cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyễn Thành Bộ
Tiểu sử
Ngày 21 tháng 4 năm 1984, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tham khảo
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Thanh Hóa Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam Thể loại:Người Thanh Hóa Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam Thể loại:Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa
Tổng thống Liberia
Tổng thống Cộng hòa Liberia là người đứng đầu Nhà nước và Chính phủ Liberia. Tổng thống là người đứng đầu cơ quan hành pháp và là Tổng tư lệnh Lực lượng Vũ trang của Liberia.
Từ năm 1847 đến năm 1980, tổng thống chỉ do những người Liberia gốc Mỹ, những người định cư Mỹ gốc của Liberia và con cái của họ nắm giữ. Chế độ hai đảng đầu tiên, với Đảng Cộng hòa và Đảng Whig Thực sự, đã kết thúc năm 1878 khi cuộc bầu cử của Anthony W. Gardiner đánh dấu sự bắt đầu của 102 năm cai trị của đảng duy nhất bởi Whig Thật sự. Sau một cuộc đảo chính bởi các sĩ quan quân đội bất mãn do Samuel Doe cầm đầu năm 1980, chức vụ tổng thống đã bị bỏ trống cho tới khi bầu Doe trong cuộc tổng tuyển cử năm 1985. Sau khi lật đổ Doe vào năm 1990, chức vụ tổng thống đã bị bỏ trống bảy năm trong cuộc Nội chiến Liberia lần đầu. Một lần nữa trong hai năm sau khi kết thúc Cuộc Nội chiến lần thứ hai của Liberia năm 2003.
Theo Hiến pháp năm 1986, tổng thống được bầu cử trực tiếp bởi các cử tri có đủ điều kiện với thời hạn sáu năm, có thể được gia hạn một lần. Nhìn chung, 22 cá nhân đã từng làm tổng thống. Vào ngày 16 tháng 1 năm 2006, Ellen Johnson Sirleaf tuyên thệ nhậm chức tổng thống thứ hai và thứ tư, làm cho cô trở thành tổng thống nữ được bầu đầu tiên ở châu Phi.
Lịch sử
Sau khi thành lập Liên bang Liberia năm 1838, quyền hành pháp đã được trao cho Thống đốc Liberia, người được bổ nhiệm và phục vụ theo sự phê chuẩn của Hội thuộc địa Mỹ. Thống đốc đầu tiên, Thomas Buchanan, phục vụ từ năm 1838 đến khi qua đời vào năm 1841. Ông Joseph Jenkins Roberts, người thống đốc da đen đầu tiên của Liberia, đã thành công.
Sau khi độc lập năm 1847, Roberts được bầu làm tổng thống đầu tiên của Liberia. Hiến pháp 1847 đã phủ nhận cuộc bỏ phiếu cho dân bản địa bằng cách yêu cầu cử tri sở hữu bất động sản. Kết quả là, tổng thống chỉ được duy trì bởi Americo-Liberians cho đến năm 1980, khi một cuộc đảo chính quân sự do Samuel Doe, một dân tộc Krahn, dẫn đầu đã lật đổ và giết Tổng thống William R. Tolbert Jr.
Tổng thống bị bỏ trống từ năm 1980 đến năm 1986, với quyền hành pháp do Doe nắm giữ làm người đứng đầu Hội đồng Cứu chuộc Nhân dân. Doe sau đó được bầu làm tổng thống trong cuộc tổng tuyển cử năm 1985, làm cho ông ta là vị tổng thống đầu tiên bên ngoài tầng lớp ưu tú Americo-Liberia. Doe sau đó bị lật đổ và bị sát hại vào năm 1990 sau khi bắt đầu cuộc Nội chiến ở Liberia, trong đó tổng thống vẫn còn trống.
Sau cuộc tổng tuyển cử năm 1997, Charles Taylor giữ chức vụ tổng thống cho đến khi ông từ chức vào ngày 11 tháng 8 năm 2003 như là một phần của thỏa thuận hòa bình để kết thúc cuộc Nội chiến thứ hai của Liberia. Người kế nhiệm ông là ông Moses Blah đã nhượng quyền hành pháp vào ngày 13 tháng 10 năm đó cho Gyude Bryant, Chủ tịch của Chính phủ Quốc gia Chuyển tiếp Liberia. Tổng thống được tiếp tục vào ngày 16 tháng 1 năm 2006 sau cuộc bầu cử năm 2005 của Ellen Johnson Sirleaf là nữ tổng thống đầu tiên.
Thời hạn và bầu cử
Theo Hiến pháp 1847 ban đầu, tổng thống được bầu vào nhiệm kỳ hai năm, và được tăng lên bốn năm vào ngày 7 tháng 5 năm 1907. Theo sửa đổi này, một tổng thống mới sẽ phục vụ trong tám năm và có thể được bầu lại với giới hạn hạn định] không hạn chế] bốn năm điều khoản. Trong nhiệm kỳ của [[William R. Tolbert, Jr., Hiến pháp đã được sửa đổi để hạn chế tổng thống chỉ trong một nhiệm kỳ 8 năm; vào năm 1976, tiếng nói trong Lập pháp đã được nâng lên để trở lại hệ thống trước đó, nhưng Tolbert tuyên bố ủng hộ hệ thống hiện tại và tuyên bố sẽ phủ quyết bất kỳ sửa đổi hiến pháp nào nhằm loại bỏ hạn ngạch.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách chính trị Liberia
Menemerus minshullae
Menemerus minshullae là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Menemerus. Menemerus minshullae được Wanda Wesołowska miêu tả năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Menemerus Thể loại:Salticidae
Aulacoderus ranchhodi
Aulacoderus ranchhodi là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được van Hille miêu tả khoa học năm 1984.
Tham khảo
Thể loại:Aulacoderus
Acacia maxwellii
Acacia maxwellii là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Maiden & Blakeley miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
M
Paraona cocciniceps
Paraona cocciniceps là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paraona
Lê Dụ Tông
Lê Dụ Tông (chữ Hán: 黎裕宗 1679 – 27 tháng 2 năm 1731) là vị Hoàng đế thứ 11 của Nhà Lê Trung hưng và thứ 22 của triều Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Ông có tên húy là Lê Duy Đường (黎維禟, 黎維禎) – là con trai trưởng của vua Lê Hy Tông.
Thân Thế
Lê Dụ Tông là con trưởng vua Lê Hy Tông, mẹ là Nguyễn Thị Ngọc Đệ, người xã Trùng (Xung) Quán, huyện Đông Ngàn.
Cai trị
Ông được vua cha truyền ngôi vào tháng 4 năm Ất Dậu (1705) dưới tác động của Chúa Trịnh và lấy niên hiệu là Vĩnh Thịnh. Đến năm 1720, nhà vua đổi niên hiệu thành Bảo Thái.
Sách Lịch triều tạp kỷ ghi nhận rất tốt đẹp về triều đại Lê Dụ Tông, mà thực chất là lời khen dành cho Trịnh Cương – người lãnh đạo thực tế của Đại Việt khi đó: ''Bấy giờ thừa hưởng cơ nghiệp thái bình, không xảy binh đao, trong nước vô sự, triều đình có làm được nhiều việc. Pháp độ được rất đầy đủ, kỷ cương thi hành được hết. Xứ xa lạ thì dâng lễ vật tỏ lòng thành, thượng quốc (Trung Quốc) thì trả lại đất. Có thể gọi là đường cực thịnh. Nhà vua rủ tay áo, ngồi ở trên, không phải khó nhọc mà mọi việc đâu ra đấy. Khi nói đến cuộc thịnh trị ở thời bấy giờ người ta tất phải kể đến đời vua này.''
