cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phạm Bạch Hổ
Tôn vinh
Có thể coi đền chính thờ Phạm Phòng Át là di tích đền Mây thuộc thôn Đằng Châu, phường Lam Sơn, thị xã Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên. Nhắc đến Hưng Yên, không thể không kể đến đền Mây, bởi từ lâu ngôi đền này đã nổi tiếng với câu ca: "Trăm cảnh nghìn cảnh, không bằng bến Lảnh, đò Mây". Trong đền có bức đại tự ghi: “Thái Bình Vương phủ”, nhân dân coi Phạm Bạch Hổ là vị vua của xứ Thái Bình xưa. Đền Mây được xây dựng vào thời Đinh – Tiền Lê và được trùng tu vào thời Nguyễn. Đền Mây là ngôi đền có nhiều giá trị văn hóa đặc sắc còn lưu giữ đến tận ngày nay với 27 pho tượng cổ mang phong cách thời Hậu Lê được thờ trong đền. Lễ hội đền Mây là một trong những lễ hội hội tụ nhiều nét văn hóa truyền thống của người dân Hưng Yên. Hàng năm, đền Mây thường tổ chức lễ hội vào ba dịp là: Từ 8 - 16 tháng Giêng, từ 12 - 18 tháng 11 và từ 16 - 24 tháng 6 âm lịch.
Tại Hưng Yên, ông còn được thờ ở 2 di tích khác là đình Xích Đằng, phường Nam Sơn và đền Hàng Cá, phường Minh Khai đều thuộc thành phố Hưng Yên.
Có một đền Vua Mây khác thuộc thôn Đại Đê, xã Đại An, Vụ Bản, Nam Định cũng là nơi thờ danh tướng Phạm Bạch Hổ. Ông cũng được thờ ở đền Thi Liệu và các đình, chùa thuộc xã Đại Thắng, Vụ Bản.
Tại thung Thắm thuộc quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình) còn nhiều dấu tích liên quan đến cống hiến của ông đối với triều đại nhà Đinh.
Phạm Bạch Hổ cũng được tôn thờ là Thành hoàng làng Phương Mạc - Phương Đình, Đan Phượng, Hà Nội và đình Thanh Mạc, xã Thanh Đa, Phúc Thọ, Hà Nội .
Phạm Phòng Át cũng được thờ ở làng Đông Hải, xã Đông Vinh, Đông Hưng, Thái Bình (xưa đây là làng Văn Ông, tổng Đồng Hải, huyện Thanh Quan).
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Hải Dương Thể loại:Võ tướng nhà Ngô Thể loại:Võ tướng nhà Đinh Thể loại:Loạn 12 sứ quân Thể loại:Người Hưng Yên
Linh dương sừng móc miền Tây
Linh dương sừng móc miền Tây hay linh dương sừng móc lớn (Danh pháp khoa học: Alcelaphus buselaphus major) là một phân loài của loài alcelaphus buselaphus, chúng là một loài linh dương bản địa sống ở trung tâm và đồng bằng cỏ cao của các nước Bénin, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Chad, Bờ Biển Ngà, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Niger, Nigeria, Senegal, và Togo. Nó được xác nhận là quần thể tuyệt chủng tại Gambia.
Mô tả
Những con trưởng thành khi đứng có chiều cao trung bình đến 1,4m (4.6 ft), chiều cao tính đến vai và nặng 145 kg (320 lb). Bộ da của linh dương sừng cong phía tây có tổng thể là nâu vàng màu, từ màu nâu đến màu nâu sẫm. Nó có một cái bướu nhỏ ở vai trước. Nó có đôi chân mỏng manh, thon nhỏ và một khuôn mặt rất hẹp. Cả hai giới đều có sừng. Sừng có thể dài đến 45–70 cm (18–28 in) và có biến đổi đáng kể trong tăng trưởng còi xảy ra, nhưng chúng thường mọc ngang ra từ đầu, trước khi uốn cong về phía trước, sau đó vào bên trong. Những chiếc sừng này được chấm dứt bởi sắc nét.
Tập tính
Chúng là động vật xã hội hình thành đàn từ 20 đến 300 cá thế. Nói chung loài khá bình tĩnh trong tự nhiên nhưng cũng có thể hung dữ khi bị khiêu khích. Vào những lúc nguy hiểm, thì cả bầy bỏ trốn. Chúng tỉnh táo và thận trọng hơn so với động vật móng guốc khác. Những con đực trưởng thành là con mồi săn ưa thích của sư tử, báo, linh cẩu và chó hoang, đặc biệt là loài báo săn. Ngoài ra, cá sấu sông Nile đã được ghi nhận săn những con linh dương này.
Các con Linh dương sừng cong phía tây là chủ yếu hoạt động vào ban ngày. Chúng là một động vật ăn cỏ, chúng dành thời gian gặm cỏ trong suốt thời gian buổi sáng và buổi chiều mát, sau đó nghỉ ngơi tại các khu vực bóng râm vào ban ngày nóng. Những con cái tụ thành đàn từ năm đến 12 thành viên, trong khi con đực nói chung thì vẫn đơn độc trong đời sống. Trong khi các đàn gia súc được nuôi ăn và mãi mê gặm cỏ thì, một thành viên sẽ hoạt động như một lính gác, theo dõi động vật săn mồi có thể làm hại chúng.
Nếu bị đe dọa, đàn chạy trốn như một mũi tên với việc đạt tốc độ lên đến 80 km/h (50 mph) làm cho chúng trở thành một trong những loài linh dương nhanh nhất. Các đàn nói chung là ít vận động. Chúng dành nhiều ngày của chúng để nghỉ ngơi trong bóng râm để thoát trưa thời gian nhiệt. Chúng sẽ di chuyển như một đàn để tìm nước. Trong mùa khô đặc biệt, hoặc trong thời gian hạn hán, những đàn linh dương cái sẽ di chuyển cùng nhau, tìm kiếm nước hoặc chăn thả hơn.
Linh dương sừng cong phía tây nói chung là không hung hăng cho lắm, nhưng chúng sẽ chiến đấu để bảo vệ những con non của chúng hoặc khu vực tuyên bố là thuộc sở hữu lãnh thổ của chúng. Những con đực chiếm cứ cả một khu vực đồng bằng trung bình khoảng 31 ha (0,31 km2), trong thời hạn từ 4-5 năm. Con đực bảo vệ khu vực tuyên bố chúng sẽ quyết liệt chiến đấu để bảo vệ lãnh thổ. Con đực đã được biết đến mà không có nước để bảo vệ lãnh thổ của chúng nhưng nếu một cá thể trong đàn rời lãnh thổ của mình để tìm nước, một con đực khác có thể chiếm đoạt lãnh thổ.
Tập tính ăn
Chúng sống ở thảo nguyên và đồng cỏ khô trong rừng, thường xuyên di chuyển vào nơi khô cằn hơn sau khi trời mưa. Chúng cũng chấp nhận với các vùng cây cối rậm rạp hơn các chủng loài khác, và thường được tìm thấy trên các cạnh của rừng. Giống như hầu hết các loài linh dương, các chúng hoạt động vào ban ngày. Nó lướt đi vào buổi sáng sớm và chiều muộn, và nằm trong bóng râm trong thời gian nóng nhất trong ngày.
Khẩu phần ăn của chúng bao gồm chủ yếu là các loại cỏ, với một lượng nhỏ cỏ hyparrhenia và các loại đậu trong suốt cả năm. Chúng là động vật ăn cỏ, và chế độ ăn của họ bao gồm chủ yếu là các loại cỏ. Nói chung bao gồm ít nhất 80% trong khẩu phần ăn của linh dương Koke, cỏ chiếm tới hơn 95% thực phẩm của chúng trong mùa mưa, tháng Mười đến tháng Năm. Giữa mùa, chúng chủ yếu ăn các loại cỏ cây luồng. Chúng ăn cỏ hyparrhenia và đậu với số lượng nhỏ trong suốt cả năm. Trong khu vực có nước khan hiếm, chúng có thể ăn dưa hấu, rễ, và củ. Trong thời gian cả đàn đang ăn, một cá thể sẽ được phân công theo dõi cho những mối nguy hiểm, thường đứng trên một gò mối để trông xa hơn.
