cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enicospilus vorax
Enicospilus vorax là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Cissus conchigera
Cissus conchigera là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được Ridl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cissus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1916
Berberis platyphylla
Berberis platyphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được (Ahrendt) Ahrendt mô tả khoa học đầu tiên năm 1961.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1961
Frolovia frolovii
Frolovia frolovii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Ledeb.) E. von Raab-Straube mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
Thể loại:Frolovia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Frolovia frolovii
Rick Rubin
Frederick Jay "Rick" Rubin (sinh ngày 10 tháng 3 năm 1963) là một nhà sản xuất thu âm người Mỹ và đồng chủ tịch của Columbia Records. Cùng với Russell Simmons, Rubin là đồng sáng lập của Def Jam Records và cũng đã thành lập American Recordings. Với nhóm Beastie Boys, LL Cool J, Public Enemy, và Run–D.M.C., Rubin giúp phổ biến nền âm nhạc hip hop.
Rubin cũng đã từng làm việc với các nghệ sĩ nổi tiếng như Coheed And Cambria, Red Hot Chili Peppers, Kanye West, Lady Gaga, The Black Crowes, Slayer, Jay Z, Jake Bugg, James Blake, Danzig, Dixie Chicks, Tom Petty and the Heartbreakers, Black Sabbath, Slipknot, Metallica, AC/DC, Aerosmith, Weezer, Linkin Park, The Cult, At The Drive-In, Neil Diamond, The Avett Brothers, Adele, Joe Strummer, Mick Jagger, System of a Down, The Mars Volta, Rage Against the Machine, Melanie C, Audioslave, Sheryl Crow, ZZ Top, Jakob Dylan, Lana Del Rey, Justin Timberlake, Shakira, Ed Sheeran, Damien Rice, Eminem, Frank Ocean, Gogol Bordello, Type O Negative và The Four Horsemen.
Trong năm 2007, MTV đã gọi ông là "nhà sản xuất quan trọng nhất trong 20 năm qua" và cùng năm đó, Rubin xuất hiện trên tạp chí Time 100 Người có ảnh hưởng nhất trên Thế giới. Ông đã tài trợ ủng hộ Smoky Mountain Wrestling của Jim Cornette từ năm 1991 đến năm 1995.
Đầu đời
Frederick Jay Rubin sinh ra ở Long Beach, New York và lớn lên ở Lido Beach, New York. Cha của ông, Michael (Mickey) là một người bán sỉ giày và bà mẹ ông, Linda, một bà nội trợ. Ông ta thuộc dòng dõi người Do Thái. Trong khi còn là một sinh viên tại Trường Trung học Long Beach, ông làm bạn với giám đốc bộ phận nghe nhìn của trường, Steve Freeman, người đã dạy cho ông ta một vài bài học về chơi guitar và viết nhạc. Sau đó ông chơi trong một ban nhạc với bạn bè thời thơ ấu của mình là Marc Greenhut, Carlos Ferreiro, và Joey Ferrante trong gara nhà để xe và các chương trình biểu diễn cho những người bạn trong thành phố cho đến khi Steve, một giáo viên AV, đã giúp anh sáng tạo ra một ban nhạc punk mang tên The Pricks.
Những năm của Def Jam
Trong năm senior của mình, Rubin thành lập Def Jam Records sử dụng máy ghi âm bốn bài của trường học. Ông chuyển sang lập ban nhạc Hose, chịu ảnh hưởng bởi Flipper của San Francisco. Năm 1982, một ca khúc của ban nhạc Hose đã trở thành bản phát hành đầu tiên của Def Jam, một đĩa đơn 45 rpm 7 vinyl trong một túi giấy màu nâu, và không có nhãn. Ban nhạc chơi trong và xung quanh cảnh punk của NYC, đã đi lưu diễn ở Midwest và tại California, và chơi với các ban nhạc cứng cựa như Meat Puppets, Hüsker Dü, Circle Jerks, Butthole Surfers và Minor Threat, trở thành bạn với những người thủ lĩnh và chủ nhân của Dischord Records ông chủ là Ian MacKaye. Ban nhạc đã tan rã vào năm 1984 khi niềm đam mê của Rubin tiến về phía khung cảnh hip hop của NYC.
Các dự án khác
Rubin là một fan hâm mộ của đấu vật chuyên nghiệp và đã có vé đăng ký cả đời người cho các sự kiện hàng tháng của Đấu vật Giải trí Thế giới WWE tại Madison Square Garden trong suốt những năm 1970 và 80. Rubin đã trích dẫn Roddy Piper và Ric Flair là những ảnh hưởng trong công việc và quảng bá của ông. Rubin đã nói rằng những đôi giày đấu vật chuyên nghiệp có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của The Beastie Boys. Rubin nói: "Ý tưởng trở thành những tay rapper xấu, nói những điều thực sự kỳ quặc trong các cuộc phỏng vấn, tất cả đều đến từ tình yêu của đấu vật chuyên nghiệp". Rubin tài trợ ủng hộ Smoky Mountain Wrestling của Jim Cornette cho hầu hết các hoạt động của nó từ năm 1991-95.
Tham khảo
Thể loại:Người Mỹ gốc Do Thái Thể loại:Doanh nhân từ New York
The Most Beautiful Moment in Life On Stage Tour
The Most Beautiful Moment in Life On Stage Tour, hay còn được gọi là 2015 BTS LIVE "The Most Beautiful Moment in Life On Stage", là chuyến lưu diễn thứ ba của nhóm nhạc nam Hàn Quốc BTS nhằm quảng bá cho chuỗi The Most Beautiful Moment in Life, bao gồm mini album The Most Beautiful Moment Life, Pt.1, Pt. 2 (2015) và album tổng hợp The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever (2016). Chuyến lưu diễn bắt đầu vào ngày 27 tháng 11 năm 2015 tại Hàn Quốc. Một phần mở rộng cho chuyến lưu diễn, mang tên 2016 BTS LIVE "The Most Beautiful Moment in Life On Stage: Epilogue" bắt đầu tại Hàn Quốc vào ngày 7 tháng 5 năm 2016. Tổng cộng, toàn bộ chuyến lưu diễn đã thu hút hơn 182,500 khán giả tại 13 thành phố ở 7 quốc gia.
Bối cảnh
Vào ngày 8 tháng 9 năm 2015, BTS đã phát hành một đoạn giới thiệu dài 12 phút mang tên "The Most Beautiful Moment in Life On Stage: Prologue" trên YouTube, sau đó là một tấm áp phích được phát hành vào ngày 14 tháng 9 năm 2015, thông báo về chuyến lưu diễn với các ngày diễn được liệt kê cho 3 buổi hòa nhạc được tổ chức tại SK Olympic Handball Gymnasium ở Hàn Quốc. Hai buổi hòa nhạc tại Yokohama Arena và 2 buổi hòa nhạc tại Kobe World Memorial Hall ở Nhật Bản sau đó đã được thêm vào và bán hết vé, dẫn đến việc bổ sung thêm ngày diễn thứ ba tại Kobe World Memorial Hall vào ngày 28 tháng 12 năm 2015. Trong chuyến lưu diễn, BTS đã hủy các buổi diễn vào ngày 27 tháng 12 và ngày 28 tháng 12 ở Kobe do phàn nàn về sự chóng mặt của Suga và V trong buổi diễn tập dẫn đến việc kiểm tra y tế tại một bệnh viện địa phương. Hai buổi hòa nhạc sau đó đã được dời lại vào ngày 22 và 23 tháng 3 năm 2016.