Năm 1718, sứ Nhà Thanh sang Đại Việt phong cho nhà vua làm An Nam Quốc vương. Do sự tranh nghị của triều đình, các quan Nhà Thanh cho phép nhà vua hành lễ tam khấu ngũ vái thay vì tam quỳ cửu khấu trước chiếu chỉ vua Thanh. Năm 1724, Dụ Tông bị bệnh đau chân, Chúa Trịnh Cương thay quyền ông làm lễ tế Nam giao.
Năm 1727, Trịnh Cương bức Lê Dụ Tông phế bỏ Hoàng trưởng tử Duy Tường, lập con trai của Chính cung Trịnh thị là Duy Phường làm Hoàng thái tử. Từ đó, Dụ Tông cảm thấy oán hận. Theo bản tấu của Bùi Sĩ Tiêm gửi lên Chúa Trịnh Giang thì: Ngày 20 tháng 4 nǎm Kỷ Dậu (1729), ông bị An Đô vương Trịnh Cương ép nhường ngôi cho Thái tử Lê Duy Phường (sau bị phế làm Hôn Đức công) rồi ra ở cung Kiền Thọ, xưng là Thuận Thiên thừa vận Hoàng thượng. Cương mục cho biết rằng, từ khi bị ra ở điện Kiền Thọ, Thượng hoàng u uất, không vui. Đến tháng Giêng nǎm Tân Hợi (1731) thì ông qua đời, hưởng dương 53 tuổi, truy tôn là Hòa Hoàng đế, miếu hiệu Dụ Tông. Người con thứ của ông là Lê Duy Mật sau này khởi nghĩa chống lại họ Trịnh hơn 30 năm.
Gia quyến
Thân phụ: Lê Hy Tông
Thân mẫu: Nguyễn Thị Ngọc Đệ, sau này Ôn Từ Hoàng thái hậu.
Hậu duệ
Và 6 người con trai khác.
Di hài
Trong nhiều tài liệu lịch sử và cả "Lê triều ngọc phả" có ghi, sau khi qua đời, vua Lê Dụ Tông được chôn cất tại làng Cổ Đô, huyện Đông Sơn (nay là Thị trấn Thiệu Hoá, huyện Thiệu Hóa) và sau đó mới di táng đến lăng Kim Thạch, trấn Lôi Dương. Còn theo Khâm định Việt sử Thông giám cương mục thì vua Lê Dụ Tông được táng ở lăng Cổ Đô, Đông Sơn, Thanh Hóa, sau dời đi táng ở lăng Kim Thạch, huyện Lôi Dương (nay thuộc Thọ Xuân và Thường Xuân).
Phát hiện
Tháng 2 năm 1958, một nông dân ở làng Bái Trạch (Trang Bàn Thạch xưa) trong lúc đào vườn đã phát hiện một chiếc quách. Phá vỡ ra một mảng thì thấy bên trong có quan tài sơn son, thiếp vàng. Sau khi nhận được thông tin, các cơ quan chức năng đã về xử lý bằng cách dùng xi măng vá kín chỗ bị vỡ, sau đó giao cho chính quyền địa phương quản lý.
Khai quật
Từ khi phát hiện ngôi mộ, nhiều kẻ xấu thường xuyên dòm ngó, gây bất an cho chính quyền sở tại. Vì vậy, đầu năm 1964, được phép của Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1906 - 2000) và Bộ Văn hóa, đội khảo cổ thuộc Vụ Bảo tồn - Bảo tàng, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Ty Văn hóa - Thông tin Thanh Hóa đã tổ chức khai quật mộ và mang chiếc quan tài nguyên vẹn làm bằng gỗ Ngọc Am (Pơ mu) về Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.
Cấu trúc
Quan tài có hai đáy, giữa có một lớp gạo rang dày 10 cm, đáy trên lớp gạo rang có một tấm ván mỏng trổ 7 lỗ tròn theo hình Thất tinh. Sau tấm chăn bông vỏ gấm, thi hài được liệm bởi nhiều lớp quần áo, vải liệm, gồm: 8 lớp đại liệm bằng gấm thêu hoa bạc kích thước 1,5m x 5m, buộc bằng 5 đai lụa; tấm tiểu liệm bằng gấm may kép 2 lần vải; áo Hoàng bào kim tuyến thêu một con rồng lớn phía trước, phía sau và tay áo thêu nhiều rồng nhỏ; 2 áo long bào thêu rồng kim tuyến; 3 bộ vóc vàng may kép đính vào nhau thành một bộ; 3 lớp lụa kép; 3 chiếc quần bằng lụa mỏng, khố bằng vải mỏng. Tay chân của thi hài được đi tất lụa, chân có giày gấm thêu, lót một lớp da thuộc mỏng, trên đầu thì gối một chiếc gối bông, hai tai được nút bằng 2 viên bông bọc lụa, mặt phủ một tấm khăn bằng vải gấm có thêu rồng cùng một chữ Thọ ở giữa và 4 chữ Vạn của nhà Phật ở 4 góc.
Ngoài ra trong quan tài còn có sách, bút lông, túi đựng móng tay, răng rụng, quạt giấy, túi đựng cau trầu, một hộp hình quả cau bên trong đựng thứ bột màu trắng... Khi giở tấm khăn phủ mặt, các nhà khảo cổ hết sức ngỡ ngàng khi thấy da mặt của thi hài còn màu xám nhạt, sau vài phút thì ngả màu xám đều như toàn thân. Thi hài có teo nhưng chưa khô, tay chân thân thể vẫn còn mềm mại, các khớp có thể cử động được. Môi của thi hài bị teo để lộ một hàm răng đen đã rụng một vài chiếc, cằm có chòm râu đen đã điểm bạc...
Ý nghĩa
Từ những cứ liệu sử học, cùng với việc xác định các đồ tùy táng, thi hài, các nhà sử học đã khẳng định đây chính là thi hài của vua Lê Dụ Tông. Đây cũng là ngôi "mộ hợp chất" được đánh giá là to nhất, có tư liệu tốt nhất trong số những ngôi "mộ hợp chất" đã được phát hiện ở Việt Nam.
Đây là lần đầu tiên Bảo tàng Lịch sử Việt Nam có được những y phục của một đế vương thời Lê
Với táng thức đặc biệt, ngôi mộ này cùng với đồ tùy táng được bảo quản rất tốt. Những di vật này và bản thân di hài vua Lê Dụ Tông là tư liệu rất quý đối với nhiều ngành nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khảo cổ và nhân trắc học.
Hoàn táng
Từ năm 1996, con cháu họ Lê đã có đề nghị Bộ Văn hóa - Thông tin cho phép đưa di hài nhà vua về hoàn táng tại Thanh Hóa. Nhưng vì nhiều lý do, tâm nguyện này chưa được thực hiện. Tháng 10 năm 2006, Hội đồng họ Lê tiếp tục có văn bản đề nghị với Bộ Văn hóa - Thông tin. Được sự nhất trí của Chủ tịch Nước, Thủ tướng Chính phủ, di hài của vua Lê Dụ Tông được đưa về hoàn táng tại Thanh Hóa.
Đúng 1 giờ sáng ngày 25 tháng 1 năm 2010 (tức 11 tháng 12 năm Kỷ Sửu), lễ nhập quan và tổ chức đưa di hài vua Lê Dụ Tông về hoàn táng tại làng Bái Trạch, xã Xuân Giang, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa, Hội đồng họ Lê Việt Nam và các đơn vị liên quan thực hiện.
Riêng quan tài và các vật tùy táng đã được liệm theo vua ngày xưa, do khi khai quật lên ngày trước đã có phần hư hỏng, tiếp xúc với không khí trong vài chục năm không thể còn nguyên vẹn, nên dòng họ Lê thống nhất các hiện vật gốc sẽ được lưu giữ thành cổ vật tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam về một vị hoàng đế.