Sinh sản
Thời gian giao phối thay đổi theo mùa. Chúng thành thục từ 1-2 tuổi. Sau một thời gian mang thai tám tháng, một đứa con được sinh ra. Phân loài này sống ở thảo nguyên, rừng và đồng bằng mở. Vào lúc ba hay bốn tuổi, con đực có thể cố gắng để có một vùng lãnh thổ và các thành viên là con cái. Một cư dân giống đực bảo vệ lãnh thổ của mình và sẽ chiến đấu nếu bị khiêu khích. Các con đực đánh dấu biên giới lãnh thổ của mình thông qua hành vi đại tiện.
Sự bắt đầu của một cuộc chiến được đánh dấu bằng một loạt các cử động của đầu và thái độ, cũng như phân lưu ký trên đống phân. Các đối thủ quỳ đầu gối của mình, và sau khi đưa ra một cái búa giống như thổi, bắt đầu một trận đấu vật, sừng của chúng lồng vào nhau. Một nỗ lực để vặn đầu của đối thủ khác sang một bên để đâm vào cổ và vai với sừng của nó. Những con đực thường bị mất lãnh thổ của chúng sau bảy hay tám năm.
Tham khảo
Thể loại:Linh dương Thể loại:Alcelaphus Thể loại:Động vật có vú châu Phi Thể loại:Động vật được mô tả năm 1869 Thể loại:Động vật có vú Tây Phi Thể loại:Động vật có vú Cameroon Thể loại:Động vật có vú Tchad Thể loại:Động vật có vú Cộng hòa Trung Phi
RAID
phải|100px phải|100px phải|100px phải|100pxphải|100px phải|100px RAID (Redundant Arrays of Inexpensive Disks hoặc Redundant Arrays of Independent Disks) là hình thức ghép nhiều ổ đĩa cứng vật lý thành một hệ thống ổ đĩa cứng có chức năng gia tăng tốc độ đọc/ghi dữ liệu hoặc nhằm tăng thêm sự an toàn của dữ liệu chứa trên hệ thống đĩa hoặc kết hợp cả hai yếu tố trên.
Lịch sử phát triển
Lần đầu tiên RAID được phát triển năm 1987 tại trường Đại học California tại Berkeley (Hoa Kỳ) với những đặc điểm chỉ ghép các phần đĩa cứng nhỏ hơn thông qua phần mềm để tạo ra một hệ thống đĩa dung lượng lớn hơn thay thế cho các ổ cứng dung lượng lớn giá đắt thời bấy giờ.
Mặc dù hiện nay không tồn tại nữa, nhưng Hội đồng tư vấn phát triển RAID (RAID Advisory Board: Viết tắt là RAB) đã ra thành lập tháng 7 năm 1992 để định hướng, lập ra các tiêu chuẩn, định dạng cho RAID. RAB đã phân ra các loại cấp độ RAID (level), các tiêu chuẩn phần cứng sử dụng RAID. RAB đã phân ra bảy loại cấp độ RAID từ cấp độ 0 đến cấp độ 6.
Phân loại
Theo RAB thì RAID được chia thành 7 cấp độ (level), mỗi cấp độ có các tính năng riêng, hầu hết chúng được xây dựng từ hai cấp độ cơ bản là RAID 0 và RAID 1.
RAID 0
RAID 0 cần ít nhất 2 ổ đĩa (có thể sử dụng 1 ổ đĩa). Tổng quát ta có n đĩa (n >= 2) và các đĩa là cùng loại.
Dữ liệu sẽ được chia ra nhiều phần bằng nhau. Ví dụ ta dùng 02 ổ cứng 80GB thì hệ thống đĩa của chúng ta là 160GB.
Ưu điểm: Tăng tốc độ đọc / ghi đĩa: mỗi đĩa chỉ cần phải đọc / ghi lượng dữ liệu được yêu cầu. Lý thuyết thì tốc độ sẽ tăng n lần.
Nhược điểm: Tính an toàn thấp. Nếu một đĩa bị hư thì dữ liệu trên tất cả các đĩa còn lại sẽ không còn sử dụng được. Xác suất để mất dữ liệu sẽ tăng n lần so với dùng ổ đĩa đơn.
RAID 1
Đây là dạng RAID cơ bản nhất có khả năng đảm bảo an toàn dữ liệu. Cũng giống như RAID 0, RAID 1 đòi hỏi ít nhất hai đĩa cứng để làm việc. Dữ liệu được ghi vào 2 ổ giống hệt nhau (Mirroring). Trong trường hợp một ổ bị trục trặc, ổ còn lại sẽ tiếp tục hoạt động bình thường.
Người dùng có thể thay thế ổ đĩa bị hỏng mà không phải lo lắng đến vấn đề thông tin thất lạc. Đối với RAID 1, hiệu năng không phải là yếu tố hàng đầu nên chẳng có gì ngạc nhiên nếu nó không phải là lựa chọn số một cho những người say mê tốc độ. Tuy nhiên đối với những nhà quản trị mạng hoặc những ai phải quản lý nhiều thông tin quan trọng thì hệ thống RAID 1 là thứ không thể thiếu. Dung lượng cuối cùng của hệ thống RAID 1 bằng dung lượng của ổ đơn (hai ổ 80GB chạy RAID 1 sẽ cho hệ thống nhìn thấy duy nhất một ổ RAID 80GB).
RAID 2
Đây là cấp độ RAID duy nhất không sử dụng một hoặc nhiều kỹ thuật "tiêu chuẩn" như mirror, stripe và/hoặc parity (tính chẵn lẻ – là dữ liệu bổ sung được sử dụng cho việc khôi phục).
RAID 2 sử dụng một thứ tương tự như stripe có parity, nhưng không giống như cách được dùng trong các cấp độ RAID 3, 4, 5, 6, Dữ liệu của RAID 2 được stripe ở cấp độ bit, phân bố qua nhiều ổ đĩa dữ liệu và ổ đĩa dự phòng. Các bit dự phòng được tính toán bằng mã Hamming, một dạng Mã Sửa Lỗi (ECC – Error Correcting Code hoặc Error Checking & Correcting).
Nếu một lỗi đơn xảy ra, nó sẽ được sửa ngay tức thì. Cấp độ này có khả năng chịu lỗi một ổ đĩa.
RAID 2 đòi hỏi một bộ điều khiển phức tạp, chuyên dụng và đắt tiền. Loại RAID này hiếm khi được sử dụng bởi chi phí triển khai quá lớn (một hệ thống điển hình yêu cầu đến 10 ổ đĩa dữ liệu, 4 ổ đĩa ECC), và có hiệu suất không cao (do stripe ở cấp độ bit).
RAID 5
RAID 5 là sự cải tiến của RAID 0,có cung cấp cơ chế khôi phục dữ liệu, các Parity dùng để khôi phục dữ liệu được phân bố đồng đều trên tất cả các ổ đĩa cứng.
Giả sử dữ liệu A được phân tách thành 3 phần A1, A2, A3 (Xem hình minh hoạ RAID 5), khi đó dữ liệu được chia thành 3 phần chứa trên các ổ đĩa cứng 0, 1, 2 (giống như RAID 0). Phần ổ đĩa cứng thứ 3 chứa Parity (Ap) của A1 A2 A3 để khôi phục dữ liệu có thể sẽ mất ở ổ đĩa cứng 0, 1, 2.
Dung lượng chính xác cuối cùng của RAID 5 được tính bằng cách: Yêu cầu tối thiểu của RAID 5 là có ít nhất 3 ổ đĩa cứng.
