cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tống Huy Tông
Triều đình tranh đấu
Đầu năm 1110 lấy Dư Thâm, Trương Thương Anh làm Môn hạ, Trung thư thị lang, Hầu Mông là Đồng tri Xu mật viện. Đến mùa hạ năm đó, Tuệ tinh lại xuất hiện ở Khuê, Lâu; có chiếu giảm bớt những cuộc vui, sai Thị tòng quan dâng lời nói thẳng về việc làm sai trái của quan lại trong triều, xá thiên hạ. Nhân đó Thạch Công Bật, Mao Chú, Trương Khắc Công hặc tội Thái Kinh bất trung, bất pháp, kết bè đảng tác oai tác quái lũng đoạn chánh quyền, không coi vua ra gì, có đến 10 khoản. Huy Tông hạ chiếu giáng Thái Kinh làm Thái tử thiếu bảo, dời sang Hàng châu, bãi luôn chức của Dư Thâm dời ra Thanh châu. Lấy Trương Thương Anh làm Thượng thư Hữu bộc xạ, Trung thư thị lang, Lưu Chánh Phu, Ngô Cư Hậu là Trung thư. Môn hạ thị lang, Hầu Mông, Đặng Tuân Nhân là Thượng thư tả, hữu thừa.
Mùa thu năm 1109, Hoàng hậu Vương thị qua đời, thụy là Tĩnh Hòa. 1 năm sau Huy Tông hạ chiếu lập Quý phi Trịnh thị làm Kế hoàng hậu. Lúc Thái Kinh bị bãi chức, anh của Trịnh hậu là Trịnh Cư Trung khoe khoang tướng vị chắc chắn về tay mình. Huy Tông biết tin không bằng lòng, nên lấy cớ không dùng ngoại thích mà bãi Cư Trung là Quan Văn điện đại học sĩ, Trung Thái Nhất cung sứ. Tháng 11 ÂL hạ chiếu đổi năm tiếp theo (1111) là Chính Hòa nguyên niên. Trong lúc này Đồng Quán thấy Liêu đã suy yếu nên tìm cách xin Huy Tông phục chức cho Thái Kinh để liên hiệp với Nữ Chân cùng ra quân diệt Liêu, dẫn đến việc mất nước thảm thương về sau.
Suy trị
Cuối năm 1111, người Yên là Mã Thực vốn là sĩ tộc Liêu thấy nước Liêu rối loạn, gặp lúc Đồng Quán sai sứ sang Liêu, Mã Thực lén liên hệ với sứ giả, xin về hàng Tống. Đồng Quán sai người đưa về triều gặp Huy Tông. Mã Thực hiến kế sách rằng
Quần thần cho rằng Trung Quốc kết thân với Liêu đã hơn 100 năm mà bây giờ phản lại minh ước e không phải điều có lợi. Nhưng Huy Tông tin Mã Thực, phong Mã Thực là Bí thư thừa, ban họ quốc tính, tức là Triệu Lương Tự. Từ đó triều đình bắt đầu chuẩn bị kế hoạch giành lại đất Yên.
Sang đầu năm 1112, Huy Tông hạ chiếu phục chức Thái Kinh là thái sư, ban phủ đệ trong kinh thành và từ đó Kinh được nhiệm dụng trở lại và tiếp tục tác quái trong triều. Kinh sợ các quan lại tìm cớ tố cáo mình nên bảo văn thư của Môn hạ tỉnh không cần trình hết lên kẻo khiến vua phải lao tâm, phần lớn để tể thần xem xét, cho nên những văn tự tố cáo Kinh đều không còn tác dụng. Về sau Kinh có làm sai việc gì cũng không bị trách phạt mà quần thần cũng không dám dâng lời nói thẳng nữa. Cuối năm đó, Huy Tông theo đề nghị của Thái Kinh cải cách quan chế, đổi tam công là tam sư, Tư đồ, Tư không, Thái úy,... không là tam công nên phải bãi, đổi Thị trung là Tả phụ, Trung thư lệnh là Hữu bật; Thượng thư Tả bộc xạ nay là Thái tể kiêm Môn hạ thị lang, Thượng thư Hữu bộc xạ là Thiếu tể kiêm Trung thư thị lang, còn bãi Thượng thư lệnh và văn võ huân ban. Cuối năm 1112, tiến phong Sở quốc công Thái Kinh là Lỗ quốc công, còn lấy Đồng Quán là Thái úy, Hà Chấp Trung là Thái tể, Thiếu phó kiêm Môn hạ thị lang. Lúc này Huy Tông ngày càng đắm chiếu trong hoan lạc chẳng thiết gì đến chính sự, lại thêm Thái Kinh cực lực hùa vào, cho xây nhiều công trình tốn công tốn của, bòn rút nhân dân, thế nước đã đi xuống. Như năm 1113 đã xây điện Bảo Hòa, ốc thất 75 gian, đồ trang sức, thư họa bày trí nhiều vô kể, tốn của công rất nhiều. Những kẻ gian tà bất chính tiếp tục được dùng, như Cao Cầu được phong chức Thái úy năm 1117.
Lúc này Sùng Ân hoàng thái hậu Lưu thị kiêu ngạo quá độ, muốn can dự cả việc bên ngoài, tư thông với nhiều người. Năm 1113 Huy Tông cùng quần thần nghị định rồi phế truất bà ta. Sau Lưu thị uất ức treo cổ tự tử, được táng vào lăng Vĩnh Thái. Sau đó có chiếu đổi công chúa là đế cơ, quận chúa gọi là tông cơ, huyện chúa là tộc cơ. Quyết định trả lại thụy hiệu cho Vương Khuê, phục chức của Hàn Trung Ngạn, Tăng Bố, An Đảo, Lý Thanh Thần, Hoàng Lý..., lấy Hà Chấp Trung làm Thiếu sư vào tháng 8 năm đó.
