cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thảm họa Toba
Thắt cổ chai di truyền ở loài người
Những người ủng hộ lý thuyết cổ chai di truyền (kể cả Alan Robock) cho rằng phun trào Toba dẫn đến một thảm họa sinh thái toàn cầu, bao gồm phá hủy thảm thực vật cùng với hạn hán nghiêm trọng trong vành đai rừng mưa nhiệt đới và trong khu vực gió mùa. Một mùa đông núi lửa 10 năm gây ra bởi sự phun trào có thể đã phá hủy phần lớn các nguồn thức ăn của con người và gây ra suy giảm nghiêm trọng trong quy mô dân số. Sự thay đổi môi trường này có thể đã tạo ra cổ chai dân số ở nhiều loài, bao gồm hominid (vượn dạng người), và điều này có thể đã thúc đẩy sự phân hóa từ bên trong quần thể có dân số nhỏ hơn. Điều này đã phản ánh những thay đổi di truyền của người hiện đại trong 70 Ka vừa qua, chứ không phải là sự khác biệt dần dần qua hàng triệu năm.
Nhóm các nghiên cứu khác thì nghi ngờ về mối liên hệ giữa phun trào Toba và một nút cổ chai di truyền. Bằng chứng là công cụ bằng đá cổ ở miền nam Ấn Độ đã được tìm thấy ở trên và dưới một lớp dày tro từ núi lửa Toba là tương tự nhau, tức là những đám mây bụi phun trào không quét sạch được cư dân địa phương này. Bằng chứng khảo cổ học bổ sung từ phía Nam và phía Bắc Ấn Độ cũng gợi ý rằng thiếu bằng chứng về tác động vụ phun trào vào cư dân địa phương, và các tác giả của nghiên cứu này kết luận "nhiều dạng sinh vật đã sống sót sau vụ siêu phun trào, trái với các nghiên cứu khác đã gợi ý về tuyệt chủng sinh vật và tắc nghẽn di truyền". Dẫu vậy bằng chứng từ các phân tích bào tử phấn hoa đã cho thấy có sự kéo dài tình trạng hủy diệt rừng ở Nam Á, và một số nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng phun trào Toba có thể buộc con người phải áp dụng các chiến lược thích ứng sinh tồn mới, điều có thể đã cho phép họ thay thế người Neanderthal và những "loài người cổ xưa khác". Dẫu vậy ý kiến này đã bị thách thức bởi các bằng chứng về sự hiện diện của những người sống sót sau vụ phun trào, là người Neanderthal ở châu Âu đến 50 Ka BP, và Homo floresiensis ở Đông Nam Á đến 60 Ka BP.
Thắt cổ chai di truyền ở các loài thú
Một số bằng chứng thu được cho thấy cổ chai di truyền xảy ra ở các loài thú sau vụ phun trào Toba. Đó là quần thể tinh tinh Đông Phi (chimpanzee), đười ươi Borneo (orangutan) , khỉ Rhesus trung Ấn Độ (Macaca mulatta) , báo cheetah, hổ , và sự phân dị các gen hạt nhân của khỉ đột ở đồng bằng phía đông với phía tây châu Phi. Những loài thú này đã phục hồi từ những con số cá thể rất thấp vào hồi 70-55 Ka BP.
Tham khảo
Trích dẫn
Liên kết ngoài
Thể loại:Tuyệt chủng Thể loại:Núi lửa Thể loại:Tiến hóa loài người Thể loại:Thế Pleistocen Thể loại:Tuyệt chủng thế Holocen Thể loại:Sự kiện tuyệt chủng Thể loại:Thảm họa môi trường Thể loại:Indonesia Thể loại:Lý thuyết địa chất học
Cảng Đình Vũ
Cảng Đình Vũ còn gọi là Tân cảng Đình Vũ, hiện là khu bến cảng chính, cảng tổng hợp và cảng container của cụm cảng Hải Phòng. Cảng này nằm ở cửa sông Bạch Đằng, trên bán đảo Đình Vũ, thuộc quận Hải An, thành phố Hải Phòng. Luồng vào cảng rộng trên 100 m, độ sâu trước bên luôn khoảng -8,7 m.
Cảng Đình Vũ do Công ty Đầu tư và Phát triển Cảng Đình Vũ đầu tư và khai thác. Ngày 1 tháng 12 năm 2009, cổ phiếu DVP của công ty chính thức được giao dịch tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).
Theo quy hoạch hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phê duyệt, cảng Đình Vũ sẽ tiếp tục được đầu tư phát triển để đến năm 2015 có khả năng tiếp nhận tàu tới 30 nghìn DWT, đến năm 2030 có công suất bốc dỡ hàng hóa từ 18 triệu đến 20 triệu tấn mỗi năm.
Chú thích
Đình Vũ Thể loại:Giao thông Hải Phòng Thể loại:Hải An Thể loại:Kinh tế Hải Phòng
Dưa Santa Claus
Mô tả
Nó có một lớp vỏ màu xanh lá nên nó được đặt tên bằng tiếng Tây Ban Nha là Piel de Sapo (dịch là "Da cóc"). Một loại dưa có họ hàng với nó với hình dạng giống nhau, nhưng có vỏ màu vàng được gọi là 'Amarillo' hoặc dưa hoàng yến. Quả dưa ông già Noel có sọc từ xanh, vàng đến vàng tươi hấp dẫn có phần giống quả dưa hấu nhỏ. Bên trong là một lớp thịt mềm và có hương vị nhẹ, màu xanh nhạt, rất giống với dưa lê. Dưa Santa Claus chín mọng nhất sẽ có những bông hoa mềm mại kết thúc với áp lực nhẹ nhàng và màu vàng rực rỡ.
Tên gọi dưa này trong tiếng Anh là Santa Claus để công nhận khả năng giữ được lâu của nó, tức là "cho đến Giáng sinh".
Canh tác
Loại dưa này phổ biến rộng rãi ở Bắc bán cầu. Được trồng ở California và Arizona, chúng được thu hoạch từ tháng 6 đến tháng 10. Trong mùa đông, dưa Santa Claus được nhập khẩu từ Nam Mỹ. Chúng được trồng ở Brazil và Trung Mỹ để cung cấp cho châu Âu trong suốt mùa thu, đông và xuân. Trưởng thành khoảng 110 ngày sau khi trồng, loại dưa này có thể phát triển đến 12 in chiều dài và một nửa con số đó cho đường kính.
Tây Ban Nha
Piel de Sapo có nguồn gốc ở Tây Ban Nha, nơi nó được trồng rộng rãi - khoảng 30,000 ha được canh tác hàng năm. La Mancha là vùng chính ở Tây Ban Nha sản xuất loại này, với 12.000 ha. Một khu vực trồng trọt quan trọng khác là Murcia chuyên trồng các loại cây trồng sớm. Ở đó, họ trồng chủ yếu vào giữa tháng Ba và thu hoạch từ giữa tháng Sáu đến giữa tháng Bảy.
