cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Điền Thừa Tự
Từng bước li khai
Để quan hệ thêm bền chặt, các trấn sắp đặt việc hôn nhân. Em trai Lý Bảo Thần là Lý Bảo Chánh lấy con gái của Điền Thừa Tự. Năm 775, Lý Bảo Chánh (ở rể tại Ngụy) lúc chơi đá cầu với con trai Điền Thừa Tự là Điền Duy bất cẩn làm ngựa của mình xảy ra va chạm với ngựa của Điền Duy khiến Điền Duy chết. Điền Thừa Tự giận lắm, bắt giam Lý Bảo Chánh và sai sứ đến Thành Đức trách móc. Lý Bảo Thần tạ lỗi là quản giáo bất cẩn, sai gửi đến Điền Thừa Tự một cây trượng để Thừa Tự trừng phạt Lý Bảo Chánh. Thừa Tự sau đó đã đánh chết Lý Bảo Chánh, vì việc này mà hai bên sinh ra thù oán với nhau.
Năm Đại Lịch thứ 10 (775), Lý Bảo Thần cùng Lý Chính Kỉ ở Bình Lư cùng dâng biểu lên triều đình nói tội của Thừa Tự, xin đem quân thảo phạt. Đại Tông cũng muốn hạn chế thế lực phiên trấn nên bằng lòng. Có chiếu biếm Thừa Tự là Vĩnh châu thứ sử, bắt phải vào triều, nếu kháng lệnh thì các trấn khác có quyền tự xử tội ông. Sau đó sai U châu lưu hậu Chu Thao cùng Bảo Thần hợp với Tiết Kiêm Huấn tại Thái Nguyên công đánh phía bắc, Chánh Kỉ cùng quân của Lý Trung Thần ở Hoài Tây đánh từ phía nam. Liên quân ban đầu đánh bại Điền Thừa Tự, thu phục Từ châu (thuộc Hàm Đan). Bảo Thần và Chánh Kỉ hội quân ở Tảo Cương, đem trâu rượu khao thưởng tướng sĩ. Bảo Thần thưởng quân sĩ rất nhiều, còn Chánh Kỉ đãi bạc. Do vậy quân của Chánh Kỉ không vừa lòng, Chánh Kỉ tạm lui quân về. Do vậy Lý Bảo Thần cùng Chu Thao tấn công Thương châu rất lâu mà chưa hạ được. Thừa Tự còn sai tâm phúc đem quân đánh sang Bình châu, Bảo Thần cử quân ứng cứu, đánh bại quân Ngụy Bác. Thấy quân của Lý Chánh Kỉ lại đến hợp với Lý Bảo Thần, Điền Thừa Tự sai sứ sang cầu hòa, Bảo Thần chưa đồng ý. Nhân Bảo Thần tức giận sứ triều đình là Mã Thừa Sai, Thừa Tự dàn cảnh cho lan truyền lời sấm: ''Nhị đế đồng công thế vạn toàn. Tương điền tác bạn nhập U, Yến''. Nhị đế ở đây chỉ Lý Bảo Thần và Lý Chánh Kỉ. Thừa Tự cũng sai sứ đến chỗ Bảo Thần nói
Lý Bảo Thần vui mừng, liền nhận lời, nhận lấy Thương châu. lập mưu ám hại Chu Thao nhưng không thành. Điền Thừa Tự thấy việc lôi kéo Lý Bảo Thần đã xong, không tổn hại nhiều binh lính, mà khiến triều đình nghi kị Lý Bảo Thần luôn, liền viết thư nói
Thấy Lý Bảo Thần lại liên minh với Điền Thừa Tự, nên Đại Tông có ý muốn xá tội cho ông. Năm 776, ông viết thư tạ tội lên triều đình và xin được đến Trường An diện kiến. Đại Tông bèn phục quan tước cho Điền Thừa Tự, nhưng sau đó ông bỏ không thực hiện việc vào triều. Sau trận này, Điền Thừa Tự mất Thương châu vào tay Thành Đức, mất Doanh châu về Lư Long. Theo thống kê năm 777, lãnh địa của Ngụy Bác còn lại 7 châu là Bối, Bắc, Ngụy, Vệ, Tương, Từ, 洺, ngang với Thành Đức.
Năm 776, Tiết độ sứ Biện Tống Điền Thần Ngọc hoăng, tướng Lý Linh Diệu làm lưu hậu, chiếm cứ thành và cùng Lý Tăng Huệ nổi dậy chống lại triều đình. Linh Diệu cầu viện sang Ngụy, Điền Thừa Tự sai cháu là Điền Duyệt cầm 5000 quân quân sang cứu. triều đình sai Lý Trung Thần và Mã Toại đem quân đánh dẹp, đánh bại quân của Linh Diệu và quân Ngụy. Điền Duyệt may mắn thoát chết, binh sĩ chết hết 7, 8 phần. Để trị tội Điền Thừa Tự giúp Lý Linh Diệu, Đại Tông sai bãi chức, ông phải thượng biểu tạ tội. Đại Tông biết rằng mình chưa đủ sức tấn công vào Ngụy Bác, diệt hẳn họ Điền nên đành cho phục nguyên chức của ông và miễn cho ông việc vào triều yết kiến.
Ithone fusca
Ithone fusca là một loài côn trùng trong họ Ithonidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Newman miêu tả năm 1838.
Điền Thừa Tự
Qua đời
Điền Thừa Tự có 11 người con trai Duy, Triều, Hoa, Dịch, Luân, Quán, Tự, Hội, Thuần, Thân, Tấn, người em của ông là Đình Lâm có con là Duyệt, ông rất yêu thích Điền Duyệt.
Ithone fusca
Tham khảo
Thể loại:Ithone
Điền Thừa Tự
Qua đời
Năm 779, tháng 3, Điền Thừa Tự qua đời, hưởng thọ 75 tuổi. Lúc bấy giờ các con ông: Duy làm Ngụy châu thứ sử, Triều giữ chức Thần Vũ tướng quân, Hoa là Thái thường thiếu khanh, Phò mã nhà Đường, những người con còn lại vẫn thơ ấu. Thấy Điền Duyệt là người uy dũng, giỏi võ nghệ nên ông rất yếu mến, bèn nhường chức cho Duyệt, bảo các con mình phải ra sức phò tá. Sau cái chết của ông, triều đình đồng ý công nhận Điền Duyệt là tiết độ sứ mới ở Ngụy Bác, do sự thuyết phục của Lý Bảo Thần.
Chú thích
Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Đường Thể loại:Sinh năm 705 Thể loại:Mất năm 779 Thể loại:Vương tước nhà Đường
Lạc tiên bốn cạnh
Lạc tiên bốn cạnh, (danh pháp khoa học Passiflora quadrangularis) là một loài thực vật có hoa trong họ Lạc tiên. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1759. Lạc tiên bốn cạnh là loài dây leo thân thảo có tua cuốn. Lá đơn mọc cách, phiến lá gần hình tim hoặc hình trứng có đầu lá tù có mấu nhọn, đuôi là gần tim. Cuống là có 4-6 tuyến nổi hình chậu. Tua cuốn nằm ở nách lá. Hoa có mùi thơm, nhiều nhị, màu sặc sỡ. Quả hình bầu dục hoặc hơi trụ.
