốn nhiều, phải ăn đói, mặc rét; chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào may áo rét cho chiến sỹ. Ngay khi đó, Chính phủ Việt Nam kêu gọi toàn dân hưởng ứng phong trào “Mùa đông binh sỹ”, Ủy ban vận động mùa đông binh sỹ được thành lập từ Trung ương đến các địa phương.
Quân Nhu Cục (tiền thân của ngành Quân nhu Tổng cục Hậu cần) được giao nhiệm vụ cùng với các nhà may nghiên cứu, thiết kế ra kiểu áo vừa đảm bảo mặc mùa đông ấm áp và vừa thuận tiện trong quá trình hành quân, thuận lợi khi chiến đấu. Kiểu áo đó được gọi là Áo trấn thủ.
Đặc điểm của áo trấn thủ
Áo trấn thủ có lớp bên ngoài bằng vải, trong lót bông; đường khâu hình ô quả trám; ngắn đến thắt lưng, cổ khoét tròn, không tay; gồm có hai mảnh trước và mảnh sau, nối liền nhau ở cạnh sườn và một bên vai, dùng khuy hay dây buộc ở vai trái và mạng sườn trái; may sát người, gọn nhẹ, dễ mặc, dễ cởi, phù hợp trong mọi điều kiện của chiến tranh.
Trong những năm chiến tranh, nguyên liệu may áo hiếm, nhất là bông. Khi đó, các nhà may, thợ may đã dùng lông vịt, vỏ cây sui đập dập, phơi khô để thay bông. Khi thiếu cúc, dùng dây vải buộc hoặc cúc bằng giấy ép tẩm sơn để thay thế.
Phong trào "Mùa đông binh sỹ"
Kiểu áo trấn thủ ra đời nhanh chóng được phổ biến rộng rãi trong nhân dân. Phong trào toàn dân may áo trấn thủ ủng hộ bộ đội được diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ, rộng khắp mọi nơi, mọi ngành, mọi giới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh
Khi phát động phong trào may áo rét cho chiến sỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đem chiếc áo sợi duy nhất của mình góp vào quỹ vận động. Xúc động trước tình thương yêu chiến sỹ của Người, nhiều người dân Hà Nội muốn mua chiếc áo đó để ủng hộ cách mạng và làm vật kỷ niệm. Trước nguyện vọng của nhân dân, Ủy ban vận động Trung ương tổ chức bán đấu giá chiếc áo sợi của Hồ Chí Minh. Chiếc áo bán được với giá 3.500 đồng Đông Dương, tương ứng với 200 cây vàng. Số tiền này được dùng để mua vải may áo ấm tặng bộ đội.
Ngày 25 tháng 9 năm 1947 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho Chủ tịch Ủy ban Trung ương “Mùa đông binh sỹ” với nội dung: “''…Ủy ban Trung ương Mùa đông kháng chiến giúp binh sỹ chỉ quyên vải vóc quần áo, hoặc công may. Nhưng tôi không biết may, không có vải mà do chỉ có hai bộ đã cũ. Vậy tôi xin quyên góp một tháng lương là 1000 đồng nhờ cụ mua giùm vật liệu và may giùm mấy chiếc áo chiến sỹ gọi là chút lòng thành…”.''
Trong phong trào này, Người không ngừng kêu gọi đồng bào ra sức giúp đỡ cho chiến sỹ khỏi lạnh và đủ ấm, có sức diệt thù.
Văn nghệ sỹ
Ban Vận động sáng tác Trung ương đã tổ chức vận động các văn, nghệ sỹ sáng tác các tác phẩm cổ động cho phong trào này trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp; thời kỳ này xuất hiện rất nhiều tác phẩm:
Tầng lớp khác
Trong cuộc vận động, nhiều thợ may, hợp tác xã, liên đoàn thợ may của Hà Nội và các địa phương đã xung phong đảm nhận khâu may hàng vạn bộ áo trấn thủ không lấy tiền. Nhiều tầng lớp nhân dân tham gia: các em nhỏ đã góp những đồng tiền bỏ ống tiết kiệm để ủng hộ may áo; chị, em phụ nữ thức khuya, dậy sớm ra sức may áo.