Quan tài mới được làm bằng đúng gỗ Ngọc Am, theo đúng kích thước hoa văn cũ, nặng tới 700 kg, 32 bộ áo được may mới theo đúng màu sắc, hoa văn cũ, tuy nhiên không giống được y nguyên như long bào của Vua ngày xưa (vì rất tốn kém).
Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa cùng Hội đồng họ Lê Việt Nam đã hoàn thành việc xây dựng con đường rải nhựa dài khoảng 600m dẫn từ đường chính vào khu hoàn táng. Toàn bộ khu khuôn viên hoàn táng rộng hơn 5000m² và sẽ được quy hoạch thành khu lăng mộ Vua trong tương lai.
Hành trình đưa di hài vua Lê Dụ Tông về hoàn táng tại Thanh Hóa xuất phát từ Bảo tàng Lịch sử Việt Nam theo đường Đại lộ Thăng Long - đường Hồ Chí Minh vào Lam Kinh dừng lại mươi phút để làm lễ Yết cáo tổ tiên. Tại làng Bái Trạch, Ban Tổ chức làm lễ hạ huyệt và lấp mộ. Lễ hoàn táng kết thúc vào 11 giờ ngày 25 tháng 1 năm 2010.
Liên kết ngoài
Dụ Tông, Lê Thể loại:Thái thượng hoàng nhà Hậu Lê Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Xác ướp Thể loại:Vua nhà Hậu Lê Thể loại:Mất năm 1731 Thể loại:Sinh năm 1679
Adonis dentata
Adonis dentata là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được Delile mô tả khoa học đầu tiên năm 1813.
Pseudanthias parvirostris
Pseudanthias parvirostris là một loài cá biển thuộc chi Pseudanthias trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1981.
Mô tả
P. parvirostris có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 7,5 cm. Cá đực có màu vàng ở 1/3 phần thân trên, màu hồng bên dưới. Có đường sọc màu đỏ tía ở trên đỉnh đầu và gáy, kéo dài đến gốc vây lưng. Cá mái chủ yếu có màu vàng đến vàng cam với một dải màu đỏ tươi giữa 2 mắt, kéo dài đến gốc vây lưng. Hai bên thân có các chấm màu tím. Vây đuôi xẻ thùy, có màu đỏ tía.
Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17; Số vảy đường bên: 41 - 44; Số lược mang: 30 - 35.
Chú thích
Thể loại:Pseudanthias Thể loại:Động vật được mô tả năm 1981
Gryfów Śląski
Gryfów Śląski là một thị trấn thuộc huyện Lwówecki, tỉnh Dolnośląskie ở miền tây nam Ba Lan. Thị trấn có diện tích 7 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 6811 người và mật độ 1027 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Dolnośląskie Thể loại:Thành phố ở Silesia
San Pio delle Camere
San Pio delle Camere là một đô thị thuộc tỉnh L'Aquila trong vùng Abruzzo của Ý. Ý. Đô thị này có diện tích 17 km², dân số 554 người. Các làng trực thuộc: Castelnuovo di San Pio delle Camere. Các đô thị giáp ranh gồm: Barisciano, Caporciano, Carapelle Calvisio, Castelvecchio Calvisio, Prata d'Ansidonia
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh L'Aquila
Sông Illinois
Sông Illinois (Illinois River) là một trong các chi lưu chính của sông Mississippi, có chiều dài xấp xỉ 273 mi thuộc bang Illinois. Sông thoát nước cho một khu vực lớn ở miền trung bang Illinois, với diện tích lưu vực là 28070 sqmi. Đây là một dòng sông quan trọng đối với người bản địa châu Mỹ và các nhà buôn người Pháp thời kỳ đầu do là tuyến đường thủy chính nối Đại Hồ với sông Mississippi. Các khu định cư thuộc địa của người Pháp dọc theo sông đã tạo thành trung tâm của một khu vực được gọi là xứ Illinois (Pays des Illinois). Sau khi hoàn thành việc xây dựng kênh đào Illinois và Michigan và kênh đào Hennepin vào thế kỷ 19, vai trò của sông trong việc vận chuyển giữa hồ Michigan và sông Mississippi càng được mở rộng.
Thủy văn
Sông Illinois bắt đầu từ điểm hợp lưu của sông Kankakee và sông Des Plaines ở phía đông quận Grundy, xấp xỉ 10 dặm (16 km) về phía tây nam của Joliet. Sông chảy theo hướng tây qua miền bắc của tiểu bang Illinois, qua Morris và Ottawa, tại hai nơi này sông nhận được nước từ [sông [Mazon]] và sông Fox. Tại LaSalle, sông Illinois tiếp tục nhận được nước của sông Vermilion, và sau đó chảy về phía tây qua Peru, và Spring Valley. Ở phía đông nam quận Bureau, dòng chảy của sông chuyển thành hướng nam tại một khu vực được gọi là "Great Bend," sau đó chảy về tây nam qua miền tây của Illinois, qua Lacon, Henry và khu kinh doanh của Peoria, thành phố chính nằm ven sông.
Phía nam của Peoria, sông Illinois hợp với sông Mackinaw rồi chảy qua Khu trú ẩn hoang dã quốc gia Chautauqua. Qua Havana, sông Illinois nhận nước từ sông Spoon, và qua Browning, nó lại nhận được nước từ sông Sangamon. Sông La Moine đổ vào sông Illinois xấp xỉ năm dặm (8 kilometers) về phía tây nam của Beardstown.
Gần nơi hợp lưu của Illinois với sông La Moine, dòng chảy cú nó chuyển sang hướng nam, chảy gần như song song với sông Mississippi tại phía tây nam Illinois. Sông Macoupin đổ vào Illinois tại ranh giới giữa Greene và Jersey, xấp xỉ 15 dặm (24 km) về phía thượng lưu từ điểm hợp lưu với Mississippi.
Tại 20 dặm (32 km) cuối, sông Illinois chỉ cách sông Mississippi khoảng 5 dặm, bởi một vùng đất tạo thành quận Calhoun. Illinois đổ vào Mississippi gần Grafton, xấp xỉ 25 dặm (40 km) về phía tây bắc khu kinh doanh của St. Louis và khoảng 20 dặm về phìa thượng nguồn từ điểm hợp lưu giữa sông Missouri và Mississippi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phụ lưu sông Mississippi Illinois Thể loại:Địa lý Illinois
Splachnum austriacum
Splachnum austriacum là một loài rêu trong họ Splachnaceae. Loài này được Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1801.
Liên kết ngoài
Thể loại:Splachnum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1801
Perizoma spilophylla
Perizoma spilophylla là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Perizoma
Chlorophytum chevalieri
Chlorophytum chevalieri là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Poelln. mô tả khoa học đầu tiên năm 1945.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chlorophytum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1945
Natica subpallescens
Natica subpallescens là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Naticidae, họ ốc Mặt Trăng.
Tham khảo
Thể loại:Natica
Castelnau-sur-l'Auvignon
Castelnau-sur-l'Auvignon  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 166 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Castelnausurlauvignon
Aulacoderus rubromarginatus
Aulacoderus rubromarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được van Hille miêu tả khoa học năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Aulacoderus
Năng lượng ở Uganda
Việc đốt các nguồn tài nguyên tái tạo cung cấp khoảng 90% năng lượng cho Uganda, mặc dù chính phủ đang cố gắng tự cung tự cấp năng lượng. Trong khi phần lớn tiềm năng thủy điện của nước này chưa được khai thác, quyết định của chính phủ để đẩy nhanh việc tạo năng lực sản xuất xăng dầu trong nước cùng với việc phát hiện trữ lượng dầu mỏ lớn hứa hẹn sẽ thay đổi đáng kể tình trạng của Uganda, hiện là một nước nhập khẩu năng lượng.
