cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thích Tâm Tịch
Sự nghiệp
Sau khi thụ giới, ông tiếp tục theo Tổ Tuệ Tạng và tham học Phật pháp tại các trường Phật học: Quán Sứ, Bồ Đề, Cao Phong… Trong học chúng và các khóa hạ bấy giờ, ông luôn được cử giữ chức Chánh duy na.
Ông đã từng làm Giới sư rồi Hòa thượng Đàn đầu cho nhiều giới đàn như: Đại giới đàn chùa Quán Sứ năm 1953; Đại giới đàn chùa Tế Xuyên năm 1955; Đại giới đàn chùa Phật Ấn năm 1957; Đại giới đàn chùa Thần Quang năm 1959; Đại giới đàn chùa Bà Đá năm 1976; Đại giới đàn chùa Quán Sứ năm 1978.
Năm 1958, Đức Thượng thủ Tuệ Tạng chỉ định Ngài làm giám tự Tùng Lâm Quán Sứ. Cũng năm này, Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam được thành lập, ông trở thành Ủy viên trung ương Hội.
Năm 1962, Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Bản (Tổ Cao Đà) viên tịch, ông nhận trọng trách trụ trì chùa Cao Đà - xã Nhân Mỹ - huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
Năm 1972, ông làm Trưởng ban Nghi lễ Trung ương Hội Phật giáo Thống nhất Việt Nam. Từ năm 1976 đến 1981, ông là Ủy viên Thường trực Trung ương Hội.
Cũng từ năm 1981, Thành hội Phật giáo Hà Nội đều cung thỉnh ông làm Đàn đầu Hòa thượng, truyền trao giới pháp cho các giới tử. Ngoài cương vị là thầy Hòa thượng các giới đàn, ông đã truyền thụ Tam quy, Ngũ giới, Bồ tát giới cho hàng ngàn Phật tử thủ đô và các tỉnh, thành khác.
Năm 1984, ông giữ chức vụ Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời làm Trưởng ban Trị sự kiêm Trưởng ban Tăng sự Thành hội Phật giáo Hà Nội cho đến tháng 9 năm 2002.
Tháng 11 năm 1992, tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ III (nhiệm kỳ 1992-1997), ông được Đại hội suy tôn làm Phó Pháp chủ kiêm Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Năm 1997, Đại lão Hòa thượng Thích Thông Ban viên tịch, ông nhận lãnh trách nhiệm Viện chủ Tổ đình Tế Xuyên Bảo Khám, xã Đức Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
Tháng 11 năm 1997, tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IV (nhiệm kỳ 1997-2002) cũng như Đại hội lần thứ V (nhiệm kỳ 2002-2007), toàn thể Đại hội đã suy tôn Đại lão Hòa thượng Thích Tâm Tịch lên ngôi vị Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Vào hồi 14 giờ 30 phút ngày 6 tháng 3 năm 2005 (nhằm ngày 26 tháng 1 năm Ất Dậu), Đức Đệ nhị Pháp chủ Đại lão Hòa thượng Thích Tâm Tịch viên tịch, thọ 90 tuổi, 66 tuổi đạo.
Hòa thượng được an táng trong bảo tháp tại chùa Bồ Đề, Gia Lâm, Hà Nội.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1915 Thể loại:Mất năm 2005 Thể loại:Tăng sĩ Việt Nam Thể loại:Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thể loại:Người Yên Bái
Syzygium nemestrinum
Syzygium nemestrinum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (M.R.Hend.) I.M.Turner miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Liên kết ngoài
N Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1997
Mittelfischbach
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn
Teucholabis inornata
Teucholabis inornata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Indomalaya
1477 Bonsdorffia
1477 Bonsdorffia (1938 CC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 6 tháng 2 năm 1938 bởi Vaisala, Y. ở Turku.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Yrjö Väisälä Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1938
Panalipa
Tham khảo
Thể loại:Schoenobiinae
Pterolophia granulata
Pterolophia granulata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Helophora orinoma
Loài này thuộc chi Helophora. Helophora orinoma được Ralph Vary Chamberlin miêu tả năm 1919.
Tham khảo
Thể loại:Helophora
Berkheya carlinoides
Berkheya carlinoides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Vahl) Willd. mô tả khoa học đầu tiên năm 1804.
Liên kết ngoài
Thể loại:Berkheya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1804
Phố Mã Mây
nhỏ|300px|Một góc phố Mã Mây Phố Mã Mây là một phố trong khu phố cổ Hà Nội, chạy theo hướng nam lên phía bắc rồi lại quay sang phía tây. Đầu phía nam của phố cắt phố Hàng Bạc, đầu quay sang phía tây nối vào phố Hàng Buồm.
Tên Mã Mây ghép từ hai tên phố Hàng Mã (đoạn phía nam) và Hàng Mây (đoạn phía bắc). Ngày nay phố Mã Mây chủ yếu là các công ty và nhà nghỉ phục vụ khách du lịch.
Lịch sử
Phần phố Hàng Mây thuộc đất của giáp Hương Tượng, phường Hà Khẩu; phần phố Hàng Mã thuộc thôn Dũng Thọ, Hàng Mã này khác với phố Hàng Mã ở gần chợ Đồng Xuân. Phường Hà Khẩu gần cửa sông Tô Lịch nối ra sông Hồng. Phố ngày nay thuộc phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm. nhỏ|300px|Phố Cờ Đen Thời Pháp thuộc, phố có tên là Rue des Pavillons Noirs nghĩa là phố Quân Cờ Đen vì năm 1883 có một đơn vị quân Cờ Đen đóng ở phố này. Pháp cũng đặt một số công sở ở khu vực này vì gần với bến sông và khu buôn bán của người Hoa. Một số lái buôn người Pháp tập trung về khu phố này buôn bán.
Đặc trưng
Thời xưa đầu phố phía nam chuyên làm hàng mã, là các loại đồ cúng bằng giấy cho các đám tang, đám rước, giấy vàng. Đoạn đầu phía bắc chuyên làm các đồ dùng chế biến từ mây và cả sợi mây nguyên liệu.
Hiện nay gần như toàn bộ phố là các nhà nghỉ, khách sạn cho khách thuê, văn phòng các công ty du lịch, và các quán ăn, cửa hàng chuyên phục vụ khách du lịch. Khách ở khu phố này phần lớn là người nước ngoài.
Liên kết ngoài
Mã Mây
Podolia (tỉnh của Ottoman)
Tỉnh Podolia (ایالتِ كامانىچه) là một eyalet của Đế quốc Ottoman. Thủ phủ là Kamaniçe (كامانىچه), nay thuộc tỉnh Khmelnytskyi, Ukraina.
Lịch sử
thumb|Doanh trại [[Đế quốc Ottoman|Ottoman trong thành phố Kamaniçe, thủ phủ tỉnh Podolia]] Năm 1672, quân đội Ottoman dưới quyền Sultan Mehmed IV chiếm lĩnh Kamaniçe sau một cuộc bao vây ngắn ngủi. Hiệp ước Buchach xác nhận quyền kiểm soát của Ottoman đối với thành phố, và nơi này trở thành trung tâm của tỉnh mới. Hiệp ước bị Quốc hội Ba Lan bác bỏ, và chiến tranh lại nổ ra.
Hookeriopsis brachypelma
Hookeriopsis brachypelma là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Müll. Hal.) Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.
Podolia (tỉnh của Ottoman)
Lịch sử
Chiến dịch của Ba Lan tỏ ra không thành công và Hiệp định Żurawno (1676) khiến Podolia vẫn nằm trong biên giới Ottoman. Một cuộc chiến tranh Ba Lan-Ottoman khác lại nổ ra vào năm 1683. Trong 16 năm tiếp theo, quyền cai trị của Ottoman ở Podolia nói chung chỉ giới hạn trong pháo đài Kamianets bị phong tỏa, do một đơn vị đồn trú gồm 6.000 binh sĩ trấn giữ. Các đơn vị đồn trú khác tại Podolia nằm tại Bar, Medzhybizh, Jazlivec và Chortkiv, mỗi đơn vị chỉ có hơn 100 binh sĩ.
