cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Triết học phương Tây
Bertrand Russell
nhỏ|317x317px|Bìa cuốn Principia Mathematica ("Những nguyên lý toán học") của [[Bertrand Russell|Russell và Whitehead. Sử dụng những nguyên tắc logic, Russell đã chứng minh "1+1=2" trong tác phẩm này (tại ✸54.43).]] Russell đã đưa ra các lý thuyết bổ sung để giải quyết nghịch lý này. Frege, đang rất chán nản sau khi nhìn thấy lỗ hổng, cũng đã nỗ lực và thử nhiều cách khác nhau nhằm cứu vãn hệ thống logic của mình. Tuy nhiên, đến năm 1931, Kurt Gödel xuất bản những định lý bất toàn nổi tiếng của ông và chỉ rõ rằng: những nỗ lực xây dựng bộ môn đại số hoàn chỉnh trên cơ sở các tiên đề như Russell và Frege đang làm là hoàn toàn bất khả thi. Dù không thể hoàn thành mục tiêu của mình, các khái niệm và phát triển của Frege và Russell đã cách mạng bộ môn logic học và thực sự đáng trân trọng.
Russell mang cả logic vào trong ngôn ngữ hàng ngày. Theo quan điểm của ông, ngôn ngữ kém chính xác hơn nhiều so với logic; chính vì vậy, chúng cần được phân tích để bộc lộ bản chất logic thực sự ẩn dưới các câu chữ. Ta hãy xem xét mệnh đề sau đây – một ví dụ ưa thích của Russell – để hiểu rõ hơn vấn đề đối với ngôn ngữ:
Mệnh đề này hiển nhiên là sai: ngay từ thời của Russell, nước Pháp đã không còn chế độ quân chủ. Tuy nhiên nếu ta nói mệnh đề trên sai, vậy mệnh đề đúng về mặt logic phải là: "Hoàng đế hiện tại của nước Pháp không bị hói đầu", nhưng mệnh đề này cũng sai và không phải là điều mà ta ám chỉ. Để giải quyết những khúc mắc trong diễn đạt này, Russell phân tích như sau: Khi ta nói "Hoàng đế hiện tại của nước Pháp bị hói đầu", cấu trúc logic thực sự ẩn dưới câu nói này là:
Trình bày một cách hình thức hơn, ta có:
Cách diễn giải này cho phép làm rõ hơn cấu trúc của mệnh đề "Hoàng đế hiện tại của nước Pháp bị hói đầu." Mệnh đề này sai vì (1) sai hay không tồn tại thứ gì gọi là "hoàng đế hiện tại của nước Pháp". Mệnh đề đối nghịch "Hoàng đế hiện tại của nước Pháp không bị hói đầu" cũng sai vì lý do tương tự. Việc tập trung vào phân tích ngôn ngữ của Russell có thể coi là đánh dấu cho sự kiện gọi là "bước ngoặt ngôn ngữ", trong đó ngôn ngữ trở thành vấn đề để các nhà triết học phân tích và tìm ra cấu trúc logic của nó.
Ludwig Wittgenstein
Trong toàn bộ thời gian sống của mình, Wittgenstein chỉ xuất bản duy nhất tác phẩm Tractatus Logico-Philosophicus (Chuyên luận logic-triết học) với độ dày chỉ khoảng 70 trang. Với công trình này, Wittgenstein tuyên bố đã giải quyết tất cả các vấn đề triết học. Lý thuyết trung tâm của cuốn sách này là thuyết bức tranh về ý nghĩa. Cũng giống như Russell, Wittgenstein cho rằng: vai trò ngôn ngữ là để biểu hiện các mối quan hệ trong thế giới. "Một mệnh đề là một bức tranh của hiện thực. Một mệnh đề là mô hình về thế giới như ta tưởng tượng nó." Tự thân mệnh đề có thể không tả rõ quan hệ giữa các sự kiện trong thế giới, nhưng quan hệ logic giữa các yếu tố trong mệnh đề sẽ thể hiện quan hệ logic giữa các vật thể trong thế giới.
Trong ngôn ngữ thường ngày, mối quan hệ logic này thường được ẩn giấu và có thể chỉ được làm rõ bằng cách phân tích các đối tượng trong mệnh đề thành những đối tượng đơn giản và tường minh hơn. Chẳng hạn, mệnh đề: "Đế quốc Áo-Hung đang chiến tranh với Nga" có thể được phân tích thành:
nhỏ|221x221px|"Thỏ hay Vịt?" Giải thích cho sự đổi ý của mình, Wittgenstein lấy ví dụ bằng bức ảnh ảo giác này. Chỉ là một hình ảnh, nhưng có thể được cảm nhận như là hai đối tượng khác nhau ở hai góc nhìn khác nhau. Như vậy, đối tượng Áo-Hung đã được phân tích thành hai đối tượng là Đế quốc Áo và Vương quốc Hung; tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu tiên vì hai chủ thể này vẫn còn là những chủ thể phức tạp được cấu thành từ vô số các yếu tố khác. Wittgenstein tin rằng, nếu ta tiếp tục quá trình phân tích như trên, cuối cùng ta sẽ có được một dãy gồm toàn các đối tượng đơn giản, mối quan hệ giữa các đối tượng này sẽ phản ánh, có thể chính xác hoặc không chính xác, mối quan hệ của những đối tượng này trong thế giới. Những mệnh đề không thể phân tích được thành những yếu tố đơn giản giống như vậy sẽ là những mệnh đề giả và do vậy vô nghĩa (Wittgenstein cho rằng hầu hết các tuyên bố về tôn giáo, đạo đức và triết học thuộc về loại mệnh đề giả này).' Với cuốn sách của mình, Wittgenstein tuyên bố đã giải quyết xong tất cả các vấn đề triết học và ông từ bỏ môn học này.'
Wittgenstein dành một số năm làm nghề chăm sóc vườn và giảng dạy tại những ngôi trường xa xôi trước khi quay lại với triết học vào những thập niên 30. Ông trở thành giáo sư triết tại đại học Trinity, Oxford. Thứ triết học ông dạy lúc bấy giờ rất khác với loại triết học trong Chuyên luận và không được in thành văn bản. Sau khi ông qua đời, những bài viết của ông được tổng hợp thành cuốn Những tìm sâu triết học.
Vào giai đoạn này, Wittgenstein gạt bỏ tư tưởng khi cho rằng yếu tố tối hậu của ngôn ngữ là các đối tượng đơn giản; hệ thống logic ông xây dựng cũng được tháo dỡ.' Cũng giống như ở thời kỳ trước, Wittgenstein tin rằng các ngữ pháp bề mặt ẩn giấu bản chất thực sự của ngôn ngữ; nhưng ở thời kỳ này, thứ được ẩn giấu không phải là các cấu trúc logic phức tạp mà lại là sự đa dạng trong cách mà ngôn ngữ được sử dụng trong các hoạt động hàng ngày.' Ngôn ngữ gắn liền với thế giới theo vô số cách khác nhau, và ông đặt ra khái niệm "trò chơi câu chữ" (en. language-game) để mô tả điều này. Wittgenstein đưa ra vài ví dụ về "trò chơi câu chữ" như: đưa ra mệnh lệnh, mô tả hình dáng của vật thể, bộc lộ cảm xúc, đưa ra các số đo, xây dựng vật thể từ những mô tả, báo cáo lại một sự kiện, phỏng đoán về một sự kiện, bịa chuyện, diễn kịch, giải câu đố, nói đùa, đặt câu hỏi, nguyền rủa, chúc mừng và cầu nguyện. Sẽ là bất khả thi để chỉ ra một đặc điểm cốt yếu trong tất cả những trò chơi này, thay vào đó, những "trò chơi" này giống nhau theo cách mà các thành viên trong một gia đình giống nhau: họ có thể có nhiều nét tương đồng với nhau nhưng trông vẫn cực kỳ đa dạng.' Ngôn ngữ cũng giống như vậy, có lẽ chúng không chỉ là những mệnh đề logic mà chứa đựng vô số điều kỳ thú và hơn cả, bí ẩn.'