ATL-444
ATL-444 là một loại thuốc hoạt động như một chất đối kháng chọn lọc mạnh và hợp lý cho các thụ thể adenosine A1 và A2A. Nó đã được sử dụng để nghiên cứu vai trò của hệ thống thụ thể adenosine trong hoạt động củng cố của cocaine.
Osmia interrupta
Osmia interrupta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Latreille mô tả khoa học năm 1811.
Tham khảo
Thể loại:Osmia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1811
Véron
Véron là một xã của Pháp,tọa lạc ở tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne. Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Véronais.
Staurastrum wildemanii
Staurastrum wildemanii là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Staurastrum.
Tham khảo
Thể loại:Staurastrum
Zelandotipula subcalypso
Zelandotipula subcalypso là một loài ruồi trong họ Tipulidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Zelandotipula
Famechon, Pas-de-Calais
Famechon là một xã của tỉnh Pas-de-Calais, thuộc vùng Hauts-de-France, miền bắc nước Pháp.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Pas-de-Calais
199 (số)
199 (một trăm chín mươi chín) là một số tự nhiên ngay sau 198 và ngay trước 200.
Tham khảo
Thể loại:Số tự nhiên Thể loại:Số nguyên tố
Heterocerus santacruzensis
Heterocerus santacruzensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Heteroceridae. Loài này được Trémouilles miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Heterocerus
Proischnura polychromaticum
Proischnura polychromatica là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Đây là loài đặc hữu của Nam Phi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.
Tham khảo
Thể loại:Proischnura Thể loại:Côn trùng Nam Phi
Corythoxestis yaeyamensis
Corythoxestis yaeyamensis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản (quần đảo Ryukyu).
Sải cánh dài 3.8-4.9 mm.
Ấu trùng ăn Saurauia tristyla. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo
Thể loại:Corythoxestis
Aim and Ignite
Aim and Ignite là album phòng thu đầu tay của ban nhạc indie pop Fun.. Album được phát hành vào ngày 25 tháng 8 năm 2009 bởi hãng đĩa Nettwerk. Tựa đề của album được đặt dựa theo ca khúc "Light a Roman Candle with Me".
Danh sách ca khúc
Tất cả các ca khúc trong album đều được sáng tác bởi Nate Ruess, Andrew Dost, Jack Antonoff và Sam Means. Ca khúc tặng kèm ở iTunes:
Tiếp nhận
Aim and Ignite nhận được nhiều lời khen ngợi. Drew Beringer từ AbsolutePunk.net ca ngợi album, gọi nó là "album pop quan trọng nhất năm 2009". Allmusic gọi là album "tiến bộ, nhưng là theo một cách tốt nhất có thể" và khen ngợi lời các ca khúc là "nói về những sự thật lớn hơn của cuộc sống... với một cách tiếp cận dí dỏm". Dave de Sylvia của Sputnikmusic đã viết: "Aim and Ignite không phải là album pop phù hợp nhất bây giờ," nhưng ông cuối cùng khen ngợi album như là "một album pha trộn và bố trí tuyệt vời được thực hiện bởi những người nhạc sĩ hiểu rõ các giới hạn và tiềm năng của nhạc pop". Estella Hung từ PopMatters thì ít có ấn tượng với album, ca ngợi bài hát "Be Calm" và "The Gambler", nhưng chỉ trích lời bài hát và việc sản xuất các ca khúc đầu tiên của album. Ken Shane của Popdose của Ken Shan gọi album là "Nghe thú vị và khác thường".
Album đã đạt vị trí thứ 56 tại Sputnikmusic's top 50 năm 2009.
Tham khảo
Thể loại:Album năm 2009 Thể loại:Album đầu tay năm 2009
Quận Cherokee, Kansas
Quận Cherokee là một quận thuộc tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2006 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 21.451 người. Quận lỵ là Columbus, còn thành phố lớn nhất là Baxter Springs.
Địa lý
Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 591 dặm vuông (1.531 km ²), trong đó 587 dặm vuông. (1.521 km ²) là đất và sq mi4 (10 km ²), hay 0,65%, là diện tích mặt nước.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Kansas
Staurastrum depressiceps
Staurastrum depressiceps là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Staurastrum.
Mollas, Elbasan
Mollas, Elbasan là một xã trong quận Elbasan thuộc hạt Elbasan, Albania. Dân số năm 2005 là 6988 người.
Tham khảo
Thể loại:Khu dân cư ở hạt Elbasan
Heterocerus sauteri
Heterocerus sauteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Heteroceridae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học đầu tiên năm 1911.
Tham khảo
Thể loại:Heterocerus
Staurastrum depressiceps var. depressiceps
Thể loại:Phân loài tảo
Tiết canh
Tiết canh là món ăn tươi sống sử dụng nguyên liệu là tiết động vật tươi được pha với chút nước mắm hoặc nước muối nhạt hãm cho khỏi đông trước khi trộn với những phần thịt, sụn động vật băm nhỏ để làm đông tiết. Cách chế biến món ăn như vậy rất thịnh hành trong ẩm thực của người Việt, đặc biệt là ở miền Bắc, nhưng chưa từng thấy trong ẩm thực của một nơi nào khác trên thế giới.
Tiết canh chứa rất nhiều vi khuẩn, virus và ký sinh trùng có hại cho con người, do đó các chuyên gia y học khuyến cáo mọi người không nên ăn tiết canh.
Tiết canh gia súc, gia cầm
thumb|Rưới tiết đã hãm vào các bát thịt, sụn băm nhuyễn để tiết canh đông lại thumb|Tiết canh lợn đã đông chắc trong bát Thường khi mổ gia súc gia cầm để làm tiết, do thịt và sụn xương động vật luộc chín được băm nhuyễn hãm tiết phải làm lâu hơn, người nội trợ phải thực hiện công đoạn "hãm tiết" cho khỏi bị đông như một khởi đầu quan trọng trước khi làm món tiết canh. Gia súc, gia cầm được cắt tiết cho chảy bớt một chút đầu, hứng lấy tiết giữa vào một bát to đựng chút dung dịch hãm. Dung dịch này có thể là nước mắm pha loãng hoặc nước muối nhạt (theo một tỷ lệ mà những người nội trợ giỏi thường có bí quyết pha riêng) thông thường tỷ lệ đó là 3 nước và 2 mắm, dùng đũa khuấy thật nhẹ nhàng. Khi thấy tiết chảy ra đã hơi đông và sẫm màu lại phải hứng ngay tiết đó sang bát khác để sử dụng, không tiếp tục cho chảy vào bát nước hãm vì sẽ làm tiết bị đông, mất tác dụng hãm. Nếu đã có thịt, xương sụn động vật luộc chín băm nhuyễn cho vào bát từ trước thì người nội trợ không cần phải thực hiện công đoạn hãm tiết thường rất khó khăn này mà có thể rưới trực tiếp tiết lên bề mặt nguyên liệu đã sắp sẵn trong bát. Sau đó chú ý không nên di động bát tiết đã được hãm vì có thể sẽ làm long chân tiết. Sau khoảng 20 phút, sẽ có 1 lớp dung dịch xuất hiện trên phần trên bát, còn tiết thì được lắng ở dưới.
Sau khi luộc chín thịt động vật, người nội trợ lấy ra những phần sụn lườn và cổ, lòng mề băm nhỏ cho vào bát hoặc đĩa, dàn đều cho mịn. Dung dịch nổi lên tiết được gạt đi, lấy 1 lượng nước luộc thịt cho vào đánh tan với tiết rồi sau đó rưới nhanh tay, nhẹ nhàng phần dung dịch tiết trên cho thật đều vào đĩa. Chú ý phần nước luộc thịt không được cho thêm muối vì nếu có, sẽ làm giảm độ đông của tiết. Phần thịt động vật sẽ kết dính với tiết để làm món tiết đông lại, đạt yêu cầu là khi thành phẩm màu đỏ tươi, đông đặc có thể xắt miếng mà không bị vỡ và có rất ít nước. Theo những câu chuyện tiếu lâm dân gian, bát tiết canh hoàn hảo có thể đem "xỏ lạt treo lên" được, nhưng đây chỉ là điển cố hài hước không thể tồn tại trong thực tế.
