cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tiếng Nga
Phân loại
Từ vựng (chủ yếu là các từ trừu tượng và văn học), các nguyên tắc hình thành từ, và, ở một mức độ nào đó, cách hiểu và phong cách văn học của tiếng Nga cũng bị ảnh hưởng bởi Church Slavonic, một dạng ngôn ngữ Slavonic Nhà thờ cổ Nam Slav được sử dụng một phần. của Nhà thờ Chính thống Nga. Tuy nhiên, các hình thức Đông Slav có xu hướng chỉ được sử dụng trong các phương ngữ khác nhau đang bị suy giảm nhanh chóng. Trong một số trường hợp, cả hai dạng Slavonic Đông và Giáo hội Slavonic đều được sử dụng, với nhiều ý nghĩa khác nhau. Để biết chi tiết, xem Âm vị học tiếng Nga và Lịch sử ngôn ngữ Nga.
Qua nhiều thế kỷ, từ vựng và phong cách văn học của tiếng Nga cũng bị ảnh hưởng bởi các ngôn ngữ Tây Âu và Trung Âu như Hy Lạp, Latinh, Ba Lan, Hà Lan, Đức, Pháp, Ý và Anh, và ở một mức độ thấp hơn các ngôn ngữ ở phía nam và phía đông: tiếng Uralic, tiếng Turkic, tiếng Ba Tư,  và tiếng Ả Rập, cũng như tiếng Do Thái.
Theo Học viện Ngôn ngữ Quốc phòng ở Monterey, California, tiếng Nga được phân loại là ngôn ngữ cấp III về mức độ khó học đối với người nói tiếng Anh bản ngữ, cần khoảng 1.100 giờ giảng dạy để đạt được độ trôi chảy trung bình. Nó cũng được Cộng đồng Tình báo Hoa Kỳ coi là ngôn ngữ "mục tiêu khó", do cả những người nói tiếng Anh khó thành thạo và vai trò quan trọng của nó trong chính sách thế giới của Hoa Kỳ.
Tiếng Nga tiêu chuẩn
Mikhail Lomonosov lần đầu tiên biên soạn một cuốn sách chuẩn hóa ngữ pháp vào năm 1755; năm 1783, từ điển tiếng Nga giải thích đầu tiên của Viện Hàn lâm Nga xuất hiện. Vào cuối thế kỷ XVIII và XIX, thời kỳ được gọi là "Thời kỳ hoàng kim", ngữ pháp, từ vựng và cách phát âm của tiếng Nga đã được ổn định và chuẩn hóa, và nó trở thành ngôn ngữ văn học toàn quốc; trong khi đó, nền văn học nổi tiếng thế giới của Nga lại phát triển mạnh mẽ.
Cho đến thế kỷ XX, hình thức nói của ngôn ngữ này là ngôn ngữ chỉ của tầng lớp quý tộc thượng lưu và dân cư thành thị, vì nông dân Nga từ nông thôn tiếp tục nói tiếng địa phương của họ. Vào giữa thế kỷ XX, những phương ngữ như vậy đã bị loại bỏ với sự ra đời của hệ thống giáo dục bắt buộc do chính phủ Liên Xô thiết lập. Mặc dù đã chính thức hóa tiếng Nga chuẩn, một số đặc điểm phương ngữ không chuẩn (chẳng hạn như tiếng fricative trong phương ngữ miền Nam Nga) vẫn được quan sát thấy trong ngôn ngữ nói thông tục.
Phân bố địa lý
nhỏ|Năng lực tiếng Nga ở các nước thuộc Liên Xô cũ (trừ Nga), 2004 Năm 2010, có 259,8 triệu người nói tiếng Nga trên thế giới: ở Nga - 137,5 triệu, ở các nước SNG và Baltic - 93,7 triệu, ở Đông Âu - 12,9 triệu, Tây Âu - 7,3 triệu, châu Á - 2,7 triệu, Trung Đông và Bắc Phi - 1,3 triệu, Châu Phi cận Sahara - 0,1 triệu, Mỹ Latinh - 0,2 triệu, Mỹ, Canada, Úc và New Zealand - 4,1 triệu người nói. Do đó, tiếng Nga đứng thứ bảy trên thế giới về số lượng người nói, sau tiếng Anh, tiếng Quan Thoại, tiếng Hindi-Urdu, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp, tiếng Ả Rập và tiếng Bồ Đào Nha.
Tiếng Nga là một trong sáu ngôn ngữ chính thức của Liên hợp quốc. Giáo dục bằng tiếng Nga vẫn là một lựa chọn phổ biến đối với cả người Nga là ngôn ngữ thứ hai (RSL) và người bản ngữ ở Nga cũng như nhiều nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ. Tiếng Nga vẫn được coi là một ngôn ngữ quan trọng cho trẻ em học ở hầu hết các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ.
Châu Âu
phải|nhỏ|240x240px|Tỷ lệ phần trăm người dân [[Ukraina sử dụng tiếng Nga là ngôn ngữ mẹ đẻ của họ theo điều tra dân số năm 2001 (ở các vùng).]] Ở Belarus, tiếng Nga là ngôn ngữ nhà nước thứ hai cùng với tiếng Belarus theo Hiến pháp Belarus. 77% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 67% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc.
Ở Estonia, 29,6% dân số nói tiếng Nga theo ước tính năm 2011 từ World Factbook. và chính thức được coi là ngoại ngữ. Giáo dục trường học bằng tiếng Nga là một điểm rất bị coi thường trong chính trị Estonia nhưng đã có những hứa hẹn vào năm 2019 rằng những trường học như vậy sẽ vẫn mở trong tương lai gần.
Ở Latvia, tiếng Nga chính thức được coi là một ngoại ngữ. 55% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 26% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc. Vào ngày 18 tháng 2 năm 2012, Latvia đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp về việc có chấp nhận tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức thứ hai hay không. Theo Ủy ban Bầu cử Trung ương, 74,8% bỏ phiếu chống, 24,9% bỏ phiếu tán thành và tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu là 71,1%. Bắt đầu từ năm 2019, việc giảng dạy bằng tiếng Nga sẽ dần dần bị ngừng trong các trường cao đẳng và đại học tư nhân ở Latvia, cũng như chương trình giảng dạy chung trong các trường trung học công lập của Latvia.
Ở Litva, tiếng Nga là không chính thức, nhưng nó vẫn giữ chức năng của một lingua franca. Trái ngược với hai quốc gia Baltic khác, Litva có một nhóm thiểu số nói tiếng Nga tương đối nhỏ (5,0% tính đến năm 2008).
Ở Moldova, tiếng Nga được coi là ngôn ngữ giao tiếp giữa các sắc tộc theo luật từ thời Liên Xô. 50% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 19% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc.
Theo điều tra dân số năm 2010 ở Nga, 138 triệu người (99,4% số người được hỏi) chỉ ra kỹ năng tiếng Nga, trong khi theo điều tra dân số năm 2002 là 142,6 triệu người (99,2% số người được hỏi).
Ở Ukraine, tiếng Nga được coi là ngôn ngữ giao tiếp giữa các sắc tộc và là ngôn ngữ thiểu số, theo Hiến pháp Ukraina năm 1996. Theo ước tính từ Demoskop Weekly, trong năm 2004, có 14.400.000 người bản ngữ nói tiếng Nga trong cả nước và 29 triệu người nói năng động. 65% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 38% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc. Vào ngày 5 tháng 9 năm 2017, Quốc hội Ukraine đã thông qua luật giáo dục mới cấm giáo dục tiểu học đối với tất cả học sinh bằng bất kỳ ngôn ngữ nào trừ tiếng Ukraine. Đạo luật này vấp phải sự chỉ trích từ các quan chức ở Nga.
