cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ribosome
Mô tả cấu trúc
Ribosome chuyển hóa chuỗi polypeptide (nghĩa là protein) từ các cấu trúc di truyền trong phạm vi RNA, bằng cách sử dụng các amino acid cung cấp bởi các RNA vận chuyển (tRNA). Ribosome thoát ra sẽ đính với cytosol (phần bán chất lỏng của tế bào chất), những chất khác bị ràng buộc trong lưới endoplasmic reticulum, xuất hiện của độ nhám; do đó tên của nó còn được gọi là lớp bọc hạt nhân. Mặc dù xúc tác của các liên kết peptide liên quan đến C2 hydroxyl của RNA's P-site (xem phần Function sau đây) adenosine trong một cơ chế trao đổi protein; còn các bước khác trong tổng hợp protein (giống như chuyển vị) được gây ra bởi những thay đổi trong quá trình tái tạo protein. Vì cốt lõi của xúc tác được thực hiện bằng RNA, nên ribosome được phân loại là "ribozymes", và người ta cho rằng nó có thể là phần sót lại cuối cùng của họ RNA.
Ribosome đôi khi được gọi là bào quan, nhưng việc sử dụng từ này thường giới hạn cho việc mô tả tiểu tế bào thành phần bao gồm một màng phospholipid; trong khi ribosome gồm toàn hạt, thì không phải. Vì lý do này, ribosome đôi khi có thể được mô tả như là "bào quan không màng".
Cấu trúc và chức năng của ribosome và những phân tử liên quan, được biết đến như là translational apparatus, đã được quan tâm nghiên cứu từ giữa thế kỷ XX và vẫn là một ngành nghiên cứu rất phổ biến cho đến ngày nay.
Cấu trúc
thumb|350px|right|Hình 3: Cấu trúc nguyên tử của tiểu đơn vị 30S thuộc vi khuẩn [[Thermus thermophilus. Các protein có màu xanh lam và một chuỗi RNA có màu vàng cam.]] Các tiểu đơn vị ribosome của sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực là khá giống nhau.
Người ta dùng đơn vị đo là Svedberg, một thước đo tốc độ lắng đọng ly tâm chứ không phải là kích thước, và điều này lý giải vì sao các phần tên dù mang số nhưng không có ý nghĩa toán học (ví dụ như 70S được cấu thành bởi 50S và 30S).
Sinh vật nhân thực có 80S ribosome, mỗi ribosome bao gồm một tiểu đơn vị nhỏ (40S) và một tiểu đơn vị lớn (60S). Tiểu đơn vị 40S có một RNA 18S (1900 nucleotide) và 33 protein. Tiểu đơn vị lớn gồm có một tiểu đơn vị RNA 5S (120 nucleotide), một RNA 28S (4700 nucleotide), và một RNA 5.8S (160 nucleotide) và 46 protein. Năm 1977, Czernilofsky công bố một nghiên cứu trong đó có sử dụng việc đặt tên liên tiếp để xác định các phần liên kết tRNA trên ribosome gan chuột. Một số protein, bao gồm L32/33, L36, L21, L23, L28/29 và L13 được cho là ở tại hoặc gần trung tâm peptidyl transferase (hình thành liên kết peptid).
Các ribosome được tìm thấy trong lục lạp và ty thể của sinh vật nhân thực cũng bao gồm các tiểu đơn vị lớn và nhỏ liên kết với các protein tạo thành một hạt 70S. Bào quan này được cho là hậu duệ của vi khuẩn (xem thuyết nội cộng sinh) vì các ribosome của nó cũng tương tự như của vi khuẩn.
Các ribosome khác nhau lại có cùng một cấu trúc cốt lõi khá tương đồng mặc dù có kích thước khác biệt rất nhiều. Phần lớn RNA được tổ chức chi tiết vào các chuỗi với cấu trúc bậc ba khác nhau, ví dụ các pseudoknots (nút giả) thể hiện tính đồng trục xếp. RNA thêm trong các ribosome lớn hơn là ở trong các phần chèn thêm dài liên tục, nhờ đó mà chúng tạo thành các vòng từ cấu trúc cốt lõi mà không làm gián đoạn hoặc thay đổi nó. Tất cả các hoạt động xúc tác của ribosome được thực hiện bởi RNA, các protein thì cư trú trên bề mặt và có vẻ có chức năng ổn định cấu trúc.
Cấu trúc phân giải cao
thumb|350px|right| Hình 4: Cấu trúc nguyên tử của tiểu đơn vị 50S thuộc [[Haloarcula|Haloarcula marismortui. Các protein có màu xanh lam và hai chuỗi RNA có màu vàng và vàng cam. Khu vực xanh lục ở trung tâm tiểu đơn vị là vùng đang hoạt động.]]
Cấu trúc phân tử chung của ribosome đã được biết đến từ đầu những năm 1970. Đến đầu những năm 2000 cấu trúc đã đạt được xác định ở độ phân giải cao, đến mức một vài Å.
Các nghiên cứu đầu tiên đưa ra cấu trúc của ribosome ở độ phân giải tầm nguyên tử đã được công bố gần như đồng thời vào cuối năm 2000. Các tiểu đơn vị 50S (sinh vật nhân sơ lớn) được xác định từ Haloarcula archaeons marismortui và Deinococcus radiodurans, và cấu trúc của tiểu đơn vị 30S đã được xác định từ Thermus thermophilus. Những nghiên cứu cấu trúc này đã được trao giải Nobel Hóa học năm 2009. Đầu năm sau đó (tháng năm 2001) các nghiên cứu này đã được sử dụng để tái tạo lại toàn bộ hạt T. thermophilus 70S ở độ phân giải 5,5 Å.
Hai bài báo đã được công bố trong tháng 11 năm 2005 với cấu trúc của 70S ribosome của Escherichia coli. Các cấu trúc của một ribosome khuyết đã được xác định ở độ phân giải 3,5-Å bằng cách sử dụng chụp X-quang tinh thể. Hai tuần sau đó, một cấu trúc dựa trên phương pháp hiển vi cryo-electron được công bố, mô tả ribosome tại độ phân giải 11 Å đến 15 Å trong quá trình đưa một sợi protein mới được tổng hợp vào các kênh tạo protein.
Các cấu trúc nguyên tử đầu tiên của ribosome chi tiết hóa với tRNA và phân tử mRNA đã được giải quyết bằng cách sử dụng tinh thể học tia X bởi hai nhóm độc lập, ở 2,8 Å và 3,7 Å. Những cấu trúc này cho phép ta xem chi tiết các tương tác của Thermus thermophilus ribosome với mRNA và tRNA dính tại ở các ribosome điển hình. Tương tác của ribosome với mRNA dài có chứa các chuỗi Shine-Dalgarno sau đó cũng được tạo hình ở độ phân giải 4,5 đến 5,5-Å.
Năm 2011, cấu trúc nguyên tử hoàn chỉnh đầu tiên của ribosome nhân thực 80S từ nấm men Saccharomyces cerevisiae đã thu được bằng phương pháp tinh thể học. Mô hình này cho thấy kiến trúc của các yếu tố nhân sơ và sự tương tác của chúng với lõi được bảo tồn rộng rãi. Đồng thời, các mô hình hoàn chỉnh của một cấu trúc nhân thực ribosome 40S ở Tetrahymena thermophila đã được công bố, mô tả cấu trúc của các tiểu đơn vị 40S cũng như sự tương tác giữa tiểu đơn vị 40S với eIF1 trong thời gian bắt đầu dịch mã. Tương tự như vậy, cấu trúc tiểu đơn vị nhân thực 60S cũng đã được xác định từ Tetrahymena thermophila chi tiết hóa bằng eIF6.