Sau khi tiết canh đông, người nội trợ sẽ bày vài lát gan luộc thái thật mỏng và to bản lên trên bề mặt bát, rắc chút lạc rang tách vỏ (hoặc giã dối để mảnh hạt vỡ ra mà không bị vỡ nát), có nơi còn thêm chút dừa nạo thành sợi. Đem các bát tiết canh ra bàn ăn cùng với một đĩa ớt thái khoanh mỏng, chút hạt tiêu giã nhuyễn, chanh cắt miếng, đĩa rau thơm và một số vùng không thể thiếu đĩa bánh tráng.
Tiết canh hải sản
Tiết canh hải sản (tôm, cua) không thể hãm được như tiết vịt, tiết lợn nên người ta phải chuẩn bị trước phần nguyên liệu từ những con cua, tôm khác. Tiết trong các hải sản này cũng không nhiều nên thường không mấy khi được làm vào bát mà chỉ cho nguyên liệu vào các đĩa nông lòng.
Một số con cua được hấp chín chung với gừng, tiêu, rượu ngon cho thơm. Sau đó lẩy từng miếng nạc cua, cho vào đĩa để nguội mới trộn với gia vị cho đậm đà, trộn thêm một ít ngò gai, tía tô xắt nhuyễn và phải có một ít lá húng quế để giảm bớt vị nồng của cua. Lấy tiết những con cua còn lại bằng cách dùng dây buộc chặt bốn chiếc ngoe (càng) lại thành một chụm và dùng kéo cắt một lượt. Tiết cua màu trắng từ những chiếc chân còn ngo ngoe chảy thành vòi nhỏ xuống đĩa thịt cua đã được bày biện. Xong phần chân bên này lại cắt tiếp phần chân bên kia. Phần tiết cua luôn có lẫn nước, khi tiết đã đông, phần nước nổi lên mặt, phải khéo léo dùng giấy quyến chậm cho thật khô rồi mới rắc lên ngò rí, đậu phộng giã nhỏ.
Với tiết canh tôm, người nội trợ cũng phải chuẩn bị phần tôm sống để lấy tiết và phần tôm hấp chín bày biện sẵn trên đĩa trước khi rưới tiết tôm vào. Thịt tôm ngọt, dai và không nồng như thịt cua nên chỉ cần hấp chín, lột vỏ, xắt hạt lựu trộn với gia vị và bày lên đĩa là được, và các đầu bếp chuyên nghiệp khuyên không nên trộn rau húng quế vào làm mất đi hương vị của tôm. Cách lấy tiết tôm có khác cua, người nội trợ dùng một chiếc đũa tre vót nhọn đầu rồi đâm thẳng từ phần đuôi lên đến giáp đầu tôm, cẩn thận hứng lên đĩa rồi mới rút chiếc đũa ra để tiết chảy xuống.
Tiết canh thủy sản, hải sản thường có màu trắng, đông đặc như thạch, không đỏ tươi như tiết canh gia súc, gia cầm.
Các loại thông dụng
Có hai loại tiết canh phổ biến nhất là tiết canh lợn (dùng tiết lợn là nguyên liệu chủ đạo) và tiết canh vịt (ở Trà Vinh gọi là món vịt xiêm tiết canh). Ngoài ra cũng thường thấy tiết canh ngan, tiết canh cua, tiết canh dê, tiết canh rắn, tiết canh tôm hùm. Rất hiếm khi thấy tiết canh chó, tiết canh gà, vì những loại gia súc gia cầm này hoặc rất tanh hoặc có hại khi ăn tiết sống.
Biến thể
Tiết canh sò huyết là một trong những đặc sản của Lăng Cô, Huế, rất hiếm thấy tiết canh được làm từ các loại sò như vậy ở các vùng miền khác trên cả nước.
Tiết canh chay, không sử dụng nguyên liệu là tiết động vật mà thay bằng rau câu ninh nhừ lấy nước với một chút phẩm màu đỏ, tạo thành thạch rau câu sánh đặc. Thạch rau câu trước khi để nguội thành đông đặc được trút vào bát đã để sẵn nguyên liệu, thường có đậu phụ và các loại rau xắt nhỏ. Tiết canh chay không cần ăn với một số gia vị cay nóng như ớt, hạt tiêu, rau húng quế.
Thưởng thức
nhỏ|phải|Một đĩa tiết canh vịt bán tại Sa Pa thumb|Số lượng bát tiết canh của một con lợn mán Khi ăn, tiết canh có vị ngọt, mát và giòn, thường không được sử dụng như một món ăn chính trong bữa ăn mà chỉ như một món khai vị, hoặc là món ăn mở đầu cho một buổi tiệc nhậu với rượu trắng. Các món tiết canh ăn dễ gây lạnh bụng, đau bụng vì đồ tươi sống, nên thường được ăn kèm với nhiều loại gia vị có tinh dầu cay nóng như rau húng quế, rau húng thơm, ngò gai, tía tô, hạt tiêu tán bột, ớt tươi, nước cốt chanh v.v. và thường đi kèm rượu nặng. Tiết canh không hợp khi uống rượu nhẹ như rượu vang, cũng không hợp với bia, chỉ thích hợp với loại rượu nặng ví dụ rượu "cuốc lủi". Thực khách vắt chút nước cốt chanh lên bề mặt bát tiết, rắc chút hạt tiêu bột, cho vài lát ớt tươi và ngắt mấy nhánh rau thơm để vào bát, dùng thìa hoặc bánh tráng xúc miếng để ăn.
Tiết canh thủy hải sản thường được ăn chung với bánh tráng, và rau thơm cho món tiết canh này ngoài ngò gai không thể thiếu rau dấp cá. Có nơi thực khách còn ăn kèm khế chua, chuối chát.
Thông thường, sau khi ăn xong món tiết canh, thực khách sẽ ăn các món khác cùng là thịt động vật mà tiết đã được làm tiết canh trước đó. Như tiết canh lợn đi với những món phủ tạng lợn luộc, gọi chung là món lòng lợn; tiết canh vịt đi với món thịt vịt luộc, vịt xáo măng hoặc cháo vịt; tiết canh hải sản đi với đĩa hải sản luộc, hấp v.v.
Đánh giá
Nhà văn Thạch Lam, trong thiên tùy bút Quà Hà Nội, đã điểm những nét chấm phá rất duyên dáng về thực khách và món tiết canh lòng lợn: ''Đối với các bà ăn dở và thích của lạ miếng, và độc nữa, đã có bà hàng tiết canh và lòng lợn. Một mâm đầy những bát tiết canh đỏ ối, ngòng ngoèo vài sợi dừa trắng, điểm xanh mấy lá húng tươi. Thế mà họ ăn ngon lành, một lúc hai, ba bát. Rồi đánh thêm một đĩa vừa lòng vừa dồi, cổ hũ với tràng giòn. Ăn xong quét miệng đứng dậy, bước đi thành chậm chạp.''
Bệnh tật
Ăn tiết canh lợn (nói chung các sản phẩm từ thịt lợn chưa được nấu chín) dễ bị nhiễm liên cầu khuẩn lợn hoặc các loại Sán dây lợn đưa tới tình trạng nhiễm trùng huyết nặng, sốc nhiễm trùng nặng, suy hô hấp, suy đa tạng, hôn mê và bị hoại tử các đầu chi nặng nề hoặc bị sán lên não khiến điều trị rất khó khăn khi sán đã làm tổ rải rác trong não,tỉ lệ tử vong là 90%. BS Nguyễn Trung Cấp, khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cho biết, hàng tháng bệnh viện vẫn tiếp nhận rải rác 4-5 ca nhiễm liên cầu lợn.
