cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Runaway (bài hát của Janet Jackson)
"Runaway" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Janet Jackson nằm trong album tuyển tập hit đầu tiên của cô, Design of a Decade: 1986-1996 (1995). Được viết lời và sản xuất bởi Jackson cùng bộ đôi Jimmy Jam & Terry Lewis, nó được phát hành như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album vào ngày 29 tháng 8 năm 1995 bởi A&M Records. Ban đầu, "Runaway" được dự định sẽ là một bản song ca giữa Jackson với người anh trai Michael Jackson của cô cho album trở lại của Michael, tuy nhiên, thay vào đó ông đã chọn "Scream". Đây là một bản nhạc pop và R&B xen lẫn những giai điệu của hip hop với những âm hưởng từ nhạc châu Phi và châu Á. Nhiều địa danh nổi tiếng cũng lần lượt được đề cập trong bài hát.
Danh sách bài hát
Ở nhiều khu vực, A&M phát hành "Runaway" cùng với "When I Think of You" như là một đĩa đơn mặt A đôi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bài hát năm 1995 Thể loại:Đĩa đơn năm 1995 Thể loại:Bài hát của Janet Jackson Thể loại:Bài hát sáng tác bởi Janet Jackson Thể loại:Đĩa đơn của Virgin Records
Quảng Phú, Thọ Xuân
Quảng Phú là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Annabelle (búp bê)
Annabelle là một con búp bê Ann Raggedy mà Ed và Lorraine Warren cho là bị ma ám. Cả hai tự mô tả mình là nhà điều tra hiện tượng huyền bí và nhà quỷ học. Con búp bê nằm trong một hộp kính tại Bảo tàng Warlings Hidden ở Monroe, Connecticut. Con búp bê này thường được so sánh với búp bê Robert.
Quảng Phú, Thọ Xuân
Xã Quảng Phú có diện tích 18,24 km², dân số năm 1999 là 6751 người, mật độ dân số đạt 370 người/km².
Indosinia
Indosinia là một chi thực vật có hoa trong họ Ochnaceae.
Idaea calvaria
Idaea calvaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Annabelle (búp bê)
Búp bê Annabelle thực chất là những con búp bê làm bằng vải, không giống như những bộ phim miêu tả nó là búp bê sứ.
Indosinia
Loài
Chi Indosinia gồm các loài:
Albardia furcata
Albardia furcata là một loài côn trùng trong họ Ascalaphidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được van der Weele miêu tả năm 1903.
Indosinia
Liên kết ngoài
Indosinia
Bathythrix claviger
Liên kết ngoài
Thể loại:Bathythrix
Idaea calvaria
Liên kết ngoài
C
Annabelle (búp bê)
Bối cảnh
Theo Warlings, Donna Jennings, một sinh viên điều dưỡng tại Hoa Kỳ, đã mua được con búp bê vào năm 1968. Người ta nói rằng con búp bê có một số động thái kỳ lạ. Một nhà ngoại cảm nói với Donna rằng linh hồn của cô gái đã chết tên là "Annabelle" nằm trong cơ thể của con búp bê. Biết điều này, Donna và bạn cùng phòng của cô đã cố gắng chấp nhận con búp bê, nhưng con búp bê đã thực hiện một số hành vi độc hại. Lúc này, Donna và bạn cùng phòng của cô đã quyết định hỏi vợ chồng Warren. Cặp vợ chồng Warren đến tìm hiểu vụ án rồi kết luận con búp bê đã bị quỷ dữ chiếm giữ và chuyển con búp bê đến bảo tàng của riêng họ.
Đường cao tốc Seoul–Yangyang
Đường cao tốc Seoul–Yangyang (Tiếng Hàn: 서울양양고속도로) là một tuyến đường cao tốc ở Hàn Quốc được đánh số 60, nó dài 152 km nối thành phố Seoul và huyện Yangyang-gun.
Quảng Phú, Thọ Xuân
Phía Nam giáp xã Xuân Tín, huyện Thọ Xuân, Phía Bắc giáp Thị trấn Thống Nhất, huyện Yên Định, Phía Đông giáp xã Yên Phú, huyện Yên Định, Phía Tây giáp xã Cao Thịnh, Ngọc Trung, Lam Sơn, huyện Ngọc Lặc.
Albardia furcata
Tham khảo
Thể loại:Albardia
Annabelle (búp bê)
Trong văn hóa đại chúng
Joseph Laycock, trợ lý giáo sư nghiên cứu tôn giáo của Đại học bang Texas, nói rằng hầu hết những người hoài nghi đã từ chối bảo tàng của Warlings là "chất đầy rác, búp bê và đồ chơi, những cuốn sách bạn có thể mua trong bất kỳ hiệu sách nào." Laycock gọi huyền thoại của búp bê Annabelle là "nghiên cứu trường hợp thú vị trong mối quan hệ giữa văn hóa nhạc pop và văn hóa dân gian huyền bí" và suy đoán rằng búp bê ma quỷ được phổ biến bởi các bộ phim như Trò chơi trẻ em, Dolly thân yêu nhất và Ám ảnh kinh hoàng cũng như một tập của Khu vực hoàng hôn có tiêu đề "Living Doll" (búp bê sống) có lẽ xuất hiện từ những huyền thoại đầu tiên xung quanh búp bê Robert. Laycock gợi ý rằng "ý tưởng về những con búp bê bị quỷ ám cho phép các nhà quỷ học hiện đại tìm thấy cái ác siêu nhiên ở những nơi xa xôi và trong nước nhất".
Nhà văn khoa học Sharon A. Hill từng bình luận công khai về các bảo tàng hấp dẫn của Warlings khi Ám ảnh kinh hoàng được xuất bản. Hill tin rằng nhiều điều hư cấu và truyền thuyết xung quanh cặp vợ chồng Warren dường như là từ chính tay họ. Và đề cập rằng nhiều người "không thể tách chính xác cặp đôi Warren khỏi hình ảnh Hollywood của họ." Hill chỉ trích các báo cáo tin tức đã sử dụng những từ ngữ giật gân để báo cáo Bảo tàng Linh hồn và búp bê Annabel. Cô nói: "Giống như thực tế của Ed Warren, thực tế của búp bê Annabel ít hơn nhiều (trong phim). ấn tượng "cho Ed Warren tuyên bố Annuobeier búp bê, Hill nói:" ngoài hùng biện Ed, chúng tôi không biết gì về Annabeier và lịch sử bảo tàng và nguồn gốc của các mặt hàng khác".
Tham khảo
Thể loại:Văn hóa dân gian Connecticut Thể loại:Búp bê Thể loại:Truyền thuyết siêu nhiên Thể loại:Truyền thuyết đô thị Thể loại:Loạt phim Ám ảnh kinh hoàng
Yottabyte
Yottabyte (kí hiệu: YB) là một bội số của byte trong cách tính đơn vị lưu trữ bộ nhớ máy tính. Tiền tố yotta chỉ lũy thừa bậc 8 của 1000 hay 1024 trong hệ đo lường quốc tế (SI).
Đường cao tốc Seoul–Yangyang
Liên kết ngoài
Seoul–Yangyang Seoul–Yangyang Seoul–Yangyang
Acontiinae
Acontiinae là một phân họ bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
(192440) 1997 VH7
(192440) 1997 VH7 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 2 tháng 11 năm 1997.
Acontiinae
Tham khảo
Thể loại:Noctuidae
(192440) 1997 VH7
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1997 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Yottabyte
1 YB = 1000 ZB = 1 triệu EB = 1 tỉ PB = 1 nghìn tỉ TB = 1 triệu tỉ GB.
Một đơn vị liên quan, Yobibyte (YiB), sử dụng một tiền tố nhị phân, tương đương với.
