cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ganymede (vệ tinh)
Quỹ đạo
Quá trình hình thành nên cộng hưởng Laplace của 3 vệ tinh Io, Europa và Ganymede hiện nay vẫn là một bí ẩn. Có 2 giả thuyết được đưa ra: giả thuyết thứ nhất là hệ cộng hưởng như vậy đã được hình thành ngay từ lúc ban đầu của hệ Mặt Trời. Giả thuyết thứ hai là hệ cộng hưởng được hình thành sau một quá trình thay đổi quỹ đạo sau đó. Quá trình đó có thể diễn giải như sau: Io tăng dần bán kính quỹ đạo của nó với Sao Mộc cho đến khi nó hình thành cộng hưởng 2: 1 với Europa. Sau đó quá trình này vẫn tiếp tục nhưng một phần của mômen quay được chuyển sang cho Europa. Đến lượt Europa tăng dần bán kính quỹ đạo đến khi hình thành cộng hưởng 2: 1 với Ganymede. Cuối cùng, tốc độ dịch chuyển các điểm giao hội của 3 vệ tinh được đồng bộ hóa và bị khóa lại trong cộng hưởng Laplace.
Kích thước và thành phần
nhỏ|320px|Kích thước của Ganymede (thứ ba bên phải) so với 3 vệ tinh lớn còn lại. nhỏ|320px|Kích thước của Trái Đất, Mặt Trăng và Ganymede.
Ganymede là vệ tinh tự nhiên lớn nhất của Sao Mộc và lớn nhất trong Hệ Mặt Trời. Với đường kính của Ganymede là 5268 km, cho thấy nó bằng 0,413 lần so với đường kính Trái Đất, 0,77 lần so với Sao Hỏa, 1,02 lần so với Titan của Sao Thổ (vệ tinh lớn thứ hai trong Hệ Mặt Trời), 1,08 lần so với Sao Thủy, 1,09 lần so với Callisto, 1,45 lần so với Io và 1,51 lần so với Mặt Trăng. Khối lượng của Ganymede lớn hơn 10% khối lượng của Titan, 38% của Callisto, 66% của Io và 2 lần của Mặt Trăng.
Mật độ trung bình của Ganymede ở vào khoảng 1,936 g/cm³. Với mật độ đó, Ganymede có thể được cấu thành từ một lượng đá và băng tương đương. Tỉ lệ băng nằm trong khoảng 46–50%, thấp hơn một chút so với tỉ lệ băng của Callisto. Ngoài ra còn có thể xuất hiện một số băng dễ bay hơi như băng amonia. Người ta vẫn chưa xác định được chính xác thành phần cấu tạo của Ganymede nhưng có lẽ đá trên Ganymede sẽ tương đối giống với các thiên thạch thường dạng L/LL. So với thiên thạch dạng H, thiên thạch dạng L/LL có ít sắt nguyên chất, nhiều oxit sắt hơn nhưng lại kém về tổng khối lượng sắt trong cấu tạo. Tỉ lệ giữa sắt và silic ở khoảng từ 1,05–1,27, trong khi ở Mặt Trời tỉ lệ này là cỡ 1,8.
Bề mặt của Ganymede có độ phản xạ vào khoảng 43%. Có vẻ như bề mặt này được bao phủ bởi từ 50 đến 90% băng nước, lớn hơn đáng kể so với tỉ lệ băng trên Ganymede nói chung. Các quan trắc quang phổ cận hồng ngoại của Ganymde đã cho thấy sự xuất hiện của dải hấp thụ rất mạnh của băng nước tại các bước sóng 1,04, 1,25, 1,5, 2,0 và 3,0 μm. Phần bề mặt có nhiều đường rãnh sáng hơn và có nhiều băng hơn phần bề mặt mịn và tối màu. Phân tích quang phổ sử dụng tia hồng ngoại và tia cực tím với độ phân giải cao bằng tàu thám hiểm Galileo và bằng các kính thiên văn mặt đất đã chỉ ra sự tồn tại của một số chất khác trên bề mặt Ganymede: CO2, SO2, (CN)2, các sulfat và thậm chí là một số hợp chất hữu cơ. Một số muối sulfate đã được phát hiện bởi tàu Galileo như magnesi sulfate (MgSO4) hay có thể là natri sulfate (Na2SO4). Các muối này có thể bắt nguồn từ đại dương ngầm trong lòng Ganymde
Bề mặt của Ganymde không đối xứng, bề mặt nhìn theo chiều quay (do các vệ tinh nói chung không tự quay mà chỉ quay quanh hành tinh chủ nên bề mặt này là không đổi) sáng hơn so với bề mặt hướng ngược lại. Bề mặt này có vẻ như có nhiều SO2. Europa cũng có hiện tượng tương tự nhưng Calliso thì ngược lại. Sự phân bố CO2 trên bề mặt Ganymede không thể hiện bất kì sự bất đối xứng nào mặc dù người ta không quan sát được CO2 gần các cực của vệ tinh. Hầu hết các hố thiên thạch trên Ganymede (có 1 ngoại lệ) không phát hiện thấy sự tích tụ CO2, một điểm rất khác biệt so với Callisto. Lượng CO2 trên Ganymede có thể đã bị thất thoát trong quá khứ.
Cấu trúc
phải|nhỏ|250px|Cấu tạo trong của Ganymede
Ganymde có vẻ như đã được phân tầng hoàn toàn (có thể so sánh với Callisto không được phân tầng hoàn toàn). Nó chứa một lõi sắt sulfide, lớp giữa nhiều silic và phía ngoài là lớp vỏ băng và nước lỏng. Kết quả này được rút ra từ mômen quán tính của Ganymede là 0,3105 ± 0,0028. Giá trị rất thấp này được xác định bằng những tính toán của tàu Galileo. Đây là mômen quán tính thấp nhất trong số các thiên thể trong hệ Mặt Trời. Tàu thám hiểm Galileo cũng phát hiện ra từ trường tự nhiên của Ganymede. Từ trường này có thể được sinh ra do quá trình đối lưu trong phần lõi lỏng chứa nhiều sắt, vốn rất dẫn điện, của Ganymede.
Chiều dày chính xác các lớp bên trong Ganymede được xác định dựa trên các số liệu ước đoán về tỉ lệ silic trong thành phần của vệ tinh (cụ thể là tỉ lệ các khoáng olivin và pyroxen) và lượng sulfua trong lõi của nó. Hiện tại người ta cho rằng lõi của vệ tinh có độ dày từ 700–900 km, phần vỏ băng có độ dày 800–1000 km, còn lại là lớp silic trung gian. Mật độ của phần lõi vào khoảng 5,5–6 g/cm³ và mật độ phần trung gian là 3,4–3,6 g/cm³. Một số mô hình giải thích từ trường của Ganymede lại cho rằng phía bên trong lớp Fe–FeS lỏng có thể còn có một nhân sắt rắn nguyên chất tương tự như cấu tạo của Trái Đất. Bán kính lõi sắt này có thể lên tới 500 km. Nhiệt độ trên lõi của vệ tinh có thể đạt tới 1500–1700 K (1226,85–1426,85 °C), áp suất khoảng kBar (10 Gpa).
Tháng 3 năm 2015, các nhà khoa học báo cáo rằng những phép đo bởi Kính viễn vọng Không gian Hubble về sự chuyển động của cực quang trên Ganymede đã xác nhận rằng bên dưới bề mặt vệ tinh có một đại dương nước ngầm. Một đại dương lớn chứa nước mặn làm ảnh hưởng đến từ trường của Ganymede, và do đó sản sinh ra cực quang của nó. Bằng chứng cũng cho thấy đại dương trong Ganymede có khả năng là đại dương lớn nhất trong toàn bộ Hệ Mặt Trời. Cũng có một vài suy đoán về khả năng sống được bên trong lớp đại dương ngầm của Ganymede.