Quả được dùng làm nước ép giải khát tương tự như các loài chanh dây khác. Lá có thể dùng làm trà và một số nơi dùng trong quá trình điều trị bệnh cáo huyết áp và tiểu đường.
Liên kết ngoài
Q Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1759 Thể loại:Thực vật Bắc Mỹ Thể loại:Thực vật Nam Mỹ Thể loại:Thực vật Trung Mỹ Thể loại:Trái cây nhiệt đới Thể loại:Vườn cây Bắc Mỹ Thể loại:Thực vật vườn Nam Mỹ
Xã Great Bend, Quận Susquehanna, Pennsylvania
Xã Great Bend (Great Bend Township) là một xã thuộc quận Susquehanna, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.949 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Susquehanna, Pennsylvania
Kinokunia yoshidai
Kinokunia yoshidai là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1998.
Tham khảo
Thể loại:Kinokunia
Milionia ptochica
Milionia ptochica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Milionia
Diphyus suigensis
Diphyus suigensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diphyus
Gymnostomum stillicidiorum
Gymnostomum stillicidiorum là một loài rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Mitt.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1870.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gymnostomum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1870
Caenorhinus marginatus
Caenorhinus marginatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Rhynchitidae. Loài này được Pascoe miêu tả khoa học năm 1883.
Tham khảo
Thể loại:Caenorhinus
Piloblephis
Piloblephis là một chi thực vật có hoa trong họ Hoa môi (Lamiaceae).
Loài
Chi Piloblephis gồm các loài:
Vançais
Vançais là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 127 mét trên mực nước biển.
Catocala insolabilis
Catocala insolabilis là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Ontario qua Maine và Connecticut phía nam đến Florida, phía tây qua Arkansas tới Texas và Oklahoma và phía bắc đến South Dakota.
Ấu trùng ăn các loài Carya.
Chú thích
Thể loại:Catocala
Nocloa macula
Nocloa macula là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nocloa
Phacelia nana
Phacelia nana là loài thực vật có hoa trong họ Mồ hôi. Loài này được Wedd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1857.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phacelia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1857
Allium goloskokovii
Allium goloskokovii là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Vved. mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1971
Sorghum miliaceum
Sorghum miliaceum là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Roxb.) Snowden miêu tả khoa học đầu tiên năm 1955.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Lúa miến Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1955
Johan Bakayoko
Saint-Cyr Johan Bakayoko (sinh ngày 20 tháng 4 năm 2003) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Bỉ thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ PSV Eindhoven tại Eredivisie và đội tuyển quốc gia Bỉ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cầu thủ bóng đá PSV Eindhoven Thể loại:Cầu thủ bóng đá R.S.C. Anderlecht Thể loại:Cầu thủ bóng đá Club Brugge KV Thể loại:Cầu thủ bóng đá Eredivisie Thể loại:Cầu thủ bóng đá Eerste Divisie Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Bỉ Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Bỉ Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Bỉ Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 2003 Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bỉ
Gastrolobium brownii
Gastrolobium brownii là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Meisn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Viện kiểm sát nhân dân (Việt Nam)
285px|nhỏ|Phù hiệu của ngành Kiểm sát Nhân dân.
Viện kiểm sát Nhân dân là cơ quan có chức năng thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo quy đinh tại Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013.
Chức năng, nhiệm vụ
Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Tổ chức, bộ máy
Viện kiểm sát nhân dân Việt Nam là một hệ thống độc lập và được tổ chức ở bốn cấp, gồm : Trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân có các Viện kiểm sát quân sự, gồm:
Các chức danh tư pháp
Các chức danh tư pháp trong hệ thống Viện kiểm sát nhân dân Việt Nam gồm có:
a) Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Viện kiểm sát quân sự các cấp;
b) Kiểm sát viên: Có 4 ngạch Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân:
c) Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra;
đ) Kiểm tra viên: Có 3 ngạch Kiểm tra viên Viện kiểm sát nhân dân:
Tổng số biên chế
Theo số liệu tính vào tháng 9 năm 2018, toàn ngành kiểm sát Việt Nam có 14.231 biên chế (chưa tính số hợp đồng 68).
Liên kết ngoài
Thể loại:Hệ thống Tư pháp Việt Nam Thể loại:Cơ quan kiểm sát của Nhà nước Việt Nam Thể loại:Chính trị Việt Nam
Lê Thị Tuyết Mai
Lê Thị Tuyết Mai (sinh năm 1967) là một nhà ngoại giao người Việt Nam. Từ tháng 2 năm 2020, bà đã được bổ nhiệm làm Đại sứ kiêm Đại diện Thường trực của Phái đoàn Việt Nam tại Văn phòng Liên Hợp Quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới cùng các tổ chức quốc tế khác có trụ sở tại Genève.
Xuất thân và giáo dục
Lê Thị Tuyết Mai sinh năm 1967 tại Hà Nội, Việt Nam và tốt nghiệp Cử nhân Quan hệ quốc tế tại Học viện Ngoại giao Việt Nam vào năm 1988. Từ năm 1988 đến năm 1989, bà học tiếng Nga tại Đại học Kiev ở Ukraina. Năm 1997, bà được trao bằng Thạc sĩ và sau đó là Tiến sĩ vào năm 2000 cho ngành Luật Kinh tế Quốc tế tại Đại học Quốc gia Yokohama ở Nhật Bản.
Sự nghiệp
Năm 1991, bà gia nhập vào Bộ Ngoại giao Việt Nam. Lúc này bà chỉ đảm nhận các chức vụ trong ngành ngạo giao, mãi cho đến tháng 9 năm 2013, bà đã được bổ nhiệm trở thành Đại sứ Na Uy cho đến tháng 10 năm 2016. Sau đó, bà đã giữ chức Vụ trưởng Vụ Pháp luật và Điều ước quốc tế trong cơ quan Bộ Ngoại giao từ tháng 5 năm 2017 đến tháng 2 năm 2020. Trong lúc đó, vào năm 2019, bà đã được Chủ tịch nước phong hàm Đại sứ bậc 1, tức hàm Đại sứ suốt đời. Ngày 8 tháng 2 năm 2020, bà đảm nhận vị trí Đại diện thường trực của Phái đoàn Việt Nam tại Văn phòng Liên Hợp Quốc, Tổ chức Thương mại Thế giới cùng các tổ chức quốc tế khác có trụ sở tại Genève theo quyết định bổ nhiệm của Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng.
Bà Mai còn là thành viên của mạng lưới các nhà lãnh đạo trong International Gender Champions. Vào năm 2021, bà đã được bầu làm Phó chủ tịch Nhóm chuyên gia liên chính phủ Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển. Trong phiên thảo luận "Bảo hiểm thiên nhiên để giảm thiểu rủi ro - Giải pháp chuyển giao rủi ro nhằm bảo vệ các rạn san hô" vào ngày 5 tháng 10 năm 2022, bà đã đại diện Việt Nam phát biểu về tầm quan trọng của tính bền vững và bảo tồn các hệ sinh thái rạn san hô như một phần các chính sách kinh tế xã hội của Việt Nam.
