cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyễn Phi Khanh
Quan nhà Hồ
Ông từng thi đỗ Nhị giáp tiến sĩ năm Long Khánh thứ 2, đời vua Trần Duệ Tông, tức năm 1374  nhưng không được triều đình bổ dụng nên về quê dạy học. Đại Việt sử ký toàn thư không ghi rõ ông đỗ thái học sinh năm nào, nhưng có viết về việc ông đỗ thái học sinh trong các sự kiện của năm 1385, sau khi thượng hoàng Trần Nghệ Tông đã tổ chức kỳ thi thái học sinh năm Xương Phù thứ 8 (1384). Đến khi Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, ông đã ra làm quan cho nhà Hồ dưới triều Hồ Hán Thương, được bổ nhiệm giữ chức Hàn lâm học sĩ rồi lần lượt thăng lên Thống chương Đại phu, Đại lý tự khanh kiêm Trung thư Thị lang, Tư nghiệp Quốc tử giám.
''Còn bọn Trần Nhật Chiêu, Nguyễn Phi Khanh, Nguyễn Cẩn, Đỗ Mãn đều đã đầu hàng từ trước....偽吏部尚書範元覽大理卿阮飛卿千牛衛將陳日昭華頟將軍黎威等皆詣輔降 (Thượng thư bộ Lại Phạm Nguyên Lãm, Đại lý khanh Nguyễn Phi Khanh, Thiên Ngưu vệ tướng Trần Nhật Chiêu, Hoa Ngạch tướng quân Lê Uy của ngụy [nhà Hồ] đều đến đầu hàng [Trương] Phụ).
Nguyễn Phi Khanh mất tại Trung Quốc , thọ 73 tuổi. Hài cốt ông an táng tại núi Đá Bạc. Người đời sau gọi núi đó là núi Báo Ân hay núi Báo Đức, hoặc còn gọi là núi Báo Vọng, thuộc Tp Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay. Mộ chí nay vẫn còn.
Gần đây, sách "Nhìn lại lịch sử" dẫn bài của tác giả Đinh Công Vĩ, có nghiên cứu gia phả Phạm Anh Võ (tức Nguyễn Anh Võ - con Nguyễn Trãi, cháu Nguyễn Phi Khanh, phải đổi sang họ mẹ khi trốn tránh vì gia đình bị tru di tam tộc) nêu thông tin khác về kết cục của Nguyễn Phi Khanh. Theo đó, Nguyễn Phi Khanh bị quân Minh giải đi Trung Quốc, có cả anh em Nguyễn Trãi và Nguyễn Phi Hùng đi theo. Tới Vạn Sơn Điếm (Hồ Bắc) một thời gian thì quân Minh thả cho Nguyễn Phi Khanh về. Ông sống và chết ở Trung quốc. Sau này vẫn chưa biết chính xác về mồ mã của ông.
Thơ ca
Dù chỉ còn vài chục bài thơ chữ Hán được lưu truyền tới nay nhưng Nguyễn Phi Khanh cũng được giới nghiên cứu văn học trung đại Việt Nam đánh giá là một cá tính thơ ca của dòng văn thơ Lý-Trần, dù phong cách thơ của ông thực sự rất khác biệt với dòng văn học nổi tiếng hào sảng tinh thần Đông A này. Về giọng điệu thơ, ông có nhiều chỗ gần gũi với một nhân vật nổi bật khác của thời Trần mạt là Trần Nguyên Đán, cha vợ ông.
Lưu danh
Tháng 12-2020, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội quyết định gắn biển "Đường Nguyễn Phi Khanh" cho một con đường ở Huyện Thường Tín.
Ở Thành Phố Hồ Chí Minh cũng đặt tên cho 1 con đường nhỏ ở quận 1 từ đường Nguyễn Hữu Cầu đến đường Đinh Tiên Hoàng.
Hổ Ba Tư
Felis virgata là tên khoa học do Johann Karl Wilhelm Iliger đề xuất vào năm 1815 cho loài hổ gần khu vực biển Caspi. Theo truyền thống, nó được công nhận là một loài riêng biệt, Panthera tigris virgata. Tuy nhiên kết quả phân tích địa lý thực vật chỉ ra rằng quần thể hổ Caspi và hổ Siberia có chung một phân bố địa lý liên tực cho đến đầu thế kỷ 19. Một số cá thể hổ Caspi có kích thước trung bình giữa hổ Siberia và hổ Bengal. Hổ Caspi còn được gọi là hổ Balkhash, hổ Hyrcanian, hổ Turanian, và Babre Mazandaran (tiếng Ba Tư:lil), tuỳ thuộc vào khu vực xuất hiện của nó.
Phân loại
Felis virgata là tên khoa học được Illiger sử dụng vào năm 1815 khi ông mô tả loài hổ hơi xám ở khu vực biển caspi và Ba Tư. Năm 1929, Reginald Innes Pocock xếp hổ vào chi Panthera. Trong vài thập kỷ, loài hổ Caspi được coi là một loài hổ khác biệt subspecies. Năm 1999, tính hợp lệ của một số phân loài hổ đã được đặt ra. Hầu hết các phân loài giả định được mô tả trong thế kỷ 19 và 20 được phân biệt trên. Cơ sở của chiều dài và màu sắc lông, các kiểu sọc và kích thước cơ thể, do đó các đặc điểm khác nhau trong quần thể. Về mặt hình thái, hổ từ các vùng khác nhau rất ít thay đổi, và các dòng gen giữa các quần thể ở đó được coi là có thể xảy ra trong kỷ Pleistocen. Do đó, đề xuất chỉ công nhận hai phân loài hổ là hợp lệ, đó là P.t.tigris ở lục địa Á vad P.t. sondaica ở quần đảo Sunda và có thể ở Sundaland.
Vào đầu thế kỷ 21, các nghiên cứu di truyền đã được thực hiện bằng cách sử dụng 20 mẫu xương và mô hổ từ các bộ sưu tập trong bảo tàng và giải trình tự ở 1 đoạn của năm gen ty thể. Kết quả cho thấy có một lượng nhỏ sự biến đổi trong DNA ty thể ở hổ Caspi; và hổ Caspian và hổ Siberia rất giống nhau, cho thấy hổ Sibera là họ hàng gần nhất về mặt di truyền của hổ Caspi. Phân tích địa lý thực vật chỉ ra rằng điểm chung hơn 10.000 năm về trước, và sau đó di chuyển về phía đông để thành lập quần thể hổ Siberia ở Viễn Đông Nga. Các loài hổ Caspi và hổ Siberia có thể là một quần thể liền kề duy nhất cho đến đầu thế kỷ 19, nhưng đã bị cô lập với những loài khác do sự phân mảnh và mất môi trường sống trong cách mạng công nghiệp.
Năm 2015, morphologica, ecologica và melar tas o al putaie ige sbpeies wer anylye in acombn pra. esu spor tistcto th wovoltionry nhóm continal và hổ Sunda. Các tác giả đề xuất công nhận chỉ 2 loài phụ đó là P.t.t bao gồm các dân số Bengal, Malayan, Đông Dương, Nam Trung Quốc, Siberia, và Caspi, và P.t. sondaica bao gồm các quần thể hổ Java, Bal và Sumatra. Năm 2017, nhóm chuyên gia về mèo đã cải tiến phương pháp phân loại felid và hiện tại là eogie the tige poulain incntna sa t.tigis. tuy nhiên, các đặc vụ tuy bị trừng phạt vào năm 2018 đã đưa 6 bầy đơn ngành, với hổ Amur và hổ Caspian khác biệt với các quần thể Châu Á lục địa khác, chúng ủng hộ loài côn trùng truyền thống với 6 loài phụ sinh sống.