Bề mặt
nhỏ|220px|Bản ghép những bức ảnh chụp bán cầu không hướng về phía [[Sao Mộc của Ganymede (chụp bởi tàu Voyager 2). Vùng Galileo Regio tối màu cổ xưa hơn nằm ở phía trên bên phải phân cách với vùng tối nhỏ hơn Marius Regio phía bên trái bởi dải sáng và trẻ hơn Uruk Sulcus. Băng bị bắn ra ở hố thiên thạch mới Osiris có thể được nhìn thấy như một đám tia sáng màu đồng tâm ở phía dưới.]] nhỏ|Những miệng hố thiên thạch mới trên vùng bề mặt nhiều đường rãnh của Ganymede
Bề mặt Ganymede cấu thành từ hai loại địa hình chính: vùng có niên đại rất lớn tối màu, có nhiều hố thiên thạch và vùng tương đối trẻ hơn, sáng màu, có nhiều đường rãnh và các rặng núi đan ngang dọc. Vùng tối màu chiếm 1/3 diện tích bề mặt của vệ tinh có nhiều đất sét và các chất hữu cơ. Chúng có thể giúp chúng ta tìm hiểu cấu tạo của những thiên thể cổ xưa đã va đập và tích tụ để hình thành nên các vệ tinh của Sao Mộc ngày nay.
nhỏ|220px|Đường ranh giới phân chia rõ rệt vùng tối Nicholson Regio và vùng sáng Harpagia Sulcus nhỏ|trái|Dải các miệng hố thiên thạch Enki Catena nhỏ|trái|Miệng hố Memphis, một [[palimpsest]]
Một trong những khu vực đáng chú ý của Ganymede là một vùng tối màu được đặt tên là Galileo Regio. Vùng này có nhiều đường rãnh đồng tâm, có vẻ được tạo ra khi Ganymede có những hoạt động địa chất. Một khu vực đáng chú ý khác có thể kể đến là vùng băng ở cực. Được quan sát lần đầu tiên bởi tàu Voyager, mũ băng này trải dài tới tận vĩ độ 40°. Đó có thể là kết quả của sự dịch chuyển nước tới những vĩ độ cao hay là kết quả của những bắn phá plasma. Những dữ liệu mới của tàu Galileo nghiêng về giả thuyết thứ 2. Sự hiện diện của từ trường trên Ganymede dẫn đến việc bắn phá mãnh liệt hơn các hạt tích điện rơi vào bề mặt tại các vùng cực không được bảo vệ; sau đó phún xạ dẫn đến sự tái phân bố các phân tử nước, với việc băng dịch chuyển đến các vùng lạnh hơn trong toàn địa hình vùng cực.
Một miệng núi lửa có tên Anat làm điểm tham chiếu để đo đạc kinh độ trên Ganymede. Theo định nghĩa, Anat nằm ở kinh độ 128°. Kinh độ 0° nằm đối diện trực tiếp với Sao Mộc, và kinh độ mọc lên về phía tây (trừ khi có chiều quy ước khác).
Khí quyển và tầng điện ly
Năm 1972, nhóm các nhà thiên văn học đến từ Anh, Mỹ và Ấn Độ làm việc tại đài thiên văn Bosscha (Indonesia) thông báo họ đã phát hiện thấy khí quyển của Ganymede. Những quan sát về lớp khí quyển này được thực hiện khi Ganymede cùng với Jupiter che lấp một ngôi sao (tương tự như hiện tượng nhật thực). Từ đó họ đã tính ra áp suất khí quyển của Ganymede là khoảng 1 μBar (0,1 Pa). Tuy nhiên năm 1979, những quan sát của tàu Voyager 1 thực hiện khi Ganymede che khuất 1 ngôi sao khác (κ Centauri) đã cho thấy một kết quả ngược lại. Bằng việc quan sát hiện tượng che lấp sử dụng quang phổ gần quang phổ tia cực tím, có bước sóng ngắn (< 200 nm) nhạy hơn trong việc xác định sự tồn tại của các chất khí so với bước sóng ánh sáng thường, tàu Voyager dã phủ nhận sự tồn tại khí quyển trên bề mặt Ganymede. Mật độ khí gần bề mặt của Ganymede là nhỏ hơn 1,5 × 109 cm−3, tương ứng với áp suất khí tại bề mặt của vệ tinh là khoảng 2,5 × 10−5 μBar. Sự chênh lệch rất lớn (4 × 104 lần) trong các kết quả quan trắc giữa năm 1972 và năm 1979 cho thấy những tính toán vào năm 1972 có thể đã quá lạc quan về sự tồn tại khí quyển trên Ganymede.
Mặc dù vậy, các quan trắc từ kính thiên văn vũ trụ Hubble (Hubble Space Telescope, HST) năm 1995 đã chỉ ra sự tồn tại, mặc dù không đáng kể, của một lớp khí quyển cấu thành từ oxy, tương tự như khí quyển của Europa. HST đã phát hiện thấy có sự phát quang của oxy nguyên tử tại các bước sóng ngắn 130,4 nm and 135,6 nm. Đó có thể là kết quả của việc các phân tử oxy bị bắn phá bởi các luồng electron từ vũ trụ. Từ đó ta có thể kết luận về sự tồn tại một lớp khí quyển rất mỏng cấu thành từ các phân tử O2. Mật độ khí thực tế trên bề mặt vệ tinh nằm trong khoảng 1,2–7 × 108 cm−3, tương ứng với áp suất khí bề mặt từ 0,2–1,2 × 10−5 μBar. Những số liệu này tương đối phù hợp với những số liệu thu được bởi tàu Voyager vào năm 1981. Khí quyển mỏng này rõ ràng không phải là kết quả của sự sống trên Ganymede, đó đơn thuần chỉ là sản phẩm của việc băng nước trên bề mặt của vệ tinh bị bắn phá phân tách thành oxy và hydro. Trong khi hydro quá nhẹ và thất thoát ra ngoài vũ trụ, một phần oxy vẫn bị giữ lại hình thành nên một lớp oxy mỏng bao quanh Ganymede. Hiện tượng phát quang trong khí quyển của Ganymede không xảy ra đồng nhất trên một phần bề mặt của vệ tinh như trên Europa. HST chỉ phát hiện thấy 2 đốm sáng xuất hiện tại mỗi bán cầu nam và bắc của Ganymede, ở vĩ độ ± 50°. Đây là ranh giới giữa những đường sức đóng và mở của từ trường trong từ quyển của vệ tinh. Những đốm sáng này có thể tương tự như hiện tượng cực quanh trên Trái Đất, khi lớp không khí bị bắn phá bởi cơn mưa plasma dọc theo đường mở của các đường sức từ trường.
nhỏ|Bản đồ phân bố nhiệt trên bề mặt Ganymede (ở đây màu không đúng như trong thực tế)
Sự tồn tại của lớp khí quyển trung tính trên Ganymede sẽ khẳng định sự tồn tại của tầng điện ly trên vệ tinh này. Các phân tử oxy chắc chắn sẽ chịu sự bắn phá của các điện tử năng lượng cao đến từ từ quyển và các tia siêu cực tím (EUV) của Mặt Trời. Mặc dù vậy, hiện nay câu hỏi về sự tồn tại của tầng điện ly trên Ganymede vẫn chưa được trả lời chính xác bởi vì sự tồn tại của khí quyển trên vệ tinh này cũng chưa được khẳng định. Một số tính toán từ tàu thăm dò Galileo cho thấy sự tích tụ mật độ electron gần bề mặt vệ tinh, một bằng chứng về sự tồn tại của tầng điện ly. Thế nhưng một số quan sát khác lại không phát hiện được nó. Người ta ước tính rằng mật độ electron gần bề mặt Ganymede nằm trong khoảng 400 đến 2.500 hạt/ cm³. Đến nay vẫn chưa xác định hay ước lượng được những thông số về tầng điện ly của vệ tinh này.