Lịch sử
Năm 2010, người ta ước lượng được rằng lưu trữ 1 yottabyte trên ổ đĩa dung lượng cỡ terabyte sẽ phải tốn một trung tâm dữ liệu cực lớn, bằng diện tích hai bang Delaware và Rhode Island gộp lại. Với những công nghệ hiện đại gần đây, 1 YB có thể được lưu trữ trong ổ dữ liệu có thể tích từ 0,003 đến 1 mét khối tùy vào lượng dữ liệu sao lưu và mật độ của chúng.
Chú thích
Thể loại:Đơn vị thông tin
Podabrus takaosanus
Podabrus takaosanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Nakane & Makino miêu tả khoa học năm 1990.
Chuari Khas
Chuari Khas là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Chamba thuộc bang Himachal Pradesh, Ấn Độ.
Tinantia longipedunculata
Tinantia longipedunculata là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được Standl. & Steyerm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1944.
Chuari Khas
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Himachal Pradesh
Tinantia longipedunculata
Liên kết ngoài
Thể loại:Tinantia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1944
Cryptochloris zyli
Chrysochloris zyli là một loài động vật có vú trong họ Chrysochloridae, bộ Afrosoricida. Loài này được Shortridge & Carter mô tả năm 1938.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryptochloris Thể loại:Động vật được mô tả năm 1938 Thể loại:Động vật có vú Nam Phi
Athous meuseli
Athous meuseli là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1905.
Tham khảo
Thể loại:Athous
Dimeria perrieri
Dimeria perrieri là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được A.Camus mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Trilepis ciliatifolia
Trilepis ciliatifolia là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được T.Koyama miêu tả khoa học đầu tiên năm 1969.
Dimeria perrieri
Liên kết ngoài
Thể loại:Dimeria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925
Trilepis ciliatifolia
Liên kết ngoài
Thể loại:Trilepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1969
Tainonia visite
Tainonia visite là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Hispaniola.
Tham khảo
Thể loại:Tainonia Thể loại:Loài đặc hữu của Hispaniola
Alzey
Alzey là một thị xã bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đây là thủ phủ hành chính của huyện Alzey-Worms, là thị xã lớn thứ 4 ở Rheinhessen, sau Mainz, Worms, và Bingen. Alzey có diện tích 35,21 km², dân số cuối năm 2006 là 18.173 người.
Alzey kết nghĩa vớih:
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Alzey-Worms
Krukoviella
Krukoviella là một chi thực vật có hoa trong họ Ochnaceae.
Loài
Chi Krukoviella gồm các loài:
Liên kết ngoài
Krukoviella
Epinephelus goreensis
Epinephelus goreensis, thường được gọi là cá mú Dungat, là một loài cá biển thuộc chi Epinephelus trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1830.
Do bị đánh bắt quá mức, E. aeneus được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa, và cũng gần đáp ứng những tiêu chí của Loài nguy cấp. Số lượng các loài cá mú ở hầu hết các quốc gia Tây Phi đang bị suy giảm đáng kể.
Phân bố và môi trường sống
E. goreensis có phạm vi phân bố rộng khắp Đông Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ Mauritanie dọc theo bờ biển Tây Phi cho đến Angola, bao gồm quần đảo Cape Verde ngoài khơi, và cả các hòn đảo trong vịnh Guinea. Chúng cũng có thể được tìm thấy tại quần đảo Canary, nhưng chưa được xác nhận. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở vùng đáy nhiều bùn cát, độ sâu khoảng từ 80 đến 300 m. Cá con sống ở vùng nước nông hơn.
Vexillum albocinctum
Vexillum albocinctum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.
Tham khảo
Thể loại:Vexillum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1845
Epinephelus goreensis
Mô tả
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số lược mang: 24 - 26; Số vảy đường bên: 68 - 74.
Thức ăn của E. goreensis là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại.
Chú thích
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1830
Marian Cristescu
Marian Cristescu (sinh ngày 17 tháng 3 năm 1985) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu cho Concordia Chiajna ở vị trí tiền vệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1985 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá România Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá SR Brașov Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Universitatea Cluj Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Petrolul Ploiești Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Astra Giurgiu Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Dinamo București Thể loại:Cầu thủ bóng đá CS Concordia Chiajna Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga I Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga II
Cyanopepla sanguicincta
Cyanopepla sanguicincta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cyanopepla
Biểu thức (toán học)
Trong toán học, một biểu thức hoặc biểu thức toán học là một kết hợp bao gồm hữu hạn các ký hiệu được tạo thành đúng theo các quy tắc phụ thuộc vào ngữ cảnh. Các ký hiệu toán học có thể là các con số (hằng số), biến số, phép toán, hàm số, dấu ngoặc, dấu chấm, và các dấu giúp chỉ ra độ ưu tiên của phép toán và các khía cạnh khác của cú pháp logic.
Ví dụ
Việc sử dụng các biểu thức dao động từ rất đơn giản:
a/b?c+d-l*f
Dạng thức
Các dạng của biểu thức toán học bao gồm biểu thức số học, đa thức, biểu thức đại số, biểu thức dạng đóng, và biểu thức vi phân. Bảng dưới đây minh họa các yếu tố mà các dạng này có thể chứa.
Tham khảo
Thể loại:Đại số trừu tượng
Lý Cao Tông
Lý Cao Tông (chữ Hán: 李高宗 6 tháng 7 năm 1173 – 15 tháng 11 năm 1210) là vị hoàng đế thứ bảy của nhà Lý, cai trị từ năm 1175 đến năm 1210. Thời kỳ của ông đánh dấu sự suy tàn không thể vực dậy của nhà Lý hay còn gọi là Cao Tông Trung Suy (高宗中衰).
Thân thế
Ông tên thật là Lý Long Trát hay Lý Long Cán (李龍𣉙), sinh tại kinh đô Thăng Long, Hà Nội, là con trai thứ sáu của Lý Anh Tông, mẹ là Đỗ Thụy Châu. Ông sinh ngày 25 tháng 5 năm Quý Tỵ (tức ngày 6 tháng 7 năm 1173), khi mới lên 3 tuổi đã được đưa lên ngôi. Vua cha Anh Tông truất ngôi con cả là Long Xưởng và phong ông là Hoàng thái tử, ủy thác cho Tô Hiến Thành giúp đỡ. Ông chính là anh thứ của Lý Long Tường- người sau này là Hoa Sơn Tướng quân của Cao Ly.
Thời kỳ Tô Hiến Thành phụ chính giám quốc
Sau khi Anh Tông mất (1175), hoàng hậu vợ chính của Anh Tông là Chiêu Linh Thái hậu muốn lập con mình là Lý Long Xưởng lên ngôi nhưng nhờ có sự kiên quyết của Thái úy Tô Hiến Thành, Cao Tông vẫn được tôn phù ở ngôi báu.
Nhưng không lâu sau, Tô Hiến Thành đã tuổi già sức yếu, qua đời năm 1179. Trước khi mất, vì vua mới lên 7 tuổi nên Hiến Thành tiến cử Trần Trung Tá với Đỗ thái hậu. Thái hậu dù khen hay nhưng cuối cùng không theo lời, lấy Đỗ An Di làm phụ chính.
Sau khi Tô Hiến Thành mất
Năm 1181, thái tử cũ là Long Xưởng cầm đầu các gia thuộc nô lệ trộm cướp bừa bãi, muốn mưu làm loạn. Tới năm sau, thái hậu dùng Lý Kính Tu làm đế sư (thầy của vua), trong thì hầu việc giảng sách, ngoài thì dạy dân trung hiếu, từ đấy Chiêu Linh Thái hậu và Long Xưởng không dám manh tâm mưu khác nữa.
Cao Tông tuy giữ được ngôi vua nhưng khi trưởng thành đã không trở thành minh quân của nhà Lý. Tới năm 1190, ông dùng em vợ (An Toàn nguyên phi) là Đàm Dĩ Mông, vốn là người không có học làm thái phó nên việc triều chính càng suy sút.