Bộ lông
nhỏ|Ảnh chụp da của hổ Caspian Các bức ảnh chụp da của hổ Caspian và Amur cho thấy màu nền chúng của lông hổ Caspi đa dạng và nhìn chung sáng hơn và đồng đều hơn so với màu lông của hổ Siberia. Các vằn hẹp hơn, đầy đủ hơn và thiết lập chặt chẽ hơn so với những con hổ từ Mãn Châu. Màu sắc của các sọc của nó có sự pha trộn của các sắc thái nâu hoặc quế. các hoa văn màu đen tuyền luôn luôn được tìm thấy trên đâù, cổ, giữa lưng và ở đầu đuôi. Các mẫu ở gốc đuôi kém phát triển hơn so với các mẫu ở vùng viễn đông. Sự tương phản giữa áo khoác mùa hè và mùa đông là rất rõ ràng, mặc dù không ở mức độ tương tự như ở các dân số Viễn Đông. Áo khoác mùa đông nhạt màu hơn, ít hoa văn hơn. Bộ lông mùa hè có mật độ và độ dài lông tương tự như lông của hổ Bengal, mặc dù các sọc của chúng thường hẹp hơn, dài hơn và gần nhau hơn. Nó có bộ lông dày nhất trong số các loài hổ, có thể do nó xuất hiện ở các vùng ôn đới của Âu-Á
Kích thước
nhỏ|Sự tàn phá của 2 con hổ Caspi
Hổ Caspi được xếp hạng trong số những loài mèo lớn nhất từng tồn tại. Con đực có chiều dài cơ thể 270–295 cm (106–116 in) và nặng 170–240 kg (370–530 lb); con cái có số đo từ 240–260 cm (94–102 in) từ đầu đến thân và nặng 85–135 kg (187–298 lb). Chiều dài hộp sọ tối đa ở nam là 297–365,8 mm (11,69–14,40 in), trong khi của nữ là 195,7–255,5 mm (7,70–10,06 in). Chẩm của nó rộng hơn của hổ Bengal. Một số cá thể đạt được kích thước đặc biệt. Năm 1954, một con hổ đã bị giết gần sông S thắt lưng ở Kopet-Dag với bộ da nhồi bông được trưng bày trong bảo tàng ở Ashgabat. Chiều dài từ đầu đến thân của nó là 2,25 m (7,4 ft). Hộp sọ của nó có chiều dài đáy khoảng 305 mm (12,0 in) và chiều rộng zygomatic là 205 mm (8,1 in). Chiều dài hộp sọ của nó là 385 mm (15,2 in), do đó nhiều hơn mức tối đa đã biết là 365,8 mm (14,40 in) đối với quần thể này và vượt quá chiều dài hộp sọ của hầu hết các loài hổ Siberia một chút.
Tại Prisodasnske, một con hổ đã bị giết vào tháng 2 năm 1899. Các phép đo sau khi lột da cho thấy chiều dài cơ thể 270 cm (8,9 ft) giữa các chốt, cộng với đuôi dài 90 cm (3,0 ft), tổng chiều dài của nó là khoảng 360 cm (11,8 ft).Các phép đo giữa các chốt lên đến 2,95 m (9,7 ft) đã được biết đến. [3] Theo Satunin, nó là "một con hổ với tỷ lệ to lớn" và "không nhỏ hơn con ngựa Tuzemna thông thường." Nó có bộ lông khá dài. [8] Kích thước và hình dạng hộp sọ của hổ Caspi trùng lặp đáng kể và gần như không thể phân biệt được với các mẫu hổ khác ở lục địa Châu Á.
Xem thêm
Thể loại:Động vật có vú Azerbaijan
Sisyrnodytes leucophaetus
Sisyrnodytes leucophaetus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Sisyrnodytes leucophaetus được Séguy miêu tả năm 1930.
Tham khảo
Thể loại:Sisyrnodytes
Micrapate cristicauda
Tham khảo
Thể loại:Micrapate
Nonarthra oculata
Nonarthra oculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2002.
Tham khảo
Thể loại:Nonarthra
Lierville
Lierville là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Oise
Edotia oculopetiolata
Tham khảo
Thể loại:Edotia
Vân Canh
Vân Canh là một huyện miền núi nằm ở cực nam tỉnh Bình Định, Việt Nam.
Địa lý
Huyện Vân Canh nằm ở phía nam của tỉnh Bình Định, có vị trí địa lý:
Diện tích đất tự nhiên 798 km², dân số 27.875 người (đến 01.04. 2019), mật độ dân số thấp chỉ có hơn 36 người/km².
Hành chính
Huyện Vân Canh có 7 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Vân Canh (huyện lỵ) và 6 xã: Canh Hiển, Canh Hiệp, Canh Hòa, Canh Liên, Canh Thuận, Canh Vinh.
Brizay
Brizay là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.
Vân Canh
Giao thông
Phần lớn các xã của huyện Vân Canh nằm trên tuyến đường Diêu Trì - Mục Thịnh mới được nâng cấp nên giao thông khá thuận lợi; trong những năm gần đây phong trào bê tông hóa giao thông nông thôn phát triển nên đường sá có phần được cải thiện đáng kể, trừ địa bàn xã Canh Liên giao thông còn khó khăn. Ngoài ra trên địa bàn huyện còn có đường sắt Việt Nam đi qua với ga Vân Canh.
Brizay
Tham khảo
Thể loại:Xã của Indre-et-Loire
Vân Canh
Kinh tế
Đời sống nhân dân còn khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao. Đất đai bị bạc màu và thiếu nước tưới nên chủ yếu sản xuất lúa nước 1 vụ và màu. Trong những năm gần đây, cây mía phát triển khá, là vùng nguyên liệu mía của Nhà máy đường Bình Định, nên đời sống nhân dân được cải thiện một bước. Khu vực Canh Liên có đồng cỏ rộng, khả năng phát triển bò đàn. Ở đây còn là khu vực có diện tích rừng tự nhiên còn khá và đang phát triển rừng trồng.
Lịch sử
Huyện Vân Canh được tái lập ngày 24 tháng 8 năm 1981 do tách ra từ huyện Phước Vân cũ thuộc tỉnh Nghĩa Bình, ban đầu gồm 4 xã: Canh Hiệp, Canh Hòa, Canh Liên và Canh Thuận.
Ngày 23 tháng 9 năm 1981, chuyển 2 xã Canh Hiển và Canh Vinh (tách ra từ xã Phước Thành) thuộc huyện Tuy Phước về huyện Vân Canh quản lý.
Năm 1989, huyện Vân Canh thuộc tỉnh Bình Định vừa được tái lập.
Ngày 19 tháng 4 năm 2002, thành lập thị trấn Vân Canh (thị trấn huyện lỵ huyện Vân Canh) trên cơ sở:
Huyện Vân Canh có 1 thị trấn và 6 xã như hiện nay.
Leptocerus funasiensis
Leptocerus funasiensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Hổ Sumatra
Hổ Sumatra (danh pháp hai phần: Panthera tigris sumatrae) là một phân loài hổ nhỏ nhất còn sống sót, được tìm thấy ở đảo Sumatra (Indonesia). Theo Sách đỏ IUCN, chúng là loài cực kỳ nguy cấp khi quần thể hoang dã chỉ còn khoảng 441 đến 678 cá thể, chủ yếu sinh sống ở 5 vườn quốc gia trên đảo. Hổ Sumatra không có quần thể phụ lớn hơn 50 cá thể và đang có xu hướng giảm dần.