Hookeriopsis brachypelma
Liên kết ngoài
Thể loại:Hookeriopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1907
Podolia (tỉnh của Ottoman)
Lịch sử
Theo ngân sách cấp tỉnh của Ottoman năm 1681, 13 triệu akçe được chi hàng năm cho tỉnh, chủ yếu để trả lương cho binh sĩ. Trong số tiền này, chưa đến 3% được thu từ chính Podolia, phần còn lại được gửi từ ngân khố trung ương. Năm 1681, Thượng phụ Constantinople bổ nhiệm đô thành Chính thống giáo của Kamianets, tên là Pankratij.
Pháo đài được trả lại cho Ba Lan theo Hiệp ước Karlowitz (1699).
Liên kết ngoài
Thể loại:Khởi đầu năm 1672 Thể loại:Chấm dứt năm 1699 Thể loại:Vùng lịch sử Ukraina Thể loại:Lịch sử Đế quốc Ottoman ở châu Âu Thể loại:Phân cấp hành chính Đế quốc Ottoman
Hemieuxoa ochrops
Hemieuxoa ochrops là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemieuxoa
Pusatlar, Çavdarhisar
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Kütahya
Ruda nad Moravou
Ruda nad Moravou là một làng thuộc huyện Šumperk, vùng Olomoucký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Šumperk Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Cinclodes olrogi
Cinclodes olrogi là một loài chim trong họ Furnariidae.
Tham khảo
Thể loại:Cinclodes Thể loại:Chim Argentina Thể loại:Động vật đặc hữu Argentina Thể loại:Động vật được mô tả năm 1979
Nomia iridescens
Nomia iridescens là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1853.
Tham khảo
Thể loại:Nomia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1853
1478 Vihuri
1478 Vihuri là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1414,2465144 ngày (3,87 năm). Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 6 tháng 2 năm 1938.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1938
Teucholabis insolita
Teucholabis insolita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Gentianella poretzkyi
Gentianella poretzkyi là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được Tzvelev mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Mudershausen
Mudershausen  là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn
Đại học Putra Malaysia
Đại học Putra Malaysia (Universiti Putra Malaysia, UPM) thành lập vào ngày 21 tháng 5 năm 1931 được biết đến là trường chuyên về Nông nghiệp. Vào những ngày đầu thành lập, trường chỉ đào tạo 2 chuyên ngành, một con số vô cùng khiêm tốn. Trải qua 16 năm hoạt động, ngày 23 tháng 6 năm 1947, trường trở thành trường cao đẳng Nông nghiệp Malaya, có thể nói đây là một trong những bước tiến quan trọng của UPM.
Trường Đại học Putra Malaysia chính thức được biết đến qua sự sáp nhập của tiền thân là trường cao đẳng nông nghiệp Malaya và khoa nông nghiệp của trường Đại học Malaya. UPM bắt đầu được đưa vào hoạt động chính thức vào tháng 7 năm 1973, ban đầu với 3 khoa gồm khoa nông nghiệp, khoa lâm nghiệp và khoa thú y khoa học động vật với chỉ khoảng gần 1600 sinh viên theo học. Tuy xuất thân là trường về nông lâm song không dừng lại ở lãnh vực này, UPM từng bước mở rộng các lãnh vực giảng dạy sang khoa học và công nghệ. Điển hình vào năm 1994, UPM đã bắt tay vào thực hiện kế hoạch đầy tham vọng của mình là trở thành một trường Đại học của tương lai với việc sử dụng khoa học công nghệ vào giảng dạy.
Hiện tại, UPM đang có hơn 26,000 sinh viên đang theo học trong đó gồm 2,700 sinh viên quốc tế, đa số đến từ các quốc gia châu Á khác như Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia...
Chương trình đào tạo
Hiện nay, trường đã có 16 khoa với nhiều chuyên ngành khác nhau. Các khoa gồm có:
Tùy thuộc vào mỗi ngành sẽ có từng điều kiện nhập học khác nhau tại cấp độ cử nhân, tuy nhiên, bạn phải đáp ứng đủ yêu cầu tiếng Anh đầu vào tối thiểu là: IELTS đạt 6.0 hoặc TOEFL đạt 550.
Cuộc sống tại UPM
UPM có thể cung cấp được 70% chỗ ở cho sinh viên của mình. Nhà ở bao gồm phòng đơn, phòng đôi. Sinh viên khi lưu trú tại các khu ký túc xá của UPM, sẽ nhận được điều kiện sống tốt nhất với an ninh được đảm bảo 24/24, tiện nghi phục vụ cho học tập và giải trí. Sinh viên có thể linh động lựa chọn giữa việc lưu trú tại các ký túc xá tại trường hoặc thuê ngoài, phụ thuộc vào khả năng tài chính tại sinh viên.
UPM có trung tâm sức khỏe dành cho sinh viên, với nhiều trang thiết bị hiện đại, giúp sinh viên hoàn toàn yên tâm khi theo học tại đây.
Panotima
Panotima là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Helophora reducta
Helophora reducta là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Helophora. Helophora reducta được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1886.
Hookeriopsis breviseta
Hookeriopsis breviseta là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Hampe) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hookeriopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Nomia ivoirensis
Nomia ivoirensis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Pauly mô tả khoa học năm 1990.
Tham khảo
Thể loại:Nomia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1990
Adkar, Honavar
Adkar là một làng thuộc tehsil Honavar, huyện Uttara Kannada, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Uttara Kannada
Pachnobia sincera
Pachnobia sincera là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pachnobia
Pterolophia granulosa
Pterolophia granulosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Berkheya carlinopsis
Berkheya carlinopsis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Welw. ex O.Hoffm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Liên kết ngoài
Thể loại:Berkheya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1896
Syzygium nemorale
Syzygium nemorale là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Merr. & L.M.Perry miêu tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Liên kết ngoài
N Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1942
Teucholabis inulta
Teucholabis inulta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Số chỉ thị mỗi giây
Trong kỹ thuật điện toán số chỉ thị một giây hay số chỉ thị trong 1 giây, viết tắt là IPS (tiếng Anh: Instructions per second) là thước đo tốc độ xử lý của máy tính, tính bằng số chỉ thị mã máy thực thi trong 1 giây.
Trong nhiều trường hợp các giá trị IPS biểu hiện là tốc độ "đỉnh" đối với các chỉ thị ở mức mã máy, với vài lệnh rẽ nhánh. Trong thực tế khi khối lượng công việc thực thi thường dẫn đến các giá trị IPS thấp hơn đáng kể. Phân cấp bộ nhớ cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu suất của bộ vi xử lý, một vấn đề hầu như không tính đến trong tính toán IPS. Do những vấn đề này, các tiêu chuẩn tổng hợp như Dhrystone hiện nay thường được sử dụng để ước lượng hiệu năng máy tính trong các ứng dụng thông thường, và IPS thô đã rơi vào tình trạng không sử dụng.
Thuật ngữ thường được sử dụng với giá trị số tính ra IPS/KIPS (thousand/kilo instructions per second), MIPS (million instructions per second), và GIPS (billion instructions per second).
Cinclodes excelsior
Cinclodes excelsior là một loài chim trong họ Furnariidae.