Thủy điện
nhỏ|250x250px|Nhà máy điện Nalubaale, 2007. Việc bảo trì kém trong những năm 1980 và không ổn định về mặt chính trị dẫn đến sụt giảm sản lượng tại đập Owen Falls (nay là nhà máy điện Nalubaale), tại cửa sông Nile trắng, từ 635,5 triệu kilowatt giờ năm 1986 đến 609,9 triệu kilowatt giờ vào năm 1987, với sáu trong mười máy phát điện bị phá vỡ vào cuối năm 1988. Nhà máy thủy điện Kiira 200 megawatt, được xây dựng liền kề với nhà máy điện Nalubaale, nâng tổng công suất sản xuất lên 380 MW.
Từ năm 2007 đến năm 2012, Nhà máy thủy điện Bujagali 250 megawatt được xây dựng như một dự án công tư, với chi phí khoảng 862 triệu đô la Mỹ. Tập đoàn sở hữu dự án bao gồm Quỹ Phát triển Kinh tế Aga Khan, Sithe Global Power LLC (một công ty con của Tập đoàn Blackstone) và chính phủ Uganda. Bujagali Energy Limited là một công ty phương tiện đặc biệt được thành lập để điều hành nhà máy điện thay mặt cho các cổ đông.
Vào tháng 10 năm 2013, việc xây dựng Nhà máy điện Isimba 183 megawatt bắt đầu, cách Bujagali khoảng 40 km (25 dặm), với chi phí ngân sách khoảng 590 triệu đô la Mỹ, với một doanh nghiệp công cộng có kinh phí từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc. Việc vận hành thử được lên kế hoạch trong nửa cuối năm 2018, mặc dù việc phát điện có thể bắt đầu vào đầu năm 2016.
Cũng trong năm 2013, hoạt động thi công tại nhà máy điện Karuma 600 megawatt bắt đầu với chi phí ngân sách khoảng 2 tỷ đô la Mỹ, bao gồm 250 triệu đô la Mỹ để xây dựng các đường dây điện cao áp để dẫn điện được sản xuất ra. Việc hoàn thành được lên kế hoạch vào cuối năm 2018.
Tính đến tháng 5 năm 2015, khoảng 6 nhà máy thủy điện nhỏ hoạt động được kết nối với lưới điện quốc gia, cung cấp khoảng 65 megawatt. Chúng bao gồm Nyagak I (3,5 megawatt), Kabalega (9 megawatt), Kanungu (6,6 megawatt), Bugoye (13 megawatt), Mubuku I (5 megawatt), Mubuku III (10 megawatt) và Mpanga (18 megawatt).
Nhiệt điện
Có hai nhà máy nhiệt điện chạy bằng nhiên liệu nặng đang hoạt động tại nước này.
Nhà máy điện Namanve là một nhà máy nhiệt điện 50 megawatt thuộc sở hữu của Công ty Điện lực Jacobsen (Uganda), một chi nhánh của Jacobsen Elektro, một công ty sản xuất điện độc lập của Na Uy. Kế hoạch có trị giá 92 triệu đô la Mỹ (66 triệu euro) được thực hiện vào năm 2008.
Nhà máy điện Tororo là nhà máy chạy bằng nhiên liệu nặng 89 megawatt thuộc sở hữu của Electro-Maxx Limited, một công ty của Uganda và là công ty con của Tập đoàn Simba thuộc các công ty thuộc sở hữu của nhà công nghiệp người Uganda Patrick Bitature. Nhà máy này được cấp phép bán tới 50 MW cho điện lưới quốc gia.
Namanve và Tororo được sử dụng như các nguồn năng lượng dự phòng để tránh tình trạng quá tải khi thủy điện không đáp ứng đủ nhu cầu.
Năm nhà sản xuất đường mía ở Uganda có tổng công suất đồng phát khoảng 110 megawatt, trong đó khoảng 50% có sẵn để bán cho lưới điện quốc gia. Các nhà máy điện đồng phát bao gồm nhà máy điện Kakira (52 MW), nhà máy điện Kinyara (40 MW), nhà máy điện Lugazi (14 MW), nhà máy điện Kaliro (12 MW) và nhà máy nhiệt điện Mayuge (1,6 MW).
Dầu và khí thiên nhiên
Chính phủ Kenya, Uganda và Rwanda đang cùng nhau phát triển Đường ống Sản phẩm Dầu mỏ Kenya - Uganda – Rwanda để vận chuyển các sản phẩm dầu mỏ tinh chế từ Mombasa qua Nairobi đến Eldoret, tất cả đều ở Kenya. Từ Eldoret, đường ống sẽ tiếp tục đi qua Malaba đến Kampala ở Uganda, tiếp tục đến Kigali ở Rwanda. Nghiên cứu khả thi cho việc mở rộng đường ống từ Eldoret tới Kampala đã được trao cho một công ty quốc tế vào năm 1997. Nghiên cứu được hoàn thành vào năm 1998 và báo cáo được đệ trình vào năm sau. Nghiên cứu khả thi riêng biệt cho phần mở rộng Kampala tới Kigali đã được trao cho Cộng đồng Đông Phi vào tháng 9 năm 2011. Chính phủ Kenya, Uganda và Rwanda chấp nhận những phát hiện của các nghiên cứu. Hợp đồng xây dựng ban đầu được trao vào năm 2007 cho Tamoil, một công ty thuộc sở hữu của Chính phủ Libya. Hợp đồng đó đã bị hủy bỏ vào năm 2012 sau khi công ty không triển khai dự án. Tính đến tháng 4 năm 2014, mười bốn công ty đã nộp hồ sơ dự thầu để xây dựng phần mở rộng đường ống từ Kenya đến Rwanda. Công trình xây dựng dự kiến ​​sẽ bắt đầu vào năm 2014, với khung thời gian xây dựng 32 tháng. Dự kiến ​​vận hành vào năm 2016. nhỏ|Quận Hoima (màu đỏ), nằm dọc theo [[Hồ Albert (châu Phi), là địa điểm tìm thấy dầu mỏ.]] Năm 2006, Uganda xác nhận sự tồn tại khả thi của dự trữ dầu mỏ thương mại trong Đới tách giãn Albertine quanh Hồ Albert. Vào tháng 6 năm 2006, Hardman Resources of Australia đã khám phá những bãi cát dầu tại Waranga 1, Waranga 2 và Mputa. Tổng thống Yoweri Museveni tuyên bố rằng ông dự kiến sản lượng từ 6.000 bbl / d (950 m³ / ngày) lên 10.000 bbl / d (1.600 m³ / ngày) vào năm 2009.
Vào tháng 7 năm 2007, Heritage Oil, một trong số nhiều công ty đang tìm kiếm quanh hồ Albert, nâng mức ước tính cho giếng Kingfisher (khối 3A) ở huyện Hoima, tiểu vùng Bunyoro, họ cho biết họ nghĩ rằng nó lớn hơn 600 triệu thùng (95.000.000 m³) dầu thô. Đối tác của Heritage, Tullow Oil có trụ sở tại Luân Đôn, đã mua Hardman Resources, được bảo vệ nhiều hơn, nhưng tự tin rằng toàn bộ lưu vực sông Albertine chứa hơn một tỷ thùng. Các Kingfisher-1 cũng sản xuất ra 13,893 thùng / ngày (2,208,8 m³ / ngày) dầu 30-32 API.