Hổ Sumatra là quần thể hổ duy nhất còn sót lại ở quần đảo Sunda, nơi loài hổ Bali và hổ Java đã tuyệt chủng. Trình tự từ các DNA ty thể hoàn chỉnh của 34 con hổ ủng hộ giả thuyết rằng hổ Sumatra khác biệt về mặt chẩn đoán với các phân loài ở đại lục châu Á. Năm 2017, Lực lượng chuyên trách phân loại mèo của nhóm chuyên gia mèo đã tự ý sửa đổi phân loại họ mèo và công nhận các quần thể hổ còn sống và tuyệt chủng ở Indonesia là P. t. sondaica.
Phân loài
Felis tigris sondaicus là tên khoa học được đề xuất bởi Coenraad Jacob Temminck vào năm 1844 cho một mẫu hổ từ Java.
Chi Panthera được đề xuất bởi Reginald Innes Pocock vào năm 1929, người đã mô tả một bộ da và hộp sọ của một mẫu hổ từ Sumatra sử dụng tên Panthera tigris sumatrae. Mô hình hộp sọ và xương chậu của mẫu vật hổ từ Java và Sumatra không khác biệt đáng kể. P. t. sondaica do đó được coi là tên hợp lệ của quần thể hổ đang sinh sống và đã tuyệt chủng ở Indonesia.
Tiến hóa
Phân tích ADN phù hợp với giả thuyết rằng loài hổ Sumatra đã bị phân lập từ các quần thể hổ khác sau khi mực nước biển dâng lên ở biên giới Pleistocen và Holocen khoảng 12.000-6.000 năm trước. Trong thỏa thuận với lịch sử tiến hóa này, loài hổ Sumatra bị cô lập về mặt di truyền từ tất cả các loài hổ sống trên đất liền, tạo thành một nhóm riêng biệt liên quan chặt chẽ với nhau.
Điểm đặc trưng
Hổ Sumatra có kích thước nhỏ nhất trong các loài hổ, cơ thể của chúng chỉ nhỉnh hơn một con báo hoa mai. Con đực có chiều dài 2.2-2.55 m (87 đến 100 in) từ đầu đến thân và nặng từ 100–140 kg (220 đến 310 lb), chiều dài hộp sọ là từ 295–335 mm (11,6 đến 13,2 in). Con cái nhỏ hơn, dài từ 215–230 cm (85 đến 91 in) và nặng từ 75–110 kg (165 đến 243 lb) với chiều dài hộp sọ từ 263–294 mm (10,4 đến 11,6 in).
Hổ Sumatra được mô tả dựa trên hai mẫu vật động vật khác nhau về kích thước hộp sọ và kiểu sọc từ mẫu vật của hổ Bengal và Java. Chúng có màu lông sẫm hơn và có sọc rộng hơn hổ Java. Các sọc có xu hướng hòa lẫn vào các điểm gần đầu của chúng, và trên lưng, sườn và chân sau là các đốm nhỏ, tối giữa các sọc thông thường. Tần số của các sọc cao hơn so với các phân loài khác. Con đực có túm lông quanh cổ nổi bật, một chi tiết đặc biệt ở hổ Sumatra.
Phân bố và môi trường sống
phải|thumb|Một con hổ Sumatra được nuôi nhốt ở vườn thú San Antonio, [[Texas, Mỹ.]] Loài hổ Sumatran tồn tại trong quần thể cô lập trên khắp đảo Sumatra. Chúng chiếm một phạm vi rộng của môi trường sống, từ rừng đất thấp ven biển của Vườn quốc gia Bukit Barisan Selatan ở mũi phía đông nam của tỉnh Lampung đến khu vực có độ cao 3.200 m so với mực nước biển (10.500 ft) trong rừng núi của Vườn quốc gia Gunung Leuser ở tỉnh Aceh. Chúng đã được chụp liên tục ở độ cao 2.600 m (8.500 ft) trong một khu vực gồ ghề của miền bắc Sumatra, và hiện diện trong 27 sinh cảnh khác nhau trên diện tích hơn 250 km2 (97 dặm vuông). Hổ Sumatra thích rừng ở vùng đất thấp và đồi, nơi có tới ba con hổ sống trong một khu vực rộng 100 km2 (39 dặm vuông). Chúng sử dụng môi trường sống không có rừng và cảnh quan do con người thống trị ở rìa của các khu vực được bảo vệ ở mức độ thấp hơn.
Hổ Sumatra rất thích những khu rừng hoang và ít khi xuất hiện ở đồn điền trồng keo và cọ dầu ngay cả khi chúng có sẵn. Trong các khu vực rừng tự nhiên, chúng có xu hướng hoạt động trong các khu vực có độ cao lớn hơn, lượng mưa hàng năm thấp hơn, nằm xa bìa rừng và gần giữa rừng hơn. Chúng thích rừng có độ che phủ dày đặc và độ dốc cao, và chúng luôn tránh các khu vực rừng có ảnh hưởng của con người cao trong các hình thức xâm lấn và định cư. Trong các đồn điền keo, hổ Sumatra có xu hướng sinh sống các khu vực gần nước hơn và thích các khu vực có cây cối già hơn, nhiều lá hơn và lớp phủ dày hơn. Hồ sơ về hổ trong các đồn điền cọ dầu và đồn điền cao su đang khan hiếm.
Sự sẵn có của thảm thực vật đầy đủ trên mặt đất đóng vai trò là điều kiện môi trường cần thiết về cơ bản bởi hổ bất kể vị trí. Nếu không có vỏ bọc đầy đủ, hổ thậm chí còn dễ bị đàn áp hơn bởi con người. Các biến số liên quan đến xáo trộn của con người ảnh hưởng tiêu cực đến việc chiếm dụng và sử dụng môi trường sống của hổ. Các biến có tác động mạnh bao gồm định cư và xâm lấn trong khu vực rừng, khai thác gỗ và cường độ bảo trì trong các đồn điền keo. Các cuộc điều tra bẫy ảnh được thực hiện ở miền nam Riau cho thấy lượng con mồi tiềm năng rất thấp và mật độ hổ thấp ở các khu vực rừng đầm lầy than bùn. Lấy mẫu lặp đi lặp lại ở Công viên quốc gia Tesso Nilo mới thành lập đã ghi nhận xu hướng tăng mật độ hổ từ 0,90 cá thể trên 100 km2 (39 dặm vuông) vào năm 2005 lên 1,70 cá thể trên 100 km2 (39 dặm vuông) trong năm 2008.
Năm 1978, số lượng hổ Sumatra được ước tính là 1.000 cá thể, dựa trên một cuộc khảo sát. Năm 1985, tổng cộng 26 khu bảo tồn trên khắp đảo Sumatra có khoảng 800 con hổ đã được xác định. Vào năm 1992, ước tính có 400-500 con hổ sống trong năm vườn quốc gia và hai khu bảo tồn. Vào thời điểm đó, quần thể lớn nhất, bao gồm 110-180 cá thể, được báo cáo từ Vườn quốc gia Gunung Leuser. Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây cho thấy Vườn quốc gia Kerinci Seblat ở miền trung Sumatra có số lượng hổ cao nhất trên đảo, ước tính là 165-190 cá thể. Công viên cũng được chứng minh là có mật độ quần thể hổ cao nhất trong các khu bảo tồn, với 83% công viên có dấu vết của hổ. Có nhiều cá thể hổ ở Vườn Quốc gia Kerinci Seblat hơn cả ở Nepal, và nhiều hơn ở Trung Quốc, Lào, Campuchia và Việt Nam cộng lại. Tổng số hổ Sumatra được ước tính là 618 ± 290 cá thể trong năm 2017.