Chức năng
Ribosome là một cấu trúc của tế bào tham gia tổng hợp protein. Protein có vai trò cần thiết cho nhiều chức năng của tế bào như sửa chữa sai hỏng hay điều phối các phản ứng hóa học. Ribosome được tìm thấy bên ngoài nhân tế bào và trôi lơ lửng trong chất tế bào hoặc gắn với mạng lưới nội chất.
Dịch mã
Ribosome là những động cơ chính của quá trình sinh tổng hợp protein, hay còn được biết đến là quá trình dịch mRNA thành protein. mRNA bao gồm một loạt các đơn vị mã truyền cho các ribosome trình tự của các amino acid cần thiết để tạo ra các protein. Sử dụng mRNA như một bản mẫu, ribosome dùng mỗi đơn vị mã (3 nucleotide) của mRNA, ghép nối nó với amino acid thích hợp được cung cấp bởi một aminoacyl-tRNA. aminoacyl-tRNA có chứa một bộ ba đối mã (anti-codon) bổ sung vào một đầu và một amino acid thích hợp ở đầu kia. Các tiểu đơn vị ribosome nhỏ, thường dính vào một aminoacyl-tRNA có chứa các amino acid methionine, liên kết với một AUG đơn vị mã trên mRNA tạo hành các tiểu đơn vị ribosome lớn. Ribosome khi đó có ba phần RNA liên kết, được gọi là A, P và E. Phần A liên kết với một aminoacyl tRNA, phần P liên kết với một peptidyl-tRNA (tRNA dính với peptide được tổng hợp), và phần E liên kết với tRNA tự do trước khi nó ra khỏi ribosome. Tổng hợp protein bắt đầu tại một đơn vị bộ ba mã khởi đầu AUD gần đầu 5’ của mRNA. mRNA dính với phần P của ribosome trước. Ribosome có thể để xác định các đơn vị mã khởi đầu bằng cách sử dụng chuỗi Shine-Dalgarno của mRNA nhân sơ và hộp Kozak ở sinh vật nhân thực.
Mặc dù xúc tác của liên kết peptide bao gồm hydroxyl C2 của adenosine P-site của RNA trong cơ chế vận chuyển proton, các bước khác trong quá trình tổng hợp protein (như dịch vị trí) được gây bởi sự thay đổi trong hình thể của protein (conformation). Vì các lõi xúc tác của nó được thực hiện bởi RNA, ribosome được phân loại thành các "ribozyme," và người ta cho rằng chúng có thể là thành phần còn sót lại của thế giới RNA.
frame|none|Hình 5: Dịch mã của mRNA (1) bằng ribosome (2)(được thể hiện như những tiểu đơn vị nhỏ và lớn ) thành một chuỗi polypeptide (3). Ribosome bắt đầu tại bộ ba mã khởi đầu (start codon) của RNA ( AUG ) và kết thúc tại bộ ba mã kết thúc (stop codon) ( UAG ).
Trong Hình 5, cả các tiểu đơn vị ( nhỏ và lớn ) của ribosome bắt đầu lắp ráp protein tại bộ ba mã khởi đầu (đầu 5' của RNA). Ribosome sử dụng RNA mà khớp với bộ ba hiện tại trên mRNA để ghép một amino acid vào chuỗi polypeptide. Quá trình được thực hiện đối với mỗi bộ ba trên RNA, trong khi ribosome di chuyển về phía đầu 3' của mRNA. Thông thường trong tế bào vi khuẩn, một vài ribosome làm việc song song với cùng một RNA, quá trình phiên mã và dịch mã diễn ra đồng thời, gọi là polyribosome hay polysome.
Vị trí của Ribosome
Ribosome tự do và Ribosome có màng giới hạn chỉ khác nhau trong phân bố không gian của nó và giống hệt nhau về cấu trúc. Cho dù ribosome tồn tại trong trạng thái tự do hoặc có màng giới hạn thì đều phụ thuộc vào sự hiện diện của mạng lưới nội chất (ER) và nhắm đến mục tiêu là những tín hiệu trên protein sẽ được tổng hợp để ribosome có thể là loại có màng giới hạn khi nó đang tạo ra một protein, nhưng cũng có thể là ribosome tự do trong tế bào chất khi nó đang tạo ra một protein khác.
Ribosome đôi khi được gọi là những bào quan, nhưng việc sử dụng thuật ngữ bào quan thường để giới hạn sự miêu tả các thành phần con của tế bào mà bao gồm màng phospholipid, mà ribosome hầu như không có. Vì lý do này mà ribosome đôi khi được miêu tả là các "bào quan không màng".
Ribosome tự do
Loại Ribosome tự do có thể di chuyển bất cứ nơi nào trong bào tương, nhưng không thể di chuyển trong nhân bào và các tế bào quan khác. Protein được hình thành từ các ribosome tự do được phóng vào bào tương và được sử dụng bên trong tế bào. Vì tế bào chất có chứa nồng độ glutathione cao nên trong môi trường khử, các protein có chứa liên kết chất disulfide (được hình thành từ dư lượng chất amino a-xít chứa lưu huỳnh đã bị oxy hóa) không thể được sản sinh ra trong khu vực này.
Ribosome có màng giới hạn
Khi một ribosome bắt đầu tổng hợp các protein cần thiết trong một số cơ quan tế bào, ribosome tạo ra protein này có thể trở thành loại có "màng giới hạn". Trong tế bào nhân thực, việc này sẽ diễn ra trong một khu vực của mạng lưới nội chất (ER) được gọi là "ER thô". Chuỗi polypeptide mới được sản xuất ra sẽ được chèn trực tiếp vào ER bởi sự tổng hợp các vecto thuộc ribosome và sau đó được vận chuyển đến các điểm thông qua con đường bài tiết. Ribosome bị ràng buộc thường sản xuất ra các protein được sử dụng trong màng huyết tương hoặc bị đào thải khỏi tế bào thông qua xuất bào.
Thuyết phát sinh sinh vật
Bên trong tế bào vi khuẩn, ribosome được tổng hợp trong tế bào chất thông qua quá trình phiên mã ở các gen ribosome trong operon. Đối với sinh vật nhân thực, quá trình này được diễn ra ở cả tế bào của tế bào chất và cả trong hạch nhân (một vùng trong nhân tế bào). Quá trình tập hợp là sự kết hợp chức năng của hơn 200 protein trong sự tổng hợp và hoạt động của bốn rRNA, cũng như tập hợp của những rRNA với các protein ribosome.
Jacqueline Collen
Jacqueline Marie Collen (còn biết đến với tên Jackie Collen, sinh ngày 27 tháng 02 năm 1968) là một nữ diễn viên người Mỹ. Cô được biết đến với vai diễn cô phù thủy xinh đẹp, hấp dẫn Maeve trong loạt phim truyền hình Những cuộc phiêu lưu của Sinbad.
Cuộc đời
Jacqueline Collen được sinh ra tại một trang trại bỏ hoang ở tiểu bang Colorado nước Mỹ vào ngày 27 tháng 2 năm 1968. Cô đã làm việc trong nhiều năm với vai trò là một người mẫu trước khi trở thành một nữ diễn viên. Jacqueline được biết đến với vai Maeve trong loạt phim Những cuộc phiêu lưu của Sinbad. Cô đóng vai Maeve trong những tập đầu của bộ phim, sau đó vì một tai nạn giao thông nên cô đã không thể đóng tiếp đến cuối bộ phim và được thay thế bằng Mariah Shirley với vai diễn tương đương. Tuy vậy cô vẫn để lại một hình ảnh đẹp về một cô phù thủy tóc vàng, hấp dẫn và xinh đẹp luôn đi theo chàng thủy thủ Sinbad.