Đời tư
Lê Thị Tuyết Mai là vợ của ông Hoàng Anh Tuấn, Tổng lãnh sự Việt Nam tại San Francisco, Hoa Kỳ. Hai ông bà có hai con.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam Thể loại:Sinh năm 1967
Histioea maon
Histioea maon là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Histioea
Pteropus griseus
Pteropus griseus là một loài động vật có vú trong họ Dơi quạ, bộ Dơi. Loài này được E. Geoffroy mô tả năm 1810.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1810 Thể loại:Động vật có vú Indonesia
Shegaon
Shegaon là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Buldana thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý
Shegaon có vị trí Nó có độ cao trung bình là 276 mét (905 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Shegaon có dân số 52.418 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Shegaon có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Shegaon, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Haraganahalli, Honnali
Tham khảo
Thể loại:Davanagere (huyện)
Gymnostomum systylium
Gymnostomum systylium là một loài rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được Funck mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gymnostomum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1832
Lipscomb, Alabama
Lipscomb là một thành phố thuộc quận Jefferson, tiểu bang Alabama, Hoa Kỳ. Dân số năm 2009 là 2034 người, mật độ đạt 669 người/km².
Altıntoprak, Kızıltepe
Altıntoprak là một xã thuộc huyện Kızıltepe, tỉnh Mardin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 463 người.
Lipscomb, Alabama
Tham khảo
Thể loại:Thành phố ở quận Jefferson, Alabama
Altıntoprak, Kızıltepe
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mardin
Tập hợp đích
f
từ
tới
Y
. Oval màu xanh da trời là
- tập hợp đích của hàm
. Hình oval nhỏ (màu vàng) bên trong
là ảnh của hàm
.]] Trong toán học, tập hợp đích hay tập đích (hay đối miền) của một hàm số là tập hợp Y mà chứa tất cả các giá trị đầu ra của hàm số đó. Nó là tập hợp Y trong biểu thức
f: X → Y
. Tập hợp đích cũng thỉnh thoảng được gọi là phạm vi nhưng từ này không rõ ràng vì nó cũng có thể chỉ tới ảnh của hàm số.
Eucephalus vialis
Eucephalus vialis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Bradshaw mô tả khoa học đầu tiên năm 1921.
Tập hợp đích
Tập hợp đích là một phần của hàm số f nếu nó được định nghĩa như Nicolas Bourbaki mô tả năm 1954 namely a triple
Eucephalus vialis
Liên kết ngoài
Thể loại:Eucephalus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1921 Thể loại:Thực vật California Thể loại:Thực vật Oregon Thể loại:Astereae Thể loại:Loài dễ thương tổn theo NatureServe
Tập hợp đích
(X, Y, F)
, with F a functional subset, nghĩa là một bộ ba
, với F là một tập con của tích Descartes
X × Y
X
là tập hợp của các thành phần của các cặp đôi trong F (tập xác định). Tập hợp F được gọi là đồ thị của hàm số này. Tập hợp của tất cả các phần tử dạng
f(x)
, ở đó x nằm trong tập xác định X, được gọi là ảnh của f. Nói chung, ảnh của một hàm là một tập hợp con của tập đích. Vì vậy, nó có thể không trùng với tập đích của nó. Cụ thể, một hàm mà không phải là toàn ánh có các phần tử y trong tập đích mà phương trình
f(x) = y
không có nghiệm nào.
Một định nghĩa khác của hàm số do Bourbaki [Bourbaki, op. cit., p. 77] nêu ra, chỉ có đồ thị của hàm số, không nêu tập đich nào và cũng được sử dụng rộng rãi. Ví dụ trong lý thuyết tập hợp mong muốn cho phép các tên miền của một hàm là một lớp chuẩn tắc X, trong đó không có một nhóm ba
. Với các hàm định nghĩa như vậy không có tập hợp đích, mặc dù một số tác giả vẫn sử dụng nó không chính thức sau khi đưa ra một hàm trong biểu mẫu
.
Sách tham khảo
Thể loại:Hàm số và ánh xạ
7499 L'Aquila
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Andrea Boattini Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1996
Socotá
Socotá là một thị xã và đô thị ở Departamento của Colombia Boyacá, thuộc tỉnh Valderrama một phân vùng của Boyaca.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của Boyacá Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Boyacá
Pandanus magnicavernosus
Tham khảo
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1961
Ithone gracilis
Ithone gracilis là một loài côn trùng trong họ Ithonidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Riek miêu tả năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Ithone
Aurelianus
Lucius Domitius Aurelianus (9 tháng 9 năm 214 hay 215 – tháng 9 hay tháng 10 năm 275), còn gọi là Aurelian, là Hoàng đế của Đế quốc La Mã, trị vì từ năm 270 đến năm 275. Thời trị vì, ông đánh bại quân Alamanni, đại phá quân Goth và Vandal, do vậy người đời tôn ông là Kẻ chinh phạt man tộc Goth.
Aurelianus đánh bại nữ vương Zenobia xứ Palmyra và đồng minh của bà là Zaba, chinh phạt đế quốc Palmyra vào năm 273 và nhớ đó tái chiếm các tỉnh phía Đông của Đế quốc La Mã, cứu vãn Đế quốc La Mã khỏi tình trạng cát cứ. Được xem là một nhà chinh phạt, ông còn xem mình là vị Hoàng đế có công khôi phục lại phương Đông, qua lá thư chiêu hàng gửi Zenobia. Năm 275, ông thu phục đế quốc Gaul ở phía Tây, thống nhất toàn bộ đế quốc La Mã.
Ông cho xây trường thành Aurelianus ở thủ đô Roma, và cắt đi tỉnh Dacia thuộc La Mã. Được xem là một vị Hoàng đế vĩ đại của La Mã, những chiến thắng của ông đã chấm dứt giai đoạn khủng hoảng thế kỷ thứ ba của đế quốc. Sau khi khôi phục lãnh thổ đế quốc về thời hoàng kim, ông bị ám sát và Marcus Claudius Tacitus lên nối ngôi. Tuy rằng Domitianus là vị Hoàng đế đầu tiên đề nghị chính thức được thừa nhận là dominus et deus (chủ nhân và thần linh), các tước hiệu này không được viết trên các văn kiện chính thức do đến thời kỳ Aurelianus.
Những năm tháng đầu tiên
Lucius Domitius Aurelianus chào đời tại Dacia ripensis hay Sirmium (nay là Sremska Mitrovica, Serbia), trong một gia đình vô danh ở tỉnh; cha ông là tá điền của một vị nguyên lão vô danh tên là Aurelius, và Aurelius đã đặt cái tên của mình cho gia đình của Aurelianus. Aurelianus đã gia nhập vào quân đội khoảng năm 235, ở độ tuổi khoảng 20. Ông đã sớm chứng tỏ được tài năng xuất chúng của mình trong các cuộc chiến tranh thời đó, và những chiến công của ông đã khiến cho Hoàng đế Gallienus phong ông làm chỉ huy hữu quân La Mã, và dux equitum (Thống lĩnh Kỵ binh). Vào năm 268, quân Kỵ binh của ông đập tan một đội Kỵ binh hùng mạnh của người Goth trong trận Naissus, và đánh bại một cuộc xâm lược nguy hiểm nhất vào chính quốc La Mã kể từ thời Hannibal. Có tài liệu cho hay ông đã tham gia trong vụ ám sát Gallienus (268), và tôn Claudius Gothicus lên ngai vàng La Mã.