Thời kỳ Cao Tông Trung Suy
Khi còn nhỏ, Cao Tông là người ngoan lành, song khi lớn lên bắt đầu trực tiếp cầm quyền trị nước lại sinh ra ham mê săn bắn, chính sự pháp luật không rõ ràng, vơ vét của dân xây nhiều cung điện, bắt trăm họ xây dựng phục dịch nên trộm cướp nổi lên khắp nơi.
Tháng 3 năm 1189, Cao Tông đi du hành khắp các nơi trong cả nước, đi đến đâu mà có thần linh lại cho xây dựng đền miếu.
Năm 1197, Cao Tông cho dựng cung Nghênh Thiềm, đến năm 1203 lại tiếp tục cho xây dựng hàng loạt cung điện. Khi đang xây dở gác Kinh Thiên, có chim khách đến làm tổ, Cao Đường Long cho là điềm báo sắp có vương tộc mới thay thế triều Lý, bèn khuyên can vua:
Nhưng vua lại nghe lời hoạn quan Phạm Bỉnh Di, càng cho xây gấp khiến trăm họ khốn khổ.
Đến năm 1208 đói kém, người chết đói hàng loạt. Trong lúc ấy thì vua vẫn rong chơi vô độ, xây đền đài không ngớt, nghe ngoài thành có trộm cướp thì lại lờ đi như không biết.
Họa giặc giã
Do chính sự rối ren, lòng dân oán hận, nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân và ly khai của các hào trưởng địa phương nổ ra.
Năm 1192 người giáp Cổ Hoằng ở Thanh Hóa làm phản. Năm 1198 người hương Cao Xá ở Câu Diễn là Ngô Công Lý cùng với người châu Đại Hoàng là Đinh Khả tự xưng là con cháu của Đinh Tiên Hoàng nổi loạn.
Tháng 7 năm 1203, vua nước Chiêm Thành là Bố Trì lập mưu tới cửa biển Cơ La, giả cách xin nhà Lý cho nương tựa. Sau đó, Bố Trì giết chết trấn thủ cửa biển, cướp bóc Nghệ An, rồi đem quân về nước.
Tháng 9 năm 1203 có cuộc nổi loạn của 2 người Đại Hoàng Giang là Phí Lang và Bảo Lương trước đây đã tâu các tội mọt nước hại dân của Đàm Dĩ Mông, bị người này đánh, sinh lòng oán hận. Hai người này nhân khi rối ren liền làm phản. Vua sai Trần Lệnh Hinh làm Nguyên soái và Thượng thư Từ Anh Nhữ đem quân từ phủ Thanh Hóa tiến đánh Phí Lang xong bị thua, cả hai tướng đều bị giết; đến tháng 1 năm sau lại sai Đỗ Kính Tu đi đánh nhưng vẫn tiếp tục bại trận. Đến năm 1207 lại tiếp tục có cuộc nổi loạn của người Man ở núi Tản Viên, thanh thế rất lớn.
Thời kì này, nhà Tống còn xua quân sang xâm nhiễu biên giới Đại Việt khiến nhân dân phải chạy loạn "vô cùng khổ sở".
Gian thần Phạm Du
Tháng 3 năm 1207, hào trưởng ở Hồng Châu (Hải Dương và Hải Phòng) là Đoàn Thượng, Đoàn Chủ nổi dậy, xây đắp thành lũy, xưng vương hiệu. Cao Tông phái rất nhiều quân đi đánh Hồng Châu. Đàm Dĩ Mông đem quân đạo Đại Thông (miền Hà Đông cũ dọc sông Đáy), Phạm Bỉnh Di đem quân đạo Khả Liễu, Trần Hinh đem quân đạo Phù Đái (Vĩnh Bảo, Hải Phòng), Bảo Trinh hầu đem quân đạo Nam Sách (Nam Sách, Hải Dương), cùng họp nhau đánh Đoàn Thượng. Thấy thế lực quân triều đình quá mạnh, Đoàn Thượng liền ngầm sai người đem của cải đút lót cho Thượng phẩm phụng ngự Phạm Du, nguyện xin đem quân chúng theo Du. Cuộc liên minh giữa Thượng và Du bắt đầu từ đó. Phạm Du cố vì Thượng mà xin với Cao Tông tha cho.
Đầu năm 1209, Cao Tông sai Phạm Du coi việc quân ở châu Nghệ An. Bấy giờ miền này đang đói lớn, số người bị chết đói rất nhiều. Những người còn sống sót cũng bị phá sản, lưu vong. Nhân cơ hội ấy, Phạm Du nói với vua rằng:
Vua bằng lòng. Phạm Du bèn chiêu tập những người vong mệnh ngang nhiên đi khắp các nơi. Từ đó đường đất bị cắt đứt, thuyền bè không đi lại được. Cao Tông thấy tình hình nguy khốn liền sai Phạm Bỉnh Di lấy quân ở Đằng Châu (thị xã Hưng Yên) để đánh Phạm Du. Du trở về Cổ Miệt cùng với Đoàn Thượng, Đoàn Chủ ở Hồng Châu hợp binh làm phản triều đình, đánh Đằng Châu. Bỉnh Di bị thua.
Tháng 2 năm 1209, Bỉnh Di lại đem binh ở Đằng Châu, Khoái Châu đi đánh Du. Phạm Du thua trận bỏ trốn. Bỉnh Di tịch biên gia sản của Du rồi đốt hết.
Tháng 4 năm 1209, Phạm Bỉnh Di đánh tan quân Đoàn Thượng. Phạm Du ngầm sai người về kinh đút lót cho bọn quan lại trong triều, nói rằng Bỉnh Di tàn ác, giết hại người vô tội và kể lể tình oan, xin về kinh đợi tội. Cao Tông sai Trần Hinh triệu Phạm Du về kinh, lại triệu cả Bỉnh Di về triều. Phạm Du về kinh trước hầu Cao Tông, được vua tin cẩn; Bỉnh Di đến kinh sau, vào triều phụng mệnh. Cao Tông sai bắt Bỉnh Di và con là Phụ giam ở Thủy Viên, toan làm tội.
Loạn Quách Bốc
Tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc nghe tin đó, đem binh lính phá cửa Đại Thanh kéo vào nội điện để cứu chủ. Du cùng em là bọn Phạm Kinh giết Bỉnh Di và con của Bỉnh Di là Phụ rồi cùng Cao Tông chạy trốn.
Quách Bốc liền tôn hoàng tử nhỏ là Thầm lên làm vua. Cao Tông chạy về Tam Nông (Phú Thọ) nương nhờ nhà Hà Vạn, một thủ lĩnh miền thiểu số có thế lực. Thái tử Sảm cùng mẹ là Nguyên phi Đàm thị và hai em gái chạy về Hải Ấp, Thái Bình dưới quyền cai quản của Trần Lý.
Sảm chạy trốn đến ở nhà Trần Lý, tôn xưng là Thắng Vương, lấy con gái Lý là Trần Thị Dung làm vợ, phong cho làm phi. Lý Sảm lại phong cho Trần Lý tước Hải Minh Tự, chức vụ Chinh Bắc Đại Nguyên Soái, lĩnh binh lên bắc thảo phạt Quách Bốc. Em vợ Trần Lý là Tô Trung Từ (cậu Thị Dung) bấy giờ đang làm Tổng Binh Phủ Thiên Trường cũng được phong làm Điện tiền Chỉ huy sứ, Phạm Kính Ân được phong Thượng Phẩm Phụng Ngự, người thân tín đều được phong chức phong quan.
Trần Lý là gia chủ họ Trần, nhận được tước phong lập tức phát động dòng họ mộ binh bị chiến. Họ Trần uy vọng rất cao ở khắp vùng Hải Ấp, trai tráng nghe lời mộ mà nuòm nượp đến tòng quân. Tô Trung Từ làm Tổng Binh Thiên Trường Phủ cũng có trong tay mấy vạn quân, hai người hợp binh lên đến gần chục vạn người, lại lấy danh nghĩa Lý Sảm phát chiếu thảo phạt nghịch tặc, kêu gọi đồng minh rầm rộ tiến lên Bắc đánh Quách Bốc.