Số chỉ thị mỗi giây
Giá trị định lượng
Theo các nhà khoa học điện toán thì IPS của một hệ điện toán tự lập có thể xác định theo công thức sau:
Cinclodes excelsior
Tham khảo
Thể loại:Cinclodes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1860 Thể loại:Chim Colombia Thể loại:Chim Ecuador Thể loại:Chim Peru
Số chỉ thị mỗi giây
Liên kết ngoài
Thể loại:Kiểm chuẩn máy tính Thể loại:Thuật ngữ máy tính
Susuzkaya, Çavdarhisar
Susuzkaya là một xã thuộc huyện Çavdarhisar, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 108 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Kütahya
Sen no Rikyū
Thumb|phải|250px|Tranh Sen no Rikyū của Hasegawa Tōhaku
Sen no Rikyū (千利休) được coi là một nhân vật lịch sử có ảnh hưởng sâu sắc đến chanoyu, trà đạo Nhật Bản, đặc biệt là truyền thống wabi-cha. Ông cũng là người đầu tiên nhấn mạnh đến một số khía cạnh quan trọng của buổi lễ, bao gồm sự giản dị mộc mạc, sự tiếp cận trực tiếp và sự trung thực của bản thân. Khởi nguồn từ thời kỳ Sengoku và Azuchi–Momoyama, những khía cạnh này của nghi thức trà vẫn còn tồn tại đến nay. Ông có rất nhiều tên gọi; để thuận tiện, bài viết này sẽ gọi ông là Rikyū, đây cũng là tên thường gọi nhất của ông.
Có ba iemoto (sōke), hay các "gia tộc trưởng", của trà đạo Nhật Bản, trực tiếp là hậu duệ của Rikyū: Urasenke, Omotesenke và Mushanokōjisenke, cả ba đều nguyện chuyển tiếp những lời dạy của người sáng lập chung của các gia tộc, Rikyū.
Thời trẻ tuổi
Khi còn trẻ, Rikyū học trà đạo với một người ở Sakai tên là Kitamuki Dōchin (1504–62), vào năm 19 tuổi, thông qua sự giới thiệu của Dōchin, ông bắt đầu học về trà dưới sự hướng dẫn của Takeno Jōō, người cũng liên quan đến sự phát triển của thẩm mỹ wabi trong trà đạo. Ông được cho là có pháp danh Sōeki (宗易) do thầy tu Thiền tông dòng Rinzai (Lâm Tế) là Dairin Sōtō (1480–1568) ở chùa Nanshuji tại Sakai. 19 tuổi, ông bắt đầu học trà đạo với Takeno Jōō, người cũng góp công trong việc phát triển nguyên tắc thẩm mỹ wabi trong trà đạo. Ông cưới một phụ nữ có tên là Hōshin Myōju (m. 1577) vào khoảng năm 21 tuổi. Rikyū cũng đã từng trải qua thời gian tu tập Thiền tông tại chùa Daitoku-ji ở Kyoto. Cho tới khi ông nhận chức vụ trà sư, người ta không biết nhiều về những năm tháng tiếp theo trong cuộc đời của ông.
Những năm sau này
Năm 58 tuổi, Rikyū trở thành trà sư cho Oda Nobunaga và, sau khi Oda chết thì cho Toyotomi Hideyoshi. Năm 1585, tại lễ dâng trà của Hideyoshi cho Nhật Hoàng Ogimachi tại cung điện Hoàng gia, Nhật Hoàng đã ban cho ông pháp Kōji. Ông là một sủng thần quan trọng của Hideyoshi, người đã tặng ông một vùng đất lớn năm 1573, và chủ trì một lễ trà đạo lớn và quan trọng do Hideyoshi tổ chức tại Kitano Tenman-gū năm 1587.
Trong những năm tháng cuối đời, Rikyū bắt đầu sử dụng những phòng thưởng trà rất nhỏ nhắn và mộc mạc như phòng thưởng trà chỉ rộng có hai chiếu tatami tên là Taian, ngày nay vẫn còn ở đền Myokian ở Yamazaki, ngoại ô Kyoto. Phòng thưởng trà này đã được tuyên bố là báu vật quốc gia. Ông cũng phát triển nhiều dụng cụ dùng cho trà đạo, bao gồm bình hoa, muỗng xúc trà, và nắp tre, vẫn được sử dụng cho đến ngày nay trong nghệ thuật trà đạo.
Ông là người đi tiên phong trong việc dùng bát uống trà (chawan) dòng Raku, và thích sử dụng các đồ dùng đơn giản, mộc mạc của Nhật, thay vì những đồ dùng Trung Quốc đắt tiền vẫn thịnh hành khi đó. Mặc dù không phải là người đề xướng triết lý wabi-sabi, cho rằng cái đẹp nằm trong sự giản dị. Rikyū là một trong số những người góp công truyền bá, phát triển, và đưa nó vào trong nghệ thuật trà đạo. Ông là người đã sáng tạo ra một hình thức trà đạo hoàn toàn mới sử dụng những dụng cụ và bối cảnh xung quanh đơn giản, và chính thức đưa các dụng cụ này cùng tư tưởng và những lời huấn thị của ông vào các trường dạy trà đạo gọi là Senke-ryū (千家流). Hai trong số các môn đồ của ông là Nanbo Sōkei và Yamanoue Sōji đã viết lại những lời dạy của Rikyū.
Rikyū cũng làm thơ và luyện tập nghệ thuật cắm hoa ikebana.
Cái chết
Mặc dù Rikyū đã là một trong những người đáng tin cậy nhất của Hideyoshi, vì những sự khác biệt quá lớn trong tư tưởng và vì vài lý do khác, Hideyoshi đã ra lệnh cho ông phải mổ bụng tự sát. Ông tự sát tại dinh thự Jurakudai của Hideyoshi tại Kyoto vào 28 tháng 2, 1591, ở tuổi bảy mươi. Người ta nói rằng khi Hideyoshi xây tòa lâu đài xa hoa Fushimi năm sau đó, ông nói rằng ông muốn công trình và những họa tiết trang trí này sẽ làm vui lòng Rikyū. Ông có tiếng là dễ cáu kỉnh, và người ta cho rằng ông đã thực sự hối hận vì đã ra lệnh cho Rikyū phải tự sát.
Theo Okakura Kakuzo trong Trà thư, công việc cuối cùng của ông là tổ chức một lễ trà đạo tinh tế. Sau khi tiếp khách xong, ông đưa cho họ xem các trà cụ của mình, cùng với kakemono tinh vi, mà Okakura đã tả lại là "tuyệt bút của một vị thiền sư thời xưa về sự phù du của vạn vật." Rikyū tặng mỗi vị khách một loại trà cụ làm kỷ niệm, trừ bát uống trà, mà ông đập vỡ nó, thốt lên rằng "Chẳng bao giờ chiếc cốc này, vốn đã bị đôi môi bất hạnh làm hoen ố, còn được ai dùng nữa." Khi khách khứa đã ra về, một người ở lại để chứng kiến cái chết của Rikyū. Những chữ cuối cùng của Rikyū, ông viết thành bài thơ "Bảo kiếm (宝剣)" về con dao găm ông đã dùng để lấy đi mạng sống chính mình.
Hookeriopsis brunneophylla
Hookeriopsis brunneophylla là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Müll. Hal.) M. Fleisch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1922.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hookeriopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1922
Sen no Rikyū
Link liên quan
Thể loại:Sinh năm 1522 Thể loại:Mất năm 1591 Thể loại:Trà đạo Thể loại:Trà sư Nhật Bản Thể loại:Seppuku Thể loại:Thời kỳ Sengoku Thể loại:Thời kỳ Azuchi-Momoyama Thể loại:Nhà triết học Nhật Bản Thể loại:Người mổ bụng tự sát
Nomia kinduna
Nomia kinduna là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Strand mô tả khoa học năm 1920.