Sau đó cô đã kết hôn với tay guitar Phil Collen của ban nhạc Def Leppard. Họ có một đứa con với nhau, một con trai tên là Rory. Cặp vợ chồng này sau đó ly dị, và Jacqueline kết hôn lần thứ hai với Dean Tarrolly. Họ có một con gái với nhau tên là Antonia. Jacqueline hiện không còn đóng phim nữa và làm họa sĩ với nghệ danh Jacqueline Collen-Tarolly. Cô tập trung vào chăn nuôi ngựa và các tác phẩm nghệ thuật tự mình sáng tác.
Những cuộc phiêu lưu của Sinbad
Trong phim, Maeve là nữ phù thủy gốc xen-tơ, từng bị giết bằng thuật siêu linh. Tính tình cô hơi nóng nảy và ngay từ đầu không thân với Sinbad. Cô chỉ xuất hiện trong phần đầu tiên và tập thứ nhất của phần hai khi cơn bão dữ cuốn cô văng khỏi thuyền Nomad, sau đó mọi người phát hiện pháp sư Dim-Dim bị mất tích lâu nay đã mang cô đi nhằm tránh hiểm họa từ Rumina, mụ phù thủy đối đầu của Sinbad và Maeve. Cô có một người bạn là con chim ưng Dermott.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1968 Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Mỹ Thể loại:Nhân vật còn sống
Kevin Gibbens
Southampton
Gibbens có màn ra mắt cho Southampton ngày 4 tháng 4 năm 1998 trước Sheffield Wednesday, khi vào sân ở phút 58 thay cho Matt Le Tissier.
Sholing
Gibbens gia nhập Sholing (then VTFC) vào tháng 8 năm 2004, ở lại 8 năm với câu lạc bộ.
Blackfield & Langley
Gibbens gia nhập đội bóng Wessex League Blackfield & Langley vào tháng 7 năm 2012.
Sự nghiệp huấn luyện
Ngày 17 tháng 12 năm 2013, có thông báo rằng Gibbens đã trở thành cầu thủ/huấn luyện viên của Blackfield & Langley, sau sự ra đi của Glenn Burnett.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vận động viên Southampton Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Southampton F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Stockport County F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Oxford United F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Basingstoke Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Sholing F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Blackfield & Langley F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Andover Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Premier League Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Anh Thể loại:Huấn luyện viên Blackfield & Langley F.C.
Mạng lưới nội chất
Mạng lưới nội chất (tiếng Anh là endoplasmic reticulum) là một hệ thống các xoang và túi màng nằm trong tế bào nhân thực. Chúng có chức năng biến đổi protein (thường là gắn vào protein các gốc đường, hoặc lipid), hình thành các phân tử lipid, vận chuyển các chất bên trong tế bào. Có hai loại mạng lưới nội chất là loại có hạt (do có gắn ribosome) và loại trơn (không có ribosome).
Cấu trúc
nhỏ|360px|Hình 1: Hình ảnh về [[nhân tế bào, mạng lưới nội chất và thể Golgi: (1) Nhân, (2) Lỗ nhân, (3) Mạng lưới nội chất hạt (RER), (4) Mạng lưới nội chất trơn (SER), (5) Ribosome trên RER, (6) Các phân tử protein được vận chuyển, (7) Túi tiết vận chuyển protein, (8) Thể Golgi, (9) Đầu Cis của thể Golgi, (10) Đầu trans của thể Golgi, (11) Phần thân của thể Golgi.]]
Mạng lưới nội chất có cấu trúc như là một hệ thống ống dẫn chằng chịt và phát triển rộng khắp tế bào chất, được nâng đỡ bởi hệ thống khung xương của tế bào. Các ống dẫn, nhánh rẽ và các túi của mạng lưới nội chất đều được nối thông với nhau và bản thân mạng lưới nối kết trực tiếp với lớp màng ngoài của nhân tế bào, như hệ thống màng này hình thành một lớp vỏ bọc kín bao lấy một khoảng không gian chiếm chừng 10 phần trăm dung tích tế bào gọi là khoang lưới nội chất (ER lumen). Mặc dù khoang lưới nội chất chỉ chiếm 10 phần trăm dung tích tế bào, diện tích bề mặt màng sinh chất của mạng lưới chiếm gần một nửa tổng diện tích màng sinh chất của tế bào. Ở các tế bào gan và tụy, diện tích bề mặt màng sinh chất của mạng lưới lần lượt gấp 25 lần và 12 lần so với diện tích bề mặt màng tế bào. Mạng lưới nội chất lại được chia thành 2 dạng: lưới nội chất có hạt (hay còn gọi là lưới nội chất nhám) và lưới nội chất trơn. Lưới nội chất nhám có cấu tạo gồm nhiều túi dẹt thông với nhau. Các ống thông với khoảng quanh nhân và màng sinh chất. Lưới nội chất hạt có các hạt ribosome đính trên bề mặt, phần không có hạt gọi là đoạn chuyển tiếp. Lưới nội chất trơn có hệ thống ống chia nhánh với nhiều kích thước khác nhau và không có ribosome trên bề mặt. Lưới nội chất trơn thông với lưới nội chất hạt, không thông với khoảng quanh nhân và có liên kết mật thiết với bộ máy Golgi.
Tham khảo
Thể loại:Sinh học Thể loại:Bào quan
Xông hơi
Xông hơi là một phương pháp đơn giản của dân gian có từ lâu đời. Dựa trên hình thức tự điều tiết thân nhiệt bằng cách ra mồ hôi của cơ thể do hệ thần kinh tự động điều khiển. Việc tăng tiết mồ hôi và giãn nở những mạch máu ngoại biên qua xông hơi không những có thể giúp giải cảm, hạ sốt mà còn được vận dụng để làm tiêu thủng tán thấp, hạ cao huyết áp và giải độc cho cơ thể trong nhiều trường hợp khác nhau. Bà con thường dùng cách xông hơi bằng nồi xông. Hơi nước nóng bốc lên từ nồi xông làm giãn nở mạch máu dưới da vừa kích thích lưu thông khí huyết vừa thúc đẩy việc đào thải hàn khí hoặc thấp khí ra khỏi cơ thể theo đường mồ hôi. Do đó xông hơi có thể làm giải cảm hoặc hạ sốt.
Các bài thuốc
Bài thuốc trị cảm nóng: bạc hà, cúc tần, lá dâu, hương nhu; cảm lạnh: kinh giới, tía tô, lá gừng vàng, húng chanh.
Bài thuốc dùng chung cho cảm hàn, cảm nhiệt: Lá sả, lá bưởi, ngải cứu, bồ bồ, nhân trần, lá khuynh diệp, lá tre, cành lá thanh táo; khối lượng khoảng 500 - 1000 gr.
Với các loại cảm mạo mà bệnh nhân không ra mồ hôi thì có thể dùng nồi xông giải cảm chung với công thức gồm: gừng tươi, lá chanh, bưởi, cúc tần, sả, lá tre, lá duối, lá hương nhu, lá tía tô, lá kinh giới...