Trần Lý và Tô Trung Từ mang quân đánh về kinh thành dẹp Quách Bốc. Cuối năm 1209, loạn Quách Bốc bị dẹp, Trần Lý tử trận, Tô Trung Từ đón vua Cao Tông về cung. Do Phạm Du đã chết mà thế lực Trung Từ mạnh nên vua Cao Tông buộc phải dựa vào Trung Từ. Đàm Dĩ Mông trước đã hàng phục Lý Thầm và Quách Bốc vẫn không bị trị tội, được làm chức thái uý.
Sử sách chép không rõ về kết cục của Quách Bốc, Lý Thầm. Toàn thư ghi đại lược: "Trừng trị bọn Quách Bốc làm loạn, xử tội theo mức độ khác nhau". Cương mục cũng ghi vắn tắt: "Vua xét tội tùy theo nặng nhẹ có sai biệt". Sách Việt sử Tiêu án không đề cập tới việc xử tội phe Quách Bốc. Các nhà chuyên môn nhận định không có tài liệu nào nói tới việc bắt hay giết Quách Bốc, Lý Thầm.
Ban chiếu tạ lỗi với dân
Lý Cao Tông trong suốt 37 năm trị vì đã chứng kiến sự suy yếu không thể vực dậy của nhà Lý vì lối ăn chơi hưởng lạc của mình. Trước khi qua đời, ông đã cho ban chiếu hối lỗi để tạ tội với thần dân của mình. Vua Lý Cao Tông lên ngôi khi chỉ mới 3 tuổi với sự trợ giúp của Thái úy Tô Hiến Thành. Lớn lên, khi trực tiếp cầm quyền trị nước, Cao Tông ham mê săn bắn, chính sự pháp luật không rõ ràng, vơ vét của dân xây nhiều cung điện, bắt trăm họ phục dịch nên trộm cướp nổi lên khắp nơi.
Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Vua chơi bời không điều độ, hình chính không rõ ràng, giặc cướp như ong, đói kém liền năm, cơ nghiệp nhà Lý từ đấy suy kém...". Mãi đến năm 1207, nhà vua nhìn cảnh giặc cướp nên hối lỗi và ban chiếu tự nhận lỗi lầm.
Sách Đại Việt sử lược chép lại bản chiếu đó: "Trẫm còn bé mà phải gánh vác việc lớn, ở tận nơi cửu trùng, không biết được cảnh khó khăn của dân chúng, nghe lời bọn tiểu nhân mà gây nên oán với kẻ dưới. Dân đã oán thì trẫm còn biết dựa vào ai? Nay trẫm sẽ sửa lỗi, cùng dân đổi mới. Ai có ruộng đất, sản nghiệp bị sung công sẽ được hoàn lại".
Với chiếu hối lỗi, Lý Cao Tông được xem là vị vua đầu tiên trong lịch sử phong kiến Việt Nam "dám" hạ mình xin lỗi dân, song năm 1207 đã là những năm cuối đời của ông vua này. Ba năm sau, Lý Cao Tông qua đời trong cảnh đất nước loạn lạc và triều đình phải dựa hẳn vào thế lực nhà họ Trần. Vì vậy, chiếu nhận lỗi của vị vua này được giới sử học xem như là những lời hối lỗi quá muộn màng và hối chỉ để mà hối thôi chứ không thực hiện một biện pháp gì để chấn chỉnh hoặc tình trạng đã quá tệ để có thể thay đổi được.
Qua đời
Ngày 28 Nhâm Ngọ, năm Canh Ngọ (tức 15 tháng 11 năm 1210), Cao Tông mất ở cung Thánh Thọ, ủy thác cho Đỗ Kính Tu việc triều đình. Cao Tông thọ 38 tuổi, an táng tại Thọ Lăng. Thái tử Lý Sảm lên ngôi, tức là vua Lý Huệ Tông. Vua Lý Huệ Tông truy tôn cho cha miếu hiệu là Cao Tông, thụy hiệu là Ứng Thiên Ngự Cực Hoành Văn Hiến Vũ Linh Thiệu Chiếu Phù Chương Đạo Chí Nhân Ái Dân Lý Vật Duệ Mưu Thần Trí Cảm Hóa Cảm Chánh Thuần Phu Huệ Thị Từ Tuy Du Kiến Mỹ Công Toàn Nghiệp Thịnh Long Hiện Thần Cư Thánh Minh Quang Hiếu Hoàng Đế. Tình hình trong nước ngày càng rối ren hơn, được hơn 10 năm thì nhà Lý mất về tay họ Trần (1225).
Gia đình
Thân Phụ: Lý Anh Tông
Thân Mẫu: Linh Đạo Hoàng hậu
Nhận định
Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư nhận định về Lý Cao Tông như sau:
Vua chơi bời vô độ, chính sự hình pháp không rõ ràng, giặc cướp nổi như ong, đói kém liền năm, cơ nghiệp nhà Lý từ đấy suy.
Cao Tông tuổi bé nối ngôi, Chiêu Linh Thái hậu rắp lòng phế lập, thân vua suýt nữa bị nguy. Nhờ có Tô Hiến Thành vốn có quyền vị, nhận ký thác con côi, hết lòng phù hộ, ngôi báu không lay, thiên hạ quy phục, tất phải có mưu hay chước giỏi tâu riêng với vua rồi. Đến khi Hiến Thành chết, Đỗ Kính Tu hầu hạ nơi màn trướng, giúp vua sửa đức, đâu phải là không có người? Thế mà vua mê mải rong chơi, say đắm thanh sắc, ham tiền của, thích xây dựng, dạy tính lười tham cho các quan, gây lòng oán giận ở trăm họ, làm cho cơ đồ nhà Lý phải hao mòn, đến nỗi mất nước. Kinh thư có câu: "Ở trong mê sắc đẹp, ra ngoài mê săn bắn, ham rượu, thích nhạc, xây nhà cao, trổ tường đẹp, phạm một trong các điều ấy tất phải bại vong". Vua phạm đủ các điều ấy, còn nói gì được nữa?
Vua Cao Tông... oai quyền ở tay mình, người phò tá cũng không thiếu, thế mà nghe tên tặc thần Phạm Du tố cáo bậy, giết oan Bỉnh Di, mà phải chạy trốn, lặn lội nơi sông nước... Cao Tông cũng nhờ họ nhà thuyền chài phù trì cho mới về được kinh đô, người ta thấy rằng văn võ bách quan của nhà Lý không còn ai và không có quân lính phòng bị...
Vua Cao Tông ham chơi bời, lại thiếu sáng suốt. Trước nghe theo Phạm Bỉnh Di bắt dân phu hoàn thành nhanh cung thất, sau lại nghe Phạm Du sàm tấu mà giết Bỉnh Di. Thực ra không phải vì trước đây Bỉnh Di là sủng thần mà sau đó bị thất sủng, mà vì vua Cao Tông chỉ thích hưởng lạc nên điều Bỉnh Di tâu việc đốc công là hợp ý vua mà thôi.
Theo nhận định của các nhà chuyên môn, chính sự nhà Lý tới thời Cao Tông đã rất lỏng lẻo do lỗi lầm của nhà vua:
Nhóm ngôn ngữ Perm
Ngữ chi Perm là một nhóm ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Ural. Chúng được nói ở một số vùng ở phía tây của Dãy núi Ural thuộc Liên bang Nga. Tổng số người nói là khoảng 950.000 người, trong đó khoảng 550.000 người nói ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất, tiếng Udmurt. Giống như các ngôn ngữ Ural khác, các ngôn ngữ Perm chủ yếu là ngôn ngữ chắp dính và có một hệ thống cách ngữ pháp phong phú. Không giống như nhiều ngôn ngữ Ural khác, chúng không có sự hài hòa nguyên âm.
Ngôn ngữ Perm cổ nhất được lưu giữ bằng chữ viết là tiếng Perm cổ hay tiếng Zyrya cổ, vào thế kỷ 14.