Aurelianus đã kết hôn với Ulpia Severina, bà ít được biết đến. Giống như Aurelianus, bà đến từ Dacia. Họ được biết là đã có một người con gái với nhau..
Phụng sự dưới triều Claudius
Claudius đã được binh lính dưới quyền mình tuyên bố làm Hoàng đế ở bên ngoài Mediolanum. Vị Hoàng đế mới ngay lập tức ra lệnh cho Viện nguyên lão phải phong thần cho Gallienus. Tiếp theo, bản thân ông bắt đầu xa lánh những kẻ chịu trách nhiệm về vụ ám sát vị hoàng đế tiền nhiệm, và ra lệnh hành quyết những kẻ trực tiếp tham gia. Aureolus lúc đó vẫn còn bị bao vây trong thành phố Mediolanum và ông ta đã tìm cách hòa giải với vị Hoàng đế mới, nhưng Claudius đã không bỏ qua cho đối thủ tiềm năng này.
Dưới triều đại của Claudius, Aurelianus đã thăng tiến một cách nhanh chóng: ông đã được giao quyền chỉ huy lực lượng kỵ binh Damaltia tinh nhuệ, và ông đã sớm thăng lên chức Tổng chỉ huy toàn bộ kị binh- chức vụ mà Hoàng đế đã nắm giữ trước kia Cuộc chiến chống lại Aureolus và việc tập trung toàn bộ lực lượng ở Ý cho phép người Alamanni vượt qua phòng tuyến Rhaetia dọc theo thượng nguồn sông Danube. Tiến quân qua Raetia và dãy núi Alps mà không bị cản trở, họ tiến vào miền Bắc nước Ý và bắt đầu tiến hành cướp bóc khu vực này. Đầu năm 269, hoàng đế Claudius và Aurelianus đã hành quân về phía bắc để giao chiến với người Alamanni, và hoàn toàn đánh bại họ trong trận Hồ Benacus.
Trong khi vẫn đang còn phải đối phó với kẻ thù vừa bị đánh bại, những tin tức mới từ vùng Balkans lại được báo về, với các cuộc tấn công quy mô lớn từ người Heruli, Goth, người Gepid, và người Bastarnae. Claudius ngay lập tức phái Aurelianus đến vùng Balkans để ngăn chặn các cuộc xâm lược này theo cách tốt nhất mà ông có thể làm được cho đến khi hoàng đế Claudius đến nơi cùng với quân đội chủ lực của ông ta. Người Goth đang bao vây Thessalonica khi họ nghe tin hoàng đế Claudius đang tiến gần đến nơi, điều này khiến họ từ bỏ cuộc bao vây và cướp bóc vùng đông bắc Macedonia. Aurelianus đã chặn đứng người Goth với kỵ binh Damaltia của mình và đánh bại họ trong một loạt các cuộc giao tranh nhỏ, tiêu diệt tới tận 3000 quân địch. Aurelianus sau đó tiếp tục quấy nhiễu quân thù, ông đánh đuổi họ về phía bắc vào Thượng Moesia, tại nơi đó hoàng đế Claudius đã tập hợp đội quân chủ lực của ông ta. Trận chiến nổ ra tiếp theo đó lại không rõ ràng: đà tiến quân về phía bắc của người Goth đã bị chặn lại nhưng người La Mã lại bị thiệt hại nặng.
Claudius không còn đủ khả năng để tiến hành một trận đánh lớn khác nữa, thay vào đó, ông đã bố trí một cuộc phục kích thành công, giết chết hàng ngàn quân địch. Tuy nhiên, phần lớn người Goth đã trốn thoát và bắt đầu rút lui về phía nam theo cách mà họ đã đến. Trong phần còn lại của năm đó, Aurelianus đã tiến hành quấy rối quân địch với kỵ binh Damaltia của mình.
Bây giờ bị mắc kẹt trong lãnh thổ của người La Mã, nguồn lương thực dự trữ ít ỏi của người Goth bắt đầu dần trở nên cạn kiệt. Aurelianus, cảm nhận được sự tuyệt vọng của kẻ thù, ông đã tấn công họ với toàn bộ lực lượng kỵ binh của mình, giết chết nhiều quân địch và đánh đuổi số còn lại chạy về phía tây vào vùng Thrace Ngay khi mùa đông đến, người Goth rút lui vào dãy núi Haemus, chỉ để thấy rằng họ đã bị mắc bẫy và bị bao vây. Thời tiết khắc nghiệt lúc này càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lương thực của họ. Tuy nhiên, người La Mã đã đánh giá thấp người Goth và mất cảnh giác, điều này đã cho phép kẻ thù của họ phá được vòng vây và trốn thoát. Rõ ràng hoàng đế Claudius đã bỏ qua lời khuyên, có lẽ từ Aurelianus, ông ta đã giữ lại lực lượng kỵ binh và chỉ phái bộ binh đi ngăn cản cuộc phá vây của quân thù.
Hoàng đế Claudius đã ngã bệnh trên đường hành quân và ông buộc phải trở về trụ sở khu vực của mình ở Sirmium, và giao cho Aurelianus phụ trách nhiệm vụ chống lại người Goth. Aurelianus đã sử dụng kỵ binh của mình rất hiệu quả, ông phá vỡ người Goth thành các nhóm nhỏ hơn và có thể dễ dàng đối phó với họ. Đến cuối mùa hè, người Goths đã bị đánh bại: bất kỳ người nào sống sót đều bị tước đoạt hết các loài vật và chiến lợi phẩm của họ và họ đã bị sung vào quân đội hoặc định cư và trở thành nông dân ở khu vực biên giới. Aurelianus đã không có thời gian để thưởng thức những chiến thắng của mình, vào cuối tháng tám tin tức đến từ Sirmium cho ông biết rằng, hoàng đế Claudius đã qua đời
Đối chọi với Quintillus
Sau khi lên ngôi, ông chuyển tâm trí mình vào việc giải quyết những vấn đề nghiêm trọng nhất của Đế quốc La Mã - chiếm lại phần lãnh thổ rộng lớn đã bị mất trong hai thập kỷ trước đó, và tiến hành cải cách dân sự (res publica).
Chinh phạt và cải cách
nhỏ|300px|trái|Aurelianus là một chỉ huy quân đội La Mã, và luôn lấy lòng các quân đoàn trong thời trị vì của ông; đồng tiền này ca ngợi CONCORDIA MILITVM, "Tình bạn giữa ba quân" – tức mối quan hệ giữ Hoàng đế và quân sĩ tốt đẹp. Mỉa mai thay, đội [[Cận vệ của Hoàng đế La Mã|Cận vệ đã sát hại ông (275).]]