Một số kết quả
Trong hai ngày 16 và 17 tháng 11 năm 1946, nhân dân thủ đô Hà Nội đã quyên góp được trên 30 vạn đồng Đông Dương và một số len, bông đủ làm trên 50.000 lõi bông và vỏ áo trấn thủ.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Trầm luân đến chết
Khi xưa Quỹ nắm quyền, thị trung Miêu Tấn Khanh nhiều lần tiến cử Nguyên Tái vào chức vụ quan trọng. Quỹ cậy mình xuất thân sĩ tộc, xem thường Nguyên Tái xuất thân bần tiện, không thu nhận, còn nói với Miêu Tấn Khanh rằng: “Kẻ sĩ vóc rồng dáng phượng không chọn dùng, đứa đầu hươu mắt chuột lại xin quan chức à?” Nguyên Tái nghe được, ngậm hờn rất sâu. Đến nay Nguyên Tái được làm tể tướng, còn Quỹ đang chịu lưu đày, bèn tấu cho ông làm Thí Bí thư giám, dưỡng bệnh ở Giang, Hoài. Quỹ không còn bổng lộc, khiến gia đình trở nên nghèo túng, cả trăm người phải ăn xin mới đủ sống. Quỹ trôi dạt qua hơn 10 châu, quan viên nơi nào khinh bạc quấy rối, ông lại dời đi, cứ thế lưu lạc cả thảy 16 năm.
Áo trấn thủ
Những giá trị
Cùng với mũ ca lô, dép cao su... áo trấn thủ góp phần tạo nên hình ảnh đẹp về anh bộ đội cụ Hồ trong thời kỳ chiến tranh, biểu tượng sức mạnh của tình “quân – dân”, biểu tượng văn hóa trong truyền thống đánh giặc giữ nước của Việt Nam.
Lý Quỹ (Trung Đường)
Trầm luân đến chết
Nguyên Tái chịu tội chết (777), Quỹ được trừ làm Mục Châu thứ sử, rồi vào triều làm Quốc tử tế tửu, Lễ bộ thượng thư, nhưng bị tể tướng Lư Kỷ ghét. Đường Đức Tông chạy loạn Chu Thử ra Sơn Nam đạo, vào tháng 7 ÂL năm Kiến Trung thứ 4 (783), lệnh cho Quỹ gia nhập sứ đoàn đi Thổ Phiên ký kết minh ước, bái ông làm Thượng thư Tả bộc xạ. Quỹ lấy cớ tuổi đã cao, sợ chết giữa đường thì không xong việc; Đường Đức Tông tỏ ra thương xót, nhưng Lư Kỷ cho rằng Quỹ am hiểu triều chính, vả lại phái ông đi thì sau này những người trẻ tuổi hơn không dám từ chối nữa. Quỹ đến Thổ Phiên, có tù trưởng hỏi rằng: “Nghe nói triều Đường có Đệ nhân nhân Lý Quỹ, là ngài phải không?” Quỹ sợ hãi mà ở lại, nhân đó nói dối rằng: “Lý Quỹ ấy, sao chịu đến đây!?”
Áo trấn thủ
Những giá trị
Hình ảnh chiếc áo trấn thủ tạo nên nhiều tác phẩm nghệ thuật: “Áo trấn thủ”, “Áo mùa đông”, "Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa" ...
Lý Quỹ (Trung Đường)
Trầm luân đến chết
Ngày Giáp Tý tháng 4 ÂL năm Hưng Nguyên đầu tiên (tức ngày 17 tháng 5 năm 784), Quỹ về đến Phượng Châu thì mất, hưởng thọ 74 tuổi, được tặng chức Tư không, việc tang do nhà nước chu cấp.