Các ngôn ngữ Perm còn tồn tại của nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria bao gồm:
Nhóm ngôn ngữ Perm theo truyền thống được phân loại thuộc nhóm ngôn ngữ Finn-Perm, cùng với các ngôn ngữ Finn, Saami, Mordvin và Mari. Nhóm ngôn ngữ Finn-Perm và nhóm ngôn ngữ Ugria cùng nhau tạo nên ngữ tộc Finn-Ugria. Tuy nhiên, việc phân loại này gần đây đã được đặt ra nhiều nghi vấn, và mối quan hệ của các ngôn ngữ Perm với các ngôn ngữ Ural khác vẫn chưa chắc chắn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngôn ngữ tại Nga Thể loại:Nhóm ngôn ngữ Permi
Rựa mận
Nguồn gốc và tên gọi
Rựa mận có nguồn gốc từ xứ Nghệ với nhiều tên gọi, có nơi gọi là nhựa mận hoặc rượu mận. Tên gọi rượu mận thường được cho là do món ăn này có một thành phần chính là rượu. Ý kiến khác cho rằng "nhựa mận" mới là tên gọi đúng vì món ăn có màu giống như nhựa của cây mận hậu. Rựa mận là một trong bảy món ăn cơ bản làm từ thịt chó và phổ biến ở miền Bắc Việt Nam.
Chế biến
Nguyên liệu chính để chế biến rựa mận là thịt chó, thường là cầy tơ khoảng 1 năm tuổi trở lên nhưng không quá non, riềng, sả, vỏ quýt tắt khô hoặc lá quýt, nghệ tươi, rượu gạo hoặc dừa tươi, mội số gia vị thông thường như mắm tôm, mật mía, cùng một số gia vị tuỳ chọn như lá mơ lông, ngò gai, ớt bột, dầu ăn, húng lìu. Đôi khi còn có thêm một lớp bỏng rang.
Thịt chó cạo sạch lông đem đi thui cho đến khi chín vàng, thịt hơi săn lại, cạo sạch, rửa kỹ rồi đem thái miếng. Riềng cạo sạch vỏ, rửa sạch, thái lát khúc non, đem luộc qua để giảm độ cay, riềng già giã nát với sả, nghệ tươi, vỏ quýt tắt thái chỉ, đổ rượu, húng lìu vào quấy đều, vắt lấy nước bỏ bã. Có thể cho thêm bột ớt tuỳ khẩu vị. Sau đó ướp hỗn hợp đã bỏ bã với thịt và trộn đều  trong một giờ cho thịt ngấm gia vị.
Phi hành, tỏi rồi cho thịt cho vào xào đến khi săn lại, sau đó cho nước dừa tươi hoặc một lượng rượu vào đun với lửa lớn đến khi sôi thì vớt hết bọt. Để lửa nhỏ đến khi gần cạn hết nước, thỉnh thoảng đảo đều. cho đến khi thịt mềm. Nước rựa mận phải sền sệt thì thịt mới thơm ngon. Khi dùng bữa có thể ăn kèm với lá mơ. Món này thường dùng làm mồi nhậu, hay ăn với cơm hoặc ăn với bún kèm rau sống. Muốn bảo quản lâu có thể đóng vào một chiếc hộp vuông, gói lại bằng đất sét rồi nung với trấu cho đến khi đất sét cứng, khi cần dùng lại chỉ việc bỏ vào nồi và hâm, thịt sẽ như mới.
Biến thể
Bên cạnh chó rựa mận thì món ăn này còn có một số biến thể khác, thường được biết đến với tên gọi giả cầy. Một số món rựa mận giả cầy phổ biến bao gồm thịt dê rựa mận, thịt mèo rựa mận, thịt vịt rựa mận, thịt chuột rựa mận, thịt lợn rựa mận. Với thịt chuột, người chế biến thường dùng một số nguyên liệu khác như đậu phụ, nước cháo, lá răm. Còn với thịt lợn, thành phần chính thường là giò lợn nên món ăn còn được gọi là giò heo nấu rượu mận hay chân giò nấu rựa mận. Ở vùng Nghệ Tĩnh, người ta dùng cả thịt chim như chim cói, giang giang để chế biến rựa mận thay cho thịt chó.
Trong văn hoá dân gian
Trong văn hoá dân gian Việt Nam có câu tục ngữ "gà lọt giậu, chó sáu bát". Theo Nguyễn Đức Dương, trong Từ điển Tục ngữ Việt câu này có nghĩa là: "Gà thì chỉ nên ăn thịt khi vừa lọt qua bờ giậu; chó thì chỉ nên ăn thịt khi mới đánh được sáu bát tiết canh". Tuy nhiên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Tình có cách nhìn khác. Ông nhận định rằng đối với thịt chó, rựa mận cùng với nướng, chả hay hấp phổ biến hơn so với làm tiết canh. Do đó, câu tục ngữ trên có thể ám chỉ món rựa mận.
Thư mục
Thể loại:Ẩm thực Việt Nam Thể loại:Ẩm thực miền Bắc Việt Nam
Doddakundur, Tarikere
Doddakundur là một làng thuộc tehsil Tarikere, huyện Chikmagalur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hardy, Iowa
Hardy là một thành phố thuộc quận Humboldt, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 47 người.
Dân số
Dân số qua các năm:
Xem thêm
Thể loại:Thành phố của Iowa Thể loại:Thành phố ở quận Humboldt, Iowa
Vladikavkaz
Vladikavkaz (tiếng Nga: Владикавказ) là thủ phủ của Cộng hòa Bắc Ossetia-Alania, Nga. Nó nằm ở phía đông nam của nước cộng hòa ở chân đồi của dãy núi Kavkaz, nằm trên sông Terek. Dân số chủ yếu bao gồm người Ossetia, người Nga, người Armenia và người Gruzia. Dân số: 315.068 (điều tra dân số 2002). Vladikavkaz là một trong những thành phố đông dân nhất ở vùng bắc Kavkaz.
Thành phố là một trung tâm công nghiệp và giao thông. Ngành sản xuất bao gồm chế biến kẽm và chì, máy móc, hóa chất, quần áo, và các đồ thực phẩm.
Lịch sử
Năm 1784, một pháo đài được thành lập ở làng Dzaug (sau này là Vladikavkaz) tại vùng hữu ngạn sông Terek, với mục đích là điểm an ninh cho các tuyến đường liên lạc giữa Nga và Gruzia. Đường cao tốc quân sự Gruzia, băng qua những ngọn núi, được xây dựng vào năm 1799 để nối thành phố với Gruzia ở phía nam. Đến năm 1875, một tuyến đường sắt được xây dựng để nối nó với Rostov-na-Donu và Baku ở Azerbaijan. Vladikavkaz đã trở thành một trung tâm công nghiệp quan trọng của khu vực, với các ngành công nghiệp lọc dầu và hóa chất.
Đây là một trong những thành phố lớn nhất ở Kavkaz do Nga kiểm soát, cùng với Grozny. Nó là thủ đô của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Tự trị Miền núi do Liên Xô thành lập, tồn tại từ năm 1921 đến năm 1924. Ngày nay nó là một phần của Chechnya, Bắc Ossetia và Kabardino-Balkaria.
Trong các giai đoạn 19311944 và 19541990, thành phố mang tên Ordzhonikidze (Орджоники́дзе).
Vladikavkaz đã từng chiến đấu trong cả Nội chiến Nga lẫn Thế chiến thứ hai. Vào tháng 2 năm 1919, quân tình nguyện chống Cộng sản dưới quyền của tướng Anton Denikin đã chiếm giữ thành phố trước khi bị Hồng quân đánh bại vào tháng 3 năm 1920. Đầu tháng 11 năm 1942, lực lượng của Đức Quốc xã cố gắng chiếm thành phố nhưng không thành công.