Sử dụng
Thịt của dưa chưa cắt sẽ ngon hơn và mềm hơn nếu được giữ ở nhiệt độ phòng một hoặc hai ngày trước khi dùng. Sau khi chín hoặc cắt, nó nên được bảo quản lạnh trong hộp nhựa. Loại dưa này có thể giữ được lâu hơn các giống khác đến sáu tuần.
Tham khảo
Thể loại:Dưa
Danh sách trò chơi của công ty VNG
Đây là danh sách trò chơi của công ty VNG.
Chú thích
Thể loại:VNG Thể loại:Danh sách trò chơi điện tử theo công ty
Mosia
Thể loại:Họ Dơi bao Thể loại:Chi dơi đơn loài
Isodon umbrosus
Isodon umbrosus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Maxim.) H.Hara mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Liên kết ngoài
Thể loại:Isodon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1948
Ái Quốc Ca (định hướng)
Ái Quốc Ca có thể là:
Sychesia tupus
Sychesia tupus là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sychesia
Orthia
Orthia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Agaristinae
Ancita similis
Ancita similis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Mesochorus laevigatus
Mesochorus laevigatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesochorus
Scopula puncticosta
Scopula puncticosta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
P
Paepalanthus trichophyllus
Paepalanthus trichophyllus là một loài thực vật có hoa trong họ Eriocaulaceae. Loài này được (Bong.) Körn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1863.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paepalanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1863
Hemionitis pedatifida
Hemionitis pedatifida là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Sm.in Rees mô tả khoa học đầu tiên năm 1819. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemionitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1819 Thể loại:Unresolved names
Hemionitis pedatifida
Macrogyrus striolatus
Macrogyrus striolatus là một loài bọ cánh cứng trong họ van Gyrinidae. Loài này được Guérin-Meneville miêu tả khoa học năm 1830.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Macrogyrus
Chalepus forticornis
Chalepus forticornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1905.
Tham khảo
Thể loại:Chalepus
Monthion
Monthion là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 319-2048 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Savoie
Thelcticopis bicornuta
Thelcticopis bicornuta là một loài nhện trong họ Sparassidae.
Hieracium neofurcatum
Hieracium neofurcatum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Sleumer mô tả khoa học đầu tiên năm 1956.
Thelcticopis bicornuta
Loài này thuộc chi Thelcticopis. Thelcticopis bicornuta được Mary Agard Pocock miêu tả năm 1901.
Hieracium neofurcatum
Liên kết ngoài
N Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1956
Thelcticopis bicornuta
Tham khảo
Thể loại:Thelcticopis
Xã Stokes, Quận Logan, Ohio
Xã Stokes (Stokes Township) là một xã thuộc quận Logan, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 4.613 người.
Saxifraga glabella
Saxifraga glabella là một loài thực vật có hoa trong họ Saxifragaceae. Loài này được Bertol. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1824.
Nanocnide lobata
Nanocnide lobata là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được Hugh Algernon Weddell mô tả khoa học đầu tiên năm 1869 theo mẫu vật thu được trên quần đảo Lưu Cầu (in insulis sinensibus Loo-Choo).
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Saxifraga glabella
Liên kết ngoài
Thể loại:Saxifraga Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1824
Arichanna geniphora
Arichanna geniphora là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Hoskote, Chikmagalur
Tham khảo
Thể loại:Chikmagalur (huyện)
Ancita varicornis
Ancita varicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ancita
Orthoclostera
Orthoclostera là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Paectes.
Tham khảo
Thể loại:Euteliinae
Chalepus garleppi
Chalepus garleppi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1939.
Tham khảo
Thể loại:Chalepus
Mesochorus lanceolatus
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesochorus
Thức hầu
Thức Hầu (chữ Hán: 式侯) là thụy hiệu của một số vị quân chủ chư hầu trong lịch sử Trung Quốc, ngoài ra Thức Hầu cũng là danh hiệu của các vị vua nước Thức thời Tây Hán.
Xem thêm
Thể loại:Thụy hiệu
Walid Mhadeb El Khatroushi
Walid Mhadeb El Khatroushi (وليد مهذب الختروشي) (sinh ngày 6 tháng 11 năm 1985 ở Libya), hay Tofaha (trái táo trong tiếng Việt), là một tiền vệ bóng đá người Libya.
Sự nghiệp
El-Khatroushi hiện tại thi đấu cho Al-Ittihad.
Anh cũng là một phần của Đội tuyển bóng đá quốc gia Libya, và từng là thành viên của đội tuyển Olympic Libya giành huy chương bạc tại Đại hội Thể thao Địa Trung Hải 2005.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1985 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Libya Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Libya Thể loại:Cầu thủ bóng đá Al-Ittihad Club (Tripoli) Thể loại:Cầu thủ Cúp bóng đá châu Phi 2012
Stigmatodactylus javanicus
Stigmatodactylus javanicus là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. & J.J.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stigmatodactylus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Bồ Cô
Bồ Cô hoặc Bồ Cổ  là một phiên thuộc thời Thương Châu, tiếp giáp Hoàng Hà và nằm ở địa phận Sơn Đông hiện nay.
Tham khảo
Thể loại:Chư hầu nhà Thương Thể loại:Tây Chu Thể loại:Xuân Thu Thể loại:Lịch sử Sơn Đông
Argyrolobium aequinoctiale
Argyrolobium aequinoctiale là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Argyrolobium
Scurzolengo
Scurzolengo là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 45 km về phía đông của Torino và khoảng 10 km về phía đông bắc của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 617 người và diện tích là 5,3 km².
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Asti Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Thelcticopis bifasciata
Thelcticopis bifasciata là một loài nhện trong họ Sparassidae.
Loài này thuộc chi Thelcticopis. Thelcticopis bifasciata được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1891.
Tham khảo
Thể loại:Thelcticopis
Yağda, Erdemli
Yağda là một xã thuộc huyện Erdemli, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 356 người.
Hemionitis polypodioides
Hemionitis polypodioides là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1811. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Yağda, Erdemli
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Hemionitis polypodioides
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemionitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1811 Thể loại:Unresolved names
22905 Liciniotoso
Liên kết ngoài
022905 022905 Thể loại:Tiểu hành tinh được đặt tên 022905 19991014
Sylescaptia ambarawae
Liên kết ngoài
Thể loại:Sylescaptia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1920
Psychotria pervicax
Psychotria pervicax là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Standl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1931.
Ancornallis cristatus
Ancornallis cristatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Psychotria pervicax
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1931
Ancornallis cristatus
Liên kết ngoài
Thể loại:Ancornallis
Montgirod
Montgirod là một xã thuộc tỉnh Savoie trong vùng Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 556-2255 mét trên mực nước biển.
Macrogyrus sumbawae
Macrogyrus sumbawae là một loài bọ cánh cứng trong họ van Gyrinidae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1882.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Macrogyrus
Scopula punctilineata
Scopula punctilineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
P
Paulina Vega
Paulina Vega Dieppa (sinh ngày 15 tháng 01 năm 1993 tại Barranquilla, Colombia) là một người mẫu, người dẫn chương trình và là một nữ hoàng sắc đẹp người Colombia. Cô là Hoa hậu Hoàn vũ 2014 và là hoa hậu cuối cùng dưới sự nắm quyền của Donald Trump. Paulina Vega đã đăng quang Hoa hậu Colombia 2013 và chiến thắng Hoa hậu Hoàn vũ 2014 lần thứ 63 tại Mỹ Tại cả hai cuộc thi này, Paulina đều được xem là ứng cử viên số 1 cho vương miện.
