cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyên tử
Tính chất hạt nhân
Theo định nghĩa, bất kỳ hai nguyên tử với cùng số proton trong hạt nhân thì thuộc về cùng một nguyên tố hóa học. Các nguyên tử có cùng số proton nhưng khác số neutron là những đồng vị khác nhau của cùng một nguyên tố. Ví dụ, mọi nguyên tử hydro chỉ chứa một proton, nhưng có đồng vị không chứa neutron (hydro-1, là dạng phổ biến nhất, hay còn gọi là protium), chứa một neutron (deuteri), hai neutron (triti) và nhiều hơn hai neutron. Các nguyên tố đã biết lập thành một tập nguyên tử số, từ nguyên tố chứa 1 proton hydro cho đến nguyên tố chứa 118 proton ununoctium. Tất cả các đồng vị đã biết của nguyên tố có nguyên tử số lớn hơn 82 là đồng vị phóng xạ.
Các nhà vật lý hạt nhân biết khoảng 339 nuclit xuất hiện trong tự nhiên trên Trái Đất, trong số đó 254 (khoảng 75%) nuclit không có tính phân rã, và thường gọi là "đồng vị bền". Tuy nhiên, chỉ 90 trong số những nuclit này là ổn định đối với mọi phân rã, thậm chí ngay cả trên lý thuyết. Còn lại 164 (trong tổng số 254) thì người ta vẫn chưa quan sát thấy chúng phân rã, vì trên lý thuyết chúng có mức năng lượng hạt nhân cao. Và các nhà khoa học thường phân loại chúng một cách hình thức thuộc dạng "bền". Thêm khoảng 34 nuclit phóng xạ có nửa thời gian sống hơn 80 triệu năm, đủ lâu để có mặt từ lúc hình thành Hệ Mặt Trời. Tổng số 288 nuclit này gọi là các nuclit nguyên thủy. Cuối cùng, có thêm khoảng 51 nuclit với nửa thời gian sống ngắn mà các nhà khoa học biết chúng tồn tại trong tự nhiên, như là sản phẩm phân rã của các nuclit nguyên thủy (như radi từ urani), hoặc là những sản phẩm của các quá trình năng lượng cao trong tự nhiên trên Trái Đất, như do các tia vũ trụ bắn phá (ví dụ, cacbon-14).
Đối với 80 nguyên tố hóa học, mỗi nguyên tố có ít nhất một đồng vị bền tồn tại. Như một quy tắc, chỉ có một số nhất định đồng vị bền cho mỗi nguyên tố, trung bình khoảng 3,2 đồng vị bền trên một nguyên tố. 26 nguyên tố chỉ có duy nhất một đồng vị ổn định, trong khi nguyên tố có nhiều đồng vị bền nhất đã được xác nhận đó là thiếc với 10 đồng vị bền. Nguyên tố 43, 61, 83 và mọi nguyên tố có nguyên tử số cao hơn đều không có đồng vị bền.
Tính ổn định của đồng vị bị ảnh hưởng bởi tỉ số của proton trên neutron, và cũng bởi sự có mặt của những "số thần kỳ" xác định của neutron hay proton mà xuất hiện làm đầy hoặc gần với lớp vỏ lượng tử trong mô hình cấu trúc hạt nhân. Những vỏ lượng tử này tương ứng với tập mức năng lượng trong mô hình vỏ hạt nhân; những vỏ được lấp đầy, như vỏ lượng tử của thiếc chứa đầy 50 proton, lại được coi là có tính ổn định kỳ lạ đối với nuclit (hay số thần kỳ là 50). Trong 254 nuclit bền đã biết, chỉ có bốn nuclit bền chứa đồng thời số lẻ proton và số lẻ neutron: hydro-2 (deuteri), lithi-6, boron-10 và nitơ-14. Cũng vậy, chỉ có bốn nuclit xuất hiện trong tự nhiên với đồng thời số lẻ proton và neutron có nửa thời gian sống trên một tỷ năm: kali-40, vanadium-50, lanthanum-138 và tantalum-180m. Đa số các hạt nhân có đồng thời số lẻ proton và neutron đều mất ổn định và nhanh chóng phân rã beta, bởi vì sản phẩm phân rã chứa số chẵn đồng thời proton và neutron, và do vậy liên kết chặt với nhau hơn, do hiệu ứng bắt cặp hạt nhân (theo nguyên lý loại trừ Pauli, một proton có spin lên sẽ có xu hướng bắt cặp với một proton có spin xuống, và tương tự cho neutron, điều này dẫn đến xu hướng có đồng thời số chẵn cả proton và neutron trong hạt nhân).
Khối lượng
Phần lớn khối lượng của nguyên tử là do đóng góp của proton và neutron trong hạt nhân của nó. Tổng những hạt này (gọi là "nucleon") trong một nguyên tử gọi là số khối. Số khối đơn giản chỉ là một số tự nhiên, có đơn vị là "nucleon." Ví dụ sử dụng số khối là "cacbon-12," có 12 nucleon (6 proton và 6 neutron).
Khối lượng thực của nguyên tử khi nó đứng yên (khối lượng bất biến, khối lượng nghỉ) thường được biểu diễn bằng đơn vị khối lượng nguyên tử (u), hay đôi khi gọi là một dalton (Da). Đơn vị này được xác định bằng một phần mười hai khối lượng nghỉ của nguyên tử tự do trung hòa điện cacbon-12, với khối lượng xấp xỉ 1.66 kg. hydro-1, đồng vị nhẹ nhất của hydro và là nguyên tử nhẹ nhất, có khối lượng nghỉ bằng 1,007825 u. Giá trị của số này gọi là nguyên tử lượng. Một nguyên tử có nguyên tử lượng xấp xỉ bằng (sai số 1%) số khối của nó nhân với đơn vị khối lượng nguyên tử. Tuy nhiên, giá trị này sẽ không bằng chính xác số khối trừ trường hợp của cacbon-12 (xem bên dưới) Nguyên tử bền nặng nhất là chì-208, có khối lượng là 207.977 u.
Ngay cả đối với các nguyên tử nặng nhất cũng quá nhẹ để có thể nghiên cứu trực tiếp và đơn vị khối lượng khá rườm rà, thay vào đó các nhà hóa học sử dụng đơn vị Mol. Một mol nguyên tử của bất kỳ một nguyên tố hóa học luôn có cùng số lượng nguyên tử (bằng khoảng 6.022). Số này được chọn sao cho nếu một nguyên tố có nguyên tử lượng là 1 u, thì 1 mol nguyên tử nguyên tố này có khối lượng xấp xỉ 1 gram. Do định nghĩa của đơn vị khối lượng nguyên tử, mỗi nguyên tử cacbon-12 có nguyên tử khối chính xác bằng 12 u, do vậy 1 mol nguyên tử cacbon-12 có khối lượng chính xác bằng 0,012 kg.
Hình dạng và kích thước
Khi chịu tác động của trường ngoài, như điện trường và từ trường, hình dạng của nguyên tử có thể bị bẻ lệch khỏi hình cầu. Sự lệch này phụ thuộc vào cường độ của trường và kiểu orbital của lớp vỏ electron ngoài cùng, như được chỉ ra bởi lý thuyết nhóm. Hình cầu biến dạng có thể xuất hiện trong cấu trúc tinh thể ở đây khi chịu điện trường mẫu tinh thể có xuất hiện những đối xứng bậc thấp trong dàn tinh thể. Gần đây các nhà tinh thể học chỉ ra sự biến dạng lớn thành ellipsoid xuất hiện ở ion lưu huỳnh trong tinh thể pyrit.
phải|200px|nhỏ|Biểu đồ vẽ các đồng vị và kiểu phân rã thường gặp của mỗi đồng vị theo Z proton và N neutron. phải|200px|nhỏ|Biểu đồ vẽ nửa thời gian sống (T½) của các đồng vị theo Z proton và N neutron.