Tống Huy Tông còn có những sở thích khác người. Ông tin tưởng Đạo giáo, vì thế trọng dụng nhiều đạo sĩ như Quách Thiên Tín, Ngụy Hán Tân, Vương Lão Chí, Vương Tử Tích, Lâm Linh Tố... Mỗi lần đi ra ngoài đều có hơn 100 đạo sĩ đi theo tháp tùng, chẳng khác gì thần tiên. Thái Kinh đoán biết Huy Tông thích đồ cổ, nên sai Chu Miện tìm cách vơ vét trong dân, lập ra cái gọi là Ứng phụng cục, chuyên chở hoa thạch cương vận chuyển vào cung, ngân khố tốn kém không biết bao nhiêu mà kể. Phàm những vật phẩm quý giá trong nhân gian đều bị ghi thành vật ngự dùng rồi bị thu giữ; người chủ có ý chống đối lại coi là đại bất kính. Lại vì đường chuyên chở khó khăn, nhiều khi phải phá nhà dân làm đường, trăm họ ta thán khắp nơi.
Mùa hạ năm 1117, Huy Tông cho dựng đàn tế ở phía tây cung Thái Ất, đổi Thiên Ninh Quan thành Thần Tiêu Ngọc Thanh cung; đặt tượng Trường Sinh đại đế quân; Thanh Hoa đại đế quân; lại hạ chiếu nói mình là con của thượng đế là Đại Tiêu đế quân; vì sợ Trung Hoa bị Di Địch bức hiếp nên thác sinh xuống trần làm nhân chủ để thiên hạ quy về chính đạo. Nay thì tự xưng là Giáo chủ Đạo Quân hoàng đế. Trăm quan thừa ý chỉ đó mà dâng tôn hiệu. Lúc này Trịnh Cư Trung đang là Thái tể, Dư Thâm là Thiếu tể, Bạch Thời Trung là Trung thư thị lang. Tiến phong Đồng Quán là Thiểm Tây, Lưỡng Hà tuyên phủ sứ, Khai phủ nghi đồng tam ti, Giám thư Khu mật viện sự; đặc cách cho Thái Kinh năm ngày vào triều một lần, tổng trị tam tỉnh sự; gả Mậu Đức đế cơ cho con trai của Kinh. Năm Chính Hòa thứ 8 cải nguyên là Trọng Hoài, năm sau (1119) lại cải là Tuyên Hòa. Lúc này triều đình giao chiến với Tây Hạ bị thua, Đồng Quán cố tính nói bại thành thắng; nên được tiến phong Kinh quốc công. Người đương thời gọi Đồng Quán là tướng bà ngang với Thái Kinh là tướng ông.
Liên minh trên biển
nhỏ|200px|phải|Tống-Liêu-Hạ năm 1111 Đầu năm 1113, trưởng tộc Nữ Chân là Hoàn Nhan A Cốt Đả bắt đầu khởi binh chống nhà Liêu, thế lực ngày càng lớn, đến năm 1115 thì xưng đế, đặt quốc hiệu là Đại Kim. Nước Kim ngày càng lớn mạnh trong khi nước Liêu ngày một suy yếu hơn và liên tục thua trận. Kim lấy ngũ kinh của Liêu làm mục tiêu, phát động tấn công, trong vòng vài năm đã chiếm được phần lớn đất Liêu. Triều đình nhà Tống muốn nhân cơ hội này thu lại đất Yên Vân mà Hậu Tấn Cao Tổ Thạch Kính Đường dâng cho Khiết Đan khi xưa, nên quyết định liên Kim, kháng Liêu; liền sai Mã Chánh và Cao Dược Sư đi sứ sang Kim. Trong lúc đó nước Liêu liên tiếp thất thế; vào đầu năm 1118 Kim Thái Tổ gửi thư đòi vua Liêu phải coi mình là anh; cắt nhượng Thượng Kinh, Trung Kinh và phủ Hưng Trung cho mình. Sau khi Liêu chấp nhận điều khoản, hai bên tạm ngưng chiến tranh trong một thời gian ngắn.
Năm 1118, triều Tống cử Vũ Nghĩa đại phu Mã Chính phụng mệnh từ Đăng Châu vượt biển đi sứ, dâng thư lên Kim Thái Tổ với nội dung xin hợp sức phạt Liêu. Năm 1119, nhà Kim sai bọn Lý Thiện Khánh sang Tống bàn việc kết minh. Kể từ sau khi Triệu Lương Tự trốn sang, triều đình nhà Tống rất muốn đánh Liêu, thu lại đất cũ; do đó nhanh chóng đi đến liên minh với Kim. Trong lúc đó thì triều đình ngày càng suy bại, Huy Tông trọng dụng gian thần Vương Phủ làm thiếu tể rồi thái tể. Lại thêm Lý Bang Ngạn là kẻ ưa xiểm nịnh, mỗi khi vào cung dự tiệc lại đưa con hát theo, lại còn tư thông với cung tần trong cung; người đương thời gọi là tể tướng lãng tử. Vương Phủ có lần đòi luận tội Thái Kinh nên bị bãi chức một thời gian; trong khi đó thì dùng Trương Bang Xương, Vương An Trung làm Thượng thư tả, hữu thừa. Năm sau, Thái Kinh tuổi già, hai mắt mờ hẳn, bèn xin được trí sĩ, tuy nhiên các con của hắn ta là Thái Du, Thái Thao vẫn nắm giữ quyền lực trong triều.