Tham khảo
Thể loại:Nomia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1920
Phố Hàng Buồm
Phố Hàng Buồm là một hàng phố nằm trong khu vực khu phố cổ Hà Nội. Khi người Pháp đặt chân lên Bắc Kỳ (1872), phố có tên tiếng Pháp là Rue des Voiles. Cũng thời đó, cư dân ở đây sống bên cạnh bờ sông Nhị Hà (tên ngày nay là sông Hồng) và sông Tô Lịch nên làm nhiều nghề liên quan đến sông nước. Sản phẩm chủ yếu là bị, giỏ, chiếu, buồm, mành… Từ năm 1954 đến nay phố được gọi bằng tên tiếng Việt là Hàng Buồm.
Nassau, Rhein-Lahn
Nassau là một thị trấn của bang Rheinland-Pfalz.
Phố Hàng Buồm
Đặc điểm, Vị trí
Phố Hàng Buồm ngày nay thuộc phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Phố nằm theo hướng Đông - Tây, trải dài gần 0,3 Km. Đầu phía Đông là ngã tư giao cắt với các phố Đào Duy Từ và Mã Mây. Đầu phía Tây giao cắt với các phố Hàng Ngang, Hàng Đường và Lãn Ông.
Hàng Buồm cách hồ Gươm về phía Bắc khoảng 400m và cách chợ Đồng Xuân về phía Nam khoảng 300m.
Lịch sử
Hàng Buồm xưa thuộc phường Hà Khẩu (còn gọi là Giang Khẩu), tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương, nơi cửa sông Tô Lịch đổ vào sông Hồng. Đến thế kỷ 19, người Hoa Quảng Đông từ khu vực phố Hàng Ngang mở rộng đến tận đây, và dần dần thao túng cả phố. Hội quán Quảng Đông lập tại phố này.
Trước kia trên phố, cạnh đền Bạch Mã có chợ Bạch Mã, sau chợ này cùng với chợ Cầu Đông dồn về chợ Đồng Xuân.
Thời Pháp thuộc, phố có tên Rue des Voiles.
Đặc trưng
Sản phẩm xưa kia của phố là các loại bị, túi, vỉ buồm, chiếu buồm... đan bằng mây, cói. Nguyên liệu được các thuyền chở vào tận sát phố, và cũng các thuyền ấy chở sản phẩm đi các khu vực khác. Sau người Hoa chiếm lĩnh phố thì các mặt hàng này dần biến mất. Hoa Kiều mở nhiều hiệu ăn ở phố này.
Ngày nay trên phố có nhiều cửa hàng bán bánh kẹo, hạt dưa hạt bí các loại, phong phú đa dạng. Cùng với đó là các loại rượu bia, nước giải khát. Các dịp Tết và Trung thu, nơi đây rất tấp nập.
Ngoài ra trên phố Hàng Buồm cũng có nhiều quán bán đồ ăn như thịt quay, bún, nộm... cũng có tiếng.
Tham khảo
Buồm, Hàng
Pantographa
Pantographa là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Tham khảo
Thể loại:Agroterini
Pterolophia gregalis
Pterolophia gregalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Helophora tunagyna
Tham khảo
Thể loại:Helophora
1479 Inkeri
1479 Inkeri (1938 DE) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 2 năm 1938 bởi Vaisala, Y. ở Turku.
Liên kết ngoài
001479 19380216 Thể loại:Được phát hiện bởi Yrjö Väisälä 001479 Thể loại:Tiểu hành tinh được đặt tên 001479
Habenaria dusenii
Habenaria dusenii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1919.
Liên kết ngoài
Thể loại:Habenaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1919
Grevillea endlicheriana
Grevillea endlicheriana là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được Meisn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1845.
Hemieuxoa parasenescens
Hemieuxoa parasenescens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Grevillea endlicheriana
Liên kết ngoài
Thể loại:Grevillea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1845
Hemieuxoa parasenescens
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemieuxoa
Hookeriopsis caldensis
Hookeriopsis caldensis là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Ångström) Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hookeriopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1907
Khwein al-Kabir
Khwein al-Kabir (خوين الكبير) là một ngôi làng Syria nằm ở Al-Tamanah Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Khwein al-Kabir có dân số năm 2094 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Teucholabis invaripes
Teucholabis invaripes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Nomia laevidorsata
Nomia laevidorsata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Nomia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1962
Adki, Sedam
Adki là một làng thuộc tehsil Sedam, huyện Gulbarga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Gulbarga (huyện)
Rudice, Blansko
Rudice là một làng thuộc huyện Blansko, vùng Jihomoravský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Blansko Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Teucholabis iriomotensis
Teucholabis iriomotensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Indomalaya
Berkheya chamaepeuce
Liên kết ngoài
Thể loại:Berkheya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1959
Nastätten
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên (chữ Hán: 河僊) là một trong sáu tỉnh đầu tiên ở Nam Kỳ Việt Nam, thành lập năm 1832.
Vùng đất Hà Tiên xưa
Xưa kia, đây là vùng đất của Vương quốc Phù Nam, sau thuộc Chân Lạp và Đế chế Khmer, trong tiếng Việt gọi là Mang Khảm (còn gọi là Phương Thành, Trúc Phan, hay Đồng Trụ). Từ giữa thế kỷ 17, những lưu dân người Việt và người Hoa đã đi thuyền dọc theo đường biển đến tận vùng này sinh sống. Trong lời tựa tập Hà Tiên thập vịnh, Mạc Thiên Tích đã viết: "Trấn Hà Tiên nước An Nam, xưa là đất hoang, từ tiên quân khai sáng đến nay đã hơn 30 năm, mà dân mới được ở yên, hơi biết việc trồng trọt".
Tuy nhiên công lao khai phá Hà Tiên thuộc về hai cha con Mạc Cửu, Mạc Thiên Tích (Mạc Thiên Tứ), biến Hà Tiên thành nơi sầm uất. Mạc Cửu là người Quảng Đông (Trung Quốc), di cư đến sau khi nhà Minh bị tiêu diệt hoàn toàn năm 1645. Vua Cao Miên đã phong cho Mạc Cửu chức Oknha (Ốc nha) để cai quản vùng đất này. Mạc Cửu gom dân lưu tán lại lập ra 7 xã: Cà Mau, Rạch Giá, Phú Quốc, Vũng Thơm (Sihanoukville), Hà Tiên,..., (dọc bờ biển Tây, từ Cà Mau đến Vũng Thơm) và tự đứng ra cai quản. Tuy nhiên, do bị quân Xiêm La thường xuyên quấy nhiễu mà Cao Miên không đủ sức mạnh quân sự để bảo vệ. Gia quyến Mạc Cửu đã bị quân Xiêm bắt đem về nước họ. Mạc Cửu trốn thoát về Trũng Kè, sau lại về Mang Khảm khôi phục sản xuất. Mạc Cửu đã thân đến Phú Xuân dâng biểu xin đem 7 xã mà mình khai phá quy phục Chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn ưng thuận, lệnh đổi tên đất Mang Khảm thành trấn Hà Tiên, phong Mạc Cửu làm Tổng binh coi giữ. nhỏ|phải|250px|Đất Cancao ou Pontiamo (Phương Thành tức Hà Tiên) do Mạc Cửu chuyển cho [[chúa Nguyễn nằm trong bản đồ Nam Kỳ năm 1829.]]
Tiểu quốc Hà Tiên
Tên gọi Hà Tiên do Mạc Cửu đặt, vì tương truyền xưa kia có tiên xuất hiện trên sông Giang Thành.
nhỏ|600px|phải|Các lớp kiến trúc trung tâm đền thờ họ Mạc Hà Tiên: tiền đình và chính điện. Năm 1671, một người Hoa tên Mạc Cửu (Mạc Kính Cửu), quê ở Lôi Châu tỉnh Quảng Đông, mang cả gia đình, binh sĩ và một số sĩ phu khoảng 400 người lên thuyền rời khỏi Phúc Kiến. Sau nhiều ngày lênh đênh trên biển cả, phái đoàn Mạc Cửu đổ bộ lên một vùng đất hoang trong vịnh Thái Lan. Sau khi dò hỏi và biết vùng đất này thuộc ảnh hưởng Chân Lạp, phái đoàn liền tìm đường đến Oudong xin tị nạn, nhưng lúc đó nội bộ Chân Lạp có loạn.