Tập tính
Dù có ngoại hình không lớn, hổ Sumatra đủ sức săn được những con mồi lớn như đồng loại của nó ở những nơi khác. Cú đánh từ chi trước của nó có thể làm gãy chân của những loài gia súc lớn như trâu hay ngựa. Nhờ đó, hổ Sumatra vẫn là loài động vật ăn thịt đầu bảng trong môi trường sống của mình. Trong vườn quốc gia Bukit Barisan Selatan, chúng có thể săn bất cứ con mồi nào nặng hơn 1 kg (2,2 lb), nên có chế độ ăn rất đa dạng. Con mồi của chúng bao gồm hươu, nai, lợn rừng Malaysia, heo vòi Malaysia, mang Ấn Độ, trĩ sao lớn, khỉ đuôi lợn, khỉ Macaca, nhím đuôi ngắn, cheo cheo Napu và cheo cheo Nam Dương. Chúng đặc biệt ưa thích môi trường sống ở các khu vực có nhiều sông, hồ, ẩm ướt và có nhiều bụi rậm.
Mối đe dọa
thumb|Một nhóm người bẫy thành công một con hổ trong một cuộc [[săn hổ ở Sumatra năm 1895]] Việc thử nghiệm gen gần đây đã phát hiện ra sự tồn tại của các dấu hiệu gen duy nhất, chỉ ra rằng nó có thể phát triển thành các loài riêng biệt, nếu nó không bị làm cho tuyệt chủng. Điều này dẫn tới giả thiết là hổ Sumatra có tầm quan trọng lớn hơn trong việc bảo tồn hơn bất kỳ một nòi nào khác. Sự phá hủy môi trường sống là mối đe dọa chính tới sự tồn tại của quần thể này (việc săn bắt thậm chí còn diễn ra trong các vườn quốc gia nằm dưới sự bảo vệ), 66 con đã bị bắn giết trong những năm từ 1998 tới 2000 - gần 20% của tổng số hổ. Khoảng 400-500 cá thể hổ Sumatra hoang dã được cho là tồn tại tại thời điểm năm 1998 nhưng số lượng liên tục sụt giảm.
Việc mất môi trường sống của hổ Sumatra là do sự mở rộng các đồn điền dầu cọ và trồng các đồn điền keo, cạn kiệt nguồn con mồi và buôn bán bất hợp pháp chủ yếu cho thị trường nội địa. Ngoài ra, hổ Sumatra thường bị mắc bẫy của người dân đặt để giết heo rừng và những cái bẫy của những tên săn trộm. Chúng còn thường xuyên bị đánh độc và bắn giết tàn bạo bởi con người. thumb|Một con hổ Sumatra hoang dã được chụp bởi bẫy ảnh Hổ cần những khối rừng lớn tiếp giáp để phát triển mạnh. Từ năm 1985 đến năm 1999, rừng trong Vườn quốc gia Bukit Barisan Selatan trung bình giảm đi 2% mỗi năm. Tổng cộng 661 km2 (255 dặm vuông) rừng đã biến mất bên trong khu bảo tồn và 318 km2 (123 dặm vuông) bị mất trong vùng đệm 10 km, loại bỏ rừng bên ngoài vườn quốc gia. Rừng ở vùng đất thấp biến mất nhanh hơn rừng trên núi và rừng trên sườn dốc biến mất nhanh hơn rừng trên sườn dốc. Hầu hết các chuyển đổi rừng là kết quả của phát triển nông nghiệp, dẫn đến dự đoán rằng vào năm 2010, 70% vườn quốc gia sẽ biến thành nơi canh tác nông nghiệp. Dữ liệu bẫy ảnh cho thấy việc tránh ranh giới rừng của hổ. Phân loại rừng thành rừng lõi và rừng ngoại vi dựa trên phân bố động vật có vú cho thấy đến năm 2010, diện tích rừng lõi của hổ sẽ bị chia cắt và giảm xuống 20% ​​diện tích rừng còn lại.
Quần thể hổ lớn nhất của Sumatra trong Vườn quốc gia Kerinci Seblat đang bị đe dọa bởi tỷ lệ phá rừng cao ở các khu vực bên ngoài. Các tài xế là một nhu cầu không bền vững đối với tài nguyên thiên nhiên do dân số tạo ra với tốc độ tăng trưởng cao nhất ở Indonesia, và một sáng kiến ​​của chính phủ nhằm tăng cường trồng cây và khai thác gỗ thương mại cường độ cao, cuối cùng dẫn đến cháy rừng. Phần lớn những con hổ được tìm thấy trong vườn quốc gia đã được chuyển đến trung tâm của khu vực, nơi các nỗ lực bảo tồn được tập trung, nhưng vấn đề ở các khu rừng đồi thấp ở vùng ngoại ô vẫn còn. Mặc dù là môi trường sống của loài hổ rất phù hợp, những khu vực này cũng được nhắm mục tiêu rất nhiều bởi những nỗ lực khai thác gỗ, điều này góp phần đáng kể vào việc giảm số lượng hổ địa phương.
Việc mở rộng các đồn điền cũng làm tăng lượng khí thải nhà kính, góp phần vào sự biến đổi khí hậu do con người gây ra, do đó càng làm tăng thêm áp lực môi trường đối với các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Sự di chuyển dựa trên khí hậu của hổ về phía bắc có thể dẫn đến sự xung đột gia tăng giữa chúng với con người. Từ năm 1987 đến năm 1997, hổ Sumatra đã giết chết 146 người và ít nhất 870 gia súc. Ở Tây Sumatra, Riau và Aceh, có tổng cộng 128 sự cố đã được báo cáo; 265 con hổ đã bị giết và 97 con bị bắt để trả thù, và thêm 35 con hổ bị giết từ năm 1998 đến 2002. Từ năm 2007 đến 2010, những con hổ đã gây ra cái chết của 9 người và thêm 25 con hổ nữa bị giết.
Năm 1997, ước tính có 53 con hổ đã bị giết bởi những kẻ săn trộm và các bộ phận của chúng được bán trên hầu hết miền bắc Sumatra. Con số cho tất cả số hổ bị giết ở Sumatra có khả năng cao hơn. Nông dân đã giết nhiều hổ để ngăn chặn thiệt hại vật nuôi. Họ đã bán chúng cho các cửa hàng vàng và đồ lưu niệm và các hiệu thuốc. Năm 2006, thị trường động vật hoang dã đã được khảo sát tại 28 thành phố và chín cảng biển ở bảy tỉnh Sumatra; 33 trên 326 cửa hàng bán lẻ cung cấp các bộ phận của hổ như da, răng nanh, xương và râu ria. Xương hổ lấy giá trung bình cao nhất là 116 đô la Mỹ mỗi kg, tiếp theo là răng nanh. Có bằng chứng cho thấy các bộ phận của hổ được nhập lậu ra khỏi Indonesia. Vào tháng 7 năm 2005, hơn 140 kg (310 lb) xương hổ và 24 hộp sọ đã bị tịch thu ở Đài Loan trong một chuyến hàng từ Jakarta.