Đầu năm 1120, vua Kim phá bỏ hòa ước, tiến hành chiến tranh với Liêu lần thứ hai. Lúc này Huy Tông đã sai Triệu Lương Tự giả danh mua ngựa mà sang Kim bàn việc liên minh; trong quốc thư yêu cầu được cùng diệt Liêu, lấy lại đất Yên Vân. Sau mấy lần thương nghị, hai bên định ra bản hiệp ước có những nội dung cơ bản như sau:
Đánh dẹp khởi nghĩa nông dân
Trong lúc triều Tống đang tích cực chuẩn bị cuộc chiến tranh với Liêu thì trong nước, các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra; mà quy mô nhất là cuộc nổi dậy của Phương Lạp ở Mục châu. Do sự bóc lột của nhà Tống, người Giang Nam theo Phương Lạp nổi dậy. Cuối năm 1120, Phương Lạp xưng là Thánh công, đặt niên hiệu Vĩnh Lạc, tung hoành khắp vùng Mục Châu, Thiệp Châu đánh đến Hàng Châu. Tin thua trận bay về kinh sư, Vương Phủ giấu nhẹm đi vì lúc này triều Tống chỉ lo việc chiến tranh với Liêu. Do đó Phương Lạp mặc sức tung hoành ở vùng đông nam.
Mãi về sau, Hoài Nam phát vận sứ Trần Cấu dâng thư cáo cấp, xin triều đình nhanh chóng ra quân. Huy Tông thất kinh, bèn gác chuyện bắc phạt, tập trung ổn định bên trong. Có chiếu lấy Đồng Quán làm Giang Hoài Kinh Triết tuyên phủ sứ, cùng Đàm Tích dẫn 150.000 binh dẹp loạn. Đồng Quán đến đất Ngô, nghe nói dân chúng khốn khổ về việc cống nạp hoa thạch cương, bèn cho bãi đi; lại cách chức của Chu Miễn, nhân dân đều hả dạ. Lúc này Phương Lạp vây hãm Cù châu, Vụ châu, Nghiêm Châu và Tú châu. Giữa năm 1121, Phương Lạp bị quân Đồng Quán đánh bại ở Tú châu phải lui về Hàng châu, dựa vào thế núi hiểm trở mà cố thủ. Tháng 4 năm 1121, Phương Lạp lại thua trận mất 700.000 quân, phải bỏ trốn rồi bị bắt và xử tử. Cuộc khởi nghĩa bị dẹp tan.
Ở huyện Vận Thành, Sơn Đông có hào kiệt là Tống Giang nổi dậy. Tri Hải châu Trương Thúc Dạ nghĩ kế mới dụ hàng được. Tình hình trong nước yên ắng trở lại, Huy Tông lại sa vào con đường ăn chơi trụy lạc. Vương Phủ lại tâu xin lập lại Ứng phụng cục và Hoa thạch cương; điều này rất hợp ý với Huy Tông. Huy Tông bèn cử Vương Phủ và Lương Sư Thành quản việc thu nạp trong đại nội. Hai kẻ này tha hồ lạm dụng công quỹ, bỏ làm của riêng. Lại có chiếu xét công gia Đồng Quán, Thái Kinh làm thái sư, Vương Phủ làm thiếu phó, Trịnh Cư Trung làm thiếu tể (1121).
Chiến sự ở Yên Vân
Trong lúc chiến sự, nội bộ nước Liêu chia rẽ khiến nước Liêu càng suy yếu. Quân Kim tiến đánh Trung Kinh và Tây Kinh; Liêu Thiên Tộ Đế kinh hoàng bỏ chạy về Giáp Sơn. Sau khi đánh dẹp khởi nghĩa nông dân, Huy Tông có ý muốn dưỡng quân, nhưng Kim lại sai sứ sang thúc giục ra quân. Huy Tông nghe lời Vương Phủ, quyết định xuất quân, phong Đồng Quán làm Hà Bắc, Hà Đông lộ tuyên phủ sứ; Thái Du là phó đem 150.000 quân bắc phạt. Đại thần Tống Chiêu dâng sớ xin giết Vương Phủ và Triệu Lương Tự, giữ tình nghĩa anh em với Liêu; liền bị đày ra Hải Nam. Vương Phủ thống kê số trai tráng, nhận 2600 vạn lạng làm quân phí. Đồng Quán đến Cao Dương quan; treo bảng hiểu dụ dân đất Yên, cờ ghi là điếu dân phạt tội. Lại cùng Chủng Sư Đạo tiền theo hướng đông; Tân Hưng Tông tiến theo hướng tây đánh tới Phạm Thôn. Tiêu Cán cầm quân ra đánh, đánh bại Tân Hưng Tông ở Phạm Thôn. Chủng Sư Đạo cũng bị Da Luật Đạt Thực đánh bại phải lui về Hùng châu.
Người Liêu sai sứ sang trách cứ; Đồng Quán bèn đổ trách nhiệm cho Chủng Sư Đạo khiến Sư Đạo bị Vương Phủ bãi chức. Huy Tông nghe tin thua trận, vội hạ lệnh rút quân.
Mùa thu năm đó, Vương Phủ nghe tin Liêu có tang, lại xin bắc phạt. Huy Tông lại lệnh cho Đồng Quán, Thái Du tiến quân. Tướng giữ Trác châu là Quách Dược Sư đem hai châu Trác Dịch hàng triều Tống. Quân Tống tiến đánh Lương Hướng thì bị Tiêu Cán đánh cho tan tác. Hôm sau Quách Dược Sư, Cao Thế Tuyên bí mật dẫn quân tập kích trại Liêu cũng thua; Lưu Diên Khánh hoảng sự bỏ trốn. Tiêu Cán đưa quân sang Trác Thủy; Lưu Diên Khánh lại lui về Hùng Châu. Đồng Quán thua trận liên tục; sợ bị bắt tội nên vẫn ngầm sai sứ đến Kim xin được cùng đánh Yên Kinh. Lúc đó Triệu Lượng Tự được cử đi sứ. Vua Kim trách về việc ra quân chậm chạp và dự định đánh vào Yên Kinh; sau khi việc thành chỉ trả cho Tống sáu châu Kế, Cảnh, Đàn, Thuận, Trác, Dịch; hai châu Bình, Loan là thuộc về Kim. Triệu Lương Tự cố tranh cãi nhưng không được.