Trong năm 2017 trên 170 người mắc bệnh liên cầu lợn và 14 người tử vong vì căn bệnh này ở Việt Nam. Lợn mang liên cầu khuẩn là nguồn lây nhiễm chính và lây sang cho người thông qua việc ăn thịt lợn và các sản phẩm từ thịt lợn còn sống hoặc chưa được nấu chín như tiết canh, nem chua, nem chạo... trong đó món tiết canh liên quan tới 70% các ca mắc bệnh.
Nếu ăn tiết canh gà, vịt rất dễ nhiễm virut cúm gia cầm (A/H5N1, H1N1, H7N9, H10N8) và nguy cơ mắc bệnh rất cao, có thể tử vong. Ngoài ra, nếu ăn tiết canh chó có thể có nguy cơ mắc bệnh dại nếu máu và thịt của chó đó bị nhiễm virut dại.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ẩm thực Việt Nam Thể loại:Thực phẩm tươi sống
Kim băng
nhỏ|157x157px|Một chiếc kim băng Kim băng là một loại ghim được uốn cong tạo thành một vòng khép kín, phần đầu có mũ che mũi nhọn của kim. Kim băng dùng để gài miệng túi hoặc đính các phần mảnh vải lại với nhau, như dùng để ghim tã cho trẻ nhỏ, hay đính các phù hiệu lên áo.
Tiền thân
nhỏ|Bằng sáng chế năm 1849 của Walter Hunt về chiếc kim băng. thumb|Kim băng an toàn bằng chất liệu bạc Những chiếc trâm cài của người Hy Lạp cổ đại vào thời kỳ Mycenae được tìm thấy trên báo đảo Peloponnesos, được xem là tiền thân của những chiếc kim băng ngày nay vì chúng có cấu tạo và mục đích sử dụng tương tự. Những chiếc trâm này được phụ nữ và đàn ông Hy Lạp cổ đại dùng để cài áo của họ.
Phát minh
Walter Hunt, thợ cơ khí người Mỹ, là người phát minh ra chiếc kim băng được sử dụng đến ngày nay. Cấu tạo của kim băng bao gồm một chốt gài để che đi phần mũi nhọn của kim để giữ cho nó không bị bung ra, và một vòng xoắn ở khúc cong của chiếc kim hoạt động như một lò xo và giữ nó đúng vị trí.
Hunt đã nghĩ ra phát minh này khi ông trả khoản nợ 15 USD cho một người bạn. Ông đã sử dụng một đoạn dây đồng dài khoảng 8 inch, cuộn nó lại ở giữa dây để nó sẽ mở bung khi được thả ra. Hunt được cấp bằng sáng chế vào ngày 10 tháng 4 năm 1849. Hunt sau đó đã bán bằng sáng chế cho công ty W. R. Grace & Co với giá 400 USD lúc bấy giờ (tương đương khoảng 12.000 USD năm 2019). Hunt đã trích 15 USD trả nợ cho bạn và giữ số tiền còn lại cho mình. Điều mà Hunt không nhận ra là trong những năm tiếp theo, W. R. Grace & Co đã kiếm được hàng triệu đô la lợi nhuận từ phát minh của mình.
Chú thích
Thể loại:Phát minh của Hoa Kỳ Thể loại:Thiết bị may vá
Staurastrum depressiceps var. planiceps
Thể loại:Phân loài tảo
Osmia inurbana
Osmia inurbana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.
Tham khảo
Thể loại:Osmia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1878
Samarkand
Samarkand (Samarqand; Самарқанд; ; Самарканд) là thành phố lớn thứ hai của Uzbekistan và là thủ phủ của tỉnh Samarqand, cách thủ đô Tashkent khoảng 350 km. Đây là một thành phố du lịch nổi tiếng ở khu vực Trung Á.
Samarkand là một trong những thành phố có người sống lâu đời nhất ở Trung Á. Có bằng chứng về những hoạt động của con người trong khu vực hiện nay của thành phố từ thời kỳ đồ đá cũ, mặc dù không có bằng chứng cụ thể về thời điểm chính xác Samarkand được thành lập; một số giả thuyết cho rằng nó được thành lập giữa thế kỷ 8 và 7 trước Công nguyên. Trở nên thịnh vượng từ vị trí của nó trên con đường tơ lụa giữa Trung Quốc và Địa Trung Hải, đã có thời điểm Samarkand là một trong những thành phố lớn nhất ở Trung Á.
Vào thời kỳ đế chế Achaemenes của Ba Tư, thành phố là thủ phủ của Sogdiana. Thành phố đã được Alexander Đại đế chiếm vào năm 329 trước Công nguyên, khi nó được gọi bằng tên tiếng Hy Lạp là Marakanda. Thành phố được cai trị bởi một loạt các nhà chính trị ở Iran và Thổ Nhĩ Kỳ cho đến khi người Mông Cổ dưới quyền Thành Cát Tư Hãn chinh phục Samarkand vào năm 1220. Thành phố được ghi nhận là một trung tâm Hồi giáo cho nghiên cứu học thuật. Vào thế kỷ 14, nó trở thành kinh đô của đế chế Thiếp Mộc Nhi (Tamerlane) và cũng là địa điểm của lăng mộ ông (Gur-e Amir). Nhà thờ Hồi giáo Bibi-Khanym (một bản sao hiện đại) vẫn là một trong những địa danh nổi tiếng nhất của thành phố
Đây là cố đô của Uzbekistan, có lịch sử gần 3000 năm, trước đây từng là nơi sinh sống của các đoàn du mục và các thổ dân. Thành phố đầy ắp các cung điện, thánh đường, lăng tẩm với những tòa tháp cao vút với các mái vòm lớn, hầu như đều có điểm nhấn là màu xanh trời và hàng trăm năm tuổi. Năm 2001, UNESCO đã thêm thành phố 2,750 năm tuổi này vào danh sách di sản thế giới với tên Samarkand – các giao lộ văn hóa.
Thời sơ khai
thumb|left|Samarkand, được khắc họa bởi Richard-Karl Karlovitch Zommer thumb|Chiến thắng khắc họa bởi [[Vasily Vereshchagin, mô tả khu vực Sher-Dor Madrasa ở Registan.]] Cùng với Bukhara, Samarkand là một trong những thành phố cổ nhất ở Trung Á, phát triển từ vị trí của nó trên tuyến đường thương mại giữa Trung Quốc và các nước phương Tây (Con đường tơ lụa).
Các cuộc khai quật khảo cổ được tổ chức trong giới hạn thành phố (Syob và Midtown) cũng như các khu vực ngoại thành (Hojamazgil, Sazag'on) đã tìm ra những bằng chứng từ 40000 năm trước về hoạt động của con người, có từ thời kỳ đồ đá cũ. Một số dấu tích của thời kỳ đồ đá mới (thiên niên kỷ 12 - 7 TCN) đã được phát hiện tại Sazag'on-1, Zamichatosh và Okhalik (vùng ngoại ô của thành phố). Các con kênh Syob và Darg'om, nguồn nước chính của thành phố và vùng ngoại ô, xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên (thời kỳ đồ sắt sớm). Không có bằng chứng cụ thể thời điểm Samarkand được thành lập. Các nhà nghiên cứu của Viện Khảo cổ học Samarkand vẫn đang tranh cãi về sự tồn tại của thành phố, ước tính phổ biến là từ giữa thế kỷ thứ 8 và thứ 7 trước Công nguyên.
Samarkand là một trong những trung tâm chính của nền văn minh Sogdiana từ những ngày đầu thành lập. Vào thời triều đại nhà Achaemenes của Ba Tư, nó đã trở thành thủ đô của Sogdiana.