Vào năm 248, Hoàng đế Marcus Julius Philippus đã làm lẽ kỷ niệm một nghìn năm Roma, tổ chức nhiều trò chơi và lễ hội hoành tráng, làm cho nhân dân La Mã trở nên tự hào hơn về đế quốc. Tuy nhiên, trong những năm sau đó, Đế quốc La Mã phải đương đâu với họa ngoại xâm; trong khi đó, nhiều cuộc nội chiến khốc liệt đã đe dọa đến sự tồn vong của Đế quốc, và sức mạnh của Nhà nước cũng suy thoái với sự xuất hiện của nhiều kẻ cướp ngôi. Không những thế, nền kinh tế La Mã cũng lung lay, nên nền nông nghiệp và thương mại của đế quốc suy yếu. Vào năm 205, dân chúng toàn đế quốc chịu một cơn bệnh dịch nghiêm trọng, với hậu quả là đế quốc phải mất nhiều nhân lực cho cả quân đội và nông nghiệp. Do đó, Đế quốc La Mã không thể vượt qua thảm họa Hoàng đế Valerianus bị quân Ba Tư bắt làm tù binh vào năm 260. Ở miền Đông đế quốc, các quan cai trị thành phố Palmyra, tại Syria, ngày càng có nhiều quyền hạn cho đến khi Đế quốc Palmyra ra đời - đây này là mối đe dọa nguy hiểm hơn cả Đế quốc Ba Tư đối với La Mã. Các tỉnh miền Tây Đế quốc La Mã vốn gần kề biên giới (limes) sông Ranh đều ly khai và thành lập một quốc gia thứ ba, một quốc gia tự trị trong Đế quốc La Mã - đó là Đế quốc Gallia. Ngay tại Roma, quyền lợi của Hoàng đế luôn bị đe dọa, phải gìn giữ Ý và vùng Balkan. Các vị tiên đế Gallienus và Claudius Gothicus phải đối đầu với những vấn đề này, và Aurelianus quyết định đối phó với chúng sau khi lên ngôi Hoàng đế.
Milionia pulchrinervis
Milionia pulchrinervis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Mô hình lực hấp dẫn
Mô hình lực hấp dẫn trong kinh tế học quốc tế cũng tương tự như mô hình lực hấp dẫn trong các môn khoa học xã hội khác, dự đoán rằng trao đổi thương mại song phương phụ thuộc vào quy mô của hai nền kinh tế và khoảng cách giữa chúng. Mô hình này được sử dụng lần đầu tiên bởi Jan Tinbergen vào năm 1962. Mô hình lý thuyết cơ bản giữa hai nền kinh tế A và B được biểu diễn theo công thức sau:
Aurelianus
Thống nhất Đế quốc La Mã
nhỏ|phải|350px|Đế quốc La Mã (271), trước khi Aurelianus đánh dẹp [[Đế quốc Palmyra và Đế quốc Gaul.]] Những hành động đầu tiên của vị tân Hoàng đế là củng cố uy quyền của mình ở chính quốc La Mã. Cuối năm 270, Aurelianus tiến công quân Vandal, Juthungi và Sarmatia trên đất Ý, quét sạch các man tộc ra khỏi Đế quốc La Mã. Để tôn vinh những chiến thắng này, người ta tôn ông làm Germanicus Maximus. Uy quyền của Hoàng đế bị đe dọa bởi một vài kẻ tiếm vị — Septimius, Urbanus, Domitianus, và cuộc binh biến của Felicissimus — kẻ lợi dụng tình hình bất an của Đế quốc và ảnh hưởng lớn lao hơn cả của quân đội trong nền chính trị La Mã. Aurelianus, vốn là một tướng lĩnh giàu kinh nghiệm, lo sợ mình không được lòng toàn quân; do đó, ông tiến hành tuyên truyền thông qua các đồng tiền của ông, rằng ông cần các quân đoàn La Mã hỗ trợ.
Milionia pulchrinervis
Liên kết ngoài
Thể loại:Milionia
Mô hình lực hấp dẫn
trong đó F là trao đổi thương mại hai chiều, M là quy mô của mỗi nền kinh tế, D là khoảng cách và G là một hằng số. Logarit cả hai vế của phương trình, ta có thể chuyển đổi thành một công thức tuyến tính sử dụng cho phân tích kinh tế lượng như sau (lưu ý: hằng số G là một phần của α):
Aurelianus
Dẹp tan quân Alamanni
Tuy nhiên, họa ngoại xâm từ các man tộc phương Bắc vẫn chưa kết thúc. Vào năm 271, quân Alamanni tiến vào Ý, kéo quân đến thảo nguyên Po và tấn công làng mạc; họ vượt sông Po, chiếm đóng Placentia và tiến đến Fano. Lúc bấy giờ, Aurelianus đang ở Pannonia để theo dõi cuộc rút quân của người Vandal, biết quân Alamanni đến ông nhanh chóng thân chinh kéo quân vào Ý, nhưng bị đánh bại trong một trận chiến ở gần Placentia vào tháng 1 năm 271. Tin bại trận Hoàng đế được lan truyền tới Roma, làm chính quyền La Mã đâm ra vô cùng lo sợ họa ngoại xâm.
Mô hình lực hấp dẫn
Mô hình này thường xem xét cả những biến số khác như mức thu nhập (GDP theo đầu người), chỉ số giá tiêu dùng, quan hệ ngôn ngữ, thuế quan, quan hệ láng giềng, quan hệ thuộc địa trong lịch sử (quốc gia A đã từng là thuộc địa của quốc gia B và ngược lại). Mô hình này cũng được sử dụng trong quan hệ quốc tế để đánh giá tác động của các hiệp ước và liên minh thương mại. Nó cũng được sử dụng để đánh giá mức độ hiệu quả của các hiệp định thương mại và các tổ chức thương mại như NAFTA và WTO.
Số liệu
Thể loại:Thương mại quốc tế Thể loại:Kinh tế học quốc tế Thể loại:Lý thuyết thương mại quốc tế
Aurelianus
Dẹp tan quân Alamanni
nhỏ|200px|Cổng Porta Asinara trong [[Những bức tường thành Aurelianus.]]
Tuy nhiên, Hoàng đế Aurelianus đã tấn công quân Alamanni đang đóng gần sông Metaurus, đánh bại quân Alamanni trong trận Fano, và đánh đuổi họ ra khỏi sông Po; cuối cùng, ông đã đập nát quân Alamanni trong Trận Pavia (271). Để ghi nhớ chiến công này, người ta phong tặng ông danh hiệu Germanicus Maximus. Tuy nhiên, người La Mã vẫn lo sợ các man tộc Đức sẽ còn xâm lược và trả thù, do đó, Aurelianus quyết định xây Trường thành Aurelianus xung quanh thủ đô Roma.
Hoàng đế cũng trực tiếp dẫn các quân đoàn La Mã vào vùng Balkan, tại đây ông đánh tan quân Goth ở phía bên kia sông Danube, giết được thủ lĩnh của người Goth là Cannabaudes, và được phong làm Gothicus Maximus. Tuy nhiên, ông quyết định xóa sổ tỉnh Dacia, nằm ở tả ngạn sông Danube, vì Quân đội La Mã sẽ hết sức khó khăn để bảo vệ tỉnh này nếu có họa ngoại xâm. Ông lại thiết lập một tỉnh Dacia mới ở phía Nam sông Danube, trong vùng Moesia xưa, được gọi là Dacia Ripensis, với thành phố Serdica là thủ phủ.
Đánh bại và tiêu diệt Đế quốc Palmyra
nhỏ|trái|300px|Aurelianus, hiện thân của [[Helios#Thần thoại La Mã|Sol, đánh bại Đế quốc Palmyra và ca khúc khải hoàn ORIENS AVG – oriens Augusti: Mặt Trời/Ngôi Sao mọc lên của Augustus.]]