Năm 1680, Mạc Cửu đã lập ấp rải rác từ Vũng Thơm, Trủng Kè, Cần Vọt, Rạch Giá, Cà Mau. Hà Tiên trở thành thương cảng quan trọng, thôn ấp định cư nằm sát mé biển, thuận tiện cho ghe thuyền tới lui, hoặc ở đất cao theo Giang thành, sông Cái Lớn, sông Gành Hào, Ông Đốc để canh tác.
Năm 1708, Mạc Cửu liên lạc được với Chúa Quốc Nguyễn Phúc Chu.
Năm 1714, Mạc Cửu xin làm thuộc hạ của chúa Nguyễn và được phong chức tổng binh cai trị đất Căn Khẩu.
Năm 1724, Mạc Cửu dâng luôn toàn bộ đất đai và được phong làm đô đốc cai trị lãnh thổ Căn Khẩu, đổi tên thành Long Hồ dinh.
Từ năm 1729, Long Hồ dinh nổi tiếng là vùng đất trù phú nhất vịnh Thái Lan.
Năm 1735, Mạc Cửu mất, con là Mạc Sĩ Lân, sau đổi thành Mạc Thiên Tứ, được phong làm đô đốc, kế nghiệp cha cai trị Long Hồ dinh. Gia đình họ Mạc được Ninh vương Nguyễn Phúc Trú nâng lên hàng vương tôn. Long Hồ dinh đổi tên thành Hà Tiên trấn.
Năm 1739, Mạc Thiên Tứ lập thêm bốn huyện: Long Xuyên (Cà Mau), Kiên Giang (Rạch Giá), Trấn Giang (Cần Thơ) và Trấn Di (bắc Bạc Liêu).
Năm 1755, Nặc Nguyên nhờ Mạc Thiên Tứ dâng chúa Nguyễn lãnh thổ hai phủ Tầm Bôn (Tân An, Long An) và Lôi Lập (Gò Công) để được về Nam Vang cai trị.
Năm 1757, nội bộ nước Cao Miên có loạn, vua Cao Miên là Nặc Tôn phải chạy sang nương nhờ đất Hà Tiên. Lúc đó, Mạc Thiên Tứ thay cha (Mạc Cửu) làm tổng binh trấn Hà Tiên, đã tâu với chúa Nguyễn xin cho quân tướng hộ tống Nặc Tôn về nước làm vua. Sau đó, Nặc Tôn đã cắt đất trả ơn cho Mạc Thiên Tứ 5 phủ phía Tây Nam nước Chân Lạp là: Châu Sum (Chân Sum có thể là Trực Sâm, Chal Chun, Chưn Rùm, Chưng Rừm (Chhuk) nay thuộc tỉnh Kampot, Chân Sum cũng có thể là phủ Chân Sum (còn gọi là Chân Chiêm) nằm giữa Châu Đốc và Giang Thành, nay là vùng Bảy Núi An Giang (nơi có núi Chân Sum) .), Sài Mạt (Cheal Meas hay Banteay Meas), Linh Quỳnh (có thể là các huyện Kiri Vong (tỉnh Takeo), hay Chum Kiri (tỉnh Kampot)), Cần Vọt (hay Cần Bột (Kampot), nay là đất tỉnh Kampot của Campuchia) và Vũng Thơm (hay Hương Úc, Kompong Som). Năm phủ này là vùng duyên hải (ven bờ Vịnh Thái Lan) từ Srae Ambel tỉnh Koh Kong (tức Cổ Công, giáp với vùng người Thái (Xiêm La) kiểm soát) cho đến Mang Khảm (Ream). Mạc Thiên Tứ đem đất 5 phủ dâng chúa Nguyễn, chúa Nguyễn nhập đất 5 phủ này vào đất Mang Khảm (tức trấn Hà Tiên), đồng thời chúa cho lập ra hai đạo Kiên Giang (lỵ sở là Rạch Giá) và Long Xuyên (lỵ sở là Cà Mau) đều thuộc trấn Hà Tiên.
Năm 1774, Chúa Nguyễn Phúc Khoát chia Đàng trong thành 12 dinh, nhưng vẫn để lại trấn Hà Tiên, phong Mạc Thiên Tích (Tứ) làm Đô đốc cai trị.
Năm Đinh Mùi (1787), chúa Nguyễn Ánh lấy lại được đất Hà Tiên từ tay người Xiêm La. Năm 1788, Nguyễn Ánh đem 2 đạo Kiên Giang và Long Xuyên nhập vào dinh Vĩnh Trấn (sau là Vĩnh Long). Nhưng đến thời nhà Nguyễn, Gia Long (Nguyễn Ánh) lại tách 2 đạo này trả về cho trấn Hà Tiên như cũ.
Cương vực
nhỏ|phải|200px|Mạc Cửu, người có công mở cõi Hà Tiên Năm Gia Long thứ 9 (1810) nhà Nguyễn đổi 2 đạo Kiên Giang và Long Xuyên thành huyện thuộc phủ An Biên trấn Hà Tiên. Giai đoạn 1819-1825, theo Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức thì : Trấn Hà Tiên trực tiếp quản lý 19 làng người Việt (trong đó 7 làng thuộc trấn thành Hà Tiên (là: Minh Hương thôn, Tân An, Tân Đông, Tiêm Hưng, Mỹ Hòa, Thuận An, Tiêm Hương) và 12 làng thuộc đảo Phú Quốc (là: Dương Cảnh Đông, An Hòa, Vĩnh Thạnh, Thái Thạnh, Phước Lộc, Phú Đông, Cảm Sơn, Phước Sơn, Minh Hương thuộc (Phú Quốc), Tân Qui, Mỹ Thạnh, Tiên Tỉnh)), 6 làng người Hoa (Minh Bột Đại phố, Minh Bột Tân phố, Minh Bột Kỳ Thọ phố (trước là Cây Cầy), Minh Bột Lư Khê sở (trước là Rạch Vượt), Minh Bột Thổ Khâu điếm (trước là Điếm Rê), và Đường Nhơn thuộc (ở Phú Quốc)), 26 làng (sóc) người Khmer (Lộc Trĩ (Lok), Cổ Cần Lộ, Sa Cà Mao, Cố Sâm (hay Cố Tham), Cố...,..., Ba Nam Rạp, Phiếm, Cò Vinh, Xoài [Tống ] (Svay Tong), Hấp Tra, Kiên-xà-nư Rạch Vượt, Ta Lo, Côn..., Hòn Chông, Nam Rạp, Côn-trà Vị, Cốc Tầm Lai, Cốt Trà Câu, Phun Vàng Co, Côn Đồng, Việt Trác, Cốt Trà Mục, Bài Tầm Man, Lạc Bà Già, Tầm-nặc Tà-Bẹt (Damnak trabaek)), và 1 làng người Đồ Bà là: Đồ Bà đội. Ngoài ra Trấn Hà Tiên còn kiêm quản 2 huyện Long Xuyên và Kiên Giang. Đảo Phú Quốc trước năm Gia Long 18 (1819) thuộc đạo (huyện) Long Xuyên, năm 1819 chuyển lệ thuộc trấn thành Hà Tiên. Năm Minh Mạng thứ 6 (1825), đặt thêm huyện Hà Tiên (sau đổi là Hà Châu) thuộc phủ An Biên trấn Hà Tiên. Ban đầu huyện Hà Tiên gồm 2 tổng Hà Nhuận và Hà Thanh. Huyện Hà Tiên (Hà Châu) chứa tất cả 52 làng (gồm 19 làng người Việt, 6 làng người Hoa, 26 sóc người Cao Miên và 1 làng người Đô Bà), từng trực tiếp thuộc trấn thành giai đoạn 1819-1825 kể trên.