Thời Hellenistic
Alexander Đại đế chinh phục Samarkand vào năm 329 TCN. Thành phố này được người Hy Lạp gọi là Maracanda. Các nguồn văn bản cung cấp những manh mối nhỏ cho hệ thống chính quyền tiếp theo. Họ kể về một người Orepius đã trở thành người cai trị "không phải từ tổ tiên, mà là một món quà của Alexander".
Cuộc chinh phục của Alexander quảng bá văn hóa Hy Lạp cổ đại vào Trung Á; trong một thời gian, thẩm mỹ Hy Lạp ảnh hưởng nặng nề đến các nghệ nhân địa phương. Di sản Hy Lạp này tiếp tục khi thành phố trở thành một phần của các quốc gia kế thừa khác nhau trong nhiều thế kỷ sau cái chết của Alexander, bao gồm vương quốc Seleukos, vương quốc Hy Lạp-Bactria và đế quốc Quý Sương (mặc dù bản thân Nguyệt Chi có nguồn gốc ở Trung Á). Sau khi nhà nước Quý Sương mất quyền kiểm soát Sogdia, trong thế kỷ thứ 3 sau Công Nguyên, Samarkand bắt đầu suy tàn và đánh mất vị thế trung tâm kinh tế, văn hóa và quyền lực chính trị. Nó đã không còn hồi sinh đáng kể cho đến thế kỷ thứ 5.
Trước khi Mông Cổ đến
Sau khi người Ả Rập chinh phục Iran, người Turk chiếm được Samarkand và giữ nó cho đến khi hãn quốc Tây Turk sụp đổ do thất bại trong cuộc chiến tranh với nhà Đường của Trung Quốc. Trong thời gian này thành phố đã bị Trung Quốc bảo hộ và phải tuế cống nhà Đường hàng năm. Quân đội của Umayyad Caliphate dưới quyền giám hộ của Qutayba chiếm được thành phố từ người Turk vào năm 710.
Trong thời gian này, Samarkand là một cộng đồng tôn giáo đa dạng và là nơi có một số tôn giáo, bao gồm Phật giáo, Hỏa giáo, Ấn Độ giáo, Do Thái giáo và Kitô giáo Nestorian. Tuy nhiên, sau khi người Ả Rập chinh phục Sogdiana, Hồi giáo trở thành tôn giáo thống trị, với phần lớn dân số đổi sang đạo này.
Truyền thuyết kể rằng trong thời gian nhà Abbas cai trị, những bí quyết về sản xuất giấy đã được truyền đạt từ hai tù nhân Trung Quốc từ trận Đát La Tư năm 751, dẫn đến nền tảng của nhà máy giấy đầu tiên của thế giới Hồi giáo ở Samarkand. Sáng chế sau đó lan truyền đến phần còn lại của thế giới Hồi giáo, và từ đó đến châu Âu.
Việc kiểm soát Samarkand của nhà Abbasid sớm tan biến và được thay thế bằng chính quyền Samanid (862–999), mặc dù người Samanid vẫn là những chư hầu danh nghĩa của Caliph trong sự kiểm soát của họ đối với Samarkand. Dưới sự cai trị của Samanid, thành phố đã trở thành một trong những kinh đô của triều đại Samanid và một mối quan hệ thậm chí còn quan trọng hơn giữa nhiều tuyến thương mại. Nước Samanid bị lật đổ bởi những người Kara-Khanid vào khoảng năm 1000. Trong vòng 200 năm tới, Samarkand bị cai trị bởi một loạt các bộ lạc Turk khác, bao gồm cả nhà Seljuk và nhà Khwarezm-Shah.
Thời Mông Cổ cai trị
Người Mông Cổ chinh phục Samarkand vào năm 1220. Mặc dù Thành Cát Tư Hãn "không làm phiền người dân của thành phố theo bất kỳ cách nào", theo Juvaini, ông đã giết tất cả những người tị nạn trong thành và trong các nhà thờ Hồi giáo, cướp phá thành phố hoàn toàn và cưỡng ép 30.000 người đàn ông trẻ cùng với 30.000 thợ thủ công. Samarkand phải chịu ít nhất một đợt cướp phá khác của Mông Cổ từ Khan Baraq để có được kho báu mà ông ta cần để trả cho một đội quân. Nơi đây vẫn là một phần của hãn quốc Sát Hợp Đài (một trong bốn vương quốc thuộc đế quốc Mông Cổ) cho đến năm 1370.
Marco Polo du ký của Marco Polo, nơi Polo ghi lại hành trình của mình dọc theo con đường tơ lụa, mô tả Samarkand là "một thành phố rất lớn và lộng lẫy..."
Năm 1365, một cuộc nổi dậy chống lại sự kiểm soát của hãn quốc Sát Hợp Đài xảy ra ở Samarkand.
Đá Ken Nan
Đá Ken Nan là một rạn san hô thuộc cụm Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa. Đá này nằm về phía tây của đá Tư Nghĩa và cách đảo Sinh Tồn 8 hải lý (14,8 km) về phía đông.
Samarkand
Thời Timurid
Vào năm 1370, người chinh phục Thiếp Mộc Nhi (Timur hay Tamerlane), người sáng lập và cai trị đế quốc Timurid, đã biến Samarkand trở thành thủ đô đế chế của ông. Tamerlane là một trong những vị hoàng đế vĩ đại nhất thế giới, người đã chinh phạt phần lớn Tây và Trung Á. Vào khoảng cuối thế kỷ 14, thời gian hùng mạnh nhất của đế chế mà ông đứng đầu, các chuyên gia lịch sử cho biết ông đã giết chết 5% dân số thế giới. Tuy nhiên, những di sản mà Tamerlane để lại cho đời sau lại rất đẹp đẽ. Cho đến ngày nay, sau 25 năm độc lập, Uzbekistan vẫn là một đất nước gây nên nhiều tranh cãi vì vị vua nổi tiếng này cùng với các công trình cổ đang được gìn giữ.
Trong 35 năm tiếp theo, ông xây dựng lại hầu hết thành phố và dân cư với các nghệ nhân và thợ thủ công giỏi từ khắp đế quốc. Timur giành được danh tiếng là người bảo trợ nghệ thuật và Samarkand đã trở thành trung tâm của vùng Transoxiana. Sự cam kết với nghệ thuật của Timur là điều rõ ràng, ông có thể tàn nhẫn với kẻ thù của mình nhưng thương xót đối với những người có khả năng nghệ thuật đặc biệt, ông cứu cuộc sống của các nghệ sĩ, thợ thủ công và kiến ​​trúc sư để ông có thể sử dụng họ trong dự án cải thiện và làm đẹp thủ đô của mình. Ông cũng trực tiếp tham gia vào các dự án xây dựng và tầm nhìn của ông thường vượt quá khả năng kỹ thuật của các công nhân. Hơn nữa, thành phố đang trong tình trạng xây dựng liên tục và Timur thường yêu cầu các tòa nhà được thực hiện và làm lại nhanh chóng nếu ông không hài lòng với kết quả. Timur đã thiết kế thành phố sao cho chỉ có thể tiếp cận bằng những con đường và cũng có thể đã ra lệnh xây dựng mương sâu và tường, để có thể trải dài năm dặm (8,0 km) trong chu vi, tách thành phố từ phần còn lại của các nước láng giềng xung quanh của nó. Trong thời gian này thành phố có dân số khoảng 150.000 người. Thời kỳ tái thiết vĩ đại này được thu thập trong các nguồn của đại sứ Henry III, Ruy Gonzalez de Clavijo, người đóng quân ở đó từ năm 1403 đến 1406. Trong thời gian ông ở lại, thành phố thường ở trạng thái xây dựng không ngừng. "''Nhà thờ Hồi giáo mà Timur đã xây dựng để tưởng nhớ mẹ của vợ ông... dường như chúng tôi là người cao quý nhất trong số những người đến thăm thành phố Samarkand, nhưng không sớm hoàn thành hơn vì ông ta bắt đầu tìm lỗi với cổng vào, mà bây giờ ông ta nói là quá thấp và phải được hạ xuống. "
Từ năm 1424 đến năm 1429, nhà thiên văn học vĩ đại Ulugh Beg đã xây dựng Đài thiên văn Samarkand. Kính lục phân dài 11 mét và một lần vươn lên đỉnh của cấu trúc ba tầng xung quanh, mặc dù nó được giữ dưới lòng đất để bảo vệ thành phố khỏi động đất. Hiệu chỉnh dọc theo chiều dài của nó, là góc phần tư 90 độ lớn nhất thế giới vào thời điểm đó. Tuy nhiên, đài quan sát đã bị phá hủy bởi những người cuồng tín tôn giáo quá khích năm 1449.