Vào năm 272, Aurelianus để ý đến những tỉnh bị mất ở miền Đông Đế quốc, và cái gọi là "Đế quốc Palmyra do Nữ hoàng Zenobia trị vì, đóng đô tại thành phố Palmyra. Nữ hoàng Zenobia đã sáng lập ra Đế quốc này và sáp nhập các vùng đất Syria, Palestine, Ai Cập và những phần đất rộng lớn ở vùng Tiểu Á. Lúc đầu, Aurelianus được thừa nhận là Hoàng đế La Mã, trong khi Vaballathus, con trai của Zenobia, được công nhận là rex và imperator ("Quốc vương" và "Tổng tư lệnh tối cao của Quân đội"); tuy nhiên, vị Hoàng đế quyết định giành lại các tỉnh miền Đông, sau khi ông nhận thấy Quân đội La Mã đã đủ mạnh.
Vùng đất Tiểu Á đã được tái chiếm lại một cách dễ dàng, tất cả các thành phố trừ Byzantium và Tyana đã đầu hàng ông với ít sự kháng cự. Sự thất thủ của Tyana đã liên quan đến một truyền thuyết: Aurelianus vào thời điểm đó đã phá hủy tất cả các thành phố chống lại ông, nhưng ông đã tha cho thành phố Tyana sau khi ông mơ thấy nhà triết gia vĩ đại của thế kỷ thứ nhất, Apollonius của Tyana, người mà ông rất là tôn trọng, trong một giấc mơ.
Dù lý do gì đi nữa, Aurelianus đã tha thứ cho thành phố Tyana. Điều đó đã được đền đáp lại, có nhiều thành phố khác nữa đã đầu hàng ông khi thấy rằng Hoàng đế sẽ không còn khăng khăng muốn trả thù họ nữa. Trong thời gian sáu tháng, đội quân của ông đứng trước các cảnh cổng của thành phố Palmyra, và nó đầu hàng khi mà Zenobia cố gắng chạy trốn sang đế quốc Sassanid. "Đế quốc Palmyra" coi như đã diệt vong.
Với nguồn ngũ cốc dự trữ một lần nữa chuyển đến Roma, binh sĩ của Aurelianus đã phân phát bánh mì miễn phí cho các công dân của thành phố, và Hoàng đế đã được ca ngợi là anh hùng bởi thần dân của ông. Sau khi một cuộc chiến ngắn với người Ba Tư và một cuộc chiến khác ở Ai Cập chống lại kẻ tiếm vị Firmus, Aurelian đã buộc phải quay trở về Palmyra trong năm 273 khi đó thành phố đã nổi dậy một lần nữa. Lần này, Aurelianus đã cho phép binh sĩ của ông cướp phá thành phố, và Palmyra sẽ không bao giờ phục hồi lại nữa. Đã có thêm nhiều danh hiệu nữa được dành cho ông, ông được biết đến như là Parthicus Maximus và Restitutor Orientis ("Người khôi phục phương Đông").
Cuộc chinh phạt Đế quốc Gallia
Vào năm 274, vị Hoàng đế chiến thắng chuyển tầm nhin của mình sang phía Tây, và cái "Đế quốc Gallia" vốn đã bị Claudius Gothicus thu hẹp lãnh thổ. Trong cuộc chiến với Gallia, Aurelianus giành chiến thắng chủ yếu nhờ ngoại giao; "Hoàng đế Gallia" là Tetricus sẵn sàng thoái vị và nhượng lại xứ Gallia và đảo Anh cho Đế quốc La Mã, nhưng không tuyên bố công khai với Aurelianus. Thay vì đó, hai bên chỉ bắt đầu hợp tác với nhau vào mùa thu năm 274, khi quân La Mã giáp mặt với quân Gaul tại vùng Châlons-en-Champagne: Tetricus chỉ đào ngũ khỏi quân Gallia, chạy về phe La Mã và Aurelianus đã dễ dàng đại phá đội quân Gallia đối mặt với ông. Do có công giúp Quân đội La Mã thắng trận, Tetricus được Hoàng đế La Mã phong làm quan lớn ở bán đảo Ý.
Aurelianus ca khúc khải hoàn trở về thủ đô Roma, Viện Nguyên lão tôn vinh ông với tước hiệu cuối cùng – Restitutor Orbis ("Người tái lập cả thế giới"). Trong vòng bốn năm, ông đã bảo vệ các vùng biên giới của Đế quốc và thống nhất chúng, nhờ đó, tạo một bước ngoặt cho lịch sử Đế quốc La Mã trong vòng 200 năm tới.
Cải cách
Aurelianus là một nhà cải cách, ông đã giải quyết nhiều nhiệm vụ quan trọng của bộ máy triều đình, bao gồm cả các vấn đề kinh tế và tôn giáo. Ông cũng phục hồi lại nhiều công trình công cộng, tổ chức lại việc quản lý lương thực dự trữ, thiết lập mức giá cố định đối với những hàng hóa quan trọng nhất, và truy tố hành vi sai trái của bất cứ quan chức nào.
Những cải cách tôn giáo
Aurelianus đã củng cố vị trí của thần Mặt trời, Sol (Invictus) hoặc Oriens, như là vị thần quan trọng nhất trong hệ thần La Mã. Ý định của ông là đưa tới cho tất cả các dân tộc của đế quốc, thường dân hay binh lính, người phía Đông hay phía Tây, một vị thần duy nhất họ có thể tin vào mà không phản bội các vị thần riêng của họ. Trung tâm của tôn giáo này là một đền thờ mới, nó được xây dựng vào năm 274 trong Campus Agrippae ở thành Roma, với những đồ trang trí tuyệt vời được lấy từ các chiến lợi phẩm sau khi đánh thắng Đế quốc Palmyra.
Cuộc nổi loạn của Felicissimus và cải cách tiền đúc
Triều đại của Aurelianus đã ghi nhận duy nhất một cuộc nổi loạn của những người thợ đúc tiền. Viên quan Rationalis Felicissimus, người cai quản xưởng đúc tiền tại Roma, đã nổi loạn chống lại Aurelianus. Cuộc nổi loạn dường như xuất phát từ một thực tế đó là những người thợ đúc tiền, và đầu tiên là Felicissimus, đã quen với việc ăn cắp bạc dùng cho đúc tiền xu và tạo ra những đồng tiền kim loại kém chất lượng. Aurelianus muốn loại bỏ điều này, và đưa Felicissimus ra xét xử. Viên rationalis đã xúi giục những người thợ đúc tiền tiến hành cuộc nổi loạn: cuộc nổi loạn lan đi khắp các con phố, thậm chí có vẻ như là Felicissimus đã bị giết chết ngay lập tức, có thể ông ta đã bị hành quyết.
Di sản
Ông được xem là một trong những vị Hoàng đế vĩ đại nhất trong lịch sử Đế chế La Mã. Đồng thời, ông cũng được đánh giá là một thiên tài quân sự và là một nguyên thủ vô cùng năng nổ, là vị Hoàng đế chinh phạt và chiến thắng Zenobia - người cũng được xem là một thiên tài quân sự khi ấy. Cùng với các vị Hoàng đế Claudius Gothicus và Diocletianus, ông được ghi nhận là một người con của những vùng đất của người Illyrian đã trở thành vị Hoàng đế lừng danh của Đế quốc La Mã.