Vào thế kỷ 20, tiếng Nga là ngôn ngữ bắt buộc được dạy trong trường học của các thành viên của Khối Hiệp ước Warsaw cũ và ở các quốc gia khác từng là vệ tinh của Liên Xô. Theo khảo sát của Eurobarometer năm 2005, khả năng thông thạo tiếng Nga vẫn khá cao (20–40%) ở một số quốc gia, đặc biệt là những quốc gia mà người dân nói tiếng Slav và do đó có lợi thế trong việc học tiếng Nga. (cụ thể là Ba Lan, Cộng hòa Séc, Slovakia và Bulgaria).
Các nhóm nói tiếng Nga đáng kể cũng tồn tại ở Tây Âu. Những điều này đã được nuôi dưỡng bởi một số làn sóng người nhập cư kể từ đầu thế kỷ 20, mỗi nơi đều có hương vị ngôn ngữ riêng. Vương quốc Anh, Đức, Phần Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Pháp, Ý, Bỉ, Hy Lạp, Na Uy và Áo có cộng đồng nói tiếng Nga đáng kể.
Châu Á
Ở Armenia, tiếng Nga không có địa vị chính thức, nhưng nó được công nhận là ngôn ngữ thiểu số theo Công ước khung về bảo vệ người thiểu số quốc gia. 30% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 2% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc.
Ở Gruzia, tiếng Nga không có địa vị chính thức, nhưng nó được công nhận là ngôn ngữ thiểu số theo Công ước Khung về Bảo vệ Người thiểu số Quốc gia. Theo World Factbook, tiếng Nga là ngôn ngữ của 9% dân số. Ethnologue coi tiếng Nga là ngôn ngữ làm việc trên thực tế của đất nước này.
Ở Kazakhstan, tiếng Nga không phải là ngôn ngữ nhà nước, nhưng theo Điều 7 của Hiến pháp Kazakhstan, cách sử dụng của nó được hưởng địa vị bình đẳng như ngôn ngữ Kazakhstan trong hành chính nhà nước và địa phương. Điều tra dân số năm 2009 báo cáo rằng 10.309.500 người, chiếm 84,8% dân số từ 15 tuổi trở lên, có thể đọc và viết tốt tiếng Nga, cũng như hiểu ngôn ngữ nói.
Ở Kyrgyzstan, tiếng Nga là ngôn ngữ đồng chính thức theo điều 5 của Hiến pháp Kyrgyzstan. Điều tra dân số năm 2009 cho biết 482.200 người nói tiếng Nga như ngôn ngữ mẹ đẻ, chiếm 8,99% dân số. Ngoài ra, 1.854.700 cư dân Kyrgyzstan từ 15 tuổi trở lên nói thành thạo tiếng Nga như ngôn ngữ thứ hai, chiếm 49,6% dân số trong độ tuổi.
Ở Tajikistan, tiếng Nga là ngôn ngữ giao tiếp giữa các sắc tộc theo Hiến pháp Tajikistan và được phép sử dụng trong các tài liệu chính thức. 28% dân số thông thạo tiếng Nga vào năm 2006 và 7% sử dụng nó làm ngôn ngữ chính trong gia đình, bạn bè hoặc tại nơi làm việc. World Factbook lưu ý rằng tiếng Nga được sử dụng rộng rãi trong chính phủ và doanh nghiệp.
Tại Turkmenistan, tiếng Nga mất vị trí là lingua franca chính thức vào năm 1996. Tiếng Nga được 12% dân số nói theo một ước tính chưa xác định từ World Factbook. Tuy nhiên, báo chí và trang web của nhà nước Turkmen thường xuyên đăng tải tài liệu bằng tiếng Nga và có tờ báo tiếng Nga Neytralny Turkmenistan, kênh truyền hình TV4, và có những trường học như Trường Trung học Liên cấp Turkmen-Russian
Ở Uzbekistan, tiếng Nga là ngôn ngữ giao tiếp giữa các sắc tộc trong quốc gia. Nó có một số vai trò chính thức, được cho phép trong tài liệu chính thức và là lingua franca của đất nước và ngôn ngữ của giới thượng lưu. Tiếng Nga được 14,2% dân số nói theo một ước tính không xác định từ World Factbook.
Năm 2005, tiếng Nga là ngoại ngữ được giảng dạy rộng rãi nhất ở Mông Cổ, và bắt buộc từ lớp 7 trở đi như một ngoại ngữ thứ hai vào năm 2006.
Tiếng Nga cũng được nói ở Israel. Số lượng người Israel nói tiếng Nga bản địa chiếm khoảng 1,5 triệu người Israel, 15% dân số. Báo chí và các trang web của Israel thường xuyên xuất bản các tài liệu bằng tiếng Nga và có các tờ báo, đài truyền hình, trường học và các phương tiện truyền thông xã hội của Nga có trụ sở tại nước này. Có một kênh truyền hình của Israel chủ yếu phát sóng bằng tiếng Nga với Israel Plus. Xem thêm tiếng Nga ở Israel.
Tiếng Nga cũng được một số ít người ở Afghanistan sử dụng như ngôn ngữ thứ hai.
Ở Việt Nam, tiếng Nga đã được đưa vào chương trình tiểu học cùng với tiếng Trung và tiếng Nhật và được mệnh danh là "ngoại ngữ đầu tiên" để học sinh Việt Nam học, ngang hàng với tiếng Anh.
Bắc Mỹ
Ngôn ngữ này lần đầu tiên được giới thiệu ở Bắc Mỹ khi các nhà thám hiểm người Nga hành trình đến Alaska và tuyên bố nó thuộc về Nga trong thế kỷ 18. Mặc dù hầu hết những người thực dân Nga đã rời đi sau khi Hoa Kỳ mua đất vào năm 1867, một số ít vẫn ở lại và bảo tồn tiếng Nga ở khu vực này cho đến ngày nay, mặc dù chỉ còn lại một số người già nói được phương ngữ độc đáo này. Ở Nikolaevsk, Alaska tiếng Nga được nói nhiều hơn tiếng Anh. Các cộng đồng nói tiếng Nga khá lớn cũng tồn tại ở Bắc Mỹ, đặc biệt là ở các trung tâm đô thị lớn của Mỹ và Canada, chẳng hạn như Thành phố New York, Philadelphia, Boston, Los Angeles, Nashville, San Francisco, Seattle, Spokane, Toronto, Baltimore, Miami, Chicago, Denver và Cleveland. Ở một số địa điểm, họ phát hành báo riêng và sống trong các vùng dân tộc thiểu số (đặc biệt là thế hệ người nhập cư bắt đầu đến vào đầu những năm 1960). Tuy nhiên, chỉ có khoảng 25% trong số họ là người dân tộc Nga. Trước khi Liên Xô tan rã, phần lớn những người Russophone ở Brighton Beach, Brooklyn ở Thành phố New York là người Do Thái nói tiếng Nga. Sau đó, dòng chảy từ các nước thuộc Liên Xô cũ đã thay đổi số liệu thống kê phần nào, với những người gốc Nga và Ukraina nhập cư cùng với một số người Nga gốc Do Thái và Trung Á. Theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ, vào năm 2007, tiếng Nga là ngôn ngữ chính được sử dụng trong nhà của hơn 850.000 cá nhân sống ở Hoa Kỳ.