Danh sách tiết mục
Đây là danh sách tiết mục trong buổi diễn ngày 27 tháng 11 năm 2015 tại Seoul, Hàn Quốc. Nó không nhằm đại diện cho tất cả các buổi diễn trong suốt chuyến lưu diễn.
Bối cảnh
The Most Beautiful Moment in Life On Stage: Epilogue là phần mở rộng của chuyến lưu diễn The Most Beautiful Moment in Life On Stage Tour. Vào ngày 21 tháng 3 năm 2016, sau khi phát hành album tổng hợp tiếng Hàn đầu tiên, The Most Beautiful Moment in Life: Young Forever, BTS đã phát hành một đoạn giới thiệu trên YouTube và một áp phích thông báo về phần mở rộng của chuyến lưu diễn, cùng với một buổi hòa nhạc mang tính đột phá trong sự nghiệp tại Olympic Gymnastics Arena ở Hàn Quốc. Chuyến lưu diễn bắt đầu vào ngày 7 tháng 5 năm 2016 và tiếp tục trong suốt mùa hè tại 9 thành phố khác ở Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippines và Thái Lan, quy tụ tổng cộng 144,000 khán giả. Trong buổi diễn được tổ chức tại Bắc Kinh vào ngày 23 tháng 7, RM đã bị sốc nhiệt do nhiệt độ nóng và không tham gia vào phần còn lại của các buổi diễn vào đêm hôm đó.
Danh sách tiết mục
Đây là danh sách tiết mục trong buổi diễn ngày 7 tháng 5 năm 2016 tại Seoul, Hàn Quốc. Nó không nhằm đại diện cho tất cả các buổi diễn trong suốt phần mở rộng của chuyến lưu diễn.
Tham khảo
undefined
Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2015 Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2016 Thể loại:Chuyến lưu diễn hòa nhạc của BTS
Menderes, Beydağ
Menderes là một xã thuộc huyện Beydağ, tỉnh İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 148 người.
Mordella pygmaea
Mordella pygmaea là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.
Tham khảo
P
Equisetum × litorale
Equisetum × litorale là một loài dương xỉ trong họ Equisetaceae. Loài này được Kühlew. ex Rupr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.
Liên kết ngoài
Thể loại:Equisetum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1845
Equisetum × litorale
CYB5R1
NADH-cytochrome b5 reductase 1 là enzyme ở người được mã hóa bởi gen CYB5R1.
Cấu trúc
Gen CYB5R1 nằm trên nhiễm sắc thể 1, với vị trí đặc hiệu 1q32.1. Gen có 9 exon. CYB5R1 mã hóa cho một protein nặng 34,1 kDa cấu thành từ 305 amino acid; 56 peptide đã được phát hiện từ dữ liệu khối phổ.
Đọc thêm
Thể loại:Enzyme Thể loại:Gen Thể loại:Gen theo nhiễm sắc thể ở người
Idia gopheri
Idia gopheri là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó là loài duy nhất được tìm thấy ở Lake Worth và Port Sewell phía bắc đến Escambia và Liberty Counties ở Florida, but it might also be present ở đông nam Alabama và miền nam Georgia.
Larvae live và feed ở gopher tortoise.
Chú thích
Thể loại:Idia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1899 Thể loại:Động vật the Southeastern United States Thể loại:Butterflies và moths of [[Bắc Mỹ
Racines
Racines (tiếng Đức: Ratschings) là một đô thị ở tỉnh Bolzano-Bozen trong vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, có vị trí cách khoảng 90 km về phía bắc của thành phố Trento và khoảng 45 km về phía bắc của thành phố Bolzano, ở biên giới với Áo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.107 người và diện tích là 203,6 km².
Đô thị Ratschings có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Casateia, Mareta, Racines di Dentro, Racines di Fuori, Ridanna, Telves và Valgiovo.
Ratschings giáp các đô thị: Brennero, Freienfeld, Moos in Passeier, St. Leonhard in Passeier, Sarntal, Sterzing, Neustift im Stubaital (Áo) và Sölden (Áo).
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị Nam Tirol
Augustin Matata Ponyo
Augustin Matata Ponyo Mapon (sinh ngày 5 tháng 6 năm 1964) là chính trị gia, giữ chức Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ Congo kể từ tháng 4 năm 2012. Trước đây, ông từng là Bộ trưởng Tài chính từ tháng 2 năm 2010 đến tháng 4 năm 2012. . Mặc dù là Thủ tướng nhưng ông vẫn giữ trách nhiệm về danh mục đầu tư tài chính.
Ngày 18 tháng 4 năm 2012, ông được Tổng thống Joseph Kabila bổ nhiệm làm Thủ tướng.
Chú thích
Thể loại:Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Congo Thể loại:Chính khách Cộng hòa Dân chủ Congo
Yahoo! Mail
Yahoo! Mail Beta, một phiên bản nâng cấp và rất khác biệt, hiện đang được tập trung phát triển và sẽ thay thế phiên bản hiện tại của Yahoo! Mail khi hoàn thành. Sự phát triển của những gì hiện nay là Yahoo! Mail Beta bắt đầu vào tháng 7 2004, mặc dù có thể đã có những bản prototype được phát triển trước thời gian đó. Hiện nay nó tương thích với Internet Explorer 7 và Camino cũng như Firefox (là một phần trong dự án của Yahoo! nâng cấp tất cả thành phần của họ để tương thích với Firefox. ). Mặc dù sử dụng được với Opera, có những vấn đề hình ảnh nhỏ trong cách trình bày.
Tính năng
Yahoo! Mail có những tính năng sau:
Vào tháng 9 năm 2006, Yahoo! Mail được thông báo sẽ trở thành mã nguồn mở
Chính sách về thư rác
Giống như đa số những nhà cung cấp Webmail miễn phí khác, Yahoo! Mail bị những spammer lợi dụng để tạo các địa chỉ email "không thuê bao nữa". Vẫn có trường hợp những địa chỉ này được dùng để xác định địa chỉ người nhận—do đó mở cửa cho thư rác nhiều hơn. Điều này dẫn đến việc nhiều ISP và người dùng cá nhân phong tỏa những thư từ các tài khoản của Yahoo! Mail.
Tuy nhiên, Yahoo! không cam chịu thực tế này, và đã chặn tất cả những tài khoản có dính líu đến những hành động liên quan đến spam mà không cảnh báo trước.
Yahoo! Thư
Ngày 24 tháng 5 năm 2005, Yahoo! tuyên bố bản địa hóa thêm bảy ngôn ngữ, và đến ngày 15 tháng 6, Yahoo! đã chính thức phát hành bản giao diện tiếng Việt của Yahoo! Mail với tên gọi Yahoo! Thư. Người đăng ký mới dịch vụ Yahoo! Thư sẽ được cung cấp địa chỉ email có đuôi là @yahoo.com.vn, và những người đang sử dụng tài khoản Yahoo! Mail cũng có thể chuyển giao diện hộp thư sang tiếng Việt.