Đá Ken Nan
Hình ảnh
Ken Nan
Samarkand
Hậu Timurid
Năm 1500, các chiến binh du mục người Uzbek đã chiếm quyền kiểm soát Samarkand. Vương triều Shaybanid nổi lên như những người lãnh đạo Uzbek vào khoảng thời gian này.
Từ năm 1599 đến 1756, Samarkand được cai trị bởi Ashtrakhanid của hãn quốc Bukhara.
Từ năm 1756 đến 1868, Samarkand được cai trị bởi emir Manghud (Mông Cổ) của Tiểu Vương quốc Bukhara.
Sự can thiệp của Nga và chính quyền Xô viết
thumb|Samarkand năm 1890 Thành phố này nằm dưới quyền cai trị của đế quốc Nga sau khi thành trì bị chiếm bởi một lực lượng dưới quyền Đại tá Konstantin Petrovich von Kaufman năm 1868. Ngay sau đó, đồn trú nhỏ của Nga bao gồm 500 binh sĩ Nga đã bị bao vây. Cuộc tấn công, được lãnh đạo bởi Abdul Malik Tura, con trai lớn của tiểu vương quốc Bukhara, cũng như Baba Bey của Shahrisabz và Jura Bey của Kitab, bị quân Nga đẩy lùi với những tổn thất nặng nề. Alexander Abramov trở thành Thống đốc đầu tiên của quân đội Okrug, mà người Nga đã thiết lập dọc theo dòng sông Zeravshan, với Samarkand là trung tâm hành chính. Phần của thành phố kiểu Nga được xây dựng sau thời điểm này, phần lớn ở phía tây của thành phố cổ.
Năm 1886, thành phố trở thành thủ phủ của tỉnh Oblast Samarkand mới được thành lập của Turkestan thuộc Nga và tăng tầm quan trọng hơn nữa khi tuyến đường sắt xuyên Caspian đến thành phố vào năm 1888.
Thành phố trở thành thủ đô của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan năm 1925, trước khi được thay thế bởi Tashkent vào năm 1930. Trong chiến tranh thê giới thứ hai, sau khi Đức Quốc xã xâm lược Liên Xô, một số công dân của Samarqand được gửi đến vùng đất của Smolensk, để chống lại kẻ thù. Nhiều người đã bị bắt giữ hoặc bị giết bởi Đức Quốc xã. Ngoài ra, hàng nghìn người tị nạn từ các khu vực phía tây của Liên Xô bị chiếm đóng đã chạy đến thành phố và nó là một trong những trung tâm chính của những thường dân bỏ trốn ở Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan và Liên bang Xô viết nói chung.
Địa lí
thumb|Samarkand nhìn từ vệ tinh tháng 9 năm 2013. Samarkand nằm ở vị trí đông nam của Uzbekistan, trong thung lũng sông Zarefshan. Thị trấn Qarshi cách đó 135 km. Đường M37 kết nối với thành phố Bukhara, cách đó 240 km. Đường M39 kết nối với thủ đô Tashkent, cách đó 270 km. Biên giới Tajikistan cách Samarkand khoảng 35 km và con đường dẫn đến thủ đô nước này là Dushanbe cách đó 210 km. Đường M39 kết nối với Mazar-i-Sharif ở Afghanistan, cách đó 340 km.
Khí hậu
Samarkand có khí hậu Địa Trung Hải (phân loại khí hậu Köppen: Csa), gần với ranh giới của khí hậu bán khô hạn (BSk) với mùa hè nóng, khô và mùa đông lạnh, tương đối ẩm ướt. Mùa đông là thời kỳ xen kẽ giữa thời tiết ấm áp với thời tiết lạnh. Tháng 7 và tháng 8 là những tháng nóng nhất trong năm với nhiệt độ đạt tới và thậm chí vượt quá 40 °C (104 °F). Hầu hết lượng mưa thưa thớt được nhận từ tháng 12 đến tháng 4. Vào tháng 1 năm 2008, thành phố đặc biệt rất lạnh và nhiệt độ giảm xuống −22 °C (−8 °F).
Nhân khẩu
Theo phiên bản chính thức, phần chính của cư dân Samarkand là người Uzbek, thuộc nhóm các dân tộc Turk. Nhưng hầu hết những người Uzbek trên thực tế là người Tajik (người Iran), nhưng trên hộ chiếu, trong cột dân tộc được liệt kê là Uzbek. Trên thực tế, khoảng 70% cư dân Samarkand là nói tiếng Tajik (tiếng Ba Tư). Người Tajik đặc biệt tập trung ở phía đông của thành phố, nơi có các di tích kiến ​​trúc chính của Samarkand.
Theo nhiều nguồn độc lập khác nhau, người Tajik (người nói tiếng Ba Tư) là nhóm dân tộc chính trong thành phố, trong khi dân tộc người Uzbek tạo thành một nhóm thiểu số ngày càng tăng. Những con số chính xác khó đánh giá, vì nhiều người ở Uzbekistan xác định là thuộc chủng "Uzbek" mặc dù tiếng Đông Ba Tư mới là ngôn ngữ đầu tiên của họ, hoặc bởi vì họ được chính quyền trung ương đăng ký là Uzbeks mặc dù vẫn mang trong mình ngôn ngữ và bản sắc của người Ba Tư. Theo giải thích của Paul Bergne: "Trong cuộc điều tra dân số năm 1926, một bộ phận đáng kể dân số Tajik đã được đăng ký là người Uzbekistan. Do đó, ví dụ, trong cuộc điều tra dân số năm 1920 tại thành phố Samarkand, người Tajik được ghi nhận là số 44.758 và người Uzbek chỉ có 3301. Theo điều tra dân số năm 1926, số lượng dân Uzbek được ghi nhận là 43.364 và người Tajik chỉ là 10.716. Trong một loạt các kishlaks [làng] ở Khojand Okrug, có dân số được đăng ký là Tajik vào năm 1920, ví dụ: ở Asht, Kalacha, Akjari Tajik và những nơi khác, trong cuộc điều tra dân số năm 1926, họ đã được đăng ký là Uzbeks. Những sự thật tương tự cũng có thể được thêm vào liên quan đến Ferghana, Samarkand, và đặc biệt là Bukhara."
Uzbek trên thực tế là một dân tộc thiểu số ở Samarkand, nhưng là nhóm tộc lớn thứ hai sau Tajik, và tập trung nhiều nhất ở phía tây Samarkand. Nhóm dân tộc lớn thứ ba ở Samarkand là người Iran, hầu hết sống ở phía tây và tây nam Samarkand, trong một số khu phố lớn của Iran, lớn nhất và nổi tiếng nhất là khu phố Panjab của Iran. Người Iran gốc Samarkand chủ yếu nói tiếng Uzbek, với giọng Iran. Người Iran bắt đầu chuyển đến Samarkand từ thế kỷ 17, và dòng chảy của họ đến thành phố này tăng lên vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Do đó, khoảng 100 nghìn người Iran hiện đang sống ở Samarkand. Họ chủ yếu đến từ các thành phố Khorasan, Mashhad, Nishapur, Sabzevar, Astrabad, Tabriz, Zanjan, Ardabil và Merv.