Cách thức
nhỏ|200px|Dược liệu từ thiên nhiên
Chọn bài thuốc cần dùng, hái ngoài thiên nhiên hay mua ở các tiệm thuốc Y dược cổ truyền dưới dạng lá khô đã được sơ chế. Sau đó đặt tất cả vào nồi, đổ nước sạch ngập lá, đun sôi.
Chọn phòng kín gió, người bệnh trút bỏ quần áo ngoài, chỉ mặc đồ lót mỏng, ngồi trước nồi xông; trùm kín chăn sau đó từ từ mở nắp, hít thở mạnh để tinh chất dầu bay hơi xâm nhập vào phế nang. Thời gian xông khoảng 10 - 15 phút tuỳ theo mức chịu đựng của người bệnh. Tốt nhất, nên để nhiệt độ xông cao hơn nhiệt độ cơ thể từ 7-8oC và không được quá 30 phút.
Sau đó lau mồ hôi bằng khăn sạch, cho bệnh nhân uống một ly nước ấm. Dùng chính nước xông ấy pha với nước lạnh tạo ra nước ấm dùng cho người bệnh lau rửa thân thể, thay quần áo sạch.
Những điều lưu ý
Tuỳ theo điều kiện từng nơi, không nhất thiết phải có đủ các loại lá theo bài thuốc; chỉ với vài loại như: lá bưởi, kinh giới và là tre cùng củ gừng tươi là có thể có được một nồi xông khá hợp chuẩn.
Chỉ nên điều trị xông lá trong khoảng từ 1- 2 ngày đầu bị bệnh. Lúc này, khí độc, gió độc đang nằm dưới biểu nên phương pháp xông sẽ có tác dụng mở lối cho khí độc thoát ra ngoài.
Phương pháp xông lá có tác dụng làm người bệnh nhanh khỏi, nhưng không phải lúc nào cũng xông được. Nếu cảm đã bị nhiễm sâu vào trong lúc đó không nên xông mà phải dùng các phương pháp khác. Những người bị bệnh huyết áp cao, tim mạch, mắc bệnh ngoài da, phụ nữ mang thai, những người hay ra mồ hôi, mất máu nhiều, mới ốm dậy, người cao tuổi, trẻ em không nên sử dụng phương pháp này. Trong quá trình xông nếu thấy khó thở, tức ngực, choáng váng, bủn rủn,... cần ngừng ngay, trường hợp bị sốc nặng phải đưa tới bệnh viện để cấp cứu.
Tham khảo
Bài thuốc xông chữa cảm cúm.
Thể loại:Đông y Thể loại:Tắm
Giả Nguyên Xuân
Giả Nguyên Xuân là nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết Hồng Lâu Mộng, tác giả Tào Tuyết Cần. Nàng là con gái Giả Chính và Vương phu nhân, chị cả hơn Bảo Ngọc gần 10 tuổi, vì sinh vào đúng ngày mồng 1 tháng Giêng, tươi đẹp rực rỡ như hoa đào, nên được đặt tên là Nguyên Xuân và cũng là cô cả trong Giả phủ tứ xuân. Các cô gái trong Hồng Lâu Mộng khi nhắc tới Nguyên Xuân thường tấm tắc khen ngợi có pha chút ghen tị vì "đến ngày sinh của chị ấy cũng hơn người ta." Nàng cũng là chị gái của Giả Thám Xuân, em chồng của Lý Hoàn, chị họ của Vương Hy Phượng, Lâm Đại Ngọc, Tiết Bảo Thoa, Giả Nghênh Xuân, Giả Tích Xuân. Thuở nhỏ, Nguyên Xuân thường dạy Bảo Ngọc đọc sách viết chữ, sau này đến tuổi được tuyển vào cung làm Nữ sử, sau vài năm được phong Hiển Đức phi, coi giữ cung Phượng Tảo. Nơi nàng ở hoa lựu khắp nơi đỏ rực cảnh sắc như xuân, vì thế Nguyên Xuân được ví như hoa lựu. Nguyên Xuân vì thế là kim thoa duy nhất hầu như không sinh sống trong Giả phủ trong suốt chiều dài Hồng Lâu Mộng, và xuất hiện cũng rất ít. Đây đương nhiên là ý đồ của tác giả – nhà văn cố tình tạo nên hình ảnh Giả quý phi cách biệt với thường nhân, một kiểu mẫu lý tưởng mà mọi người chỉ dám đứng từ xa mà ngưỡng vọng.
Trong tác phẩm, Nguyên Xuân được vua ban ơn cho về thăm nhà một lần (hồi 17-18). Việc này khiến phủ Vinh Quốc xây dựng Đại Quan viên vô cùng tráng lệ, đẹp đẽ với đủ đình đài điện các trong nhiều tháng trời để Nương nương tỉnh thân vào ngày tết Nguyên tiêu, ngay cả Nghênh Xuân cũng cảm thấy quá lãng phí! Về sau, Nguyên Xuân cho chỉ dụ về nhà, để Bảo Ngọc và đám nữ nhi trong phủ chia nhau đến ở các nơi trong Đại Quan Viên.
Cuối tác phẩm, hồi 95 Tin đồn không sai, Nguyên phi đã mất; Giả thực lẫn lộn, Bảo Ngọc hoá ngây, Nguyên Xuân qua đời, thọ 42 tuổi, thụy hiệu là Hiền thục Quý phi, khởi đầu chuỗi ngày suy sụp của nhà họ Giả.
Số phận
Với Bảo Ngọc, Nguyên Xuân vừa là chị vừa là mẹ. Đoạn sau đã nói rõ:
''Nguyên là Giả phi lúc bé được Giả mẫu nuôi dạy. Sau thêm được Bảo Ngọc. Giả phi là chị cả, Bảo Ngọc là em út. Giả phi nghĩ mẹ tuổi đã cao, mới sinh được đứa em nhỏ, nên rất thương yêu Bảo Ngọc, khác hẳn mọi người. Vả lại, chị em cùng ở với Giả mẫu, không rời nhau lúc nào. Khi Bảo Ngọc mới ba, bốn tuổi, chưa đi học, đã được Giả phi dạy truyền khẩu, thuộc lòng mấy quyển sách, biết đến mấy nghìn chữ. Tuy là chị em, nhưng chẳng khác gì mẹ với con. Sau khi vào cung, Giả phi thường nhắn tin cho cha mẹ: "Cần phải nuôi dạy Bảo Ngọc cẩn thận, không nghiêm thì sau này không thành người, nhưng nghiêm quá lại sợ xảy ra sự bất trắc, làm cho cha mẹ lo buồn".''
Lòng quyến luyến của Giả phi đối với Bảo Ngọc thật là không khuây chút nào.
Đối với những con người trong Giả phủ, Nguyên Xuân là chỗ dựa lớn nhất về địa vị trong bộ máy phong kiến, là niềm tự hào lớn của gia tộc. Lần duy nhất Nguyên Xuân được phép vua cho về thăm nhà đã khiến họ Giả xây dựng một Đại Quan viên tốn kém vô số vàng bạc – nơi này về sau trở thành sân khấu diễn ra những câu chuyện hỉ nộ ái ố của tất cả các nhân vật chính trong truyện. Hiển Đức phi dù giúp Giả phủ “liệt hỏa phanh du, tiên hoa trứ cẩm chi thịnh“, tức thịnh vượng rực rỡ như ngọn lửa, nhưng đánh đổi lại nàng phải sống tịnh mịch bị vây trong thâm cung. Lúc về thăm nhà, nàng vừa khóc vừa nói, ví hoàng cung đại nội như “chỗ không bao giờ được về gặp người nhà”. Sau lần đó, Giả phi không có cơ hội xuất cung nữa, cuối cùng qua đời sau cơn bạo bệnh. Cái chết của Nguyên Xuân đã kéo theo sự sụp đổ không thể cưỡng được của Giả phủ.