Một bằng chứng khác chỉ ra sự tồn tại bầu khí quyển trên Ganymede là việc phát hiện thấy quang phổ của chất khí khi quan sát quang phổ lớp băng bề mặt của Ganymede. Người ta đã phát hiện thấy dải phổ của ozone (O3) năm 1996. Đến năm 1997, người ta tiếp tục phát hiện thấy vạch hấp thụ của phân tử oxy O2. Vạch hấp thụ chỉ có thể quan sát được nếu như oxy tồn tại trong trạng thái tương đối dày đặc. Điều này có thể giải thích được nếu như ta giả thiết oxy phân tử bị giữ lại ở trong băng. Độ đậm của vạch hấp thụ tùy thuộc vào kinh độ và vĩ độ chứ không phụ thuộc vào độ phản xạ bề mặt của khu vực quan sát. Vạch của O2 giảm khi vĩ độ của khu vực quan sát tăng lên, trong khi vạch của O3 thay đổi theo chiều hướng ngược lại. Các nhà khoa học đã khẳng định được rằng, O2 trong băng bề mặt của Ganymede không tồn tại thành từng cụm hay thành bọt mà phân tán vào băng trong nhiệt độ bề mặt của Ganymede (khoảng 100 K).
Vào năm 1997, các nhà khoa học đã tìm kiếm sự tồn tại của natri trong lớp khí xung quanh Ganymede sau khi phát hiện ra sự tồn tại của chất này trong khí quyển của Europa. Tuy nhiên, các kết quả là không đáng kể. Ở giữa độ cao 7.800 và 15.600 km, người ta có phát hiện thấy dấu vết của natri những với mật độ chỉ bằng 1/13 so với mật độ trên Europa ở cùng độ cao. Nguyên nhân của hiện tượng này có thể là do bề mặt của Ganymede thiếu natri hoặc là do từ quyển đã hạn chế các hạt mang năng lượng. Một thành phần khác xuất hiện trong khí quyển của Ganymede là hydro nguyên tử. Người ta đã phát hiện thấy sự tồn tại của chúng ở độ cao lên tới 3.000 km so với bề mặt vệ tinh. Mật độ hydro nguyên tử là khoảng 1,5 × 104 cm−3.
Từ quyển
nhỏ|Bán cầu có hướng ngược với hướng quay của Ganymede. Ảnh chụp từ tàu Galileo đã được tăng cường màu sắc
Dypsis singularis
Dypsis singularis là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Beentje mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Ganymede (vệ tinh)
Từ quyển
Tàu thám hiểm Galileo đã thực hiện 6 lần bay ngang qua Ganymede trong khoảng thời gian từ năm 1995 đến 2000 (các chuyến bay mang mã hiệu G1, G2, G7, G8, G28 và G29) đã phát hiện thấy mô men từ trường trên Ganymede tồn tại độc lập với từ trường của Sao Mộc. Giá trị của đại lượng này là khoảng 1.3 × 1013 T•m³, mạnh hơn 3 lần so với mô men từ trường của Sao Thủy. Trục lưỡng cực của từ trường nghiêng so với trục quay của Ganymede góc 176°, tức là có hướng gần như chống lại mô men từ trường của Sao Mộc. Cực bắc của trục từ trường nằm ở phía dưới mặt phẳng quay của Ganymede. Từ trường lưỡng cực sinh ra do mô men từ trường của Ganymede có cường độ là 719 ± 2 nT tại xích đạo, so với cường độ từ trường Sao Mộc tại khoảng cách của Ganymede là 120 nT. Do từ trường tại xích đạo của vệ tinh hướng ngược lại từ trường của Sao Mộc, có thể xảy ra sự tiếp nối giữa từ trường của bản thân Ganymede và từ trường của Sao Mộc. Từ trường tại các cực của Ganymede mạnh gấp hơn 2 lần từ trường tại xích đạo, khoảng 1440 nT.
Mô men từ trường của Ganymede đã tạo ra một từ quyển ở xung quanh vệ tinh này nằm trong nhưng độc lập với từ quyển của Sao Mộc. Đây là trường hợp duy nhất trong hệ Mặt Trời mà một vệ tinh có từ trường đủ mạnh để bản thân nó sở hữu một từ quyển. Bán kính của từ quyển là khoảng 4–5 lần bán kính của Ganymede (RG = 2.631,2 km). Trong từ quyển có một khu vực nằm trong khoảng vĩ độ từ -30° đến 30°, các đường sức từ ở đó là các đường kín bắt đầu và kết thúc ở trên vệ tinh. Tại khu vực này, các ion và electron bị giữ lại, tạo thành một vành đai phóng xạ. Các ion trong từ quyển chủ yếu là oxy nguyên tử bị ion hóa O+, phù hợp với khí quyển mỏng cấu thành từ oxy của Ganymede. Tại vùng mũ cực (vĩ độ trên 30°), các đường sức từ là các đường mở, nối với từ trường của Sao Mộc. Trong khu vực này, các electron và ion có năng lượng rất cao (hàng nghìn hoặc hằng trăm keV), có thể giải thích cho hiện tượng cực quang xuất hiện tại vùng cực của Ganymede. Thêm vào đó, những cơn mưa ion nặng liên tục bắn phá vùng cực của vệ tinh đã khiến cho băng tại khu vực này càng tối màu hơn.
Dypsis singularis
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Cau tua Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1995 Thể loại:Thực vật Madagascar
Ganymede (vệ tinh)
Từ quyển
nhỏ| Từ trường của Ganymede trong tương quan với từ quyển của Sao Mộc. Các đường sức từ đóng được tô bằng màu xanh lá
Sự tương tác giữa từ quyển của Ganymede và plasma của Sao Mộc có những điểm tương tự với tương tác giữa từ quyển Trái Đất và gió Mặt Trời. Các vật chất plasma chuyển động quay đồng thời với chuyển động quay của Sao Mộc va chạm với bề mặt hướng ngược lại với chiều chuyển động của Ganymede tạo thành những hiệu ứng tương tự với hiện tượng gió Mặt Trời va chạm vào từ quyển của Trái Đất. Điểm khác biệt lớn nhất giữa 2 hiện tượng nói trên là tốc độ của dòng plasma. Gió Mặt Trời có tốc độ lớn hơn tốc độ âm thanh trong khi plasma xung quanh Sao Mộc có tốc độ nhỏ hơn tốc độ âm thanh. Vì thế không tồn tại vòm va chạm (bow shock) - nơi mà vật chất plasma đột ngột bị giảm tốc độ dưới tác động của từ quyển - ở bán cầu hướng ngược chiều chuyển động.