Hiện tượng học và triết học hiện sinh
Rời khỏi mảnh đất của triết học phân tích tại nước Anh và một số vùng của Hoa Kỳ để đến với châu Âu lục địa, ta sẽ thấy một bộ mặt hoàn toàn khác của triết học tại đây. Như đã nói, cũng như các nhà triết học phân tích, các triết gia châu Âu lục địa truy tìm câu trả lời cho những câu hỏi như: "Ý thức là gì" hay "Làm người thì có ý nghĩa gì?" song họ không phân tích từ ngữ "ý thức" và "làm người" để tìm ra đáp án cho những vấn đề này. Trái lại, họ tin rằng: ta phải nhìn thật sâu vào trải nghiệm mà ta đang có để tìm ra câu trả lời cho những câu hỏi này. Dù bắt nguồn từ Nietzsche và Kierkegaard từ thế kỷ 19, chủ nghĩa hiện sinh của thế kỷ 20 không thể được hiểu nếu không quy chiếu đến các tác phẩm của Husserl. Rất nhiều những nhà triết học lục địa lớn đều đã học hoặc đã đọc Husserl. Điểm thú vị là, trong khi Husserl là một nhà toán học và mong muốn biến triết học thành một bộ môn khoa học tuyệt đối, nhiều môn đệ của ông lại là những nhà thơ, những tiểu thuyết gia cực kỳ xuất sắc.
Edmund Husserl
nhỏ|266x266px|[[Edmund Husserl, ảnh chụp vào năm 1910.]] Edmund Husserl sinh vào năm 1859, cũng là năm sinh của John Dewey. Động lực lớn trong các công trình của Husserl là "sự chắc chắn". Ông kịch liệt chỉ trích thái độ duy nhiên (en. Naturalism), chính là thái độ cho rằng các khách thể có tính tuyệt đối và tất thảy mọi sự trên thế giới này đều có thể hoàn toàn giải thích bằng các môn khoa học tự nhiên. Khoa học, dù có khách quan đến đâu, cũng đều có nền tảng là từ ý thức của chính con người; xa rời khỏi nền tảng này chỉ dẫn ta đi đến những ngõ cụt. Vậy, nếu như ý thức chính là suối nguồn cho mọi hiểu biết của ta, Husserl cho rằng: ta sẽ phải tiếp cận nó theo một cách hoàn toàn khác.
Husserl đã phát triển một phương pháp, được gọi là hiện tượng học (en. Phenomenology). Cũng giống như cách Hegel dùng chữ này, "hiện tượng học" là môn học nghiên cứu về những đối tượng xuất hiện trong kinh nghiệm của chúng ta. Husserl đã đi ngược lại các triết gia trước đó khi không cho rằng thế giới là tuyệt đối và bất biến (thái độ duy nhiên), trái lại, thế giới này chỉ là thế giới mà ta đã nhìn thấy. Nói cách khác, hiện tượng học không coi một điều gì là tất nhiên mà quyết thẩm tra về cách mà ta nhìn thế giới, quyết tìm ra tại sao ta lại nhìn thế giới như thế này mà không phải thế khác.
Một trong những khám phá quan trọng của Husserl là tính ý hướng (la. Intentio), đó là, ý thức bao giờ cũng là ý thức về một cái gì. Triết học duy lý cho rằng ý thức có thể tồn tại độc lập với thế giới, đứng ngoài thế giới. Nhưng Husserl đã chỉ ra rằng, ý thức của ta luôn luôn có đối tượng; đối tượng đó có thể là những dòng chữ mà ta đang đọc, là đồ vật xung quanh, là những kỷ niệm mà ta đang hồi tưởng... Ý thức bao giờ cũng là một ý hướng: nó luôn hướng đến một đối tượng nào đó; bên trong nó không chứa đựng gì cả.
Quan trọng không kém điều đã trình bày ở trên, đối tượng bao giờ cũng là đối tượng cho một ý thức. Một đối tượng không thể là đối tượng cho một sự vật khác, vì sự vật không có khả năng tri giác và nhận thức đối tượng; nó phải là đối tượng cho một ý thức. Hơn thế, cùng một đối tượng nhưng những ý thức khác nhau sẽ đối diện và nhìn nhận nó theo những cách khác nhau. Đứng trước một Phật điện, có người sẽ thấy đó là một nơi thờ tự linh thiêng, có người lại thấy những pho tượng thờ là những tác phẩm điêu khắc tinh xảo và hẳn có người sẽ thấy bàn thờ đó mang dấu tích của một thời đại lịch sử nhất định. Dẫu là cùng một đối tượng, nhưng nhiều ý thức sẽ nhìn nhận nó theo những cách thật khác nhau. Triết học cổ điển hẳn đã muốn có cái nhìn của Thượng đế: "biết thấu tỏ sự vật", nên mới thể hiện thế giới như là một thứ gì đó tuyệt đối và cứng nhắc.
Như vậy, ý thức và đối tượng có một mối liên hệ chặt chẽ với nhau, ngang hàng với nhau; không thể có cái này tồn tại mà cái kia không tồn tại. Từ trước đến nay, các nhà khoa học, hay thậm chí là các nhà văn, đều mô tả thế giới như thể đó là một cái gì đó lạnh lùng, duy nhiên và tách biệt với ý thức con người. Nhưng nhà hiện tượng học coi thế giới là "cái tôi đã nhìn và đã sống", một thế giới phong phú và chứa đựng vô vàn điều mầu nhiệm. Để có thể bước vào địa hạt hiện tượng học, Husserl đề ra một phương pháp.
Phương pháp hiện tượng học này được ông gọi là những "giảm trừ" (en. Reduction). Có ba bước giảm trừ là giảm trừ triết học, giảm trừ yếu tính và giảm trừ hiện tượng học. "Giảm trừ triết học" là làm điều mà Descartes đã làm: nghi ngờ hết thảy mọi sự, không coi cái gì là hiển nhiên hết, ta gạt mọi các tư tưởng trước đó ra ngoài để có thể tự mình bước đi. "Giảm trừ yếu tính", như Husserl nói, là "đặt thế giới vào trong ngoặc đơn", là tạm thời không để tâm, không chú ý đến sự hiện hữu của thế giới thiên nhiên mà chỉ chuyên chú đến đối tượng đang được ý thức mà ta hướng đến. Đến bước giảm trừ hiện tượng học, ý thức và thực tại gắn chặt với nhau thành một thực tại duy nhất. Thế giới ta đạt được lúc này không phải là thế giới tuyệt đối hay là thế giới như được nhắc đến trong sách vở, mà chính là thế giới ta đã thực sự nhìn thấy, thực sự sống với nó.