Năm 1125, Liêu Thiên Tộ Đế Da Luật Diên Hi bại trận; bị phế làm Hải Tân vương.
Nước Kim uy hiếp
thumb|left|320px|Bản đồ mô tả việc Kim diệt Liêu và Bắc Tống. Tướng giữ thành Bình châu là Trương Giác nguyên là tướng cũ của triều Liêu, vì không chịu tuân phục người Kim nên nảy sinh ý khác; muốn trung hưng nhà Liêu, đón vua Liêu trở về phục quốc; nên muốn xin đầu hàng Tống để có được một nguồn viện binh lớn mạnh. Vương An Trung ở Yên Kinh cũng có dự định chiêu hàng Trương Giác, nên gửi thư về triều trình bày rõ nguyên do đó. Triều đình cho tri phủ Yên Sơn Tiêu Độ liên lạc với Trương Giác. Vào tháng 6 ÂL năm đó, Giác viết biểu xin hàng gửi về Yên Kinh, Vương An Trung báo về triều.
Vương Phủ tại Biện Kinh biết chuyện ở Bình châu, rất mừng rỡ, khuyên Huy Tông nên chiêu nạp. Triệu Lương Tự can rằng nếu nhận hàng thần thì mất lòng người Kim. Huy Tông không nghe, giáng chức Lương Tự rồi đổi Bình châu thành Thái Ninh quân, cho Trương Giác làm tiết độ sứ, đời đời con cháu được thế tập, miễn thuế ba năm cho dân Bình châu. Tháng 11 ÂL năm đó, Huy Tông giá hạnh phủ đệ của Vương Phủ, cùng Phủ và Lương Sư Thành uống rượu thâu đêm suốt sáng, đến nỗi say khướt không dậy được; cả ngày không lên triều, nhân tình bất an. Mãi đến chiều thì ông mới tỉnh rượu và lên triều. Thượng thư hữu thừa Lý Bang Ngạn bàn rằng Vương Phủ dường như muốn biến nhà vua thành tiên rượu. Huy Tông có phần e ngại, do đó về sau không đến chỗ Vương Phủ nữa.
Tin Trương Giác đầu hàng bay về triều đình nhà Kim. Vua Kim mới là Thái Tông Hoàn Nhan Thịnh giận lắm, sai Oát Li Bất đánh Bình châu, hỏi tội triều Tống. Lúc đó người Tây Hạ lại sang lấn cướp Đàm Chẩn chống không nổi; rồi bị Thái Du, Đồng Quán gièm pha nên mất chức, triều đình dùng Đồng Quán làm Lưỡng Hà Yên Sơn lộ tuyên phủ sứ. Lúc này ngân khố cạn kiệt; triều đình lại gấp vì việc quân nên cho bắt mấy chục vạn dân phu ở Kinh Tây, Hoài Nam, Lưỡng Triết, Kinh Hồ đến phục dịch; ai không đi phải đóng 30 quan. Nhưng cuối cùng chỉ có vài vạn mà dân tình ta thán khắp nơi.
Quân Kim vây đánh Bình châu và không lâu sau thì phá thành. Trương Giác chạy về Yên Kinh. Oát Li Bất đem quân tới đòi, dọa sẽ đánh vào Yên Kinh. An Trung đành chém một kẻ khác, giao đầu cho người Kim nhưng bị nhận ra. An Trung đành phải giao nộp thủ cấp của Giác cho người Kim. Quách Dược Sư do đó nảy sinh ý khác, bèn đầu hàng người Kim.
Tháng 9 ÂL năm 1124, Huy Tông lấy Bạch Thời Trung làm thái tể; Lý Bang Ngạn làm thiếu tể; Trương Bang Xương là Trung thư thị lang; dùng Thái Kinh làm tam tỉnh sự. Tháng 11 ÂL, Vương Phủ không được lòng thái tử, nên có ý lập Vận vương Khải (con trai thứ hai của Huy Tông). Lý Bang Ngạn đem việc tâu lên, do đó Vương Phủ mất chức. Tiến phong Đồng Quán là Quảng Dương quận vương, lệnh trị binh Yên Sơn lo chống đỡ với người Kim.
Nhường ngôi chạy giặc
Kim từ lâu đã có ý chinh phạt Trung Nguyên, nay gặp việc Trương Giác nên càng có cớ để nói. Tháng 11 năm 1125, Kim Thái Tông lệnh cho Tà Dã làm Đô nguyên soái điều động việc quân; Niêm Một Hát làm phó; chia quân làm hai cánh tấn công Thái Nguyên, Yên Sơn. Đồng Quán không biết chuyện, còn sai Mã Khoáng và Tân Hưng Tông đến chỗ trại Kim đòi hai châu Ứng, Úy. Niêm Một Hát bắt hai sứ quỳ lại mình y như lễ tiết khi gặp vua Kim rồi hỏi tội triều Tống dung nạp kẻ phản loạn, rồi tuyên bố trước núi, sau núi đều là đất của Kim. Rồi sai Tản Li Mẫu đến Tống, đòi phải cắt Hà Đông, Hà Bắc, lấy sông Hoàng Hà làm ranh giới. Đồng Quán sợ quá liền tìm cách chuồn thẳng. Người Kim phá hai châu Kế, Cảnh, đánh vào Yên Kinh. Quách Dược Sư sẵn có ý khác, bèn giết chết Thái Tĩnh rồi đầu hàng người Kim. Oát Li Bất cho Dược Sư làm tiên phong, chiếm trọn đất Yên, Vân, sẵn sàng vượt sông.