Yahoo! Mail Beta
Vào tháng 9 năm 2005 Yahoo! đã bắt tay xây dựng phiên bản trong đó có sự nâng cao rõ rệt các tính năng dịch vụ e-mail của họ, dựa trên kịch bản Ajax lấy từ Oddpost, cùng với những triết lý mới về email, bao gồm triết lý thiết kế Oddpost (mà Google đã tận dụng trong Gmail):
Vì Mail Beta dựa trên Oddpost, nó có cùng nền tảng mã nguồn phía dưới, gồm từ hiện thực ý tưởng thiết kế đến tối thiểu hóa lượng dữ liệu được gửi trong một phiên giao dịch (session) email bằng cách tạo một bộ máy giao diện JavaScript ở phía người dùng và gửi những "Gói dữ liệu" thay vì phải tải về lại cả giao diện khi mỗi cú nhấn chuột được thực hiện như dịch vụ webmail truyền thống (ví dụ như Yahoo! Mail truyền thống). Điều này khiến cho dịch vụ trở nên nhanh hơn trước đây.
Phiên bản mới được thiết kế sao cho người dùng có cảm giác đang sử dụng một chương trình đọc email trên máy tính để bàn, và nó cung cấp không gian lưu trữ vô hạn, email ở dạng thẻ, RSS feeds, kéo-và-thả, phím tắt nâng cao, tìm kiếm nâng cao, tích hợp với Yahoo! Calendar và Yahoo! Messenger, Domain Keys, tự động điền địa chỉ và nhiều thứ khác.
Yahoo Mail Beta cũng có một linh vật gọi là Liam, là một cậu bé, xuất hiện trong thanh "Giúp đỡ" cũng như trong màn hình chờ khi đăng nhập.
Bản phát hành beta rộng rãi đã được giới thiệu vào cuối năm 2006, và vào tháng 9 năm 2006, người dùng nào đăng ký mới tài khoản sẽ có Yahoo! Mail Beta ngay lập tức.
Không rõ khi nào Mail Beta sẽ kết thúc giai đoạn Beta, vì có những tính năng (như Yahoo! Calendar, Notepad etc.) vẫn còn thiếu trong ứng dụng, cũng như những tính năng hoàn toàn là của Mail Beta (như tích hợp Yahoo! Messenger). Mail Beta cũng chỉ mới có chức năng tìm kiếm sơ đẳng, và còn rất xa tính năng của các chương trình webmail khác.
Phản ứng và bình luận của mọi người về sản phẩm mới này đa phần là tích cực, mặc dù một số người dùng đã gặp phải vấn đề về tốc độ, khiến rất khó sử dụng - đặc biệt trên những phần cứng cũ. Mỗi lần cập nhật bản Beta luôn bao gồm những tiến bộ về tốc độ, và nhóm Mail Beta vẫn còn tập trung vào vấn đề tăng tốc độ.
Vào tháng 3 năm 2007, Yahoo! tích hợp bộ phần mềm chat Yahoo! Messenger vào giao diện Yahoo! Mail Beta.
Melanoxanthus minor
Melanoxanthus minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1957.
Tham khảo
Thể loại:Melanoxanthus
Nothoscordum serenense
Nothoscordum serenense là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Ravenna mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nothoscordum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972
Chiloscyphus leptanthus
Chiloscyphus leptanthus là một loài rêu tản trong họ Lophocoleaceae. Loài này được (Hook. f. & Taylor) J.J. Engel & R.M. Schust. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1984.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chiloscyphus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1984
Radula kegelii
Radula kegelii là một loài rêu trong họ Radulaceae. Loài này được Gottsche ex Stephani mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.
Bathippus macrognathus
Bathippus macrognathus là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Bathippus. Bathippus macrognathus được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1881.
Tham khảo
Thể loại:Bathippus
James Tobin
James Tobin (5 tháng 3 năm 1918 – 11 tháng 3 năm 2002) là một nhà kinh tế học người Hoa Kỳ. Trong cuộc đời của mình, ông từng hoạt động trong Hội đồng cố vấn kinh tế và Ủy ban Thống đống của Hệ thống Dự trữ Liên bang, và giảng dạy tại các trường đại học Harvard và Yale. Ông là một đại biểu của trường phái Kinh tế học Keynes. Ông đã phát triển ý tưởng của kinh tế học Keynes, và ủng hộ chính phủ can thiệp để ổn định đầu ra và tránh suy thoái. Công việc nghiên cứu hàn lâm của ông bao gồm những đóng góp tiên phong trong việc nghiên cứu đầu tư, chính sách tiền tệ và tài chính cũng như thị trường tài chính. Ông cũng đề xuất một mô hình kinh tế lượng cho các biến nội sinh còn thiếu, được biết đến với tên gọi mô hình Tobit. Tobin được nhận giải Nobel Kinh tế năm 1981.
Ngoài các nghiên cứu hàn lâm, Tobin được biết đến rộng rãi cho các đề nghị của ông về một loại thuế cho giao dịch ngoại hối, bay giờ được gọi là "thuế Tobin". Loại thuế này được thiết kế để giảm đầu cơ trong thị trường tiền tệ quốc tế, mà ông xem là nguy hiểm và không hiệu quả.
Sau khi học xong, Tobin làm giảng viên đại học tại Đại học Yale từ năm 1950. Ngoài giảng dạy, ông còn tích cực nghiên cứu và có những đóng góp lớn về học thuật trong các lý luận về đầu tư (Hệ số q của Tobin), chính sách tiền tệ và tài chính, lý thuyết thị trường tài chính, tài chính quốc tế (Thuế Tobin), kinh tế lượng (Mô hình Tobit), kinh tế học phúc lợi. Năm 1955, Tobin được trao giải Giải John Bates Clark. Năm 1981, ông được trao Giải Nobel Kinh tế. Tobin còn làm công tác tư vấn chính sách cho nhiều tổ chức như Bộ Tài chính Hoa Kỳ, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ. Đặc biệt là từ năm 1961 đến 1962, ông là thành viên của Hội đồng Tư vấn Kinh tế cho Tổng thống John F. Kennedy.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Tobin từng là sĩ quan hải quân trên một tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ.
Tobin nghỉ hưu năm 1988 và mất ngày 11 tháng 3 năm 2002.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1918 Thể loại:Mất năm 2002 Tobin, James Thể loại:Giải John Bates Clark Thể loại:Người đoạt giải Nobel Kinh tế Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Harvard Thể loại:Sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Laboratory High School (Urbana, Illinois) Thể loại:Giáo sư Đại học Yale Thể loại:Nhà kinh tế học thế kỷ 20 Thể loại:Giảng viên Đại học Yale Thể loại:Nhà văn Mỹ thế kỷ 20 Thể loại:Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Nicaragua
Nicaragua (phiên âm Tiếng Việt: Ni-ca-ra-goa), tên chính thức là Cộng hòa Nicaragua (tiếng Tây Ban Nha: República de Nicaragua, IPA ) là một quốc gia tại Trung Mỹ. Đây là nước lớn nhất ở Trung Mỹ, nhưng cũng có mật độ dân cư thấp nhất với số nhân khẩu chỉ tương đương các nước láng giềng nhỏ hơn. Nước này giáp với Honduras ở phía bắc, Costa Rica ở phía nam. Bờ biển phía tây trên bờ Thái Bình Dương, còn phía đông là Biển Caribe.
Tên nước xuất phát từ chữ Nicarao, tên của bộ lạc sử dụng ngôn ngữ Nahuatl từng sống trên bờ biển Lago de Nicaragua trước khi Cuộc chinh phục châu Mỹ của Tây Ban Nha diễn ra, và từ tiếng Tây Ban Nha Agua, nghĩa là nước, vì sự hiện diện của hai hồ lớn Lago de Nicaragua và Lago de Managua trong vùng.