Martin Heidegger
nhỏ|269x269px|Ảnh chụp [[Martin Heidegger vào năm 1960.]] Martin Heidegger là học trò của Husserl và là một trong số những gương mặt triết gia Đức nổi bật nhất của thế kỷ 20. Năm 1927, ông cho ra đời tác phẩm tiêu biểu và có ảnh hưởng nhất của mình, Hữu thể và Thời gian (de. Sein und Zeit, en. Being and Time). Heidegger biết rằng ông mang nợ Husserl rất nhiều nên đã đề tặng tác phẩm này cho người thầy của mình; tuy nhiên, về mặt triết học, Heidegger và Husserl có nhiều điểm khác biệt lớn. Nếu như Husserl tin rằng: bằng phương pháp hiện tượng học, các lớp trải nghiệm sẽ được bóc tách và kết quả của quá trình là một ý thức thuần túy thì Heidegger không cho rằng tồn tại cái gọi là "ý thức thuần túy" như vậy. Heidegger đặt trọng tâm triết học của mình vào sự hiện hữu ("tồn tại", en. Being), thứ đi trước và đặt nền tảng cho tất cả những trải nghiệm mà ta có.
Toàn bộ triết học của Heidegger có thể nói là xoay quanh chữ Dasein. Ông giải thích chữ Dasein của mình như sau: "Da" mang nghĩa nguyên thủy của nó là "đối diện" còn "Sein" được hiểu như một động từ nên có nghĩa là "hiện hữu". Trước Heidegger, Hegel cũng nhắc tới "Dasein" nhưng cũng giống như các triết gia khác, chữ này được dùng để chỉ những hữu thể đã hình thành, đã cứng đọng thành những sự vật. Trái lại, Heidegger muốn đi sâu hơn, ông muốn vén màn cho hiện hữu, tức: sự hình thành của những hữu thể đó. Để có thể thâm nhập vào triết học của Heidegger, ta cần gác lại cái nhìn thường ngày khi cho rằng các hữu thể đã hình thành, cố định và đi sâu vào hiện hữu hay chính là sự hình thành các hữu thể, sự hình thành của chính thế giới mà ta biết.
Trong triết học của Heidegger, con người là Dasein và là một hữu-tại-thế (zh. 有在世, de. In-der-welt-sein, "hiện hữu trong thế giới"). Chữ "thế [giới]" ở đây không có nghĩa là thế giới với tư cách là không-thời gian để chứa đựng con người như ta thường hiểu; ngược lại, triết gia người Đức cho rằng chính sinh hoạt của Dasein mới làm phát sinh ra không gian và thời gian. Một ví dụ nhỏ để làm rõ điều này là, những khái niệm căn bản mà ta dùng để chỉ không gian như: "đây", "đó", "ngoài kia", "bên dưới"… đều bắt nguồn từ nơi con người; nếu không có con người làm căn cứ, các khái niệm trên trở nên thật mơ hồ.
Cũng như vậy, thời gian phát sinh từ chính con người. Nhiều triết gia trước đó như Aristotle, Kant và Bergson cũng đã chỉ ra tính chất lệ thuộc của thời gian vào sinh hoạt của con người nhưng không triệt để như Heidegger. Bergson đã có một quan sát rất chính xác rằng: "Chiếc kim đồng hồ chỉ ở một vị trí vào một khoảnh khắc, nên nếu không có trí nhớ của ta để nhớ rằng trước khi ở số 6 thì kim đã ở số 3, thì sẽ không có sự chuyển động của chiếc kim, và tất nhiên là không có thời giờ." Hai khái niệm này ("cái đã qua" và "cái đang là") không thể tồn tại cùng lúc một cách khách quan, mà chỉ tồn tại trong trải nghiệm của con người mà thôi. Heidegger cho rằng, bản chất của con người là "ném mình ra phía trước", nó đang ở hiện tại mà đã ném mình về tương lai, đang ở hiện tại mà còn ném mình về phía quá khứ nữa. Đây được gọi là thời gian tính của Dasein, "quá khứ", "hiện tại" và "tương lai" chỉ là ba thế xuất hiện của một thời gian tính duy nhất: không thể có có hiện tại nếu không có tương quan với quá khứ và tương lai, tương tự, không thể có tương lai và quá khứ nếu không quy chiếu đến hiện tại.
Khép lại phần của Heidegger, ta hãy xem xét phương diện "hiện sinh" trong triết học của ông. Nhà triết học cho rằng, vì coi thế giới cố định là quá hiển nhiên mà ta bị nhiễm cái vẻ duy sự của nó. Ta quên đi sự hiện hữu của mình mà bị nhấn chìm trong thế giới. Một mối nguy khác nữa là tính cách "dụng cụ". "Dụng cụ" là thứ nối dài cho khả năng tác động của ta: cái búa để ta đập, cái máy tính để ta làm việc… Nhưng việc dùng dụng cụ đặt ta trong mối tương quan với chúng, chỉ sinh hoạt với tinh thần dụng cụ thì sớm muộn gì chính ta cũng bị kéo xuống thành một sự vật. Để vượt lên trên những điều này, ta cần luôn tỉnh thức về sự hiện hữu của chính mình, luôn tiếp thông với thế giới để đưa những điều chưa thành hình ra ánh sáng. Và luôn làm mới bản thân, khai thác những tiềm năng của bản thân và "tự vượt qua chính mình để đến với cái khả hữu của mình", đến với cái chí thiện.
Jean-Paul Sartre
nhỏ|219x219px|[[Jean-Paul Sartre cùng Simone de Beauvoir tại Bắc Kinh, năm 1955.]] Nhà triết học nổi tiếng nhất của chủ nghĩa hiện sinh có lẽ là Jean-Paul Sartre. Ông là một nhà văn sắc bén, một nhà tâm lý có tài và là một nhà triết học đặc biệt. Các tác phẩm của ông đã lột tả được trải nghiệm và tâm lý của những con người đang sống trong thế kỷ 20 đầy biến động. Ông từ chối giải thưởng Nobel Văn học vào năm 1964 vì không muốn có mối ràng buộc với các thiết chế. Sartre là người đã mang triết học hiện sinh "xuống đường", thâm nhập và ảnh hưởng sâu rộng đến vô số cuộc đời trong xã hội, đặc biệt là trong giới trẻ. Khi ông mất năm 1980, khoảng năm mươi nghìn người (chủ yếu là các học sinh, sinh viên) đã xuống lòng đường Paris đưa tiễn ông.
"Thừa thãi" và "Phi lý" là những từ có thể được dùng để cô đọng thế giới quan của Sartre. Các sự vật trong thế giới của ông đều "đặc sệt, nhầy nhụa và bất di dịch". Mọi thứ đều cứ nằm lì và trơ trơ ra đấy, chẳng có cái gì cả; sự bất động vô nghĩa này khiến con người cảm thấy chán ngán, "buồn nôn". Cảm giác này được Sartre miêu tả chi tiết trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Buồn nôn (en. The Nausea, fr. La Nausée) của ông: anh chàng Adolphe mệt mỏi, chán nản đang ngồi trong công viên, ánh mắt của anh ta dừng lại tại một cái rễ cây. Cái rễ cây ấy trông như đang bò ra, đấy là "trông như" thôi, còn thực sự thì nó lì lì, vô nghĩa. Tại sao nó lại màu đen thế này, tại sao nó lại xù xì như thế, sao nó không là cái gì khác… những câu hỏi này chẳng có nghĩa lỳ gì cả, mọi thứ của cái rễ này trông thật thừa thãi so với chính nó; tự thân nó cũng chẳng có ý nghĩa gì cả. Sartre thấy sự vật nào cũng cứng đọng, lầm lì và phi lý như vậy.