Tin bại trận bay tới Biện Kinh, cả triều đình nhà Tống bàng hoàng. Huy Tông có ý nhường ngôi và dời đô về Nam Kinh. Theo kiến nghị của Vũ Văn Hư Trung, ông xuống chiếu tự kể tội mình, thải bớt cung nhân, bãi bỏ một số ti, cục; lệnh Hư Trung là Lưỡng Hà tuyên phủ sứ, cùng Chủng Sư Trung, Diêu Cổ lên bắc chống giữ. Thái thường thiếu khanh Lý Cương và Cấp sự trung Ngô Mẫn đề nghị thái tử lên ngôi. Hôm đó, Lý Cương lấy tay cắn máu viết biểu, thỉnh theo chuyện Đường Túc Tông ở Linh Vũ xưa kia, xin nhà vua nhường ngôi cho thái tử.
Ngày 18 tháng 1 năm 1126, Huy Tông xuống chiếu nhường ngôi, xưng là Giáo chủ Đạo quân thái thượng hoàng đế lui về cung Long Đức, hoàng hậu Trịnh thị là Thái thượng hoàng hậu. Thái tử Hoàn nối ngôi, tức là Tống Khâm Tông..
Bị bắt và qua đời ở Kim
nhỏ|220px|[[Đào cưu đồ ("Chim cưu trên cành đào", 桃鳩图) của Tống Huy Tông.]]
Tháng 4 năm Tĩnh Khang nguyên niên (1126), Thượng hoàng nghe tin chiến sự đã yên, liền về kinh. Sau đó người Kim lấy cớ Tống muốn khôi phục Khiết Đan mà lại tiến hành nam tiến. Tháng 11, hai lộ quân Kim tiến xuống phía nam. Lúc này Lý Cương bị bãi chức, Chủng Sư Đạo tử chiến, nên thực lực của triều Tống không còn được bao nhiêu. Quân Kim nhiều lần tấn công vào các cửa trong thành Biện Kinh, quân Tống chịu một số thiệt hại. Bên ngoài, người Kim cũng phá được nhiều châu quận ở Hà Bắc. Về sau người Kim đánh một trận lớn vào thành, Lục giáp binh ra chống và bị đánh tan tác. Bấy giờ có Quách Kinh tự xưng biết dùng pháp thuật có thể đánh lui quân Kim. Kinh liền mở cửa Tuyên Hóa, không giao chiến với quân Kim mà bỏ trốn. Quân Kim thừa thắng đánh mạnh vào thành, vào Nam Huân Môn, thống chế Diêu Hữu Trọng tử chiến, Lưu Diên Khánh cũng bị chết; ngoài ra còn có Hà Khánh Ngôn, Trần Khắc Lễ, Hoàng Kim Quốc... Thành Biện Kinh bị phá. Đó là ngày 25 tháng 11 nhuận năm Tĩnh Khang thứ nhất, tức 9 tháng 1 năm 1127.
Tống Khâm Tông sang trại Kim bàn chuyện hòa nghị, bị Kim bắt đi. Niêm Một Hát đòi lập thái tể Trương Bang Xương làm vua Trung Nguyên thì chúng mới rút quân. Lại bức thượng hoàng, thái hậu ra khỏi kinh thành. Trương Thúc Dạ ngăn lại, thượng hoàng thở dài và có ý tự vẫn bằng thuốc độc. Đô tuần kiểm Phạm Quỳnh ép Thượng hoàng, Thái hậu, Vận vương Khải và phi tần, công chúa... và toàn bộ hậu cung ra khỏi thành. Chỉ có Nguyên Hựu hoàng hậu Mạnh thị đã bị phế, Khang vương Triệu Cấu ở bên ngoài và một số công chúa sơ sinh không bị bắt đi. Niêm Một Hát lấy bản kê khai tên họ phi tần, tông thất khoảng 3000 người, bắt Thượng hoàng, Khâm Tông mặc quần áo người Hồ. Trương Bang Xương được lập làm Sở đế ở Trung Nguyên.
Ngày 9 tháng 1 năm 1127 sau nhiều ngày của các vụ cướp bóc, hãm hiếp, thảm sát, quân Kim đưa Thượng hoàng, Khâm Tông và phần lớn tông thất cùng một số quan lại về phương bắc. Tuy nhiên, không lâu sau một người con trai thứ của Huy Tông là Triệu Cấu đã được đưa lên ngôi hoàng đế vào tháng 5 năm 1127, tức là Cao Tông nhà Nam Tống.
Ngày 20 tháng 3 năm 1127, Kim Thái Tông hạ lệnh phế Thượng hoàng và Khâm Tông làm thứ nhân, sau đó ông bị đưa đến kinh đô nước Kim vào 21 tháng 8 năm 1128, sau đó bị ép phải mặc áo xô gai vào lạy ở miếu Kim Thái Tổ Hoàn Nhan A Cốt Đả rồi bị giải vào triều, bị vua Kim làm nhục. Kim Thái Tông phong ông làm Hôn Đức công, Khâm Tông là Trọng Hôn hầu, sau đó dời hai cha con đến Hàn châu ngày 26 tháng 10 năm đó. Tháng 7 năm 1130, Hôn Đức công bị đưa đến thành Ngũ Quốc (Nay thuộc huyện Y Lan, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc), lúc này chỉ còn khoảng 140 người tùy tùng được đi theo.