Nhờ có thiên tài quân sự của ông, hàng chục năm sau khi Hoàng đế Valerianus thất trận và qua đời, thời trị vì ngắn ngủi của ông đã đưa Đế quốc La Mã thoát khỏi tình trạng cát cứ, trong khi bảo vệ Đế quốc khỏi các cuộc xâm lược của man tộc vốn đã tiến đến cả bán đảo Ý. Cái chết của ông đã làm cho Đế quốc La Mã không hoàn toàn lập lại tình hình ổn định, và không có triều đại lâu dài có thể chấm dứt việc một loạt các Hoàng đế bị ám sát trong thời kỳ khủng hoảng. Cũng phải kể đến rằng ông đã đưa Đế quốc thoát khỏi một giai đoạn hết sức nguy kịch và nếu lịch sử Đế chế La Mã mà không có Aurelianus, Đế quốc sẽ còn chịu những cuộc xâm lược và cát cứ trong suốt thập kỷ mà ông trị vì. 20 năm sau đó, Hoàng đế Diocletianus sẽ hoàn toàn khôi phục nền thịnh trị và chấm dứt cuộc Khủng hoảng trong thế kỷ 3. Phần đất phía Tây sẽ còn tồn tại trong khoảng 200 năm nữa trong khi phần đất phía Đông sẽ còn phát triển thịnh vượng trong một thiên niên kỷ nữa.
Nguồn thứ cấp
Tập 58 trong tổng số American periodical series, 1800-1850
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh thập niên 210 Thể loại:Mất năm 275 TCN Thể loại:Hoàng đế La Mã Thể loại:Hoàng đế La Mã chết bởi Praetorian Thể loại:Chấp chính quan của Đế quốc La Mã Thể loại:Mất năm 275
Pityrodia
Pityrodia là một chi thực vật có hoa trong họ Hoa môi (Lamiaceae).
Loài
Chi Pityrodia gồm các loài:
Selaginella weatherbiana
Selaginella weatherbiana là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được R.M. Tryon mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.
Senecio crispatipilosus
Senecio crispatipilosus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được C.Jeffrey miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Tham khảo
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Rustiques
Rustiques là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie. Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Rustiquois.
Liên kết ngoài
Rustiques
Caenorhinus marshalli
Caenorhinus marshalli là một loài bọ cánh cứng trong họ Rhynchitidae. Loài này được Legalov miêu tả khoa học năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Caenorhinus
Diphyus sycophantus
Diphyus sycophantus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diphyus
Histioea meldolae
Histioea meldolae là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Histioea
Cidnopus aeruginosus
Cidnopus aeruginosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1790.
Tham khảo
Thể loại:Cidnopus
Stictoptera ferriferoides
Stictoptera ferriferoides là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stictoptera
Avelis hystriculus
Avelis hystriculus là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Avelis. Avelis hystriculus được Eugène Simon miêu tả năm 1895.
Phacelia neffii
Liên kết ngoài
Thể loại:Phacelia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Peltaea krapovickasiorum
Peltaea krapovickasiorum là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Fryxell mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Catocala intacta
Catocala intacta là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Nhật Bản và Đài Loan.
Sải cánh dài 58–60 mm.
Chú thích
Thể loại:Catocala
Citharexylum sulcatum
Citharexylum sulcatum là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Moldenke mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Milionia pumilio
Milionia pumilio là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Milionia
Citharexylum sulcatum
Liên kết ngoài
Thể loại:Citharexylum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1934
Globularia sarcophylla
Globularia sarcophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Mã đề. Loài này được Svent. mô tả khoa học đầu tiên năm 1954.
Ithone karoondensis
Ithone karoondensis là một loài côn trùng trong họ Ithonidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Riek miêu tả năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Ithone
Gymnostomum truncatulum
Gymnostomum truncatulum là một loài rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (With.) Hedw. ex Schumach. mô tả khoa học đầu tiên năm 1803.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gymnostomum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1803
Allium gomphrenoides
Allium gomphrenoides là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Boiss. & Heldr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Globularia sarcophylla
Đặc điểm
Globularia sarcophylla là loại cây lâu năm thường xanh, mọc thành các thảm thực vật. Chúng có lá hình mũi mác hoặc hình cái thìa; và vào mùa hè, loài này mọc ra những bông hoa nhỏ màu xanh oải hương có đầu bông mịn. Globularia sarcophylla là một loài thực vật quý hiếm đặc hữu của Gran Canaria; tại đây, nó chỉ tồn tại với số lượng ít trên vách đá bazan của các vùng Caldera de Tirajana, Los Leales, La Culata, v.v. ở độ cao khoảng 1.600 m. Tại đây, loài này có lá nhỏ, hình trứng, nhiều thịt, dài khoảng 2 cm và đầu hoa màu xanh lam.
Liên kết ngoài
Thể loại:Globularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1954
Đá Phúc Sĩ
Đá Phúc Sĩ, có tên cũ là đá Hi Ghen (tiếng Anh: Higgens Reef;, Hán-Việt: Khuất Nguyên tiêu), là một rạn san hô thuộc cụm Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa. Đá này nằm giữa đá Văn Nguyên ở phía đông bắc và đá Len Đao ở phía tây nam.
Đá này được đặt tên theo tên của vị Giám thành Đội trưởng Trương Phúc Sĩ, người tuân lệnh vua Minh Mạng ra Hoàng Sa vẽ bản đồ vào năm Minh Mạng thứ 15, tức năm 1834. Sách Đại Nam thực lục (chính biên, đệ nhị kỉ, quyển 122, trang 23) chép: "Tháng ba, sai Giám thành Đội trưởng Trương Phúc Sĩ cùng thủy quân hơn hai mươi người đi thuyền đến đảo Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Ngãi vẽ bản đồ. Khi trở về, vua hỏi về những thứ sản vật ở đấy, Sĩ tâu: Nơi này là bãi cát giữa bể, man mác không bờ, có nhiều thuyền các nước qua lại. Nhân đem dâng vua những thứ chim, cá, ba ba, ốc, sò ngao đã bắt được ở nơi đó, đều là những vật lạ, ít thấy."
Đá Phúc Sĩ là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan, Philippines và Trung Quốc. Hiện chưa rõ nước nào thực sự kiểm soát đá này.
Hình ảnh
Phúc Sĩ
Ataköy, Kızıltepe
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mardin
Boucardicus fidimananai
Boucardicus fidimananai là một loài ốc có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn trong họ Cyclophoridae.
Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Nó bị đe dọa do mất nơi sống.
Tham khảo
Thể loại:Boucardicus Thể loại:Động vật thân mềm Madagascar
Paz de Río
Paz de Río là một thị xã và đô thị ở Colombian Departamento of Boyacá, thuộc tỉnh Valderrama một phân vùng của Boyaca.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của Boyacá Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Boyacá
Pteropus howensis
Pteropus howensis là một loài động vật có vú trong họ Dơi quạ, bộ Dơi. Loài này được Troughton mô tả năm 1931.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Dơi quạ Thể loại:Động vật được mô tả năm 1931 Thể loại:Động vật quần đảo Solomon Thể loại:Động vật đặc hữu quần đảo Solomon
7500 Sassi
7500 Sassi (1996 TN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1996 bởi Farra d'Isonzo ở Farra d'Isonzo.
Haraganahalli, Harihar
Haraganahalli là một làng thuộc tehsil Harihar, huyện Davanagere, bang Karnataka, Ấn Độ.