Bên cạnh mô men từ trường tự có, người ta còn thấy sự tồn tại của từ trường lưỡng cực hưởng ứng. Từ trường phụ này được sinh ra do từ trường Sao Mộc biến thiên ở khu vực gàn Ganymede. Mô men từ trường hưởng ứng có chiều hướng vào hoặc hướng ra khỏi Sao Mộc tùy theo hướng của phần từ trường hành tinh bị biến thiên. Từ trường này yếu hơn tương đối so với từ trường Ganymede tự có. Cường độ của nó là khoảng 60 nT, một nửa so với cường độ từ trường của Sao Mộc ở khoảng cách của Ganymede. Từ trưởng hưởng ứng của Ganymede tương tự với từ trường hưởng ứng của Callisto và Europa. Từ đó có thể suy ra rằng Ganymede cũng có thể sẽ có đại dương ở phía dưới bề mặt như Europa và Callisto.
Nếu như Ganymede có cấu tạo phân lớp hoàn toàn và có nhân bằng kim loại, nguyên nhân sinh ra từ trường của nó cũng sẽ tương tự như nguyên nhân đã sinh ra từ trường trên Trái Đất. Đó có thể là kết quả của việc các vật chất dẫn điện chuyển động bên trong lõi của thiên thể. Hiện tượng này được gọi là đối lưu từ, là tổng hợp các hoạt động đối lưu xuất hiện trong lõi của thiên thẻ.
Mặc dù việc Ganymede có nhân cấu tạo từ sắt có thể giải thích cho nguồn gốc của từ quyển, nhưng vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn về từ quyển của vệ tinh này. Trong khi các thiên thể có kích thước tương tự không hề có từ quyển, chỉ một mình Ganymede là ngoại lệ. Một số nghiên cứu cho rằng với kích thước tương đối nhỏ như Ganymede, lõi của nó đã bị làm lạnh tới một nhiệt độ không đủ để duy trì các chuyển động trong trạng thái lỏng của kim loại, và do đó, không thể duy trì từ quyển. Một giả thuyết cho rằng sự cộng hưởng quỹ đạo dạng Laplace trong quá khứ đã làm biến dạng bề mặt giúp cho từ trường được duy trì. Giả thuyết này cho rằng khi tâm sai của Ganymede tăng lên, hiện tượng nhiệt do ma sát vì thế cũng tăng theo. Phần vỏ của vệ tinh do đó đã cách nhiệt cho phần lõi, tránh cho nó bị mất nhiệt ra không gian. Một giả thuyết khác cho rằng các đá silic trong vỏ của vệ tinh vẫn bị từ hóa gây nên từ trường của Ganymede. Điều này có thể xảy ra nếu như trong quá khứ từ trường sinh ra do những quá trình cơ nhiệt trong lòng Ganymede mạnh hơn hiện tại.
Lịch sử hình thành
Sau khi Sao Mộc hình thành, xung quanh nó có một đám tinh vân bụi và khí. Những đám bụi khí này đã tích tụ dần dần tạo nên các vệ tinh lớn của Sao Mộc. Quá trình tích tụ của Ganymede là khoảng 10.000 năm, ngắn hơn rất nhiều so với quá trình tích tụ của Callisto (theo ước tính là khoảng 100.000 năm). Đám mây bụi khí này khá thiếu các chất khí tại thời điểm 4 vệ tinh lớn của Sao Mộc hình thành, vì thế Callisto có quá trình hình thành tương đối dài. Ganymede do gần với Sao Mộc hơn, được hình thành trên khu vực bụi khí dày đặc hơn nên nhanh hơn Callisto rất nhiều. Quá trình hình thành nhanh chóng khiến cho Ganymede không bị thất thoát nhiệt năng sinh ra trong quá trình tích tụ vật chất. Nhiệt năng này đã nấu chảy băng đá và tạo ra sự phân lớp trong cấu trúc của Ganymede: phần đá nằm ở trong lõi và phần băng nằm ở phía ngoài. Do hình thành chậm hơn rất nhiều, Callisto không giữ được nhiệt năng trong quá trình tích tụ và cũng không đủ nóng để làm tan chảy các vật liệu băng trong cấu tạo, từ đó không được phân lớp hoàn toàn. Giả thuyết nói trên là lời giải thích khá thỏa đáng cho câu hỏi: tại sao 2 vệ tinh lớn nói trên có vẻ rất khác nhau mặc dù xấp xỉ về khối lượng cũng như kích thước.
Sau khi hình thành, lõi của Ganymede vẫn giữ được nhiệt lượng từ quá trình tích tụ và quá trình phân lớp cấu trúc, chỉ giải phóng một nhiệt lượng nhỏ tới lớp vỏ băng phía ngoài. Nhiệt lượng này, thông qua đối lưu, tiếp tục được chuyển tới bề mặt của vệ tinh. Thêm vào đó, các chất phóng xạ trong phần lõi của vệ tinh phân rã, tăng cường thêm nhiệt lượng cho sự phân lớp cấu trúc của Ganymede. Phần lõi cấu tạo từ sắt và sắt sulfide cũng như phần vỏ silic được hình thành. Chính vì vậy, sự phân lớp của Ganymede là toàn phần và rất rõ rệt. So sánh với Callisto, ta có thể thấy: nhiệt lượng sinh ra do phân rã phóng xạ trên Callisto được truyền ra ngoài dễ dàng hơn do sự đối lưu trong các lớp băng của nó. Bị mất nhiệt, Callisto không thể làm tan chảy phần lớn băng của mình. Những hoạt động đối lưu trên Callisto chỉ khiến nó được phân lớp một phần. Tới tận ngày nay, Ganymede vẫn tiếp tục giải phóng nhiệt từ phần lõi lên bề mặt. Nhiệt lượng này có thể đủ để duy trì một đại dương phía dưới bề mặt của Ganymede. Ngược lại phần lõi Fe–FeS lỏng của Ganymede bị mất nhiệt ra phía ngoài tạo nên sự đối lưu. Sự chuyển động của kim loại trong lõi là nguyên nhân khiến Ganymede có được từ trường. Lượng nhiệt thất thoát ra bề mặt của Ganymede có lẽ cao hơn so với Callisto.
Thám hiểm
nhỏ|trái|Ganymede chụp bởi Pioneer 10 nhỏ|Tàu thám hiểm Voyager Một số tàu thám hiểm khi bay qua Sao Mộc hoặc trở thành vệ tinh nhân tạo của Sao Mộc đã khám phá rất nhiều chi tiết về Ganymede. Những tàu thăm dò đầu tiên quan sát Sao Mộc là Pioneer 10 và Pioneer 11, chúng không cung cấp nhiều thông tin về vệ tinh này. Tiếp theo đó là Voyager 1 và Voyager 2, bay qua Ganymede vào năm 1979. Chúng đã xác định lại kích thước của Ganymede. Những tính toán mới cho thấy Ganymede lớn hơn vệ tinh Titan của Sao Thổ và là vệ tinh lớn nhất trong hệ Mặt Trời. Đồng thời chúng cũng quan sát được bề mặt nhiều vết xẻ của Ganymede. nhỏ|Dải sáng Uruk chụp bởi tàu Galileo năm 2000 nhỏ|Bề mặt Ganymede chụp bởi Galileo năm 2000 nhỏ|trái|Ganymede chụp bởi New Horizons năm 2007 Năm 1995, tàu thám hiểm Galileo bay vào quỹ đạo xung quanh Sao Mộc và trong khoảng thời gian từ năm 1996 đến năm 2000 đã thực hiện 6 lần bay qua Ganymede. Những lần này được đánh mã hiệu là G1, G2, G7, G8, G28 và G29. Trong lần bay ngang qua Ganymede với khoảng cách gần nhất, tàu Galileo cách bề mặt Sao Mộc 264 km. Trong lần bay đầu tiên G1 năm 1996, người ta đã phát hiện được từ trường của Ganymede. Trong lần thám hiểm năm 2001, người ta cũng công bố phát hiện ra biển trên Ganymede. Tàu Galileo đã chuyển về Trái Đất một lượng lớn những bức ảnh quang phổ của Ganymede và phát hiện thấy những hợp chất không phải là băng trên bề mặt của vệ tinh. Gần đây nhất, tàu thám hiểm New Horizons đã bay qua Ganymede trên đường bay tới Sao Diêm Vương. New Horizons đã thực hiện chụp bề mặt và vẽ bản đồ cấu tạo của Ganymede khi nó bay qua.