Để tăng thêm sự sỉ nhục, khoảng 300 thê thiếp hoặc công chúa, quận chúa nhà Tống bị nhà Kim bắt đến Tẩy Y viện (洗衣院) làm tạp dịch, nhiều người trong số đó còn bị bắt làm kỹ nữ phục vụ cho quý tộc, tướng lĩnh nhà Kim hoặc bị quý tộc nhà Kim nạp làm thê thiếp, thậm chí bị đem ban thưởng như chiến lợi phẩm (Tháng giêng năm Thiên Hội thứ 6 (1128), khi sứ giả Nam Tống Vương là Luân đến Vân Trung, tể tướng Kim là Hoàn Nhan Tông Hàn đem 1 người đàn bà và 1 người con gái trong tông thất nhà Tống tặng cho ông ta; lại đem 1 người con gái tông thất tặng cho sứ giả đi theo là Chu Tích. Vì Chu Tích không nhận nên bị xử tử).
Tháng 6 năm 1135, Hôn Đức công qua đời ở thành Ngũ Quốc, thọ 53 tuổi. Tháng 2 năm 1141, nhân Kim - Tống bàn chuyện nghị hòa nên Kim chủ hạ lệnh truy phong Hôn Đức công làm Thiên Thủy quận vương, thăng Trọng Hôn hầu làm Thiên Thủy quận công. Năm 1142, sau hòa ước Thiệu Hưng, Kim cho phép mẹ Cao Tông là Vi thái hậu đưa thi hài ông được triều Nam Tống đưa về nước, táng tại Vĩnh Hữu lăng, đất Cối Kê.
Nghệ thuật, thư pháp, âm nhạc, văn hóa
Huy Tông cũng là một họa sĩ, một nhà thơ và một thư pháp gia lớn ở Trung Quốc. Ông cũng chơi được cổ cầm (như được minh họa trong bức tranh 聽琴圖 hay Thính cầm đồ); ông cũng có Vạn cầm đường (萬琴堂) trong cung điện của mình. Các chủ đề chính trong các bức họa của ông là chim và hoa. Trong số các tác phẩm đáng chú ý có Phù dung cẩm kê đồ, Đào cưu đồ, Thụy hạc đồ. Ông cũng sao chép lại các bức họa Quắc quốc phu nhân du xuân đồ (lưu giữ tại Viện Bảo tàng tỉnh Liêu Ninh) và Đảo luyện đồ của Trương Huyên thời Đường. Bản mô phỏng Đảo luyện đồ của Huy Tông cũng là bản sao duy nhất của bức họa này còn tồn tại đến nay. Hiện tại nó được lưu giữ tại Viện Bảo tàng Nghệ thuật, Boston, Massachusetts, Hoa Kỳ. Ông cũng nghĩ ra "Sấu kim thể" hay "Sấu kim thư" (瘦金體/瘦金书), một kiểu viết chữ trong nghệ thuật thư pháp. Tên gọi "Sấu kim thể" là do trên thực tế kiểu viết của Huy Tông thanh mảnh tương tự như sợi vàng, xoắn và đảo ngược.
Năm 1114, theo đề nghị của Vua Duệ Tông của Vương quốc Cao Ly, Huy Tông đã gửi tới Kinh đô Khai Thành (개성/開城) cho triều đình nước này một bộ nhạc cụ để sử dụng cho nhạc cung đình. Hai năm sau, vào năm 1116, ông lại gửi một món quà khác lớn hơn cũng là các nhạc cụ (tổng cộng 428 nhạc cụ) cho Triều đình Cao Ly, lần này là các nhạc cụ cho nhã nhạc, mở đầu cho truyền thống aak (아악, nhã nhạc) của quốc gia này.
Huy Tông cũng là người say mê trà. Tự tay ông viết cuốn sách Đại Quan trà luận (大观茶论) khoảng những năm 1107-1110 gồm 20 chương, với những miêu tả chi tiết và bậc thầy nhất về các kiểu pha chế và thưởng thức trà cầu kỳ thời nhà Tống.
Đánh giá
Thoát Thoát nhận xét về Tống Huy Tông trong Tống sử
Thoát Thoát còn bình luận thêm: Tống Huy Tông mọi sự đều có khả năng, chỉ riêng việc làm vua thì vô năng.
Có người nói cuộc đời của Triệu Cát là một phiên bản của Nam Đường Hậu Chủ Lý Dục. Về chính trị, họ đều u mê, trọng dụng gian thần. Về đời sống, họ tiêu pha vô độ. Nhưng lại đều có tài năng xuất chúng về nghệ thuật. Lý Dục theo Phật, còn Triệu Cát lại theo Đạo. Cuối cùng họ đều bị bắt làm tù binh, ngay cả thời gian làm tù binh cũng rất khác thường.
Giai thoại về mối tình với Lý Sư Sư
Trong dân gian thường bàn về cuộc tình của Tống Huy Tông với kĩ nữ Lý Sư Sư. Lúc đó, trong cung tuy có hàng ngàn phi tần, nhưng Huy Tông còn chưa vừa ý, muốn vi hành ra ngoài tìm thú vui trong dân gian, vì thế gặp được ca kĩ này. Tuy không rước Sư Sư về cung nhưng Huy Tông vẫn phong cho bà ta làm phi và đào một con đường hầm thông đến kĩ viện. Tuy trở thành phi tần của nhà vua, nhưng Sư Sư vẫn rất đa tình. Bấy giờ có Chu Bang Ngạn, hiệu là Mỹ Thành, là một nhạc công nổi tiếng. Tuy biết Sư Sư đã là phi tử của Huy Tông nhưng vẫn không nỡ đoạn tuyệt.