Paulina sinh ra trong một gia đình có 7 anh chị em, là cháu gái của Hoa hậu bang Atlantico năm 1953 Elvira Castillo và là chị họ của Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ 2015 Ariadna Gutiérrez trong cuộc thi đầy tai tiếng năm đó. Một người nổi tiếng khác trong gia đình Vega là danh ca giọng nam cao Gatson Vega. Cô từng theo học một trường của Đức ở Colombia, cô thông thạo tiếng Anh và biết một chút tiếng Pháp. Năm 2014 cô được chuyên trang sắc đẹp quốc tế Missosology trao danh hiệu "Timeless Beauty" (Vẻ đẹp vượt thời gian) và đã về nhì trong cuộc đua trở thành "Miss Grand Slam" (Hoa hậu của các hoa hậu) do chuyên trang Global Beauties tổ chức. Paulina Vega là một trong những hoa hậu đẹp nhất trong lịch sử của cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ. Hiện nay Paulina là một người mẫu nổi tiếng tại quê nhà. Trong một cuộc phỏng vấn, cô đã lên tiếng phản bác ông Trump khi ông nói trong cuộc tranh cử tổng thống rằng: “ Người nhập cư Mexico có rất nhiều vấn đề.” Khi đó sức ép từ bỏ vương miện của cô rất lớn từ bạn bè, người thân đều khuyên cô nên từ bỏ vương miện. Nhưng Paulina Vega rất dũng cảm bảo vệ danh hiệu và có một nhiệm kì thành công. Cô còn được người hâm mộ gọi vui là “ Miss hiền dịu”, hay “ Cô út hiền dịu của ông Trump”.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hoa hậu Hoàn vũ Thể loại:Hoa hậu Colombia‎ Thể loại:Sinh năm 1993 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nữ người mẫu Colombia
Vladimir Propp
Vladimir Yakovlevich Propp (Владимир Яковлевич Пропп; 29 tháng 4 1895 – 22 tháng 8 năm 1970) là một nhà văn hóa dân gian học và học giả Liên Xô, người đã phân tích các yếu tố cấu trúc cơ bản của truyện dân gian Nga để xác định các đơn vị cấu trúc đơn giản nhất không thể hiểu của chúng.
Tiểu sử
Vladimir Propp sinh ngày 29 tháng 4 năm 1895 tại Sankt-Peterburg trong một gia đình Nga gốc Đức. Cha mẹ của ông, Yakov Philippovich Propp và Anna-Elizaveta Fridrikhovna Propp (nhũ danh Beisel), là nông dân người Đức Volga giàu có từ tỉnh Saratov. Ông theo học Đại học Saint Petersburg (1913–1918), chuyên ngành tiếng Nga và bác ngữ học Đức. Khi tốt nghiệp, ông dạy tiếng Nga và tiếng Đức tại một trường trung học và sau đó trở thành giảng viên tiếng Đức ở trường đại học.
Tham khảo
Thể loại:Nam nhà văn thế kỷ 20 Thể loại:Người Sankt-Peterburg
Rhynchonycteris
Thể loại:Họ Dơi bao Thể loại:Chi dơi đơn loài
Paepalanthus tuberosus
Paepalanthus tuberosus là một loài thực vật có hoa trong họ Eriocaulaceae. Loài này được (Bong.) Kunth mô tả khoa học đầu tiên năm 1841.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paepalanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1841
Peropteryx
Peropteryx là một chi động vật có vú trong họ Dơi bao, bộ Dơi. Chi này được Peters miêu tả năm 1867. Loài điển hình của chi này là Vespertilio caninus Wied-Neuwied, 1821 (preoccupied; = Emballonura macrotis Wagner, 1843).
Các loài
Chi này gồm các loài:
Tham khảo
Thể loại:Chi động vật có vú
Yeniyurt, Erdemli
Yeniyurt là một xã thuộc huyện Erdemli, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 262 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Embelia adnata
Liên kết ngoài
Thể loại:Embelia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1882
RSA (mã hóa)
Trong mật mã học, RSA là một thuật toán mật mã hóa khóa công khai. Đây là thuật toán đầu tiên phù hợp với việc tạo ra chữ ký điện tử đồng thời với việc mã hóa. Nó đánh dấu một sự tiến bộ vượt bậc của lĩnh vực mật mã học trong việc sử dụng khóa công cộng. RSA đang được sử dụng phổ biến trong thương mại điện tử và được cho là đảm bảo an toàn với điều kiện độ dài khóa đủ lớn.
Lịch sử
Thuật toán được Ron Rivest, Adi Shamir và Len Adleman mô tả lần đầu tiên vào năm 1977 tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Tên của thuật toán lấy từ 3 chữ cái đầu của tên 3 tác giả.
Trước đó, vào năm 1973, Clifford Cocks, một nhà toán học người Anh làm việc tại GCHQ, đã mô tả một thuật toán tương tự. Với khả năng tính toán tại thời điểm đó thì thuật toán này không khả thi và chưa bao giờ được thực nghiệm. Tuy nhiên, phát minh này chỉ được công bố vào năm 1997 vì được xếp vào loại tuyệt mật.
Thuật toán RSA được MIT đăng ký bằng sáng chế tại Hoa Kỳ vào năm 1983 (Số đăng ký 4.405.829). Bằng sáng chế này hết hạn vào ngày 21 tháng 9 năm 2000. Tuy nhiên, do thuật toán đã được công bố trước khi có đăng ký bảo hộ nên sự bảo hộ hầu như không có giá trị bên ngoài Hoa Kỳ. Ngoài ra, nếu như công trình của Clifford Cocks đã được công bố trước đó thì bằng sáng chế RSA đã không thể được đăng ký.
Mô tả sơ lược
Thuật toán RSA có hai khóa: khóa công khai (hay khóa công cộng) và khóa bí mật (hay khóa cá nhân). Mỗi khóa là những số cố định sử dụng trong quá trình mã hóa và giải mã. Khóa công khai được công bố rộng rãi cho mọi người và được dùng để mã hóa. Những thông tin được mã hóa bằng khóa công khai chỉ có thể được giải mã bằng khóa bí mật tương ứng. Nói cách khác, mọi người đều có thể mã hóa nhưng chỉ có người biết khóa cá nhân (bí mật) mới có thể giải mã được.
Ta có thể mô phỏng trực quan một hệ mật mã khoá công khai như sau: Bình muốn gửi cho An một thông tin mật mà Bình muốn duy nhất An có thể đọc được. Để làm được điều này, An gửi cho Bình một chiếc hộp có khóa đã mở sẵn và giữ lại chìa khóa. Bình nhận chiếc hộp, cho vào đó một tờ giấy viết thư bình thường và khóa lại (như loại khoá thông thường chỉ cần sập chốt lại, sau khi sập chốt khóa ngay cả Bình cũng không thể mở lại được-không đọc lại hay sửa thông tin trong thư được nữa). Sau đó Bình gửi chiếc hộp lại cho An. An mở hộp với chìa khóa của mình và đọc thông tin trong thư. Trong ví dụ này, chiếc hộp với khóa mở đóng vai trò khóa công khai, chiếc chìa khóa chính là khóa bí mật.