Vào ngày 26 tháng 11 năm 2008, Vitaly Karayev, thị trưởng của Vladikavkaz đã bị giết bởi một tay súng không xác định. Vào ngày 31 tháng 12 năm đó, người kế nhiệm của ông, Kazbek Pagiyev, cũng bị giết bởi các tay súng không rõ danh tính.
Địa vị hành chính
Vladikavkaz là thủ phủ nước cộng hòa Bắc Ossetia-Alania. Trong khuôn khổ của các đơn vị hành chính, Thành phố trực thuộc nước cộng hòa Vladikavkaz bao gồm Vladikavkaz cùng với 6 khu dân cư nông thôn, có địa vị ngang bằng với các huyện. Là một đơn vị đô thị, Thành phố trực thuộc nước cộng hòa Vladikavkaz được hợp thành Okrug đô thị Vladikavkaz.
Khí hậu
Vladikavkaz có khí hậu lục địa ẩm (phân loại khí hậu Köppen Dfb) với mùa hè ấm áp, ẩm ướt còn mùa đông lạnh và khô hơn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tỉnh Terek Thể loại:Khởi đầu năm 1784 Thể loại:Đế quốc Nga năm 1784 Thể loại:Thủ đô nước cộng hòa thuộc Nga
Acid maleic
Axit maleic là một hợp chất hữu cơ 2 gốc carboxyl có công thức phân tử HO2CCHCHCO2H. Axit maleic là dạng đồng phân cís của axit but-2-endioic. Axit maleic có các phản ứng với base, oxit base, kim loại và muối. Nó cũng có phản ứng cộng và phản ứng este hoá. Khác với axit fumaric, nó có phản ứng tách nước tạo anhydride.
Liên kết ngoài
Thể loại:Alken
Alypophanes
Tham khảo
Thể loại:Acontiinae
Athous mingrelicus
Athous mingrelicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Athous
Nieuport Nighthawk
Nieuport Nighthawk là một loại máy bay tiêm kích của Anh, do hãng Nieuport & General Aircraft thiết kế chế tạo cho Không quân Hoàng gia Anh cuối Chiến tranh thế giới I.
Liên kết ngoài
Nighthawk Thể loại:Máy bay quân sự Anh thập niên 1910 Thể loại:Máy bay quân sự Anh thập niên 1920 Thể loại:Máy bay tiêm kích Anh Thể loại:Máy bay hai tầng cánh Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Podabrus tochigiensis
Podabrus tochigiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Takahashi miêu tả khoa học năm 2002.
Tham khảo
Thể loại:Podabrus
Alboberotha petrulevicii
Alboberotha petrulevicii là một loài côn trùng trong họ Berothidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Nel et al. miêu tả năm 2005.
Tham khảo
Thể loại:Alboberotha
Tainonia samana
Tainonia samana là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Hispaniola.
Tham khảo
Thể loại:Tainonia Thể loại:Loài đặc hữu của Hispaniola
Bathythrix collaris
Bathythrix collaris là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bathythrix
Lacunaria
Lacunaria là một chi thực vật có hoa trong họ Ochnaceae.
Loài
Chi Lacunaria gồm các loài:
Dicoma swazilandica
Dicoma swazilandica là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được S.Ortiz, Rodr.Oubiña & Pulgar mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dicoma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2000
Tinantia macrophylla
Tinantia macrophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được S.Watson miêu tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tinantia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1886
Lehesten
Lehesten là một thị xã ở huyện Thüringenn Forest, 20 km về phía đông nam của Saalfeld. Dân số cuối năm 2006 là 2045 người.
Trichonius minimus
Trichonius minimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Trichonius
Idaea camparia
Idaea camparia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
C
Massaga metallica
Massaga metallica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Massaga
Pteronia uncinata
Pteronia uncinata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pteronia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836
(58629) 1997 VL8
(58629) 1997 VL8 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 1 tháng 11 năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1997 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Chumukedima
Chümoukedima là một thị trấn thống kê (census town) của quận Chümoukedima thuộc bang Nagaland, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Nagaland
Vũ Công Chấn
nhỏ|Tranh chân dung khổ lớn của Quận công Vũ Công Chấn lưu tại từ đường nhà họ Vũ tại thôn An Cự, xã Đại An, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định Vũ Công Chấn (chữ Hán: 武公?; 1618-1699), tự Đôn Cần, thụy Đoan Phác, là một võ quan thời Lê trung hưng. Ông từng làm đến chức Phụ quốc Thượng tướng quân Trung quân Đô đốc, tước Kim tử Vinh lộc Đại phu. Ông cũng chính là Tổng công trình sư đã xây dựng đền Quán Thánh và đúc tượng Trấn Vũ đặt trong đền.
Hành trạng lịch sử
Theo gia phả Vũ tộc đại tông thôn An Cự, xã Đại An, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, Vũ Công Chấn là tổ đời thứ tư của dòng họ, hậu duệ của Tiến sĩ Vũ Vĩnh Trinh (武永貞) và Hoàng giáp Vũ Duy Thiện (武維善).
Ông còn có tên là Vũ Công Trình, sinh ngày 4 tháng Giêng năm Mậu Ngọ (1618), người thôn An Cự, huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam (nay thuộc xã Đại An, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Năm 14 tuổi, ông theo cậu là Vũ Nhân Trí vào kinh đô Thăng Long tòng quân.
Năm 20 tuổi, giữ ấn tín và của quý ở kho. Năm 25 tuổi làm quản đội binh hữu gồm 73 người. Cụ từng theo xa giá nhà vua về châu Thuận Quảng và giữ gìn của cải ở Thanh Hoa khi 38 tuổi. Cụ được giao xây dựng nhiều công trình như: đốc công áp 2 huyện Nông Cống và Ngọc Sơn làm cầu Luân Giang; cai quản các bến sông huyện Bạch Hạc; đốc công làm nhà tử (gác tía) và cửa tả phủ chúa; đốc công làm điện Nam Giao (đàn tế trời đất) ở kinh đô; làm cầu An Quyết (Cầu Giấy, Hà Nội).
Năm 51 tuổi, Vũ Công Chấn đi Cao Bằng dẹp yên dư đảng nhà Mạc, cùng vua khải hoàn về kinh; năm 52 tuổi, cùng Hoằng tổ Dương Vương đưa linh cữu bà Thái Phi vua Văn tổ về qui lăng ở xứ Thanh Hoa; năm 53 tuổi, làm quan giám trưởng trông coi, giám sát công việc nội phủ nhà vua và được phong tước Luân Quận Công.
Năm sau, Cụ đốc công làm cầu Thiên Phúc, huyện Gia Viễn, vâng mệnh đi trang Gia Miêu, huyện Tống Sơn lấy của cải nhà vua chôn ở đó về kinh.
Năm 55 tuổi, theo xa giá phía Nam đi đánh Châu Thuận, Quảng.
Vào tuổi 60, Cụ đốc công xây dựng quán Trấn Võ (nay là đền Quán Thánh, Hà Nội), đúc tượng thánh Huyền Thiên Trấn Vũ được Hoằng tổ Dương Vương (Chúa Trịnh Tạc) tới xem và khen thưởng cho dựng tượng đá và ban hiệu là: “Linh quang cảm ứng Đại vương thần tượng” ngồi bên trái trong đền, khắc vào nơi thờ là đốc công Luân Quận Công Vũ tướng công chỉ chuẩn tòng tự.
Năm 70 tuổi, Cụ đi tuần ở khóa thi hương Nghệ An, và năm 74 tuổi, đi xứ Nghệ An tuyển duyệt lính lưu trữ.
Năm 78 tuổi, nhà vua thăng chức Đô Đốc Kiểm Sự. Do tuổi cao, có nhiều công lao phụng sự nhiều triều sau 60 năm, nhà vua xét và ban cho ân lộc, khi nghỉ vẫn được cho dùng áo triều.