Tin tức này xuất hiện trên báo cáo ngày 11 tháng 7 năm 2007 của Tullow rằng việc đánh giá Nzizi 2 cũng xác nhận sự hiện diện của khí tự nhiên 14 triệu feet khối (400.000 m³) mỗi ngày. Tài nguyên này trong một báo cáo cho các đối tác của mình nói về dự trữ của Uganda là 2,4 tỷ thùng (380.000.000 m³) trị giá 7 tỷ USD là "canh bạc mới thú vị nhất ở vùng châu Phi hạ Sahara trong thập kỷ qua." Tuy nhiên, phát triển đòi hỏi phải có một đường ống 750 dặm (1.210 km) đến bờ biển, mà sẽ cần 80 đô la dầu để biện minh. Mối quan hệ giữa Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) gần đây đã căng thẳng kể từ khi phát hiện ra dầu, khi cả hai nước tìm cách làm rõ ranh giới biên giới trên hồ có lợi cho họ, đặc biệt là quyền sở hữu đảo nhỏ Rukwanzi. Ngoại trưởng Uganda Sam Kutesa đã có chuyến thăm khẩn cấp tới Kinshasa trong một nỗ lực để làm dịu căng thẳng.
The Economist nhận định rằng DRC đã giao các khối thăm dò ở phía biên giới, đề xuất rằng tình hình nên tự thân thiện: Uganda cần một biên giới ổn định và an toàn để thu hút đầu tư nước ngoài phát triển dự trữ dầu, trong khi chi phí vận chuyển dầu đến cảng duy nhất của DRC tại Matadi quá cao đến nỗi chính phủ Congo gần như bắt buộc phải tìm kiếm đường ống dẫn qua Uganda.
Sau một thời gian không đồng ý giữa Chính phủ Uganda và các công ty thăm dò dầu khí, hai bên nhất trí vào tháng 4 năm 2013 đồng thời xây dựng một đường ống dẫn dầu thô đến bờ biển Kenya (Đường ống dẫn dầu thô Uganda - Kenya) và một nhà máy lọc dầu ở Uganda (Nhà máy lọc dầu Uganda).
Vào tháng 2 năm 2015, chính phủ Uganda đã lựa chọn tập đoàn dẫn đầu bởi RT Global Resources của Nga với tư cách nhà thầu thắng thầu, để xây dựng nhà máy lọc dầu. Chính phủ dự kiến sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán sâu với nhà thầu thắng thầu cho một thỏa thuận ràng buộc để xây dựng nhà máy lọc dầu. Các cuộc đàm phán dự kiến kéo dài khoảng 60 ngày. Nếu các bên không đồng ý về các điều khoản, chính phủ có kế hoạch đàm phán với nhà thầu thua lỗ, liên doanh do SK Energy của Hàn Quốc dẫn đầu, để xây dựng nhà máy lọc dầu. Khi những cuộc đàm phán này tan vỡ vào tháng 7 năm 2016, Uganda bắt đầu đàm phán với nhà thầu dự trữ, tập đoàn do SK Engineering & Construction của Hàn Quốc đứng đầu.
Vào tháng 8 năm 2017, các cuộc đàm phán với tập đoàn do SK Engineering & Construction dẫn đầu cũng đã kết thúc mà không thành công. Các cuộc đàm phán sau đó được bắt đầu với một tập đoàn mới do Tập đoàn năng lượng Quảng Đông Dongsong, một công ty Trung Quốc đứng đầu. Các cuộc đàm phán đã sụp đổ vào tháng 6 năm 2017 khi CPECC, nhà thầu chính trong tập đoàn, rút khỏi cuộc đàm phán.
Vào tháng 8 năm 2017, một tập đoàn mới do General Electric (GE) của Mỹ và J & K Minerals Africa lập ra đồng ý xây dựng nhà máy lọc dầu trị giá 4 tỷ đô la Mỹ. GE sở hữu 50% và J & K Minerals Africa sở hữu 10%, trong khi chính phủ Uganda và các nhà đầu tư khác chiếm 40% còn lại. Tổng số còn lại đã cam kết sẽ chiếm 10% cổ phần trong nhà máy lọc dầu.
Vào tháng 12 năm 2017, Irene Muloni, Bộ trưởng Năng lượng Uganda đã thông báo rằng nước này dự định gia nhập Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), vào năm 2020.
Năng lượng mặt trời
Để đa dạng hóa nguồn năng lượng quốc gia, Cơ quan quản lý điện lực trong tháng 12 năm 2014 đã cấp phép cho hai nhà máy điện mặt trời, mỗi nhà máy có công suất 10 megawatt. Các nhà máy Tororo Solar và Soroti, dự kiến sẽ đến phát điện trực tiếp không muộn hơn tháng 12 năm 2015. Tháng 12 năm 2016, Soroti Solar đã được hoàn thành và kết nối với lưới điện quốc gia. Tororo Solar cũng được nối với lưới điện vào tháng 10/2017.
Bên ngoài đường dẫn
Thể loại:Chính trị Uganda Thể loại:Năng lượng ở Uganda Thể loại:Môi trường Uganda
Asplenium salicinum
Asplenium salicinum là một loài dương xỉ trong họ Aspleniaceae. Loài này được J.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1841. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Asplenium salicinum
Trợ lý Google
Trợ lý Google (tiếng Anh: Google Assistant) là một trợ lý cá nhân ảo được phát triển bởi Google cho thiết bị di động và nhà thông minh, được giới thiệu lần đầu tại hội nghị nhà phát triển của hãng vào tháng 5 năm 2016. Không giống như Google Now, Trợ lý Google có thể tham gia các cuộc trò chuyện hai chiều.
Trợ lý Google ban đầu được đưa vào ứng dụng nhắn tin Google Allo, và loa thông minh Google Home. Sau một thời gian chỉ có mặt trên hai chiếc điện thoại thông minh Pixel và Pixel XL của hãng, Google bắt đầu triển khai trợ lý ảo này trên các thiết bị Android khác vào tháng 2 năm 2017, bao gồm cả các điện thoại thông minh bên thứ ba và các thiết bị Android Wear, và được phát hành dưới dạng ứng dụng riêng biệt trên iOS vào tháng 5. Cùng với sự ra mắt một bộ phát triển phần mềm (SDK) vào tháng 4 năm 2017, Assistant đã và đang được tiếp tục mở rộng hỗ trợ cho một lượng lớn thiết bị, bao gồm cả xe hơi và các thiết bị nhà thông minh. Các chức năng của Assistant cũng có thể được bổ sung bởi các nhà phát triển bên thứ ba.
Người dùng chủ yếu có thể tương tác với Trợ lý Google qua giọng nói tự nhiên, hoặc có thể nhập qua bàn phím. Các chức năng cơ bản của nó cũng tương tự như Google Now, như tìm kiếm trên Internet, đặt sự kiện trên lịch và báo thức, điều chỉnh cài đặt phần cứng trên thiết bị người dùng và hiển thị thông tin từ tài khoản Google của người dùng. Google cũng bổ sung các tính năng khác cho Assistant bao gồm khả năng nhận diện vật thể và thu thập thông tin về vật thể thông qua máy ảnh của thiết bị, cùng với việc hỗ trợ mua sản phẩm và chuyển tiền.
Lịch sử
Google Assistant được hé lộ trong hội nghị nhà phát triển của Google vào ngày 18 tháng 5 năm 2016, như một phần của màn giới thiệu chiếc loa thông minh Google Home cùng với ứng dụng nhắn tin mới, Google Allo; CEO của Google, Sundar Pichai giải thích rằng Assistant được thiết kế theo kiểu trò chuyện hội thoại hai chiều, và là "một trải nghiệm chung trên khắp các thiết bị". Cuối tháng đó, Google chỉ định trưởng nhóm Google Doodle, Ryan Germick và thuê cựu họa sĩ hoạt hình Pixar, Emma Coats để phát triển "thêm một chút tính cách nữa." Vào ngày 23 tháng 8 năm 2017, Walmart công bố kế hoạch cho phép Google Assistant đặt hàng từ walmart.com sử dụng dịch vụ Google Express.