Tạo khóa
Giả sử An và Bình cần trao đổi thông tin bí mật thông qua một kênh không an toàn (ví dụ như Internet). Với thuật toán RSA, An đầu tiên cần tạo ra cho mình cặp khóa gồm khóa công khai và khóa bí mật theo các bước sau:
Một số lưu ý:
Khóa công khai bao gồm:
Khóa bí mật bao gồm:
Một dạng khác của khóa bí mật bao gồm:
Dạng này cho phép thực hiện giải mã và ký nhanh hơn với việc sử dụng định lý số dư Trung Quốc (tiếng Anh: Chinese Remainder Theorem - CRT). Ở dạng này, tất cả thành phần của khóa bí mật phải được giữ bí mật.
Messi gửi khóa công khai cho Ronaldo, và giữ bí mật khóa cá nhân của mình. Ở đây, p và q giữ vai trò rất quan trọng. Chúng là các phân tố của n và cho phép tính d khi biết e. Nếu không sử dụng dạng sau của khóa bí mật (dạng CRT) thì p và q sẽ được xóa ngay sau khi thực hiện xong quá trình tạo khóa.
Mã hóa
Giả sử Bình muốn gửi đoạn thông tin M cho An. Đầu tiên Bình chuyển M thành một số m < n theo một hàm có thể đảo ngược (từ m có thể xác định lại M) được thỏa thuận trước. Quá trình này được mô tả ở phần.
Lúc này Bình có m và biết n cũng như e do An gửi. Bình sẽ tính c là bản mã hóa của m theo công thức:
Hàm trên có thể tính dễ dàng sử dụng phương pháp tính hàm mũ (theo môđun) bằng (thuật toán bình phương và nhân) Cuối cùng Bình gửi c cho An.
Giải mã
An nhận c từ Bình và biết khóa bí mật d. An có thể tìm được m từ c theo công thức sau:
Biết m, An tìm lại M theo phương pháp đã thỏa thuận trước. Quá trình giải mã hoạt động vì ta có
Do ed ≡ 1 (mod p-1) và ed ≡ 1 (mod q-1), (theo Định lý Fermat nhỏ) nên:
và
Do p và q là hai số nguyên tố cùng nhau, áp dụng định lý số dư Trung Quốc, ta có:
hay:
Ví dụ
Sau đây là một ví dụ với những số cụ thể. Ở đây chúng ta sử dụng những số nhỏ để tiện tính toán còn trong thực tế phải dùng các số có giá trị đủ lớn.
Lấy: Khóa công khai là cặp (e, n). Khóa bí mật là d. Hàm mã hóa là:
với m là văn bản rõ. Hàm giải mã là:
với c là văn bản mã.
Để mã hóa văn bản có giá trị 123, ta thực hiện phép tính:
Để giải mã văn bản có giá trị 992, ta thực hiện phép tính:
Conus jourdani
Conus jourdani là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.
RSA (mã hóa)
Ví dụ
Cả hai phép tính trên đều có thể được thực hiện hiệu quả nhờ thuật toán bình phương và nhân.
Chuyển đổi văn bản rõ
Trước khi thực hiện mã hóa, ta phải thực hiện việc chuyển đổi văn bản rõ (chuyển đổi từ M sang m) sao cho không có giá trị nào của M tạo ra văn bản mã không an toàn. Nếu không có quá trình này, RSA sẽ gặp phải một số vấn đề sau:
Conus jourdani
Giống như tất cả các loài thuộc chi Conus, chúng là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có khả năng "đốt" con người, do vậy khi cầm chúng phải hết sức cẩn thận.
Miêu tả
Chiều dài tối đa của vỏ ốc được ghi nhận là 30.2 mm.
RSA (mã hóa)
Chuyển đổi văn bản rõ
Để tránh gặp phải những vấn đề trên, RSA trên thực tế thường bao gồm một hình thức chuyển đổi ngẫu nhiên hóa m trước khi mã hóa. Quá trình chuyển đổi này phải đảm bảo rằng m không rơi vào các giá trị không an toàn. Sau khi chuyển đổi, mỗi bản rõ khi mã hóa sẽ cho ra một trong số khả năng trong tập hợp bản mã. Điều này làm giảm tính khả thi của phương pháp tấn công lựa chọn bản rõ (một bản rõ sẽ có thể tương ứng với nhiều bản mã tuỳ thuộc vào cách chuyển đổi).
Conus jourdani
Tham khảo
J Thể loại:Động vật được mô tả năm 1984
RSA (mã hóa)
Chuyển đổi văn bản rõ
Một số tiêu chuẩn, chẳng hạn như PKCS, đã được thiết kế để chuyển đổi bản rõ trước khi mã hóa bằng RSA. Các phương pháp chuyển đổi này bổ sung thêm bít vào M. Các phương pháp chuyển đổi cần được thiết kế cẩn thận để tránh những dạng tấn công phức tạp tận dụng khả năng biết trước được cấu trúc của bản rõ. Phiên bản ban đầu của PKCS dùng một phương pháp đặc ứng (ad-hoc) mà về sau được biết là không an toàn trước tấn công lựa chọn bản rõ thích ứng (adaptive chosen ciphertext attack). Các phương pháp chuyển đổi hiện đại sử dụng các kỹ thuật như chuyển đổi mã hóa bất đối xứng tối ưu (Optimal Asymmetric Encryption Padding - OAEP) để chống lại tấn công dạng này. Tiêu chuẩn PKCS còn được bổ sung các tính năng khác để đảm bảo an toàn cho chữ ký RSA (Probabilistic Signature Scheme for RSA - RSA-PSS).
Tạo chữ ký số cho văn bản
Thuật toán RSA còn được dùng để tạo chữ ký số cho văn bản. Giả sử An muốn gửi cho Bình một văn bản có chữ ký của mình. Để làm việc này, An tạo ra một giá trị băm (hash value) của văn bản cần ký và tính giá trị mũ d mod n của nó (giống như khi An thực hiện giải mã). Giá trị cuối cùng chính là chữ ký điện tử của văn bản đang xét. Khi Bình nhận được văn bản cùng với chữ ký điện tử, anh ta tính giá trị mũ e mod n của chữ ký đồng thời với việc tính giá trị băm của văn bản. Nếu 2 giá trị này như nhau thì Bình biết rằng người tạo ra chữ ký biết khóa bí mật của An và văn bản đã không bị thay đổi sau khi ký.
Cần chú ý rằng các phương pháp chuyển đổi bản rõ (như RSA-PSS) giữ vai trò quan trọng đối với quá trình mã hóa cũng như chữ ký điện tử và không được dùng khóa chung cho đồng thời cho cả hai mục đích trên.