Vào năm 2013-2015, Công viên quốc gia Kerinci Seblat đã trải qua một cuộc bùng nổ về nạn săn trộm, với số lượng bẫy hàng năm cao nhất đã được gỡ bỏ cho một nỗ lực tuần tra tương tự như những năm trước. Bằng chứng này khan hiếm và bị hiểu lầm về việc các chiến lược được thực hiện để giảm bớt nạn săn trộm có thành công hay không mặc dù đã đầu tư hàng triệu đô la hàng năm vào các chiến lược bảo tồn.
Bảo tồn
Panthera tigris được liệt kê trong Phụ lục I của CITES. Săn bắn dưới mọi hình thức đều bị cấm ở Indonesia.
Năm 1994, Chiến lược bảo tồn loài hổ Sumatra của Indonesia đã giải quyết cuộc khủng hoảng tiềm tàng mà hổ phải đối mặt ở Sumatra. Dự án hổ Sumatra (STP) được khởi xướng vào tháng 6 năm 1995 tại và xung quanh Vườn quốc gia Way Kambas để đảm bảo khả năng tồn tại lâu dài của hổ Sumatra hoang dã và tích lũy dữ liệu về đặc điểm lịch sử của hổ trong việc quản lý các quần thể hoang dã. Đến tháng 8 năm 1999, các đội của STP đã đánh giá 52 địa điểm sinh sống tiềm năng cho loài hổ ở tỉnh Lampung, trong đó chỉ có 15 khu vực còn nguyên vẹn để chứa hổ. Trong khuôn khổ của STP, một chương trình bảo tồn dựa vào cộng đồng đã được khởi xướng để ghi lại dân số con người trong vườn quốc gia để cho phép các cơ quan bảo tồn giải quyết xung đột giữa người và hổ dựa trên cơ sở dữ liệu toàn diện thay vì giai thoại và ý kiến.
Năm 2007, Bộ Lâm nghiệp Indonesia và Công viên Safari đã thiết lập hợp tác với Sở thú Úc để bảo tồn hổ Sumatra và các loài có nguy cơ tuyệt chủng khác. Chương trình bao gồm bảo tồn hổ Sumatra và các loài có nguy cơ tuyệt chủng khác trong tự nhiên, nỗ lực giảm xung đột giữa hổ và người, và phục hồi hổ Sumatra và đưa chúng trở lại sinh cảnh tự nhiên của chúng. Một héc ta đất của Taman Safari 186 ha là trung tâm nuôi nhốt hổ Sumatra duy nhất trên thế giới cũng có ngân hàng tinh trùng.
Cuộc đấu tranh với bảo tồn của Indonesia đã gây ra một sự bùng nổ trong động lực chính trị để bảo vệ và bảo tồn động vật hoang dã và đa dạng sinh học. Năm 2009, tổng thống Indonesia cam kết giảm đáng kể nạn phá rừng và các chính sách trên toàn quốc đòi hỏi các kế hoạch không gian sẽ bền vững với môi trường ở cấp quốc gia, tỉnh và huyện.
Kể từ khoảng năm 2005, khoảng 210 triệu đô la Mỹ đã được đầu tư vào các hoạt động thực thi pháp luật hổ hỗ trợ tuần tra kiểm lâm, cũng như triển khai các hoạt động thực thi pháp luật tiền tuyến của Kế hoạch phục hồi hổ toàn cầu, nhằm mục đích tăng gấp đôi số lượng hổ hoang dã vào năm 2020.
Một nghiên cứu năm 2010 đã xem xét một chiến lược khác nhau để thúc đẩy bảo tồn hổ Sumatra trong khi đồng thời thu được lợi nhuận tài chính, bằng cách thúc đẩy bơ thực vật "thân thiện với hổ" thay thế cho dầu cọ. Nghiên cứu kết luận rằng người tiêu dùng sẵn sàng trả phí bảo hiểm cho bơ thực vật chất lượng cao có liên quan đến bảo tồn hổ.
Một khu bảo tồn và trung tâm phục hồi 110.000 mẫu Anh, Bảo tồn thiên nhiên hoang dã Tamble, đã được thiết lập ở rìa của một công viên quốc gia ở mũi phía nam Sumatra (Lampung). Vào ngày 26 tháng 10 năm 2011, một con hổ cái đã bị bắt với một chân bị thương vào đầu tháng 10 đã sinh ba con đực trong một cái lồng tạm thời trong khi chờ được thả ra sau khi hồi phục.
Do nhu cầu của Indonesia cần thêm các khu bảo tồn cho hổ Sumatra, voi Sumatra, đười ươi Sumatra và tê giác Sumatra, chính phủ đã mở Khu bảo tồn động vật Batu Nanggar cho hổ Sumatra tại Bắc Padang Lawas, Bắc Sumatera vào tháng 11 năm 2016.
Trong điều kiện nuôi nhốt
300px|nhỏ|phải|Hổ Sumatra trong một vườn thú ở Mỹ Vào tháng 8 năm 2011, hai con đực và một con cái đã được sinh ra tại Vườn thú Taronga ở Sydney, Úc. Vào ngày 6 tháng 2 năm 2019, hai con cái và một con đực khác đã được sinh ra tại vườn thú.
Vào tháng 9 năm 2013, hai con được sinh ra trong Sở thú Luân Đôn, nhưng một con bị chết đuối trong một hồ bơi hai tuần sau đó. Vào tháng 2 năm 2014, con cái đã sinh con lần nữa, với ba con. Vào tháng 6 năm 2016, nó đã sinh hai con. Vào tháng 8 năm 2017, hai con được sinh ra tại Vương quốc Động vật của Disney ở Orlando, Florida. Vào tháng 2 năm 2019, một con hổ đực được cho mượn từ công viên Safari của Đan Mạch đến Sở thú Luân Đôn đã giết chết người bạn đời dự định của mình trong cuộc gặp đầu tiên của chúng.
Xem thêm
Thể loại:Hổ Thể loại:Động vật có vú Đông Nam Á Thể loại:Động vật có vú Indonesia Thể loại:Động vật Sumatra Thể loại:Động vật được mô tả năm 1929
Cantal
Tham khảo
Thể loại:Tỉnh của Auvergne-Rhône-Alpes Thể loại:Tỉnh của Pháp Thể loại:Khởi đầu năm 1790 ở Pháp
Opothleyahola
nhỏ|Chân dung Opothleyahola thời thập niên 1830
Opothleyahola,, hay Opothle Yohola, Opothleyoholo, Hu-pui-hilth Yahola, Hopoeitheyohola, (khoảng năm 1798 – 27 tháng 3 năm 1863) là một tù trưởng bộ lạc Muscogee Creek, nổi tiếng có tài biện thuyết, và là phát ngôn viên của hội đồng dân bản địa vùng Upper Creek. Ông chiến đấu chống chính phủ Hoa Kỳ trong chiến tranh Da Đỏ. Trong Nội chiến Hoa Kỳ ông đem quân giúp Liên bang miền Bắc.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1798 Thể loại:Mất năm 1863 Thể loại:Tù trưởng dân bản địa Bắc Mỹ Thể loại:People from Oklahoma Thể loại:Chiến tranh Seminole Thể loại:Nội chiến Hoa Kỳ
Sisyrnodytes major
Tham khảo
Thể loại:Sisyrnodytes
Micrapate dinoderoides
Micrapate dinoderoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Bostrichidae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1878.