Thời chinh phục của Tây Ban Nha, Nicaragua là tên của một dải đất hẹp giữa Hồ Nicaragua và Thái Bình Dương. Thủ lĩnh Nicarao là người đứng đầu vùng đất này khi những kẻ chinh phục đầu tiên đặt chân tới. Thuật ngữ sau này đã được công nhận, và mở rộng, để chỉ nhóm người sống tại vùng đó: người Nicaraos hay Niquiranos.
Bộ tộc Nicarao đã di cư tới vùng này theo lời khuyên của các vị chức sắc tôn giáo từ các vùng phía bắc sau khi Teotihuacán sụp đổ. Theo truyền thống, họ đi về phía nam cho tới khi gặp một cái hồ với hai ngọn núi lửa nổi trên mặt nước, và họ đã dừng lại khi tới Ometepe, hòn đảo núi lửa nước ngọt lớn nhất thế giới.
Lịch sử
Năm 1524, conquistador Francisco Hernández de Córdoba đã thành lập những khu định cư thường trực Tây Ban Nha đầu tiên, gồm hai thị trấn chính của Nicaragua: Granada tại Hồ Nicaragua và León phía đông Hồ Managua. Được coi như một thuộc địa của Tây Ban Nha bên trong vương quốc Guatemala trong thập niên 1520, Nicaragua đã trở thành một phần của Đế chế Mexico và sau này giành lại độc lập như một phần của Các tỉnh Trung Mỹ Thống nhất năm 1821 và sau đó như một nhà nước cộng hòa độc lập với quyền của riêng mình năm 1838. Mosquito Coast dựa trên Bluefields tại Đại Tây Dương được Đế quốc Anh tuyên bố là khu vực bảo hộ từ năm 1655 tới 1850; vùng này được giao lại cho Honduras năm 1859 và tiếp tục chuyển cho Nicaragua năm 1860, dù nó vẫn tiếp tục có quy chế tự trị cho tới năm 1894.
Giai đoạn chính trị đầu tiên sau khi giành độc lập của Nicaragua có đặc điểm ở sự đối đầu giữa tầng lớp lãnh đạo tự do tại León và tầng lớp lãnh đạo bảo thủ tại Granada. Sự đối đầu này đã dẫn tới cuộc nội chiến. Ban đầu được những người tự do mời tham gia cùng họ vào cuộc đấu tranh chống phe bảo thủ (1855), một nhà thám hiểm Mỹ tên là William Walker hầu như chưa kịp chiến đấu đã thu được thắng lợi cho phe tự do. Vì thế ông ta thấy rằng việc chiếm lấy cả đất nước cũng không khó khắn. Walker tự phong mình làm tổng thống năm 1856 với ý định thành lập một nhà nước nô lệ khác cho Hoa Kỳ. Sợ kế hoạch của ông ta sẽ còn mở rộng thêm, nhiều nước Trung Mỹ khác đã phối hợp lật đổ Walker khỏi Nicaragua năm 1857, mỉa mai thay với sự ủng hộ của nhà công nghiệp Hoa Kỳ Cornelius Vanderbilt, người trước đó đã trợ cấp cho hành động cướp nước Nicaragua của Walker. Walker bị hành quyết tại nước Honduras láng giềng ngày 12 tháng 9 năm 1860. Tiếp sau đó là giai đoạn cầm quyền ba thập kỷ của phe bảo thủ.
Lợi dụng sự chia rẽ trong phe bảo thủ, José Santos Zelaya đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy đưa ông tới quyền lực năm 1893. Zelaya đã chấm dứt cuộc tranh cãi từ lâu với Anh Quốc về Atlantic Coast năm 1894, và tái nhập Mosquito Coast vào Nicaragua.
Nicaragua đã cung cấp hỗ trợ trong Chiến tranh thế giới thứ hai, và là nước đầu tiên trên thế giới phê chuẩn Hiến chương Liên hiệp quốc.
Cuối cùng lực lượng lính thủy đánh bộ đạt được một thỏa thuận với phe du kích Sandinista. Lính thủy đánh bộ rút đi và Juan Bautista Sacasa nắm quyền kiểm soát toàn bộ đất nước. Một lực lượng Phòng vệ Quốc gia được thành lập và Anastasio Somoza Garcia, một người từng học tập tại Hoa Kỳ, trở thành người đứng đầu lực lượng mới này.
Từ vị trí của mình trong lực lượng Phòng vệ Quốc gia, Somoza cuối cùng đã thâu tóm được toàn bộ đất nước. Sợ sự chống đối quân sự có thể xảy ra từ Sandino, Somoza mời ông tới gặp tại Managua, nơi ông bị lực lượng Phòng vệ Quốc gia ám sát ngày 21 tháng 2 năm 1934. Somoza kiểm soát toàn bộ đất nước và tiêu hủy mọi đội quân vũ trang nào có khả năng chống lại mình. Tới lượt Somoza bị Rigoberto Lopez Perez, một nhà thơ Nicaragua, ám sát năm 1956. Luis Somoza Debayle, con trai lớn của nhà độc tài, chính thức lãnh đạo Nicaragua sau cái chết của cha mình.
Luis chỉ nắm quyền được vài năm khi ông chết vì một cơn đau tim. Ông được cho là một người ôn hoà. Tiếp sau đó là vị tổng thống bù nhìn Rene Shick. Anastasio Somoza Debayle, người chỉ huy lực lượng Phòng vệ Quốc gia, nắm quyền kiểm soát đất nước. Ông chính thức lên nhậm chức tổng thống sau Shick. Năm 1961, một sinh viên trẻ, Carlos Fonseca, ngưỡng mộ Sandino, thành lập nên Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandinista (FSLN). FSLN trong suốt thập kỷ 1960 chỉ là một đảng nhỏ, nhưng sự căm ghét của Somoza với FSLN và sự đối xử thẳng tay với bất kỳ ai bị ông cho là một người yêu mến Sandinista khiến nhiều người dân thường Nicaragua có cảm giác rằng những người Sandinista mạnh hơn thực tế.
Một số nhà sử học Nicaragua cho rằng trận động đất tàn phá Managua năm 1972 chính là "chiếc đinh cuối cùng đóng vào quan tài" cho Somoza. Khoảng 90% thành phố bị phá huỷ, và sự tham nhũng vô liêm sỉ của Somoza, việc tổ chức cứu tế kém cỏi (khiến ngôi sao của đội bóng chày Pittsburgh Pirates Roberto Clemente phải đích thân bay tới Managua ngày 31 tháng 12 năm 1972 - một chuyến bay chấm dứt với cái chết bi thảm của ông) và việc từ chối tái xây dựng Managua khiến Sandinista bỗng trở nên một biểu tượng với những người tuổi trẻ Nicaragua, những người đã không còn gì để mất.
Somoza cho rằng các công ty độc quyền trong lĩnh vực công nghiệp là điều cần có để tái thiết quốc gia, nhưng không cho phép các thành viên khác trong tầng lớp thượng lưu chia sẻ lợi nhuận từ hoạt động tăng trưởng kinh tế. Điều này khiến hình ảnh của Somoza càng xấu đi trong mắt giới kinh tế và họ không còn ủng hộ ông ta nữa. Năm 1976 một loại bông nhân tạo, một trong những trụ cột của kinh tế Nicaragua, được phát triển. Việc này khiến giá bông giảm sút, và nền kinh tế Nicaragua rơi vào khủng hoảng.