An ninh
Độ an toàn của hệ thống RSA dựa trên 2 vấn đề của toán học: bài toán phân tích ra thừa số nguyên tố các số nguyên lớn và bài toán RSA. Nếu 2 bài toán trên là khó (không tìm được thuật toán hiệu quả để giải chúng) thì không thể thực hiện được việc phá mã toàn bộ đối với RSA. Phá mã một phần phải được ngăn chặn bằng các phương pháp chuyển đổi bản rõ an toàn.
Bài toán RSA là bài toán tính căn bậc e môđun n (với n là hợp số): tìm số m sao cho me=c mod n, trong đó (e, n) chính là khóa công khai và c là bản mã. Hiện nay phương pháp triển vọng nhất giải bài toán này là phân tích n ra thừa số nguyên tố. Khi thực hiện được điều này, kẻ tấn công sẽ tìm ra số mũ bí mật d từ khóa công khai và có thể giải mã theo đúng quy trình của thuật toán. Nếu kẻ tấn công tìm được 2 số nguyên tố p và q sao cho: n = pq thì có thể dễ dàng tìm được giá trị (p-1)(q-1) và qua đó xác định d từ e. Chưa có một phương pháp nào được tìm ra trên máy tính để giải bài toán này trong thời gian đa thức (polynomial-time). Tuy nhiên người ta cũng chưa chứng minh được điều ngược lại (sự không tồn tại của thuật toán). Xem thêm phân tích ra thừa số nguyên tố về vấn đề này.
Tại thời điểm năm 2005, số lớn nhất có thể được phân tích ra thừa số nguyên tố có độ dài 663 bít với phương pháp phân tán trong khi khóa của RSA có độ dài từ 1024 tới 2048 bít. Một số chuyên gia cho rằng khóa 1024 bít có thể sớm bị phá vỡ (cũng có nhiều người phản đối việc này). Với khóa 4096 bít thì hầu như không có khả năng bị phá vỡ trong tương lai gần. Do đó, người ta thường cho rằng RSA đảm bảo an toàn với điều kiện n được chọn đủ lớn. Nếu n có độ dài 256 bít hoặc ngắn hơn, nó có thể bị phân tích trong vài giờ với máy tính cá nhân dùng các phần mềm có sẵn. Nếu n có độ dài 512 bít, nó có thể bị phân tích bởi vài trăm máy tính tại thời điểm năm 1999. Một thiết bị lý thuyết có tên là TWIRL do Shamir và Tromer mô tả năm 2003 đã đặt ra câu hỏi về độ an toàn của khóa 1024 bít. Vì vậy hiện nay người ta khuyến cáo sử dụng khóa có độ dài tối thiểu 2048 bít.
Năm 1993, Peter Shor công bố thuật toán Shor chỉ ra rằng: máy tính lượng tử (trên lý thuyết) có thể giải bài toán phân tích ra thừa số trong thời gian đa thức. Tuy nhiên, máy tính lượng tử vẫn chưa thể phát triển được tới mức độ này trong nhiều năm nữa.
Taraxacum strizhoviae
Taraxacum strizhoviae là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Vainberg miêu tả khoa học đầu tiên năm 1991.
RSA (mã hóa)
Quá trình tạo khóa
p và q còn cần được chọn không quá gần nhau để phòng trường hợp phân tích n bằng phương pháp phân tích Fermat. Ngoài ra, nếu p-1 hoặc q-1 có thừa số nguyên tố nhỏ thì n cũng có thể dễ dàng bị phân tích và vì thế p và q cũng cần được thử để tránh khả năng này.
Taraxacum strizhoviae
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bồ công anh Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1991
RSA (mã hóa)
Quá trình tạo khóa
Bên cạnh đó, cần tránh sử dụng các phương pháp tìm số ngẫu nhiên mà kẻ tấn công có thể lợi dụng để biết thêm thông tin về việc lựa chọn (cần dùng các bộ tạo số ngẫu nhiên tốt). Yêu cầu ở đây là các số được lựa chọn cần đồng thời ngẫu nhiên và không dự đoán được. Đây là các yêu cầu khác nhau: một số có thể được lựa chọn ngẫu nhiên (không có kiểu mẫu trong kết quả) nhưng nếu có thể dự đoán được dù chỉ một phần thì an ninh của thuật toán cũng không được đảm bảo. Một ví dụ là bảng các số ngẫu nhiên do tập đoàn Rand xuất bản vào những năm 1950 có thể rất thực sự ngẫu nhiên nhưng kẻ tấn công cũng có bảng này. Nếu kẻ tấn công đoán được một nửa chữ số của p hay q thì chúng có thể dễ dàng tìm ra nửa còn lại (theo nghiên cứu của Donald Coppersmith vào năm 1997)
Một điểm nữa cần nhấn mạnh là khóa bí mật d phải đủ lớn. Năm 1990, Wiener chỉ ra rằng nếu giá trị của p nằm trong khoảng q và 2q (khá phổ biến) và d < n1/4/3 thì có thể tìm ra được d từ n và e.
Tốc độ
Phương thức này cũng tạo ra những vấn đề an ninh mới. Một ví dụ là cần phải tạo ra khóa đối xứng thật sự ngẫu nhiên. Nếu không, kẻ tấn công (thường ký hiệu là Hắc) sẽ bỏ qua RSA và tập trung vào việc đoán khóa đối xứng.
Phân phối khóa
Cũng giống như các thuật toán mã hóa khác, cách thức phân phối khóa công khai là một trong những yếu tố quyết định đối với độ an toàn của RSA. Quá trình phân phối khóa cần chống lại được tấn công đứng giữa (man-in-the-middle attack). Giả sử Hắc có thể gửi cho Bình một khóa bất kỳ và khiến Bình tin rằng đó là khóa (công khai) của An. Đồng thời Hắc có khả năng đọc được thông tin trao đổi giữa Bình và An. Khi đó, Hắc sẽ gửi cho Bình khóa công khai của chính mình (mà Bình nghĩ rằng đó là khóa của An). Sau đó, Hắc đọc tất cả văn bản mã hóa do Bình gửi, giải mã với khóa bí mật của mình, giữ một bản copy đồng thời mã hóa bằng khóa công khai của An và gửi cho An. Về nguyên tắc, cả Bình và An đều không phát hiện ra sự can thiệp của người thứ ba. Các phương pháp chống lại dạng tấn công này thường dựa trên các chứng thực khóa công khai (digital certificate) hoặc các thành phần của hạ tầng khóa công khai (public key infrastructure - PKI).
Tấn công dựa trên thời gian
Vào năm 1995, Paul Kocher mô tả một dạng tấn công mới lên RSA: nếu kẻ tấn công nắm đủ thông tin về phần cứng thực hiện mã hóa và xác định được thời gian giải mã đối với một số bản mã lựa chọn thì có thể nhanh chóng tìm ra khóa d. Dạng tấn công này có thể áp dụng đối với hệ thống chữ ký điện tử sử dụng RSA. Năm 2003, Dan Boneh và David Brumley chứng minh một dạng tấn công thực tế hơn: phân tích thừa số RSA dùng mạng máy tính (Máy chủ web dùng SSL). Tấn công đã khai thác thông tin rò rỉ của việc tối ưu hóa định lý số dư Trung quốc mà nhiều ứng dụng đã thực hiện.