Ông qua đời ngày 19 tháng Chạp năm Mậu Dần, niên hiệu Chính Hòa năm thứ 19 (1699), hưởng thọ 81 tuổi. Triều đình truy phong chức Hữu đô đốc, ban cho tiền cổ 200 quan, giao cho 2 quan tri huyện Nguyễn Trung Bật và Phạm Quang Trân lo việc tế lễ và an táng.
Lăng mộ Quận công Vũ Công Chấn
Lăng mộ Quận công Vũ Công Chấn được dựng tại quê nhà ngay sau khi ông mất. Ban đầu, phần mộ được xây đơn giản bằng hợp chất vôi trộn cát. Đến năm 1985, mộ được xây dựng lại bằng gạch vữa theo hình tròn. Năm 2005, Vũ tộc đại tông khởi công xây dựng lăng mộ bằng đá xanh, chạm khắc và các công trình trong lăng như nhà bia, nhang án, trấn môn, cổng lăng, hồ nước, sân và tường rào, đến năm 2011 khánh thành quần thể lăng với tổng diện tích 422m2, đầy đủ các hạng mục kiên cố như: nhà bia, nhang án, trấn môn, cổng, sân, tường rào.
Trong quần thể kiến trúc, phần mộ Quận công Vũ Công Chấn được xây trong hệ thống tường bao bằng đá, phía trước tạo lối lên xuống được xây giật cấp 9 bậc; hai bên thành đắp nổi họa tiết hình rồng. Ngôi mộ chia thành 3 phần: Phần đế xây theo kiểu tam cấp thu nhỏ dần về phía trên, diềm của các bậc tam cấp chạm họa tiết hình lá đề. Phần thân mộ được xây theo kiểu hình hộp chữ nhật chạm khắc họa tiết tứ linh, tứ quý. Phần đỉnh mộ tạo ngai thờ, hai tay ngai đắp họa tiết hình rồng, hậu ngai chạm họa tiết lưỡng long chầu nguyệt…
Năm 2014, Từ đường Vũ tộc đại tông và lăng mộ Quận công Vũ Công Chấn được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, thành phố.
Tham khảo
Thể loại:Võ tướng nhà Lê trung hưng Thể loại:Công tước nhà Lê trung hưng
Çörmü, Kuluncak
Çörmü là một xã thuộc huyện Kuluncak, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 133 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Malatya
Thục Gia Hoàng quý phi
Tiểu sử
Sau sự kiện Đinh Mão chi dịch (丁卯戰爭) xảy ra năm 1617, tổ tiên bà đến cậy nhờ Hậu Kim, sinh sống ở vùng Đông Bắc, do vậy về căn bản Kim thị là một Mãn Châu nữ tử gần như thuần chủng. Nhà Thanh thiết lập Cao Ly Tá lĩnh (高丽佐领), là xếp dòng dõi của bà vào hệ này, cũng xem là trở thành chân chính Mãn Châu sĩ phu. Căn cứ 《Mãn Châu Bát Kỳ thị tộc thông phổ - 满洲八旗氏族通谱》 ghi lại, Cao Ly Tá lĩnh, là Tá lĩnh độc nhất ở Nội vụ Phủ, đều lệ thuộc Chính Hoàng kỳ Bao y đệ Tứ Tham lĩnh (正黄旗包衣第四参领), sở hữu 43 dòng họ khác nhau, trong đó Kim thị và Hàn thị là 2 họ hiển hách nhất. Hai gia tộc đều lấy quân công lập nghiệp, cũng hoạch phong thế chức, do vậy Mãn Châu quý tộc đối với họ rất ưu ái cùng coi trọng, trở thành sĩ tộc có ảnh hưởng trong xã hội.
Trilepis eximia
Trilepis eximia là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được (C.B.Clarke) H.Pfeiff. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1922.
Thục Gia Hoàng quý phi
Tiểu sử
Theo 《Bát Kỳ thông chí》 cuốn 4, Kỳ phân chí ghi lại: năm đầu Thiên Thông (1627), tằng tổ phụ của Thục Gia Hoàng quý phi Tam Đạt Lễ (三达礼), khi đó tùy trưởng huynh Tân Đạt Lễ (辛达礼) quy phụ Hậu Kim, lấy làm quan phiên dịch. Đương Hoàng Thái Cực quy mô dụng binh Triều Tiên bán đảo, do vậy cho quy phục Chính Hoàng kỳ Bao y, nhậm Cao Ly Tá lĩnh, Tân Đạt Lễ nhậm Cao Ly đệ Nhị Tá lĩnh, kiêm Nội vụ Phủ Tam kỳ Hỏa doanh Tổng quản sự. Tổ phụ Thượng Minh (尚明) không rõ sự tích. Cha của Kim thị là Thượng Tứ Viện Khanh Kim Tam Bảo (金三寶), từng là Tuần thị Trường lô diêm chính (巡视长芦盐政), sau thăng Võ Bị viện Khanh, kiêm nhậm Công trung Tá lĩnh (公中佐领), nhậm Đệ Tam Tá lĩnh kiêm Đệ Tứ Tá lĩnh. Anh trai trưởng Kim Đỉnh (金鼎) từng nhậm Lam Linh Thị vệ (蓝翎侍卫), thứ huynh Kim Huy (金辉) từng nhậm Mãn Tả Thị lang của bộ Binh, anh út là tương lai Lễ bộ Thượng thư Kim Giản.
Trilepis eximia
Liên kết ngoài
Thể loại:Trilepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1922
Brachystegia
Brachystegia là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.
Thục Gia Hoàng quý phi
Tiểu sử
Do là Bao y thuộc Nội vụ phủ, Kim thị sẽ thông qua Nội vụ phủ tuyển tú nhập cung làm cung nữ, và thông qua đó có lẽ Kim thị đã hầu hạ Hoàng tứ tử Hoằng Lịch, nhận danh phận làm Cách cách, nhưng không rõ thời gian chính xác mà bà bắt đầu theo hầu ông. Khoảng năm Ung Chính thứ 5 (1727), tài liệu ghi nhận trong viện của Hoàng tứ tử Hoằng Lịch đã có tám đến chín vị Cách cách, Kim thị có khả năng là một trong số đó.
Jodrellia migiurtina
Jodrellia migiurtina là một loài thực vật có hoa trong họ Thích diệp thụ. Loài này được (Chiov.) Baijnath miêu tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Thục Gia Hoàng quý phi
Từ vị Quý nhân
Năm Ung Chính thứ 13 (1735), ngày 3 tháng 9 (âm lịch), Bảo Thân vương Hoằng Lịch đăng cơ, sử gọi [Càn Long Đế]. Cùng ngày, tôn Hi quý phi Nữu Hỗ Lộc thị làm Hoàng thái hậu, lập Đích Phúc tấn Phú Sát thị làm Hoàng hậu.
Sang ngày 24 tháng 9 (âm lịch) cùng năm, chỉ dụ tấn các phi tần khác từ Tiềm để, trong đó Trắc phúc tấn Cao thị làm Quý phi, Trắc phúc tấn Na Lạp thị làm Phi, Cách cách Tô thị cùng Cách cách Hoàng thị đều làm Tần, còn Cách cách Kim thị được chỉ định làm Quý nhân. Dưới Kim thị, Cách cách Hải thị cùng Cách cách Trần thị đều thụ phong Thường tại. Vị trí của Kim thị vào lúc này không tính là quá cao trong hậu cung của Càn Long Đế khi ấy. Sang năm sau (1737), Hoàng tần qua đời, lúc này địa vị của Kim thị chỉ còn sau Tần Tô thị - người hạ sinh ra Hoàng tam tử Vĩnh Chương.