Nếu mọi sự đều phi lý và vô nghĩa như vậy, hẳn cuộc đời con người phải mang một ý nghĩa nào đó? Sartre không cho rằng như vậy, cuộc đời con người tự nó cũng vô nghĩa, chỉ có ý nghĩa do con người gán cho nó mà thôi. Sartre đưa ra một ví dụ nổi bật, ông bảo ta hãy tưởng tượng ra một con dao rọc giấy; con dao này đã được chế tạo để phù hợp với công dụng của nó: nó có một cái lưỡi sắc bén nhưng không gây nguy hiểm, nó cần được làm bằng một chất liệu phù hợp như kim loại, gỗ chứ không phải là bơ hay lông chim…Những đặc điểm này được gọi là "yếu tính" (en. Essense) của "dao rọc giấy", chúng phải xuất hiện trước và định hình nên con dao rọc giấy. Nhưng con người thì sao? Ông cho rằng, không có kế hoạch nào cho con người cả, con người chẳng phải là tạo tác của Thượng đế và cũng chẳng được thiết kế để thực hiện một sứ mệnh gì cả. Một cách cô đọng, Sartre viết: "Hiện hữu có trước yếu tính" (hoặc "hiện sinh có trước bản tính"); con người không có sẵn yếu tính, nó phải tự tạo ra ý nghĩa cho mình. nhỏ|426x426px|Bức tranh [[Nighthawks (1942) của Edward Hopper. Dù ở rất gần nhau, những nhân vật trong tranh không thể hiện một sự kết nối nào cả. Hình ảnh này có thể được dùng để miêu tả một số khía cạnh trong triết học của Sartre: sự xa cách, tha hóa nhưng cũng nhấn mạnh sự tự do và độc lập của từng cá nhân trong xã hội. ]] Con người được toàn quyền quyết định cho cuộc đời của mình nhưng chính sự tự do này lại là một nỗi đau khổ. Sartre viết: "Con người bị kết án phải tự do", dù có làm gì và làm thế nào, con người không thể thoát khỏi sự tự do này. Vì không có một thế lực nào tác động đến ta và chính ta cũng không có sẵn yếu tính nào cả, ta phải chịu trách nghiệm với mọi điều ta làm vì đó là lựa chọn của chính ta. Ngay tại lúc này, ta có thể đang buồn chán, nhưng theo Sartre, sự buồn chán đó là do chính ta chọn lấy, không ai ép ta phải như vậy cả. Niềm tin tồi tệ (en. Bad faith) mà con người có thể có là phủ nhận sự tự do của chính mình, coi con người là sản phẩm của hoàn cảnh hoặc những quyết định trong quá khứ. "Tôi vốn đã như thế này rồi" hoặc "Tôi không còn lựa chọn nào khác" là một vài ví dụ cho điều này, Sartre cho rằng: con người luôn có thể tự quyết cách mà họ sống, con người họ trở thành và ý nghĩa cho cuộc đời họ. Con người chính là tự do và ta chịu tất cả trách nghiệm (cùng những trải nghiệm như lo lắng, đau khổ và tuyệt vọng) cho ý nghĩa cuộc đời mà ta tạo ra.
Nhờ công lớn nhất của Sartre, triết học hiện sinh xâm nhập vào mọi khía cạnh trong xã hội của thế kỷ XX, đặc biệt là tại nước Pháp, biến đây trở thành trào lưu triết học có ảnh hưởng nhất tại châu Âu lục địa vào thời điểm đó. Chủ nghĩa hiện sinh cũng bước vào trong cả thơ, tiểu thuyết và phim ảnh; nó lôi cuốn được rất đông người theo đuổi (chủ yếu là thanh thiếu niên) và khiến người ta phải suy tưởng về ý nghĩa cho sự tồn tại của chính bản thân mình. Dù vậy, cũng cần nhớ rằng, đây chỉ là bề nổi của triết hiện sinh, một trường phái triết học thực sự đa dạng và chứa đựng vô cùng nhiều những suy tưởng và phản tỉnh (chứ không chỉ là những suy nghĩ về sự "vô nghĩa của cuộc sống"). Triết học hiện sinh tiếp tục sống và tồn tại trong thế kỷ 21 này, dù ảnh hưởng của nó không còn vang dội và mạnh mẽ như những năm giữa thế kỷ trước.
Một vài nét về triết học hiện tại
nhỏ|228x228px|Martha Nussbaum, ảnh chụp năm 2008 Triết học đang ở đâu trong hiện tại, và, nó sẽ đi đến đâu? Sau khi theo dõi tiến trình triết học từ những buổi đầu tiên cho đến thế kỷ XX, có lẽ ta không nên đưa ra một câu trả lời quá chắc chắn. Có những vấn đề mới sẽ xuất hiện, có những vấn đề sẽ không xuất hiện nữa và có thể có những vấn đề cũ lại được lật lại để tiếp tục suy ngẫm. Ta sẽ chỉ điểm qua một số phong trào triết học nổi bật ở giai đoạn này.
Kể từ khi được thiết lập vào thời của Francis Bacon, các phương pháp thực nghiệm (duy nghiệm) nhằm thu thập dữ liệu đã trở thành tiêu chuẩn cho khoa học. Tuy nhiên, nền tảng của lý thuyết thực nghiệm cũng như là bản chất của khoa học đều có thể được đặt lại trước sự suy xét của triết học. W. V. O. Quine đã có những tư tưởng mới về chủ nghĩa duy nghiệm cổ điển. Về khoa học và những đặc tính của nó, Karl Popper và Thomas S. Kuhn là hai nhà triết học nổi tiếng nhất trong lĩnh vực này. Hệ thống tư tưởng của hai ông gần như đi ngược hoàn toàn với những quan điểm thường thấy về khoa học. Sự phát triển về khoa học công nghệ cũng đặt ra những vấn đề về máy móc và trí tuệ nhân tạo, với ví dụ nổi tiếng nhất là phép thử Turing.
Chủ nghĩa hậu hiện đại là một nét khác của triết học đương đại. Phong trào này xét lại (hay thẳng thắn hơn, từ chối) những quan điểm truyền thống về thế giới như: "chỉ có một bức tranh hiện thực duy nhất", "các tri thức phổ quát là có thể thu thập được" hay "khoa học là dạng hiểu biết tiên tiến hơn". Các nhà triết học nổi bật nhất của chủ nghĩa hậu hiện đại là Michel Foucalt, Jacques Derrida và Richard Porty.