Chính sách đề vịnh chi nhị
Trong lời sấm này, tác giả Tào Tuyết Cần đã sử dụng biện pháp song quan để ám chỉ nhân vật Nguyên Xuân. Quả phật thủ tiếng Hán Việt gọi là "hương duyên," chữ duyên (yuan) đồng âm với chữ Nguyên trong tên của Nguyên Xuân (Yuan Chun). Cái cung biểu tượng cho âm mưu, bạo lực, và sự bấp bênh, lại đồng âm với chữ cung trong cung đình – là nơi Nguyên Xuân ở. "Sau tuổi hai mươi đã trải đời" nói rõ việc Nguyên Xuân được vinh hiển từ rất sớm. Hoa lựu đỏ rực là biểu tượng của phú quý, phồn vinh. "Ba xuân nào được bằng xuân mới" hàm ý rằng Nghênh Xuân, Thám Xuân, Tích Xuân không thể so sánh với Nguyên Xuân về số phận may mắn. "Thỏ gặp hùm kia giấc mộng xuôi" báo trước Nguyên Xuân qua đời vào cuối năm Dần đầu năm Mão, nhưng cũng có ám chỉ về những âm mưu độc địa trong cung cấm.
Khi Nguyên Xuân được phép về thăm nhà và chứng kiến bao tiền của công sức đổ ra để tạo nên một cảnh tượng "khói thơm nghi ngút, bóng hòa rập rờn, chỗ nào cũng đèn sáng chói lọi, lúc nào cũng tiếng nhạc du dương, thật là cảnh tượng thái bình, phong lưu phú quý, nói không xiết được!", phản ứng của nàng không phải vui sướng, hãnh diện, hài lòng, mà là "lẳng lặng thở dài: "Xa hoa quá". Nguyên Xuân là vị quý phi sống trong cung, vốn đã chẳng lạ gì với gấm vóc lụa là mà còn như vậy thì đủ hiểu sự hào nhoáng tột đỉnh của Đại Quan viên đến mức nào!
Tới đây phải nghỉ chân uống chén trà để nói về một triết lý của người Trung Quốc: vật cực tất phản (wu ji bi fan), viết đầy đủ là: vật cực tất phản, lạc cực tất bi, thái hợp tất ly, thế thịnh tất suy. Đại ý của triết lý này nghĩa là những điều tốt đẹp trong cuộc sống mà cố tình đẩy đến mức cực độ thì cũng đều có kết cục xấu. Vui sướng, giàu có, tốt đẹp đến mấy cũng nên dừng lại đúng lúc, nếu không thì trạng thái vui-đẹp-tốt-giàu ấy sẽ bị đảo ngược. Trong Hồng Lâu Mộng ta thấy rõ điều đó: nhà họ Giả giàu có vinh hoa đến đỉnh cao rồi lụi tàn, Lâm Đại Ngọc tài hoa phát tiết rực rỡ thì chết yểu, Vương Hy Phượng quyền biến hơn người nhưng kết cục bi thảm. Trong Hồng Lâu Mộng có một đoạn Tần Khả Khanh hiện hồn về báo mộng với Phượng Thư để nhắc nhở:
''Câu tục ngữ "Trăng tròn rồi khuyết, nước đầy thì tràn", và "Trèo cao tất ngã đau", chắc thím cũng đã hiểu. Nhà ta giàu sang lừng lẫy non trăm năm nay, một ngày kia "Hết vui đến buồn", đúng như câu tục ngữ: "Cây đổ khỉ vượn tan", chẳng hóa ra phụ cái tiếng dòng họ thi thư lâu đời hay sao?''
[…]
''Bĩ chán thì phải thái, vinh chán thì phải nhục, xưa nay vẫn quanh quẩn như thế, sức người có giữ được mãi đâu! Nhưng đang lúc thịnh, ta nghĩ cách đề phòng lúc suy, thì cũng có thể giữ lâu được. Hiện giờ mọi sự điều ổn, chỉ có hai việc là chưa xuôi, nếu biết xếp đặt ngay thì sau này sẽ không phải lo.''
''Nếu chỉ nhìn trước mắt cho là vinh hoa mãi mãi mà không tính đến mai sau, thì không phải là kế lâu dài. Rồi đây chẳng bao lâu nữa sẽ có một sự vui mừng khác thường, thực là: "lửa nóng sôi dầu, hoa tươi cài gấm!" Nhưng đó chỉ là cuộc phồn hoa nháy mắt, vui sướng một thời, đừng nên quên câu: "tiệc vui cũng tàn!" Nếu không lo xa từ giờ, sau này hối cũng vô ích!''
Trở lại Nguyên Xuân, nàng là con người có ý thức rõ ràng về vấn đề "vật cực tất phản". Từ lời khuyên cha mẹ về việc răn dạy Bảo Ngọc "nghiêm nhưng đừng nghiêm quá" tới nhắn nhở gia đình "Giữ lấy sức khoẻ, không nên thương nhớ" và "Nếu sang năm ơn trên lại cho về thăm nhà, thì không nên bày vẽ xa xỉ như thế này", đã cho thấy sự khôn ngoan, nhìn xa trông rộng của Quý phi, điều mà cả nhà họ Giả không có ai bằng được. Bản thân Nguyên Xuân cũng hoàn toàn không phải người đam mê cửa vàng lầu ngọc, đền quế cung lan – nàng ưa thích cuộc sống bình an bên cạnh người thân, không bị khoảng cách xa xôi về địa lý và khoảng cách xa hơn của địa vị. Những giọt nước mắt của Nguyên Xuân khi gặp bà, gặp mẹ cho thấy rất rõ ràng:
Một lúc Giả phi mới nén buồn, cười gượng an ủi:
''– Ngày trước đã đưa tôi đến chỗ không bao giờ được về gặp người nhà, nay may được về đây, mẹ con lại không cười, không nói, cứ khóc! Chốc nữa tôi đi, biết bao giờ lại được gặp nhau?''
Lòng người muốn vậy, nhưng ý trời không cho phép. Nguyên Xuân mong mỏi hướng tới sự hòa hợp, quân bình, nhưng kể cả ngày sinh nhật của nàng đã được thiên định là đầu bảng, trội hơn tất cả mọi người. Vào cung làm phi là một điều trái với nguyện vọng của Nguyên Xuân, một phần vì nàng muốn kề cận gia đình, nhưng phần lớn hơn là trách nhiệm quá nặng nề! Hoàng cung là một nơi trá ngụy bậc nhất thiên hạ, Nguyên Xuân là một cô gái trẻ vừa "làm bạn với vua như chơi với hổ," vừa phải đề phòng các âm mưu đầy rẫy xung quanh, lại còn gánh vác trọng trách nặng nề bảo toàn cho địa vị nhà họ Giả ở ngoài cung! Dù thân ở lầu son gác tía, Nguyên Xuân cũng không hề được sung sướng như các chị em trong phủ (và nhiều người đọc) lầm tưởng.