Áo trấn thủ
Những giá trị
Hiện nay, còn rất nhiều những hiện vật về áo Trấn thủ ở Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam:
Chú thích
Thể loại:Trang phục Việt Nam Thể loại:Quân đội Thể loại:Quân phục Thể loại:Quân sự Việt Nam Thể loại:Quân đội nhân dân Việt Nam
Lý Quỹ (Trung Đường)
Ghi chú
Thể loại:Tể tướng Trung Quốc Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Đường Thể loại:Người Cam Túc Thể loại:Người Hà Nam (Trung Quốc) Thể loại:Sinh năm 711 Thể loại:Mất năm 784 Thể loại:Tiến sĩ nhà Đường
Cuộc đời vẫn đẹp sao (phim truyền hình)
Đón nhận
Ngay từ những tập đầu lên sóng, bộ phim đã được khán giả khen ngợi vì dàn diễn viên xuất sắc, không cài cắm tình tiết quá phi lí mà mô tả tính cách họ tinh tế qua cách hành xử của mỗi người. Bộ phim còn tạo cho khán giả những tiếng cười nhẹ nhàng, duyên dáng. Dàn diễn viên được khen vì nhập vai ấn tượng. Ngoài nhân vật Luyến do Thanh Hương đảm nhận, NSƯT Hoàng Hải cũng được đánh giá là diễn xuất ấn tượng khi thể hiện nhân vật Lưu. NSƯT Thanh Quý cũng được đánh giá là diễn xuất tốt, lấy đi nhiều nước mắt của khán giả. Đặc biệt, câu nói "Hết nước chấm!" của nhân vật Lưu trở thành hiện tượng mạng xã hội trên toàn quốc. Bộ phim còn được nhận xét tốt về dàn diễn viên phụ, các diễn viên phụ như Anh Tuấn, Hoàng Huy,Thái Dương,... đều thể hiện rất tốt nhân vật của mình. Đặc biệt, diễn viên Bích Thủy, người đảm nhận vai diễn bà Lục, đã khiến khán giả cười và khóc trong mỗi tập phim, mặc dù xuất hiện rất ít.
Tuy nhiên, bộ phim cũng có một số ý kiến trái chiều từ khán giả, nhân vật Bát do diễn viên Phạm Tuấn Anh đảm nhận tạo nên nhiều sóng gió cho các nhân vật trong mỗi tập phim. Nhân vật Bát còn bị khán giả đánh giá là khai thác quá đà và có phần không hợp lý. Khán giả còn cho rằng các nhân vật trong phim đang bị dồn đến đường cùng.
Ngoài những ý kiến trái chiều, bộ phim cũng nhận được rất nhiều lời khen từ khán giả vì có nhiều cảnh hài hước, lối diễn buồn cười của dàn diễn viên. Đặc biệt là Thanh Hương, trong những tập đầu tiên đã khiến khán giả cười vì thói quen lẳng lơ, lươn lẹo của Luyến. Chính vì vậy, Luyến mới có biệt danh là Luyến "lươn".
Thay đổi lịch phát sóng
Tập 21 của bộ phim được phát sóng từ 21:50 - 22:40 vào ngày 17 tháng 5.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim thập niên 2020 Thể loại:Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2023 Thể loại:Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC Thể loại:Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3
Paracetamol
Paracetamol, còn được gọi là acetaminophen, là một loại thuốc có tác dụng hạ sốt và giảm đau, tuy nhiên không như aspirin nó không hoặc ít có tác dụng chống viêm. Khả năng làm giảm sốt cho trẻ em của thuốc này còn đang gây tranh cãi.
So với các thuốc NSAID, paracetamol có rất ít tác dụng phụ với liều điều trị nên được cung cấp không cần kê đơn ở hầu hết các nước. Và thường được bán cùng với các thành phần khác trong các đơn thuốc trị cảm lạnh. Paracetamol được dùng kết hợp với các thuốc giảm đau gốc thuốc phiện để làm giảm các cơn đau nặng hơn như đau do ung thư và đau hậu phẫu thuật.