Nữ quyền cũng là một chủ đề lớn khác của triết học vào thời gian gần đây. Bên cạnh các phong trào nổi bật và đa dạng yêu cầu xét lại vai trò của phụ nữ, bình đẳng giới và cấu trúc xã hội, các nhà triết học nữ quyền cũng xem xét sâu hơn về vai trò kết cấu quyền lực, chính trị và điều kiện xã hội ảnh hưởng đến các khuôn mẫu nhận thức và đạo đức của phụ nữ. Hai trong số nhiều nhà triết học nữ quyền có ảnh hưởng lớn là Simone Beauvoir và Martha Nussbaum.
Trong lĩnh vực đạo đức, Peter Singer là một gương mặt triết học với ảnh hưởng không nhỏ. Ông đặt ra các câu hỏi trong vấn đề đối xử với động vật ("Nếu sở hữu trí khôn vượt trội không cho phép một người lợi dụng kẻ khác cho mục đích của riêng mình, tại sao nó cho phép loài người bóc lột các sinh vật khác?") và mối liên hệ giữa từng cá nhân với tình trạng đói nghèo đang tồn tại trên thế giới (chủ nghĩa vị tha hữu hiệu). Triết học ra đời và phát triển khi con người đặt câu hỏi về những tập quán và về thế giới xung quanh. Với những phong trào triết học như hiện tại, có thể, tinh thần Socrates sẽ được duy trì và tiếp tục định hình nên tương lai của chính chúng ta.
Liên kết ngoài
* Thể loại:Văn hóa phương Tây
Solanum toldense
Solanum toldense là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được Matesevach & Barboza mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
T Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Smilax williamsii
Smilax williamsii là một loài thực vật có hoa trong họ Smilacaceae. Loài này được Merr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1910.
Plectrohyla charadricola
Plectrohyla charadricola là một loài ếch trong họ Nhái bén. Chúng là loài đặc hữu của México. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Smilax williamsii
Liên kết ngoài
W Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1910
Plectrohyla charadricola
Tham khảo
Thể loại:Plectrohyla
Alyssum trapeziforme
Alyssum trapeziforme là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được Bornm. ex Nyár. mô tả khoa học đầu tiên năm 1949.
Liên kết ngoài
Thể loại:Alyssum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1949
Pristimantis lutitus
Tham khảo
L Thể loại:Động vật được mô tả năm 1984 Thể loại:Động vật lưỡng cư Colombia Thể loại:Động vật đặc hữu Colombia
Pseudotegenaria bayeri
Loài này thuộc chi Pseudotegenaria. Pseudotegenaria bayeri được Josef Kratochvíl miêu tả năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Pseudotegenaria
Xanthocampoplex politus
Xanthocampoplex politus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xanthocampoplex
Ílhavo
Ílhavo là một huyện thuộc tỉnh Aveiro, Bồ Đào Nha. Huyện này có diện tích 73 km², dân số thời điểm năm 2001 là 37209 người.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Bồ Đào Nha Thể loại:Tỉnh Aveiro
Oenothera magallanica
Liên kết ngoài
Thể loại:Oenothera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
Tinadendron noumeanum
Tinadendron noumeanum là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Baill.) Achille mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tinadendron Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2006
Demonax bowringii
Demonax bowringii là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Demonax
Mộng Điệp
Mộng Điệp (1918 - 2014) là nghệ sĩ ca kịch của Việt Nam. Bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú (năm 1984)
Tiểu sử và Cống hiến
Nghệ sĩ Mộng Điệp sinh ra ở làng Trường Hà, xã Vinh Phú, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình có truyền thống hát tuồng. Từ khi còn nhỏ, bà đã cho thấy năng khiếu của mình và noi theo truyền thống gia đình, bà bắt đầu hóa thân vào các vai diễn Tống Địch Thanh, Lưu Thiên Tích, Lý Thiên Luân, Đổng Lang… và biểu diễn ở sân đình, góc chợ khi chỉ mới 12 tuổi.
Năm lên 16, bà đã trở thành một diễn viên Tuồng đầy triển vọng với rất nhiều vai diễn nổi bật. Năm 19 tuổi, bà tham gia diễn ca kịch Huế trong gánh hát kịch Kim Sanh. Trong những năm của thập niên 1940, nghệ sĩ Mộng Điệp đã đi biểu diễn khắp ba miền và qua tận Lào. Bà cũng từng biểu trong Đại Nội Huế vào dịp lễ tứ tuần của Đoan Huy Hoàng Thái hậu (mẹ vua Bảo Đại). Trong những năm chiến tranh, nghệ sĩ Mộng Điệp đã từng ba lần biểu diễn cho chủ tịch Hồ Chí Minh xem những vở diễn điển hình của ca kịch Huế.
Bà từng tham gia Đoàn ca kịch Trung ương và là một trong những người đầu tiên tham gia thành lập Đoàn ca kịch Huế vào năm 1957.
Nghệ sĩ Mộng Điệp có biệt tài chuyên đóng kép nam, bà đã để lại những vai diễn trở thành khuôn mẫu cho tất cả các thế hệ diễn viên sau này, như vai Châu Tuấn trong vở Thoại Khanh - Châu Tuấn, vai Lữ Bố trong vở Phụng Nghi Đình,...
Sau khi Việt Nam thống nhất (năm 1975), bà tiếp tục biểu diễn và tham gia giảng dạy bộ môn sân khấu ca kịch Huế và làm phó đoàn ca kịch Huế.
Hawa Ahmed Youssouf
Hawa Ahmed Youssouf (sinh ngày 9 tháng 11 năm 1966 tại Djibouti) là một chính trị gia Djiboutia, người từng được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Phụ nữ và Gia đình và cũng là Bộ trưởng Bộ Xã hội năm 1999.
Nghề nghiệp
Hawa Ahmed Youssouf sinh ngày 9 tháng 11 năm 1966 tại Djibouti. Bà là nữ bộ trưởng nội các Djibouti đầu tiên được bổ nhiệm làm người đứng đầu Bộ Phụ nữ và Gia đình (nay là Bộ Tiến bộ Phụ nữ, Phúc lợi Gia đình và Xã hội) từ năm 1999. Hawa là một người ủng hộ chống lại sự cắt xén bộ phận sinh dục nữ (FGM). Vào tháng 8 năm 2017, bà đã trình bày một loạt các cuộc nói chuyện trong chuyến thăm ba ngày tới Na Uy về vấn đề này sau khi nhận xét trước đó tại một hội nghị của Liên Hợp Quốc rằng trong khi Điều 333 của Bộ luật Hình sự Djibouti trong bảy năm qua đã xử phạt nghiêm khắc thủ phạm cắt xén bộ phận sinh dục nữ, "vẫn còn khoảng 90 phần trăm các bé gái 7 đến 8 tuổi tiếp xúc với truyền thống độc hại này" ở Djibouti.
Mộng Điệp
Tiểu sử và Cống hiến
Ngày 2-5, NSND Ngọc Bình - giám đốc Nhà hát nghệ thuật ca kịch Huế - cho biết NSƯT Mộng Điệp trở bệnh nặng và đang trong giai đoạn nguy kịch. 12 giờ 30 trưa ngày 6 tháng 5 năm 2014, bà trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 96 tuổi.