Để chống lại tấn công dựa trên thời gian là đảm bảo quá trình giải mã luôn diễn ra trong thời gian không đổi bất kể văn bản mã. Tuy nhiên, cách này có thể làm giảm hiệu suất tính toán. Thay vào đó, hầu hết các ứng dụng RSA sử dụng một kỹ thuật gọi là che mắt. Kỹ thuật này dựa trên tính nhân của RSA: thay vì tính cd mod n, An đầu tiên chọn một số ngẫu nhiên r và tính (rec)d mod n. Kết quả của phép tính này là rm mod n và tác động của r sẽ được loại bỏ bằng cách nhân kết quả với nghịch đảo của r. Đối với mỗi văn bản mã, người ta chọn một giá trị của r. Vì vậy, thời gian giải mã sẽ không còn phụ thuộc vào giá trị của văn bản mã.
Tấn công lựa chọn thích nghi bản mã
Năm 1981, Daniel Bleichenbacher mô tả dạng tấn công lựa chọn thích nghi bản mã (adaptive chosen ciphertext attack) đầu tiên có thể thực hiện trên thực tế đối với một văn bản mã hóa bằng RSA. Văn bản này được mã hóa dựa trên tiêu chuẩn PKCS #1 v1, một tiêu chuẩn chuyển đổi bản rõ có khả năng kiểm tra tính hợp lệ của văn bản sau khi giải mã. Do những khiếm khuyết của PKCS #1, Bleichenbacher có thể thực hiện một tấn công lên bản RSA dùng cho giao thức SSL (tìm được khóa phiên). Do phát hiện này, các mô hình chuyển đổi an toàn hơn như chuyển đổi mã hóa bất đối xứng tối ưu (Optimal Asymmetric Encryption Padding) được khuyến cáo sử dụng. Đồng thời phòng nghiên cứu của RSA cũng đưa ra phiên bản mới của PKCS #1 có khả năng chống lại dạng tấn công nói trên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hệ thống mã hóa bất đối xứng Thể loại:Thương mại điện tử
Thí nghiệm Griffith
nhỏ|450px|phải|Tóm tắt thí nghiệm Griffith phát hiện ra "chất biến nạp chủ yếu" ở [[phế cầu khuẩn (pneumococcus).]]
Thí nghiệm Griffith, được Frederick Griffith báo cáo vào năm 1928, là thí nghiệm đầu tiên chứng tỏ vi khuẩn có khả năng truyền thông tin di truyền thông qua quá trình biến nạp. Kết quả của Griffith được nghiên cứu mở rộng vào cuối thập niên 1930 và đầu thập niên 1940 với kết quả cô lập được DNA và chứng tỏ nó là phân tử mang thông tin di truyền.
Viêm phổi là căn bệnh gây tử vong lớn trong đại dịch cúm Tây Ban Nha lúc hậu chiến tranh thế giới lần I, và Frederick Griffith lúc này đang nghiên cứu khả năng nhằm tìm ra loại vắc-xin phòng bệnh. Griffith sử dụng hai chủng phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) gây nhiễm ở chuột – chủng vi khuẩn loại III-S (chủng bờ nhẵn smooth) gây độc, và chủng loại II-R (chủng bờ nhám rough) trung tính không độc. Chủng III-S tổng hợp một lớp vỏ nhầy polysaccharide bảo vệ chúng khỏi hệ miễn dịch của sinh vật chủ, khiến vật chủ bị chết, trong khi chủng II-R không có lớp vỏ bảo vệ này và hệ thống miễn dịch của sinh vật chủ có thể ngăn chặn được. Nhà vi khuẩn học người Đức, Fred Neufeld, đã khám phá ra ba loại phế cầu khuẩn (loại I, II, và III) đồng thời khám phá ra phản ứng Quellung để nhận diện chúng trong ống nghiệm (in vitro). Cho đến khi Griffith báo cáo kết quả thí nghiệm, các nhà vi khuẩn học tin tưởng rằng các chủng vi khuẩn là cố định và không thể thay đổi được, từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong thí nghiệm, ông dùng nhiệt tiêu diệt chủng vi khuẩn III-S, và sử dụng kỹ thuật lọc để trộn xác của chúng với chủng vi khuẩn II-R. Khi cho chuột nhiễm chỉ riêng chủng II-R thì chúng vẫn sống bình thường, trong khi cho nhiễm hỗn hợp dung dịch chứa xác chủng vi khuẩn III-S và vi khuẩn sống II-R thì chuột bị bệnh và chết. Griffith sau đó còn tách lọc được vi khuẩn còn sống có cả chủng phế cầu khuẩn II-R và III-S từ máu của những con chuột đã chết. Griffith kết luận rằng chủng II-R đã "biến đổi" sang chủng gây độc III-S bởi "chất biến nạp chủ yếu" (transforming principle) dựa trên những phần nào đó từ xác của chủng III-S.
Ngày nay chúng ta biết rằng "chất biến nạp" mà Griffith đã quan sát thấy chính là DNA của chủng vi khuẩn III-S. Trong khi chủng này đã bị diệt bởi nhiệt, các phân tử DNA của chúng vẫn tồn tại từ quá trình xử lý nhiệt và được tiếp nhận bởi vi khuẩn chủng II-R. DNA của chủng III-S chứa các gene mã hóa cho lớp màng nhầy polysaccharide giúp bảo vệ vi khuẩn. Được trang bị các gene này, các thế hệ tiếp theo của chủng vi khuẩn II-R chống lại được hệ miễn dịch của chuột và dẫn tới cái chết của sinh vật chủ. Bản chất chính xác của chất biến nạp chủ yếu (DNA) được xác nhận bằng thực nghiệm bởi các nhà sinh học Avery, McLeod và McCarty và bằng thí nghiệm thực hiện bởi Hershey và Chase.
Đọc thêm
Griffith Thể loại:Vi sinh vật học Thể loại:Khoa học năm 1928
Arichanna hamiltonia
Arichanna hamiltonia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Arichanna
San Giorgio Scarampi
San Giorgio Scarampi giáp các đô thị: Olmo Gentile, Perletto, Roccaverano và Vesime.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Asti Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Ancylistes bellus
Ancylistes bellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ancylistes
Hệ thống hài hòa (hải quan)
Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa, thường được gọi tắt là hệ thống hài hòa hoặc hệ thống HS, là hệ thống được tiêu chuẩn hóa quốc tế về tên gọi và mã số để phân loại hàng hóa được buôn bán trên phạm vi toàn thế giới của Tổ chức hải quan thế giới.
Các mã số của hệ thống hài hòa được gọi là mã HS. Trong lĩnh vực thương mại, khi cần khai báo nguồn gốc xuất xứ nhằm thu được các ưu đãi về thuế quan được áp dụng cho từng phạm trù quốc gia thì người ta đồng thời cũng thường ghi luôn mã HS để thuận tiện cho việc tính thuế tại các nước nhập khẩu.