Trong tương lai, một dự án mang tên Europa Jupiter System Mission (EJSM) (dự án nghiên cứu Sao Mộc và các vệ tinh, chủ yếu là Europa) liên kết giữa 2 trung tâm khoa học vũ trụ NASA và ESA có thể được thực hiện vào năm 2020. Vào tháng 2/2009, 2 trung tâm này đã xác định đây là mục tiêu quan trọng có mức ưu tiên cao hơn dự án Titan Saturn System Mission (dự án khám phá vệ tinh Titan của Sao Thổ). Mặc dù vậy, đóng góp của phía ESA vẫn đang bị đặt dấu hỏi do vấn đề tài chính. Dự án này có thể gồm một vệ tinh bay quanh Sao Mộc của ESA, một vệ tinh bay quanh Europa của NASA và một vệ tinh nghiên cứu từ trường Sao Mộc của JAXA.
Một dự án khác đã bị hủy bỏ là Jupiter Icy Moons Orbiter (tạm dịch là vệ tinh thám hiểm các Mặt trăng băng của Sao Mộc). Dự án này dự định sẽ sử dụng năng lượng hạt nhân và sẽ nghiên cứu Ganymede một cách chi tiết. Tuy nhiên do thiếu kinh phí, dự án đã bị hủy bỏ năm 2005. Một dự án cũ khác cũng đã bị hủy là Grandeur of Ganymede.
Xem thêm
File:Jupiter planet.svg
Chú thích
<li> Viễn điểm được tính toán dựa vào bán trục lớn a và tâm sai e: a*(1+e)'''. <li> Cận điểm được tính toán dựa vào bán trục lớn a và tâm sai e: a*(1-e)'''. <li> Diện tích bề mặt được tính dựa trên bán kính r: 4\pi r^2'''. <li> Thể tích v được tính dựa trên bán kính r: 4\pi r^3/3'''. <li> Gia tốc bề mặt được tính toán dựa trên khối lượng m, hằng số hấp dẫn G và bán kính r: Gm/r^2. <li> Vận tốc vũ trụ cấp 1 được tính toán dựa trên khối lượng m, hằng số hấp dẫn G và bán kính r:. <li> Bán cầu "dẫn" là bán cầu hướng về phía di chuyển của vệ tinh, còn bán cầu "theo" là bán cầu hướng ngược lại. <li> Mô men quán tính vô hướng ở đây được tính bằng I/(mr²), trong đó I là mô men quán tính, m là khối lượng và r là bán kính lớn nhất. Giá trị này luôn bằng 0.4 nếu vật là hình cầu đồng nhất, và bé hơn 0.4 nếu vật có mật độ tăng dần khi đi vào tâm. <li> Mật độ bề mặt và áp suất được tính toán dựa trên những số liệu được thông báo tại Hall, 1998, giả định rằng độ cao tỉ lệ (độ cao so với mặt đất mà kể từ đó mật độ không khí thay đổi theo một thừa số dạng e mũ) là 20 km và nhiệt độ là 120 K. <li> Cộng hưởng dạng Laplace tương tự như cộng hưởng Laplace xảy ra đối với các vệ tinh Galile nhưng có một điểm khác biệt: vĩ độ giao nhau của Io–Europa và Europa–Ganymede thay đổi có tỉ lệ là một phân số chứ không được xác định duy nhất như ở cộng hưởng Laplace</li> </ol>
Liên kết ngoài
Thể loại:Vệ tinh của Sao Mộc Thể loại:Bài viết thiên văn chọn lọc 16100107  Thể loại:Được phát hiện bởi Galileo Galilei
Itame marcescaria
Itame marcescaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Itame
Corydalis caseana
Corydalis caseana là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được A.Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1874.
Liên kết ngoài
Thể loại:Corydalis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1874
Neckera retrorsa
Neckera retrorsa là một loài rêu trong họ Neckeraceae. Loài này được (Mitt.) Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Saussurea ajanensis
Saussurea ajanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Regel) Lipsch. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1954.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1954
Neckera retrorsa
Liên kết ngoài
Thể loại:Neckera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
San Jacinto Amilpas
San Jacinto Amilpas là một đô thị thuộc bang Oaxaca, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 10100 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang Oaxaca
Coelichneumon albicillus
Coelichneumon albicillus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Navia delascionis
Liên kết ngoài
Thể loại:Navia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Kankavli
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kankavli có dân số 14.725 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Kankavli có tỷ lệ 77% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Kankavli, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Cosmesus imitans
Tham khảo
Thể loại:Cosmesus
Thanh Vân, Tam Dương
Thanh Vân là một xã thuộc huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam.
Xã có diện tích 9,15 km², dân số năm 1999 là 5.675 người, mật độ dân số đạt 620 người/km².
Emilia libeniana
Emilia libeniana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Lisowski mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Chi Chua lè Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1991
Kowale Pańskie
Kowale Pańskie là một ngôi làng ở khu hành chính của Gmina Kawęczyn, Turecki, Wielkopolskie, ở phía tây trung bộ Ba Lan. Nó nằm cách khoảng 4 km về phía bắc Kawęczyn, 10 kmvề phía nam Turek và 122 km về phía đông nam của thủ phủ Poznań.
Ngôi làng có dân số là 190 người.
Lịch sử
Làng Kowale đã tồn tại từ thế kỷ 13. Được Đức Tổng Giám mục Jakub winka mua vào khoảng năm 1280, nó vẫn là tài sản của Tổng giáo phận Gniezno cho đến thế kỷ 18. Cái tên Kowale xuất hiện vào thế kỷ 17, liên quan đến một cộng đồng thợ rèn (kowale ở Ba Lan) phục vụ thị trường địa phương. Nhà thờ được thành lập bởi Antoni Czarnecki và được xây dựng vào năm 1847. Giáo xứ của nhà thờ bao gồm 12 ngôi làng. Vào giữa thế kỷ 19, trong thời kỳ phân vùng của Ba Lan, dân số của Kowale Pańskie (và Wola Kowalska liền kề) chỉ có 323 người, một nửa trong số họ sống và làm việc xung quanh trang viên lịch sử địa phương (được xây dựng vào năm 1750), thuộc sở hữu của nhà công nghiệp Robert Schultz - người sở hữu một nhà máy chạy bằng hơi nước. Kowale Pańskie bao gồm 30 trang trại. Người dân chủ yếu là người Ba Lan, với một số gia đình người Đức và thậm chí chỉ có ít gia đình người Do Thái. Sau khi Ba Lan trở lại độc lập, Kowale trở thành khu vực hành chính quận (gmina) vào năm 1928, bao gồm 59 khu định cư. Trạm cứu hỏa tình nguyện, một khu trường học (1933), và một ngân hàng cộng đồng (Gminna Kasa Pożyczkowo-Oszczędnościowa) được xây dựng.