Tháng 4 âm lịch năm 1824, Nặc Ông Chân (Ang Chan II), hiến tặng nhà Nguyễn thông qua Nguyễn Văn Thoại (để trả ơn Thoại), 3 vùng Chân Sum (còn gọi là Chân Thành hay Chân Chiêm, nằm giữa Giang Thành và Châu Đốc), Mật Luật (Ngọc Luật, cũng nằm giữa Giang Thành và Châu Đốc), Lợi Kha Bát (Prey Kabbas tỉnh Takeo). Nhà Nguyễn chỉ lấy 2 đất Chân Sum và Mật Luật. Chân Sum sau được phân vào hai huyện Hà Âm và Hà Dương từng thuộc phủ Tĩnh Biên Hà Tiên, trước khi chia về cho tỉnh An Giang.
Năm 1832, vua Minh Mạng đặt ra tỉnh Hà Tiên (một trong 6 tỉnh Nam Kỳ), gồm 1 phủ là Quan Biên (đổi tên từ phủ An Biên) thống lĩnh 8 huyện: Hà Châu (đổi tên từ huyện Hà Tiên), Long Xuyên (sau này là địa bàn Cà Mau) và Kiên Giang (sau này là địa bàn tỉnh Rạch Giá), Sài Mạt, Linh Quỳnh, Châu Sum (có thể là Chhuk, mà cũng có thể là Bảy Núi), Cần Vọt, Vũng Thơm.
Năm 1833, Lê Văn Khôi nổi loạn đánh chiếm Hà Tiên, rồi quân Xiêm theo cầu viện của Khôi cũng vào chiếm Hà Tiên, nhà Nguyễn phải điều binh đánh dẹp. Năm 1834, nhà Nguyễn đem đất Cần Vọt và Vũng Thơm xưa đặt thành 2 phủ mới là Quảng Biên (Cần Vọt cũ, khoảng đất Kampot) và Khai Biên (Vũng Thơm cũ, khoảng cảng Kampong Som), đồng thời đổi lại tên phủ Quan Biên thành phủ An Biên. Đến năm 1837 lại hạ cấp phủ Khai Biên thành huyện và lập thêm huyện Kim Trường (sau đổi thành Vĩnh Trường, cùng với huyện Khai Biên thuộc phủ Quảng Biên (Kampot)). Nhưng đến thời vua Thiệu Trị (1840-1847), phủ Quảng Biên lại bị xóa bỏ. Năm 1836, Trương Đăng Quế, lập địa bạ Nam Kỳ, thì huyện Hà Châu tỉnh Hà Tiên gồm 5 tổng: Hà Nhuận, Hà Thanh, Nhuận Đức, Thanh Di, và tổng Phú Quốc (tổng hải đảo), tất cả gồm 44 làng. Tổng Phú Quốc gồm 9 làng: Phước Lộc, An Thới, Mỹ Thạnh, Tân Lập, Cẩm Sơn, Hàm Ninh, Thới Thạnh, Dương Đông, Tiên Tỉnh. Tổng Hà Nhuận gồm 5 làng: Tiên Phước, Tiên Hưng, Tiên Hưng Tây, Tiên Long, Hoa Giáp. Tổng Nhuận Đức gồm 7 làng: Đôn Hậu, Cổ Tham, Tầm Lai, Mụ Sơn, Hòa Luật, Nhượng Lộ, Lộc Trĩ. Tổng Hà Thanh gồm 11 làng: Hòa Mỹ Đông, Vi Sơn, Tiên Thới, Tiên Mỹ, Hòa Thuận, Thạnh Long, Tiên Quân, Tân Thạnh, Mỹ Đức, Bình An, Thuận An. Tổng Thanh Di gồm 12 làng: Phú Đông, Nam Hoa, Cần Thu, Nam An, Trà Câu, Tư Ngãi, Côn Văn, Trác Việt, Thuận Đức, Sa Kỳ, Mông Mậu, Dương Hòa.
nhỏ|phải|Bản đồ cổ tỉnh Hà Tiên nhà Nguyễn có tên là Hà Tiên toàn đồ (河僊全圖) in trong địa bạ tỉnh Hà Tiên năm1836. Tận cùng phía tây của Hà Tiên giáp biên giới với Trấn Tây Thành (Cao Miên) là núi Bạch Mã (白馬山, nay là núi Kaeb thành phố Kaeb tỉnh Kép) và núi Bồng (Bồng Sơn, 蓬山, Pong Tuek quận Damnak Chang'aeur tỉnh Kép). Theo Đại Nam thực lục, năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), tháng 4 âm lịch, thổ dân Khmer ở phủ Quảng Biên (Kampot, gồm cả huyện Khai Biên (Kampong Som)) không thuận theo nhà Nguyễn, sợ hãi bỏ quê đi lưu tán hết. Quan tỉnh Hà Tiên là Hoàng Mẫn Đạt tâu về triều. Vua Thiệu Trị cho là quan quân nhà Nguyễn ở Quảng Biên đóng giữ đất không, chẳng được ích lợi gì, liền cho binh biền đóng đồn phủ Quảng Biên, cùng quan phủ huyện rút hết về tỉnh thành Hà Tiên. Sau đó quân Xiêm-Lạp đến lấn đất phủ Quảng Biên (gồm cả huyện Khai Biên). Từ đó, phần đất phủ Quảng Biên (Kampot, Kampong Som) không còn thuộc tỉnh Hà Tiên của nhà Nguyễn nữa.
Năm Minh Mạng 20 (1839), vua Minh Mạng lấy đất nằm hai bên bờ kênh Vĩnh Tế thuộc phủ Chân Thành (Chân Chiêm hay Châu Chiêm) của Trấn Tây Thành (vùng lãnh thổ Cao Miên do nhà Nguyễn bảo hộ) nhập vào lãnh thổ Đại Nam thuộc tỉnh Hà Tiên, lập thành phủ Tĩnh Biên gồm 2 huyện: Hà Âm (phần phía Bắc phủ Tĩnh Biên, bờ tả sông Vĩnh Tế), Hà Dương (phần phía Nam phủ Tĩnh Biên, bờ hữu sông Vĩnh Tế). Sang thời Thiệu Trị, lại tách phủ Tĩnh Biên cùng 1 huyện Hà Dương khỏi Hà Tiên để nhập vào tỉnh An Giang (năm Thiệu Trị thứ 2 (1842)), huyện Hà Âm vẫn thuộc phủ An Biên tỉnh Hà Tiên cho đến năm 1844 thì chuyển nốt cho phủ Tĩnh Biên tỉnh An Giang.
Thời vua Tự Đức cho đến khi Pháp chiếm Hà Tiên (1847-1867), tỉnh Hà Tiên gồm 1 phủ (là phủ An Biên) với 3 huyện: Hà Châu, Kiên Giang và Long Xuyên. Các huyện trước thuộc phủ Quảng Biên (đất Cần Bột (Kampot), Vũng Thơm) trả về cho nước Cao Miên.