Các vấn đề kinh tế càng khiến phe Sandinista có được tình cảm từ phía nhân dân trong cuộc đấu tranh chống Somoza và nhiều người Nicaragua ở các tầng lớp phía trên cho rằng họ là cứu cánh duy nhất đưa đất nước thoát khỏi chế độ bạo tàn Somoza. Vụ ám sát Pedro Joaquin Chamorro, tổng biên tập tờ báo quan trọng nhất Nicaragua và là người công khai đối đầu Somoza vào tháng 1 năm 1978, được cho là tia lửa dẫn tới sự bùng phát tình cảm chống Somoza trong nhân dân. Khi ấy thủ phạm được cho là thành viên của lực lượng Phòng vệ quốc gia.
Những người Sandinistas, được sự ủng hộ của đa số dân chúng, Nhà thờ Cơ đốc giáo, và các chính phủ khu vực cũng như quốc tế lên nắm quyền vào tháng 7 năm 1979. Somoza rời bỏ đất nước và những kẻ trung thành trong lực lượng Phòng vệ quốc gia của mình, chết ở Paraguay vì bị ám sát tháng 9 năm 1980 bởi những thành viên của Đảng Công nhân Cách mạng Argentina. Những chương trình lớn và quan trọng của Sandinistas gồm cuộc Thập tự chinh Xóa mù chữ Quốc gia (tháng 3-tháng 8 năm 1980) và một cuộc cải cách ruộng đất lớn đưa đất đai vào tay những người nông dân vô sản.
Sau một giai đoạn thắng lợi ngắn, những người Sandinista phải đối mặt với một cuộc nội chiến với Contra, một lực lượng kiểu khủng bố xuất hiện trong thời cầm quyền của tổng thống Ronald Reagan. Contra được Mỹ huấn luyện và cung cấp tài chính để chiến đấu với Sandinista, gây ra sự chỉ trích ngày càng tăng bên trong Hoa Kỳ, kể cả tại Nghị viện. Khi Nghị viện cắt bỏ khoản viện trợ cho Contra, Đại tá phụ tá của Reagan là Oliver North đã dựng lên một kế hoạch cung cấp viện trợ cho Contra thông qua việc bí mật bán vũ khí cho Iran, một thất bại dẫn tới cái gọi là Vụ Iran-Contra.
Nicaragua đã giành thắng lợi lịch sử trong vụ kiện chống lại Hoa Kỳ tại Tòa án Luật pháp Quốc tế năm 1986 (xem Nicaragua và Hoa Kỳ), và Hoa Kỳ buộc phải trả Nicaragua 12 tỷ đôla vì vi phạm chủ quyền của Nicaragua qua việc tiến hành tấn công họ. Hoa Kỳ từ chối chấp nhận Tòa án và cho rằng họ không có thẩm quyền đối với những việc quan hệ của quốc gia có chủ quyền. Chính phủ Hoa Kỳ từ chối trả khoản tiền, thậm chí cả khi nghị quyết của Đại hội đồng Liên hiệp quốc về vấn đề này đã được thông qua.
Thập kỷ 1990 và Thời kỳ Hậu Sandinista
Cuộc bầu cử đa đảng được tổ chức năm 1990 với phần thua thuộc về phe Sandinista trước liên minh các đảng chống Sandinista (thuộc cả cánh tả và cánh hữu) do Violeta Chamorro, vợ góa của Pedro Joaquín Chamorro, lãnh đạo. Sự thất cử đã làm phe Sandinista ngạc nhiên bởi những cuộc thăm dò ý kiến trước bầu cử cho thấy một thắng lợi chắc chắn của Sandinista và những cuộc bận động tranh cử trước bầu cử của họ đã thu hút những đám đông hàng trăm ngàn người. Kết quả không ngờ đó đã trở thành chủ đề của nhiều bài phân tích và bình luận, và được các nhà bình luận như Noam Chomsky và S. Brian Willson quy cho có nguyên nhân từ những lời đe dọa của phe Contra tiếp tục chiến tranh nếu người Sandinista còn nắm giữ quyền lực, những người dân Nicaragua nói chung đã quá mệt mỏi vì chiến tranh và một phần khác là những khoản viện trợ to lớn của Hoa Kỳ cho phe đối lập.
Những cuộc phỏng vấn người dân Nicaragua sau khi họ đã bầu cử cho thấy đại đa số cử tri đã bỏ phiếu cho Charmorro vì lệnh cấm vận kinh tế của Mỹ chống chính phủ Ortega. Những cuộc phỏng vấn này cũng thuyết phục Daniel Ortega rằng các kết quả bầu cử là hợp pháp và góp phần vào quyết định chấp nhận kết quả bầu cử của nhân dân rút lui khỏi quyền lực của ông ta thay vì không chấp nhận nó.
Chamorro nhận được một nền kinh tế đã hoàn toàn suy sụp. Thu nhập trên đầu người của người dân Nicaragua đã giảm tới 80% trong thập niên 1980, vì các chi phí tài chính và xã hội cho cuộc chiến với Contra của chính phủ Sandinista. Điều gây ngạc nhiên cho người Mỹ và lực lượng Contra, Chamorro không giải tán Quân đội Sandinista, dù tên của nó đã được đổi thành Quân đội Nicaragua. Đóng góp chủ yếu của Chamorro cho Nicaragua là việc giải giáp các nhóm vũ trang tại các vùng phía bắc và miền trung đất nước. Điều này giúp tăng sự ổn định vốn thiếu ở nước này trong hơn một thập kỷ.
Trong cuộc bầu cử tiếp sau năm 1996, Daniel Ortega và những người Sandinista thuộc FSLN một lần nữa bị đánh bại, lần này là bởi Arnoldo Alemán thuộc Đảng Tự do Lập hiến (PLC). Tổng thống Alemán đã có sự đồng thuận chiến lược với Ortega và FSLN, và chính trị Nicaragua hầu như được thành lập trên một hệ thống lưỡng đảng, với PLC và FSLN cùng hợp tác phân chia quyền lợi chính phủ cũng như các địa vị để ngăn cản các đảng nhỏ.
Trong cuộc bầu cử năm 2001, PLC một lần nữa đánh bại FSLN, và Enrique Bolaños thắng cử Tổng thống. Tuy nhiên, Tổng thống Bolaños sau đó đã chia tay PLC và cáo buộc cựu Tổng thống Alemán tham nhũng, với những tội danh có thể bị tuyên án tới 20 năm tù như biển thủ, rửa tiền và tham nhũng. Đảng Sandinista và các thành viên Tự do trung thành với Alemán phản ứng bằng cách tước đoạt quyền lực của Tổng thống Bolaños cùng các bộ trưởng và đe dọa buộc tội phản quốc. Cuộc "đảo chính diễn biến chậm" này đã bị ngăn chặn một phần nhờ sức ép từ phía Hoa Kỳ, với lời hứa hẹn những thay đổi hiến pháp bị trì hoãn cho tới cuộc bầu cử theo dự kiến năm 2006.
Tháng 10 năm 1996, Đảng Liên minh tự do, bảo thủ lên cầm quyền sau khi thắng cử, Tổng thống Arnoldo Aleman bị cáo buộc tham nhũng và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng của đất nước.