Một hôm khi Huy Tông đến chỗ Lý Sư Sư thì cũng là lúc Chu Bang Ngạn đang ở đó. Sư Sư bèn giấu Bang Ngạn dưới gầm giường rồi ra tiếp Huy Tông. Chu Bang Ngạn chứng kiến chuyện tình này, nên viết ra bài ca Thiếu niên du, kể lại tình cảnh hôm đó, rồi đưa cho Lý Sư Sư đọc. Một lần lỡ miệng, Sư Sư đọc bài thơ trước mặt Huy Tông và còn nói đó là của Bang Ngạn. Huy Tông nổi giận, liền sai Trương Quả bới móc tội của Bang Ngạn, đuổi ra khỏi kinh thành.
Hôm sau Huy Tông đến chỗ Sư Sư thì không thấy đây. Khi Sư Sư trở về, nói là tiễn Bang Ngạn, rồi đọc một bài thơ của Bang Ngạn. Huy Tông nghe xong hài lòng và mến phục tài năng, liền phong cho chức quan chuyên coi việc sáng tác âm nhạc trong cung.
Khi nhị đế bị giải lên bắc, Sư Sư tự tìm đến trại Kim, đòi gặp thượng hoàng. Quân Kim thấy Sư Sư đẹp như vậy thì muốn đưa lên bắc luôn. Sư Sư đồng ý, chỉ xin gặp Huy Tông. Hai người ôm nhau khóc hồi lâu thì quân Kim đến giải nàng đi. Sư Sư bèn nuốt trâm cài tóc vào bụng mà tự vẫn.
Niên hiệu
Các niên hiệu được sử dụng trong thời kỳ trị vì của Tống Huy Tông là:
Con trai
Ông có 32 người con trai, trong đó có 25 người sống tới tuổi trưởng thành.
Theo Tống sử cùng Tĩnh Khang bại sử tiên chứng (trong các phần Khai Phong phủ trạng, Tống phu ký, Thân ngâm ngữ, Thanh cung dịch ngữ) thì ông có 34 người con gái với 21 người sống tới tuổi trưởng thành. Cũng theo Tĩnh Khang bại sử tiên chứng thì sau này các bà vợ của ông còn sinh thêm sáu con trai và tám con gái nữa. Như thế, tổng cộng ông có 80 người con.
Con gái
Theo Tống sử cùng Tĩnh Khang bại sử tiên chứng (trong các phần Khai Phong phủ trạng, Tống phu ký, Thân ngâm ngữ, Thanh cung dịch ngữ) thì ông có 34 người con gái với 21 người sống tới tuổi trưởng thành. Năm Chính Hòa thứ ba, Huy Tông đổi xưng Công chúa là Đế cơ.
Tĩnh Khang Bại Sử Tiên Chứng ghi lại Tống Huy Tông sang Kim còn sinh 6 nam 8 nữ, con cái tổng cộng 80 người, kỷ lục của triều Tống.
Trong phim ảnh
Nhân vật Tống Huy Tông Triệu Cát xuất hiện trong một số bộ phim điện ảnh Trung Quốc và Hồng Kông
Yzeure (tổng)
Tổng Yzeure là một tổng ở tỉnh Allier trong vùng Auvergne.
Tống Huy Tông
Tham khảo
Thể loại:Thái thượng hoàng Trung Quốc Thể loại:Sinh năm 1082 Thể loại:Mất năm 1135 H Thể loại:Nhà thư pháp Trung Quốc Thể loại:Hội họa triều Tống Thể loại:Nhà nho Trung Quốc Thể loại:Học giả Trung Quốc
Yzeure (tổng)
Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Yzeure thuộc quận Moulins. Độ cao thay đổi từ 194 m (Villeneuve-sur-Allier) đến 278 m (Yzeure) với độ cao trung bình 235 m.
Steatoda grossa strandi
Steatoda grossa là một phân loài nhện trong họ Theridiidae.
Yzeure (tổng)
Liên kết ngoài
Yzeure
Steatoda grossa strandi
Loài này thuộc chi Steatoda. Steatoda grossa strandi được miêu tả năm 1934 bởi Ermolajev.
Tham khảo
Thể loại:Steatoda
Vĩnh Thực
Vĩnh Thực là xã đảo thuộc thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.
Địa giới hành chính
Xã Vĩnh Thực nằm ở phần phía đông của đảo Vĩnh Thực, thuộc phía nam của thành phố Móng Cái.
Phía tây của xã Vĩnh Thực giáp xã Vĩnh Trung, cùng nằm trên đảo Vĩnh Thực. Phần lãnh hải của xã Vĩnh Thực:
Lịch sử hành chính
Năm 1958, xã Vĩnh Thực Nam được đổi tên thành xã Vĩnh Thực.
Năm 1979, huyện Móng Cái đổi tên thành huyện Hải Ninh, xã Vĩnh Thực thuộc huyện Hải Ninh, tỉnh Quảng Ninh.
Năm 1998, xã Vĩnh Thực thuộc thị xã Móng Cái mới thành lập.
Năm 2008, xã Vĩnh Thực thuộc thành phố Móng Cái mới thành lập.
Khảo cổ
Năm 2011, một số người dân ở thôn 2, Xã đảo Vĩnh Thực đã tìm thấy một hũ sành (đã bị đập vỡ) trong có 160 đồng tiền cổ bằng đồng, và giao nó lại cho Bảo tảng tỉnh Quảng Ninh khảo cứu.
Trong số này có tiền của các triều đại phong kiến Trung Quốc mang niên hiệu Khang Hy và Càn Long; tiền Nhật Bản niên hiệu Nguyên Phong; và tiền Việt Nam đề chữ Cảnh Hưng thông bảo, "Cảnh Cự thông bảo", và "Cảnh Hưng tuyền bảo". Việc phát hiện tiền cổ tại xã Vĩnh Thực là cơ sở, giúp cho các nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về hệ thống thương cảng cổ Vân Đồn trên địa bàn tỉnh.