Phân rã phóng xạ
Mỗi nguyên tố có một hay nhiều đồng vị mà hạt nhân không bền sẽ tiến tới phân rã phóng xạ, và hạt nhân phát ra hạt nhân khác hoặc bức xạ điện từ. Hiện tượng phóng xạ xảy ra khi bán kính của hạt nhân đủ lớn so với bán kính ảnh hưởng của tương tác mạnh, với phạm vi tác động khoảng 1 fm.
Những phản ứng phân rã phóng xạ hay gặp nhất là:
Một loại phân rã hiếm nữa là sản phẩm phân rã bao gồm những neutron hoặc proton hoặc đám nucleon từ một hạt nhân, hoặc có nhiều hơn một hạt beta bị bắn ra, hoặc sản phẩm (thông qua biến đổi nội bộ hạt nhân gốc) là những electron năng lượng cao mà không phải là chùm tia beta, hay những photon năng lượng cao không phải là tia gamma. Một vài hạt nhân nổ thành hai hoặc nhiều hạt nhân không cố định đi kèm với một số neutron, trong phân rã tự phát của phản ứng phân hạch hạt nhân.
Mỗi đồng vị phóng xạ có chu kỳ phân rã đặc trưng — hay nửa thời gian sống — xác định bởi lượng thời gian cần thiết cho một nửa mẫu hạt phân rã. Đây là tiến trình phân rã hàm mũ và giảm dần lượng đồng vị còn lại một nửa sau mỗi chu kỳ phân rã. Do đó sau chu kỳ phân rã thứ hai số hạt đồng vị còn lại chỉ là 25% so với ban đầu, và cứ như thế.
Mômen từ
nhỏ|phải|Minh họa mômen từ xung lượng ℓ của electron. Các hạt cơ bản có một tính chất cơ học lượng tử nội tại gọi là spin. Tính chất này tương tự như động lượng góc của một vật quay quanh khối tâm của nó, mặc dù nói một cách sơ lược những hạt cơ bản được cho là những hạt điểm và không thể hiện tính tự quay quanh trục nào cả. Spin lượng tử hay mômen từ nội tại có đơn vị đo bằng hằng số Planck thu gọn (ħ), với electron, proton và neutron chúng chỉ có hai giá trị spin ½ ħ, hoặc "spin -½". Trong nguyên tử, các electron bao quanh hạt nhân có mômen động lượng orbital cùng với đặc tính spin, trong khi hạt nhân có mômen động lượng chính nó do spin của hạt nhân.
Từ trường sinh ra bởi nguyên tử—mômen từ— được xác định bởi nhiều giá trị mô men động lượng, giống như một vật tích điện chuyển động trong điện từ học cổ điển sinh ra từ trường. Tuy nhiên, đóng góp chủ yếu đến từ spin. Do bản chất các electron tuân theo nguyên lý loại trừ Pauli, hai electron không thể có cùng một trạng thái lượng tử trong một vùng ở cùng thời gian (không có cùng 4 số lượng tử) và quy tắc Hund về quy trình phân bố electron trong orbital. Các electron liên kết tạo cặp với nhau trong orbital, với một electron có trạng thái spin lên và electron kia có trạng thái spin xuống. Do vậy trong một cặp, spin lượng tử bị triệt tiêu, dẫn đến tổng mômen lưỡng cực từ bằng 0 trong một số nguyên tử có số chẵn electron với mỗi orbital đã lấp đầy bởi những cặp electron.
Trong các nguyên tố sắt từ như sắt, niken, chúng có một số electron chưa bắt cặp trong orbital và vì vậy có mômen từ nguyên tử. orbital của các nguyên tử lân cận phủ lên nhau và xuất hiện một trạng thái năng lượng thấp hơn khi spin của các electron chưa bắt cặp đồng loạt hướng theo nhau, một quá trình gọi là tương tác trao đổi. Khi mômen từ của các nguyên tử sắt từ sắp hàng, vật liệu sẽ sinh ra một từ trường vĩ mô đo được. Nguyên tử của vật liệu thuận từ có mômen từ sắp xếp ngẫu nhiên không theo một hướng, nhưng khi có từ trường ngoài thì các mômen từ hưởng ứng theo hướng của từ trường ngoài và có một từ trường vĩ mô nhỏ ở vật liệu thuận từ.
Hạt nhân nguyên tử cũng có spin. Thông thường các hạt nhân có spin định hướng theo những hướng ngẫu nhiên trong cân bằng nhiệt động. Tuy nhiên, đối với một số nguyên tố (như xenon-129) hạt nhân của nó có thể bị phân cực spin theo số lượng lớn của trạng thái spin hạt nhân do vậy chúng có thể sắp hàng theo một hướng— hay hiện tượng siêu phân cực. Spin hạt nhân có một ứng dụng quan trọng trong y học đó là chụp ảnh cộng hưởng từ hạt nhân.
Mức năng lượng
frame|phải|100px|Các hàm sóng quỹ đạo điện tử của nguyên tử hi-đrô. Các [[số lượng tử chính ở bên phải của mỗi hàng và số lượng tử xung lượng được cho bởi các chữ cái ở đỉnh mỗi cột.]] Các nhà vật lý quy ước thế năng của một electron trong nguyên tử có giá trị âm, và phụ thuộc vào vị trí của nó trong nguyên tử. Nó có giá trị cực tiểu khi nằm ở gần hạt nhân nhất và quy ước bằng 0 khi nó nằm xa vô cùng so với hạt nhân, hay thế năng của nó tỉ lệ nghịch với khoảng cách. Trong mô hình cơ học lượng tử, một electron liên kết chỉ có thể chiếm những trạng thái lượng tử xung quanh hạt nhân, và mỗi trạng thái tương ứng với một mức năng lượng xác định; xem phương trình Schrödinger độc lập thời gian về cách giải thích lý thuyết. Mức năng lượng có thể đo bằng lượng năng lượng cần thiết để bứt electron tại trạng thái đó ra xa vô cùng, và có đơn vị electronvolt (eV). Trạng thái năng lượng thấp nhất của electron liên kết gọi là trạng thái năng lượng nền và khi một electron chuyển dịch sang mức năng lượng cao hơn thì nó ở vào trạng thái kích thích. Năng lượng của electron tăng lên khi số lượng tử chính n tăng bởi vì khoảng cách trung bình đến hạt nhân tăng. Sự phụ thuộc năng lượng vào số lượng tử xung lượng ℓ không phải là do thế năng tĩnh điện với hạt nhân mà là bởi tương tác giữa các electron.
Khi một electron chuyển dịch giữa hai trạng thái năng lượng, nó phải hấp thụ hoặc phát ra một photon có năng lượng bằng hiệu giữa hai trạng thái năng lượng này. Năng lượng của một photon tỷ lệ với tần số của nó, do đó những mức năng lượng xác định này hiện lên thành những dải phân biệt trong phổ điện từ. Mỗi nguyên tố có một phổ đặc trưng phụ thuộc vào điện tích hạt nhân, cấu hình electron, tương tác điện từ giữa các electron và bởi những nhân tố khác.
phải|nhỏ|400px|Các vạch phổ hấp thụ.