Tổng thống thuộc Đảng Tự do hợp hiến Enrique Bolanos Geyer (từ tháng 1 năm 2002) không giải quyết được tình trạng khủng hoảng.
Bầu cử ngày 5 tháng 11 năm 2006, lãnh tụ Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandino (FSLN) Daniel Ortega Saavedra giành thắng lợi và trở lại cầm quyền sau 16 năm.
Chính trị
Chính trị Nicaragua theo cơ cấu một nhà nước cộng hòa tổng thống đại diện dân chủ, theo đó Tổng thống Nicaragua vừa là lãnh đạo nhà nước vừa là lãnh đạo chính phủ, và một hệ thống đa đảng phái. Quyền hành pháp do chính phủ đảm nhiệm. Quyền lập pháp vừa do chính phủ vừa do Quốc hội đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp. Tổng thống hiện nay của Nicaragua là Enrique Bolaños Geyer. Những cuộc bầu cử lập pháp và tổng thống diễn ra ngày 5 tháng 11 năm 2006. Cuộc bầu cử này đã mở đường cho Daniel Ortega lên nắm quyền lần thứ ba. Ông đã thắng 39% số phiếu bầu, đủ để chiến thắng.
Đối ngoại
Nicaragua dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Giải phóng dân tộc Sandino chủ trương tăng cường đoàn kết, liên kết Mỹ Latinh, đẩy mạnh quan hệ hợp tác chặt chẽ với Cuba, Venezuela và các nước dân tộc, độc lập ở khu vực; đã chính thức gia nhập "Lựa chọn Boliva cho châu Mỹ" (ALBA) (ngày 15 tháng 1 năm 2007).
Là thành viên của Liên Hợp Quốc, WTO, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Nhóm 77 (G-77), Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Phong trào không liên kết....
Địa lý
Nicaragua là một nước cộng hoà nhất thể. Vì các mục đích hành chính đất nước được chia thành 15 khu vực hành chính (departamentos) và hai vùng tự trị dựa theo mô hình Tây Ban Nha. Hai vùng tự trị là Región Autónoma del Atlántico Norte và Región Autónoma del Atlántico Sur, thường được gọi tắt là RAAN và RAAS theo thứ tự. Cho tới khi hai vùng này được trao quy chế tự trị năm 1985 đây từng là một khu vực hành chính duy nhất với tên gọi Zelaya.
Nicaragua có ba vùng địa lý khác biệt: Những vùng đất thấp Thái bình dương, Vùng núi Trung Bắc và Những vùng đất thấp Đại Tây Dương.
Những vùng đất thấp dọc Thái Bình Dương
Nằm ở phía tây đất nước, những vùng đất thấp này là một đồng bằng màu mỡ, rộng và nóng. Nổi bật trên đồng bằng là nhiều miệng núi lửa thuộc dãy Maribios, gồm cả Mombacho ngay bên ngoài Granada, và Momotombo gần León. Vùng đất thấp chạy từ Vịnh Fonseca tới biên giới phía Thái Bình Dương của Nicaragua với Costa Rica phía nam Hồ Nicaragua. Đây là vùng đông dân cư nhất. Khoảng 27% dân số quốc gia sống trong và xung quanh Managua, thành phố thủ đô, trên bờ phía nam Hồ Managua.
Ngoài những bãi biển và các khu nghỉ dưỡng, những vùng đất thấp dọc Thái Bình Dương còn là nơi chứa đứng nhiều di sản thời thuộc địa Tây Ban Nha của Nicaragua. Các thành phố như Granada và León đều có nhiều công trình kiến trúc và vật dụng thuộc địa.
Vùng trung tâm
trái|nhỏ|Guardabarranco ([[Turquoise-browed Motmot): loài chim quốc gia]] Đây là một vùng đất cao nằm cách xa bờ biển Thái Bình Dương, với thời tiết lạnh hơn các vùng đất thấp Thái Bình Dương. Khoảng một phần tư ngành nông nghiệp Nicaragua thuộc vùng này, cây cà phê được trồng tại những khu vực đất dốc cao. Sồi, thông, rêu (moss), dương xỉ và lan rất phong phú tại những khu rừng mây trong vùng.
Các loài chim sống trong những khu rừng vùng trung này gồm Chim đuôi seo, sẻ cánh vàng, chim ruồi, chim giẻ cùi và chim tu can.
Những vùng đất thấp dọc Đại Tây Dương
Vùng rừng nhiệt đới rộng lớn này có ít dân cư sinh sống, với nhiều con sông lớn chảy xuyên qua. Río Coco tạo thành biên giới với Honduras. Bờ biển Caribe quanh co hơn nhiều so với bờ biển Thái Bình Dương tương đối thẳng phía bên kia. Các đầm phá và châu thổ bố trí không đều tạo ra kiểu địa hình này.
Rất nhiều loài chim sinh sống ở khu vực này gồm đại bàng, gà gô, chim tu can, vẹt đuôi dài và macaw. Các loài động vật gồm nhiều loài khỉ, thú ăn kiến, hươu đuôi trắng và heo vòi.
Xem thêm:
Kinh tế
nhỏ|170px|[[Ometepe Island|Núi lửa Maderas và Concepcion, địa điểm du lịch nổi tiếng của Nicaragua]] Kinh tế Nicaragua từ lâu đã dựa vào xuất khẩu các loại cây trồng như chuối, cà phê, và thuốc lá. Rượu rum Nicaragua nổi tiếng có chất lượng cao nhất Mỹ La tinh, và thuốc lá cùng thịt bò của họ cũng được đánh giá cao. Trong thời Chiến tranh Sandinista đầu thập niên 1980, đa số hạ tầng quốc gia đã bị hư hại hay phá huỷ, lạm phát từng lên tới mức hàng nghìn phần trăm. Từ cuối cuộc chiến hai thập kỷ trước đây, nhiều ngành công nghiệp thuộc sở hữu nhà nước đã được tư nhân hoá. Lạm phát đã xuống mức kiểm soát được và kinh tế tăng trưởng khá nhanh trong những năm gần đây.
Như nhiều quốc gia đang phát triển khác, một tỷ lệ lớn người nghèo tại Nicaragua là phụ nữ. Ngoài ra, một số phần trăm khá cao hộ gia đình Nicaragua do phụ nữ làm chủ hộ: 39% tại thành phố và 28% tại nông thôn.
Đất nước này vẫn đang là một nền kinh tế đang hồi phục và tiếp tục áp dụng các biện pháp cải cách hơn nữa, và chúng cũng chính là điều kiện do Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đặt ra. Năm 2005, các bộ trưởng tài chính của tám nước công nghiệp hàng đầu (G-8) đã xóa nợ nước ngoài cho Nicaragua, như một phần trong chương trình Các nước nghèo có số nợ lớn (HIPC). Tới năm 2016, Nicaragua là nước nghèo thứ ba tại châu Mỹ sau Bolivia và Honduras, với mức Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người khoảng $13.413, đứng thứ 123 thế giới và đứng thứ 19 khu vực Mỹ Latin. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức khoảng 11%, và 36% khác ở tình trạng bán thất nghiệp.
Đơn vị tiền tệ Nicaragua là Córdoba (NIO) được đặt theo tên Francisco Hernández de Córdoba người sáng lập quốc gia.