Paracetamol được hấp thu bằng đường miệng hoặc hậu môn và cũng có thể tiêm tĩnh mạch. Tác dụng của thuốc trong vòng 2 đến 4 giờ sau khi dùng.
Trên thực tế, khi sử dụng theo hướng dẫn, paracetamol an toàn và có hiệu quả ngắn hạn. Tác dụng phụ ngắn hạn hiếm gặp và tương tự như ibuprofen , nhưng thường thì paracetamol an toàn hơn NSAID khi sử dụng dài hạn. Paracetamol thường được sử dụng trong các trường hợp bệnh nhân không dung nạp được NSAID như ibuprofen. Tuy nhiên, sử dụng paracetamol trong thời gian dài có thể gây giảm nồng độ hemoglobin, cho thấy có thể xảy ra chảy máu đường tiêu hóa và các xét nghiệm chức năng gan bất thường. Một số nghiên cứu dịch tễ học đã liên kết paracetamol với các bệnh tim mạch, thận và đường tiêu hóa, nhưng chủ yếu là do sai lệch trong cách đánh giá và không quan trọng với việc sử dụng paracetamol trong thời gian ngắn. Paracetamol có thể gây tăng huyết áp ở bệnh nhân cao huyết áp khi sử dụng liều 4 gram mỗi ngày. Một tần suất tăng cao của bệnh hen suyễn và các rối loạn phát triển và sinh sản đã được quan sát ở con cháu của phụ nữ sử dụng paracetamol trong thời gian dài trong thai kỳ, tuy nhiên, việc paracetamol có phải là nguyên nhân thực sự của sự tăng này vẫn chưa được xác định rõ ràng. Một số nghiên cứu cho thấy có bằng chứng cho sự liên quan giữa việc sử dụng paracetamol trong thai kỳ và rối loạn tự kỷ và rối loạn tăng động giảm chú ý, tuy nhiên, cần thêm nghiên cứu để xác định bất kỳ liên kết gây ra nào. Do đó, có một số yêu cầu hạn chế sử dụng paracetamol trong thai kỳ đến liều tối thiểu hiệu quả trong thời gian ngắn nhất có thể.
Liều tối đa khuyến nghị cho người lớn mỗi ngày là ba đến bốn gram. Sử dụng liều cao hơn có thể gây độc tính, bao gồm suy gan. Ngộ độc paracetamol là nguyên nhân chính gây suy gan cấp tính ở phương Tây và chiếm phần lớn các trường hợp quá liều thuốc ở Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Úc và New Zealand.
Tên gọi
Tên gọi acetaminophen và paracetamol được lấy từ tên của hợp chất hóa học: para-acetylaminophenol và para-acetylaminophenol.
Lịch sử
Từ xa xưa, người ta đã biết sử dụng cây liễu để làm thuốc hạ sốt, mà sau này đã chiết xuất được aspirin. Thế kỷ 19, cây canh ki na và chất chiết xuất từ nó là quinin được sử dụng để hạ sốt cho bệnh nhân sốt rét.
Khi cây canh ki na dần khan hiếm vào những năm 1880, người ta bắt đầu đi tìm các thuốc thay thế. Khi đó 2 thuốc hạ sốt đã được tìm ra là acetanilide năm 1886 và phenacetin năm 1887. Năm 1878 Harmon Northrop Morse lần đầu tiên đã tổng hợp được paracetamol từ con đường giáng hóa p-nitrophenol cùng với thiếc trong acid acetic băng (acid acetic với <1% nước). Tuy nhiên, paracetamol không được dùng làm thuốc điều trị trong suốt 15 năm sau đó. Năm 1893, paracetamol được tìm thấy trong nước tiểu của người uống phenacetin, và được cô đặc thành một chất kết tinh màu trắng có vị đắng. Năm 1899, paracetamol được khám phá là một chất chuyển hóa của acetanilide. Khám phá này đã bị lãng quên vào thời gian đó.