Khi ánh sáng với phổ năng lượng liên tục truyền qua chất khí hay plasma, một số nguyên tử hấp thụ photon, khiến cho các electron thay đổi mức năng lượng của nó. Những electron kích thích này vẫn liên kết với nguyên tử của nó và tự phát phóng thích năng lượng qua phát ra photon theo hướng ngẫu nhiên, và trở lại trạng thái năng lượng thấp hơn. Do vậy nguyên tử thể hiện như một máy lọc tạo ra một dãy các vạch tối trong phổ năng lượng phát ra. (Một người quan sát nguyên tử khi chùm sáng chiếu qua chúng sẽ thấy khi lọc bỏ phổ liên tục thu được dãy phổ phát xạ đặc trưng của nguyên tử.) Đo lường phổ về cường độ và độ rộng của các vạch phổ nguyên tử cho phép các nhà khoa học xác định được thành phần và tính chất vật lý của chất cần nghiên cứu.
Khi nghiên cứu kĩ hơn phổ nguyên tử các nhà vật lý nhận thấy có sự tách vạch trong cấu trúc tế vi. Sự xuất hiện này là do hiệu ứng spin-quỹ đạo tương đối tính, khi tính đến ảnh hưởng giữa chuyển động của electron lớp ngoài cùng với spin của nó. Khi nguyên tử đặt trong từ trường ngoài, các vạch phổ của nó bị tách thành ba hoặc nhiều vạch; hay hiệu ứng Zeeman. Hiệu ứng này là do tương tác của từ trường ngoài với mômen từ của nguyên tử và của electron. Một số nguyên tử có nhiều cấu hình electron với cùng một mức năng lượng, do đó vạch phổ thu được là giống nhau cho những cấu hình này. Khi nguyên tử tương tác với từ trường làm dịch chuyển những cấu hình electron đến một mức năng lượng hơi khác, làm cho xuất hiện nhiều vạch phổ trên quang phổ thu được. Sự có mặt của một điện trường ngoài cũng làm tách và dịch chuyển vạch phổ và thay đổi đáng kể mức năng lượng của electron, hay hiệu ứng Stark.
nhỏ|upright=1.5|Minh họa sự hoạt động của laser. Nếu electron liên kết trong trạng thái kích thích, một photon tương tác với năng lượng riêng có thể gây ra hiệu ứng phát xạ kích thích cho một photon với năng lượng phù hợp với mức kích thích. Để điều này xảy ra, electron phải trở về trạng thái năng lượng thấp hơn mà có hiệu năng lượng giữa hai trạng thái chuyển dịch bằng với năng lượng của photon tương tác. Photon phát ra và photon tương tác di chuyển song song và có cùng pha với nhau, phản xạ qua lại giữa hai gương. Khi đó, phần sóng của hai photon được đồng bộ hóa. Tính chất vật lý này được ứng dụng để chế tạo các loại laser, một chùm sóng điện từ kết hợp với tần số đồng bộ.
Hóa trị và liên kết hóa học
Lớp vỏ electron ngoài cùng của nguyên tử cô lập trong trạng thái chưa kết hợp gọi là vỏ hóa trị, và các electron trong lớp vỏ này gọi là electron hóa trị. Số các electron hóa trị xác định lên tính chất liên kết hóa học giữa các nguyên tử với nhau. Nguyên tử có xu hướng phản ứng với nhau theo cách lấp đầy (hoặc làm trống) các vỏ hóa trị ngoài cùng của chúng. Ví dụ, sự truyền đổi một electron giữa các nguyên tử là một cách xấp xỉ tốt cho liên kết hình thành giữa một nguyên tử cần thêm một electron là đầy lớp vỏ hóa trị với một nguyên tử khi bớt một electron nó sẽ đầy lớp vỏ, cách liên kết này xuất hiện trong hợp chất natri chloride và những muối ion khác. Tuy nhiên, nhiều nguyên tố có nhiều số hóa trị, và có xu hướng chia sẻ nhiều electron khác nhau trong những hợp chất khác nhau. Như thế, các liên kết hóa học giữa những nguyên tố hình thành theo kiểu chia sẻ nhiều electron hơn là chỉ truyền đổi một electron. Ví dụ này bao gồm nguyên tố cacbon và các hợp chất hữu cơ.
Tính chất hóa học của các nguyên tố thể hiện tính tuần hoàn khi sắp xếp trên bảng tuần hoàn, và các nguyên tố với cùng số electron hóa trị tạo thành một nhóm trong cùng một cột của bảng. (Hàng ngang tương ứng với sự lấp đầy lớp vỏ electron.) Các nguyên tố ở phía ngoài cùng bên phải của bảng có lớp vỏ hóa trị đã được lấp đầy electron, khiến cho những nguyên tố này rất thụ động trong các phản ứng hóa học, hay còn gọi là khí hiếm.
Trạng thái
trái|nhỏ|Hình ảnh cho thấy xuất hiện dạng [[ngưng tụ Bose–Einstein.]] Các nguyên tử tham gia cấu thành lên những trạng thái vật chất khác nhau phụ thuộc vào những điều kiện vật lý, như mật độ, nhiệt độ và áp suất. Khi những điều kiện này thay đổi đến điều kiện giới hạn, xảy ra sự chuyển pha vật chất giữa các pha rắn, lỏng, khí và plasma. Trong một trạng thái, vật liệu cũng thể hiện những dạng thù hình khác nhau. Ví dụ như đối với cacbon rắn, nó có thể hiện như graphen, graphit hay kim cương. Dạng thù hình trong chất khí cũng tồn tại, như dioxy và ozone.
Quan sát và thăm dò
phải|nhỏ|Ảnh [[kính hiển vi quét chui hầm cho thấy từng nguyên tử trên bề mặt lá vàng. Quá trình tái dựng bề mặt là nguyên nhân khiến các nguyên tử tại bề mặt bị lệch đi trong mạng tinh thể và thể hiện sắp theo cột với độ rộng chứa vài nguyên tử cũng như một vài sai hỏng trên bề mặt.]] phải|nhỏ|Minh họa [[cấu trúc tinh thể lập phương tâm mặt của vàng.]] Các nhà khoa học sử dụng kính hiển vi quét chui hầm là thiết bị quan sát bề mặt vật liệu ở cấp nguyên tử. Nguyên lý hoạt động của nó dựa trên hiệu ứng đường hầm lượng tử, hiệu ứng cho phép các hạt đi qua rào cản là giếng thế mà về mặt trực giác vĩ mô là không thể. Các electron chui hầm qua chân không giữa hai điện cực kim loại đồng phẳng, trên mỗi phía có một nguyên tử hấp thụ electron, dẫn đến xuất hiện mật độ dòng điện mà có thể đo được. Khi đầu dò được quét trên bề mặt mẫu, sẽ xuất hiện các điện tử di chuyển từ bề mặt mẫu sang mũi dò do hiệu ứng chui hầm lượng tử và việc ghi lại dòng chui hầm (do một hiệu điện thế đặt giữa mũi dò và mẫu) này sẽ cho các thông tin về cấu trúc bề mặt.
Khi nguyên tử bị mất một vài electron nó trở thành ion. Khi là hạt điện tích quỹ đạo của nó bị lệch đi trong từ trường. Đo được bán kính độ lệch quỹ đạo của ion cho phép chúng ta xác định được khối lượng của nguyên tử. Thiết bị phổ khối kế dựa trên nguyên lý này để đo tỉ số khối lượng trên điện tích của các ion. Nếu một chứa nhiều ion, phổ khối có thể xác định được tỉ lệ của mỗi đồng vị trong mẫu bằng cách đo cường độ của nhiều chùm ion khác nhau. Kỹ thuật làm bay hơi nguyên tử bao gồm "phổ kế phát xạ cặp nguyên tử plasma cảm ứng" và "phổ kế khối lượng cặp plasma cảm ứng", cả hai kỹ thuật sử dụng plasma làm bay hơi mẫu để phân tích.