Chiến tranh thế giới thứ hai và Holocaust
Trong cuộc xâm lược Ba Lan của Đức khi bắt đầu Thế chiến II, Kowale trở thành một phần của Turek Kreis trên lãnh thổ Reichsgau Wartheland, bị sáp nhập trực tiếp vào Đức Quốc xã. Quận Kowale được chọn làm địa điểm của một khu tập trung Do Thái quá cảnh cho người Do Thái Ba Lan từ toàn bộ khu vực trải dài 16 khu định cư bao gồm Turek. Khu tập trung Do Thái - tập trung quanh Czachulec - được biết đến trong tiếng Đức là Heidemühle liên quan đến một cối xay gió cũ ở đó; tất cả các gia đình Ba Lan đã bị trục xuất khỏi khu vực với những người Ba Lan trẻ hơn được đưa đến Đức để lao động nô lệ. Đức quốc xã đã ra lệnh thành lập một hội đồng Judenrat duy nhất cho tất cả các cộng đồng Do Thái. Khu tập trung Do Thái giam giữ 3.700 người Do Thái; lên đến 18 gia đình trên mỗi trang trại.
Vào tháng 10 năm 1941, SS-Sturmbannführer Herbert Lange đã chọn Chełmno gần đó làm địa điểm của trại hủy diệt đầu tiên. Các xe hơi ngạt được sản xuất tại Berlin, một vài chiếc đã được giao trong tháng Mười một. Vào ngày 8 tháng 11 năm 1941, tất cả những người Do Thái từ khu tập trung Kowale Pańskie đã bị dồn vào làng Bielawki để lọc. Khoảng 1.100 người đã bị tuyên bố là "không có khả năng làm việc" và vào ngày 13 đến 14 tháng 11 đã được chuyển đến trại tử thần ở Chełmno. Những người đàn ông trẻ và khỏe hơn ở Kowale đã bị trục xuất đến lao động cưỡng bức gần Poznań vào đầu năm 1942, sau đó là một nhóm phụ nữ Do Thái. Cuộc thanh trừng cuối cùng của khu tập trung Do Thái diễn ra vào ngày 20 tháng 7 năm 1942, khi những người Do Thái còn lại được gửi đến Chełmno, nhưng cũng bị sát hại bên ngoài làng, cùng với các bệnh nhân bệnh viện Do Thái và 12 cảnh sát Do Thái. Cư dân của Babiak, Dąbie, Dęby Szlacheckie, Grodziec, Izbica Kujawska, Kłodawa, Koło, Nowiny Brdowskie và Sompolno đã bị trục xuất đến Chełmno trước tháng 3 năm 1943.
Tham khảo
Thể loại:Địa điểm Holocaust ở Ba Lan Thể loại:Làng Ba Lan
Ultimate Fighting Championship
Ultimate Fighting Championship (UFC) là một công ty giải trí võ thuật hỗn hợp (MMA) của Mỹ có trụ sở tại Las Vegas, Nevada, được sở hữu và điều hành bởi Endeavour Group Holdings cùng với Silver Lake Partners, Kohlberg Kravis Roberts và MSD Capital thông qua Zuffa, LLC. Đây là công ty quảng bá MMA lớn nhất thế giới và có một số võ sĩ cấp cao nhất trong môn thể thao này trong danh sách của mình. UFC sản xuất các sự kiện thi đấu trên toàn thế giới giới thiệu mười hai hạng cân nặng (tám hạng cân cho nam và bốn cho phụ nữ) và tuân thủ Quy tắc thống nhất của võ thuật hỗn hợp. Tính đến năm 2020, UFC đã tổ chức hơn 500 sự kiện. Dana White là chủ tịch UFC từ năm 2001. Dưới sự quản lý của White, UFC đã phát triển thành một doanh nghiệp trị giá hàng tỷ đô la nổi tiếng toàn cầu.
Sự kiện đầu tiên được tổ chức vào năm 1993 tại McNichols Sports Arena ở Denver, Colorado. Mục đích của các cuộc thi Ultimate Fighting Championship đầu tiên là xác định môn võ thuật hiệu quả nhất trong một cuộc thi với các quy tắc tối thiểu và không có hạng cân giữa các đối thủ của các môn chiến đấu khác nhau như đấm bốc, kickboxing, Brazil Jiu-Jitsu, Sambo, đấu vật, Muay Thai, Karate, Taekwondo và Judo. Trong các sự kiện tiếp theo, các chiến binh bắt đầu áp dụng các kỹ thuật hiệu quả từ nhiều môn phái, điều này gián tiếp giúp tạo ra một phong cách chiến đấu riêng biệt được gọi là võ thuật hỗn hợp ngày nay. Vào năm 2016, công ty mẹ của UFC, Zuffa, đã được bán cho một nhóm do William Morris Endeavour (WME-IMG), bao gồm Silver Lake Partners, Kohlberg Kravis Roberts và MSD Capital với giá 4,025 tỷ USD.
Với một thỏa thuận truyền hình và mở rộng ở Úc, Châu Á, Châu Âu,  và các thị trường mới ở Hoa Kỳ, UFC đã tăng mức độ phổ biến và đạt được độ phủ sóng truyền thông chính thống lớn hơn; chương trình khuyến mãi mang lại tổng doanh thu 609 triệu đô la Mỹ trong năm 2015, và thỏa thuận quyền truyền thông trong nước tiếp theo với ESPN được định giá 1,5 tỷ đô la trong thời hạn 5 năm.
Eilema hakiensis
Eilema hakiensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Ultimate Fighting Championship
Luật thi đấu
Luật hiện hành của giải UFC được thiết lập lúc ban đầu bởi Ban Điều Hành Thể thao New Jersey. Những điều lệ cho luật võ tổng hợp của New Jersey thiết lập cũng được áp dụng cho các bang khác, bao gồm Nevada, Louisiana, và California. Những luật đó cũng được sử dụng cho các hoạt động quảng bá khác trong nước Mỹ. Do đó đã trở thành tiêu chuẩn trên thực tế của luật thi đấu võ thuật tổng hợp trên cả nước.
Eilema hakiensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Eilema
Ultimate Fighting Championship
Luật thi đấu
Các trận đấu của UFC giới hạn trong khoảng thời gian tối đa, phụ thuộc vào các giải đấu khác nhau. Trong tất cả các trận đánh, mỗi hiệp không được quá 5 phút. Trong giải mới nhất cho phép tối đa 5 hiệp trong 1 trận đấu. Có 1 phút nghỉ trong thời gian giữa các hiệp.
Liên kết ngoài
Ultimate Fighting Championship Thể loại:Võ thuật theo môn võ
Peromyscus stephani
Peromyscus stephani là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Townsend mô tả năm 1912.
Tham khảo
Thể loại:Peromyscus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1912 Thể loại:Lịch sử tự nhiên Sonora
Sulabanus robustus
Sulabanus robustus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lycidae. Loài này được Dvorak & Bocák miêu tả khoa học năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Sulabanus
Eucorys bartschi
Eucorys bartschi là một loài ốc biển lớn, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cassidae, họ ốc kim khôi.
Tham khảo
Thể loại:Eucorys
Gokare, Devanahalli
Tham khảo
Thể loại:Bangalore Rural
Itame marginata
Itame marginata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Dypsis serpentina
Dypsis serpentina là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Beentje mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
CSB-8002
Tàu cảnh sát biển CSB-8002 thuộc biên chế của Cảnh sát biển Việt Nam là tàu vận tải, tuần tra đa năng sử dụng cho nhiệm vụ tuần tra bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thực thi pháp luật trên các vùng biển và thềm lục địa Việt Nam; phục vụ công tác tìm kiếm cứu nạn trên vùng biển Việt Nam và quốc tế cũng như nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn trên biển. Tàu còn có chức năng chuyển quân, chi viện hậu cần cho các lực lượng hoạt động trên biển đảo, thực hiện các nhiệm vụ khác được giao.