Trong nửa sau của thế kỷ 20, tiếng Nga là ngoại ngữ phổ biến nhất ở Cuba. Ngoài việc được giảng dạy tại các trường đại học và trường học, cũng có các chương trình giáo dục trên đài phát thanh và TV. Tuy nhiên, bắt đầu từ tháng 1 năm 2019, truyền hình Cuba sẽ mở một chương trình giáo dục dành cho tiếng Nga. Dự án này hoàn toàn có quyền được gọi là dự kiến, bởi vì sự hợp tác Nga - Cuba là một định hướng chiến lược được phát triển tích cực khi ngày càng có nhiều người trẻ quan tâm đến tiếng Nga, người dẫn chương trình Giáo dục cho biết. Đại học Bang Havana đã bắt đầu đào tạo chuyên ngành cử nhân được gọi là Ngôn ngữ Nga và Ngoại ngữ thứ hai. Ngoài ra còn có khoa tiếng Nga, nơi sinh viên có thể xem kỹ sách điện tử mà không cần kết nối internet. Các khóa học bổ sung về tiếng Nga được mở tại hai trường học ở thủ đô Cuba. Ước tính có khoảng 200.000 người nói tiếng Nga ở Cuba, trong đó hơn 23.000 người Cuba học cao hơn ở Liên Xô cũ và sau đó ở Nga, và một nhóm quan trọng khác từng học tại các trường quân sự và kỹ thuật viên, cộng với gần 2.000 người Nga đang cư trú tại Cuba và con cháu của họ.
Ví dụ
Зи́мний ве́чер
Ви́хри сне́жные крутя́;
То, как зверь, она́ заво́ет,
То запла́чет, как дитя́,
То по кро́вле обветша́лой
Вдруг соло́мой зашуми́т,
То, как пу́тник запозда́лый,
К нам в око́шко застучи́т. .
Liên kết ngoài
Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Slav Đông Thể loại:Văn hóa Liên Xô Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga Thể loại:Ngôn ngữ tại Estonia Thể loại:Ngôn ngữ tại Latvia Thể loại:Ngôn ngữ tại Litva Thể loại:Ngôn ngữ tại Ba Lan Thể loại:Ngôn ngữ tại Hungary Thể loại:Ngôn ngữ tại Belarus Thể loại:Ngôn ngữ tại Moldova Thể loại:Ngôn ngữ tại România Thể loại:Ngôn ngữ tại Bulgaria Thể loại:Ngôn ngữ tại Armenia Thể loại:Ngôn ngữ tại Azerbaijan Thể loại:Ngôn ngữ tại Kazakhstan Thể loại:Ngôn ngữ tại Kyrgyzstan Thể loại:Ngôn ngữ tại Uzbekistan Thể loại:Ngôn ngữ tại Turkmenistan Thể loại:Ngôn ngữ tại Tajikistan Thể loại:Ngôn ngữ tại Mông Cổ Thể loại:Ngôn ngữ tại Trung Quốc Thể loại:Ngôn ngữ tại Bắc Triều Tiên Thể loại:Ngôn ngữ tại Nhật Bản Thể loại:Ngôn ngữ tại Hoa Kỳ Thể loại:Ngôn ngữ tại Canada Thể loại:Ngôn ngữ tại Israel Thể loại:Ngôn ngữ tại Phần Lan Thể loại:Ngôn ngữ tại Na Uy Thể loại:Ngôn ngữ tại Abkhazia Thể loại:Ngôn ngữ tại Gruzia Thể loại:Ngôn ngữ tại Kavkaz Thể loại:Ngôn ngữ tại Transnistria Thể loại:Ngôn ngữ tại Thổ Nhĩ Kỳ Thể loại:Ngôn ngữ tại Ukraina Thể loại:Ngôn ngữ tại Cuba Thể loại:Ngôn ngữ tại Séc Thể loại:Ngôn ngữ tại Slovakia Thể loại:Ngôn ngữ tại Đức Thể loại:Ngôn ngữ tại Việt Nam Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân
Prolatiforceps capillatus
Prolatiforceps capillatus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Prolatiforceps capillatus được Williston miêu tả năm 1901.
Tham khảo
Thể loại:Prolatiforceps
Dinoderus porcellus
Dinoderus porcellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bostrichidae. Loài này được Lesne miêu tả khoa học năm 1923.
Tham khảo
Thể loại:Dinoderus
Nhạc cụ dây dùng vĩ
Nhạc cụ dây dùng vĩ là các nhạc cụ dây được chơi bằng cách dùng một chiếc vĩ cọ xát vào các dây của nhạc cụ, nhờ đó làm dây rung lên và phát ra âm nhạc.
Họ Violon
nhỏ|250px|Tranh vẽ của [[Peter Lely khoảng năm 1640 miêu tả một nhạc công đang chơi violone.]]
Một số nhạc cụ khác
nhỏ|trái|Một cặp rehab.
Tham khảo
Thể loại:Nhạc cụ dây
Maripasoula
một commune của vùng hành chính hải ngoại Guyane thuộc Pháp của nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Guyane
Neocrepidodera danahina
Neocrepidodera danahina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Basu miêu tả khoa học năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Neocrepidodera
Ceraclea macronemoides
Ceraclea macronemoides là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Chú thích
Thể loại:Trichoptera miền Cổ bắc Thể loại:Ceraclea
Nyceryx alophus
Nyceryx alophus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Brasil tới Bolivia, Argentina, Paraguay và Uruguay.
Sải cánh khoảng 54 mm. Nó gần giống loài Nyceryx continua continua.
Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm.
Tham khảo
Thể loại:Nyceryx A
Xuân Hải, Sông Cầu
Xuân Hải là một xã thuộc thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên, Việt Nam.
Địa lý
Xã Xuân Hải nằm ở ven biển phía bắc thị xã Sông Cầu, có vị trí địa lý:
Trên địa bàn xã có khu công nghiệp Đông Bắc Sông Cầu.
Hành chính
Xã Xuân Hải được chia thành 5 thôn: 1, 2, 3, 4, 5.
Lịch sử
Xã Xuân Hải được thành lập vào ngày 30 tháng 9 năm 1981 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Xuân Lộc. Khi mới thành lập, xã trực thuộc huyện Đồng Xuân.
Ngày 27 tháng 6 năm 1985, huyện Đồng Xuân được chia thành hai huyện Đồng Xuân và Sông Cầu, xã Xuân Hải thuộc huyện Sông Cầu.
Từ ngày 27 tháng 8 năm 2009, xã Xuân Hải thuộc thị xã Sông Cầu như hiện nay.
Diploexochus cataractae
Diploexochus cataractae là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Barnard miêu tả khoa học năm 1937.
Tham khảo
Thể loại:Diploexochus
Kopydłówko
Kopydłówko là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Kołobrzeg, trong quận Kołobrzeg, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Nyceryx brevis
Nyceryx brevis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Brasil.
Chiều dài cánh trước khoảng 20–22 mm.
Tham khảo
Thể loại:Nyceryx
Họ Cẩm quỳ
Họ Cẩm quỳ (danh pháp khoa học: Malvaceae) là một họ thực vật có hoa chứa chi Cẩm quỳ (Malva) và các họ hàng của nó. Một số tài liệu về thực vật học bằng tiếng Việt gọi họ này là họ Bông (lấy theo chi Gossypium) hay họ Dâm bụt/họ Bông bụp (lấy theo chi Hibiscus).
Hiện tại có 2 luồng quan điểm chính về định nghĩa và giới hạn của họ này. Quan điểm thứ nhất chỉ xem xét họ này theo nghĩa hẹp truyền thống, tức là Malvaceae sensu stricto. Hệ thống APG II xem xét họ này theo định nghĩa và giới hạn rộng hơn trên cơ sở của các phát sinh loài ở mức phân tử mà chúng đã chỉ ra rằng trong khi Malvaceae sensu stricto là đơn ngành về mặt miêu tả theo nhánh thì một vài họ có quan hệ họ hàng gần gũi nhất của bộ Cẩm quỳ (Malvales) lại không phải là đơn ngành. Theo định nghĩa của APG thì họ này hợp nhất phần lõi của bộ Cẩm quỳ trong hệ thống Cronquist, bao gồm các họ Bombacaceae (họ Gạo), Malvaceae sensu stricto (họ Cẩm quỳ nghĩa hẹp), Sterculiaceae (họ Trôm) và Tiliaceae (họ Đoạn) vào thành họ Cẩm quỳ nghĩa rộng (Malvaceae sensu lato).