Một phương pháp hay dùng nữa là phổ tổn hao năng lượng điện tử, dựa trên việc ghi và phân tích phần năng lượng bị mất mát của chùm electron trong kính hiển vi điện tử truyền qua do tán xạ không đàn hồi khi truyền qua mẫu vật rắn. Phương pháp thăm dò nguyên tử (atom probe) có độ phân giải dưới nanômét và thu được ảnh 3-D cũng như xác định được đặc tính hóa học của từng nguyên tử thông qua phổ khối thời gian truyền.
Phổ của trạng thái nguyên tử kích thích được dùng để phân tích thành phần nguyên tử trong các sao ở xa. Các nhà thiên văn có thể tách những bước sóng điện từ đặc trưng trong ánh sáng phát ra từ ngôi sao và liên hệ nó với sự dịch chuyển lượng tử trong nguyên tử khí tự do. Những màu này (bước sóng) có thể được sao chép bằng cách sử dụng đèn phóng điện qua khí (gas-discharge lamp) chứa cùng nguyên tố trên ngôi sao. Đặc biệt nguyên tử Heli đã được phát hiện theo cách này khi nghiên cứu phổ Mặt Trời sớm 23 năm trước khi nó được phát hiện có tồn tại trên Trái Đất.
Nguồn gốc và trạng thái hiện tại
Nguyên tử chiếm khoảng 4,9% tổng mật độ năng lượng trong Vũ trụ quan sát được (còn lại là vật chất tối và năng lượng tối), với mật độ trung bình khoảng 0,25 nguyên tử/m³. Trong một thiên hà như Ngân Hà, nguyên tử có độ tập trung cao hơn, với mật độ vật chất bên trong môi trường liên sao (ISM) từ 105 đến 109 nguyên tử/m³. Mặt Trời nằm trong Bong bóng địa phương, một vùng tập trung khí ion hóa cao, do vậy mật độ ở môi trường lân cận hệ Mặt Trời trung bình vào khoảng 103 nguyên tử/m³. Các ngôi sao hình thành từ những đám mây đậm đặc trong ISM, và quá trình tiến hóa của sao dần dần làm giàu môi trường trong ISM với các nguyên tố nặng hơn hydro và heli. Có tới 95% nguyên tử trong Ngân Hà tập trung bên trong các ngôi sao và tổng khối lượng nguyên tử chiếm khoảng 10% khối lượng toàn thiên hà. (phần khối lượng còn lại đa số là vật chất tối.)
Sự hình thành
Electron tồn tại trong Vũ trụ từ giai đoạn sơ khai sau Vụ nổ lớn. Hạt nhân nguyên tử hình thành trong các phản ứng tổng hợp hạt nhân. Quá trình tổng hợp hạt nhân sau Vụ nổ lớn tạo ra phần lớn heli, lithi, và deuteri trong Vũ trụ, và có lẽ là beryli và bo.
Sự tồn tại khắp nơi và tính ổn định của nguyên tử dựa trên năng lượng liên kết của nó, có nghĩa là nguyên tử có năng lượng thấp hơn so với một hệ không liên kết gồm hạt nhân và các electron. Khi nhiệt độ cao hơn năng lượng ion hóa nguyên tử, vật chất tồn tại ở trạng thái plasma – chất khí chứa ion điện tích dương (hoặc thậm chí cả hạt nhân trần trụi) và electron. Khi nhiệt độ giảm xuống dưới mức năng lượng ion hóa, các nguyên tử bắt đầu hình thành theo các định luật của vật lý thống kê. Nguyên tử (khi đã bắt các electron) trở lên vượt trội so với các hạt tích điện sau 380.000 năm từ Big Bang— một kỷ nguyên gọi là "tái kết hợp", khi Vũ trụ giãn nở ra và lạnh đi cho phép các electron gắn kết được với hạt nhân.
Do Vụ nổ lớn không sinh ra cacbon hoặc nguyên tử nặng hơn, hạt nhân nguyên tử được sản sinh trong lòng các ngôi sao thông qua phản ứng tổng hợp hạt nhân để tạo ra nhiều nguyên tố heli hơn, và (thông qua quá trình bộ ba heli) sản sinh ra các nguyên tố cacbon cho tới sắt; xem thêm tổng hợp hạt nhân sao.
Những loại đồng vị như lithi-6, cũng như một số đồng vị berylilli và bo sản sinh trong không gian thông qua phản ứng bắn phá của tia vũ trụ. Khi chùm tia proton năng lượng cao va đập vào hạt nhân nguyên tử trong khí quyển Trái Đất, khiến cho một lượng lớn số hạt nhân nhẹ sinh ra.
Những nguyên tố nặng hơn sắt hình thành trong vụ nổ siêu tân tinh thông qua quá trình-r (r-process) và trong các sao nhánh tiệm cận khổng lồ (AGB stars) thông qua quá trình-s (s-process), cả hai quá trình có sự bắt neutron của hạt nhân nguyên tử.
Trái Đất
phải|nhỏ|Băng ở Nam bán cầu, trạng thái của nước đóng băng. Hầu hết các nguyên tử cấu tạo nên Trái Đất và những thứ tồn tại trên nó đã có mặt trong những tinh vân suy sụp hấp dẫn từ đám mây phân tử để hình thành lên Hệ Mặt Trời. Một số hạt nhân còn lại là sản phẩm của quá trình phân rã, và khi đo được tỷ lệ có mặt của chúng các nhà khoa học có thể xác định được tuổi của Trái Đất thông qua định tuổi bằng đồng vị phóng xạ. Hầu hết heli trong lớp vỏ Trái Đất (khoảng 99% khí heli xuất hiện trong các giếng khai thác khí đốt, và một lượng nhỏ heli-3) là sản phẩm của phản ứng phân rã alpha.
Một vài dấu vết của một số đồng vị nguyên tử trên Trái Đất không có mặt lúc hình thành hệ Mặt Trời (hay không phải là "nguyên thủy"), hay là sản phẩm của quá trình phân rã. Cacbon-14 liên tục được sinh ra từ tia vũ trụ trong khí quyển. Một số nguyên tử trên Trái Đất sinh ra từ các máy gia tốc hay trong lò phản ứng hạt nhân hoặc các vụ thử nghiệm vũ khí nguyên tử. Trong các nguyên tố siêu urani—với số nguyên tử lớn hơn 92—chỉ có plutoni và neptuni xuất hiện trong tự nhiên trên Trái Đất. Các nguyên tố siêu urani có chu kỳ phân rã phóng xạ ngắn hơn tuổi của Trái Đất và do vậy nếu chúng hình thành nguyên thủy thì cũng đã bị phân rã từ lâu, ngoại trừ có một ít plutoni-244 xuất hiện trong bụi vũ trụ. Nguyên tố plutoni và neptuni có trong tự nhiên chủ yếu là sản phẩm của urani bắt neutron và thường thấy ở các quặng urani.
Trái Đất chứa xấp xỉ 1.33 nguyên tử. Mặc dù có dạng nguyên tử tồn tại độc lập như các khí hiếm tồn tại ít, như argon, neon, và heli, 99% khí quyển chứa chủ yếu các nguyên tử dạng kết hợp như phân tử, bao gồm cacbon dioxide CO2 và phân tử hai nguyên tử như oxy O2 và nitơ N2. Tại bề mặt Trái Đất, lượng khổng lồ các nguyên tử kết hợp theo nhiều dạng, bao gồm nước H2O, muối, silicat và các oxide. Nguyên tử cũng kết hợp lại thành vật liệu không chứa phân tử rời rạc, bao gồm tinh thể và chất lỏng hoặc kim loại rắn. Dạng vật chất nguyên tử này tạo nên mạng lưới được sắp xếp thiếu đi kiểu trật tự gián đoạn loại đặc biệt quy mô nhỏ thường gặp ở dạng vật chất phân tử.