Đây là con tàu nằm trong loạt Tàu đa năng ĐN-2000 do Tổng công ty Sông Thu đóng mới có thiết kế tiên tiến, hiện đại, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế theo Nghị quyết 72 của Quốc hội Việt Nam.
Cratoneura dividens
Cratoneura dividens là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Martins-Neto miêu tả năm 1994.
Anneslia papillosa
Anneslia papillosa là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Britton & Rose mô tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Cratoneura dividens
Tham khảo
Thể loại:Cratoneura
CSB-8002
Nguồn
Thể loại:Tàu của Cảnh sát biển Việt Nam
Tưởng Thư
Tưởng Thư (? - ?), không rõ tên tự, là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Anneslia papillosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Anneslia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Anneslia papillosa
Tưởng Thư
Cuộc đời
Năm 263, quân Ngụy xâm phạm, Tưởng Thư bàn với Phó Thiêm rằng: Nay quân địch xâm phạm, mà đóng chặt cửa thành cố thủ, không phải là cách làm tốt vậy. Thiêm đáp: Tuân lệnh giữ thành, bảo vệ được là lập công, giờ trái lệnh xuất chiến, nếu chẳng may thất bại, là chết vô ích. Thư lại nói: Ngài xem việc bảo vệ thành trì là công lao, ta đem việc đánh bại kẻ địch là công lao, mỗi người một chí.
Sách Thục ký ghi lại Tưởng Thư mở cửa thành đầu hàng, có khác biệt với Hán Tấn xuân thu. Không rõ kết cục của Tưởng Thư ra sao.
Trong văn hóa
Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Tưởng Thư xuất hiện ở hồi 112, cùng Phó Thiêm là mãnh tướng đất Xuyên được Khương Duy đề bạt. Khương Duy xuất quân Kỳ Sơn, lấy Thiêm, Thư làm hữu quân, gần thắng thì phải rút. Hai năm sau, Duy lần nữa đánh Kỳ Sơn, cho Tưởng Thư dẫn quân ra Tà Cốc, cùng các tướng mai phục đánh bại Đặng Ngải.
Khương Duy dẫn quân ra Đạp Trung tự thủ, cắt cử Phó Thiêm, Tưởng Thư phòng thủ ải Dương An. Thiêm là chính tướng, Thư là phó tướng. Quân Ngụy tấn công, Phó Thiêm bàn rằng: ''Quân Ngụy từ xa lại đây, tất nhiên mỏi mệt, dù nhiều cũng không đáng sợ. Chúng ta nếu không xuống ải mà đánh, thì hai thành Hán, Lạc đều hỏng cả.'' Thư im lặng không nói.
Chung Hội dẫn quân đến, Phó Thiêm trúng kích tướng, nổi giận, sai Tưởng Thư giữ ải, tự mình dẫn 3.000 quân ra đánh. Hội giả thua chạy rồi hội quân đánh bại Thiêm. Thiêm định chạy về thì Tưởng Thư đã đầu hàng, dựng cờ xí Ngụy. Thiêm mắng: Quân vong ân bội nghĩa kia còn mặt nào trông thấy thiên hạ nữa? rồi tử chiến đến cùng, kiệt lực tự vẫn. Có thơ:
Chú thích
Thể loại:Nhân vật quân sự Thục Hán Thể loại:Người Tào Ngụy Thể loại:Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Helicteres aspera
Helicteres aspera là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được A. St.-Hil. & Naudin mô tả khoa học đầu tiên năm 1842.
Liên kết ngoài
Thể loại:Helicteres Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1842
Ferris, Illinois
Ferris là một làng thuộc quận Hancock, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 156 người.
Dân số
Dân số qua các năm:
Xem thêm
Thể loại:Làng của Illinois Thể loại:Quận Hancock, Illinois
Neckera rigidula
Neckera rigidula là một loài rêu trong họ Neckeraceae. Loài này được Wilson ex Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
Thể loại:Neckera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Pimachiowin Aki
Pimachiowin Aki (có nghĩa là Vùng đất mang lại sự sống trong Ojibwe, ᐱᒪᒋᐅᐃᐧᓂ ᐊᑭ) là một khu vực bảo tồn đã được công nhận là Di sản thế giới của UNESCO và cũng là một địa điểm đề xuất xét công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới trong tương lai nằm tại Rừng Taiga của Canada bao phủ một phần của Manitoba và Ontario. Khu vực có diện tích hơn 43.000 km2 có kích thước tương đương với đất nước Đan Mạch, có nghĩa là diện tích của nó lớn hơn 100 quốc gia khác trên thế giới. Dự án được hỗ trợ bởi 5 khu bảo tồn của các Lãnh thổ bản địa Đầu tiên ở Canada bao gồm Poplar River, Little Grand Rapids, Pauingassi, Pikangikum và Bloodvein. Vùng đất này cũng bao gồm Công viên hoang dã tỉnh Atikaki (Manitoba) và Công viên tỉnh Woodland Caribou (Ontario). Đề xuất ban đầu xét công nhận Di sản thế giới với khu vực này bắt đầu bằng việc ký kết với các Khu vực bảo vệ và các bên có trách nhiệm quản lý nguồn lực tại các Lãnh thổ bản địa Đầu tiên.
Lợi ích
Tập đoàn Pimachiowin Aki tin rằng, có rất nhiều lợi ích khi một địa điểm được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Nhất là cho các Lãnh thổ bản địa Đầu tiên khi nó sẽ trở thành niềm tự hào về khu vực họ sinh sống cũng như nhận được nhiều sự chú ý trên toàn thế giới. Pimachiowin Aki tin rằng điều này sẽ giúp nhiều khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới ghé thăm nơi đây, từ đó tăng nhu cầu về các chương trình và cơ sở giáo dục, chỗ ở và dịch vụ ăn uống cho du khách, tạo nhiều việc làm hơn. Văn hóa Anishinabe được giảng dạy và chia sẻ nhiều hơn, được sự hỗ trợ và giúp đỡ từ các tổ chức, chính phủ, doanh nghiệp và tình nguyện viên khác để quản lý di sản.
Lịch sử
Manitoba Hydro lên kế hoạch đề xuất cho việc xây dựng một đường thủy điện nằm trong khu vực được gọi là Bipole III. Chỉ vài ngày trước khi nghỉ hưu trên cương vị là Thủ hiến của Maritoba, Gary Doer đã thông báo rằng chính quyền sẽ quyên tặng 10 triệu đôla cho quỹ ủy thác Winnipeg để thúc đẩy, hỗ trợ việc lập hồ sơ xét Di sản thế giới để UNESCO công nhận ở phía đông của Hồ Winnipeg. Đảng Dân chủ mới của Manitoba (NDP) tuyên bố rằng Bipole III sẽ gây nguy hại cho khu vực Di sản dự kiến này và việc một Di sản thế giới của UNESCO sẽ đem lại lợi ích cho cộng đồng các Lãnh thổ bản địa Đầu tiên lớn hơn nhiều. Một đường dây dài hơn ở phía tây Manitoba, tốn kém hơn được đề xuất để bảo tồn tính toàn vẹn của môi trường tự nhiên ở phía đông, nơi được xét công nhận Di sản thế giới.