Mở rộng nền tảng
Vào ngày 15 tháng 5 năm 2017, Android Police cho biết Google Assistant sẽ được đưa lên hệ điều hành iOS dưới dạng một ứng dụng tách biệt. Thông tin này được xác nhận hai ngày sau đó tại hội nghị nhà phát triển của Google.
Hỗ trợ từ nhà phát triển
Vào tháng 12 năm 2016, Google khởi động "Actions on Google", một nền tảng nhà phát triển cho Google Assistant. Actions on Google cải thiện trải nghiệm người dùng với Assistant bằng cách cho phép các nhà phát triển đưa dịch vụ của mình vào Assistant. Vào tháng 3 năm 2017, Google bổ sung thêm các công cụ phát triển mới cho Actions on Google để hỗ trợ việc tạo các trò chơi trên Google Assistant. Ban đầu chỉ giới hạn trong chiếc loa thông minh Google Home, Actions on Google được ra mắt cho các thiết bị Android và iOS vào tháng 5 năm 2017, và cùng lúc này hãng cũng giới thiệu một khu vực giới thiệu các sản phẩm và dịch vụ tương thích với Assistant. Để khuyến khích các nhà phát triển tham gia Actions, Google mở một cuộc thi cho các nhà phát triển dựa trên từng hạng mục, bao gồm các hạng mục như "Ứng dụng được sinh viên phát triển tốt nhất" và "Công cụ đời sống tốt nhất." Người thắng sẽ được Google chọn ra, và quán quân sẽ được trao giải là vé tới tham gia hội nghị nhà phát triển của Google năm 2018, 10.000 USD, cùng với một chuyến tham quan khuôn viên của Google, hai vị trí thứ hai và thứ ba sẽ nhận được lần lượt là 7.500 USD và 5.000 USD cùng với một chiếc Google Home.
Vào tháng 4 năm 2017, Google phát hành một bộ phát triển phần mềm, cho phép các nhà phát triển bên thứ ba có thể tự xây dựng phần cứng tương thích với Google Assistant. Nó cũng đã được tích hợp vào Raspberry Pi, những chiếc xe hơi từ Audi và Volvo,  và các thiết bị nhà thông minh, bao gồm tủ lạnh, máy giặt và lò nướng, từ các công ty như iRobot, LG, General Electric và D-Link.
Tương tác
thumb|upright|Google Assistant trên chiếc điện thoại [[Pixel (điện thoại thông minh)|Pixel XL]] Google Assistant, với các chức năng cơ bản tương tự như Google Now, có thể tìm kiếm trên Internet, đặt lịch sự kiện và báo thức, điều chỉnh cài đặt phần cứng trên thiết bị của người dùng, và hiển thị thông tin từ tài khoản Google của người dùng. Không giống như Google Now, Assistant có thể tham gia các cuộc trò chuyện hai chiều giữa phần mềm và người dùng, sử dụng thuật toán xử lý ngôn ngữ tự nhiên của Google. Các kết quả tìm kiếm được hiển thị theo dạng thẻ, người dùng có thể nhấp vào để mở trang. Google Assistant có thể lập một danh sách mua sắm; tính năng này từng được áp dụng trên dịch vụ ghi chú Google Keep, nhưng sau đó được chuyển sang Google Express và ứng dụng Google Home vào tháng 4 năm 2017.
Vào tháng 5 năm 2017, Google công bố Assistant có thể hỗ trợ nhập vào bằng bàn phím và trả lời trực quan, hỗ trợ xác định vật thể và thu thập thông tin về vật đó qua máy ảnh của thiết bị,  và hỗ trợ mua sản phẩm  cùng với chức năng chuyển tiền. Qua việc sử dụng bàn phím, người dùng có thể xem lại các câu lệnh đã đưa ra trước đó cho Google Assistant, và chỉnh sửa hoặc xóa phần đã nhập vào. Tuy nhiên Assistant không khuyến khích việc xóa các câu lệnh trước để ứng dụng có thể sử dụng chúng nhằm tạo ra các kết quả tốt hơn về sau.
Sự đón nhận
Mark Hachman của PC World đưa ra đánh giá tốt về Google Assistant, nói rằng nó là "một bước đi trước Cortana và Siri."
Tham khảo
Assistant Thể loại:Trợ lý ảo Thể loại:Phần mềm xử lý ngôn ngữ tự nhiên Thể loại:Android (hệ điều hành)
Chrysophyllum giganteum
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Vú sữa Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1914
Argyresthia sorbiella
Argyresthia sorbiella là một loài bướm đêm thuộc họ Yponomeutidae. Nó được tìm thấy ở Bắc Âu và Trung Âu.
Sải cánh dài 11–13 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 8.
Ấu trùng ăn Sorbus aucuparia và Sorbus aria.
Tham khảo
Thể loại:Argyresthia Thể loại:Côn trùng châu Âu
Othresypna fenella
Othresypna fenella là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Othresypna
Glypta heterocera
Glypta heterocera là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Glypta
Helichrysum albanense
Helichrysum albanense là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hilliard mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Debsirindra
Hoàng hậu Debsirindra cúa Xiêm (เทพศิรินทร; ), trước đây là nữ hoàng Ramphoei Phamaraphirom (รำเพย ภมราภิรมย์), sinh ra chúa Ramphoei Siriwongse (รำเพย ศิริวงศ์; ngày 17 tháng 7 năm 1834 - ngày 09 tháng 9 năm 1861) là ngẫu thứ hai của vua Mongkut, và mẹ của vua Chulalongkorn.
Tiểu sử
thumbnail|200px|left|Vua [[Mongkut va Hoàng hậu Debsirindra]] Công chúa Ramphoei được sinh ra vào năm 1834, con của hoàng tử Siriwongse, Hoàng tử Matayaphithak (con trai của Rama III và vợ bé Sap) và quý bà Nội (Mom Nội). Cô là Mon gốc. Khi cha cô qua đời chỉ 27 năm, ông nội-các cô vua-mất của cô và em gái của cô Phannarai đến cung điện lớn và họ đã nói là cháu yêu thích của mình. Năm 1853, Ramphoei cưới tuyệt vời của cô-chú Mongkut (người đã 30 năm cuối của mình) và đã được nâng lên một Phra Ong Chao (một cấp bậc cao hơn của công chúa). Trong cùng năm đó cô đã sinh ra hoàng tử Chulalongkorn. Sau đó, cô đã trở thành
Hoàng hậu Ramphoei chết vào năm 1861. Chị gái của cô (cũng là vợ Mongkut), Công chúa Phannarai, hành động như phối ngẫu Mongkut cho phần còn lại của triều đại của ông. Khi Chulalongkorn đã đăng quang vào năm 1867, cô được truy tặng trao danh hiệu Debsirindramataya, Mẹ Hoàng hậu. Cháu trai bà, Rama VI (Rama VI), cho cô tên Hoàng hậu Debsirindra.
Liên kết ngoài
Thể loại:Triều Chakri Thể loại:Người Bangkok Thể loại:Hoàng hậu Thái Lan Thể loại:Người Thái gốc Iran Thể loại:Người Thái gốc Mon
Racosperma depressum
Racosperma depressum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Maslin) Pedley mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Menemerus mirabilis
Menemerus mirabilis là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Menemerus. Menemerus mirabilis được Wanda Wesołowska miêu tả năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Menemerus
Não người
Não người là cơ quan trung tâm của hệ thần kinh con người, và cùng với tủy sống kiến tạo nên hệ thần kinh trung ương. Nó được chia làm 3 phần chính là đại não, thân não và tiểu não. Bộ não điều khiển hầu hết các hoạt động của cơ thể nhờ chức năng xử lý, tích hợp, điều phối các thông tin nhận được từ hệ giác quan rồi gửi chỉ dẫn tương ứng đến các cơ quan trên cơ thể. Bộ não được bao bọc bởi khối xương sọ trên đầu.