Hồng lâu mộng khúc
Lại trở về vấn đề "vật cực tất phản", trong hội đố đèn, câu đố của Nguyên Xuân đã gây cho Giả Chính nhiều nỗi lo lắng đau lòng, vì nó mang điềm rất gở.nhỏ|330px|Di Hòa Viên trường láng hội họa: Nguyên Xuân tỉnh thân
Câu đố cái pháo
(hồi 22 - Nghe câu hát, Bảo Ngọc hiểu đạo thiền; Đánh đố thơ, Giả Chính lo lời sấm)
Đây là câu đố rất hay về cái pháo. Giữa ngày tết Nguyên tiêu mà Quý phi lại nhắc tới "yêu ma", "hồn vía", "tro tàn", "khói bay" thì quả thật không lành. Tại sao Tào Tuyết Cần lại chọn cái pháo để nói về Nguyên Xuân? Vì Nguyên Xuân sinh đúng mùng một Tết – một ngày may mắn sum vầy đầu năm khi người ta đốt pháo để ăn mừng. Tiếng pháo nổ thật vui biết bao, nhưng chỉ là cái vui trong khoảnh khắc, còn sau đấy là xác pháo hồng sẽ vương vãi đầy mặt đất. Sự đối lập giữa cái vui cực độ và cái thê lương cực độ ấy chính là điềm báo "vật cực tất phản" trong số phận của Nguyên Xuân, khiến cho cha của nàng không khỏi buồn rầu sợ sệt. Ở trường hợp này, tác giả để chính Nguyên Xuân tự chọn lấy lời sấm, cho thấy rằng dù khôn ngoan đến mấy nàng cũng không thể thoát khỏi bàn tay sắp đặt của tạo hoá. Nguyên Xuân, ở một chừng mực nào đó, đã hiểu và chấp nhận số mệnh của mình.
Nguyên Xuân trên giường bệnh sắp chết, Giả Mẫu và Vương phu nhân vào cung thăm. Thế nhưng chi tiết thú vị nhất về Nguyên Xuân lại là một đoạn mà nhiều người bỏ qua. Đoạn đó nằm ở hồi mười chín:
''Giả Tường vội đem trình các mục vở hát và danh sách mười hai ca nữ. Một lúc thấy chấm bốn vở:''
1. Hào yến,
2. Khất sảo,
3. Tiên duyên,
4. Li hồn.
''Giả Tường vội xếp đặt các vở đem ra diễn. Những điệu hát lên cao, lanh lảnh, những điệu múa biến ảo như ma, tuy chỉ là lối biểu diễn hóa trang, nhưng nỗi vui buồn đều biểu lộ rõ.''
Bốn vở hát do chính Nguyên Xuân chọn có ý nghĩa không thể xem thường, nhưng việc tìm hiểu rõ nguồn gốc từng vở thật là một việc mò trăng đáy nước, bởi trong truyện không có nói rõ. Sau một hồi mò mẫm, đối chiếu các tài liệu ít ỏi bằng… tiếng Anh (như cuốn Another Phenomennology of Humanity của Xunwu Chen), tôi tạm kết luận bốn vở hát đó có lai lịch như sau (bạn nào hiểu biết hơn về vấn đề này xin chỉ giáo thêm):
– Hào yến: Đây là tác phẩm khó xác định nguồn gốc nhất. Theo tôi, cảnh này được lấy từ vở Nhất bổng tuyết (Yi peng xue), một câu chuyện về sự phản bội, gian trá, sự trung thành và hy sinh xoay quanh chiếc chén ngọc trắng như tuyết, hiện tại chưa được dịch ra tiếng Việt. Có tài liệu lại cho rằng cảnh này lấy từ vở Mẫu Đơn đình – đoạn Thái thú Đỗ Bảo đãi tiệc. Quả thật khó để biết chính xác, bởi những buổi hào yến (bữa tiệc hào hoa) trong lịch sử và văn học Trung Quốc có rất nhiều. Điểm chung của hai bữa tiệc lớn trong Nhất bổng tuyết và Mẫu Đơn đình là cảnh tượng náo loạn, tan rã, suy sụp diễn ra ngay sau giai đoạn cực thịnh.
– Khất sảo: có thể chắc chắn cảnh này lấy từ vở kịch Trường Sinh Điện của nhà soạn kịch Hồng Thăng viết từ thời Thanh sơ, lấy cảm hứng từ Trường Hận Ca của nhà thơ Bạch Cư Dị và Mưa ngô đồng của Bạch Phác đời Nguyên. Vở kịch ca tụng tình yêu lý tưởng của Đường Minh Hoàng với Dương Quý Phi, tuy có chê trách đức vua hoang dâm vô độ khiến triều đình hủ bại, nhưng trên hết vẫn tỏ ý xót thương Quý phi. Vở kịch còn có ý ủng hộ rõ ràng với tiền triều (đời Minh) nên có thể nói là cùng mạch với tư tưởng Phản thanh phục Minh.
– Tiên duyên: may mắn thay, có thể truy tìm nguồn gốc chính xác cảnh này từ câu chuyện của chàng Lư Sinh. Câu chuyện trên đầu tiên xuất hiện trong "Chẩm trung ký" là cuốn tiểu thuyết truyền kỳ đời Đường nói về quá trình vinh hoa suy tàn của đời người, mang đậm tư tưởng hư vô của Đạo gia và vô thường của Đạo Phật. Truyền rằng vào đời Đường Thái Tông, có một đạo sĩ tên là Lữ Ông chu du tới Hàn Đan và ở trong một nhà khách nọ. Trong thời gian đó có một người trẻ tuổi tên là Lư Sinh cũng thường tới nhà khách đó để giết thời gian. Sau khi gặp Lữ Ông, Lư Sinh kể chuyện mình sinh ra không gặp thời như thế nào cho Lữ Ông nghe. Một lúc sau, Lư Sinh ngủ gật. Lữ Ông với tay lấy từ sau lưng ra một chiếc gối ruột rỗng bằng gốm đưa cho Lư Sinh mượn. Lư Sinh đón chiếc gối và ngủ ngay lập tức. Trong giấc mơ anh ta thấy mình đi tới một ngôi nhà lộng lẫy, người chủ ngôi nhà đó nhìn thấy Lư Sinh quần áo chỉnh tề liền mời anh ta vào trong và tiếp đãi rất ân cần, cho tiền, đồng thời lại gả con gái cho Lư Sinh. Lư Sinh được ghi tên trên bảng vàng và làm đến chức tể tướng. Nhưng sau đó Lư Sinh gặp phải chuyện phiền phức và bị giáng xuống làm tri huyện. Ba năm sau anh ta lại được triệu về kinh, và không lâu sau được phục chức tể tướng. Đúng vào lúc anh ta đang ở đỉnh cao của danh vọng, mọi chuyện đều như ý thì bị người khác vu cho tội mưu phản và bị bắt. Trước khi vào ngục, Lư Sinh nói với vợ: "nhớ lại khi xưa lúc ta còn mặc áo vải đi lang thang trên phố Hàn Đan, tuy nghèo khổ nhưng lại tự do, và ăn thấy ngon miệng, ngủ cũng ngon giấc. Nhưng nay thì chẳng còn gì nữa". Sau đó Lư Sinh tuy được miễn tội chết, nhưng vẫn bị lưu đày tới vùng biên cương. Mấy năm sau được chứng minh là vô tội, Lư Sinh lại được mời về kinh làm tướng, còn năm đứa con trai đều làm lên chức quan to. Khi về già Lư Sinh muốn cáo lão về quê song Hoàng thượng không cho, Lư Sinh buồn rầu mà chết. Trải qua từng đấy thăng trầm thì Lư Sinh tỉnh giấc, mở mắt ra vẫn thấy Lữ Ông ngồi bên cạnh, nồi kê cũng vừa chín tới, tất cả vẫn như cũ.