Phủ An Biên (thời Tự Đức), gồm:
Theo Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán nhà Nguyễn thì vào thời vua Tự Đức, cương vực tỉnh Hà Tiên như sau: "...Đông-Tây cách nhau 37 dặm, Nam-Bắc cách nhau 25 dặm, phía Đông đến địa giới huyện Hà Dương tỉnh An Giang (35 dặm), phía Tây đến biển (2 dặm), phía Nam vượt qua núi Tô Châu đến biển (5 dặm), phía Bắc đến địa giới Cao Miên (25 dặm), phía Đông Nam đến địa giới huyện Phong Thịnh tỉnh An Giang (150 dặm linh), phía Tây Nam đến biển (chừng 1 dặm), phía Đông Bắc đến địa giới Cao Miên (25 dặm), phía Tây Bắc vượt qua núi Bạch Ô đến biển (20 dặm). Từ tỉnh lỵ đi về phía Đông đến Kinh 1.325 dặm..."
Pachnobia singularis
Pachnobia singularis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Hà Tiên (tỉnh)
Cương vực
Trong cuốn Đất nước Việt Nam qua các đời, xem xét về các địa danh trấn Hà Tiên, Đào Duy Anh viết: "... Chúng ta đã biết Vũng Thơm, Cần Bọt, Sài Mạt là dải đất từ lỵ sở Hà Tiên đến Sài Mít. Tức dải đất bờ biển phía tây nam nước Cao Miên. Còn Chân Sum thì Nhất thống chí (An Giang) chép là núi ở phía nam huyện Hà Âm cách 10 dặm, cách bờ sông Vĩnh Tế ở phía Nam 10 dặm. Huyện Hà Âm là huyện ở phía bắc sông Vĩnh Tế (phía âm của sông) nên gọi tên là thế, đối với huyện Hà Dương là huyện ở phía nam (phía dương của sông). Có thể đất Chân Sum là đất Sóc Sum của tỉnh KamPot. Về Linh Quỳnh thì Nhất thống chí chép rằng núi Linh Quỳnh thuộc huyện Hà Châu cách 120 dặm và ở phía bắc sông Giang Thành, sông này có hai nguồn ra từ núi Linh Quỳnh. Linh Quỳnh tức địa điểm Linh Quỳnh của tỉnh KamPot nước Cao Miên. (Xem thế thì thấy rằng năm phủ Vũng Thơm, Cần Bọt, Chân Sum, Sài Mạt, Linh Quỳnh ở đời Nguyễn còn là đất của huyện Hà Châu tỉnh Hà Tiên và của huyện Hà Âm tỉnh An Giang, đến đời Tự Đức triều Nguyễn mới trả về nước Cao Miên)."
Paracentristis
Thể loại:Crambidae Thể loại:Chi cánh vẩy đơn loài
Hà Tiên (tỉnh)
Tổng đốc và Tuần phủ tỉnh Hà Tiên
"Các tổng đốc An Giang-Hà Tiên của nhà Nguyễn:" Các Tuần phủ (tỉnh trưởng) tỉnh Hà Tiên nhà Nguyễn
Địa hình địa mạo Hà Tiên nhà Nguyễn
Theo Đại Nam nhất thống chí thì cảnh vật tỉnh Hà Tiên nhà Nguyễn gồm:
Tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc
300px|phải|nhỏ|Bản đồ hạt Hà Tiên năm 1891 Ngày 24 tháng 6 năm 1867, tỉnh thành Hà Tiên bị thực dân Pháp chiếm. Sau nhiều năm do dự và phân thiết, địa bàn Hà Tiên được phân bổ ra các đơn vị hành chánh khá phức tạp, theo từng thời điểm khác nhau.
Năm 1868, tỉnh Hà Tiên cũ được chia ra làm hai hạt Thanh tra: Hà Tiên và Rạch Giá
Năm 1874, hạt Thanh tra Phú Quốc được thành lập, nhưng vì kinh tế không phát triển được nên một năm sau phải giải thể.
Telmatobius
Telmatobius là một chi động vật lưỡng cư trong họ Ceratophryidae, thuộc bộ Anura. Chi này có 57 loài và 74% bị đe dọa hoặc tuyệt chủng.
Hà Tiên (tỉnh)
Tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc
300px|phải|nhỏ|Bản đồ tổng Phú Quốc, hạt Hà Tiên năm 1897. Tổng Phú Quốc lúc bấy giờ bao gồm cả hai đảo Ile du Milieu và Ile à l'Eau (còn gọi là Hòn Năng Trong và Hòn Năng Ngoài), về hành chính thuộc thôn Phú Dự. Năm 1956, hai đảo này đã bị mất về lãnh thổ Campuchia, nay gọi là [[Koh Thmei và Koh Seh.]] Năm 1888, Hà Tiên cho thuộc về hạt tham biện Châu Đốc - dưới quyền của Chủ tỉnh Châu Đốc lúc này là Dussol, đến cuối năm 1892 được phục hồi. Hạt tham biện Hà Tiên thuộc khu vực Bát Xắc (Bassac) chỉ còn đất huyện Hà Châu của tỉnh Hà Tiên cũ với 4 tổng: tổng Hà Thanh (có 6 thôn), tổng Thanh Gi (có 4 thôn), tổng Phú Quốc (có 4 thôn) và tổng Bình Trị (hay Bình An có 1 thôn).
Telmatobius
Các loài
Có 62 loài Telmatobius: • Telmatobius arequipensis Vellard, 1955
Hà Tiên (tỉnh)
Tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc
Từ ngày 1 tháng 1 năm 1900 hạt tham biện Hà Tiên trở thành tỉnh Hà Tiên theo Nghị định ngày 20 tháng 12 năm 1899 của Toàn quyền Đông Dương đổi tên tất cả các hạt tham biện thành tỉnh. Chủ tỉnh lúc này là E. Lupuy. Thời chủ tỉnh Hà Tiên J. Hubert-Delisle, đảo Phú Quốc được đặt dưới quyền của đại diện chủ tỉnh Hà Tiên (năm 1903).
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius atacamensis Gallardo, 1962
Hà Tiên (tỉnh)
Tỉnh Hà Tiên thời Pháp thuộc
Từ năm 1913 đến năm 1924, tỉnh Hà Tiên được đặt dưới quyền chủ tỉnh Châu Đốc, lúc này là ông L. de Matra là chủ tỉnh. Ngày 9 tháng 2 năm 1924 - dưới thời chủ tỉnh Châu Đốc G. Striedter, Hà Tiên lại trở thành một tỉnh độc lập. Năm 1924, tỉnh Hà Tiên gồm 4 quận: Châu Thành, Giang Thành, Hòn Chông và Phú Quốc. Tỉnh lỵ Hà Tiên đặt tại làng Mỹ Đức thuộc tổng Hà Thanh, quận Châu Thành. Chủ tỉnh Hà Tiên đầu tiên là A. Klein (1924 - 1925)).
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius atahualpai Wiens, 1993
Hà Tiên (tỉnh)
Tỉnh Hà Tiên giai đoạn 1945-1956
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tỉnh Hà Tiên là một trong 21 tỉnh ở Nam Bộ.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius bolivianus Parker, 1940
• Telmatobius brachydactylus (Peters, 1873)
Hà Tiên (tỉnh)
Tỉnh Hà Tiên giai đoạn 1945-1956
Năm 1954, tỉnh Long Châu Hà bị giải thể và tỉnh Hà Tiên lại được tái lập.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius brevipes Vellard, 1951
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên giai đoạn 1956-1976
nhỏ|250px|phải|Ngôi chợ Hà Tiên trước đây, nay đã bị phá bỏ
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius brevirostris Vellard, 1955
Hà Tiên (tỉnh)
Việt Nam Cộng hòa
Ban đầu, chính quyền Quốc gia Việt Nam và sau đó là Việt Nam Cộng hòa vẫn duy trì tên gọi tỉnh Hà Tiên như thời Pháp thuộc.
Yağdığın, Çavdarhisar
Yağdığın là một xã thuộc huyện Çavdarhisar, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 77 người.