Đại não chiếm phần lớn kích thước não người và được cấu thành từ 2 bán cầu não. Mỗi bán cầu có phần lõi chứa chất trắng và phần bề mặt (gọi là vỏ đại não) chứa chất xám. Lớp bên ngoài của vỏ não được gọi là tân vỏ, còn lớp bên trong được gọi là vỏ nguyên thủy. Tân vỏ não lại được tạo thành từ 6 lớp tế bào thần kinh, còn vỏ não nguyên thủy được tạo thành từ 3 hoặc 4 lớp. Mỗi bán cầu được chia thành bốn thùy theo quy ước, đó là: thùy trán, thùy thái dương, thùy đỉnh và thùy chẩm. Thùy trán đảm nhận các chức năng điều hành bao gồm tự chủ, hoạch định, lý luận và tư duy trừu tượng, trong khi thùy chẩm chỉ có vai trò liên quan đến thị giác. Tại mỗi thùy, các vùng vỏ não được liên kết với các chức năng cụ thể, chẳng hạn như vùng vỏ cảm giác, vỏ vận động và vỏ liên hệ. Mặc dù nhìn chung bán cầu trái và phải tương tự nhau về hình dạng và chức năng, song một số chức năng được phân công cho một bên nhất định, chẳng hạn như khả năng ngôn ngữ ở bên trái và khả năng thị giác-không gian ở bên phải. Hai bán cầu não nối liền với nhau bởi các bó thần kinh mép, với bó lớn nhất có tên là thể chai.
Thân não là phần trung gian nối liền đại não với tủy sống. Thân não được chia thành 3 phần chính là trung não, cầu não và hành não. Tiểu não ghép với thân não thông qua 3 bó thần kinh cuống tiểu não giữa. Bên trong đại não có hệ thống các thất, bao gồm 4 thất thông nhau có thể tiết ra và lưu thông dịch não tủy. Dưới vỏ não có nhiều cấu trúc quan trọng, bao gồm đồi thị, vùng trên đồi, tuyến tùng, vùng trước đồi, tuyến yên và vùng dưới đồi; hệ viền, bao gồm hạch hạnh nhân và hồi hải mã; nhân trước tường, bao gồm các nhân của hạch nền; các cấu trúc não trước cơ bản, và 3 cơ quan quanh não thất. Các tế bào tạo nên não bao gồm nơ-ron và các tế bào thần kinh đệm hỗ trợ. Có hơn 86 tỷ nơ-ron và một số lượng tương đương các tế bào loại khác trong não. Não hoạt động được nhờ sự liên kết của các nơ-ron và sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh đáp ứng các xung thần kinh. Các nơ-ron kết nối tạo thành những đường dẫn thần kinh, mạch thần kinh và hệ mạng lưới thần kinh phức tạp.
Não được bảo vệ bởi hộp sọ, nổi lơ lửng trong chất lỏng gọi là dịch não tủy, và được cách ly khỏi hệ tuần hoàn nhờ hàng rào máu não. Tuy có nhiều lớp bảo vệ như vậy, não vẫn dễ bị nhiễm bệnh, nhiễm trùng hoặc chịu tổn thường từ sự va đập mạnh hoặc chứng tai biến mạch máu não. Não dễ bị mắc phải các chứng rối loạn thoái hóa, chẳng hạn như bệnh Parkinson, bệnh đa xơ cứng và các bệnh sa sút trí tuệ như Alzheimer. Những loại bệnh tâm thần, kiểu như tâm thần phân liệt và trầm cảm lâm sàng, có vẻ liên quan đến các rối loạn chức năng não. Các khối u lành tính lẫn ác tính đều có thể xuất hiện ở não; song chúng thường là những di căn lây lên não từ các khu vực khác trên cơ thể.
Trong văn hóa, triết học về tâm trí qua nhiều thế kỷ đã cố gắng giải quyết câu hỏi về bản chất của ý thức và vấn đề tâm-vật. Vào thế kỷ 19 từng có ngành giả khoa học rất thịnh hành mang tên não tướng học, những môn đồ của nó cho rằng hình dạng não quyết định tính cách con người. Trong khoa học viễn tưởng, việc cấy ghép não lần đầu tiên được nhắc đến trong các tác phẩm như Donovan's Brain năm 1942.
Giải phẫu đại thể
Bộ não một người trưởng thành có khối lượng trung bình trong khoảng từ 1,2-1,4 kg (2,9-3,1 lb), chiếm 2% tổng trọng lượng cơ thể, và có thể tích vào khoảng 1.130 cm3 ở phụ nữ và 1.260 cm3 ở đàn ông. Khối lượng biến thiên đáng kể giữa từng cá nhân, với khoảng tham chiếu đối với đàn ông là 1180-1620 g và đối với phụ nữ là 1030-1400 g.
Đại não, bao gồm các bán cầu đại não, là thành phần lớn nhất của não và nằm bên trên các cấu trúc khác. Vùng bên ngoài của bán cầu não được gọi là vỏ não, chứa chất xám, được tạo nên từ các lớp tế bào nơron vỏ não. Mỗi bán cầu não được chia thành 4 thùy não chính: thùy trán, thùy đỉnh, thùy thái dương và thùy chẩm. Một số tài liệu còn liệt kê thêm 3 thùy não nữa: thùy trung tâm, thùy viền và thùy đảo. Thùy trung tâm bao gồm hồi trước trung tâm và hồi sau trung tâm; đôi khi được nhắc đến vì vai trò chức năng khá độc đáo của nó.
.no
.no là tên miền quốc gia cấp cao nhất (ccTLD) của Na Uy. Việc đăng ký được thực hiện thông qua nhà đăng ký ủy quyền và tên miền quốc tế hóa có thể được đăng ký (xem chi tiết ).
Não người
Giải phẫu đại thể
Thân não (hay cuống não) gắn với đại não ở phần đầu của não giữa. Thân não bao gồm 3 phần: não giữa, cầu não và hành não. Đằng sau thân não là tiểu não.
.no
Việc đăng ký chỉ mở rộng cho các tổ chức đăng ký ở Trung tâm Đăng ký Brønnøysund.
Não người
Giải phẫu đại thể
Đại não, thân não, tiểu não và tủy sống được bao phủ bởi 3 lớp màng não. Lớp màng ngoài cứng cáp được gọi là dura mater (màng cứng); lớp màng ngay giữa được gọi là arachnoid mater (màng nhện); và lớp màng trong mềm mỏng được gọi là pia mater (màng mềm). Giữa màng nhện và màng mềm là khoang dưới nhện và bể dưới nhện chứa dịch não tủy. Màng ngoài cùng của vỏ não (chính là màng đáy của pia mater) được gọi là giới hạn đệm (glia limitans), đóng vai trò rất quan trọng trong cấu trúc hàng rào máu não. Bộ não sống rất mềm dẻo, có độ sệt tương tự như một bìa đậu phụ. Các lớp tế bào thần kinh vỏ não tạo nên phần lớn chất xám, còn những phần sợi trục myelin sâu dưới vỏ tạo nên chất trắng. Chất trắng chiếm gần một nửa tổng thể tích bộ não.