Các dạng hiếm và trên lý thuyết
nhỏ|300px|phải|Ảnh mô phỏng 3 chiều về lý thuyết đảo bền xung quanh Z=118 và N=178.
Nguyên tố siêu nặng
Các đồng vị với số nguyên tử lớn hơn của chì (82) có tính phóng xạ, các nhà vật lý đã đề xuất về sự tồn tại của "đảo bền" cho những nguyên tố có số nguyên tử lớn hơn 103. Những nguyên tố siêu nặng này có hạt nhân tương đối ổn định trong quá trình phân rã. Ứng cử viên cho nguyên tử siêu nặng ổn định đó là unbihexium, có 126 proton và 184 neutron.
Vật chất ngoại lai
Mỗi hạt vật chất đều có dạng tương ứng trên lý thuyết đó là hạt phản vật chất với điện tích trái dấu. Hay hạt positron điện tích dương là phản hạt của electron và phản proton điện tích âm là phản hạt của proton. Khi vật chất và phản vật chất tương ứng gặp nhau chúng lập tức bị hủy thành các tia gamma. Bởi vì lý do này, cùng với sự mất cân bằng giữa lượng vật chất và phản vật chất trong vũ trụ, phản vật chất rất hiếm thấy trong vũ trụ. (Mặc dù nguyên nhân của sự mất cân bằng trên quy mô Vũ trụ chưa được hiểu đầy đủ, một số lý thuyết đã đề xuất ra về sự vi phạm đối xứng CPT trong thời điểm của Vụ nổ lớn.) Và hiện nay chưa có nguyên tử phản vật chất nào tìm thấy tồn tại trong tự nhiên. Trong phòng thí nghiệm, năm 1996, trung tâm nghiên cứu hạt hạ nguyên tử CERN ở Genève đã lần đầu tiên tạo ra được phản hydro.
Các nhà vật lý cũng tạo ra được những nguyên tử ngoại lai khác bằng cách thay hạt proton, neutron hay electron bằng hạt khác có cùng điện tích. Ví dụ, trong nguyên tử hydro hạt electron được thay thế bằng lepton nặng hơn là muon, tạo ra nguyên tử muonic. Nguyên tử lạ là một trong những mẫu để các nhà vật lý kiểm chứng các tiên đoán cơ bản của vật lý.
Liên kết ngoài
* Thể loại:Vật lý nguyên tử Thể loại:Khái niệm vật lý Thể loại:Hạt tổ hợp Thể loại:Hóa học
Acroceras mandrarense
Acroceras mandrarense là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được A.Camus mô tả khoa học đầu tiên năm 1946.
Liên kết ngoài
Thể loại:Acroceras Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1946
Fissidens calabariae
Fissidens calabariae là một loài Rêu trong họ Fissidentaceae. Loài này được Müll. Hal. ex Dusén mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Kollnburg
Kollnburg là một đô thị ở huyện Regen bang Bayern thuộc nước Đức.
Tulul al-Humur
Tulul al-Humur (تلول الحمر) là một ngôi làng Syria nằm ở phó huyện Salamiyah thuộc huyện Salamiyah, Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Tulul al-Humur có dân số 989 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Pogonopygia
Pogonopygia là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Boarmiini
Kunějovice
Kunějovice là một làng thuộc huyện Plzeň-sever, vùng Plzeňský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Plzeň-sever Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Pagbalha Geleg Namgyai
thumb|Pagbalha Geleg Namgyai gặp [[Mao Trạch Đông năm 1956]]
Pagbalha Geleg Namgyai (sinh tháng 2 năm 1940) là Pagbalha Hutuktu Qamdo thứ 11 của Phật giáo Tây Tạng và chính khách nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông là Phó Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC) và Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc. Ông cũng từng là Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc, Phó Chủ tịch Khu tự trị Tây Tạng và Phó Chủ tịch Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc. Với tư cách là một tulku Tây Tạng (hóa thân lạt-ma), ông đáng được chú ý vì sự sẵn lòng làm việc trong chính phủ Trung Quốc, ngoại trừ trong Cách mạng Văn hóa.
Tiểu sử
Pagbalha Geleg Namgyai sinh tháng 2 năm 1940 tại huyện Lý Đường, ngày nay là Châu tự trị dân tộc Tạng Garzê, tỉnh Tứ Xuyên. Năm 1942, ông được công nhận là hóa thân thứ 11 của Pagbalha Hutuktu (Phật sống). Ông là thành viên của Tu viện Qangdin ở Qamdo, Tây Tạng.
Sau trận chiến Qamdo năm 1950, Pagbalha Geleg Namgyai được bổ nhiệm làm Phó Chủ tịch Ủy ban Giải phóng Qamdo ở độ tuổi 10. Từ năm 1952 đến năm 1956, ông học kinh điển Phật giáo tại Tu viện Sera ở Lhasa. Năm 1956, ông trở thành một thành viên Ủy ban trù bị Khu tự trị Tây Tạng và được bổ nhiệm làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban trù bị Khu trị Tây Tạng năm 1960. Ông cũng là Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề Tôn giáo từ năm 1956 đến năm 1959 và sau đó là Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề Tôn giáo từ năm 1956 đến năm 1965 và thăm Bắc Kinh vài lần, cùng với Panchen Lama thứ 10. Năm 1959, ông nhậm chức Phó Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (Ủy ban Toàn quốc CPPCC khóa III).
Với tư cách là một tulku Tây Tạng, ông đáng được chú ý vì sự sẵn lòng làm việc trong chính phủ Trung Quốc từ thời niên thiếu, ngoại trừ trong Cách mạng Văn hóa (1966–1976), khi ông được cử đi thực hiện lao động chân tay.
Sau khi kết thúc Cách mạng Văn hóa, ông tiếp tục giữ chức vụ Phó Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc (CPPCC) và vào năm 2013, ông tái đắc cử chức vụ Phó Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc Chính hiệp (CPPCC) khóa XII (2013-2018). Từ năm 1993 đến năm 2002, ông là Phó Chủ tịch Chính hiệp Khu tự trị Tây Tạng (TAR), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân Khu tự trị Tây Tạng, Phó Chủ tịch Chính phủ nhân dân Khu tự trị Tây Tạng và Phó Chủ tịch Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc. Từ năm 1993 đến năm 2003, ông cũng đồng thời giữ chức vụ Phó Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc. Từ năm 2002, ông là Chủ tịch danh dự Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc.
Gia đình
Pagbalha Geleg Namgyai có một người anh trai tên là Kamqoin Soinam Gyamco. Theo các nguồn tin Trung Quốc, ông đã bị quân nổi dậy giết chết trong cuộc nổi dậy Tây Tạng tháng 3 năm 1959, phía trước Norbulingka của Lhasa.
Tham khảo
Thể loại:Người Tứ Xuyên
Réo
Réo là một tổng của tỉnh Sanguié ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ của tổng này là thị xã Réo. Dân số năm 2006 là 59.779 người.
Các thị xã và các làng
Bépoidyr, Bonyolo, Ekoulkoala, Goundi, Guido, Kilsio, Perkouan, Sandié, Séboun, Sémapoun, Vour và Zoula.