nhỏ|trái|200px|[[Julius Axelrod đang trình bày công thức hóa học của Paracetamol.]] Năm 1946, Viện nghiên cứu về giảm đau và thuốc giảm đau (the Institute for the Study of Analgesic and Sedative Drugs) đã tài trợ cho Sở Y tế New York để nghiên cứu các vấn đề xung quanh các thuốc điều trị đau. Bernard Brodie và Julius Axelrod được chỉ định nghiên cứu tại sao các thuốc không-aspirin lại liên quan đến tình trạng gây hemoglobin cao sắt (met-hemoglobin), (tình trạng làm giảm lượng oxy được mang trong hồng cầu và có thể gây tử vong). Năm 1948, Brodie và Axelrod liên kết việc sử dụng acetanilide với met-hemoglobin và xác định được rằng, tác dụng giảm đau của acetanilide là do paracetamol - chất chuyển hóa của nó gây ra. Họ chủ trương sử dụng paracetamol trong điều trị và từ đó đã không xuất hiện các độc tính như của acetanilide nữa. Sản phẩm paracetamol lần đầu được McNeil Laboratories bán ra năm 1955 như một thuốc giảm đau hạ sốt cho trẻ em với tên Tylenol Children's Elixir. Sau này, paracetamol trở thành thuốc giảm đau hạ sốt được sử dụng rộng rãi nhất với rất nhiều tên biệt dược được lưu hành.
Cấu trúc và phản ứng
Paracetamol gồm có một vòng nhân benzen, được thế bởi một nhóm hydroxyl và nguyên tử nitơ của một nhóm amid theo kiểu para (1,4). Nhóm amid là acetamide (ethanamide). Đó là một hệ thống liên kết đôi rộng rãi, như cặp đôi đơn độc trong hydroxyl oxy, đám mây pi benzen, cặp đôi đơn độc ni-tơ, quỹ đạo p trong carbonyl carbon, và cặp đôi đơn độc trong carbonyl oxygen; tất cả đều được nối đôi. Sự có mặt của hai nhóm hoạt tính cũng làm cho vòng benzene phản ứng lại với các chất thay thế thơm có ái lực điện. Khi các nhóm thay thế là đoạn mạch thẳng ortho và para đối với mỗi cái khác, tất cả các vị trí trong vòng đều ít nhiều được hoạt hóa như nhau. Sự liên kết cũng làm giảm đáng kể tính base của oxy và ni-tơ, khi tạo ra các hydroxyl có tính acid.
Tổng hợp
Từ nguyên liệu ban đầu là phenol, paracetamol có thể được tạo ra theo cách sau đây: giữa|nhỏ|600px|Tổng hợp paracetamol
Dược động học
Hấp thu nhanh qua ống tiêu hóa, sinh khả dụng là 80-90%, hầu như không gắn vào protein huyết tương. Chuyển hóa lớn ở gan và một phần nhỏ ở thận, cho các dẫn xuất glucuro và sulfo-hợp, thải trừ qua thận.
Đặc điểm tác dụng
Cũng như các thuốc chống viêm non-steroid khác, paracetamol có tác dụng giảm đau và hạ sốt mạnh, tuy nhiên lại không có tác dụng chống viêm và thải trừ acid uric, không kích ứng tiêu hóa, không ức chế ngưng tập tiểu cầu và đông máu. Vì vậy, thường chỉ được sử dụng để hạ sốt, giảm đau thông thường như nhức đầu, đau cơ, đau răng.
Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng của paracetamol đang còn được tranh cãi, do thực tế là nó cũng có tác dụng ức chế men cyclooxygenase (COX) làm giảm tổng hợp prostaglandin giống như aspirin, tuy nhiên paracetamol lại không có tác dụng chống viêm. Các nghiên cứu tập trung khám phá cách thức ức chế COX của paracetamol đã chỉ ra hai con đường:
Nghiên cứu sâu hơn cho thấy, paracetamol còn điều chỉnh hệ cannabinoid nội sinh. Paracetamol bị chuyển hóa thành AM404, một chất có các hoạt tính riêng biệt; quan trọng nhất là nó ức chế sự hấp thu của cannabinoid nội sinh bởi các neuron. Sự hấp thu này gây hoạt hóa các thụ thể đau tổn thương của cơ thể. Hơn nữa, AM404 còn ức chế kênh natri giống như các thuốc tê lidocaine và procaine.
Một giả thiết rất đáng chú ý nhưng hiện nay đã bị loại bỏ cho rằng paracetamol ức chế men COX-3. Men này khi thí nghiệm trên chó đã cho hiệu lực giống như các men COX khác, đó là làm tăng tổng hợp các chất trung gian viêm và bị ức chế bởi paracetamol. Tuy nhiên trên người và chuột, thì men COX-3 lại không có hoạt tính viêm và không bị tác động bởi paracetamol.
Chuyển hóa
nhỏ|350px|phải|Các phản ứng trong chuyển hóa paracetamol. Paracetamol trước tiên được chuyển hóa tại gan, nơi các sản phẩm chuyển hóa chính của nó gồm các tổ hợp sulfat và glucuronide không hoạt động rồi được bài tiết bởi thận. Chỉ một lượng nhỏ nhưng rất quan trọng được chuyển hóa qua con đường hệ enzyme cytochrome P450 ở gan (các CYP2E1 và isoenzymes CYP1A2) và có liên quan đến các tác dụng độc tính của paracetamol do các sản phẩm alkyl hóa rất nhỏ (N-acetyl-p-benzo-quinone imine, viết tắt là NAPQI). Có nhiều hiện tượng đa dạng trong gien P450, và đa hình thái gien trong CYP2D6 đã được nghiên cứu rộng rãi. Nhóm này có thể được chia thành chuyển hóa "rộng rãi," "cực nhanh," và "chuyển hóa kém" dựa vào sự biểu lộ của CYP2D6. CYP2D6 cũng có thể góp phần trong sự hình thành NAPQI, dù tác động kém hơn các P450 isozymes khác, và hoạt tính của nó có thể tham gia độc tính của paracetamol trong dạng chuyển hóa rộng rãi và cực nhanh và khi paracetamol được dùng với liều rất lớn. nhỏ|trái|Cấu trúc của N-Acetyl-p-benzochinonimin (NAPQI) Sự chuyển hóa của paracetamol là ví dụ điển hình của sự ngộ độc, bởi vì chất chuyển hóa NAPQI chịu trách nhiệm trước tiên về độc tính hơn là bản thân paracetamol. Ở liều thông thường chất cuyển hóa độc tính NAPQI nhanh chóng bị khử độc bằng cách liên kết bền vững với các nhóm sulfhydryl của glutathione hay sự kiểm soát của một hợp chất sulfhydryl như N-acetylcysteine, để tạo ra các tổ hợp không độc và thải trừ qua thận. Hơn nữa, methionine đã được nhắc đến trong một số trường hợp, mặc dù các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng N-acetylcysteine là thuốc giải độc quá liều paracetamol hiệu quả hơn.
Tác dụng trên động vật
Paracetamol là chất độc tính cao đối với mèo, không cho chúng uống thuốc trong bất cứ hoàn cảnh nào. Nguyên nhân do mèo không có các enzyme glucuronyl transferase để phân hủy paracetamol. Triệu chứng đầu tiên là nôn, sùi bọt mép, đổi màu lưỡi và lợi. Trong vòng 2 ngày, tổn thương gan sẽ rõ ràng, với biểu hiện là vàng da. Không giống như qua liều ở người, tổn thương gan hiếm khi là nguyên nhân gây chết, thay vào đó là do tình trạng methaemoglobin làm hồng cầu không vận chuyển được oxy và gây ngạt.