Du lịch
Theo Bộ Du lịch Nicaragua, thành phố thời thuộc địa Granada, Nicaragua là địa điểm du lịch hoàn hảo. Tương tự, các thành phố León, Masaya, Rivas và các địa điểm khác như San Juan del Sur, San Juan River, Ometepe, Mombacho Volcano, Corn Island & Little Corn Island, và các nơi khác cũng là những địa điểm thu hút nhiều du khách. Ngoài ra, du lịch sinh thái và môn thể thao lướt sóng cũng là điểm cuốn hút du khách tới Nicaragua.
Những lợi ích kinh tế có thể thu được từ du lịch là điều không thể tranh cãi; ngày nay, du lịch chiếm khoảng 10% thu nhập Nicaragua. Nhiều khoản đầu tư và hỗ trợ từ phía chính phủ sẽ được đổ thêm vào đây sau khi Thỏa thuận Tự do Thương mại Trung Mỹ-Dominica được ký kết.
Nhân khẩu
Theo cuộc điều tra dân số năm 2005, Nicaragua có dân số 5.483.400 triệu người, tăng 20% so với con số 4.357.099 triệu trong cuộc điều tra năm 1995.
Người Nicaraguan gốc Âu hay lai Âu và người da rất đen cũng như người có tổ tiên bản xứ (mestizos) chiếm tới 86% dân số, và 80% trong số họ là mestizos và 17% có nguồn gốc Châu Âu (chủ yếu là Tây Ban Nha, Đức, Italia và Pháp).
Ở thế kỷ 19, có một thiểu số bản xứ nhỏ, nhưng nhóm này đã bị đồng hóa văn hóa nhiều và bị gộp vào nhóm chính Mestizo. Chủ yếu trong thế kỷ mười chín, Nicaragua đã chứng kiến nhiều đợt di dân từ các quốc gia châu Âu. Đặc biệt ở cá thành phố phía bắc như Esteli và Matagalpa có các cộng đồng dân cư Đức thế hệ thứ tư khá đông đúc. Đa số người Mestizo và gốc Âu sống tại các vùng phía tây đất nước tại các thành phố Managua, Granada and Leon.
Khoảng 9% dân số Nicaragua là người da đen, hay người da đen Nicaragua, và chủ yếu sống tại những vùng thưa thớt dân cư ở bờ biển Caribe hay Đại Tây Dương. Người da đen chủ yếu có nguồn gốc Tây Ấn (Antillean), con cháu của những công nhân da đen được mua về chủ yếu từ Jamaica và Haiti khi vùng này còn thuộc quyền bảo hộ của Anh. Nicaragua là nước có số dân da đen đông thứ hai tại Trung Mỹ sau Panama. Cũng có một số lượng nhỏ người Garifuna, một dân tộc lai Carib, Angola, Congo và Arawak.
5% dân số còn lại gồm hậu duệ của những người thổ dân trong nước chưa lai tạp. Dân số Nicaragua thời tiền Colombo gồm người Nahuatl-người nói tiếng Nicarao ở phía tây và tên đất nước cũng bắt nguồn từ dân tộc này, và sáu nhóm sắc tộc gồm Miskito, Ramas và Sumo dọc theo bờ biển Caribe. Tuy còn rất ít người Nicarao thuần chủng, các dân tộc Caribe vẫn giữ nét khác biệt của mình. Giữa thập niên 1980 chính phủ đã chia khu hành chính Zelaya - gồm phần phía đông dất nước - thành hai vùng tự trị vvà trao cho người Phi cùng người bản xứ trong vùng quyền tự quản hạn chế bên trong nước Cộng hoà.
Có một cộng đồng người Nicaragua Trung Đông nhỏ tại nước này với các sắc tộc Syria, Armenia, Palestin và Liban tại Nicaragua tổng cộng khoảng 30.000 người, và một cộng đồng các sắc tộc Đông Á như Nhật Bản, Đài Loan và Trung Quốc khoảng 8.000 nghìn người. Các cộng đồng thiểu số nói tiếng Tây Ban Nha cũng vẫn giữ các ngôn ngữ của tổ tiên mình.
Văn hoá
Nicaragua có dân số rất trẻ với khoảng 36% dưới 18 tuổi. Đất nước này có các truyền thống dân gian, âm nhạc và tôn giáo mạnh mẽ, bị ảnh hưởng mạnh từ văn hoá Bán đảo Iberia và trở nên giàu có thêm với âm nhạc cùng đặc trưng Amerindia. Nicaragua từ lâu đã là trung tâm thơ văn của thế giới Hispanic (người châu Mỹ nói tiếng Tây Ban Nha), với những tác gia nổi tiếng như Rubén Darío.
Giáo dục là miễn phí cho mọi người daâ Nicaraguan. Giáo dục tiểu học miễn phí và là bắt buộc, tất cả các cộng đồng tại Bờ biển Đại Tây Dương đều được tiếp cận giáo dục bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của họ. Giáo dục bậc cao hơn được quyền tự quyết về tài chính, cơ cấu và quản lý hành theo pháp luật. Tương tự như vậy, tự do của các công dân cũng được công nhận.
Văn hóa Nicaragua có thể được xác định sâu hơn nữa qua nhiều nét riêng biệt. Phía tây đất nước bị Tây Ban Nha thực dân hóa và người dân ở đây đa số là người Mestizo và European; tiếng Tây Ban Nha luôn là ngôn ngữ thứ nhất của họ.
Trái lại, nửa phía đông đất nước, từng là vùng bảo hộ của Anh. Tiếng Anh vẫn giữ vị trí thống trị tại đây và được sử dụng song song với tiếng Tây Ban Nha. Cả hai ngôn ngữ đều được dạy trong trường học. Văn hóa của vùng này tương tự như các quốc gia Caribe từng thuộc quyền quản lý của Anh, như Jamaica, Belize, Quần đảo Cayman, vân vân. Dù những cuộc di cư gần đây của người mestizo đã gây ảnh hưởng lớn trên các thế hệ trẻ tuổi và làm tăng số lượng dân sử dụng cả hai ngôn ngữ trong gia đỉnh hay chỉ nói tiếng Tây Ban Nha. Một phần khá lớn dân chúng người là lai Phi, cũng như số người Garifuna ít đông đảo hơn. Vì ảnh hưởng châu Phi, ở Bờ biển phía Đông, có nhiều kiểu âm nhạc. Loại nhạc nhảy được nhiều người ưa chuộng gọi là 'Palo de Mayo', hay Maypole, được sử dụng trong dịp Lễ hội Maypole, tháng 5. Âm nhạc này mang nhiều tính nhục dục với nhiều nhịp điệu. Lễ hội này bắt nguồn từ lễ Maypole dịp May Day của người Anh, và đã những người Nicaragua gốc Phi tại Caribe hay Mosquito Coast thay đổi để thích hợp với đời sống của họ. Trong số những nền văn hóa từng hiện diện trước thời kỳ thực dân châu Âu, những dân tộc nói tiếng Nahuatl sống đông đúc ở phía tây đất nước hầu như đã đồng hóa vào văn hóa latinh. Tuy nhiên, ở phía đông, nhiều nhóm bản xứ vẫn giữ được bản sắc của mình. Các dân tộc Miskito, Sumo, và Rama vẫn giữ tiếng nói của mình, và sử dụng thêm tiếng Anh và/hay tiếng Tây Ban Nha. Dân tộc ít người Garifuna nói Garifuna của riêng họ cùng tiếng Anh và Tây Ban Nha.