Hawa Ahmed Youssouf
Nghề nghiệp
Hawa cũng đã phục vụ trong các ủy ban quốc tế quan tâm đến việc chấm dứt tình trạng bất ổn chính trị ở các khu vực tiểu sahara của châu Phi. Vào năm 2012, bà là Đại diện đặc biệt của Liên minh châu Phi tại Cộng hòa Trung Phi, tham gia giúp "gây quỹ cho giải trừ quân bị, giải ngũ và tái hòa nhập" các nạn nhân bị ảnh hưởng bởi các hoạt động của chính phủ Buzizi.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1966
Zamarada nebulimargo
Zamarada nebulimargo là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Zamarada
Frank Wilczek
Frank Anthony Wilczek (sinh ngày 15 tháng 5 năm 1951) là một nhà vật lý lý thuyết, nhà toán học người Mỹ và là một người đoạt giải Nobel. Ông hiện là Giáo sư Vật lý của Herman Feshbach tại Học viện Công nghệ Masachusetts (MIT), Giáo sư tại Đại học Stockholm, cũng là Giáo sư xuất sắc tại Đại học Bang Arizona, Tempe, Arizona. Wilczek, cùng với David Gross và H. David Politzer, đã được trao giải Nobel Vật lý vào năm 2004 vì đã khám phá ra sự tự do tiệm cận trong lý thuyết về sự tương tác mạnh mẽ này. Ông là thành viên của Ban cố vấn khoa học cho Viện Cuộc sống Tương lai.
Tiểu sử
Sinh ra ở Mineola, New York, có gốc Ba Lan và Ý, Wilczek đã học tại các trường công Queens, Trường Trung học Martin Van Buren. Chính trong khoảng thời gian này cha mẹ của Wilczek nhận ra rằng ông là người đặc biệt do một phần là kết quả của Frank Wilczek được thực hiện một bài kiểm tra IQ. Ông được nuôi dạy theo đạo Thiên Chúa giáo. Ông nhận bằng Cử nhân Khoa học về Toán học tại Đại học Chicago năm 1970, Thạc sĩ về Toán học tại Đại học Princeton năm 1972, và Tiến sĩ Về vật lý tại Đại học Princeton vào năm 1974. Wilczek giữ chức danh giáo sư Herman Feshbach Vật lý tại Trung tâm Vật lý lý thuyết MIT. Ông làm việc tại Viện Nghiên cứu Nâng cao ở Princeton và Viện Vật lý Lý thuyết thuộc Đại học California, Santa Barbara và cũng là giáo sư thỉnh giảng tại Nordita.
Tham khảo
Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Người Mỹ gốc Ý Thể loại:Người Mỹ gốc Ba Lan Thể loại:Nhà vật lý Mỹ Thể loại:Giải thưởng MacArthur Fellows Thể loại:Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts Thể loại:Người đoạt giải Nobel Vật lý Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Princeton Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Chicago Thể loại:Nhà vật lý lý thuyết
Benediktbeuern
Benediktbeuern là một xã tại huyện Bad Tölz-Wolfratshausen ở Bayern, Đức. Benediktbeuern có một tu viện nổi tiếng, trước đây thuộc dòng Benedictine, được gọi là chủng viện Benediktbeuern, được thành lập vào năm 739. Tên này nổi tiếng vì bản thảo bài Carmina Burana được tìm ra ở đó vào năm 1803 và sau đó được viết thành nhạc bởi Carl Orff. Từ năm 1930 dòng Salesians of Don Bosco sống ở trong tu viện này.
Johann Wolfgang von Goethe đã viếng thăm Benediktbeuern trong chuyến đi thứ ba tới Ý vào năm 1786.
Benediktbeuern là một trong những làng đã giữ được cấu trúc của một làng cổ truyền gần dãy núi Alps. Từ làng này du khách có thể viếng thăm nhiều nơi trong ngày, bởi vậy nên nó cũng là một khu du lịch. Nhiều người ở dây đi làm ở Penzberg, Wolfratshausen/Geretsried vàMunich.
Giao thông
Những tuyến đường giao thông quan trọng là đường cao tốc từ München tới Garmisch-Partenkirchen và đường quốc lộ 472 từ Đông sang Tây. Những tuyến đường giao thông công cộng bắt đầu từ trạm xe lửa Benediktbeuern, nơi xe lửa chạy từ Kochel tới Munich qua Tutzing, và xe buýt chạy tới Bad Tölz.
Phlomis ferganensis
Phlomis ferganensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Popov miêu tả khoa học đầu tiên năm 1940 publ. 1941.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phlomis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1940
Xanthocampoplex similis
Xanthocampoplex similis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xanthocampoplex
Xã Wells, Quận Rice, Minnesota
Xã Wells (Wells Township) là một xã thuộc quận Rice, tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.594 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Minnesota Thể loại:Quận Rice, Minnesota
Smilax yunnanensis
Smilax yunnanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Smilacaceae. Loài này được S.C.Chen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Liên kết ngoài
Y Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
Nephrolepis pickelii
Nephrolepis pickelii là một loài dương xỉ trong họ Nephrolepidaceae. Loài này được Rosenst. ex A.Samp. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrolepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930 Thể loại:Unresolved names
Colostygia serpentinata
Colostygia serpentinata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Colostygia
Plothen
Plothen là một đô thị ở huyện Saale-Orla, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 8,19 km2, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 317 người.
Solanum tovarii
Solanum tovarii là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được S. Knapp miêu tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Liên kết ngoài
T Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Demonax breveapicalis
Demonax breveapicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Demonax
Plectrohyla chryses
Plectrohyla chryses là một loài ếch trong họ Nhái bén. Chúng là loài đặc hữu của México. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Plectrohyla
Mèo Savannah
Mèo Savannah là một giống mèo lai, nó là kết quả lai giống giữa một con Linh miêu đồng cỏ và một con mèo nhà.
Đặc điểm ngoại hình và kỹ thuật chăm sóc
Thế hệ F1 và F2 thường là lớn nhất, do ảnh hưởng di truyền mạnh hơn của tổ tiên linh miêu đồng cỏ châu Phi. Cũng như những giống mèo lai khác như mèo Chausie và mèo Bengal, hầu hết mèo thế hệ đầu tiên sẽ sở hữu nhiều đặc điểm kỳ lạ của mèo rừng, trong khi những đặc điểm này thường giảm dần ở các thế hệ sau. Những con Savannah đực có xu hướng lớn hơn những con cái.
Mèo Savannah thế hệ đầu có thể nặng từ 8 đến 23 kg với trọng lượng lớn nhất thường được quy cho các con đực F1 hoặc F2 trung tính do di truyền. Những con Savannah thế hệ sau thường nặng từ 2,5 đến 8 kg. Do các yếu tố ngẫu nhiên trong di truyền học của Savannah, kích thước có thể thay đổi đáng kể, ngay cả trong một lứa.
Bộ lông của Savannah phải có hoa văn đốm – hoa văn duy nhất được tiêu chuẩn giống TICA chấp nhận. Các mẫu và màu sắc không chuẩn bao gồm hoa văn, đá cẩm thạch, màu tuyết (điểm), màu xanh lam, màu quế, màu sô cô la, màu hoa cà (hoa oải hương) và các màu pha loãng khác có nguồn gốc từ nguồn gen di truyền lông mèo trong nước.
Tiêu chuẩn giống của TICA chỉ gọi mướp đốm nâu (nâu từ lạnh đến ấm, nâu vàng hoặc vàng với những đốm đen hoặc nâu sẫm), mướp đốm bạc (lông bạc với những đốm đen hoặc xám đậm), đen (đen với những đốm đen), và khói đen (bạc pha đen có đốm đen) mà thôi.