Tham khảo
Thể loại:Tổng của Burkina Faso Thể loại:Tỉnh Sanguié
Réo
Euryopis margaritata
Loài này thuộc chi Euryopis. Euryopis margaritata được Ludwig Carl Christian Koch miêu tả năm 1867.
Tham khảo
Thể loại:Euryopis
Fallon, Nevada
Fallon là một thành phố ở quận Churchill, nằm ở phía tây Nevada, Hoa Kỳ. Dân số là 7.536 người vào điều tra dân số năm 2000. Nó là quận lỵ của quận Churchill và nằm trong thung lũng Lahontan.
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng diện tích là 3,1 dặm vuông (7,9 km ²), trong đó, 3,0 dặm vuông (7,9 km ²) là đất và 0,04 dặm vuông (0,1 km ²) của nó (0,65%) là mặt nước nước.
Tham khảo
Thể loại:Quận Churchill, Nevada Thể loại:Thành phố của Nevada
Koppel, Pennsylvania
Koppel là một thị trấn thuộc quận Beaver, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 762 người.
Tham khảo
Thể loại:Borough của Pennsylvania Thể loại:Quận Beaver, Pennsylvania
Gladiolus cylindraceus
Gladiolus cylindraceus là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được G.J.Lewis miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Lay ơn Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972
Andrzej Precigs
Andrzej Cezary Precigs (sinh ngày 22 tháng 8 năm 1949 tại Warsaw) là một diễn viên điện ảnh, diễn viên sân khấu, diễn viên lồng tiếng, đạo diễn lồng tiếng và chính trị gia địa phương người Ba Lan. Andrzej Cezary Precigs tốt nghiệp khoa diễn xuất tại Học viện điện ảnh Quốc gia ở Łódź vào năm 1972. Cùng năm đó, ông ra mắt công chúng lần đầu với vai diễn Walek-Walenty trong vở kịch "Toruń" của đạo diễn Stefan Żeromski tại Nhà hát Ludwik Solski ở Tarnów. Ông đã theo biểu diễn tại nhà hát này cho đến năm 1974. Sau đó, Andrzej Cezary Precigs biểu diễn tại nhiều nhà hát khác nhau, cụ thể: Nhà hát Stefan Jaracz ở Łódź (1974-1978), Nhà hát 77 Redut (1978-1980), Nhà hát Ba Lan ở Warsaw (1981-1982), Nhà hát Targowek (1982-1987)) và Nhà hát mới ở Warsaw (1987-1996). Bộ phim đầu tiên Andrzej Cezary Precigs tham gia diễn xuất là phim hài 150 per hour vào năm 1971 với vai trò diễn viên khách mời. Từ đó, ông bắt đầu diễn xuất trong nhiều phim truyền hình và phim điện ảnh khác nhau. Trong những năm sau này, Andrzej Cezary Precigs cũng thử sức ở vai trò đạo diễn lồng tiếng.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1949 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Ba Lan
Trịnh Chí
Trịnh Chí (Trung Quốc: 郑智; bính âm: Zheng Zhi; sinh ngày 20 tháng 8 năm 1980) là một cầu thủ bóng đá Trung Quốc hiện đang chơi cho Guangzhou Evergrande tại giải Chinese Super League. Anh khi bắt đầu sự nghiệp với tư cách là một hậu vệ, Trịnh sau đó được chuyển sang vai trò tiền vệ trung tâm bởi người quản lý của anh tại Thâm Quyến Jianlibao và trải nghiệm thành công ngay lập tức ở đó bằng cách giành chức vô địch giải đấu năm 2004 với câu lạc bộ. Một sự chuyển đến Shandong Luneng đã chứng kiến ​​một khoảng thời gian ghi bàn rất lớn trong sự nghiệp của anh ấy và anh ấy sớm trở thành đội trưởng của đội tuyển quốc gia Trung Quốc, sau đó dẫn đến việc chuyển sang Charlton Athletic và Celtic.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1980 Thể loại:Cầu thủ xuất sắc nhất châu Á Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Charlton Athletic F.C. Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Trung Quốc Thể loại:Cầu thủ bóng đá Trung Quốc Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh Thể loại:FIFA Century Club Thể loại:Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2008 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Thế vận hội của Trung Quốc Thể loại:Cầu thủ bóng đá Premier League Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Scotland
Sarah Harding
nhỏ|phải|230px|Sarah Harding trong một buổi biểu diễn nhạc sống Sarah Nicole Harding (tên khai sinh Sarah Nicole Hardman; sinh ngày 17 tháng 11 năm 1981 - mất 5 tháng 9 năm 2021) là một ca sĩ-nhạc sĩ, kiêm diễn viên và người mẫu ảnh nước Anh và là một thành viên của nhóm nhạc pop Girls Aloud, cô cùng với nhóm nhạc được chương trình truyền hình thực tế Popstars:The Rivals từ đó đã trở thành một trong những ngôi sao giải trí đạt được thành công liên tục và tích lũy một tài sản lên đến 25 triệu bảng Anh vào tháng 5 năm 2009. Năm 2010, cô bắt đầu bước vào sự nghiệp hát solo.
Catocala fida
Catocala fida là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Sarah Harding
Thiếu thời
Harding sinh ra ở vùng Ascot, Berkshire. Cô lớn lên, cùng với hai anh em và cư trú ở Staines, Surrey, sau đó đến Stockport, Manchester. Cô sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống âm nhạc, cha cô là John Adam Hardman, người đã giới thiệu cô đến phòng thu khi còn nhỏ. Lúc lên 15 tuổi, cha cô ly thân, cha mẹ sau đó đã ly dị và cô không còn liên lạc với cha. Cô lớn lên và làm nhiều công việc, Sarah cũng từng đi lưu diễn Tây Bắc nước Anh biểu diễn tại các quán rượu, các hộp đêm, công viên để kiếm sống.
Catocala fida
Liên kết ngoài
Thể loại:Catocala
Sarah Harding
Thành công
Về phần đời tư, cô kiên quyết khẳng định không lao vào vòng xoáy rắc rối như ca sĩ Britney Spears (đang có tai tiếng trong giai đoạn này), cô tự tin rằng mình có đủ khả năng kiểm soát cuộc sống của mình. Đến nay cô vẫn chưa lập gia đình.
Sự nghiệp solo
Từ năm 2009, Sarah Harding đã có kế hoạch tách ra khỏi nhóm để khởi nghiệp solo, cô đang bắt tay cộng tác cùng Filthy Dukes trong bản soundtrack của bộ phim sắp ra mắt "Wild Child" Bộ soundtrack của "Wild Child" là một album hay với sự góp mặt của nhiều tên tuổi lớn như Rihanna, Robbie Williams và Nelly Furtado. Và Sarah Harding cũng không phải thành viên duy nhất trong nhóm đang có những kế hoạch hợp tác bên ngoài. Cheryl Cole trong giai đoạn này cũng đang hợp tác với nam ca sĩ William trong track Heartbreaker trong khi Nadine Coyle cũng có ý định tách ra hát solo. Và đến năm 2010, cô đã có bước phát triển mới trong sự nghiệp solo.
Xem thêm
Thể loại:Ca sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Sinh năm 1981 Thể loại:Nhân vật còn sống
Euryopis megalops
Euryopis megalops là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Loài này thuộc chi Euryopis. Euryopis megalops được Lodovico di Caporiacco miêu tả năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Euryopis
Langdorf
Langdorf là một đô thị ở huyện Regen bang Bayern thuộc nước Đức.
Scytodes insperata
Scytodes insperata là một loài nhện trong họ Scytodidae.