Jodrellia migiurtina
Liên kết ngoài
Thể loại:Jodrellia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1978
Thục Gia Hoàng quý phi
Từ vị Quý nhân
Năm Càn Long thứ 2 (1737), tháng 11, Càn Long Đế quyết định gia ân hậu cung, trừ Quý phi Cao thị và Nhàn phi Na Lạp và Quý nhân Hải thị thị thì tất cả các Hậu phi khác đều thăng một cấp, trong đó Kim Quý nhân thành Tần. Khi định huy hiệu, Nội vụ phủ soạn ra 4 huy hiệu lần lượt là 「Lệnh; 令」; 「Uyển; 婉」; 「Gia; 嘉」và 「Túy; 粹」, sau cùng định chọn Gia tần (嘉嫔). Theo Hồng xưng thông dụng của Nội vụ phủ, chữ "Gia" có Mãn văn là 「Gitulkhan」, có nghĩa là "đáng khen". Ngày 4 tháng 12 (âm lịch) cùng năm đó, lấy Lễ bộ Thượng thư Nhậm Lan Chi (任兰枝) làm Chính sứ, Nội Các Học sĩ Ngô Gia Kỳ (吴家骐) làm Phó sứ, tiến hành lễ sách phong.
Năm Càn Long thứ 4 (1739), ngày 14 tháng 1 (tức ngày 21 tháng 2 dương lịch), giờ Mão, hạ sinh Hoàng tứ tử Vĩnh Thành, là vị hoàng tử đầu tiên của Càn Long Đế sau khi đăng cơ. Năm thứ 6 (1741), ngày 13 tháng 2, chỉ dụ tấn lên Phi, cùng lúc đó Quý nhân Hải thị, Quý nhân Bách thị cùng Quý nhân Diệp Hách Lặc thị đều lên Tần. Cùng năm tháng 11, lấy Lễ bộ Thượng thư Tam Thái (三泰) làm Chính sứ, Lễ bộ Thị lang Mãn Sắc (满色) làm Phó sứ, hành sắc phong lễ. Năm Càn Long thứ 11 (1746), ngày 15 tháng 10, giờ Ngọ, bà sinh hạ Hoàng bát tử Vĩnh Tuyền.
Thụ tấn Quý phi
Năm Càn Long thứ 13 (1748), ngày 1 tháng 7 (âm lịch), Nhàn Quý phi Na Lạp thị được lập làm Nhiếp lục cung sự Hoàng quý phi, lễ nghi đều như sách lập Hoàng hậu. Do đại lễ long trọng này, Càn Long Đế cũng đại phong hậu cung, dụ tấn Gia phi Kim thị thành Quý phi, tham dự đợt đại phong này còn có Lệnh phi, Thư phi cùng Uyển tần.
Năm Càn Long thứ 14 (1749), ngày 8 tháng 4 (âm lịch), lấy Đại học sĩ Sử Di Trực (史贻直) làm Chính sứ, Lễ bộ Thượng thư Vương An Quốc (王安国) làm Phó sứ, hành sắc phong Quý phi đại lễ.
Sách văn viết: Noble Consort Shu-Jia.JPG 朕惟赞雅化于椒涂. 质推柔顺. 协令仪于彤管. 德重幽闲. 爰考彝章. 式颁纶綍. 尔嘉妃金氏、祇奉女箴. 凛遵内则. 恪勤有素. 膺褕翟之光华. 婉顺靡愆. 叶珩璜之矩度. 兹仰承皇太后慈谕、以册宝封尔为贵妃. 尔其常怀敬慎. 迓景福于方来. 弥事谦冲. 荷鸿禧于有永. 钦哉.
Trẫm duy tán nhã hóa vu tiêu đồ. Chất thôi nhu thuận. Hiệp lệnh nghi vu đồng quản. Đức trọng u nhàn. Viên khảo di chương. Thức ban luân phất.
Nhĩ Gia phi Kim thị, chỉ phụng nữ châm. Lẫm tuân nội tắc. Khác cần hữu tố. Ưng du địch chi quang hoa. Uyển thuận mĩ khiên. Diệp hành hoàng chi củ độ. Tư ngưỡng thừa Hoàng thái hậu từ dụ, dĩ sách bảo phong nhĩ vi Quý phi.
Do có tiền lệ của Tuệ Hiền Hoàng quý phi Cao thị được sách phong cùng ngày với Hiếu Hiền Thuần Hoàng hậu, quan viên bộ Lễ xin Càn Long Đế án theo mà cho Gia Quý phi nhận triều bái của Công chúa, Thân vương Phúc tấn cùng Cáo mệnh phu nhân trong đại lễ. Tuy nhiên, Càn Long Đế khước từ, ông lấy lý do nếu Công chúa, Thân vương Phúc tấn cùng Cáo mệnh phu nhân vào triều bái Hoàng quý phi Nhiếp lục cung sự Na Lạp thị, mà Gia Quý phi cũng nhận lễ thì sẽ không thể phân biệt chính thứ, bên cạnh đó Thuần Quý phi Tô thị khi sách phong Quý phi lúc trước cũng chưa từng được nhận qua triều bái như vậy. Có hai lý do này, nên Càn Long Đế đã quy định vào Hội điển từ đó rằng :
Năm đó, ngày 9 tháng 7, giờ Hợi, hạ sinh Hoàng cửu tử. Năm sau (1749), ngày 27 tháng 4, Hoàng tử hoăng thệ, an táng cùng chỗ với Đoan Tuệ Hoàng thái tử Vĩnh Liễn.
Năm Càn Long thứ 17 (1751), ngày 7 tháng 2, giờ Thân, hạ sinh Hoàng thập nhất tử Vĩnh Tinh. Cùng năm, ngày 25 tháng 7 là sinh nhật của Gia Quý phi, được thưởng 81 kiện vật phẩm theo lệ. Cũng trong năm ấy, ngày 27 tháng 10, kim quan của 3 vị Hiếu Hiền Thuần hoàng hậu, Tuệ Hiền Hoàng quý phi và Triết Mẫn Hoàng quý phi được đưa đến Dụ lăng, Kế Hoàng hậu Na Lạp thị cùng Gia Quý phi Kim thị, Di tần Bách thị và Dĩnh tần Ba Lâm thị tùy Càn Long Đế tham gia lễ phụng an. Gia Quý phi còn cùng Hoàng hậu bồi giá Càn Long Đế đích thân khảo sát địa cung của Dụ lăng.
Truy phong Hoàng quý phi
Năm Càn Long thứ 22(1755), ngày 2 tháng 11, kim quan của Thục Gia Hoàng quý phi được an táng vào địa cung của Dụ lăng, Thanh Đông lăng. Bà là 1 trong 5 hậu phi được an táng ở Dụ lăng phi viên tẩm cùng Càn Long Đế, bên cạnh Hiếu Hiền Thuần Hoàng hậu, Hiếu Nghi Thuần Hoàng hậu, Tuệ Hiền Hoàng quý phi và Triết Mẫn Hoàng quý phi. Thần bài của bà được đặt ở Tây Noãn các trong Long Ân điện (隆恩殿), phía Tây bài vị của Tuệ Hiền Hoàng quý phi (ở giữa Noãn các), và phía Đông, cũng là đối diện chính là bài vị của Triết Mẫn Hoàng quý phi.
Nội dung Tế văn của Thục Gia Hoàng quý phi: Qianlong Empress (2).jpg 三宫示范，崇班襄内政之勤; 九御垂型，令德赞皇家之庆;考彝章以申速，為芬芯以增凄. 尔淑嘉皇贵妃，秉资柔顺，赋性温恭. 宜雅化于兰围，绩分种稜;播芳徽于柘馆，职佐蚕樂. 式翊坤仪，毓金枝而衍瑞;克承慈豫，膺宝册以凝麻. 弥章榆翟之辉，益表珩璜之度;何遽婴夫疯疾，竟莫接夫音尘. 载考荣封，特颁初祭. 鸣呼！节移葭珀，悼随宫线以俱添;礼奠椒觞，泽责天章而勿替. 灵其不爽，尚克歆承.
.
Tam cung kỳ phạm, sùng ban tương nội chính chi cần; cửu ngự thùy hình, lệnh đức tán hoàng gia chi khánh; khảo di chương dĩ thân tốc, vi phân tâm dĩ tăng thê.