Vẻ ngoài kỳ lạ của Savannah thường là do sự hiện diện của nhiều đặc điểm linh miêu đồng cỏ khác nhau. Nổi bật nhất trong số này bao gồm các dấu màu khác nhau; cao, khum sâu, tai rộng, tròn, dựng; chân rất dài; mũi tẹt, ngấn mỡ; và đôi mắt trùm đầu. Cơ thể của Savannah dài và chân; khi Savannah đứng, đầu sau của nó thường cao hơn vai nổi bật của nó. Đầu nhỏ cao hơn rộng, mèo có chiếc cổ dài và mảnh mai. Mặt sau của tai có ocelli - dải sáng trung tâm được bao quanh bởi màu đen, xám đậm hoặc nâu, tạo hiệu ứng giống như mắt. Đuôi ngắn có các vòng đen, đầu nhọn màu đen. Mắt có màu xanh lam ở mèo con (cũng như ở những con mèo khác), và có thể có màu xanh lục, nâu, vàng hoặc một màu pha trộn ở con trưởng thành. Đôi mắt có hình dạng "boomerang", với lông mày trùm đầu để bảo vệ chúng khỏi ánh nắng gay gắt. Lý tưởng nhất là các dấu hiệu "vệt nước mắt" hoặc "vết rách của loài báo" màu đen hoặc sẫm chạy từ khóe mắt xuống hai bên mũi cho đến râu, giống như dấu hiệu của loài báo gêpa.
Lịch sử
Mèo Savannah là kết quả của sự phối giống giữa một con mèo nhà và một linh miêu đồng cỏ, một giống mèo có kích thước trung bình và có đôi tai lớn. Việc phối giống với các giống bất thường trở nên phổ biến trong số các nhà lai tạo vào cuối những năm 1990 và vào năm 2001 Hiệp hội Mèo Quốc tế (TICA) đã công nhận Mèo Savannah như một giống mèo, được đăng ký mới. Vào tháng 5 năm 2012, TICA đã chấp nhận giống này thuộc đẳng cấp "giống vô địch".
Judee Frank đã lai tạo một con linh miêu đồng cỏ đực, thuộc về Suzi Woods, với một con mèo Xiêm (mèo nhà) để sinh sản nên con mèo Savannah đầu tiên (có tên là Savannah) vào ngày 7 tháng 4 năm 1986. Năm 1996, Patrick Kelley và Joyce Sroufe đã viết phiên bản gốc của tiêu chuẩn giống Savannah và trình bày nó cho hội đồng của Hiệp hội Mèo Quốc tế. Năm 2001, hội đồng quản trị chấp nhận giống đăng ký.
Luật sở hữu
Luật pháp lý về quyền sở hữu của mèo Savannah ở Hoa Kỳ thay đổi theo tiểu bang. Phần lớn các bang dùng mã số do Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ quy định. Một số bang đã đặt ra nhiều luật hạn chế hơn về quyền sở hữu mèo lai, bao gồm Hawaii, Massachusetts, Texas và Georgia. Một số thành phố có thể có luật khác với tiểu bang. Ví dụ, mèo Savannah từ thế hệ thứ năm trở đi, tính từ thế hệ thứ nhất là linh miêu đồng cỏ được phép được sở hữu ở bang New York, nhưng không được phép ở thành phố New York.
Tobagoa maleolens
Tobagoa maleolens là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Urb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tobagoa Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1916
Oenothera mckelveyae
Oenothera mckelveyae là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo chiều. Loài này được (Munz) W.L. Wagner & Hoch mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oenothera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007
Kenchikoppa, Honnali
Kenchikoppa là một làng thuộc tehsil Honnali, huyện Davanagere, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Davanagere (huyện)
Pristimantis lymani
Eleutherodactylus lymani là một loài động vật lưỡng cư trong họ Strabomantidae, thuộc bộ Anura. Loài này được Barbour & Noble mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.
Tham khảo
L Thể loại:Động vật được mô tả năm 1920 Thể loại:Động vật lưỡng cư Ecuador Thể loại:Động vật lưỡng cư Peru Thể loại:Động vật lưỡng cư Andes
Giáo phận Lạng Sơn và Cao Bằng
Giáo phận Lạng Sơn và Cao Bằng (tiếng Latin: Dioecesis Langsonensis et Caobangensis) là một giáo phận Công giáo Rôma tại Việt Nam. Giáo phận rộng 17.815 km², tương ứng với các tỉnh Lạng Sơn (trừ huyện Hữu Lũng), Cao Bằng và một phần tỉnh Hà Giang bên tả ngạn sông Lô. Tính đến năm 2019, giáo phận Lạng Sơn và Cao Bằng có 6.277 giáo dân (chiếm 0,35% dân số), 18 linh mục và 24 giáo xứ trong tổng số dân trên địa bàn là 1.769.385 người. Đây là giáo phận có số giáo dân ít nhất tại Việt Nam.
Từ năm 2016, Giám mục giáo phận là Giuse Châu Ngọc Tri.
Lịch sử
Cho đến nửa cuối thế kỷ 19, vùng Lạng Sơn và Cao Bằng vẫn còn là những vùng núi hoang sơ biên viễn, là nơi cư trú của các dân tộc thiểu số hầu như không liên lạc với bên ngoài. Những tín đồ Công giáo đầu tiên của vùng này có lẽ là những người bị đi đày theo các chỉ dụ cấm đạo. Những ghi nhận đầu tiên ghi chép một tín đồ là ông phó Nhậm (phó lý trưởng), con của Thánh tử đạo Antôn Nguyễn Đích bị đày lên Cao Bằng và một đại chủng sinh tên Trần Triêm (về sau được biết với tên gọi cụ sáu Trần Lục, hay linh mục Phêrô Trần Lục, người đã cho xây dựng nhà thờ đá Phát Diệm) bị đày lên Lạng Sơn vào năm 1858 thời Tự Đức. Cho đến năm 1876, tại Cao Bằng có chừng 300 tín đồ, phần lớn là những người bị triều đình Huế phát vãng lên đây.
Sau khi chiếm được quyền kiểm soát ở Bắc Kỳ, quân Pháp đã cho thiết lập nhiều đồn bót trên tuyến biên giới Việt-Trung. Để đáp ứng các nhu cầu tôn giáo, tháng 3 năm 1895, tòa Giám mục Bắc Ninh đã cử một linh mục lên Lạng Sơn làm tuyên úy và lập một nhà nguyện tại khu Văn Miếu, Cửa Nam, thị xã Lạng Sơn. Tại đây đã có chừng 50 giáo dân miền xuôi lên lập nghiệp.
Đầu thế kỷ 20, dưới áp lực của chính quyền thực dân Pháp, các giáo sĩ người Tây Ban Nha phải rời khỏi Việt Nam, để lại việc truyền giáo cho các đồng nghiệp người Pháp. Những cơ sở Công giáo đầu tiên được thành lập ở Bản Quấn, dưới chân núi Mẫu Sơn, tại Vườn Cam, thị xã Cao Bằng và Cao Bình, gần sông Bằng Giang.