"Ôi! Thì ra là một giấc mộng!" – Lư Sinh thốt lên.
"Đời người vốn dĩ là một giấc mộng mà" Lữ Ông nói.
Kể từ đó người ta có cụm từ "giấc mộng hoàng lương," hay giấc mộng kê vàng để chỉ sự phù du của kiếp người.
– Ly hồn: Con gái Trương Dật nhà Đường, có sắc đẹp. Lúc đó Trương Dật hẹn gả cho cháu ngoại là Vương Trụ, vì thế hai người vẫn quyến luyến nhau. Đến lúc lớn, Trương Dật đem gả cho người khác. Thiến Nương và Vương Trụ uất ức lắm. Sau Vương Trụ đi thuyền vào kinh, nửa đêm Thiến Nương chợt nhảy qua thuyền rồi rủ nhau trốn vào đất Thục, ở đấy năm năm đẻ được hai con. Khi về thăm nhà, Trương Dật trông thấy sợ lắm, vì con gái mình bị ốm đã mấy năm nay ở trong buồng. Khi Vương Trụ và Thiến Nương đến nhà, người con gái ấy đương nằm ở trong buồng chạy ra đón, thì hợp ngay với Thiến Nương thành một; sau người ta thường dùng chữ "Thiến Nương ly hồn" để tả người con gái vì tình mà chết.
Bốn câu chuyện này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tìm hiểu về Nguyên Xuân nói riêng và Hồng Lâu Mộng nói chung. Theo Chi Nghiễn Trai, Hào yến ám chỉ nhà họ Giả giàu có xa hoa rồi sẽ có lúc nhà tan cửa nát, trở nên nghèo khó. Khất sảo là ẩn dụ về mối duyên của Nguyên Xuân (Dương Quý phi) và hoàng thượng (Đường Minh Hoàng) tuy đẹp đẽ đấy mà cũng mong manh dễ vỡ. Tiên duyên báo trước cuộc gặp mặt giữa Giả Bảo Ngọc và Chân Bảo Ngọc. Ly hồn ứng với cái chết vì tình của Đại Ngọc. Nhưng theo tôi, cả bốn câu chuyện còn có những ý nghĩa nhất định liên quan đến cuộc đời của Nguyên Xuân. Cũng giống như Bảo Ngọc và Đại Ngọc, Nguyên Xuân xuất thân là tiên (Tiên duyên) được Không Không đạo sĩ và Diểu Diểu chân nhân mang xuống trần. Khi về thăm nhà, trước cảnh tượng hào hoa mỹ lệ mà mọi người bày ra, nàng đã có một giây phút hồi tưởng về kiếp trước của mình:
''Nhớ lại những ngày ở dưới núi Thanh Ngạnh trong dãy núi Đại Hoang, mình sao mà buồn rầu tịch mịch vậy! Nếu không nhờ nhà sư chốc đầu và đạo sĩ khiễng chân mang đến đây, thì làm gì mình được thấy cái thế giới này.''
Sau khi đầu thai, vì mối duyên từ kiếp trước, Nguyên Xuân trở thành chị ruột của Bảo Ngọc. Khi lớn lên, nàng vào cung, phục vụ hoàng thượng (Khất sảo) hưởng đủ mọi vinh hoa phú quý (Hào yến). Nhưng cuộc vui nào cũng đến lúc tàn, người con gái đẹp đã chết yểu (Ly hồn) vì một cách ám muội (có học giả cho rằng Quý phi bị đầu độc trong cung). Tất cả những vở kịch được chọn đều có chứa đựng triết lý "vật cực tất phản" – có lẽ từ trong tiềm thức, Nguyên Xuân đã dự cảm được những điều không lành chầu chực sau lớp vỏ hào nhoáng của tiền tài, danh vọng, tình dục, nhưng nàng không thể cưỡng lại bánh xe của lịch sử. Rốt cuộc Giả phi đẹp đẽ, thông thái, sang trọng cũng thành một nắm xương tàn, chẳng khác nào Dương Quý phi bị Đường Huyền Tông ép thắt cổ rồi chôn vội bên đường, hiện giờ nơi hạ lạc chính xác ở đâu cũng không ai biết.
Có nhiều học giả cho rằng hình mẫu Nguyên Xuân được Tào Tuyết Cần mô tả chính là lấy từ hai người cô làm vương phi cho vua Khang Hy, còn hoàng đế không lộ mặt trong Hồng Lâu Mộng chính là Càn Long. Dù giả thuyết đó có bao nhiêu phần trăm sự thực thì cũng khó phủ nhận sự tinh tế tuyệt đỉnh trong ngòi bút của ông. Hình tượng và số phận Nguyên Xuân khiến người đọc không khỏi ngậm ngùi khi nghĩ về cái đẹp và sự phù du mong manh của xã hội quý tộc tư sản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật Hồng lâu mộng
Jia Yuanchun
Dicranomyia venustior
Dicranomyia venustior là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Borolia incompleta
Borolia incompleta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Borolia
Aegus variolosus
Aegus variolosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 1988.
Tham khảo
Thể loại:Aegus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1988
Eleutherodactylus sternothylax
Eleutherodactylus sternothylax là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Peru. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.
Tham khảo
sternothylax Thể loại:Động vật lưỡng cư Peru
Andrena sodalis
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1879
1424
Năm 1424 là một năm nhuận bắt đầu bằng ngày thứ 7 trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 1424
Acmanthera minima
Acmanthera minima là một loài thực vật có hoa trong họ Malpighiaceae. Loài này được W.R.Anderson mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Liên kết ngoài
Thể loại:Acmanthera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Aptenia geniculiflora
Aptenia geniculiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được (L.) Bittrich ex Gerbaulet mô tả khoa học đầu tiên năm 2002 publ. 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aptenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Iseilema hubbardii
Iseilema hubbardii là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Uppuluri mô tả khoa học đầu tiên năm 1969.
Hymenophyllum krauseanum
Hymenophyllum krauseanum là một loài thực vật có mạch trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được Phil. miêu tả khoa học đầu tiên.
Odontocera rugicollis
Odontocera rugicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Odontocera
1423
Năm 1423 là một năm thường bắt đầu vào ngày Thứ Sáu trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 1423
Andrena sola
Andrena sola là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1916.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1916
Eleutherodactylus stictogaster
Eleutherodactylus stictogaster là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Peru. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Tham khảo
stictogaster Thể loại:Động vật lưỡng cư Peru
Neoscortechinia sumatrensis
Neoscortechinia sumatrensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được S.Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Tham khảo
Thể loại:Neoscortechinia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925
Łabuchy
Abuchy (Labuch) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biskupiec, thuộc huyện Olsztyński, Warmińsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 8 km phía bắc Biskupiec và 35 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Olsztyn.
Trước năm 1772, khu vực này là một phần của Vương quốc Ba Lan, 1772-1945 Phổ và Đức (Đông Phổ).
Dicranomyia veternosa
Dicranomyia veternosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Palearctic
Brloh, Pardubice
Brloh là một làng thuộc huyện Pardubice, vùng Pardubický, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Pardubice Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Dithmarschen
Dithmarschen (, Hạ Saxon pronunciation:, archaic trong Ditmarsh) là một huyện ở Schleswig-Holstein, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía bắc và theo kim đồng hồ) các huyện Nordfriesland, Schleswig-Flensburg, Rendsburg-Eckernförde, và Steinburg, bang Lower Saxony (huyện Stade, cách nhau qua sông Elbe), và giáp Biển Bắc.
nhỏ|Đầm lầy ở bắc Dithmarschen
Các đô thị
600px|Các đô thị ở Dithmarschen
(Dân số ngày 30/9/2005)
Liên kết ngoài
Thể loại:Huyện của bang Schleswig-Holstein Thể loại:Cựu cộng hòa Thể loại:Dithmarschen Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Dithmarschen
Aegus inflatus
Aegus inflatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 1988.