Tại phiên họp tháng 6/2014, Hội đồng WCO đã thông qua khuyến nghị liên quan đến danh sách những chi tiết sửa đổi trong Danh mục HS, có hiệu lực vào ngày 01/01/2017 (HS 2017).Kể từ khi phiên bản HS hiện tại (HS 2012) có hiệu lực, Ủy ban HS đã sửa đổi phiên bản HS này trong gần 5 năm. HS 2017 sẽ là phiên bản thứ sáu của HS từ khi Công ước HS có hiệu lực vào năm 1983. HS 2017 sẽ có hiệu lực đối với tất cả các bên ký kết HS, ngoại trừ những sửa đổi bị phản đối. Phiên bản này gồm 234 phần sửa đổi.
Mục đích
Theo Tổ chức hải quan thế giới, Hệ thống hài hòa được sử dụng như là cơ sở cho: Các công ty sử dụng mã HS để tính toán tổng chi phí cuối cùng của hàng nhập khẩu, đồng thời xác định các cơ hội bán hàng, tìm kiếm nguồn cung từ nước ngoài.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiêu chuẩn Thể loại:Thương mại Thể loại:Thuế quan Thể loại:Thương mại quốc tế
Thelcticopis biroi
Thelcticopis biroi là một loài nhện trong họ Sparassidae.
Loài này thuộc chi Thelcticopis. Thelcticopis biroi được Gábor von Kolosváry miêu tả năm 1934.
Hoskoti, Sampgaon
Hoskoti là một làng thuộc tehsil Sampgaon, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Isodon walkeri
Isodon walkeri là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Arn.) H.Hara mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Liên kết ngoài
Thể loại:Isodon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Neodistemon indicum
Neodistemon indicum là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được (Wedd.) Babu & Henry mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Neodistemon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Orthodes
Orthodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Eriopygini
Mesochorus lapideus
Mesochorus lapideus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesochorus
Stigmatodactylus lamrii
Stigmatodactylus lamrii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (J.J.Wood & C.L.Chan) D.L.Jones & M.A.Clem. mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stigmatodactylus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Sulettaria
Sulettaria là một chi thực vật trong họ Zingiberaceae, sinh sống tại vùng nhiệt đới tây và trung Malesia. Các loài được ghi nhận trong khu vực Borneo, Malaysia bán đảo, Sulawesi, Sumatra. Cho tới năm 2018 nó được coi là một phần của chi Elettaria.
Các loài
Plants of the World Online (2020) công nhận 15 loài như sau:
Tham khảo
Thể loại:Alpinieae
Macrogyrus toxopeusi
Macrogyrus toxopeusi là một loài bọ cánh cứng trong họ van Gyrinidae. Loài này được Ochs miêu tả khoa học năm 1955.
Scopula punctilineatella
Scopula punctilineatella là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
P
Chalepus generosus
Chalepus generosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1885.
Tham khảo
Thể loại:Chalepus
Embelia angulosa
Embelia angulosa là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được King & Gamble mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Liên kết ngoài
Thể loại:Embelia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1906
Xã Stokes, Quận Madison, Ohio
Xã Stokes (Stokes Township) là một xã thuộc quận Madison, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 679 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Ohio Thể loại:Quận Madison, Ohio
Hemionitis reinwardtiana
Hemionitis reinwardtiana là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được C.Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1836. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemionitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836 Thể loại:Unresolved names
Hemionitis reinwardtiana
22906 Lisauckis
22906 Lisauckis (1999 TQ25) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1999
Ancylistes biacutoides
Ancylistes biacutoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ancylistes
Giống trâu
300px|nhỏ|phải|Tổng thể một con trâu thuộc giống trâu địa phương ở Lào Trâu nhà hay còn gọi là trâu nước là các loài trâu nhà đã được con người thuần hóa. Chúng đã được lai tạo, chọn giống chủ yếu là ở châu Á từ hàng ngàn năm để con người sử dụng trong hoạt động sản xuất, hoạt động nông nghiệp. Chúng được nuôi sử dụng như một đại gia súc chủ lực trong việc lấy sức kéo và cho sữa và thịt trâu. Hai loại trâu được ghi nhận là nuôi phổ biến rộng rãi gồm loại trâu sông và các loại trâu đầm lầy, trâu nhà gồm hai loại trâu sông (River buffalo) và trâu đầm lầy (Swamp buffalo). Chúng có chung nguồn gốc từ trâu rừng nhưng khác nhau về số lượng nhiễm sắc thể. Do quá trình chọn lọc nhân tạo và tùy vào mục đích sử dụng mà ngoại hình và khả năng sản xuất của hai loại hình trâu có những đặc điểm khác nhau phù hợp với quá trình chọn lọc.
Các dòng
Hiện nay chỉ còn một số ít trâu rừng sống ở trên rừng Đông Nam Á như Thái lan, Việt Nam, Lào, Malaysia, Sri Lanka, Borneo, Miến Điện và Campuchia, những khảo cứu về các loại trâu ở Trung Quốc, Ấn Độ, Ba Tây, Đông Nam Á và Úc Châu cho thấy quá trình thuần hoá, phối giống khác nhau. Hình dạng trâu nhà lớn nhỏ theo từng điạ phương, sừng, màu da cũng khác nhau, trâu nước thì có hơn 150 triệu con được thuần hóa trên thế giới. Ở Việt Nam có giống trâu nhà tên khoa học gọi là Buffalus indicus. Người Việt chọn và lai giống nhiều loại, trâu nhỏ con để kéo cày, loại to con để kéo gỗ, trâu da xanh đen, xám sẫm, nâu, vàng nhạt, có loại da sáng hồng, lông màu trắng, nên người ta gọi "trâu trắng, trâu đen".
Trên thế giới quốc gia nuôi trâu nhiều nhất là Vùng Tây Bắc Ấn Độ có nhiều loại. Hơn 77 triệu con gồm hàng chục giống trâu khác nhau như: trâu Murrah, trâu Nilli Ravi kundi, Surji, Mehsana, Jafarabadi, Kelabandi, Sambaipur. Trong đó, loại trâu Murrah sừng xoắn, có nhiều nơi trên thế giới nhưng không chịu được nóng. Người Ấn thờ bò nên phát triển nuôi trâu để kéo cày, ăn thịt lấy sữa vì sữa trâu có ít Cholesterin trong lúc sữa bò có đến 3,14 mg và nhiều chất: Kalzium, Eisen, Phosphor và Vitamin A. Hầu hết 90% trâu sinh sống ở Đông Nam Á Châu. Các Quốc gia Luỡng Hà, Caucacus (Nga) cho tới vùng Balkan nuôi nhiều loại trâu để lấy sửa và ăn thịt. Những loại trâu nầy lông da xám đen, rất ít màu hung đỏ có đốm trắng ở đầu, chân và đuôi, đôi khi loang trắng ở mình, sừng dài xoắn uốn cong thành hình lưỡi liềm. Ai Cập loại trâu thường thấy là: Beheri và Saidi sừng ngắn hơi cong về phía sau.