Các Phủ doãn Tông tòa thời kỳ này gồm:
Ngày 11 tháng 7 năm 1939, Hạt Phũ doãn Tông tòa được nâng lên thành Hạt Đại diện Tông tòa. Ngày 30 tháng 11 năm 1939, Đức ông Hedde Minh được Khâm Sứ Tòa Thánh Drapier làm lễ tấn phong Giám mục. Ông được bổ nhiệm làm Đại diện Tông tòa Lạng Sơn. Ngày 6 tháng 7 năm 1948, Tòa Khâm sứ Huế thông báo tấn phong linh mục André Réginal Jacques Mỹ làm Giám mục Hiệu tòa Cerasa (Sades) và cử ông làm Phó Đại diện Tông tòa với quyền kế vị.
Do hoàn cảnh chiến tranh, đến năm 1958, hầu hết các giáo sĩ nước ngoài đều phải rời miền Bắc Việt Nam. Vùng Cao Bằng Lạng Sơn chỉ còn lại Giám mục Hedde Minh và 4 linh mục người Việt. Linh mục Vincent Phạm Văn Dụ được Tòa Thánh bổ nhiệm làm Tổng quản giáo phận sau đó phong ông là Giám mục hiệu tòa Boseta. Sau khi Giám mục Hedde Minh qua đời, ông là giáo sĩ cao cấp nhất coi sóc địa phận. Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Giáo phận Lạng Sơn và Cao Bằng chính thức được thành lập và Giám mục Phạm Văn Dụ trở thành Giám mục chính tòa Lạng Sơn.
Giáo hạt Lạng Sơn
Giáo hạt Lạng Sơn gồm 13 giáo xứ nằm trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, xếp theo ABC:
Nhà thờ chính tòa và Tòa Giám mục
Nhà thờ Thánh Giuse ở Lạng Sơn đã được chỉ định làm nhà thờ chính tòa của giáo phận.
Các đời giám mục quản nhiệm
Ghi chú:
Liên kết ngoài
Thể loại:Cao Bằng Thể loại:Lạng Sơn Lạng Sơn và Cao Bằng
Đào Nhật Minh
Đào Nhật Minh (sinh ngày 27 tháng 4 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Việt Nam hiện đang chơi ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ SHB Đà Nẵng.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Quảng Ninh Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Việt Nam Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Than Quảng Ninh Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hồng Lĩnh Hà Tĩnh Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-23 quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng
Astragalus vallestris
Astragalus vallestris là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Kamelin miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
V
Zamarada nesiotica
Zamarada nesiotica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Zamarada
Alyssum trichocarpum
Alyssum trichocarpum là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được Dudley & Hub.-Mor. mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.
Liên kết ngoài
Thể loại:Alyssum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1964
Pseudotegenaria bosnica
Tegenaria bosnica là một loài nhện trong họ Agelenidae.
Loài này thuộc chi Pseudotegenaria. Pseudotegenaria bosnica được Josef Kratochvíl & František Miller miêu tả năm 1940.
Tham khảo
Thể loại:Pseudotegenaria Thể loại:Động vật được mô tả năm 1940
Xanthocampoplex taiwanensis
Xanthocampoplex taiwanensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xanthocampoplex
Chó sục Airedale
Chó sục Airedale (thường được rút ngắn thành chó Airedale), còn được gọi là Chó sục Bingley và Chó sục Waterside, là một giống Chó sục có nguồn gốc từ thung lũng (dale) của sông Aire, ở Tây Riding thuộc Yorkshire, Anh. Nó thường được gọi là "Vua Chó sục" bởi vì nó là giống Chó sục lớn nhất. Chó Airedale được lai tạo từ các loài chó Old English Black và Tan Terrier (hiện đã tuyệt chủng), Bull Terrier, Otterhound và có lẽ một số giống chó sục khác, ban đầu được dùng như một con chó lao động dùng trong nông nghiệp. Ở Anh, giống chó này cũng đã được sử dụng làm chó chiến tranh, chó dẫn đường và chó cảnh sát. Tại Hoa Kỳ, giống chó này đã được sử dụng để đi săn chim vùng cao, săn chim nước, và làm nhiều việc khác.
Mô tả
Right|thumb| Chó Airedale
Ngoại hình
thumb|right|Các con chó Airedale đang được ban giám khảo đánh giá tại một chương trình thi chó.
Chó Airedale là chó săn lớn nhất ở Anh. Chúng nặng 19–25kg (42-55 lb) trong điều kiện phù hợp và có chiều cao tới vai là 58–61 centimet (23–24 in) đối với con đực, con cái nhỏ hơn một chút. Tiêu chuẩn American Kennel Club đưa ra tiêu chuẩn chiêu cao nhỏ hơn một chút. Các con chó Airedale lớn hơn, lên đến 55kg (121 lb) đôi khi có thể xuất hiện ở Bắc Mỹ. Đôi khi chúng được gọi là "Oorang" vì đây là tên của một con kênh ở Ohio vào đầu những năm 1900 đã tạo ra giống chó Airedale lớn này.
Airedale có một bộ lông màu đen và nâu với lông dài trung bình với một bộ lông ngoài thô và một lớp lông trong mềm. Chúng là những con chó cảnh giác và tràn đầy năng lượng, "không hung hăng nhưng không hề sợ hãi". Người ta cho rằng loại Airedales "Oorang" lớn hơn háo hức hơn so với các con chó Airedale tiêu chuẩn nhỏ hơn, nhưng điều này không nhất thiết phải như vậy. Loại Airedale lớn đã được sử dụng để săn bắn và như người giám hộ gia đình hoặc làm chó cảnh, nhưng thường chỉ đạt số điểm kém các cuộc thi chó của American Kennel Club. Loại lớn hơn này cũng dễ bị sai khớp hông hơn so với chó Airedale tiêu chuẩn.
Bộ lông
Giống như nhiều loài chó săn, giống chó này có lớp lông "gãy", rất cứng và nhiều lông. Điều này có nghĩa là lông của loài này không quá dài để thành những đám rối, lông thẳng và gần nhau, bao bọc cơ thể và chân. Bộ lông ngoài cứng, nhiều lông, lớp lông phủ bên trong mềm hơn. Những bộ lông cứng nhất sẽ bị nhăn nheo hoặc hơi xoăn. Bộ lông mềm xoăn rất không được ưa thích.
Lớp lông của loài chó này không gây dị ứng cho con người.
Lớp lông phủ dưới da của chó Airedale thường được chải và tước bằng tay, sử dụng một con dao nhỏ răng cưa để kéo lông ra khỏi lớp da của con chó. Hầu hết chó Airedales yêu cầu cắt hoặc tước lông thường xuyên (6 đến 8 tuần/lần) vì chúng không tự rụng lông.
Đuôi
thumbnail|Cái đuôi của con chó Airedale này là tự nhiên (không bị khóa)
Thường đuôi của chó Airedale có lông dài và hướng lên phía trên. Ở hầu hết các quốc gia châu Âu và Úc, việc treo đuôi chó lên cao là bất hợp pháp trừ khi nó có lợi cho chó (ví dụ, nếu đuôi bị gãy). Điều này đã dẫn đến sự xuất hiện của loại đuôi móc lại ở một số con chó. Quá trình chọn lọc sinh sản đã khiến sự thay đổi này được khẳng định theo thời gian và cái đuôi hơi cong được hướng lên sống lưng lại trở nên phổ biến.