7500 Sassi
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1996
Haraganahalli, Harihar
Tham khảo
Thể loại:Davanagere (huyện)
Scillé
Scillé là một xã thuộc tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 206 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Deux-Sèvres
Xã Green, Quận Forest, Pennsylvania
Xã Green (Green Township) là một xã thuộc quận Forest, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 522 người.
Patani
nhỏ|300x300px| Bản đồ phân bố dân tộc miền nam Thái Lan. Màu vàng là chỗ cư trú chủ yếu của [[người Mã Lai, và ba khu vực lấy màu vàng làm chủ đạo là tỉnh Pattani (trên cùng), tỉnh Yala (dưới cùng bên trái) và tỉnh Narathiwat (dưới cùng bên phải). Phần màu cam thuộc ba huyện của tỉnh Songkhla.]] Patani, hoặc gọi ba tỉnh miền nam Thái Lan, chỉ khu vực phía nam Thái Lan gần sát biên giới với Malaysia, bao gồm ba tỉnh Pattani, Yala, Narathiwat và một phần Songkhla, lấy tỉnh Pattani làm trung tâm, cư dân chủ yếu là người Mã Lai tôn sùng tín ngưỡng Hồi giáo. Khu vực này hiện nay nổi lên phong trào li khai, độc lập khỏi Thái Lan.
Xã Green, Quận Forest, Pennsylvania
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Forest, Pennsylvania
Patani
Khu vực Patani có quan hệ lịch sử với các sultan quốc như Singgora (Songkhla), Ligor (Nakhon Si Thammarat), Lingga (gần sát Surat Thani) và Kelantan. Các sultan quốc trên bán đảo Mã Lai mặc dù duy trì tự lập cao độ trong một khoảng thời gian dài, nhưng một trong số đó có vương quốc Patani bị tiến cống cho vương quốc Sukhoithai và vương quốc Ayutthaya. Năm 1767, vương quốc Ayutthaya bị Miến Điện tấn công, sau khi thủ đô của vương quốc bị thất thủ, quốc vương Patani đã tuyên bố độc lập, nhưng tuyên ngôn độc lập chưa bao giờ được quốc vương Thái Lan công nhận, sau này sau khi vua Thái Rama I lên ngôi tại Băng Cốc, lập tức đem Patani đặt dưới sự thống trị trực tiếp của quốc vương Thái Lan. Mãi đến năm 1909, Anh Quốc và Thái Lan kí kết hiệp ước Anh－Xiêm đem lãnh địa Patani nguyên lúc đầu chia cắt, 60% thuộc về Thái Lan, 40% sáp nhập vào Malaya thuộc Anh.
Trong khoảng thời gian dài tới nay, kiểu chia cắt này tạo nên sự bất mãn cho các dân tộc Mã Lai địa phương, đồng thời đã chôn vùi gốc rễ của vấn đề dân tộc mà hậu thế sửa sai không hết được.
Trong mấy năm qua, phong trào chủ nghĩa li khai mưu toan thành lập một nhà nước Hồi giáo Patani Darussalam, bao gồm ba tỉnh ở miền nam Thái Lan. Phong trào này đã phát sinh chuyển biến mãnh liệt kể từ sau năm 2001, dẫn đến cục thế căng thẳng vũ trang và thực thi lệnh giới nghiêm trên cả nước Thái Lan.
Đồng dạng với Patani, tỉnh Satun, từng nằm dưới sự thống trị của vương quốc Kedah (630-1136) và sultan quốc Kedah (1136-1821), có phần lớn dân số là người người Mã Lai tôn sùng tín ngưỡng Hồi giáo, nhưng lại giữ gìn quan hệ chặt chẽ với chính quyền trung ương Băng Cốc về phương diện lịch sử. Người dân ở tỉnh Satun không tham gia phong trào khôi phục vương quốc Patani, cũng như không bị liệt vào danh sách hoạt động hoặc tài trợ khủng bố.
Thời kì đầu
Vương quốc Langkasuka từng tồn tại ở miền nam Thái Lan và phía bắc bán đảo Mã Lai từ thế kỉ II đến thế kỉ XIV, bao gồm ba bang Kedah, Kelantan và Terengganu thuộc Malaya, cùng với bốn tỉnh Pattani, Yala, Songkhla và Satun thuộc Thái Lan ngày nay. Vương quốc ban đầu chọn lấy Ấn Độ giáo làm quốc giáo, nhưng do tiến trình Hồi giáo hoá, nên bị Hồi giáo hoá vào giữa thế kỉ XV.
Vương quốc Patani đạt đến thời kì hoàng kim với tư cách là một trung tâm thương mại ở bán đảo Mã Lai vào thế kỉ XVII, thông qua giao thương với châu Âu, Trung Quốc và Nhật Bản, nhưng bởi vì vương quốc này nằm dưới sự thống trị của vương quốc Sukhothai và vương quốc Ayutthaya, cho nên thường hay nổi dậy giành độc lập.
Bên cạnh những tranh chấp chính trị trong vương quốc Patani, vào nửa sau thế kỉ XVIII, một chính phủ Thái Lan do người Hoa quản lí đã ra đời ở tỉnh Songkhla, bởi vì nó phát triển như một trung tâm thương mại để thay thế vương quốc Patani, cho nên Patani dần dần mất đi giá trị của một trung tâm thương mại. Sau đó, nó tạo cơ hội cho Thái Lan tiến vào bán đảo Mã Lai.
Thái Lan thôn tính
Năm 1760, quốc vương Miến Điện Alaungpaya cầm quân xâm lược vương triều Ayutthaya. Ekkathat bị ép bổ nhiệm Uthumphon làm tướng quân để kháng cự cuộc tiến công của Miến Điện. Không lâu Uthumphon chết, vương triều Ayutthaya may mắn tồn tại thêm 7 năm. Năm 1766, quân đội Miến Điện do Maha Nawrahta và Ne Myo Thihapate cầm đầu, đã chinh phục Lan Na và Lào, sau đó đã bao vây Ayutthaya - thủ đô của vương triều Ayutthaya. Ekkathat tổ chức quân đội phản công ở Ratchaburi và Thonburi, nhưng bị Miến Điện đánh bại. Ekkathat thấy cục thế đã mất, đành bí mật trốn thoát khỏi thủ đô. Ngày 7 tháng 4 năm 1767, Ayutthaya bị quân đội Miến Điện đánh chiếm và đốt phá, vương triều Ayutthaya bị diệt vong.
Phó thống đốc tỉnh Tak Taksin lợi dụng cơ hội chiến tranh Thanh - Miến bùng phát và quân đồn trú Miến Điện tại Ayutthaya bị ép về nước chống quân Thanh, đã dấy binh chống lại sự thống trị của Miến Điện, đánh đuổi quân đội Miến Điện, đồng thời thành lập vương triều Thonburi.