Năm 2004, Cục Công viên Quốc gia Canada đã thay mặt chính phủ đệ trình hồ sơ thêm vào danh sách di sản dự kiến của UNESCO theo các tiêu chí (v), (vii), (ix) và (x). Ủy ban Di sản thế giới đã trì hoãn việc xem xét đề cử để cải thiện một số khía cạnh nhất định của hồ sơ đề cử, đồng thời cũng nói rằng Ủy ban cần cải thiện quy trình đề cử cho các di sản hỗn hợp như hiện nay. Trong năm 2016, sau khi sửa đổi để tập trung khá cạnh văn hóa vào truyền thống Ji-ganawendamang Gidakiiminaan (Giữ đất) của nền văn hóa Ojibwe, Ủy ban đã bắt đầu xem xét lại hồ sơ của di sản trong Danh sách dự kiến. Tuy nhiên, Canada yêu cầu trì hoàn và đã được chấp thuận sau khi Pikangikum của Ontario rút lại. Năm 2018, Pimachiowin Aki được công nhận là một di sản thế giới của UNESCO bao gồm bốn trong số năm Lãnh thổ bản địa Đầu tiên là Poplar River, Little Grand Rapids, Pauingassi và Bloodvein.
Liên kết ngoài
Thể loại:Di sản thế giới tại Canada
Cosmesus incertus
Cosmesus incertus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1900.
Navia duidae
Navia duidae là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1931.
Liên kết ngoài
Thể loại:Navia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1931 Thể loại:Thực vật Venezuela
Bất hành nhi hành
Bất hành nhi hành (zh. 不行而行, ja. fugyō-ni-gyō) là "Không làm mà làm", một câu nói thường được dùng trong Thiền tông để chỉ những hành động không có tác ý, không để lại dấu vết gì trong tâm của người làm. Điều này có nét tương đồng với "vô vi nhi vô bất vi" (zh. 無為而無不為) được viết trong Đạo đức kinh, với ý nghĩa là không làm nhưng không gì không làm, nghĩa là làm tất cả mọi việc mà trong tâm không lưu lại bất cứ dấu vết nào của động cơ và kết quả của việc làm: người làm không làm vì mình, không làm cho mình (không làm vì tôi - bản ngã, không làm cho tôi - bản ngã), mà do nhu cầu, đòi hỏi tự nhiên của công việc, xuất phát từ tình yêu vô điều kiện đối với tha nhân và vạn vật.
Đây là một nguyên tắc của Vô vi, không có nghĩa không làm gì, nhưng để sự việc phát sinh một cách tự nhiên trong sự hòa hợp với Đạo, và vì vậy cần thực hiện những gì cần thiết, nhưng không vượt quá nhiệt tình và hành động mù quáng, được coi là một trở ngại, mà là dễ dàng, nhẹ nhàng và thoải mái. Nó là một trạng thái của sự im lặng nội tâm, vào đúng thời điểm, hành động đúng có thể xuất hiện mà không cần nỗ lực của ý chí.
Bất hành nhi hành là một cách làm không có sự tính toán trước - ta có thể dùng từ "tuỳ cơ ứng biến" - song lúc nào cũng phù hợp với thời điểm, lúc nào cũng đúng. Một yếu tố cần thiết để đạt được trình độ này chính là sự phát triển định lực; tuy nhiên, chỉ với định lực thôi cũng không đủ để đạt đến trình độ "Bất hành nhi hành". Mà Hành giả cần phải giữ tâm trạng không vướng mắc vào những kết quả của những hành động của mình, nói một cách khác: không tự biết mình làm, không tự biết rằng có "ta" thực hiện và có "một việc" được hoàn tất. Không có kinh nghiệm Kiến tính thì không ai có thể thực hiện những điều kiện trên. Kiến tính, nếu được phép nói ra, chính là trải nghiệm "tất cả là một" theo đúng nghĩa đen của từ này; tuy nhiên, ý thức không thể hiểu và chấp nhận được chân lý này.
Tuy nhiên, trạng thái bất hành nhi hành nêu trên không phải là một cái gì riêng tư, một phát minh của Thiền tông. Các hiền triết của đạo Lão như Lão Tử, Trang Tử và Liệt Tử cũng đã đề cao tâm trạng này và gọi nó là "Vô vi" nghĩa là "không làm". Từ "Vô vi" này đã gây không ít sự hiểu lầm cho các nhà triết học phương Tây và vì vậy cũng có lúc họ kết luận sai lầm rằng các hiền triết phương Đông chỉ chuộng cái tĩnh tịnh, sự im lặng mà bỏ quên cái động, một mặt tất yếu khác của sự thật.
Vào thế kỷ 16, tại Trung Quốc, một người tên là La Thanh (sau này còn được gọi là La tổ) kết hợp vũ trụ quan Không Vô của Phật giáo và tư tưởng vô vi của Đạo giáo lập ra một tông phái được gọi là La giáo, sau này đổi thành "Vô vi giáo" và "Đại thừa giáo" và rất có ảnh hưởng tại miền Nam Trung Quốc thời đó.
Tham khảo
Thể loại:Thiền tông Thể loại:Triết lý Phật giáo Thể loại:Đạo giáo
Kanke
Kanke là một thị trấn thống kê (census town) của quận Ranchi thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.
Địa lý
Kanke có vị trí Nó có độ cao trung bình là 611 mét (2004 feet).
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Jharkhand
Thanh Văn
Thanh Văn là một xã thuộc huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Xã Thanh Văn có diện tích 6,77 km², dân số năm 1999 là 5.083 người, mật độ dân số đạt 751 người/km². Đây là xã có Dự án đường trục phía nam Hà Nội đi qua.
Sulabanus rufomarginatus
Sulabanus rufomarginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lycidae. Loài này được Dvorak & Bocák miêu tả khoa học năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Sulabanus
Muhammad Riyandi
Muhammad Riyandi (sinh ngày 3 tháng 1 năm 2000, ở Bogor) là một cầu thủ bóng đá người Indonesia thi đấu cho Barito Putera ở Liga 1 ở vị trí thủ môn. Mặc dù trẻ tuổi, được mô tả thi đấu ở vị trí thủ môn quét, nhờ khả năng kiểm soát và phân phối bóng tốt.
Barito Putera
Riyandi gia nhập Barito Putera ở Indonesia Soccer Championship A 2016. Anh trở thành cầu thủ trẻ tuổi nhất được tuyển ở hạng đấu cao nhất Indonesia.
Anh có màn ra mắt trước Persib Bandung. Anh được Mundari Karya chọn từ đầu. Mặc dù để thủng lưới hai bàn, anh đã cản phá thành công quả phạt đền Samsul Arif.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 2000 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Indonesia Thể loại:Người Bogor Thể loại:Cầu thủ PS Barito Putera Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Indonesia Thể loại:Thủ môn bóng đá
Công hàm năm 1958 của Thủ tướng Phạm Văn Đồng
Công hàm năm 1958 của Thủ tướng Phạm Văn Đồng là công hàm do Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng gửi cho Thủ tướng Quốc vụ viện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Chu Ân Lai vào ngày 14 tháng 9 năm 1958. Công hàm này được gửi sang Trung Quốc bằng điện báo, sau đó sáng ngày 21 tháng 9 năm 1958, Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Trung Quốc Nguyễn Khang đã trình công hàm này cho Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Cơ Bằng Phi. Trong công hàm này Thủ tướng Phạm Văn Đồng thông báo cho Thủ tướng Chu Ân Lai biết Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa "tán thành và tôn trọng" "bản tuyên bố ngày 4 tháng 9 năm 1958 của Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quyết định về hải phận 12 hải lý của Trung Quốc".