Nghĩa hẹp
Họ Cẩm quỳ nghĩa hẹp bao gồm một nhóm đơn ngành khi miêu tả theo nhánh đã được xác nhận bởi các nghiên cứu phát sinh loài ở mức phân tử trong thời gian gần đây. Nó là một đơn vị phân loại thuần nhất, nó thuần nhất tới mức mà cấp phân họ là không cần thiết và không áp dụng, họ Malvaceae sensu stricto chỉ được phân ra thành các tông. nhỏ|Hoa [[dâm bụt thuộc Chi Dâm bụt (Hibiscus)]] nhỏ|Hoa [[Vông vang thuộc chi Abelmoschus]] nhỏ|[[Malva parviflora thuộc chi Malva]] Họ có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với Malvaceae sensu stricto là họ Gạo (Bombacaceae), và hai họ này được chia tách ra chủ yếu là trên cơ sở của các đặc trưng của phấn hoa (trơn nhẵn hay nhăn nheo ở Bombacaceae, có gai ở Malvaceae). Họ Malvaceae nghĩa hẹp cũng có xu hướng là các cây thân thảo hay cây bụi, trong khi họ Bombacaceae thông thường là các cây thân gỗ. Phát sinh loài ở mức phân tử đã chứng minh rằng họ Bombacaceae là cận ngành khi miêu tả theo nhánh trong mối quan hệ tương ứng với họ Malvaceae nghĩa hẹp.
Nó đã được phần lớn các nhà biên soạn các phân loại thực vật ở cấp bậc cao công nhận, bao gồm:
Điều tạo ra sự đồng thuận vững chắc này chủ yếu có được là nhờ các nghiên cứu trong lĩnh vực hình thái học.
Cách tiếp cận khác là của Edlin (1935), ông thậm chí đã giới hạn họ Malvaceae còn cao hơn nữa bằng cách chuyển các chi có quả dạng quả nang, bao gồm Gossypium và Hibiscus, vào trong họ Gạo được định nghĩa rộng hơn.
Họ Malvaceae nghĩa hẹp theo các định nghĩa truyền thống bao gồm khoảng 111-119 chi với tổng cộng khoảng 1.500 loài. Chúng bao gồm các loài cẩm quỳ, bông, đậu bắp, dâm bụt hay thục quỳ.
Prolatiforceps dolichomerus
Prolatiforceps dolichomerus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Prolatiforceps dolichomerus được Williston miêu tả năm 1901.
Tham khảo
Thể loại:Prolatiforceps
Họ Cẩm quỳ
Nghĩa rộng
Sự đồng thuận cho định nghĩa rộng hay định nghĩa hẹp đối với họ Malvaceae hoặc là cho một điều gì đó nằm giữa chúng vẫn là vấn đề của tương lai. Định nghĩa rộng cho họ Malvaceae đã được chấp nhận trong các sách giáo khoa về phân loại thực vật của một số học giả như Judd và những người khác (1999) hay trong nghiên cứu bao hàm toàn diện về các họ và chi của thực vật có mạch trong hệ thống Kubitzki của Bayer & Kubitzki (2003) cũng như trong nghiên cứu các họ thực vật thuộc vùng nhiệt đới của Tân thế giới của Maas & Westra (2005). Phiên bản gần đây nhất của hệ thống Thorne đã dùng cách tiếp cận trung gian bằng cách xếp cả họ Bombacaceae và một phần họ Sterculiaceae vào trong họ Malvaceae, nhưng lại duy trì họ Byttneriaceae (chứa các chi của họ Sterculiaceae theo truyền thống và họ Tiliaceae) và họ Tiliaceae bị hạn chế một cách đáng kể như là các họ riêng biệt.
Họ Malvaceae theo nghĩa của APG là một họ bao gồm khoảng 250 chi và trên 4.200 loài; nó bao gồm các loài đoạn, bông gạo, bao báp, balsa v.v. Theo Bayer et al. 1999, Bayer & Kubitzki 2003 thì họ này bao gồm 9 phân họ như sau:
nhỏ|Hoa [[chi Sầu riêng]] nhỏ|[[Bao báp (Adansonia)]] nhỏ|[[Cây gạo (Bombax ceiba)]]
Phát sinh chủng loài
Như nói trên đây, định nghĩa họ Malvaceae là rất mâu thuẫn. Họ Malvaceae sensu stricto truyền thống bao gồm một nhóm rất đồng nhất và đơn ngành khi miêu tả theo nhánh trong khi định nghĩa của họ Malvaceae sensu lato, mới được định nghĩa gần đây trên cơ sở của các kỹ thuật mới hơn đã chỉ ra rằng các họ nói chung hay được công nhận như Bombacaceae, Tiliaceae và Sterculiaceae, luôn được coi là rất gần với Malvaceae sensu stricto, lại không phải là các nhóm đơn ngành. Do họ Malvaceae theo định nghĩa này được mở rộng để bao gồm cả ba họ kia, tạo ra một nhóm đơn ngành nhưng trong nội bộ của nó cần phải có sự chia tách lại để tạo ra các nhánh con cũng đơn ngành.
Một điều quan trọng cần chỉ ra là mối quan hệ giữa các phân họ này hoặc là vẫn được hỗ trợ kém hoặc là gần như mờ mịt, vì thế định nghĩa cho họ và các phân họ có thể bị thay đổi mạnh khi các nghiên cứu mới được công bố.
Về họ Malvaceae sensu stricto truyền thống, xem bài Malvoideae, do phân họ này về cơ bản là tương ứng với họ đó.
Miêu tả
nhỏ|trái|190px|[[Pavonia odorata]]
Phần lớn các loài là cây thân thảo hay cây bụi, nhưng một số loài là cây gỗ hay dây leo.
Lá và thân
nhỏ|Các lông hình sao ở mặt dưới một chiếc lá khô của loài Malva alcea
Dinoderus punctatissimus
Dinoderus punctatissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bostrichidae. Loài này được Lesne miêu tả khoa học năm 1897.
Họ Cẩm quỳ
Lá và thân
Lá nói chung mọc so le, thường có thùy hình lông chim hay lá kép và có gân lá hình lông chim. Mép lá có thể nguyên, nhưng khi có răng cưa thì một gân kết thúc tại đỉnh mỗi răng (răng cẩm quỳ). Có lá kèm. Thân cây chứa các ống nhầy và thường cũng chứa các khoang nhầy. Lông phổ biến và chủ yếu là có dạng tỏa hình sao.
Dinoderus punctatissimus
Tham khảo
Thể loại:Dinoderus
Họ Cẩm quỳ
Hoa
Các hoa nói chung mọc thành các cụm hoa hữu hạn hay vô hạn ở nách lá, thường suy giảm thành một hoa duy nhất, nhưng cũng có thể là dạng hoa lơ, có lá mọc đối hay mọc ở tận cùng. Chúng thường mang các lá bắc dư thừa. Chúng có thể là đơn tính hay lưỡng tính và nói chung đối xứng tỏa tia, thường gắn với các lá bắc dễ thấy, tạo thành một đài phụ. Nói chung chúng có 5 lá đài mở bằng mảnh vỏ, thường xuyên nhất là hợp sinh ở cuống lá đài. Năm cánh hoa lợp (xếp đè lên nhau). Số lượng nhị từ 5 tới vô số, hợp sinh ít nhất tại cuống của chúng, nhưng thường tạo thành một ống xung quanh nhụy. Các nhụy hợp thành từ 2 tới nhiều lá noãn hợp sinh. Bầu nhụy thượng, với kiểu đính noãn trên trục. Đầu nhụy hình đầu hay có thùy. Các hoa có các tuyến mật bao gồm nhiều lông có tuyến bó chặt, thường nằm trên các lá đài.
Quả
nhỏ|200px|Quả một loài sầu riêng ([[Durio kutejensis).]] Phần lớn thường là quả nang chẻ ngăn, quả nẻ hay quả kiên.
Tầm quan trọng
Một số loài là cỏ dại trong nông nghiệp, bao gồm cối xay Ấn Độ (Abutilon theophrasti) và Modiola caroliniana. Tuy nhiên, một số loài khác, như bông (4 loài thuộc chi Gossypium), đay cách (Hibiscus cannabinus), ca cao (Theobroma cacao), cô la (Cola) và đậu bắp (Abelmoschus esculentus) v.v. lại là những cây trồng quan trọng trong nông nghiệp. Quả và lá các loài bao báp (Adansonia) ăn được. Một loại cây ăn quả có tiếng khác là sầu riêng (Durio).
Liên kết ngoài
Malvaceae sensu lato: Malvaceae sensu stricto:
Nguyên hàm
Trong bộ môn giải tích, một nguyên hàm của một hàm số thực cho trước f là một hàm F có đạo hàm bằng f, nghĩa là, F′ = f. Quá trình tìm nguyên hàm được gọi là tích phân bất định. Tìm một biểu thức cho nguyên hàm là công việc khó hơn so với việc tìm đạo hàm, và không phải luôn luôn thực hiện được.
Tuy nhiên, bất kỳ hàm số liên tục trên đoạn hay khoảng từ giá trị a đến b, thì đều tồn tại nguyên hàm của hàm số đó trên đoạn/khoảng từ a đến b nêu trên.
Nguyên hàm được liên hệ với tích phân thông qua định lý cơ bản của giải tích, cung cấp một phương tiện tiện lợi để tính toán tích phân của nhiều hàm số.
Định nghĩa
Cho hàm số f xác định trên K. Hàm số F được gọi là nguyên hàm của hàm số f trên K nếu F(x) khả vi trên K và F'(x) = f(x) với mọi x thuộc K. Thí dụ:
(1) Hàm số f (x) = cos x có nguyên hàm là F (x) = sin x vì (sin x)' = cos x (tức F '(x) = f (x)).
(2) Hàm số f (x) = ax có nguyên hàm là F(x) = vì  = ax.
Giả sử hàm số F là một nguyên hàm của hàm số f trên K. Khi đó: với mỗi hằng số C, hàm số y = F(x) + C cũng là một nguyên hàm của f trên K và ngược lại với mỗi nguyên hàm G của f trên K thì tồn tại một hằng số C sao cho G(x) = F(x) + C với mọi x thuộc K. Do đó ta thấy nếu F là một nguyên hàm của f trên K thì mọi nguyên hàm của f trên K đều có dạng F(x) + C với số thực C. Vậy F(x) + C với số thực C là họ tất cả các nguyên hàm của f trên K. Kí hiệu:
Người ta chứng minh được mọi hàm số liên tục trên K đều có nguyên hàm trên K
Tính chất
Nếu f và g là hai hàm số liên tục trên K thì
Ý nghĩa
Các nguyên hàm có ý nghĩa quan trọng vì chúng được dùng để tính toán các tích phân, sử dụng định lý cơ bản của giải tích: nếu F là một nguyên hàm của f, thì:
Vì lý do này, tập hợp tất cả các nguyên hàm của một hàm f cho trước đôi khi được gọi là tích phân bất định của f và được ký hiệu bằng dấu tích phân, không có các cận:
Nếu F là một nguyên hàm của f, và hàm f xác định trên một khoảng nào đó, thì mọi nguyên hàm G khác của f khác với F bởi một hằng số: tồn tại một số C sao cho G(x) = F(x) + C với mọi x. Nếu tập xác định của F gồm hai hay nhiều khoảng, thì có thể chọn những hằng số khác nhau trên mỗi khoảng. Ví dụ
là nguyên hàm tổng quát nhất của f(x)=1/x^2 trên tập xác định của nó.
Lễ, Bảo Định
Lễ (chữ Hán giản thể: 蠡县, âm Hán Việt: Lễ huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Bảo Định, tỉnh Hà Bắc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện này có diện tích 652 ki-lô-mét vuông, dân số 480.000 người. Mã số bưu chính là 071400. Chính quyền huyện đóng ở trấn Lễ Ngô. Về mặt hành chính, huyện Lễ được chia thành 8 trấn, 5 hương.
Nguyên hàm
Ý nghĩa
Mọi hàm liên tục f đều có nguyên hàm.
Lễ, Bảo Định
Tham khảo
Thể loại:Bảo Định, Hà Bắc Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hà Bắc
Nguyên hàm
Nguyên hàm của một số hàm số cơ bản
Nguồn:
650x650px
Danh mục
Thể loại:Giải tích toán học Määramata integraal Integración indefinida Intégrale indéfinie Határozatlan integrál
Diploexochus echinatus
Diploexochus echinatus là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Brandt miêu tả khoa học năm 1833.
Tham khảo
Thể loại:Diploexochus
Edward C. Prescott
Edward Christian Prescott (sinh 26 tháng 12 năm 1940 - mất ngày 6 tháng 11 năm 2022 ) là một nhà kinh tế học người Hoa Kỳ. Ông làm việc cho Đại học quốc gia Arizona và là chuyên gia của Ngân hàng Dự trữ liên bang Minneapolis (Hoa Kỳ). Năm 2004, ông cùng với Finn E. Kydland đã giành giải Nobel kinh tế 2004 cho các phương pháp thống kê trong việc thu thập thông tin kinh tế.
Prescott cho biết tuy cùng chia giải Nobel nhưng phương pháp làm việc của ông và Kydland rất khác nhau: "Tôi luôn nỗ lực làm nhanh và phạm sai lầm, trong khi ông ấy (Kydland) thì chậm rãi và không mắc lỗi".
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1940 Thể loại:Mất năm 2022 Thể loại:Nhà kinh tế học Hoa Kỳ Thể loại:Người đoạt giải Nobel Kinh tế Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Giáo sư Đại học Bang Arizona Thể loại:Cựu sinh viên Trường Kinh doanh Tepper Thể loại:Giáo sư Đại học Carnegie Mellon Thể loại:Cựu sinh viên Swarthmore College Thể loại:Giáo sư Đại học Minnesota Thể loại:Giáo sư Đại học Pennsylvania
Ceraclea maculata
Ceraclea maculata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Neocrepidodera femorata
Neocrepidodera femorata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1813.
Ceraclea maculata
Chú thích
Thể loại:Trichoptera miền Tân bắc Thể loại:Ceraclea
Neocrepidodera femorata
Tham khảo
Thể loại:Neocrepidodera Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Matoury
một commune của vùng hành chính hải ngoại Guyane thuộc Pháp của nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Guyane
Cobalt(III) hydroxide
Coban(III) hydroxide hoặc cobanic hydroxide là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học Co(OH)3. Nó là một hợp chất ion, với các cation coban hóa trị ba Co3+ và các anion hydroxide OH−.
Điều chế và tính chất
Hợp chất này được biết đến ở hai dạng khác nhau, "màu nâu đen" và "màu xanh lá cây". Dạng màu nâu đen là một chất rắn ổn định và có thể được điều chế bằng phản ứng của dung dịch nước coban(II) chloride và natri hydroxide, sau đó được oxy hóa bằng ozon.
Dạng màu xanh lá cây, trước đây được cho là coban(II) peroxide, dường như cần carbon dioxide làm chất xúc tác. Nó có thể được điều chế bằng cách thêm hydro peroxide vào dung dịch coban(II) chloride trong etanol 96% ở -30 đến -35 ℃, sau đó thêm dung dịch natri cacbonat 15% trong nước và khuấy mạnh. Bột màu xanh lá cây đậm tạo thành khá ổn định ở nhiệt độ nitơ lỏng, nhưng ở nhiệt độ phòng nó chuyển sang màu nâu sẫm trong vòng vài ngày.
Xuất hiện trong tự nhiên
Coban(III) hydroxide chưa được biết đến trong số các loại khoáng chất đã biết (tính đến năm 2020). Tuy nhiên, oxyhydroxide tương ứng của nó đã được biết đến – heterogenit, CoO(OH).
Tham khảo
Thể loại:Hợp chất cobalt Thể loại:Hydroxide Thể loại:Base
Dinoderus scabricauda
Dinoderus scabricauda là một loài bọ cánh cứng trong họ Bostrichidae. Loài này được Lesne miêu tả khoa học năm 1914.
Tham khảo
Thể loại:Dinoderus
Prolatiforceps fulviventris
Prolatiforceps fulviventris là một loài ruồi trong họ Asilidae. Prolatiforceps fulviventris được Schaeffer miêu tả năm 1916.
Tham khảo
Thể loại:Prolatiforceps
Korzyścienko
Korzyścienko (Neu Werder) là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Kołobrzeg, thuộc hạt Kołobrzeg, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 4 km về phía tây của Kołobrzeg và 103 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Văn minh La Mã cổ đại
Nền văn minh La Mã cổ đại đã có lịch sử lâu đời và để lại nhiều giá trị to lớn cho nhân loại ngày nay trong nhiều lĩnh vực. nhỏ|giữa|600px| Roma ngày nay trước kia từng là vùng đất trung tâm của sự phát triển trong thời kỳ Lã mã cổ đại.
Địa lý
Bán đảo Ý dài và hẹp vươn ra Địa Trung Hải, với dãy Alpes về phía Bắc ngăn cách với châu Âu. Bán đảo Ý trong trên bản đồ như một chiếc ủng, bao bọc ba mặt là biển, phía Nam bán đảo là đảo Sicilia, phía Tây là đảo Corse và Sardegna.
Nền văn minh La Mã là nơi khá sớm có con người cư trú, có thể khẳng định vào loại sớm nhất với lục địa châu Âu. Bán đảo Ý là nơi hội tụ của các nền văn minh Đông và Tây Địa Trung Hải, Bắc Phi. Mặc dù sự cực thịnh của nền văn minh La Mã không được các nhà nghiên cứu đánh giá sớm hơn các nền văn minh lân cận, như nền văn minh Ai Cập cổ đại hay nền văn minh Tây Á nhưng lại phát triển rực rỡ và cực thịnh.
Từ thời đồ đá cũ đã xuất hiện những cư dân sống ở bán đảo. Thời kỳ này, sự di cư của các cư dân từ các lục địa vào bán đảo Ý và bị cách biệt với phần còn lại của châu Âu bởi dãy núi Alpes nên việc giao lưu gần như bắt buộc với các nền văn minh khác quanh biển Địa Trung Hải. Cư dân của La Mã tương đối thuần nhất do phạm vi hẹp và tương tự một ốc đảo ở Nam châu Âu, được gọi chung là người Ý.
Dân cư
Người dân có mặt sớm nhất ở trên bán đảo Italia được gọi là Italiot, trong đó bộ phận sống trên đồng bằng latium là người gốc Latinh (Latin), ngoài ra còn có một số nhỏ người gốc Gôloa và gốc Hy Lạp
Lịch sử
Lịch sử của La Mã có thể được chia ra thành ba thời kỳ chính như sau: Ở thời kỳ này, xã hội La Mã còn manh mún, các chủ đất chưa thống nhất và phân chia tranh giành ảnh hưởng và cân bằng lẫn nhau. Kinh tế dựa vào nông nghiệp là chủ yếu, lãnh thổ La Mã chủ yếu tập trung tại miền Nam Ý ngày nay. Thời kỳ này hình thành một nhà nước cộng hòa tại Roma mà về sau ảnh hưởng rất lớn đến đường lối chính trị của nhiều quốc gia Tây Phương, và cho đến ngày nay vẫn còn giá trị.
Đó là thời kỳ phát triển rực rỡ của La Mã bằng việc bành trướng lãnh thổ, Đế quốc La Mã có lãnh thổ hầu như toàn bộ khu vực Địa Trung Hải. Lần lượt các vùng lãnh thổ như, Hy Lạp (146 TCN), cùng với lãnh thổ Tiểu Á, Syria, Phoenicia, Palestine và Ai Cập bị sáp nhập vào Đế quốc La Mã. Trong thế kỷ thứ 1 đến thế kỷ thứ 2, Đế quốc La Mã phát triển cực thịnh, lãnh thổ rộng lớn, các đô thị của La Mã được xây dựng và để lại cho đến ngày nay, như Londinium, (London ngày nay), Lucdium, (Lyon ngày nay), Köln, Strasburg, Viên...
Nhưng từ thế kỷ thứ 2, Đế quốc La Mã có nhiều tranh giành quyền lực và suy yếu. Đến thế kỷ thứ 4, nhiều cư dân bên ngoài xâm nhập và Đế quốc La Mã bị chia hai: Tây La Mã và Đông La Mã (gọi là Đế chế Byzantine). Tây La Mã bị sụp đổ vào năm 476; và Đế quốc Đông La Mã bị sụp đổ vào năm 1453.
Các mốc lịch sử
phải|nhỏ|250px|Đấu trường Colisée buổi tối với ánh đèn ở Roma Theo truyền thuyết, năm 753 TCN người dân ở đồng bằng Latium đã dựng nên một toà thành bên bờ sông Tevere. Họ đã lấy tên người cầm đầu là Romulus để đặt cho toà thành đó, vì vậy có tên là Roma.
Giai đoạn 753 - 510 TCN, đứng đầu nhà nước là vua, dưới vua có Viện nguyên lão và Đại hội nhân dân. Vì vậy thời kì này còn được gọi là thời kì Vương chính.
Thời kì Cộng hoà La Mã vào khoảng từ năm 510 đến năm 30 TCN (thế kỉ I TCN). Giai đoạn này quyền lực tối cao nằm trong tay Viện nguyên lão do dân bầu, đứng đầu Viện nguyên lão là hai quan chấp chính có quyền lực ngang nhau. Từ đó, việc chính quyền trở thành việc chung của dân (res publica). Đây cũng là giai đoạn La Mã sử dụng sức mạnh quân sự của mình để mở rộng lãnh thổ. Thế kỉ VIII TCN, La Mã chỉ là một thành bang nhỏ bé năm ở miền trung bán đảo Ý thì đến thế kỉ I TCN, La Mã đã trở thành một đế quốc rộng lớn bao trùm toàn bộ những vùng đất quanh bờ Địa Trung Hải.
Thời kì Đế quốc La Mã từ năm 30 TCN đến năm 476 sau Công nguyên. Do hàng thế kỉ sử dụng chiến tranh để mở rộng bờ cõi nên vai trò các tướng lĩnh ở La Mã ngày càng tăng, xu hướng độc tài đã xuất hiện. Năm 47 TCN, một viên tướng đã lập nhiều chiến công của La Mã là Julius Caesar định nắm hết quyến lực vào tay mình nhưng không thành, ông bị ám sát bởi những người bảo vệ cho nền Cộng hoà. Năm 27 TCN, cháu của Julius Caesar là Octavius, bằng những biện pháp khôn khéo hơn đã lôi kéo dần những nhân vật của Viện nguyên lão, loại trừ những người không thể lôi kéo. Năm 27 TCN, Viện nguyên lão đã suy tôn Octavius là Augustus (Đấng tối cao). Vậy là từ năm 30 thuộc thế kỉ I TCN nền Cộng hoà La Mã đã bị xoá bỏ.
Thế kỉ III sau Công nguyên, chính quyền La Mã bắt đầu bước vào giai đoạn suy yếu. Chiến tranh quanh Địa Trung Hải không còn cung cấp đủ số lượng nô lệ cho các đại điền trang và các khu mỏ để bù lại số lượng nô lệ đã chết. Số nô lệ còn lại do cuộc sống quá cực khổ nên cũng nổi loạn hay bỏ trốn rất nhiều. Nền kinh tế bị khủng hoảng, quân đội suy yếu. Nhân cơ hội đó, các bộ tộc Germanie từ bên ngoài tràn vào cướp phá. Năm 330, Hoàng đế La Mã Constantinus I đã dời đô từ Rôma sang Constantinopolis thuộc khu vực Byzantium. Năm 395, đế quốc La Mã bị chia ra làm hai, Đông La Mã và Tây La Mã. Nhà nước Tây La Mã định đô ở Ravenna, sau đó vào năm 476 thì bị người Germanie tiêu diệt. Còn nhà nước Đông La Mã lấy Constantinopolis làm kinh đô, thì đến năm 1453 bị đế quốc Ottoman thôn tính.
Ngôn ngữ
nhỏ|phải|160px|Bản khắc có từ thế kỷ 6 TCN được xem như nguồn gốc chữ viết của La Mã Ngôn ngữ chính thức của La Mã là tiếng Latin, thuộc nhóm gốc Ý của hệ Ấn-Âu. Với bảng mẫu tự chữ cái trên cơ sở của bảng chữ cái Hy Lạp. Tuy vậy, bảng chữ cái Latin lại có đời sống rộng rãi và trường tồn cùng với các bước phát triển văn học. Ngôn ngữ Latin được xem như là thứ ngôn ngữ của sự tao nhã, lãng mạn và được phát triển lên một tầm cao mới vào thế kỷ 1 TCN. Thực tế, ngôn ngữ của Đế quốc La Mã là thứ tiếng Latin dân dã (vulgar Latin), khác nhiều với ngôn ngữ Latin kinh điển ở ngữ pháp và từ vựng và cách phát âm.
Hội họa, văn học và âm nhạc
trái|nhỏ|120px|Bức tượng hoàng đế [[Elagabalus, có niên đại năm 204-222]] Có rất nhiều thể loại hội họa của thời kỳ đầu La Mã chịu ảnh hưởng theo lối thời Etruscan, đặc biệt ở các truyền thống hội họa công cộng. Vào thế kỷ thứ 3 TCN, hội họa Hy Lạp ảnh hưởng lên La Mã do chiến tranh và chiến lợi phẩm mang lại. Rất nhiều gia đình ở La Mã đã treo các bước tranh phong cảnh của các họa sĩ Hy Lạp.
Nghệ thuật điêu khắc của La Mã thể hiện những người trai trẻ với vẻ đẹp cân đối cổ điển, về sau mở ra trường phái pha trộn chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa duy tâm.
Lashkar al-Zil
Lashkar al-Zil hoặc Đạo quân Bóng tối (còn gọi là Jaish al Usrah, hay Đội quân Lá chắn Bảo vệ ) là một tổ chức bán quân sự có liên hệ với al-Qaeda và bắt nguồn từ Lữ đoàn 055. Theo lời Syed Saleem Shahzad, đạo quân này "bao gồm nhóm Taliban người Pakistan, Lữ đoàn 313, nhóm Taliban người Afghan, nhóm Hezb-e-Islami Afghanistan và cựu thành viên Vệ binh Cộng hòa Iraq". Lashkar al-Zil được cho là nằm dưới sự lãnh đạo của những tên thủ lĩnh như Khalid Habib al Shami (bị giết tháng 10 năm 2008), Abdullah Said al Libi (bị giết tháng 12 năm 2009) và Ilyas Kashmiri (bị giết ngày 3 tháng 6 năm 2011).
Văn minh La Mã cổ đại
Hội họa, văn học và âm nhạc
Văn học Latin chịu sự ảnh hưởng nặng nề của các tác giả Hy Lạp cổ đại. Một số tác phẩm thời kỳ Đế quốc La Mã thể hiện bằng các thiên anh hùng ca về chiến thắng vĩ đại của Đế chế. Dưới thời nền Cộng hòa mở rộng, bắt đầu xuất hiện các thể loại như, thi ca, kịch nói, sử học và bi kịch.
Diploexochus formicarum
Diploexochus formicarum là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Budde-Lund miêu tả khoa học năm 1909.
Văn minh La Mã cổ đại
Thể thao và các hoạt động
phải|nhỏ|200px|Hình ảnh một [[đấu sỹ đấu lợn rừng]] Ở các thành phố cổ của La Mã có một nơi gọi là campus, là nơi để các binh sĩ tập luyện, thường gần khu vực có sông Tiber. Về sau, campus trở thành các trường đua của La Mã và khu vực hoạt động thể thao, nơi mà có Julius Caesar và Augustus thường hay lui tới. Bắt chước campus ở Roma, nhiều khu vực thuộc doanh trại quân đội cũng thực hiện xây dựng các khu vực như thế.
Lashkar al-Zil
Lashkar al-Zil từng góp phần ra quân tiến đánh ở các tỉnh miền đông và miền nam của Afghanistan. Các bản tin thời sự đã liên kết tổ chức này với một số cuộc tấn công cụ thể, bao gồm cả vụ tấn công Trại Chapman (ngày 30 tháng 12 năm 2009) và vụ đánh bom liều chết ở Sudhnati (ngày 6 tháng 1 năm 2010).
Văn minh La Mã cổ đại
Thể thao và các hoạt động
Tại các campus, các chàng trai trẻ của cư dân lân cận bị thu hút đến rèn luyện và thi đấu, ở đó có các môn về nhảy, đấu vật, đấm box và đua ngựa. Môn đua ngựa, ném lao và bơi lội là những môn luôn được ưa thích hơn cả. Ở các miền quê, những trò câu cá và đi săn ngự trị. Phụ nữ không mấy khi tham gia vào các trò chơi của cánh đàn ông. Chơi bóng là trò chơi được ưa chuộng, và ở La Mã có rất nhiều người chơi bóng, bao gồm có bóng ném (Expulsim Ludere), khúc côn cầu trên cỏ và một vài trò chơi từ bóng đá.
Diploexochus formicarum
Tham khảo
Thể loại:Diploexochus
Lashkar al-Zil
Tham khảo
Thể loại:Sơ khai Afghanistan Thể loại:Hoạt động của Al-Qaeda Thể loại:Khủng bố ở Afghanistan Thể loại:Đơn vị và tổ chức quân đội trong Chiến tranh Afghanistan (2001–2021)
Văn minh La Mã cổ đại
Thể thao và các hoạt động
Một thú chơi được ưa thích là các cuộc tranh tài của các đấu sỹ. Các đấu sỹ chiến đấu với nhau một mất một còn với các loại vũ khí và trong các kịch bản cũng rất khác nhau. Một cuộc đấu nổi tiếng về sự can đảm và được nhiều người nhớ đến đó là dưới thời Hoàng đế Claudius. Các cuộc trình diễn mãnh thú cũng được ưa chuộng ở La Mã, các mãnh thú có nguồn gốc bên ngoài cũng được tham gia trình diễn hoặc tham gia trận đấu. Một người tù hay một đấu sỹ sẽ phải tự bảo vệ mạng sống của mình và được phóng thích nếu chiến thắng trong cuộc đấu với mãnh thú.
Khoa học ứng dụng
phải|nhỏ|200px|Pont du Gard ở [[Pháp là một trong những kênh dẫn nước được xây dưới thời La Mã, năm 19 TCN]] Niềm kiêu hãnh về công nghệ của La Mã được thể hiện ở rất nhiều công trình khoa học ứng dụng mà về sau này các nhà khoa học còn kinh ngạc khi nghiên cứu. Nhiều công trình bị hư hại hoặc biến mất, nhưng ngày nay vẫn còn nhiều chứng cứ và vết tích chỉ cho ta thấy mức độ to lớn và giá trị khoa học của chúng. Tuy vậy, nhiều nhà khoa học nổi tiếng về các nền văn minh khác nhau cho rằng công nghệ của nền văn minh La Mã thiếu tính sáng tạo và tiên tiến. Một báo cáo khoa học mới đây là một khích lệ hiếm có; Xã hội Roma với đích đến là kết nối các chiến binh, những người mà phải cai trị đất nước có tư tưởng rộng lớn, và luật Roma soạn ra không chú trọng đến điều sở hữu trí tuệ hoặc khuyến khích phát minh. Khái niệm về khoa học và công nghệ thực tế không tồn tại khi đó, sự tiến bộ luôn luôn lấy nền tảng từ thủ công, với một nhóm thợ thủ công luôn hiềm khích và ganh tị với công nghệ mới giống như bí mật trong thương mại. Tuy nhiên, một vài công nghệ bảo vệ tính mạng (trong chiến đấu) lại được người La Mã chú trọng và phát triển khá tốt, góp phần bảo vệ sức mạnh cai trị của La Mã và có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ đến châu Âu sau này.
Kiến trúc xây dựng
La Mã có niềm tự hào về các công trình kiến trúc của họ, khi mà có sự kết hợp các kiến thức truyền thống của nền văn minh Hy Lạp kinh điển. Tuy nhiên, do sự bành trướng của cộng hòa La Mã, mà các công trình xây dựng của Roma gần như cùng kiểu của Hy Lạp đương thời. Mặc dù vậy, vẫn có sự khác nhau giữa hai trường phái La Mã và Hy Lạp về kiểu cách trong xây dựng, La Mã vay mượn cứng nhắc sự chính xác, đề án phác thảo, tính cân xứng từ Hy Lạp. Ngoài ra từ hai kiểu cột mới là kiến trúc hỗn hợp và kiểu Toscana, một nửa là kiểu mái vòm với phong cách từ Etruscan, Roma đã có khá nhiều cách tân vào cuối thời Cộng hòa La Mã.
Điểm đặc biệt ở thời gian thế kỷ 1 TCN, La Mã đã bắt đầu biết dùng bê tông, thay thế cho đá cẩm thạch như nguồn vật liệu xây dựng chính và cho phép xây dựng nhiều công trình kiến trúc phức tạp hơn. Đồng thời ở thế kỷ 1 TCN, Vitruvius lần đầu tiên cho ghi chép các kiến thức kiến trúc xây dựng vào sử học. Về sau thế kỷ thứ 1 CN, La Mã cũng bắt đầu cho sản xuất thủy tinh ngay sau khi Syria phát hiện ra chúng. Đồ chạm khảm cũng theo đoàn quân viễn chinh ở Hy Lạp quay về La Mã. Rất nhiều vật dụng của La Mã được sản xuất từ bê tông.
Một trong những giá trị kiến trúc của người La Mã cổ đại thể hiện qua các cầu vòm bằng đá. Nhờ những chiếc cầu này mà hệ thống giao thông nối liền các vùng của đế chế La Mã trở nên thuận lợi.
Công trình kiến trúc La Mã nổi tiếng hay được nhắc đến là đấu trường Colosseum và Khải hoàn môn. Kiến trúc sư La Mã nổi tiếng thời đó là Vitruvius.
Sử học
Người viết sử La Mã bằng chữ Latinh (Latin) đầu tiên là Cato (234-149 TCN). Sau đó còn nhiều người khác như: Plutac (50 - 125 SCN),Tacitus (56 - 117 SCN).
Nhà sử học nổi tiếng nhất của La Mã ở thế kỉ II TCN là Polybius (200 - 118 TCN), gốc là người Hy Lạp. Bộ sử thi của ông gồm 40 quyển thuật lại một cách khái quát lịch sử của Hy Lạp, La Mã và các nước Đông bộ Địa Trung Hải trong khoảng 100 năm (từ 264 đến 146 TCN). Polybius là nhà sử học đầu tiên chú ý đến phương pháp sử học, chú ý đến việc biên soạn lịch sử nhiều nước và nhất là nhận thức rõ tác dụng giáo dục của lịch sử với cuộc sống. Coi quan điểm sử học là triết học, lấy sự việc thật để dạy người đời.
Triết học
Các nhà triết học La Mã cũng đã kế thừa truyền thống của triết học Hy Lạp, kế thừa những tư tưởng duy vật của Đêmôcrit. Những nhà triết học tiêu biểu thời kì đó như: Lucretius, Ciceron. Ngoài ra,sau này còn có những đại diện xuất sắc của trường phái"Khắc kỷ" như Seneca và Marcus AUrelius
Luật pháp
Bộ luật thành văn cổ nhất ở La Mã là bộ Luật 12 bảng. Nó được gọi như vậy vì được khắc vào 12 bảng đá vào năm 452 TCN. Luật La Mã là hệ thống luật cổ, được xây dựng năm (449 TCN), áp dụng cho thành Roma và sau đó là cả Đế quốc La Mã. Các nguồn của Luật La Mã thời Cổ đại được sưu tập trong Corpus Iuris Civilis được tái khám phá trong thời kỳ Trung cổ và mãi cho đến thế kỷ 19 vẫn được xem là nguồn luật pháp quan trọng trong phần lớn các quốc gia châu Âu. Vì thế mà người ta cũng có thể gọi các luật lệ có hiệu lực trên lục địa châu Âu trong thời kỳ Trung cổ và trong thời gian đầu của thời kỳ Hiện đại là Luật La Mã. Trong thời gian cuối của thời Cổ đại Hoàng đế Justinian I đã ra lệnh sưu tập lại các bản văn luật cũ. Tác phẩm luật mà sau này được biết đến dưới tên Corpus Iuris Civilis bao gồm các quyển sách dạy về luật (công bố năm 533), tập san các bài văn của các luật gia La Mã (tiếng La Tinh: digesta hay pandectae), các đạo luật do hoàng đế ban hành (Codex Iustinianus, công bố năm 534) và các đạo luật đã được sửa đổi bổ sung (novellae).
Nyceryx continua
Nyceryx continua là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Peru, Bolivia, Argentina và Brasil.
Văn minh La Mã cổ đại
Khoa học tự nhiên
Các nhà khoa học người La Mã cổ đại cũng có công sưu tập, tổng hợp những kiến thức khoa học khắp vùng Địa Trung Hải. Những nhà khoa học nổi tiếng thời đó như Plinius, Ptôlêmê, Hêrôn.
Nyceryx continua
Sải cánh khoảng 56–72 mm. Cá thể trưởng thành có lẽ mọc cánh quanh năm và have been recorded vào tháng 8 in Bolivia và vào tháng 11 in Peru.
Văn minh La Mã cổ đại
Tôn giáo
Thần thoại cổ xưa của La Mã có đặc điểm rằng các thần không ngự trị ở đỉnh cao mà có yếu tố kết hợp giữa thần thánh và con người. Không giống như thần thoại Hy Lạp, người La Mã không vị cách hóa các thần, mà có thể hình dung như những siêu tục. Người La Mã luôn tin tưởng trong mỗi con người, địa thế, đồ vật đều có một thần bản mệnh của chính nó, kiểu như là linh hồn. Đến thời Cộng hòa La Mã, tôn giáo là sự tuân phục của hệ thống các thầy tu, thầy tế bề trên, mà họ là những người nắm giữ các vị trí ở Nghị viện La Mã. Các trường dòng ở Roma có một vị trí quan trọng, ở đó các Đại Giáo chủ nắm giữ quyền lực lớn nhất. Các giáo chủ nắm giữ việc thờ cúng các vị thần khác nhau, nhằm tạo niềm tin được che chở. Dưới thời Đế quốc La Mã, hoàng đế là người nắm giữ mệnh lệnh của các thần, và có quyền thờ cúng để tăng thêm sức mạnh, quyền uy.