Tham khảo
Thể loại:Aegus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1988
Eupsilia cirripalea
Eupsilia cirripalea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eupsilia
Middletown, Ohio
Middletown là một thành phố thuộc quận Butler, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 48694 người.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Ohio Thể loại:Quận Butler, Ohio
Cyrtomium pachyphyllum
Cyrtomium pachyphyllum là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (Rosenst.) C. Chr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cyrtomium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Stachys tenuifolia
Stachys tenuifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Willd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1800.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stachys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1800
Eleutherodactylus subsigillatus
Eleutherodactylus subsigillatus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Nó được tìm thấy ở Colombia và Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Tham khảo
subsigillatus
Sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi–kỷ Trias
Sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi - kỷ Trias là một sự kiện tuyệt chủng xảy ra cách đây 251,4 Ma (Mega annum, triệu năm), đánh dấu ranh giới giữa kỷ Permi và kỷ Trias. Đây là sự kiện tuyệt chủng nghiêm trọng nhất trong lịch sử Trái Đất, làm cho 96% các loài sinh vật biển và 70% các loài động vật có xương sống trên đất liền tuyệt chủng. Đây là sự kiện duy nhất làm tuyệt chủng phần lớn các loài côn trùng, làm mất đi khoảng 57% các họ và 83% các chi côn trùng. Do phần lớn sự đa dạng sinh học bị mất đi, sự hồi phục sinh học trên Trái Đất diễn ra lâu hơn các sự kiện tuyệt chủng sau đó.
Có bằng chứng của một đến ba xung hoặc pha riêng biệt của sự tuyệt chủng. Các nguyên nhân tiềm ẩn gây ra những xung tuyệt chủng đó bao gồm một hoặc nhiều sự kiện va chạm thiên thạch, núi lửa phun trào (chẳng hạn như ở Siberia ), và biến đổi khí hậu do lượng lớn khí mê-tan bị thải ra.
Tốc độ phục hồi sau sự kiện tuyệt chủng còn bị bàn cãi. Một số nhà khoa học ước tính phải mất 10 triệu năm để Trái Đất hồi phục thực sự (cho đến Tam Điệp giữa), do mức độ nghiêm trọng của nó lẫn các điều kiện khắc nghiệt tái xuất định kỳ trong vòng 5 triệu năm sau đó. Tuy nhiên, các nghiên cứu ở hạt Bear Lake, gần Paris, Idaho nhận thấy sự phục hồi tương đối nhanh của một hệ sinh thái biển địa phương thuộc tầng Tam Điệp sớm, chỉ mất tầm 2 triệu năm. Điều này chỉ ra rằng, tác động của sự kiện tuyệt chủng ở mỗi nơi một khác.
Thời gian tuyệt chủng
Các nghiên cứu chỉ ra rằng ranh giới P-Tr liên quan đến sự gia tăng rõ nét về nấm ở biển và đất liền gây ra sự gia tăng mạnh xác thực vật và động vật ăn nấm. Một thời gian dài "sự gia tăng nấm đột ngột" này đã được các nhà cổ sinh vật học sử dụng để xác định ranh giới P-Tr trong các đá không thể định tuổi bằng phương pháp tuổi tuyệt đối hoặc không đủ dữ liệu hoá thạch, nhưng ngay cả những người đề xuất của các giả thuyết sự gia tăng nấm đột ngột chỉ ra rằng "sự gia tăng nấm đột ngột" có thể chỉ là một hiện tượng lặp đi lặp lại tạo ra bởi hệ sinh thái hậu tuyệt chủng trong thời kỳ Trias sớm nhất. Ý tưởng về sự gia tăng nấm đột ngột đã bị chỉ trích vì thiếu cơ sở ví dụ như: Reduviasporonites, được cho là một loại bào tử nấm phổ biến, thực tế là một loại tảo hoá thạch; sự gia tăng đột ngột không xuất hiện phổ biến toàn cầu; và ở nhiều nơi nó không rơi vào ranh giới P-Tr. Loại tảo, mà trước đó bị nhận dạng sai là bào tử nấm, thậm chí có thể đại diện cho một chuyển tiếp sang thế giới mà hồ ngự trị trong kỷ Trias chứ không phải một vùng chết chóc và thối rữa đầu kỷ Trias trong một số lớp đá móng hóa thạch đất liền. Chứng cứ hóa học mới hơn phù hợp tốt hơn với nguồn gốc nấm của Reduviasporonites, giảm nhẹ các phê phán này.
Tồn tại sự không chắc chắn liên quan tới khoảng thời gian diễn ra tổng thể của tuyệt chủng cũng như về thời điểm và khoảng thời gian diễn ra các tuyệt chủng của các nhóm khác nhau trong phạm vi của quá trình tổng thể lớn hơn này. Một vài chứng cứ gợi ý rằng khi đó đã có nhiều xung tuyệt chủng hoặc cho rằng tuyệt chủng đã trải dài qua một vài triệu năm, với đỉnh rõ nét trong triệu năm cuối cùng của kỷ Permi. Các phân tích thống kê của một số địa tầng chứa nhiều hóa thạch ở Môi Sơn, tỉnh Chiết Giang ở miền nam Trung Quốc, gợi ý rằng tuyệt chủng chính đã tụm lại xung quanh một đỉnh. Nghiên cứu gần đây cho thấy các nhóm khác nhau đã tuyệt chủng vào các thời điểm khác nhau; ví như trong khi rất khó để xác định tuổi chính xác, sự tuyệt chủng của Ostracoda và Brachiopoda diễn ra cách nhau khoảng 670 đến 1.170 ngàn năm. Trong một chuỗi liên tục được bảo tồn tốt ở đông Greenland, sự sụt giảm các loài động vật tập trung trong một thời kỳ khoảng 10 đến 60 thousand years, với thực vật thì mất nhiều hơn hàng trăm ngàn năm để thể hiện sự ảnh hưởng toàn bộ của sự kiện tuyệt chủng này.
Một học thuyết cũ hơn, vẫn được một số bài báo gần đây hỗ trợ, cho rằng đã có 2 xung tuyệt chủng lớn cách nhau khoảng 9,4 triệu năm, chia tách bởi một thời kỳ của các tuyệt chủng cao hơn nhiều so với mức nền, và sự kiện tuyệt chủng cuối cùng đã giết chết khoảng 80% các loài sinh vật biển sinh sống vào thời gian đó trong khi các mất mát khác đã xảy ra trong xung thứ nhát hoặc trong thời kỳ giữa hai xung. Theo thuyết này một trong hai xung đã diễn ra vào cuối thế Guadalupe của kỷ Permi. Chẳng hạn, gần như tất cả (ngoại trừ một trong số các chi Dinocephalia còn sinh tồn) đã bị tiêu diệt vào cuối thế Guadalupe, cũng giống như Verbeekinidae, một họ trùng lỗ thuộc bộ Fusulinida. Ảnh hưởng của tuyệt chủng cuối thế Guadalupe lên các sinh vật biển dường như là có thay đổi tùy theo địa điểm và tùy theo các nhóm phân loại học — động vật tay cuộn (Brachiopoda) và san hô đã chịu những tổn thất nặng nề.