Hà Tiên (tỉnh)
Việt Nam Cộng hòa
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ký Sắc lệnh 143/VN để " thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Theo Sắc lệnh này, địa phận Nam Phần của Việt Nam Cộng Hoà gồm Đô thành Sài Gòn và 22 tỉnh. Lúc này, tỉnh Hà Tiên bị bãi bỏ và 4 quận là Châu Thành, Hòn Chông, Giang Thành, Phú Quốc được sáp nhập vào tỉnh Rạch Giá để thành lập tỉnh Kiên Giang.
Yağdığın, Çavdarhisar
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Kütahya
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius carrillae Morales, 1988
Hà Tiên (tỉnh)
Việt Nam Cộng hòa
Khi đó, địa bàn tỉnh Hà Tiên cũ được chuyển thành quận Hà Tiên và quận Phú Quốc cùng thuộc tỉnh Kiên Giang. Trong đó, địa bàn quận Hà Tiên bao gồm các quận Châu Thành, Giang Thành và Hòn Chông trước năm 1956.
Ngày 31 tháng 5 năm 1961, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho thành lập quận Kiên Lương thuộc tỉnh Kiên Giang. Quận Kiên Lương gồm 5 xã tách từ quận Kiên Thành và quận Hà Tiên là: An Bình, Bình Trị, Thổ Sơn, An Hoà, Dương Hoà. Quận lỵ đặt tại xã An Bình. Ngày 04 tháng 9 năm 1961, quận Kiên Lương thành lập mới xã Đức Phương.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius ceiorum Laurent, 1970
Hà Tiên (tỉnh)
Việt Nam Cộng hòa
Thời Việt Nam Cộng Hòa, Hà Tiên chỉ là một quận của tỉnh Kiên Giang. Quận Hà Tiên gồm 3 xã Mỹ Đức, Phú Mỹ và Thuận Yên, 15 ấp. Quận lỵ đặt tại xã Mỹ Đức.
Chính quyền lâm thời
Lúc bấy giờ, chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam) và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng quyết định hợp nhất tỉnh Hà Tiên và tỉnh Rạch Giá trước đó lại thành một tỉnh có tên là tỉnh Rạch Giá.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius cirrhacelis Trueb, 1979
• Telmatobius colanensis Wiens, 1993
• Telmatobius contrerasi Cei, 1977
Hà Tiên (tỉnh)
Chính quyền lâm thời
Năm 1965, chính quyền Cách mạng giao huyện Hà Tiên và huyện Phú Quốc cho tỉnh An Giang quản lý. Đến năm 1967 lại trả hai huyện Hà Tiên và Phú Quốc về cho tỉnh Rạch Giá như trước. Tuy nhiên, năm 1971 khi Trung ương Cục miền Nam quyết định thành lập tỉnh Châu Hà, tách ra từ tỉnh An Giang và tỉnh Rạch Giá, trên phần đất tỉnh Châu Đốc và tỉnh Hà Tiên trước năm 1956 thì huyện Hà Tiên, huyện Phú Quốc cùng với huyện Châu Thành A của tỉnh Rạch Giá lại được giao về cho tỉnh Châu Hà quản lý. Đến năm 1974 ba huyện này lại cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius culeus (Garman, 1876)
Hà Tiên (tỉnh)
Chính quyền lâm thời
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn đặt các huyện Hà Tiên, huyện Phú Quốc và huyện Châu Thành A cùng thuộc tỉnh Long Châu Hà. Lúc này, chính quyền Cách mạng cũng bỏ danh xưng "quận" có từ thời Pháp thuộc và lấy danh xưng "huyện" (quận và phường dành cho các đơn vị hành chánh tương đương khi đã đô thị hóa).
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius dankoi Formas, Northland, Capetillo, Nuñez, Cuevas, and Brieva, 1999
Hà Tiên (tỉnh)
Chính quyền lâm thời
Ngày 20 tháng 9 năm 1975, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 245-NQ/TW về việc bỏ khu, hợp tỉnh trong toàn quốc "nhằm xây dựng các tỉnh thành những đơn vị kinh tế, kế hoạch và đơn vị hành chính có khả năng giải quyết đến mức cao nhất những yêu cầu về đẩy mạnh sản xuất, tổ chức đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân, về củng cố quốc phòng, bảo vệ trị an, và có khả năng đóng góp tốt nhất vào sự nghiệp chung của cả nước". Theo Nghị quyết này, địa bàn tỉnh Rạch Giá lúc đó (tương ứng với tỉnh Hà Tiên thời phong kiến) sẽ được chia ra vào sáp nhập vào các tỉnh mới, tên gọi tỉnh mới cùng với nơi đặt tỉnh lỵ sẽ do địa phương đề nghị lên. Cụ thể như sau:
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius degener Wiens, 1993
• Telmatobius edaphonastes De la Riva, 1995
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên sau năm 1976
nhỏ|250px|phải|Một phần phố thị Hà Tiên hiện nay Tháng 2 năm 1976, Chính phủ Việt Nam quyết định tái lập tỉnh Kiên Giang trên cơ sở toàn bộ diện tích tỉnh Rạch Giá và ba huyện: Châu Thành A, Hà Tiên, Phú Quốc vốn thuộc tỉnh Long Châu Hà trước đó. Từ đó, Hà Tiên lại trở thành một huyện thuộc tỉnh Kiên Giang. Địa bàn huyện Hà Tiên lúc này tương ứng với quận Hà Tiên và gần 1/2 diện tích quận Kiên Lương của tỉnh Kiên Giang thời Việt Nam Cộng hòa.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius espadai De la Riva, 2005
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên sau năm 1976
Ngày 8 tháng 7 năm 1998, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 47/1998/NĐ-CP về việc thành lập thị xã Hà Tiên và thành lập các phường thuộc thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang. Theo đó, thành lập thị xã Hà Tiên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Hà Tiên, xã Thuận Yên (trừ 2.732 ha diện tích tự nhiên và 3.302 nhân khẩu giao về xã Phú Mỹ quản lý), xã Mỹ Đức và xã Tiên Hải thuộc huyện Hà Tiên. Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập thị xã Hà Tiên, huyện Hà Tiên có 89.548,5 ha diện tích tự nhiên và 62.162 nhân khẩu, gồm 6 xã và 1 thị trấn.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius fronteriensis Benavides, Ortiz, and Formas, 2002
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên sau năm 1976
Ngày 21 tháng 4 năm 1999, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 28/1999/NĐ - CP về việc đổi tên huyện Hà Tiên thành huyện Kiên Lương thuộc tỉnh Kiên Giang.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius gigas Vellard, 1969
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên sau năm 1976
Ngày 29 tháng 6 năm 2009, Chính phù ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường, thuộc các huyện, thành lập xã thuộc thị xã Hà Tiên và các huyện: Kiên Lương, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Vĩnh Thuận; đồng thời điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kiên Lương để thành lập huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang.
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius halli Noble, 1938
• Telmatobius hintoni Parker, 1940
Hà Tiên (tỉnh)
Hà Tiên sau năm 1976
Hiện nay, địa danh "Hà Tiên" chỉ còn được dùng để chỉ thành phố Hà Tiên, đơn vị hành chính cấp huyện trực thuộc tỉnh Kiên Giang.
Chú thích
Thể loại:Nam Kỳ lục tỉnh Thể loại:Tỉnh cũ Việt Nam Thể loại:Hành chính Việt Nam thời Nguyễn Thể loại:Hành chính Việt Nam thời Pháp thuộc Thể loại:Hành chính Kiên Giang Thể loại:Hành chính Bạc Liêu Thể loại:Hành chính Cà Mau
Telmatobius
Các loài
• Telmatobius huayra Lavilla and Ergueta-Sandoval, 1995
• Telmatobius hypselocephalus Lavilla and Laurent, 1989