Ở chó, paracetamol được ghi nhận là thuốc chống viêm rất hữu ích, gây ra tác động loét dạ dày thấp hơn các NSAIDs. Nó được dùng trong các tài liệu thú y. Một sản phẩm paracetamol-codeine (tên thương mại là Pardale-V) được cấp phép để dùng cho chó trong các đơn thuốc thú y ở Anh.
Bất cứ sự nghi ngờ về khả năng mèo ăn vào hoặc chó uống quá liều paracetamol đều phải đi gặp bác sĩ thú y ngay để điều trị giải độc. Các tác động độc tính có thể gồm tổn thương gan, thiếu máu huyết tán, tổn thương oxy hồng cầu và xu hướng chảy máu. Điều trị quá liều paracetamol do bác sĩ thú y có thể dùng acetylcysteine (tên thương mại Mucomyst), methionine, hoặc S-adenosyl- L -methionine (SAMe) làm chậm tổn thương gan; và cimetidine (tên thương mại Tagamet) để bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Paracetamol còn gây chết ở rắn, và dùng để kiểm soát loài rắn cây nâu (Boiga irregularis) ở Guam.
Độc tính
Với liều điều trị hầu như không có tác dụng phụ, không gây tổn thương đường tiêu hóa, không gây mất thăng bằng kiềm toan, không gây rối loạn đông máu. Tuy nhiên, khi dùng liều cao (>4g/ngày) sau thời gian tiềm tàng 24 giờ, xuất hiện hoại tử tế bào gan có thể tiến triển đến chết sau 5-6 ngày.
Nguyên nhân
Do paracetamol bị oxy hóa ở gan cho N-acetyl parabenzoquinonimin. Bình thường, chuyển hóa này bị khử độc ngay bằng liên hợp các glutathion của gan. Nhưng khi dùng liều cao, N-acetyl parabenzo quinonimin quá thừa(glutathion của gan sẽ không còn đủ để trung hoà nữa) sẽ gắn vào protein của tế bào gan và gây hoại tử tế bào.
Acetylcysteine
Acetylcystein (N - acetylcystein) là dẫn chất N - acetyl của L - cystein, một amino - acid tự nhiên. Acetylcystein được dùng làm thuốc giải độc khi quá liều paracetamol và tiêu chất nhầy. Thuốc làm giảm độ quánh của đờm ở phổi có mủ hoặc không bằng cách tách đôi cầu nối disulfua trong mucoprotein và tạo thuận lợi để tống đờm ra ngoài bằng ho, dẫn lưu tư thế hoặc bằng phương pháp cơ học. Acetylcystein cũng được dùng tại chỗ để điều trị không có nước mắt.
Acetylcystein dùng để bảo vệ chống gây độc cho gan do quá liều paracetamol, bằng cách duy trì hoặc khôi phục nồng độ glutathion của gan là chất cần thiết để làm bất hoạt chất chuyển hóa trung gian của paracetamol gây độc cho gan. Trong quá liều paracetamol, một lượng lớn chất chuyển hóa này được tạo ra vì đường chuyển hóa chính (liên hợp glucuronid và sulfat) trở thành bão hòa. Acetylcystein chuyển hóa thành cystein kích thích gan tổng hợp glutathion và do đó, acetylcystein có thể bảo vệ được gan nếu bắt đầu điều trị trong vòng 12 giờ sau quá liều paracetamol. Bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt.
Khi dùng Acetylcystein làm thuốc giải độc quá liều paracetamol có thể sử dụng đường tiêm truyền tĩnh mạch hoặc đường uống: Acetylcystein được thông báo là rất hiệu quả khi dùng trong vòng 8 giờ sau khi bị quá liều paracetamol, hiệu quả bảo vệ giảm đi sau thời gian đó. Nếu bắt đầu điều trị chậm hơn 15 giờ thì không hiệu quả, nhưng các công trình nghiên cứu gần đây cho rằng vẫn còn có ích..