Loài này thuộc chi Scytodes. Scytodes insperata được Ilka Maria Fernandes Soares & Hélio Ferraz de Almeida Camargo miêu tả năm 1948.
Tham khảo
Thể loại:Scytodes
Ralf Rangnick
Ralf Rangnick (sinh ngày 29 tháng 6 năm 1958) là một huấn luyện viên bóng đá và cựu cầu thủ bóng đá người Đức. Ông hiện đang là huấn luyện viên trưởng của Đội tuyển bóng đá quốc gia Áo.
Sau sự nghiệp cầu thủ không mấy nổi bật, Rangnick đã bắt đầu sự nghiệp huấn luyện của mình vào năm 1983. Năm 1997, ông được thuê bởi câu lạc bộ Um 1846, ông đã giúp đội vô địch giải Regionalliga Süd -một giải bóng đá hạng 4 trong hệ thống liên đoàn bóng đá Đức trong mùa đầu tiên của ông. Rangnick sau đó được bổ nhiệm bởi câu lạc bộ VfB Stuttgart trong Bundesliga, vô địch UEFA Intertoto Cup trong năm 2000, nhưng đã bị sa thải vào năm 2001. Ông sau đó đã gia nhập Hannover 96, chiến thắng ở giải hạng 2 Đức, nhưng bị sa thải vào năm 2004. Sau một khoảng thời gian ngắn với Schalke 04, Rangnick đã gia nhập TSG 1899 Hoffenheim năm 2006, và đạt được những sự thăng hạng liên tiếp để đưa đội bóng tới Bundesliga. Ông đã rời câu lạc bộ năm 2011 và đã trở lại Schalke 04, nơi ông đã chiến thắng cup 2011 DFB-Pokal và đã vào tới bán kết UEFA Champions League. Ông sau đó tới huấn luyện câu lạc bộ RB Leipzig qua hai thời kỳ từ 2015 tới 2019.
Rangnick đã gia nhập Red Bull với vai trò giám đốc bóng đá năm 2012, giúp đỡ điều hành sự phát triển của họ tiến vào nền bóng đá châu Âu, đẩy mạnh việc tuyển mộ những cầu thủ tiềm năng và phát triển những hệ thống đào tạo trẻ với một cơ sở tìm kiếm tài năng khắp thế giới và một triết lý tấn công ở tất cả các câu lạc bộ của họ. Kết quả, các câu lạc bộ của Red Bull đã tăng giá trị thị trường từ 120 triệu bảng tới 1,2 tỉ bảng trong nhiệm kỳ của ông. Những câu lạc bộ cũng đã trải qua những thành công quốc nội liên tục và đã tạo ra những lợi nhuận khá lớn với việc chuyển nhượng cầu thủ, điều đã dẫn tới sự thăng chức của Rangnick làm giám đốc thể thao và phát triển năm 2019. Ông đã từ chức năm 2020 và đã gia nhập câu lạc bộ Lokomotiv Moscow của Nga với chức vụ giám đốc điều hành thể thao và phát triển năm 2021.
Rangnick được cho là đã phát triển " Gegenpressing", chiến thuật mà sau khi mất quyền kiểm soát bóng, ngay lập tức nỗ lực để giành lại bóng hơn là chuyển sang việc tập hợp trở lại để phòng ngự. Các đội bóng của ông được chú ý bởi việc pressing và cường độ tấn công cao của họ, cũng như phòng thủ khu vực. Rangick đã trích dẫn những huấn luyện viên ảnh hưởng tới ông là Ernst Happel, Valeriy Lobanovskyi, Arrigo Sacchi, và Zdeněk Zeman, và được cho là ảnh hưởng tới Julian Nagelsmann, Ralph Hasenhüttl, Marco Rose, Roger Schmidt, Adi Hütter, Oliver Glasner Thomas Tuchel và Jürgen Klopp.
Đầu đời và sự nghiệp chơi bóng
Rangnick bắt đầu sự nghiệp thi đấu của mình tại VfB Stuttgart, nhưng được chú ý với tài năng chiến lược và được làm cầu thủ kiêm huấn luyện viên. Sự nghiệp thi đấu của ông chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và chủ yếu tập trung ở Đức, nhưng trong thời gian học tại Đại học Sussex, ông đã chơi bóng một thời gian cho câu lạc bộ Southwick, Anh.
Sự nghiệp huấn luyện viên
Rangnick cũng là một trong những huấn luyện viên đầu tiên đại chúng hóa những chiến thuật bóng đá, đặc biệt trong một chương trình truyền hình của ZDF SportStudio TV vào tháng 12 năm 1998. Dẫn tới, Rangnick nổi danh như "giáo sư", một biệt danh ban đầu thường để chế nhạo ông, điều mà sau đó thường được sử dụng để thể hiện sự tôn trọng.
Những năm đầu sự nghiệp
Rangnick đã bắt đầu sự nghiệp huấn luyện viên trong những năm thập kỉ 80, đầu tiên vừa làm cầu thủ, vừa làm huấn luyện viện tại câu lạc bộ quê nhà của ông là Viktoria Backnang. sau đó tiếp tục chơi bóng và làm huấn luyện viên tại VfB Stuttgart II và TSV Lippoldsweiler.
VfB Stuttgart
Vào ngày 3 tháng 5 năm 1999, Rangnick lên làm huấn luyện viên của VfB Stuttgart, và giúp ​​câu lạc bộ kết thúc mùa giải 1998–99 ở vị trí thứ 11. Trận đấu đầu tiên của ông là trận thua 2-0 trước Bayern Munich. Vào mùa giải 1999–2000, ông đã giúp ​​câu lạc bộ cán đích ở vị trí thứ tám. Vào mùa giải 2000–01 đội đã lọt vào vòng 16 của UEFA Cup 2000–01 sau khi vô địch UEFA Intertoto Cup, và lọt vào bán kết của DFB-Pokal. Tuy nhiên, phong độ tại Bundesliga của Stuttgart khiến họ lọt vào trong nhóm xuống hạng sau lượt đi. Sau khi bị loại khỏi cúp châu Âu vào tháng 2 năm 2001, Stuttgart đã sa thải Rangnick.
Hannover 96
Vào ngày 23 tháng 5 năm 2001, ông lên làm huấn luyện viên cho Hannover 96. Trận đấu đầu tiên của ông là trận hòa 1-1 trước Union Berlin. Mùa giải đầu tiên của anh ấy là một thành công khi họ vô địch Bundesliga 2 và được lên hạng Bundesliga sau 13 năm vắng bóng. Vào mùa giải 2003–04, khi phong độ của Hannover 96 bị giảm, Rangnick bị sa thải sau thất bại 0–1 trước Borussia Mönchengladbach vào tháng 3 năm 2004.
Schalke 04
Sau khi bỏ lỡ việc làm trợ lý huấn luyện viên cho Joachim Löw tại đội tuyển quốc gia Đức, Rangnick đã ký hợp đồng với Schalke 04 vào ngày 28 tháng 9 năm 2004, sau khi Jupp Heynckes rời câu lạc bộ chỉ vài tuần sau mùa giải 2004–05 khởi tranh. Rangnick một lần nữa được tham dự cúp châu Âu khi câu lạc bộ đã giành được một suất UEFA Cup thông qua UEFA Intertoto Cup. Trận đấu đầu tiên của ông là tại UEFA Cup, Schalke thắng 4–0 trước Metalurgs Liepājas. Ông giúp họ vượt qua được vòng bảng, nhưng họ lại bị loại ở vòng loại trực tiếp trước Shakhtar Donetsk. Tuy nhiên, tại DFB-Pokal, họ lại thành công hơn, khi Rangnick đưa câu lạc bộ đến chung kết, và họ chỉ để thua 2-1 trước Bayern Munich. Vị trí thứ hai của họ cũng đã giúp họ đủ điều kiện tham dự UEFA Champions League 2005–06, giúp Rangnick có lần đầu tiên tham dự giải đấu danh giá này. Tuy nhiên, đội sẽ không thể vượt qua vòng bảng, và kém cuộc đua vô địch tới 10 điểm tại Bundesliga 2005–06, cũng như đã gặp thất bại đậm 0–6 trong DFB-Pokal trước Eintracht Frankfurt. Không lâu trước kỳ nghỉ đông, những kết quả này đã khiến Rangnick bị câu lạc bộ này sa thải vào ngày 12 tháng 12 năm 2005.