.no
Liên kết ngoài
N o No N o
Não người
Đại não
Đại não được chia thành bán cầu trái và phải, gần như đối xứng hoàn toàn qua một rãnh dọc sâu. Sự bất đối xứng giữa các thùy được các nhà thần kinh học gọi là petalia. Các bán cầu não được nối với nhau bởi 5 sợi mép trải dài ở rãnh dọc, lớn nhất trong số đó là thể chai. Mỗi bán cầu được chia làm 4 thùy chính theo quy ước: thùy trán, thùy đỉnh, thùy thái dương và thùy chẩm; chúng được đặt theo tên các xương sọ bọc quanh chúng. Mỗi thùy não đảm nhận từ 1-2 chức năng chuyên biệt mặc dù có thể trùng lẫn nhau. Bề mặt của não gấp thành các hồi (gyrus) và các nếp/rãnh (sulcus), nhiều trong số đó được đặt tên theo vị trí của chúng, chẳng hạn như hồi trán hoặc rãnh trung tâm. Nhiều biến thể nhỏ xuất hiện ở các nếp gấp thứ hai và thứ ba.
.no
Liên kết ngoài
Toppdomän
Não người
Đại não
Bề ngoài của đại não được gọi là vỏ não, gồm các lớp chất xám xếp chồng lên nhau. Nó dày từ 2-4 milimét (0,079 đến 0,157 in) và gấp sâu thành các nếp khiến cho nó có vẻ nhăn nheo. Bên dưới vỏ não là chất trắng đại não. Vỏ não lớn nhất là tân vỏ não, được kiến tạo từ 6 lớp tế bào thần kinh. Số còn lại đều là vỏ não nguyên thủy, được kiến tạo từ 3 hoặc 4 lớp tế bào thần kinh.
Mystique (truyện tranh)
Mystique (Raven Darkholme) là một người đột biến có khả năng biến hình. Thân thế hoàn toàn là một ẩn số, Mystique được biết đến như là lãnh đạo của nhóm Brotherhood of evil mutants thế hệ hai. Mặc dù sau khi nhóm tan rã, Mystique vẫn là một kẻ nguy hiểm khi hành động độc lập. Mystique còn là mẹ ruột của X-men Nightcrawler và mẹ nuôi của X-men Rogue. Mystique là một lãnh đạo bẩm sinh, có kĩ thuật chiến đấu tốt, đặc biệt cô ta là bậc thầy về sử dụng các vũ khí và máy móc hiện đại. Đặc biệt, Mystique là một trong những nhân vật đầu tiên của Marvel là người lưỡng tính khi đồng thời có các mối quan hệ với những người đàn ông (Sabretooth) nhưng tình yêu lớn của Mystique là một phụ nữ khác - Destiny.
Não người
Đại não
Vỏ não được chia thành khoảng 50 vùng chức năng gọi là các vùng Brodmann. Những vùng này trông khác hẳn nhau khi được nhìn dưới kính hiển vi. Các vùng vỏ não được chia thành 2 loại chính theo chức năng: vỏ não vận động và vỏ não cảm giác. Vỏ não vận động chính nằm ở phía sau thùy trán và ngay trước vùng cảm giác thân thể, có khả năng gửi tín hiệu qua các sợi trục xuống các nơron vận động trong thân não và tủy sống. Các khu vực cảm giác chính nhận tín hiệu từ các dây thần kinh cảm giác và các bó thần kinh cảm giác thông qua các trạm chuyển tiếp nhân của đồi thị. Các khu vực cảm giác chính bao gồm vỏ não thị giác thuộc thùy chẩm, vỏ não thính giác thuộc thùy thái dương và vỏ não đảo, và vỏ não cảm giác thuộc thùy đỉnh. Những vùng còn lại của vỏ não được gọi là các vùng liên kết. Chúng tiếp nhận tín hiệu đầu vào từ các vùng cảm giác và những phần dưới của não, đồng thời tham gia các quá trình nhận thức phức tạp như tri giác, tư duy và ra quyết định. Thùy trán có nhiệm vụ kiểm soát sự chú ý, suy nghĩ trừu tượng, hành vi, cách giải quyết vấn đề, các phản ứng thể chất và tính cách ở người. Thùy chẩm là thùy não nhỏ nhất; đảm nhận chức năng tiếp nhận hình ảnh, xử lý hình ảnh-không gian, chuyển động và nhận dạng màu sắc. Bên trong thùy chẩm có một tiểu thùy gọi là chêm (cuneus). Thùy thái dương kiểm soát ký ức thính giác và ký ức thị giác, ngôn ngữ, cũng như một số chức năng liên quan đến thính giác và lời nói.
Mystique (truyện tranh)
Destiny
Tuổi thật của Raven không được tiết lộ nhưng cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa Raven và Destiny được xác định là vào đầu thế kỷ 20. Chi tiết đó không ghi rõ nhưng ta biết quá khứ của Destiny - tức Irene Adler. Irene là một dị nhân người Áo có tài tiên tri. Thời trẻ, bà ta có đưa ra 13 lời tiên đoán vào cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21. Sau đó, bà bị mù và ám ảnh bởi các hình ảnh lộn xộn trong lương lai. Bà gia nhập nhóm của Raven với mục đích giải mã và ngăn chặn những sự việc khủng khiếp xảy ra trong tương lai. Hai người phụ nữ trở thành bạn thân rồi người yêu. Họ nhận ra với khả năng của họ không thể thay đổi tương lai được. Tác giả từng tiết lộ dự định cho Raven và Irene làm bố mẹ theo đúng nghĩa của Nightcrawler do Raven có thể biến thành đàn ông. Nhưng ý tưởng bị Marvel bác bỏ do thời đó, các nhân vật đồng tính và lưỡng tính không được hoan nghênh.
Gián điệp
Trong nhiều thập kỷ, Raven và Irene đi rất nhiều nơi. Họ có cuộc đụng độ với Shadowcat và Rachel Summers- hai người đến từ chiều không gian khác. Họ đến đây để ngăn chặn âm mưu của Baron Wolfgang von Strucker, điệp viên Đức quốc xã và Geist, thành viên Đức quốc xã và đồng minh Amahl Farouk - tức Shadow King. Cả ba âm mưu ép vua Anh nhường ngôi cho Oswald Mosely - thành viên phát xít Anh. Raven và Irene còn gặp Logan, cũng đến từ chiều không gian khác và khuyên anh ta và Shadowcat dẹp bỏ ý định ám sát Adolf Hitler: "Chúng ta đã được học để giết. Nhưng quan trọng hơn, chúng ta đã học cách không giết và phân biệt sự khác nhau." Irene thông báo rằng cô ấy đã quyết định làm quản thư ở phòng thí nghiệm hạt nhân Alamogordo ở New Mexico. Dù không biết mục đích của Irene nhưng Raven vẫn tin tưởng và không hỏi thêm điều gì.
Não người
Đại não
Các hạch nền (hay nhân nền) là một tập hợp các cấu trúc nằm sâu bên trong các bán cầu não, tham gia vào chức năng điều chỉnh hành vi và cử động. Thành phần lớn nhất của hạch nền là thể vân, cùng các thành phần khác bao gồm cầu nhạt (globus pallidus), liềm đen (subsantia nigra) và nhân dưới đồi. Thể vân được chia thành phần bụng và phần lưng. Thể vân bụng bao gồm nhân nằm và củ khứu còn thể vân lưng bao gồm nhân đuôi và nhân vỏ hến. Bao trong cách ly nhân vỏ hến và cầu nhạt khỏi não thất bên và đồi thị. Nhân đuôi tiếp giáp và quấn quanh phần ngoài của não thất bên. Một tấm tế bào thần kinh mỏng, gọi là nhân trước tường, nằm ở khe sâu nhất của rãnh Synvius giữa vỏ não đảo và thể vân.