Ngoài ra ở Samarkand còn có một cộng đồng người Nga, người Ukraina, người Belarus, người Armenia, người Azerbaijan, người Tatar, người Triều Tiên, người Ba Lan, người Đức, những người chủ yếu sống ở trung tâm và phía tây Samarkand. Ngôn ngữ chính của các quốc tịch này là tiếng Nga. Những dân tộc này đã đến Samarkand từ cuối thế kỷ 19, và đặc biệt là vào thời Xô Viết, và đã ở lại đây mãi mãi.
Ngoài ra ở phần phía đông của Samarkand còn có một số khu vực, nơi các dân tộc khác ở Trung Á (Luli, Djugi, Mugat, Parya và các nhóm khác) từng sinh sống ở các vùng lãnh thổ hiện đại của Ấn Độ và Pakistan, đã bắt đầu đến Samarkand từ nhiều thế kỷ trước. Họ chủ yếu nói một phương ngữ đặc biệt của ngôn ngữ Tajik, cũng như ngôn ngữ của họ (ngôn ngữ Parya được biết đến nhiều nhất).
Ngôn ngữ
Như trong phần còn lại của Uzbekistan, tiếng Nga thực tế là ngôn ngữ chính thức thứ hai ở Samarkand, và khoảng 5% các dấu hiệu và chữ khắc trong Samarkand được viết bằng ngôn ngữ này. Người Nga, người Belarus, người Ba Lan, người Đức, người Triều Tiên, phần lớn người Ukraina, phần lớn người Armenia, người Hy Lạp, một phần người Tatar và người Azerbaijan nói tiếng Nga ở Samarkand. Một số tờ báo bằng tiếng Nga được xuất bản ở Samarkand, trong đó phổ biến nhất là "Samarkandskiy vestnik" (tiếng Nga: Самаркандйй естник - Samarkand Herald), kênh truyền hình Samarkandian STV phát sóng một phần bằng tiếng Nga.
Trên thực tế, ngôn ngữ bản địa phổ biến nhất trong Samarkand là tiếng Tajik (Tajiki), là một trong những phương ngữ hoặc biến thể của tiếng Ba Tư (Farsi). Samarkand là một trong những thành phố nơi ngôn ngữ Ba Tư phát triển. Ở đây, vào những thời điểm khác nhau, nhiều nhà thơ và nhà văn cổ điển Ba Tư đã sống hoặc đến thăm, Abulqasem Ferdowsi, Omar Khayyám, Abdurahman Jami, Abu Abdullah Rudaki, Suzani Samarqandi, Kamal Khujandi là những người khác nổi tiếng nhất.
Theo một số người, ngôn ngữ bản địa của khoảng 70% cư dân Samarkand là ngôn ngữ Tajik. Những người này khoảng 70% nói tiếng Uzbek như ngôn ngữ thứ hai và tiếng Nga là ngôn ngữ thứ ba. Mặc dù thực tế rằng ngôn ngữ Tajik thực sự là một trong hai ngôn ngữ phổ biến nhất (cùng với tiếng Uzbek) ở Samarkand, ngôn ngữ này không có tư cách là ngôn ngữ chính thức hoặc khu vực. Ở thành phố Samarkand, chỉ có một tờ báo được xuất bản bằng ngôn ngữ Tajik (theo bảng chữ cái Cyrllic Tajik), được gọi là "Ovozi Samarqand" (Tajik: Овози Самарқанд - Tiếng nói của Samarkand). Các kênh truyền hình Samarkandian STV và "Samarqand" địa phương cũng phát sóng một phần bằng ngôn ngữ Tajik, cũng là một đài phát thanh khu vực phát sóng một phần bằng ngôn ngữ Tajik
Ngoài các ngôn ngữ tiếng Uzbek, tiếng Tajik và tiếng Nga, đối với một số cư dân Samarkand, ngôn ngữ bản địa là tiếng Ukraina (đối với một số người Ukraine), tiếng Armenia (chỉ tiếng Đông Armenia), tiếng Azerbaijan, tiếng Tatar, tiếng Tatar Krym, tiếng Ả Rập (cho một tỷ lệ rất nhỏ của người Ả Rập ở Samarkand), và các ngôn ngữ khác.
Tôn giáo
alt=Gur-e-Amir|left|thumb|Lăng Ruhabad
Hồi giáo
Trong lịch sử, Samarkand là một cộng đồng tôn giáo đa dạng. Từ thế kỷ thứ 8, khi người Ả Rập vào Trung Á, Hồi giáo đã trở thành tôn giáo chính. Theo một số nguồn tin, khoảng 90% người Hồi giáo theo dòng Hồi giáo Sunni trong khi Hồi giáo Shia, Kitô giáo và Do Thái giáo là những tôn giáo nhỏ.
Hồi giáo Shia
Tỉnh Samarqand là một trong hai khu vực của Uzbekistan (cùng với tỉnh Bukhara) là nơi sinh sống của một số lượng lớn người theo Hồi giáo Shia. Tổng dân số của tỉnh Samarqand là hơn 3.720.000 người (2019); Theo một số dữ liệu, khoảng 1 triệu người là người Shia, chủ yếu là người Shia Twelver.
Không có dữ liệu chính xác về số lượng người theo Shia ở thành phố Samarkand, nhưng thành phố có một số nhà thờ Hồi giáo và madrasa của người Shia. Lớn nhất trong số này là Nhà thờ Hồi giáo Punjabi, Punjabi Madrasa, và Lăng mộ Mourad Avliya. Hàng năm, người Shia ở Samarkand tổ chức lễ Ashura, cũng như những ngày và ngày lễ đáng nhớ khác của người Shia.
Người Shia ở Samarkand chủ yếu là người Iran gốc Samarqand, họ tự gọi mình là Irani. Tổ tiên của họ bắt đầu đến Samarkand vào thế kỷ 18. Một số di cư đến đó để tìm kiếm cuộc sống tốt đẹp hơn, những người khác bị những kẻ bắt giữ người Turkmen bán làm nô lệ ở đó, và những người khác là những người lính bị đưa đến Samarkand. Chủ yếu họ đến từ Khorasan, Mashhad, Sabzevar, Nishapur và Merv; và thứ hai là từ Azerbaijan - nơi cũng có người Iran, Zanjan, Tabriz và Ardabil. Người Shia ở Samarkand cũng bao gồm người Azerbaijan, cũng như một số lượng nhỏ người Tajik và người Uzbek.
Trong khi không có dữ liệu chính thức về tổng số người Shia ở Uzbekistan, họ ước tính là "vài trăm nghìn". Theo WikiLeaks, trong năm 2007–2008, Đại sứ Hoa Kỳ về Tự do Tôn giáo Quốc tế đã tổ chức một loạt cuộc gặp với các giáo sĩ dòng Sunni và các giáo sĩ dòng Shia ở Uzbekistan. Trong một cuộc nói chuyện, giáo sĩ Hồi giáo Shia ở Bukhara nói rằng khoảng 300.000 người Shia sống ở tỉnh Bukhara và 1 triệu người ở tỉnh Samarqand. Đại sứ hơi nghi ngờ tính xác thực của những con số này, nhấn mạnh trong báo cáo của mình rằng dữ liệu về số lượng tôn giáo và dân tộc thiểu số do chính phủ Uzbekistan cung cấp được coi là một "chủ đề tế nhị" do chúng có khả năng kích động xung đột giữa các tôn giáo và tôn giáo. Tất cả các phụ tá của đại sứ đều cố gắng nhấn mạnh rằng Hồi giáo truyền thống, đặc biệt là chủ nghĩa Sufism và Sunism, ở các vùng Bukhara và Samarqand được đặc trưng bởi sự khoan dung tôn giáo lớn đối với các tôn giáo và giáo phái khác, bao gồm cả Shia.
Kitô giáo
Kitô hữu bao gồm: người Nga, người Triều Tiên, người Ukraina và người Armenia. Chỉ có một vài nhà thờ giữ các dịch vụ cho tôn giáo này.