Tham khảo
Thể loại:Micrapate
Korzec, West Pomeranian Voivodeship
Korzec là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Barwice, thuộc hạt Szczecinek, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 2 km phía nam Barwice, 22 km về phía tây của Szczecinek và 123 km về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Tuy An
Tuy An là một huyện ven biển thuộc tỉnh Phú Yên, Việt Nam.
Địa lý
Tuy An là một huyện ven biển của tỉnh Phú Yên, có vị trí địa lý:
Huyện có diện tích 435 km² và dân số là 133.000 người (năm 2004). Huyện lỵ là thị trấn Chí Thạnh nằm trên Quốc lộ 1, cách thành phố Tuy Hòa 30 km về hướng bắc. Huyện cũng là nơi có đường sắt Bắc Nam chạy qua. Đây cũng là địa phương có dự án Đường cao tốc Quy Nhơn – Chí Thạnh và Đường cao tốc Chí Thạnh – Vân Phong đi qua đang được xây dựng.
Lịch sử
Từ năm 1611 đến năm 1899, Tuy An thuộc huyện Đồng Xuân.
Năm 1899, phủ Tuy An thống hạt huyện Đồng Xuân, lãnh 5 tổng là An Sơn, An Hải, An Đức, An Vinh, An Phú gồm 69 xã, phủ lỵ đặt tại Long Uyên.
Ngày 7 tháng 9 năm 1945, chính quyền cách mạng lâm thời được thành lập, phủ Tuy An được đổi tên thành phủ Công Ái.
Năm 1947, đổi thành huyện Tuy An. Năm 1954, chính quyền Sài Gòn đổi huyện thành quận. Quận Tuy An có 14 xã. Sau ngày giải phóng, tháng 4/1975, chính quyền cách mạng đổi tên quận Tuy An thành huyện Tuy An.
Năm 1976, tỉnh Phú Yên hợp nhất với tỉnh Khánh Hòa thành tỉnh Phú Khánh, huyện Tuy An thuộc tỉnh Phú Khánh.
Năm 1977, huyện Tuy An hợp nhất với Đồng Xuân và các xã Sơn Long, Sơn Xuân, Sơn Định, Phú Mỡ của huyện Tây Sơn thành huyện mớiXuân An.
Tuy nhiên, đến năm 1978, huyện Xuân An chia lại thành 2 huyện Tuy An và Đồng Xuân. Huyện Tuy An khi đó gồm 13 xã: An Chấn, An Dân, An Định, An Hải, An Hiệp, An Hòa, An Lĩnh, An Mỹ, An Nghiệp, An Ninh, An Thạch, An Thọ và An Xuân.
Ngày 2 tháng 3 năm 1979, thành lập thị trấn Chí Thạnh (thị trấn huyện lỵ huyện Tuy An).
Ngày 30 tháng 9 năm 1981 :
Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Phú Yên được tái lập từ tỉnh Phú Khánh cũ, huyện Tuy An trở lại thuộc tỉnh Phú Yên.
Ngày 1 tháng 1 năm 2020, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã An Hải và xã An Hòa thành xã An Hòa Hải.
Huyện Tuy An có 1 thị trấn và 14 xã như hiện nay.
Kinh tế - xã hội
Tuy An là một huyện giáp biển và có nhiều địa danh nổi tiếng, vì vậy nơi đây rất phát triển về ngành du lịch, có một số địa điểm du lịch nổi tiếng như: Bãi biển Xép, Gành Đá Đĩa, Chùa Thiên Hưng (Chùa Cát), Nhà thờ Mằng Lăng, Đầm Ô Loan, Khu mộ cổ Phú Yên, Thành An Thổ, Cù lao Mái Nhà, Chùa Đá Trắng, Hòn Yến, Bãi biển Mỹ Á, Chùa Từ Quang, Chùa Viên Quang,...
Xem thêm
Thể loại:Huyện duyên hải Việt Nam
Edotia pulchra
Edotia pulchra là một loài chân đều trong họ Idoteidae. Loài này được Brandt miêu tả khoa học năm 1990.
Tham khảo
Thể loại:Edotia
Nonarthra ornatissima
Nonarthra ornatissima là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Nonarthra
Nhóm trực giao
Trong toán học, nhóm trực giao với số chiều n, được ký hiệu là, là nhóm gồm các phép biến đổi bảo toàn khoảng cách trong một không gian Euclid n chiều bảo toàn một điểm cố định, với phép toán nhóm được cho bởi phép hợp ánh xạ. Một định nghĩa tương đương, đó là nhóm các ma trận trực giao kích cỡ n\times n, và phép toán nhóm được cho bởi phép nhân ma trận (một ma trận trực giao là một ma trận thực mà nghịch đảo của nó cũng là chuyển vị). Nhóm trực giao đôi khi cũng được gọi là nhóm trực giao tổng quát, cách gọi này tương tự với nhóm tuyến tính tổng quát. Nhóm trực giao là một nhóm đại số, nhóm Lie và compact.
SO(2)
,
SO(3)
và
SO(4)
–1
. Thành phần này không lập thành một nhóm, bởi tích của hai phần tử bất kỳ của nó sẽ có định thức bằng 1, và do đó không phải là một phần tử của tập hợp này.
Một cách mở rộng, đối với một trường bất kỳ F, một ma trận n\times n với các phần tử trong F sao cho nghịch đảo của nó bằng chuyển vị được gọi là một ma trận trực giao trên trường F. Các ma trận trực giao n\times n lập thành một nhóm con, được ký hiệu là, thuộc nhóm tuyến tính tổng quát ; tức làKhái quát hơn, cho một dạng song tuyến tính đối xứng không suy biến hay một dạng toàn phương trên một không gian vectơ trên một trường, nhóm trực giao của dạng là một nhóm các ánh xạ tuyến tính khả nghịch bảo toàn dạng. Nhóm trực giao trước là trường hợp đặc biệt mà trong đó, trên một số cơ sở, dạng song tuyến tính là tích vô hướng, hay một cách tương đương, dạng toàn phương là tổng bình phương của các tọa độ.
Tất cả các nhóm trực giao đều là nhóm đại số, bởi vì điều kiện bảo toàn một dạng có thể được biểu diễn bằng một đẳng thức giữa các ma trận.
Tên gọi
Tên gọi "nhóm trực giao" (orthogonal group) bắt nguồn từ tính chất sau đây của các phần tử của nó. Cho một không gian vectơ Euclid E với số chiều n, các phần tử của nhóm trực giao là tương đương dưới phép phóng tỉ lệ đồng nhất (phép vị tự), các ánh xạ tuyến tính từ E vào chính E trong đó ảnh của các vectơ trực giao cũng là các vectơ trực giao.
Trong hình học Euclid
Nhóm trực giao là nhóm con của nhóm tuyến tính tổng quát, và bao gồm tất cả các tự đồng cấu bảo toàn chuẩn Euclid; tức là các tự đồng cấu g sao cho
Cho là nhóm các phép đẳng cự Euclid của một không gian Euclid S với số chiều n. Nhóm này không phụ thuộc vào cách chọn một không gian cụ thể, bởi mọi không gian Euclid cùng số chiều là đẳng cấu. Nhóm con ổn định hóa của một điểm x\in S là nhóm con của các phần tử sao cho g(x)=x. Nhóm ổn định hóa này đẳng cấu với, do sự lựa chọn một điểm làm gốc định ra một đẳng cấu giữa không gian vectơ Euclid và không gian vectơ Euclid tương ứng với nó.
trong đó, như bình thường phép trừ giữa hai điểm thể hiện vectơ tịnh tiến ánh xạ điểm thứ hai vào điểm thứ nhất. Đây là một đồng cấu xác định tốt, bởi dễ dàng kiểm chứng được rằng nếu hai cặp điểm có cùng hiệu thì điều này cũng đúng với ảnh của chúng qua g (xem thêm không gian afin và các tiên đề Weyl).