1899 Hoffenheim
thumb|upright|Rangnick làm huấn luyện viên tại [[TSG 1899 Hoffenheim|Hoffenheim năm 2007]]
Rangnick được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng của 1899 Hoffenheim cho mùa giải 2006–07. Trận đấu đầu tiên của ông là trận hòa 2–2 trước 1860 Munich II vào ngày 5 tháng 8 năm 2006. Đội ngay lập tức giành được quyền thăng hạng và chơi mùa giải 2007–08 tại Bundesliga 2 lần đầu tiên trong lịch sử của họ. Ngay tại mùa giải đó, Hoffenheim về đích ở vị trí thứ hai và giành quyền thăng hạng lên Bundesliga trong mùa giải 2008–09. Vào ngày 2 tháng 1 năm 2011, Rangnick từ chức huấn luyện viên trưởng của Hoffenheim, với lý do câu lạc bôn bán tiền vệ Luiz Gustavo cho Bayern Munich, mà ông không được thông báo.
Trở lại Schalke 04
Vào tháng 3 năm 2011, Rangnick được chỉ định là người thay thế cho Felix Magath trong vai trò là huấn luyện viên trưởng của Schalke 04. Trận đấu đầu tiên của anh là chiến thắng 2–0 trước FC St. Pauli vào ngày 1 tháng 4 năm 2011. Chỉ vài tuần sau khi được bổ nhiệm làm huấn luyện viên của Schalke, Rangnick đã dẫn dắt câu lạc bộ vào bán kết UEFA Champions League đầu tiên của họ bằng cách đánh bại đội chủ nhà Inter Milan với tỷ số chung cuộc 7–3. Tuy nhiên, Schalke đã bị Manchester United loại ở bán kết.
RB Leipzig
thumb|210px|upright|Rangnick huấn luyện [[RB Leipzig năm 2018]]
Vào tháng 2 năm 2015, Rangnick thông báo rằng ông sẽ tiếp quản vị trí huấn luyện viên của RB Leipzig cho mùa giải 2015–16. Achim Beierlorzer tiếp quản cho đến cuối mùa giải sau khi Alexander Zorniger từ chức. Ngoài ra, Rangnick đã từ chức giám đốc bóng đá của Red Bull Salzburg. Trận đấu đầu tiên của ông là chiến thắng 1–0 trước FSV Frankfurt vào ngày 25 tháng 7, và Rangnick giành quyền thăng hạng lên Bundesliga với chiến thắng trước Karlsruher SC vào ngày 8 tháng 5 năm 2016. Vào ngày 16 tháng 5, Leipzig thông báo Ralph Hasenhüttl sẽ tiếp quản vị trí của Rangnick.
Vào ngày 9 tháng 7 năm 2018, Rangnick một lần nữa được bổ nhiệm lên vị trí huấn luyện viên của RB Leipzig. Trận đầu tiên trong lần trở lại này, ông đã giành chiến thắng 4–0 trước câu lạc bộ Thụy Điển Häcken trong vòng loại thứ hai của Europa League. RB Leipzig giành chiến thắng 5–1 chung cuộc. Sau đó, họ đã đánh bại Universitatea Craiova trong vòng loại thứ ba. Tại vòng bảng, họ cùng bảng với RB Salzburg, Celtic và Rosenborg, kết thúc ở vị trí thứ 3 ở vòng bảng.
Mặc dù vậy, câu lạc bộ đã kết thúc mùa giải Bundesliga 2018–19 ở vị trí thứ 3, được tham dự UEFA Champions League vào mùa giải 2019–20. Rangnick kết thúc nhiệm kỳ huấn luyện viên thứ 2 của mình với thành tích 29 trận thắng, 13 trận hòa và 10 trận thua.
Đội tuyển quốc gia Áo
Rangnick ký hợp đồng 2 năm với tuyển Áo kèm tùy chọn gia hạn thêm 2 năm nếu đội tuyển này giành vé dự EURO 2024.
Pronephrium euryphyllum
Pronephrium euryphyllum là một loài thực vật có mạch trong họ Thelypteridaceae. Loài này được (Rosenst.) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Rhynchopelta concentrica
Rhynchopelta concentrica là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Peltospiridae.
Arctotis debensis
Arctotis debensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được R.J.Mckenzie mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Rhynchopelta concentrica
Tham khảo
Thể loại:Peltospiridae
Pronephrium euryphyllum
Tham khảo
Thể loại:Pronephrium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972
Ralf Rangnick
Huấn luyện viên
VfB Stuttgart U19
Ulm 1846
VfB Stuttgart
Hannover 96
Schalke 04
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1958 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Đức Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Đức Thể loại:Huấn luyện viên Manchester United F.C. Thể loại:Huấn luyện viên giải Ngoại hạng Anh Thể loại:Cầu thủ bóng đá Đức ở nước ngoài Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Lý (đơn vị đo lường)
Lý hay còn gọi là dặm Trung Quốc, là đơn vị đo khoảng cách. Đơn vị này được sử dụng tại các nước Trung Quốc, Việt Nam,... trong các triều đại phong kiến. Một lý tương đương 1/2 km, tức khoảng 500 m. Theo tài liệu khác, một dặm Trung Quốc là 576 m.
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị đo chiều dài
Umm al-Amad, Salamiyah
Um Elamad, Salamiyah (أم العمد) là một ngôi làng Syria nằm ở phó huyện Salamiyah thuộc huyện Salamiyah, Hama. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Um Elamad, Salamiyah có dân số 908 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Chorodna
Chorodna là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Boarmiini
Nhót Loureiroi
Nhót Loureiroi (danh pháp khoa học: Elaeagnus loureiroi) là một loài thực vật có hoa trong họ Elaeagnaceae. Loài này được Champ. mô tả khoa học đầu tiên năm 1853.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1853
Ptiloglossa fulvonigra
Ptiloglossa fulvonigra là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1987.
Tham khảo
Thể loại:Ptiloglossa Thể loại:Động vật được mô tả năm 1987
Fissidens caloglottis
Fissidens caloglottis là một loài Rêu trong họ Fissidentaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Liên kết ngoài
Thể loại:Fissidens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1888
Mimosa meticulosa
Mimosa meticulosa là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Mart. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
M
Ortagöze, Refahiye
Ortagöze là một xã thuộc huyện Refahiye, tỉnh Erzincan, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 76 người.
Phyllocnema xanthopelma
Phyllocnema xanthopelma là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Phyllocnema
Arctotis decurrens
Arctotis decurrens là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Jacq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1797.
Liên kết ngoài
Thể loại:Arctotis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1797
Libnotes erythromera
Libnotes erythromera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Kulpmont, Pennsylvania
Kulpmont là một thị trấn thuộc quận Northumberland, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 2924 người.
Libnotes erythromera
Tham khảo
Thể loại:Libnotes Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia