cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Viện trợ nước ngoài trong Chiến tranh Việt Nam
Việt Nam Cộng hòa
Nếu xét theo tính chất cho vay hoặc cho không, thì phần lớn viện trợ kinh tế của Hoa Kỳ cho VNCH là viện trợ cho không (không hoàn lại), viện trợ cho vay trong 20 năm từ 1955 đến 1975 chỉ chưa đến 200 triệu USD. Các khoản cho vay lớn của Hoa Kỳ giúp VNCH đóng tiền gia nhập Quỹ Tiền tệ Quốc tế (4 triệu USD năm 1956), đổi mới hệ thống viễn thông (6,8 triệu USD năm 1958-1959), phát triển đội tàu hỏa (9,7 triệu USD năm 1959, 9,7 triệu USD năm 1961), mở rộng hệ thống dẫn nước từ sông Đồng Nai về Sài Gòn (17,5 triệu USD năm 1960), xây dựng một nhà máy nhiệt điện ở Thủ Đức (12,7 triệu USD năm 1961), hỗ trợ chương trình Người cày có ruộng (5 triệu USD năm 1970).
Tuy nhiên, phần lớn những khoản viện trợ kinh tế cho Việt Nam Cộng Hòa thực ra lại được Hoa Kỳ thu hồi lại. Ví dụ, trong 6,1 tỷ USD viện trợ trong tài khoá 1960 - 1961, có 4,8 tỷ USD (80%) được chi ngay ở Mỹ. Sở dĩ như vậy vì phần lớn hàng hóa viện trợ quân sự được mua từ chính các công ty Mỹ. Nếu không viện trợ cho Việt Nam Cộng Hòa, xuất khẩu của nước Mỹ sẽ tụt 12%, nông phẩm dư thừa tăng lên rất nhanh. Vì vậy, viện trợ cho Việt Nam Cộng Hòa thực ra cũng chính là tiền trợ cấp cho nền kinh tế Mỹ.
Nhà báo người Mỹ William J. Lederer, trong chuyến điều tra năm 1968, đã nhận thấy Việt Nam Cộng Hòa sử dụng viện trợ rất phung phí và kém hiệu quả. Ông nhận xét: "... Kẻ thù tồi tệ nhất của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam là nạn tham nhũng của Việt Nam Cộng Hòa. Hàng tỷ USD viện trợ kinh tế và quân sự của Mỹ đã bị tham ô rồi bán ra chợ đen. Ông đã chứng kiến những kho hàng lậu đầy ắp hàng hóa và vũ khí quân dụng, có tới cả 1.000 khẩu súng trường, bao gồm cả loại M16 hiện đại. Chính phủ Hoa Kỳ biết rõ vấn nạn này, nhưng họ làm ngơ,... Tôi thấy Hoa Kỳ sẽ bị đánh bại như thế nào - không phải chỉ bằng sức mạnh của đối phương, mà bởi chính những sai lầm, sự bất lực của chính mình". Quy mô buôn lậu lên tới hàng tỷ USD, với sự tham gia của đầu đủ các thành phần: quan chức và doanh nhân Việt Nam Cộng hòa, thương nhân Mỹ, Đài Loan, binh lính Mỹ, Hàn Quốc, Philippines,... Ngay cả Mặt trận Dân tộc Giải phóng cũng tận dụng thị trường chợ đen, tại đây họ mua hàng hóa của Mỹ để đánh lại chính quân đội Mỹ.
Chính phủ Việt Nam sau này đã thu hồi được 5,7 tấn vàng từ các ngân hàng ở Thuỵ Sĩ và Tiệp Khắc và tiếp quản thêm 16 tấn vàng trong tầng hầm của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Ông Lữ Minh Châu, một cán bộ Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam, đã từng thâm nhập vào sâu trong hệ thống ngân hàng ở miền Nam thời đó nên nắm rõ về các kho chứa tiền. Tổng dự trữ ngoại hối của Sài Gòn là tương đối lớn tính theo thời giá lúc bấy giờ với khoảng 252,2 triệu USD, số dư có 138.798.820 USD do Ngân hàng Quốc gia và 26 ngân hàng thương mại gửi ở nước ngoài mà chủ yếu là Mỹ và Thụy Sĩ. Tuy nhiên sau 1975, Mỹ đã phong tỏa hơn 97 triệu USD trong số này.
Cho đến khi sụp đổ, Việt Nam Cộng hòa còn nợ Hoa Kỳ 85 triệu USD, khoản nợ này còn tăng dần qua các năm do phải tính lãi suất. Ngày 7 tháng 4 năm 1997, chính phủ Việt Nam đã trả cho Hoa Kỳ khoản nợ 145 triệu USD của Việt Nam Cộng hòa (bao gồm 85 triệu USD nợ gốc, còn lại là tiền lãi và chi phí phát sinh trượt giá) như một điều kiện để xúc tiến ngoại giao. Giá vàng ngày 7/4/1997 tại Mỹ là 348,05 USD/Ounce, tính ra thì 145 triệu USD tương đương với 12.958 kg vàng.
Các nước khác
Hàn Quốc đã gửi khoảng 325.000 quân nhân sang tham chiến cùng Hoa Kỳ để đổi lấy những khoản viện trợ từ chính phủ nước này. Có khoảng 5.000 binh lính Hàn Quốc tử trận và 11.000 người khác bị thương trong suốt cuộc chiến.
Quân đội Hàn Quốc bị cáo buộc gây ra một danh sách dài tội ác chiến tranh bao gồm nhiều vụ thảm sát thường dân khi tham chiến (Hàn Quốc thống kê lính của họ đã làm tổng cộng khoảng 41.000 người Việt Nam bị coi là Việt Cộng thiệt mạng). Đổi lại, chính phủ Hoa Kỳ tài trợ mọi khoản chiến phí và trả tiền lương cho binh lính Hàn Quốc. Tổng cộng Hoa Kỳ đã viện trợ hoặc cho Hàn Quốc vay khoảng 10 tỷ USD (tương đương 70 tỷ USD theo thời giá 2017) từ năm 1946 tới năm 1978. Trong đó nhiều nhất là trong giai đoạn 1965-1972. Trong 8 năm này, Hàn Quốc nhận được 5 tỷ USD viện trợ (tương đương 35 tỷ USD theo thời giá 2017), nhiều gấp 3 lần mức viện trợ giai đoạn trước. Trong hai năm đầu (1965-1966), thu nhập từ cuộc chiến ước tính chiếm khoảng 40% thu nhập ngoại hối của Hàn Quốc. Một số học giả cho rằng số tiền thu được từ cuộc chiến chiếm từ 7-8% GDP của Hàn Quốc trong những năm 1966-1969. Số tiền viện trợ được chính phủ Hoa Kỳ chuyển thẳng cho chính phủ Hàn Quốc dưới những hình thức bán công khai như trợ cấp quốc phòng, hợp đồng dân sự, chuyển giao công nghệ hay ưu đãi thị trường bởi các tổng thống Johnson và Nixon.
Nhờ viện trợ và tiền lương của Mỹ trả cho binh lính Hàn Quốc tham chiến ở Nam Việt Nam, kinh tế Hàn Quốc phát triển nhanh chóng. Chỉ trong 10 năm từ 1964 tới 1974, GNP bình quân của Hàn Quốc đã tăng hơn 5 lần (từ 103 USD lên 541 USD). Tuy nhiên, rất nhiều máu cũng đã đổ khi Hàn Quốc tham chiến ở Nam Việt Nam và nhiều ý kiến khẳng định rằng những tổn thất sinh mạng đó đã góp phần không nhỏ cho sự phát triển sau này. Trong bài phát biểu nhân "Ngày tưởng niệm" (6/6/2017), tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in tái khẳng định:
Kinh tế Singapore cũng được hưởng lợi từ việc bán nhu yếu phẩm, nhiên liệu, vũ khí và phương tiện chiến tranh cho quân đội Mỹ ở Nam Việt Nam. Riêng xăng dầu và nhiên liệu, mỗi tháng Singapore bán cho Mỹ lượng hàng trị giá 600 triệu USD, thu nhập từ việc làm hậu cần cho quân đội Mỹ chính là nguồn lực ban đầu giúp Singapore xây dựng kinh tế đất nước.
Viện trợ quân sự
Hầu như toàn bộ vũ khí, khí tài quân sự, quân trang, quân dụng dùng cho chiến tranh Việt Nam của cả hai bên đều do nước ngoài viện trợ.
Việt Nam Cộng hòa
Viện trợ quân sự Mỹ cho Việt Nam Cộng hòa (tính riêng từ năm 1973 tới 1975): Theo nguồn do Việt Nam thống kê thì tổng viện trợ cho VNCH từ 1954 đến 1975 là trên 26 tỷ USD, trong đó có 16 tỷ USD viện trợ quân sự, 6 tỷ viện trợ khoa học-kỹ thuật, 1,6 tỷ viện trợ nông phẩm, 2,4 tỷ dưới hình thức đổi tiền. Từ khi Mỹ rút lui thì viện trợ cũng giảm, từ 1.614 triệu USD năm 1972-1973 xuống 1.026 triệu USD năm 1973-1974 và 701 triệu USD năm 1974-1975 nên dù quân số tăng từ 700.000 lên hơn 1 triệu, quân lực Việt Nam Cộng hòa vẫn không mạnh lên là bao. Ngoài viện trợ chính thức còn phải kể đến chi tiêu tại chỗ của lính Mỹ, hàng năm đã đổ thêm cả tỷ USD vào miền Nam Việt Nam (trung bình mỗi lính Mỹ được trả 800 USD/tháng), gấp 2-3 lần tổng GDP của cả tám triệu dân do VNCH kiểm soát.
Tài khóa 1975 là năm Hoa Kỳ viện trợ quân sự ít nhất cho Việt Nam Cộng hòa, số viện trợ là 700 triệu USD. Tuy nhiên, số tiền này vẫn cao gấp hai lần lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Trung Quốc và Liên Xô cộng lại. CIA ước tính con số 1,7 tỉ USD viện trợ quân sự Mỹ trong năm 1974 là gấp 4 lần lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Liên Xô và Trung Quốc trong cùng năm đó.
Theo nguồn của Hoa Kỳ thì tổng viện trợ quân sự cho VNCH từ 1955 đến 1975 là 16,762 tỉ USD, trong đó niên khóa 1972-1973 nhận được cao nhất là 3,349 tỉ USD. Lượng viện trợ quân sự mà Mỹ dành cho Việt Nam Cộng hòa cao gấp gần 5 lần so với lượng viện trợ mà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhận được từ Liên Xô, Trung Quốc và các nước khối xã hội chủ nghĩa khác (~3,5 tỷ USD).
Tổng cộng Mỹ đã viện trợ 2.750 máy bay và trực thăng các loại của Không lực VNCH. Chỉ có 308 chiếc sống sót qua chiến tranh (240 chiếc bay thoát sang Thái Lan hoặc ra tàu sân bay Mỹ, 68 chiếc được gửi về Mỹ), hơn 2.440 chiếc còn lại đã bị bắn rơi, phá hủy hoặc bị tịch thu. Trong số đó, 877 chiếc máy bay và trực thăng đã bị Quân đội Nhân dân Việt Nam tịch thu vào năm 1975. ​
Đầu năm 1973, dự trữ đạn của Việt Nam Cộng hòa đạt mức 165.000 tấn. Sự viện trợ rất lớn, cùng với việc Mỹ đã để lại căn cứ, trang bị, vũ khí... đã giúp quân lực Việt Nam Cộng hòa tăng cường đáng kể lực lượng (lục quân, không quân đứng hạng 4 thế giới còn hải quân đứng hạng 9 về quy mô). Trong chiến dịch mùa xuân năm 1975, CIA ước tính quân Giải phóng đã thu được khoảng 130.000 tấn đạn dược trong các kho của Việt Nam Cộng hòa, gấp nhiều lần so với dự trữ đạn dược mà quân Giải phóng chuẩn bị cho Chiến dịch Hồ Chí Minh (khoảng 25.000 tấn). Một tướng Mỹ nói: "Chúng ta mà viện trợ quân sự nhiều cỡ này cho Bắc Việt Nam thì họ có thể đánh nhau với chúng ta đến hết thế kỷ".
Số vũ khí và viện trợ trên chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chiến phí của Mỹ ở Việt Nam. Nó chưa bao gồm số vũ khí và chiến phí do quân đội Mỹ trực tiếp sử dụng trong giai đoạn tham chiến trực tiếp 1964-1973, mà theo thống kê là trên 111 tỷ USD chi phí trực tiếp, tương đương 686 tỷ USD theo thời giá 2008. Mặt khác, nếu tính cả chi phí trong giai đoạn 1954-1963, nhà kinh tế Steven ước tính tổng chi tiêu cuối cùng của Mỹ cho cuộc chiến tranh Việt Nam sẽ lên tới 925 tỷ USD; gấp 3,8 lần chi phí của Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và chỉ đứng sau chi phí của Mỹ cho Chiến tranh thế giới thứ hai. Tính riêng năm 1968, chi phí cho cuộc chiến Việt Nam đã tiêu tốn 2,3% GDP của Mỹ.
Một tính toán mới hơn cho thấy chính phủ Mỹ đã phải tiêu tốn 168 tỷ USD chiến phí tại Việt Nam (tương đương 950 tỷ USD theo thời giá 2011), bao gồm 111 tỷ USD chiến phí trực tiếp giai đoạn 1965-1972, 28,5 tỷ USD viện trợ cho chế độ Sài Gòn và 28,5 tỷ USD chi phí khác. Nếu tính cả chi phí trợ cấp, điều trị y tế cho cựu binh Mỹ (khoảng 350 tới 900 tỷ USD theo thời giá 2011) thì nước Mỹ đã tốn kém tới 1.200 - 1.800 tỷ USD cho cuộc chiến tại Việt Nam. Từ 1970 đến 2013, chính phủ Mỹ đã phải trợ cấp 270 tỷ USD cho các cựu binh tham chiến ở Việt Nam hoặc gia đình họ (nếu người lính đó tử trận hoặc mất tích), riêng năm 2012 là 22 tỷ USD, gần gấp đôi quy mô ngân sách dành cho FBI.
Tiền mặt
Cho đến nay vẫn chưa có số liệu chính thức công bố số tiền mặt viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ phía nhà nước Việt Nam, nhưng theo Nguyễn Nhật Hồng (trưởng bộ phận B29):
Hàng hóa
Qua 20 năm, Liên Xô, Trung Quốc và các nước xã hội chủ nghĩa đã viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổng khối lượng hàng hóa quân sự là 2.362.581 tấn; quy đổi thành tiền là hơn 7 tỉ Rúp (tương đương 7 tỉ USD). Ngoài một số như máy bay, tên lửa chỉ dùng ở miền bắc còn lại đều chuyển vào miền Nam qua đường Trường Sơn.
Giai đoạn 1965-1971, theo số liệu của các nhà nghiên cứu Nga, tổng giá trị viện trợ quân sự của Liên Xô cho Việt Nam là 1 tỷ 579 triệu USD, tức mỗi năm viện trợ trung bình đạt 220 triệu USD. Năm 1965, giá trị viện trợ quân sự của Liên Xô cho Việt Nam là 210 triệu đô la Mỹ, chiếm 60% tổng viện trợ của các nước cho Việt Nam. Tổng trị giá viện trợ quân sự tính riêng trong 2 năm từ tháng 1-1966 đến tháng 12-1967 là 500 triệu Rúp (xấp xỉ 550,5 triệu USD). Năm 1967, theo Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Liên Xô (12-1967), đây là năm Liên Xô cung cấp viện trợ cao nhất cho Việt Nam với 416 triệu rúp (khoảng 430 triệu USD). Báo cáo của Quân ủy Trung ương thuộc Bộ Quốc phòng Việt Nam cho thấy: "Liên Xô viện trợ nhiều nhất vào hai năm 1965 - 1967, có nhiều loại vũ khí tương đối hiện đại, nhưng phần lớn đã qua sử dụng, trừ MiG-21, ĐKZ-B, cao xạ 23 ly, xe kéo pháo bánh xích, ô tô". Năm 1968, Liên Xô viện trợ cho Việt Nam 357 triệu Rúp (tương đương 369,7 triệu đô la), chiếm 60% tổng toàn bộ viện trợ của các nước cho Việt Nam. Tính chung trong 4 năm 1965-1968, khối lượng Liên Xô viện trợ là 226.969 tấn, trị giá 1,173 tỷ rúp, đây là giai đoạn viện trợ của Liên Xô đạt cao nhất.
Đầu năm 1965, Bộ Quốc phòng Việt Nam đề nghị Liên Xô viện trợ 200 khẩu súng máy cao xạ 14,5 ly; 48 khẩu pháo cao xạ 100mm; 24 khẩu pháo 130 mm; 50 xe tăng T-54, 31 xe tăng lội nước PT-76; 152 khẩu pháo cao xạ 57mm; 20 máy bay MiG-17; 8 máy bay IL-28, 12 máy bay An-2, 6 tàu phóng ngư lôi cỡ nhỏ, 4 tàu vớt mìn, 680 máy vô tuyến điện,... Phía Liên Xô cơ bản nhất trí và đã nhanh chóng chuyển hàng. Liên Xô còn đề nghị gửi một số đơn vị sang Việt Nam trực tiếp chiến đấu với Mỹ, bao gồm một lữ đoàn tên lửa phòng không, hai trung đoàn pháo phòng không và các đơn vị kỹ thuật bảo đảm, một đơn vị máy bay MiG-21, một tiểu đoàn địa hình, một tiểu đoàn trinh sát kỹ thuật. Các đơn vị trên khi sang Việt Nam sẽ do phía Việt Nam giao nhiệm vụ chiến đấu, mọi chi phí sẽ do Liên Xô đảm bảo, phía Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ an ninh, thời gian sang Việt Nam chiến đấu là một năm. Tuy nhiên, phía Việt Nam đã từ chối đề nghị do muốn tự lực chiến đấu, không muốn cầu viện quân đội nước khác.
Các năm 1970-1971, viện trợ quân sự của Liên Xô bắt đầu giảm. Năm 1970, giá trị viện trợ là 240 triệu Rúp; năm 1971 là 89 triệu Rúp. Đến giữa năm 1971, Bộ Quốc phòng Việt Nam đề nghị một danh mục viện trợ vũ khí trị giá khoảng 300 triệu Rúp cho năm 1972, Liên Xô chỉ chấp thuận giá trị viện trợ khoảng 150 triệu Rúp. Tính chung giai đoạn 1969-1972, tổng viện trợ của Liên Xô dành cho Việt Nam là 143.793 tấn.
Có những lúc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ chối nhận viện trợ nếu khoản viện trợ đó đi kèm những điều kiện mà họ không chấp nhận. Khi Trung Quốc đề nghị viện trợ 500 chiếc xe vào Trường Sơn với điều kiện lái xe là người Trung Quốc, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã không đồng ý nhận bất cứ một chiếc xe nào.
Khối lượng hàng quân sự Liên Xô, Trung Quốc và khối các nước xã hội chủ nghĩa viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1955 đến 1975, qua từng giai đoạn như sau:
Chú thích
Thể loại:Chiến tranh Việt Nam
Seth Meribre
Seth Meribre là vị pharaon thứ 24 thuộc Vương triều thứ 13 trong Thời kỳ Chuyển tiếp thứ Hai. Seth Meribre đã trị vì từ Memphis, triều đại của ông kết thúc vào năm 1749 TCN hoặc khoảng năm 1700 TCN. Độ dài triều đại của ông không được biết chắc chắn; nhà Ai Cập học Kim Ryholt đề xuất rằng ông đã trị vì trong một thời gian ngắn, chắc chắn ít hơn 10 năm.
Chứng thực
Seth Meribre chỉ được chứng thực chắc chắn trên cuộn giấy cói Turin, cột thứ 7, hàng thứ 23 (Alan Gardiner và Jürgen von Beckerath: cột thứ 6 hàng thứ 23). Ryholt đề xuất rằng tấm bia JE35256, phát hiện tại Abydos và ngày nay nằm tại Bảo tàng Ai Cập, ban đầu được khắc cùng với tên nomen, prenomen và tên Horus của Seth Meribre. Tấm bia này, mang một niên đại Năm 4, sau này đã bị chiếm đoạt bởi Neferhotep I. Trước kia, nhà sử học Anthony Leahy lập luận rằng tấm bia này được Wegaf dựng nên thay vì là Seth Meribre, một quan điểm được chia sẻ bởi Darrell Baker. Tại Medamud, phía bắc của Luxor đã phát hiện nhiều công trình đổ nát và các tàn tích kiến trúc mà có thể đã được xây dựng bởi Seth Meribre nhưng sau đó đã bị vị vua kế vị ông là Sobekhotep III chiếm đoạt.
Jürgen von Beckerath tin rằng Seth Meribre có thể được đồng nhất với một vị vua được đề cập tới trong bảng phả hệ của vị tư tế Memphis là Ankhefensekhmet thuộc về vương triều thứ 22 sau này. Vị vua này mang tên "Aaqen", nghĩa đen là Con lừa khỏe mạnh. Von Beckerath đề xuất rằng điều này nhắc đến Seth Meribre và rằng tên gọi này ban đầu là "Sethqen", có nghĩa là Seth khỏe mạnh . Thực vậy, bởi vì vị thần Seth đã bị loại bỏ dưới thời vương triều thứ 22, chữ tượng hình của linh vật thần Seth đã bị thay thế bởi chữ tượng hình của con lừa, tạo ra "Aaqen".
Atrypanius irrorellus
Atrypanius irrorellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Seth Meribre
Vị trí trong biên niên sử và độ dài triều đại
Các nhà Ai Cập học Darrell Baker và Kim Ryholt đặt Seth Meribre là vị vua thứ 24 thuộc vương triều thứ 13, trong khi Jürgen von Beckerath xem ông như là vị vua thứ 20. Tuy nhiên, các tác giả này đồng thuận rằng Seth Meribre có thể đã chiếm đoạt ngai vàng của vị tiên vương, Sehetepkare Intef.
Atrypanius irrorellus
Liên kết ngoài
Thể loại:Atrypanius
Seth Meribre
Vị trí trong biên niên sử và độ dài triều đại
Khoảng thời gian của triều đại Seth Meribre đã bị mất trong một chỗ khuyết của cuộn giấy cói Turin, ngoại trừ đoạn cuối "... [và] 6 ngày". Kim Ryholt đưa ra tổng thời gian 10 năm cho các triều đại kết hợp của Imyremeshaw, Sehetepkare Intef và Seth Meribre. Hơn nữa, theo Cuộn giấy cói Boulaq 18, có nhiều lý do để tin rằng hoặc là Imyremeshaw hoặc Sehetepkare Intef đã cai trị hơn 5 năm, do đó để lại ít hơn 5 năm dành cho Seth Meribre.
Myllenyxis phalaropa
Myllenyxis phalaropa là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Seth Meribre
Chú thích
Thể loại:Pharaon Vương triều thứ Mười ba của Ai Cập
Myllenyxis phalaropa
Liên kết ngoài
Thể loại:Myllenyxis
Ballantiophora lanaris
Ballantiophora lanaris là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Zendaya
Zendaya Maree Stoermer Coleman (sinh ngày 1 tháng 9 năm 1996 tại Oakland, California, Hoa Kỳ), hay được biết đến rộng rãi là Zendaya, là nữ diễn viên, ca sĩ kiêm người mẫu người Mỹ. Cô bắt đầu sự nghiệp nghệ thuật của mình bằng việc làm người mẫu nhí và nhảy phụ họa, trước khi nhận được nhiều sự quan tâm của công chúng với vai diễn Rocky Blue trong sitcom Shake It Up của kênh Disney Channel (2010-2013). Năm 2013, Zendaya tham dự chương trình truyền hình Dancing with the Stars mùa thứ 16. Từ năm 2015 tới năm 2018, cô đồng sản xuất và đảm nhận vai diễn chính K.C Cooper trong sitcom K.C Undercover của kênh Disney. Năm 2017 là năm đột phá của cô sau khi đảm nhận Mary "MJ" Janes trong phim Spider-Man: Homecoming thuộc Vũ trụ Điện ảnh Marvel và vai Anne Wheeler trong bộ phim nhạc kịch The Greatest Showman
Cô bắt đầu sự nghiệp ca hát độc lập bằng việc ra đĩa đơn "Swag It Out" và "Watch Me" vào năm 2011, và cũng hợp tác với Bella Thorne. Cô ký hợp đồng với hãng đĩa Hollywood Records vào năm 2012, không lâu sau đó cô ra đĩa đơn "Replay", đạt thứ hạng 40 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 ở Mỹ. Album phòng thu mang chính tên cô (2013) đạt thứ hạng 51 trên bảng xếp hạng Billboard 200 sau khi ra mắt.
Thời thơ ấu
Zendaya sinh ngày 1 tháng 9 năm 1996 ở Oakland, California và là con một của bà Claire Maries (nhũ danh Stoermer) và ông Kazember Ajamu (tên cũ là Samuel David Coleman). Cô có năm người anh chị em cùng cha khác mẹ. Cha của cô là người Mỹ gốc Phi, người gốc Arkansas, trong khi mẹ của cô có gốc Đức và Scotland. Zendaya từng nói rằng tên của mình có nghĩa là "cảm ơn" trong ngôn ngữ Bantu của tộc người Shona ở Zimbabwe. Cô cũng tham gia đội nhạc kịch thuộc Nhà hát California Shakespeare ở Orinda, California nơi mà mẹ cô đã từng làm quản lý và huấn luyện các học sinh theo chương trình đặc biệt của nhà hát. Cô cũng tham gia quá trình sản xuất ở nhà hát trong lúc tham gia theo học ở Trường nghệ thuật Oakland, và đảm nhận vai Little Ti Moune trong vở Once on This Island ở Berkeley Playhouse, và đột phá với vai diễn "nam" Joe trong vở Caroline và vai Change trong vở Palo Alto.
Cô cũng theo học chương trình CalShakes ở Nhà hát American Conservatory. Những vai diễn hay của cô cũng bao gồm vở kịch Richard III của William Shakespeare, vai trong Twelfth Night và As You Like It.
2009-14: Shake It Up và Dancing with the Stars
thumbnail|left|160px|Zendaya tại buổi công chiếu bộ phim [[Let It Shine (phim)|Let It Shine của Disney Channel tại Hollywood năm 2012.]] Zendaya bắt đầu sự nghiệp diễn xuất chuyên nghiệp bằng việc làm người mẫu ở Macy's, Mervyns và Old Navy. Cô cũng xuất hiện trong quảng cáo đồ chơi iCarly. Cô từng nhảy phụ họa cho quảng cáo của Sears, cùng với sao Disney lúc bấy giờ là Selena Gomez. Năm 2009, cô cũng xuất hiện trong video ca nhạc thiếu nhi Kidz Bop cho bài hát cover "Hot n Cold" được phát hành trong Kidz Bop 15. Cô cũng từng tham gia thử vai cho vai diễn Cece Jones vào tháng 11 năm 2009, để tham gia sitcom Shake It Up (tựa gốc là Dance Dance Chicago) nhưng lại được lựa chọn cho vai diễn Rocky Blue. Trong buổi thử vai, cô trình diễn bài hát "Leave Me Alone" của Michael Jackson. Shake It Up được ra mắt vào ngày 7/11 năm 2010 và đạt 6,2 triệu lượt xem, trở thành bộ sitcom thứ 2 có nhiều người xem nhất trong tập đầu ra mắt trong 27 năm trở lại. Năm 2011, Zendaya ra mắt đĩa đơn độc lập "Swag It Out". Bài hát được Bobby Brackins sáng tác và được sản xuất bởi Glenn A. Foster. Cô cũng xuất hiện trong trailer của quyển "From Bad to Cursed" của Katie Alender. Cùng năm, cô ra mắt "Watch Me", hợp tác với Bella Thorne vào ngày 21/6. Bài hát đạt thứ hạn 86 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100. Mùa thứ hai của Shake It Up được thông báo vào ngày 16 tháng 3 năm 2011 và lên sóng vào ngày 18 tháng 9 năm 2011. Ngày 5 tháng 6 năm 2011, Shake It Up có một tập phim hợp tác cùng với Good Luck Charlie. Zendaya cũng tham gia dẫn chương trình cho Make Your Mark: Ultimate Dance Off 2011.
thumb|160px|Zendaya năm 2013. Vai diễn phim ngắn đầu tiên của cô là trong phim Frenemies phát hành năm 2012 của kênh Disney Original Movie. Ngày 29 tháng 2 năm 2012, đĩa đơn "Something to Dance For" được phát hành dưới hình thức quảng bá cho Live 2 Dance. Trong loạt bài hát, Zendaya thu âm 3 bài bao gồm: "Made In Japan", "Same Heart" và "Fashion in Kryptonite" được phát hành thành đĩa đơn chính. Ngày 2 tháng 9 năm 2012, cô kí hợp đồng với hãng Hollywood Records. Tháng 10, cô trình diễn ở Nhạc hội Teen Music và Nhạc hội vì nụ cười. Tháng 2/2013, Zendaya được thông báo là 1 trong những thí sinh tham gia mùa thứ 16 của chương trình Dancing with the Stars. Ở tuổi 16, cô là thí sinh trẻ tuổi nhất từng tham gia chương trình này, trước khi Willow Shields tham gia ở tuổi 14 vào mùa thứ 20. Cô lập đội với Valentin Chmerkovskiy. Vào tháng 5, cặp đôi đạt hạng nhì sau cặp Kellie Pickler và Derek Hough. Album mang tên cô được lên kệ vào ngày 17 tháng 9 năm 2013. Đĩa đơn hit "Replay" được ra mắt vào ngày 16 tháng 7 năm 2013. Bài hát được sáng tác bởi Tiffany Fred và Paul "Phamous" Shelton. Tháng 6 năm 2013, Zendaya ghi hình video cho bài hát. Ngày 25 tháng 7 cùng năm, hãng Disney công bố sẽ dừng Shake It Up sau 3 mùa.
Tháng 11 năm 2013, Zendaya được đề cử cho giải Nghệ sĩ của tháng Elvis Duran và được chiếu trên chương trình Today của đài NBC, cô cũng trình diễn live đĩa đơn "Replay" của mình.
Năm 2014, cô được chọn cho vai diễn Zoey Stevens trong phim của Disney sản xuất mang tên Zapped, kể về việc "điện thoại của Zoey bắt đầu điều khiển mọi cậu trai xung quanh Zoey". Cuối năm 2013, Zendaya cũng được lựa chọn cho vai chính cho chương trình Super Awesome Katy của kênh Disney được dự tính ra mắt vào tháng 5 năm 2014 dưới tên gọi K.C Undercover, vai diễn của cô cũng bị đổi thành K.C Cooper thay vì Katy Cooper. Vào năm 2017, Zendaya thừa nhận là mình cũng góp phần vào việc đổi tên series và tên nhân vật, cũng như quyết định một số tính cách của nhân vật. K.C Undercover được công chiếu trên kênh Disney vào ngày 18 tháng 1 năm 2015 và phần tiếp theo được lên sóng vào tháng 5 năm 2015.
Năm 2014, Zendaya xuất hiện trong thương vụ hợp tác làm ăn của hãng Hollywood và Republic Records. Vào ngày 6 tháng 3 năm 2015, Timbaland xác nhận là mình đang làm việc với Zendaya cho album thứ hai của cô. Bài hát "Something New", có sự góp giọng của Chris Brown được lên kệ vào ngày 5 tháng 2 thông qua hai hãng Hollywood Records và Republic Records. Bài hát cũng đánh dấu cho việc ra mắt dưới trướng của hãng Republic Records.
Tháng 2 năm 2015, Giulianna Rancic lôi Zendaya ra làm trò đùa với việc ẩn dụ tóc của cô có mùi như "dầu patchouli" và "cần sa" ở giải Oscar lần thứ 87. Zendaya phản bác lại trên trang Instagram của mình đồng thời cũng nêu ra việc có những người thành công với kiểu tóc lọng Châu Phi, một kiểu tóc không hề có mối liên hệ với thuốc phiện. Hãng Mattel vinh danh Zendaya bằng việc ra mắt búp bê Barbie có hình mẫu của Zendaya tại Oscar.
2016-nay: Chú tâm sự nghiệp đóng phim
200px|thumb|Zendaya tại [[San Diego Comic-Con 2016 quảng bá Người Nhện: Trở về nhà.]] Năm 2016, Zendaya lần đầu tiên đảm nhận vai diễn trên màn ảnh rộng với vai Michelle "MJ" Jones trong phim Người Nhện: Trở về nhà ra rạp vào tháng 7 năm 2017. Bộ phim đạt doanh thu 117 triệu đôla Mỹ trong tuần đầu công chiếu, đạt thứ hạng đầu tiên tại các rạp chiếu. John DeFore của tờ The Hollywood Reporter ca ngợi Zendaya là "người chiếm trọn màn ảnh", David Ehrlich của tờ IndieWire gọi Zendaya là "MVP" dù vai của cô ít xuất hiện trong phim. Tháng 8 năm 2017, Zendaya xuất hiện trong videoclip ca nhạc Versace on the Floor của Bruno Mars.
Vào tháng 12 năm 2017, Zendaya đóng phim nhạc kịch Bậc thầy của những ước mơ, cùng với Hugh Jackman, Zac Efron, Michelle Williams và Rebecca Ferguson. Trong phim Zendaya thủ vai nghệ sĩ đu dây nhào lộn tên Anne Wheeler có mối quan hệ tình cảm với vai của Zac Efron tên Phillip Carlyle, trong thời kì mà các cuộc tình khác chủng tộc là điều cấm kị. Mặc dù bộ phim nhận nhiều ý kiến khen chê từ cắc nhà phê bình, nhưng bộ phim lại có thành công thương mại tốt, trong khi vai diễn của Zendaya và chất xúc tác với Zac Efron được ca ngợi hết lời. Nhà phê bình phim Gleiberman viết trên tờ Variety: "Zendaya và Zac có chất xúc tác tuyệt vời - họ không bao giờ ngừng hỗ trợ lẫn nhau."
Bên cạnh việc lồng tiếng cho phim Smallfoot, Zendaya cũng kí hợp đồng đảm nhận vai trò sản xuất và diễn xuất trong A White Lie, với vai Anita Hemmings kể về một cô gái da trắng Mỹ lai Phi là hậu duệ của một người nô lệ, nhưng bị xem là người da trắng để cô có thể tham gia Vassar trong thập niên 1890. Zendaya đóng chung với Ansel Elgort và Jake Gyllenhaal trong bộ phim kinh dị trinh thám tên Finest Kind. Cô cũng đảm nhận tiếp vai Michelle trong Spider-Man: Far From Home ra mắt vào năm 2019. Tháng 6 năm 2018, có tin Zendaya sẽ tham gia phim truyền hình Euphoria trên HBO, cùng tên với chương trình của Israel. Zendaya đảm nhận vai Rue, là người dẫn chính của bộ phim với vai một cô gái nghiện ngập 17 tuổi.
Năm 2021, Zendaya đóng vai chính trong Malcolm & Marie, được quay trong giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19. Quá trình sản xuất tuân thủ các quy trình an toàn rộng rãi và có một đội ngũ tinh gọn để giảm thiểu nguy hiểm cho sức khỏe. Phim có sự tham gia của John David Washington và được đạo diễn bởi Sam Levinson, người cũng đã tạo ra Euphoria. Zendaya phân bổ cổ phần của bộ phim cho tất cả những người tham gia vào việc sản xuất bộ phim, như một cách để thưởng tài chính khi bộ phim được bán. Một phần số tiền thu được được chia cho Feeding America. Bộ phim được đón nhận trái chiều nhưng diễn xuất của Zendaya được đánh giá tích cực. Brian Truitt của USA Today mô tả cô ấy là "sáng chói" và "lửa tuyệt đối", và Peter Debruge của Variety khen ngợi cô ấy vì "khoác Marie trên bề mặt, chỉ để lộ sức mạnh của nhân vật thông qua các cảnh quay phản ứng và Im lặng".
Vào tháng 4 năm 2021, Zendaya được chọn lồng tiếng cho nhân vật Lola Bunny trong Space Jam: A New Legacy. Lớn lên với bộ phim từ khi còn nhỏ, Zendaya đã rút ra kinh nghiệm của mình với tình yêu bóng rổ của gia đình cho vai diễn này. Zendaya đóng vai Chani trong phim khoa học viễn tưởng Dune của Denis Villeneuve, phần đầu tiên của dự kiến ​​chuyển thể hai phần từ tiểu thuyết cùng tên năm 1965, phát hành vào tháng 9 năm 2021. Nhà phê bình Glenn Kenny gọi nữ diễn viên là "tốt hơn apt" trong vai diễn của cô ấy, trong khi cả Brian Lowry của CNN lưu ý rằng vai trò của cô bị giới hạn trong "hình ảnh mỏng manh" trong tầm nhìn của nhân vật chính. Zendaya đóng lại vai MJ lần thứ ba trong Spider-Man: No Way Home. Bộ phim mở màn cho những đánh giá tích cực với diễn xuất của cô được khen ngợi.
Hoạt động bên lề
Tháng 9 năm 2012, Zendaya cùng với rapper Lil Wayne và cầu thủ bóng rổ NBA LeBron James tham gia ghi hình bài hát "Scream and Shout" của Will.I.Am với Britney Spears cho quảng cáo tai nghe Beats by Dr. Dre Color. Zendaya cũng là gương mặt của thương hiệu "X-Out" và dòng thời trang của Madonna là "Material Girl", CoverGirl và Chi Hair Care.
Zendaya cũng là đại sứ của Convoy of Hope. Zendaya thu âm cover lại ca khúc "All of Me" của John Legend và trích một phần lợi nhuận cho tổ chức. Cô cũng tổ chức sinh nhật lần thứ 18 với chiến dịch cứu đói ít nhất 150 trẻ em ở Haiti, Tanzania và Philippines thông qua feedONE. Zendaya cũng chào mừng sinh nhật lần thứ 20 với chiến dịch khuyên góp hơn 50,000 đôla Mỹ để ủng hộ cho hội hỗ trợ phụ nữ của Convoy.
Xuất bản sách
Ngày 6 tháng 8 năm 2013, Zendaya xuất bản quyển sách đầu tiên của mình tên Between U and Me: How to Rock Tween Years with Style and Confidence.
Thời trang
Năm 2013, Zendaya thiết kế dòng thời trang lấy cảm hứng từ những bộ trang phục cô mặc trong Shake It Up tên là The Shake It Up Dance Clothing Line by Zendaya. Bộ sưu tập bao gồm những món quần áo dành cho các cô gái năng động bao gồm vớ làm ấm chân, quần shorts, áo khoác, khăn đội đầu và phụ kiện. Mùa hè năm 2015 hợp tác với Carmex, Zendaya thông báo sẽ ra mắt dòng thời trang tên Daya by Zendaya được ra mắt vào mùa thu năm 2016. Dòng giày dép Sole of Daya cũng được lên kế hoạch.
Năm 2014, Zendaya làm giám khảo khách mời trong một tập của Project Runway: Under the Gunn. Trong tập này, thí sinh (nhà thiết kế) được giao nhiệm vụ sáng tạo cho một bộ trang phục cho Zendaya cho màn trình diễn sắp tới. Năm 2016, cô cũng làm giám khảo khách mời cho tập cuối của Project Runway mùa 15.
Cuộc sống riêng tư
Zendaya thích hát, nhảy và thiết kế quần áo. Cô cũng là người ăn chay. Zendaya hiện tại đang sống ở Los Angeles, California và sở hữu căn nhà trị giá 1,4 triệu USD. Cô cũng có một căn hộ ở Brooklyn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1996 Thể loại:Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Nữ diễn viên Mỹ gốc Phi Thể loại:Nữ ca sĩ Mỹ gốc Phi Thể loại:Nữ diễn viên Mỹ Thể loại:Nữ diễn viên thiếu nhi Mỹ Thể loại:Ca sĩ thiếu nhi Mỹ Thể loại:Nữ ca sĩ nhạc pop Mỹ Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Mỹ Thể loại:Nhạc sĩ nhạc pop thiếu nhi Thể loại:Nghệ sĩ của Hollywood Records Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nghệ sĩ của Walt Disney Records Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21 Thể loại:Ca sĩ nhạc pop Mỹ Thể loại:Người Mỹ gốc Đức Thể loại:Người Mỹ gốc Scotland Thể loại:Time 100 năm 2022
Xã Grant, Quận Richland, Bắc Dakota
Xã Grant (Grant Township) là một xã thuộc quận Richland, tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 102 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Bắc Dakota Thể loại:Quận Richland, North Dakota
Hieracium vvedenskyi
Hieracium vvedenskyi là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Üksip mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Liên kết ngoài
V Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1966
Tisagronia
Tisagronia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Noctuinae
Dactylispa beccarii
Dactylispa beccarii là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1897.
Tham khảo
Thể loại:Dactylispa
Bodurlar, Çanakkale
Bodurlar là một xã thuộc thành phố Çanakkale, tỉnh Çanakkale, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 87 người.
Coelotes aritai
Coelotes aritai là một loài nhện trong họ Amaurobiidae.
Loài này thuộc chi Coelotes. Coelotes aritai được miêu tả năm 2009 bởi Nishikawa.
Tham khảo
Thể loại:Coelotes
Thorictus doriae
Thorictus doriae là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1942.
Tham khảo
Thể loại:Thorictus
Trichosalpinx dura
Trichosalpinx dura là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Lindl.) Luer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trichosalpinx Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
Ischyrolepis caespitosa
Ischyrolepis caespitosa là một loài thực vật có hoa trong họ Restionaceae. Loài này được Esterh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Crypsinus enervis
Liên kết ngoài
Thể loại:Crypsinus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1947 Thể loại:Unresolved names
Crypsinus enervis
Atrypanius punctatellus
Atrypanius punctatellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Atrypanius
Primula scapigera
Primula scapigera là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được (Hook. f.) Craib miêu tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Anh thảo Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Plouigneau
Plouigneau (Plouigno) là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.
Dân số
Người dân ở Plouigneau được gọi là Ignaciens.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Finistère
Phnom Krom
13.28573°N, 103.81218°W nhỏ|phải|250px|Đền Phnom Krom Phnom Krom là một ngôi đền nằm trên đỉnh đồi ở Angkor, Campuchia. Ngôi đền này được xây cuối thế kỷ thứ 9 dưới thời vua Yasovarman (889-910). Đền Phnom Krom cách Xiêm Riệp 12 km về phía tây nam, là một ngôi đền dành cho việc thờ thần các Hindu Shiva, Vishnu và Brahma.
Phnom Krom là ngôi đền cực nam trong 3 ngôi đền trên đỉnh đồi được xây ở khu vực Angkor trong thời kỳ trị vì của Yasovarman. Hai ngôi đền kia là Phnom Bakheng và Phnom Bok.
Ngọn đồi nơi Phnom Krom đứng trên đỉnh có nhiều đá; huyền thoại địa phương cho rằng các phiến đá đã được tướng khỉ Hanuman phơi ra trong cuộc săn lùng thuốc trong sử thi Ramayana. Khu vực ngoài cổng tây của ngôi đền cho du khách một tầm nhìn ngoạn mục hồ Tonle Sap.
Astragalus ardakensis
Astragalus ardakensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Sirj. & Rech.f. miêu tả khoa học đầu tiên.
Phnom Krom
Tham khảo
Phnom Krom Thể loại:Tỉnh Xiêm Riệp Thể loại:Di tích Angkor
Astragalus ardakensis
Liên kết ngoài
A
Jajanmugli, Basavakalyan
Tham khảo
Thể loại:Bidar (huyện)
Duno
Duno là một đô thị ở tỉnh Varese trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 60 km về phía tây bắc của Milan và khoảng 14 km về phía tây bắc của Varese. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 163 người và diện tích là 2,5 km².
Duno giáp các đô thị: Brissago-Valtravaglia, Casalzuigno, Cassano Valcuvia, Cuveglio, Mesenzana, Porto Valtravaglia.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Psychotria womersleyi
Liên kết ngoài
W Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Búa nước
thumbnail|300px|Tác động của sự dâng áp đột ngột đối với phao đo
Myllenyxis pyramida
Myllenyxis pyramida là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Búa nước
Búa nước (tiếng Anh: water hammer), còn gọi thủy kích (hydraulic shock) hay nước va trong các tài liệu Việt Nam là hiện tượng áp lực trong đường ống tăng cao đột ngột (nước va dương) hoặc hạ thấp đột ngột (nước va âm), được tạo ra khi một chất lưu (thường là chất lỏng nhưng đôi khi cũng là chất khí) đang chuyển động bị buộc phải dừng lại hoặc đổi hướng một cách đột ngột (thay đổi động lượng). Hiện tượng búa nước thường xảy ra khi đóng van đột ngột ở một đầu của hệ thống đường ống, và vì vậy tạo ra sóng áp suất truyền trong đường ống.
Myllenyxis pyramida
Liên kết ngoài
Thể loại:Myllenyxis
Búa nước
Sóng áp suất này có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng, từ tiếng ồn và chấn động đến phá hoại đường ống. Có thể làm giảm tác động của các xung búa nước bằng cách sử dụng bể tích áp thủy lực, bình giảm áp, bể điều áp, và các phương pháp khác.
Tính toán sơ bộ đối với hiện tượng búa nước có thể được thực hiện nhờ phương trình Zhukovsky (Tên La tinh là Joukovsky hoặc Joukowsky), hoặc chính xác hơn là bằng cách sử dụng phương pháp đường đặc trưng.
Nguyên nhân và tác động
Khi một đường ống bị chặn đột ngột tại cửa ra (hạ lưu), khối nước phía trước cửa ra đã bị đóng vẫn còn đang di chuyển, do đó áp suất bị tích tụ lên cao và tạo ra sóng xung kích. Trong hệ thống đường ống nước dân dụng điều này sẽ tạo ra một tiếng nổ lớn, giống như một tiếng ồn do búa đập. Búa nước có thể gây ra vỡ đường ống nếu áp suất đủ lớn. Các bẫy không khí hoặc các ống đứng (hở ở bên trên) đôi khi được lắp đặt vào hệ thống đường ống vì chúng có tác dụng như là các bộ giảm chấn, hấp thụ các lực phá hoại tiềm năng do chuyển động của nước.
Trong nhà máy thủy điện, dòng nước chuyển động dọc theo đường hầm hoặc đường ống dẫn có thể bị chặn không cho xâm nhập vào tua bin bằng cách đóng van. Tuy nhiên, ví dụ, nếu có 14 km đường hầm với đường kính 7,7 m, chứa đầy nước đang chuyển động với vận tốc là 3,75 m/s, tức là tương đương với khoảng 8.000 MJ động năng phải bị bắt giữ. Thì sự bắt giữ này thường được thực hiện bằng một trục điều áp (surge shaft) mở phía trên, cho nước chảy vào đó; khi nước dâng lên trục, động năng của nó được chuyển đổi thành thế năng, việc này làm cho dòng nước trong đường ống giảm tốc. Các trạm HEP (tháp nước là ví dụ thực tế của một trong những trạm HPE) được coi như là những bình dâng trong những trường hợp như thế này.
Trong hệ thống cấp nước gia đình, hiện tượng búa nước có thể xảy ra khi dòng nước từ máy rửa chén, máy giặt, bể phốt bị ngắt đột ngột do khóa van hay tắt máy. Kết quả là có thể nghe thấy tiếng nổ lớn, hay tiếng lách tách lặp đi lặp lại (vì sóng xung kích di chuyển tới lui trong hệ thống đường ống dẫn nước), hoặc sự rung lắc mạnh của đường ống.
Mặt khác, khi van thượng lưu trong đường ống đóng lại, dòng nước ở hạ lưu của van cố gắng tiếp tục chảy, tạo ra một khoảng chân không (vacuum) và khoảng chân không này có thể gây ra gãy hoặc nổ đường ống. Vấn đề này có thể trở nên đặc biệt nghiêm trọng nếu đường ống được đặt trên sườn dốc. Để ngăn chặn điều này, không khí và các van xả áp chân không, lỗ thông hơi, hoặc bẫy hơi được cài đặt phía hạ lưu của van để cho không khí nhập vào dòng chảy để ngăn ngừa khoảng chân không này xảy ra.
Các nguyên nhân khác của hiện tượng búa nước có thể kể đến là hỏng máy bơm và đóng gấp van kiểm tra (hay còn gọi là van một chiều) (để giảm tốc độ đột ngột, van kiểm tra có thể bị coi là đóng quá gấp, tùy thuộc vào các đặc tính động lực của van kiểm tra và khối lượng nước giữa van kiểm tra và bể chứa).
Các hiện tượng liên quan
thumb|300px|Đoạn ống nối trên ống thông hơi nước đã bị phá hoại do hiện tượng búa hơi nước
Hệ thống phân phối hơi nước cũng có thể dễ bị tổn thương dưới tác động của một hiện tượng tương tự như búa nước, được gọi là búa hơi nước. Trong một hệ thống hơi, búa nước thường xảy ra khi một lượng hơi nước ngưng tụ tạo thành nước trong đoạn (nằm ngang) của đường ống hơi nước. Sau đó, luồng hơi nước mang theo lượng nước này, tạo thành một "viên đạn" lao nhanh với tốc độ cao vào khớp nối ống, tạo ra một tiếng nổ lớn giống như búa đập và ép mạnh và kéo căng đường ống. Hiện tượng này sẽ xảy ra nếu không có phương pháp thoát nước ngưng tụ thích hợp.
Nơi thiết bị bổ sung không khí được sử dụng, những thiết bị bổ sung không khí này cuối cùng sẽ cạn kiệt không khí do sau khoảng thời gian dài sử dụng không khí đã bị hấp thụ hết vào trong nước. Điều này có thể được khắc phục bằng cách tắt nguồn cung cấp nước, mở khóa vòi nước ở các vị trí cao nhất và thấp nhất để nước thoát hết khỏi hệ thống (do đó khôi phục lại không khí vào thiết bị cấp khí), rồi sau đó đóng khóa vòi và mở lại nguồn cung cấp.
Nổ búa nước trong khoang kín
Khi một vụ nổ xảy ra trong một không gian khép kín, búa nước có thể làm các bức tường xung quanh bị biến dạng. Tuy nhiên, nó cũng có thể truyền động lượng tới không gian khép kín này, nếu nó được tự do di chuyển. Một vụ nổ dưới nước trong khoang lò phản ứng hạt nhân SL-1 làm nước tăng tốc và chạy lên phía trên xuyên qua 0,76 m (2,5 ft) không khí trước khi nó lao vào trần khoang với vận tốc 49 m/s (160 ft/s) và áp suất 680 atm (69.000 kPa). Sóng áp suất này làm 12.000 kg (26.000 lb) khoang thép nảy lên 2,77 m (9,1 ft) vào trong không khí trước khi nó rơi trở lại vị trí cũ của nó.
Các biện pháp giảm nhẹ
Búa nước đã gây ra tai nạn và thậm chí là tử vong, nhưng thông thường thiệt hại chỉ hạn chế ở mức vỡ ống hoặc thiết bị phụ trợ. Các kỹ sư phải luôn luôn đánh giá nguy cơ nổ đường ống dẫn do búa nước gây ra. Đường ống vận chuyển các chất lỏng độc hại hoặc chất khí phải được bảo đảm chăm sóc đặc biệt trong thiết kế, thi công và vận hành. Các nhà máy thủy điện phải được thiết kế đặc biệt và vận hành cẩn thận vì búa nước có thể làm hệ thống đường ống bị hư hại thảm khốc.
Thực hiện những điều sau để làm giảm hoặc loại bỏ hiện tượng búa nước:
thumb|300px|Sóng áp suất đặc trưng do sự đóng van đường ống tạo ra
Độ lớn của xung búa nước
Một trong những người đầu tiên điều tra một cách thành công vấn đề búa nước là kỹ sư Ý Lorenzo Allievi.
Búa nước có thể được phân tích bởi hai cách tiếp cận khác nhau – Thuyết cột chất lưu cứng (rigid column) bỏ qua tính nén của chất lưu và độ đàn hồi của thành ống, hoặc theo một phân tích đầy đủ có tính đến cả độ đàn hồi. Khi thời gian đóng van dài so với thời gian sóng áp suất truyền dọc theo chiều dài của ống, thì lý thuyết cột chất lưu cứng là phù hợp; ngược lại thì cần phải tính đến độ đàn hồi. Dưới đây là hai công thức tính toán áp suất cực đại, một trong đó xét đến độ đàn hồi, nhưng giả định van đóng ngay lập tức, và công thức thứ hai bỏ qua tính đàn hồi nhưng coi việc đóng van xảy ra trong một khoảng thời gian hữu hạn.
Đóng van tức thì; Chất lưu nén được
Vì vậy, đối với trường hợp van đóng ngay lập tức, độ lớn tối đa của xung búa nước là:
trong đó ΔP là độ lớn của sóng áp suất (Pa), ρ là mật độ của chất lưu (kg m−3),  a0 là tốc độ của âm thanh trong chất lưu (ms−1), và Δv là sự thay đổi trong vận tốc chất lưu (ms−1). Xung xoay chuyển (qua lại) do các định luật chuyển động Newton và phương trình tính liên tục áp dụng cho sự giảm tốc của một yếu tố chất lưu.
Phương trình tốc độ sóng
Vì tốc độ âm thanh trong chất lưu là, áp suất cực đại phụ thuộc vào tính nén của chất lưu nếu van bị đóng đột ngột.
Semiothisa pacianaria
Semiothisa pacianaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Búa nước
Phương trình tốc độ sóng
trong đó
Semiothisa pacianaria
Liên kết ngoài
P
Búa nước
Đóng van chậm; chất lưu không nén được
Khi thời gian đóng van dài hơn so với thời gian sóng áp suất truyền dọc chiều dài của đường ống, tính đàn hồi có thể được bỏ qua, và có thể mô tả hiện tượng theo độ quán tính hay lý thuyết cột chất lưu cứng:
Giả định một sự giảm tốc liên tục của cột nước (dv/dt = v/t), sẽ có:
trong đó:
Áp dụng công thức trên, đối với nước và Hệ đơn vị Anh: P = 0,0135 V L/t. Trong ứng dụng thực tế, nên lấy hệ số an toàn khoảng bằng 5:
trong đó P1 là áp lực đầu vào tính bằng psi, V là vận tốc dòng chảy tính bằng ft/s, t là thời gian đóng van tính bằng giây (s) và L là chiều dài đường ống phía thượng lưu tính bằng feet.
Công thức tính áp suất dư do búa nước gây ra
Khi van với lưu lượng thể tích Q được đóng lại, áp suất dư ΔP được tạo ra phía thượng nguồn của van, giá trị của áp suất dư này được tính theo phương trình Joukowsky:
Mô đun nén tương đương B được rút ra từ một loạt các khái niệm thủy lực:
Như vậy, độ đàn hồi tương đương là tổng của các độ đàn hồi trên:
Kết quả là, chúng ta thấy rằng có thể làm giảm tác động của búa nước bằng cách:
Các phương trình động lực
Hiệu ứng búa nước có thể được mô phỏng bằng cách giải các phương trình vi phân từng phần sau:
Toana
Toana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Búa nước
Các phương trình động lực
trong đó V là vận tốc chất lưu bên trong ống, \rho là mật độ chất lưu và B là mô đun khối tương đương, f là hệ số ma sát.
Toana
Tham khảo
Thể loại:Hadeninae
Búa nước
Sự phân tách cột chất lưu
Sự phân tách cột chất lưu là hiện tượng có thể xảy ra trong lúc hiện tượng búa nước diễn ra. Nếu áp suất trong đường ống giảm xuống dưới áp suất bay hơi của chất lỏng, hiện tượng sủi bong bóng sẽ xảy ra (một số phần tử chất lỏng bay hơi, tạo thành bong bóng trong đường ống, nếu áp suất gần với áp suất bay hơi). Điều này rất có thể xảy ra tại các địa điểm cụ thể như các đầu mút đường ống bị đóng kín, các cao điểm hay điểm khúc khủyu (tại vị trí có sự thay đổi trong độ dốc đường ống). Khi chất lỏng quá lạnh chảy vào không gian trước đây bị chiếm đóng bởi hơi nước thì diện tích tiếp xúc giữa hơi nước và chất lỏng tăng lên. Điều này làm cho hơi nước ngưng tụ thành chất lỏng làm giảm áp lực trong không gian chứa hơi nước. Chất lỏng ở hai bên của không gian chứa hơi nước do đó được tăng tốc độ di chuyển vào không gian này bởi sự chênh lệch áp suất. Sự va chạm của hai cột chất lỏng (hoặc một cột chất lỏng nếu ở một đầu mút bị đóng kín) gây ra sự gia tăng áp lực lớn và gần như tức thời. Sự gia tăng áp lực này có thể làm hỏng thiết bị thủy lực, hệ thống đường ống và kết cấu hỗ trợ. Nhiều lần lặp đi lặp lại của sự tạo thành và nổ vỡ bong bóng có thể xảy ra trong cùng một sự kiện nước búa duy nhất.
Phần mềm mô phỏng
Hầu hết các gói phần mềm mô phỏng hiện tượng búa nước sử dụng phương pháp đường đặc trưng để giải các phương trình vi phân liên quan. Phương pháp này hoạt động tốt nếu tốc độ sóng không thay đổi theo thời gian do không khí hoặc các chất khí bị cuốn vào trong đường ống. Phương pháp Sóng (WM) cũng được sử dụng trong nhiều gói phần mềm. WM cho phép các nhà khai thác phân tích các mạng lưới (đường ống) lớn một cách hiệu quả. Ngoài ra còn nhiều gói phần mềm thương mại và phi thương mại khác.
Các gói phần mềm khác nhau về độ phức tạp, phụ thuộc vào ít hay nhiều quá trình được mô hình hóa trong đó. Các gói phần mềm phức tạp có thể có một hay nhiều các tính năng dưới đây:
Lịch sử
nhỏ|[[Máng dẫn nước kín bên trong Pont du Gard, của đế chế La Mã từ thế kỷ 1]] Vào thế kỷ thứ 1 trước công nguyên Marcus Vitruvius Pollio đã mô tả hiện tượng búa nước trong đường ống bằng chì và bằng đá của nguồn cung cấp nước công cộng của đế chế La Mã. Hiện tượng búa nước thậm chí còn được khai thác trước khi có tên gọi dành cho nó: Năm 1772, một người Anh tên là John Whitehurst đã xây dựng một máy đẩy (ram) thủy lực cho một ngôi nhà ở Cheshire, Anh. Năm 1796, nhà phát minh người Pháp Joseph Michel Montgolfier (1740-1810) đã xây dựng một máy đẩy thủy lực khác cho nhà máy nghiền giấy của mình ở Voiron. Ở Pháp và Ý, cụm từ "búa nước" bắt nguồn từ cụm từ máy đẩy thủy lực: coup de bélier (French) and colpo d'ariete (Italian) đều có nghĩa là "đập búa". Như thế kỷ 19 đã chứng kiến ​​việc lắp đặt các nguồn cung cấp nước cho nhiều thành phố, hiện tượng búa nước đã trở thành mối quan tâm của các kỹ sư dân dụng. Hiện tượng búa nước cũng là mối quan tâm của các nhà sinh lý học nghiên cứu hệ thống tuần hoàn trong cơ thể.
Mặc dù đã được báo trước trong công trình của Thomas Young, lý thuyết búa nước thường được coi là bắt đầu vào năm 1883 với công trình của nhà sinh lý học người Đức Johannes von Kries (1853-1928), người đã khảo sát xung trong các mạch máu. Tuy nhiên, những phát hiện của ông đã không được các kỹ sư dân dụng chú ý tới. Sau đó, những phát hiện của Kries được rút ra một cách độc lập vào năm 1898 bởi nhà động lực học chất lưu người Nga Nikolay Yegorovich Zhukovsky (1847-1921), năm 1898 bởi kỹ sư dân dụng người Mỹ Joseph Palmer Frizell (1832-1910),  và năm 1902 bởi các kỹ sư Ý Lorenzo ALLIEVI (1856-1941).