Ngôn ngữ và Tôn giáo
nhỏ|phải|[[Nhà thờ Leon, di sản văn hóa thế giới của Nicaragua và là một trong những trung tâm của Công giáo Nicaragua]] 90% dân cư sử dụng tiếng Tây Ban Nha; người Nicaragua nói thứ tiếng Tây Ban Nha Iberoamerica với một số điểm tương đồng với tiếng Tây Ban Nha El Salvador, Guatemala và Honduras—về cấu trúc sử dụng "vos" thay cho "tu" cùng với sự kết hợp "vos". Dân cư da đen vùng bờ biển phía đông dùng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ. Nhiều dân tộc bản xứ ở phía đông vẫn sử dụng ngôn ngữ riêng của mình, các ngôn ngữ chính trong số này gồm Miskito, Sumo, và nhóm bản xứ Rama. Ngôn ngữ Ký hiệu Nicaragua thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà ngôn ngữ học.
Tôn giáo là một phần quan trọng của nền văn hóa Nicaragua và được bảo vệ trong hiến pháp.Tự do tôn giá, đã được đảm bảo kể từ năm 1939, và khoan dung tôn giáo được thúc đẩy bởi chính phủ Nicaragua và hiến pháp.
Các tôn giáo lớn nhất, và truyền thống của đa số người dân là Công giáo La Mã. Số người thực hành niềm tin Công giáo La Mã đã sụt giảm, trong khi tín đồ của các nhóm truyền đạo Tin Lành và Giáo hội Mặc Môn đã phát triển nhanh chóng về số lượng từ những năm 1990. Ngoài ra còn có các cộng đồng giáo phái Anh và Moravian khá đông đảo ở vùng bờ biển Caribe. Cuộc điều tra dân số năm 1995 cho thấy các tôn giáo xếp hạng như sau: Công giáo La Mã 72,9%, Phúc Âm 15,1%, Moravian 1,5%, Episcopal 0,1%, khác 1,9%, không theo tôn giáo 8,5%.
Công giáo La Mã đến Nicaragua trong thế kỷ XVI với cuộc chinh phục của Tây Ban Nha và đến năm 1939, Giáo hội Công giáo Nicaragua thành lập. Tin Lành và các giáo phái Kitô giáo khác đến Nicaragua trong thế kỷ XIX, nhưng chỉ phát triển mạnh ở các vùng ven bờ biển Caribbean trong thế kỷ XX.
Ẩm thực
Với diện tích 130.373 km², Nicaragua là đất nước lớn nhất vùng Trung Mỹ. Nằm trong vùng nhiệt đới, thiên nhiên Nicaragua vô cùng phong phú và đó cũng là một trong những yếu tố tạo nên nền ẩm thực có hương vị rất riêng của đất nước này.
Từ xa xưa, thành phần chính của thức ăn Nicaragua đã là bắp. Thừa hưởng cách chế biến thức ăn từ những bộ lạc cổ sống trên vùng đất này, người dân Nicaragua sử dụng bắp rộng rãi trong mọi món ăn, từ các loại soup cho đến món thịt. Điều này giải thích sự tương đồng giữa thức ăn Nicaragua và thức ăn của những nước khác ở Trung Mỹ và México.
Nguyên liệu bắp có thể dùng trong nhiều loại nước uống như Chicha (trái cây và bắp lên men nhẹ, độ cồn chỉ khoảng 1-3%) hay Pinol (bắp xay cùng vài loại hạt, sau đó dùng pha nước). Bắp còn dùng làm những món ăn chính như Nacatamal (món bánh giống bánh tét của Việt Nam, cũng có bột, gạo, các loại thịt, bắp, lá thơm cũng như các gia vị khác, gói bằng lá chuối rồi hấp chín), Indio Viejo (món soup hầm nhừ với bắp, khoai, cà chua và hành tây cùng với thịt và gia vị đủ loại sau đó pha thêm bơ và nước), và Sopa de Albondiga (soup thịt băm viên, thêm vào nhiều rau củ, các loại đậu, bắp và gia vị thơm, có tác dụng chống cảm cúm rất tốt). Thậm chí bắp có mặt trong cả các món ăn vặt như Atolillo (món tráng miệng làm từ bắp non xay, bột bắp, sữa, quế và đường) và Perrereque (bánh mì làm từ bắp).
Ngoài ra, người Nicaragua còn sử dụng những loại thịt mà người phương Tây sẽ thấy khó ăn như đuôi, vú, ruột, óc... của bò; hay da, móng và huyết heo. Ẩm thực Nicaragua còn khai thác cả những loại đặc sản bị các nhà khoa học khuyến cáo vì sự tuyệt chủng của giống loài đó như trứng rùa, các loại kỳ nhông và trăn Nam Mỹ.
Nicaragua có rất nhiều món ăn truyền thống. Mỗi vùng miền đều có những món đặc trưng riêng, góp phần làm nên diện mạo ẩm thực của Nicaragua.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cộng hòa Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha Thể loại:Quốc gia vùng Caribe Thể loại:Quốc gia Bắc Mỹ Thể loại:Quốc gia Trung Mỹ Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
Tautobriga euspila
Liên kết ngoài
Thể loại:Tautobriga
Esenbeckia feddemae
Esenbeckia feddemae là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được Kaastra mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Liên kết ngoài
Thể loại:Esenbeckia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Boreotrophon egorovi
Boreotrophon egorovi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Tham khảo
Thể loại:Boreotrophon
Odysia signataria
Odysia signataria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Odysia
Jonquières, Aude
Jonquières là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Jonquièrois.
Liên kết ngoài
Jonquieres
Enicospilus vorikus
Enicospilus vorikus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Đak Sơ Mei
Đak Sơ Mei, Đăk Sơ Mei hay Đăk Sơmei là một xã thuộc huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, Việt Nam.
Địa lý
Xã Đak Sơ Mei có diện tích 148,89 km², dân số năm 2000 là 3.526 người, mật độ dân số đạt 24 người/km².
Lịch sử
Nguyên trước kia xã có tên là xã Đak Đoa cũ thuộc huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai.
Năm 2000, xã được đổi tên thành xã Đak Sơ Mei thuộc huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai.
Nhân vật nổi bật
Wừu: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Peristylus cymbochilus
Peristylus cymbochilus là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Renz mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.
Liên kết ngoài
Thể loại:Peristylus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1989
Berberis podophylla
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
Mimosa latidens
Mimosa latidens là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Small) B.L. Turner miêu tả khoa học đầu tiên năm 1994.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1994
9756 Ezaki
9756 Ezaki (1991 CC3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 2 năm 1991 bởi T. Seki ở Geisei.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1991
Xã Venango, Quận Crawford, Pennsylvania
Xã Venango (Venango Township) là một xã thuộc quận Crawford, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 997 người.
Mordella quadriguttulata
Mordella quadriguttulata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1872.
Tham khảo
Q
Equisetum × mackaii
Equisetum × mackaii là một loài dương xỉ trong họ Equisetaceae. Loài này được Newman Brichan mô tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Fulcaldea laurifolia
Fulcaldea laurifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Bonpl.) Poir. mô tả khoa học đầu tiên năm 1817.
Equisetum × mackaii
Liên kết ngoài
Thể loại:Equisetum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1843
Fulcaldea laurifolia
Liên kết ngoài
Thể loại:Fulcaldea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1817
Equisetum × mackaii
Liên kết ngoài
Equisetum × mackaii
Fulcaldea laurifolia
Liên kết ngoài
Fulcaldea laurifolia