Newmania_sontraensis
Mô tả
Địa thực vật thân thảo, cao đến 160 cm, với 2–5 chồi lá mỗi thân rễ, cách nhau 1,5–6 cm. Thân rễ ngầm, phân nhánh, đường kính ~1 cm, vỏ màu nâu nhạt, ruột màu trắng kem; các củ rễ hình thoi, ~5 × 0,8 cm, cách thân rễ 5–10 cm. Chồi lá ở 1/3 đến 1/2 gốc không lá, với 10–27 lá xếp thành 2 dãy; bẹ không lá 4-9, màu xanh lục ánh màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, chuyển thành màu nâu và có dạng giấy khi già; bẹ lá màu xanh lục, gấp nếp mịn, đặc biệt ở phần đỉnh gần lưỡi bẹ; lưỡi bẹ dài 1,5–3 mm, 2 thùy khó thấy, màu xanh lục nửa trong mờ, nhẵn nhụi; không cuống lá, tiêu giảm ít hay nhiều thành thể gối; phiến lá hình elip đến hình elip hẹp đến hình trứng ngược hẹp, 12–22 × 4–5 cm, màu xanh lục vừa, bóng và uốn nếp yếu ở mặt trên, màu xanh lục nhạt hơn ở mặt dưới, các lá ở gốc và lá non đôi khi với ánh giàu màu tía sẫm nhiều hay ít ở mặt dưới, nhẵn nhụi cả hai mặt, đáy tù, đỉnh thon nhỏ dần thành nhọn thon, mép nguyên. Cụm hoa mọc từ thân rễ ở phần gốc của chồi lá, cành hoa bông thóc mọc thẳng, gồm 7-12 hoa, nở từ đáy đến đỉnh; cuống cụm hoa dài 1,5–4 cm, đường kính ~5 mm, lá bắc bẹ 4–5, dài 5–20 mm, rộng ~5 mm, màu trắng kem với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh tù, đôi khi kết thúc bằng mấu nhỏ; các lá bắc sinh sản xếp thành 2 dãy không hoàn hảo (sắp xếp 2 dãy ở đáy, xoắn ốc ở đỉnh), hình trứng, 10–18 × 7–9 mm, hở tới đáy, màu kem ánh xanh lục với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh nhọn thon tù, mép nửa trong mờ, ~0,5 mm; lá bắc con hình trứng, 12–14 × 7–10 mm, hở tới đáy, rộng 7–10 mm (khi tách ra), màu ánh xanh lục đến màu kem với hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi. Hoa dài 8–10,5 cm; đài hoa hình ống, dài 13–17 mm, đường kính ~4 mm, chẻ một bên ~7–10 mm, màu kem nửa trong mờ thưa hoa văn mắt lưới màu đỏ-tía sẫm, nhẵn nhụi, đỉnh 1 răng nhọn; ống hoa hình trụ hẹp, dài 4–6 cm, đường kính 2,0–2,5 mm, màu trắng, nhẵn nhụi; thùy tràng lưng hình tam giác hẹp, ~28 × 8 mm, màu trắng tinh với các vạch trong mờ, nhẵn nhụi, mấu nhọn sắc ở đỉnh (dài ~3 mm); các thùy tràng bên hình tam giác hẹp với đỉnh có mấu nhọn sắc, 18–26 × 5–6 mm, màu trắng tinh với các đường trong mờ, nhẵn nhụi; cánh môi hình trứng đến thuôn dài với các mép uốn ngược, 28–35 × 16–18 mm ở điểm rộng nhất, nhẵn nhụi, đỉnh 2 thùy với vết chẻ 5–7,5 mm, đậm màu tím tía với nhiều gân trắng ở gốc và trung tâm, mép ở đáy màu trắng; nhị lép bên dạng cánh hoa, hình elip tù không đều, 15–20(–21) × 8–12,5 mm, màu trắng tinh, nhẵn nhụi. Nhị dài 16–18 mm, phần lớn màu trắng hoặc màu trắng kem, hoàn toàn nhẵn nhụi; chỉ nhị dài 8,5–11 mm, rộng ~2,5 mm ở gốc, rộng 3,5 mm ở đỉnh, màu trắng kem, đôi khi với ánh tím ở đáy; bao phấn 6–8 × 3,5 mm, mô liên kết màu trắng kem, đôi khi với ánh màu hồng nhạt, nhẵn nhụi; mào bao phấn nhỏ, dài đến 1,5 mm, tù, với 2 tiểu thùy khó thấy; mô vỏ bao phấn dài 6–6,5 mm, màu kem (chuyển thành ánh đỏ khi già), nứt gần như dọc theo suốt chiều dài của chúng (trừ ~1 mm trên cùng), nhẵn nhụi; phấn hoa màu kem. Bầu nhụy hình trứng ngược, 4,5–5 × 3,5 mm, màu trắng kem hoặc với ánh màu hồng ở đỉnh, nhẵn nhụi, 3 ngăn. Vòi nhụy màu trắng, đôi khi với ánh hồng nhạt, nhẵn nhụi; đầu nhụy dài ~1 mm, đường kính ~0,6 mm, lỗ nhỏ thuôn tròn, hướng về phía trước, có lông rung. Quả nang 3 ngăn nứt không đều, hình trứng, 3–3,5 cm × 1,3 cm với đài bền, màu kem đến màu thịt với ánh tía, nhẵn nhụi, chứa 15–26 hạt. Hạt hình trứng đến hình trứng ngược, có góc cạnh tù, 8–9 × 3–4 mm, màu nâu nhạt với ánh tía, đặc biệt về phía đỉnh, bề mặt bóng, rậm lông tơ ngắn; áo hạt màu trắng, xé rách, các thùy không đều, thẳng, 3–7 mm. Ra hoa tháng 4-5 và tạo quả tháng 5-6.