Hạt nhân của p là không gian vectơ của các phép tịnh tiến. Do đó, phép tịnh tiến lập thành một nhóm con chuẩn tắc của, ổn định hóa của hai điểm là liên hợp dưới tác động của phép tịnh tiến, và tất cả ổn định hóa đều đẳng cấu với.
Hơn nữa, nhóm Euclid là một tích nửa trực tiếp của và nhóm các phép tịnh tiến. Từ điều này suy ra rằng việc nghiên cứu nhóm Euclid được đơn giản hóa chủ yếu về nghiên cứu nhóm.
Nhóm trực giao đặc biệt
Từ phương trình này có thể suy ra rằng bình phương định thức của Q bằng
, và do đó định thức của Q là
1
hoặc
–1
. Các ma trận trực giao có định thức bằng
SO(n)
, bao gồm tất cả phép đẳng cự trực tiếp của
O(n)
, tức là các nhóm bảo toàn định hướng không gian.
Nhóm
SO(2)
là nhóm Abel hay giao hoán, nhưng điều này không đúng với các nhóm
với mọi
n > 2
. Các nhóm con hữu hạn của
là nhóm cyclic
Ck
của các [[Đối xứng quay|đối xứng quay bậc
k
]], với mỗi số nguyên dương k. Tất cả những nhóm này đều là những nhóm chuẩn tắc của
O(2)
và
.
Dạng chuẩn tắc
Với một phần tử bất kỳ của
O(n)
ở đây các ma trận
R1, ..., Rk
đều là các ma trận quay 2×2, tức là các ma trận có dạng
với a^2+b^2=1.
Điều này được suy ra từ định lý phổ bằng cách nhóm các cặp giá trị riêng là liên hợp phức, và chú ý rằng trị tuyệt đối của các giá trị riêng của một ma trận trực giao đều bằng 1.
Một phần tử thuộc
SO(n)
khi và chỉ khi có một số chẵn các số
–1
trên đường chéo chính.
Trường hợp đặc biệt với
n = 3
được biết với định lý quay Euler, khẳng định rằng mọi phần tử khác đơn vị của
SO(3)
Phép phản xạ
Phép phản xạ là những phần tử của
O(n)
có dạng chuẩn tắc là
trong đó I là ma trận đơn vị
(n–1)×(n–1)
, và các số 0 thể hiện các hàng hoặc các cột ma trận zero. Nói cách khác, một phép phản xạ là một phép biến hình biến đổi không gian thành ảnh gương của nó qua một siêu phẳng nào đó.
Trong không gian hai chiều, mỗi phép quay là tích của hai phép phản xạ. Nói chính xác hơn, một phép quay với góc θ là tích của hai phép phản xạ trong đó các trục tạo một góc θ/2.
Mỗi phần tử của
là tích của tối đa n phép phản xạ. Điều này được suy ra ngay từ dạng chuẩn tắc trên và trường hợp số chiều 2.
Định lý Cartan–Dieudonné là tổng quát hóa của kết quả này cho nhóm trực giao của một dạng toàn phương không suy biến trên một trường có đặc số khác 2.
) là một ví dụ của một phần tử trong
không là một tích của ít hơn n phép phản xạ.
Nhóm đối xứng của mặt cầu
Nhóm trực giao
O(n)
là nhóm đối xứng của [[N-mặt cầu|
(n − 1)
-mặt cầu]] (với không gian chiều
n = 3
O(2)
. Nhóm con bảo toàn định hướng
SO(2)
là đẳng cấu (dưới dạng nhóm Lie thực) với nhóm đường tròn, còn được ký hiệu là
U(1)
exp(φ i) = cos(φ) + i sin(φ)
với trị tuyệt đối
1
Trong số chiều cao hơn,
có một cấu trúc phức tạp hơn (chẳng hạn, nó không còn giao hoán). Các cấu trúc tô pô của n-mặt cầu và
có liên hệ chặt chẽ, và sự liên hệ này được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu cả hai không gian tô pô nói trên.
Cấu trúc nhóm
Các nhóm
O(n)
và
là các nhóm Lie compact thực với số chiều
n(n − 1)/2
. Nhóm
SO(n)
là thành phần đơn vị, tức là thành phần liên thông chứa ma trận đơn vị.
Leptocerus ganymedes
Leptocerus ganymedes là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Chú thích
Thể loại:Leptocerus
Nhóm trực giao
Nhóm đại số
Nhóm trực giao
O(n)
có thể được đồng nhất với nhóm các ma trận A sao cho  Do cả hai vế của phương trình này đều là các ma trận đối xứng, điều này dẫn đến  phương trình mà các hệ số của một ma trận trực giao phải thỏa mãn, và không phải tất cả chúng đều được thỏa mãn bởi các hệ số của một ma trận không trực giao bất kỳ.
Điều này chứng tỏ rằng
là một tập đại số. Hơn nữa, có thể chứng minh được rằng số chiều của nó là
điều này dẫn đến rằng
là một phần giao hoàn chỉnh, tức là mọi thành phần bất khả quy của nó đều có cùng số chiều, và nó không có thành phần nhúng. Thật vậy,
Bueil-en-Touraine
Bueil-en-Touraine là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Indre-et-Loire
Cordenons
Cordenons giáp các đô thị: Pordenone, San Giorgio della Richinvelda, San Quirino, Vivaro, Zoppola.
Nhóm trực giao
Nhóm đại số
có hai thành phần bất khả quy được phân biệt bởi dấu của định thức (tức là
Cordenons
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Pordenone
Nhóm trực giao
Nhóm đại số
det(A) = 1
hoặc
det(A) = –1
). Cả hai đều là đa tạp đại số không suy biến với cùng số chiều
n(n – 1) / 2
. Thành phần với
là
SO(n)
.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhóm Lie Thể loại:Dạng toàn phương Thể loại:Đối xứng Euclide Thể loại:Nhóm tuyến tính đại số
Margny-sur-Matz
Margny-sur-Matz là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 67 mét trên mực nước biển.
Sisyrnodytes nilicola
Sisyrnodytes nilicola là một loài ruồi trong họ Asilidae. Sisyrnodytes nilicola được Rondani miêu tả năm 1850.
Margny-sur-Matz
Tham khảo
Margnysurmatz
Carbon dioxide
Carbon dioxide hay carbonic oxide (tên gọi khác: thán khí, anhydride carbonic, khí carbonic) là một hợp chất ở điều kiện bình thường có dạng khí trong khí quyển Trái Đất, bao gồm một nguyên tử carbon và hai nguyên tử oxy. Là một hợp chất hóa học được biết đến rộng rãi, nó thường xuyên được gọi theo công thức hóa học là CO 2 . Trong dạng rắn, nó được gọi là băng khô hoặc đá khô.
Carbon dioxide thu được từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả khí thoát ra từ các núi lửa, sản phẩm cháy của các hợp chất hữu cơ và hoạt động hô hấp của các sinh vật sống hiếu khí. Nó cũng được một số vi sinh vật sản xuất từ sự lên men và sự hô hấp của tế bào. Các loài thực vật hấp thụ carbon dioxide trong quá trình quang hợp, và sử dụng cả carbon và oxy để tạo ra các carbohydrat. Ngoài ra, thực vật cũng giải phóng oxy trở lại khí quyển, oxy này sẽ được các sinh vật dị dưỡng sử dụng trong quá trình hô hấp, tạo thành một chu trình. Nó có mặt trong khí quyển Trái Đất với nồng độ thấp và tác động như một khí gây hiệu ứng nhà kính. Nó là thành phần chính trong chu trình carbon.
Các thuộc tính hóa-lý
Tỷ trọng riêng của nó ở 25 °C là 1,98 kg·m−3, nặng hơn khoảng 1,5 lần không khí. Phân tử carbon dioxide (O = C = O) chứa hai liên kết đôi và có hình dạng tuyến tính. Nó không có lưỡng cực điện. Do nó là hợp chất đã bị oxy hóa hoàn toàn nên về mặt hóa học nó không hoạt động lắm và cụ thể là không cháy.
Ở nhiệt độ dưới -78 °C, carbon dioxide ngưng tụ lại thành các tinh thể màu trắng gọi là băng khô. Carbon dioxide lỏng chỉ được tạo ra dưới áp suất trên 5,1 bar; ở điều kiện áp suất khí quyển, nó chuyển trực tiếp từ các pha khí sang rắn hay ngược lại theo một quá trình gọi là thăng hoa.
Nước sẽ hấp thụ một lượng nhất định carbon dioxide, và nhiều hơn lượng này khi khí bị nén. Khoảng 1% carbon dioxide hòa tan chuyển hóa thành acid carbonic. Acid carbonic phân ly một phần thành các ion bicarbonat (HCO3−) và carbonat (CO32−).
Khi một nguồn lửa được đưa vào ống thử có chứa carbon dioxide thì ngọn lửa sẽ tắt ngay lập tức do carbon dioxide thông thường không duy trì sự cháy, tuy nhiên nếu là sự cháy của các kim loại mang tính khử cao như Mg, Zn thì carbon bị khử, tạo ra Oxide kim loại và muội than. (Một số loại bình cứu hỏa chứa carbon dioxide hay các chất khi phản ứng với nhau sẽ tạo ra nó dùng để dập lửa). Để xác nhận tiếp theo là khí này là carbon dioxide thì khí được dẫn qua dung dịch calci hydroxide (Ca(OH)2) trong. Dung dịch calci hydroxide sẽ chuyển thành kết tủa màu trắng do sự tạo thành calci carbonat (CaCO3).
Sử dụng
Carbon dioxide lỏng và rắn là chất làm lạnh quan trọng, đặc biệt là trong công nghiệp thực phẩm, trong đó chúng tham gia vào quá trình lưu trữ và vận chuyển các loại kem lạnh và các thực phẩm đông lạnh.
Carbon dioxide được sử dụng để sản xuất nước giải khát carbonat hóa và nước soda. Theo truyền thống, quá trình carbonat hóa trong bia và vang nổ có được do lên men tự nhiên, nhưng một số nhà sản xuất carbonat hóa các đồ uống này một cách nhân tạo.
Bột nở sử dụng trong các loại bánh nướng tạo ra khí carbonic làm cho khối bột bị phình to ra, do tạo ra các lỗ xốp chứa bọt khí. Men bánh mì tạo ra khí carbonic bằng sự lên men trong khối bột, trong khi các loại bột nở hóa học giải phóng ra khí carbonic khi bị nung nóng hoặc bị tác dụng với các acid.
Carbon dioxide thông thường cũng được sử dụng như là khí điều áp rẻ tiền, không cháy. Các áo phao cứu hộ thông thường chứa các hộp nhỏ chứa carbon dioxide đã nén để nhanh chóng thổi phồng lên. Các ống thép chứa carbonic nén cũng được bán để cup cấp khí nén cho súng hơi, bi sơn, bơm lốp xe đạp, cũng như để làm nước khoáng xenxe. Sự bốc hơi nhanh chóng của carbon dioxide lỏng được sử dụng để gây nổ trong các mỏ than.
Carbon dioxide dập tắt lửa, và một số bình cứu hỏa, đặc biệt là các loại được thiết kể để dập cháy do điện, có chứa carbon dioxide lỏng bị nén. carbon dioxide cũng được sử dụng như là môi trường khí cho công nghệ hàn, mặc dù trong hồ quang thì nó phản ứng với phần lớn các kim loại. Nó được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp ô tô mặc dù có chứng cứ đáng kể cho thấy khi hàn trong môi trường này thì mối hàn giòn hơn so với các mối hàn trong môi trường các khí trơ, và các mối hàn này theo thời gian sẽ giảm phẩm cấp do sự tạo thành của axít carbonic. Nó được sử dụng làm việc này chủ yếu là do nó rẻ tiền hơn nhiều so với các khí trơ như agon hay heli.
Micrapate discrepans
Micrapate discrepans là một loài bọ cánh cứng trong họ Bostrichidae. Loài này được Lesne miêu tả khoa học năm 1939.
Carbon dioxide
Sử dụng
Thực vật cần có carbon dioxide để thực hiện việc quang hợp, và các nhà kính có thể được làm giàu bầu khí quyển của chúng bằng việc bổ sung CO2 nhằm kích thích sự tăng trưởng của thực vật. Người ta cũng đề xuất ý tưởng cho carbon dioxide từ các nhà máy nhiệt điện đi qua các ao để phát triển tảo và sau đó chuyển hóa chúng thành nguồn nhiên liệu điezen sinh học. Nồng độ cao của carbon dioxide trong khí quyển tiêu diệt có hiệu quả nhiều loại sâu hại. Các nhà kính được nâng nồng độ CO2 tới 10.000 ppm (1%) trong vài giờ để tiêu diệt các loại sâu bệnh như rầy trắng (họ Aleyrodidae), nhện v.v.
Micrapate discrepans
Tham khảo
Thể loại:Micrapate
Carbon dioxide
Sử dụng
Trong y học, tới 5% carbon dioxide được thêm vào oxy nguyên chất để trợ thở sau khi ngừng thở và để ổn định cân bằng O2/CO2 trong máu.
Một dạng phổ biến của laser khí công nghiệp là laze carbon dioxide, sử dụng carbon dioxide làm môi trường.
Băng khô
Băng khô là tên gọi cho carbon dioxide rắn (đóng băng). Thuật ngữ này được Prest Air Devices tạo ra năm 1925 (công ty thành lập năm 1923 tại thành phố Long Island, New York).
Băng khô, dưới áp suất thường, không nóng chảy thành carbon dioxide lỏng mà thăng hoa trực tiếp thành dạng khí ở -78,5 °C (-109,3 °F). Vì thế nó được gọi là "băng khô" như là cách gọi để so sánh với băng "ướt" (nước đá thông thường).
Băng khô được sản xuất bằng cách nén khí carbon dioxide thành dạng lỏng, loại bỏ nhiệt gây ra bởi quá trình nén (xem định luật Charles), và sau đó cho carbon dioxide lỏng giãn nở nhanh. Sự giãn nở này làm giảm nhiệt độ và làm cho một phần CO2 bị đóng băng thành "tuyết", sau đó "tuyết" này được nén thành các viên hay khối.
Sử dụng
nhỏ|phải|275px|Băng khô được sử dụng để làm lạnh đồ uống tại Công viên trung tâm, thành phố [[New York, Hoa Kỳ]]