Trâu đầm lầy tập trung ở vùng Đông Nam Á, có nhiều nhất ở Thái Lan, Campuchia, Lào, Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Philipine, Trung Quốc. Trâu đầm lầy ít được chọn lọc cải tiến, gần với trâu rừng hơn. Trâu Arni (Bubalus arnee). Là loại trâu hoang sống ở Ấn Độ và chỉ riêng loại trâu này được thuần dưỡng. Trâu arni có tầm vóc to lớn: cao vây 1,5 m-1,7 m; có con cao tới 2 m và nặng đến 1 tấn. Trâu Arni được thuần hoá là trâu nước Bubalus bubalis.
Trâu sông (được chọn lọc cải tạo qua thời gian dài theo hướng sản xuất sữa, bầu vú phát triển, các núm vú to được sắp xếp cân đối thích hợp cho việc khai thác sữa. Trâu sông tập trung ở Tây Á, sử dụng chủ yếu để khai thác sữa, do được chọn lọc và cải tạo nhiều nên hình thành nhiều giống riêng biệt vớicác loại hình khác nhau, và nhìn chun có khả năng sản xuất thịt sữa cao. Chỉ ở vùng Nam Á đã có tới 18 giống trâu sông khác nhau, được xếp vào 5 nhóm với các giống chính là:
Chọn giống
300px|nhỏ|phải|Người Việt có nhiều kinh nghiệm trong chọn trâu Việt Nam có một kho tàng kinh nghiệm liên quan đến việc nuôi trâu từ khâu chọn giống cho đến khi chăm sóc. Theo kinh nghiệm thì khi mua trâu nên mua trâu ở các vùng núi phía Bắc, tránh mua trâu ở miền Trung hoặc miền Nam vì trâu phía Bắc chịu rét tốt hơn. Khi mua trâu về bắt buộc phải tiêm phòng các loại bệnh dịch tả, tụ huyết trùng, lở mồm long móng và tẩy giun sán cho đàn trâu. Quan trọng nhất là phải tránh muỗi, mòng cắn trâu Khi nuôi trầu cần nhớ mặt mũi từng con một, cách ăn uống của chúng, tính nết của từng con trâu một trong dân gian Việt Nam có câu "Mua trâu xem vó, mua chó xem chân".
Việc chọn trâu tốt để nuôi là điều quan tâm hàng đầu của người nông dân, bởi vì con vật ấy là đầu cơ nghiệp. Kinh nghiệm chọn giống trâu được đúc kết thành câu thành ngữ: "Tai lá mít, đít lồng bàn, sừng cánh ná, dạ bình vôi" cho thấy diện mạo một con trâu chắc khoẻ, đẹp mã, dẻo dai, khỏe khoắn, hữu dụng. Trước tiên, để chọn trâu tốt thì cần chú ý đến chân tay của trâu con (nghé), chân tay càng to khỏe đồng nghĩa với việc, nghé càng khỏe mạnh, thứ hai là màu lông và màu da, nghé có màu lông và da càng đen càng tốt, thứ ba là khoáy, nghé có bốn khoáy chuông là trâu tốt.
Còn có các câu thành ngữ, tục ngữ về kinh nghiệm để chọn được trâu tốt: Mắn đẻ cày tài hay Mua trâu xem sừng, mua chó xem lưng hoặc là Trâu cổ cò, bò cổ giải, còn có câu Lang đuôi thì bán, lang trán thì nuôi rồi những câu như Đầu thanh, cao tiền, thấp hậu, chẳng tậu cũng hoài những câu tục ngữ cụ thể như: Sừng cánh ná, dạ bình vôi, mắt ốc nhồi, Ăn ra lôi, cày ra thép; kinh nghiệm chọn trâu là Trâu to ngà, càng già đường kéo; rồi xem tướng trâu: Da đồng, lông mốc, Đầu thanh, mặt nhẹ, khô chân/Vai cao, mình thẳng, mặt gân, sườn tròn/Chùng đùi, thắt quản, ngắn đuôi, to ngà, móng hến thì nuôi đáng tiền.
Những con trâu dáng đẹp như: Trâu hoa tai, bò gai sừng, hoặc trâu chóp tóc, bò mũi mấu ám chỉ những con trâu khỏe thì giá bán càng cao. Ngoài ra, theo kinh nghiệm của người dân nơi đây, hình thức, đặc điểm của con trâu còn báo trước rằng gia chủ gặp phúc hay họa. Khi đi chợ mua trâu cũng đều thuộc nằm lòng câu "đầu tang, xoáy tóc, hàm sà, trong ba thứ ấy cửa nhà ra đi", đó là tiêu chí cần tránh trước tiên. Người ta còn rất kị loại "trâu cười" tức là đêm đến khi dùng đèn soi vào mặt thì nó nhe răng, hay trâu "tam trinh" tức ba mắt có một cục lồi giữa trán giống như con mắt thứ ba, hay trâu "bạch thiệt" (trắng lưỡi) hay loại bị "đốm đuôi" (đuôi bị trắng).
Đối với đồng bào vùng cao ở Việt Nam thì con trâu được coi như đầu cơ nghiệp, đó là tài sản đáng giá nhất trong nhà, do đó việc chọn được con trâu ưng ý là quan trọng, có những con trâu có tướng dáng kỳ lạ cũng được ưa chuộng. Chẳng hạn như trâu "thạch sùng bám cổ" sừng quặp ở dốc Pha Long vùng cao xã Dìn Chin, huyện Mường Khương, những con trâu bình thường, ngay từ nhỏ, cặp sừng đã mọc hướng lên phía trên đỉnh đầu nhưng con trâu này có cặp sừng dài quặp xuống phía dưới đến ngang ức, trông gần giống như sừng bò tót hay sừng một loài trâu rừng, dưới cổ lại có vệt lông trắng gọi là "thạch sùng bám cổ" nên là con trâu tốt và đem lại may mắn cho chủ, nết hiền và ngoan, không húc nhau với trâu khác và cày bừa rất chăm chỉ
Đối với chọn giống trâu chọi, những "ông trâu" có tố chất vô địch phải có điểm đặc biệt như cặp sừng phải dài, cứng rắn và phải nhọn, mắt trâu phải nhỏ, con mắt phải càng đỏ càng tốt, mí mắt dày, cổ to, ngực nở, lưng thẳng, da trâu chọi phải dày, lông cứng, móng chắc, chân to, các xoáy trên lông phải đẹp. Những con có xoáy đóng giữa tam đinh–phần giữa 2 mắt và trán–có tên gọi "tam đinh tóc trát" thì được săn lùng vì trâu có tam đinh tóc trát thì rất lỳ đòn, trán trâu cũng bắt buộc phải thẳng nếu chỉ cần trán hơi dô, sau một cú húc sẽ khiến trâu chấn động mạnh, choáng váng và xuất hiện việc lâm trận bỏ chạy, nếu trâu trán dô mà thực hiện miếng đánh "hổ lao" (lao thẳng, mạnh với khoảng cách xa, tốc độ cao) thì có thể khiến trâu vỡ sọ, chết ngay tại chỗ