Chú thích
Thể loại:Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam
Plagiohammus nitidus
Plagiohammus nitidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Plagiohammus
Sân bay Jalaluddin
Sân bay Jalaluddin là một sân bay ở thành phố Gorontalo, Gorontalo, Indonesia. Sân bay này có 1 đường băng dài 2258 m bề mặt nhựa đường.
Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện đang có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
Tham khảo
Thể loại:Sân bay Indonesia
Yeşilli, Kırşehir
Yeşilli là một xã thuộc thành phố Kırşehir, tỉnh Kırşehir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 137 người.
Kilombero (huyện)
thumb|Kilombero Kilombero là một huyện thuộc vùng Morogoro, Tanzania. Thủ phủ của huyện Kilombero đóng tại Ifakara. Huyện Kilombero có diện tích 13577 ki lô mét vuông. Đến thời điểm điều tra dân số ngày 25 tháng 8 năm 2002, huyện Kilombero có dân số 321611 người.
Tham khảo
Thể loại:Vùng Morogoro Thể loại:Huyện của Tanzania Thể loại:Đồng bằng ngập lũ
Braueriana
Tham khảo
Thể loại:Geometridae Thể loại:Ennominae
Limonia pannonica
Limonia pannonica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Liên kết ngoài
Thể loại:Limonia (Limoniidae) Thể loại:Limoniidae ở vùng Palearctic
Thelypteris gemmulifera
Thelypteris gemmulifera là một loài thực vật có mạch trong họ Thelypteridaceae. Loài này được (Hieron.) A.R. Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Tham khảo
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1980
Fissidens pechuelii
Fissidens pechuelii là một loài Rêu trong họ Fissidentaceae. Loài này được (Müll. Hal.) Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Vĩnh Trung, Móng Cái
Vĩnh Trung là xã đảo thuộc thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.
Địa giới hành chính
Xã Vĩnh Trung nằm ở phần phía tây của đảo Vĩnh Thực và phần lớn đảo Đầu Sơn (trừ phần đông bắc đảo thuộc xã Vạn Ninh), thuộc phía nam của thành phố Móng Cái.
Phía đông của xã Vĩnh Trung giáp xã Vĩnh Thực, cùng nằm trên đảo Vĩnh Thực. Phần lãnh hải của xã Vĩnh Trung:
Lịch sử hành chính
Năm 1979, huyện Móng Cái được đổi thành huyện Hải Ninh, xã Vĩnh Trung thuộc huyện Hải Ninh, tỉnh Quảng Ninh.
Năm 1998, xã Vĩnh Trung thuộc thị xã Móng Cái mới thành lập.
Năm 2008, xã Vĩnh Trung thuộc thành phố Móng Cái mới thành lập.
Chú thích
Thể loại:Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam
Wattakaka
Wattakaka là chi thực vật có hoa trong họ Apocynaceae.
Phân bố từ đông bắc Pakistan, Ấn Độ về phía đông tới miền nam Trung Quốc và về phía nam tới tây Malesia.
Augochloropsis brachycephala
Augochloropsis brachycephala là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1943.
Tham khảo
Thể loại:Augochloropsis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1943
Agrostis idahoensis
Agrostis idahoensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Nash mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.
Liên kết ngoài
Thể loại:Agrostis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897 Thể loại:Thực vật Alaska Thể loại:Thực vật Tây Hoa Kỳ
Cú muỗi mỏ quặp lớn
Cú muỗi mỏ quặp lớn (danh pháp hai phần: Batrachostomus auritus) là một loài chim trong họ Cú muỗi mỏ quặp.
Miêu tả
Cú muỗi mỏ quặp lớn là một loài chim khá lớn với chiều dài 40–43 cm. Đuôi dài khoảng 20 cm. Chiều dài cánh 26 cm. Khối lượng 206 gram. Chúng có mỏ lớn và miệng rộng như miệng ếch.
Màu nâu hạt dẻ, với vòng màu trắng kem trên cổ và các đốm màu trắng trên lông cánh. Bộ lông mềm mại, nhiều đốm và vân, giống như lông cú.
Loài chim này được tìm thấy ở Brunei, Indonesia, Malaysia, và Thái Lan. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới ẩm vùng đất thấp hoặc vùng núi. Hiện chúng đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Chúng là loài sinh sống về đêm, săn các loài côn trùng ăn đêm, cũng như các động vật nhỏ khác.
Tham khảo
Batrachostomus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1829
Aphonopelma griseum
Aphonopelma griseum là một loài nhện trong họ Theraphosidae.
Loài này thuộc chi Aphonopelma. Aphonopelma griseum được Ralph Vary Chamberlin miêu tả năm 1940.
Tham khảo
Thể loại:Aphonopelma
Kaliningrad
Khu định cư Kaliningrad ngày nay được thành lập vào năm 1255 trên địa điểm của khu định cư cổ đại của người Phổ cổ Twangste bởi các Hiệp sĩ Teutonic trong các cuộc Thập tự chinh phương Bắc, và được đặt tên là Königsberg để vinh danh Vua Ottokar II của Bohemia. Là một thành phố cảng Baltic, nó liên tiếp trở thành thủ đô của Nhà nước của Trật tự Teutonic, Công quốc Phổ (1525–1701) và Đông Phổ. Königsberg vẫn là thành phố đăng quang của chế độ quân chủ Phổ, mặc dù thủ đô đã được chuyển đến Berlin vào năm 1701. Từ năm 1454 đến năm 1455, thành phố dưới tên Królewiec thuộc về Vương quốc Ba Lan và từ năm 1466 đến năm 1657, nó là một thái ấp của Ba Lan. Königsberg là thành phố lớn ở cực đông của Đức cho đến Thế chiến II. Thành phố đã bị hư hại nặng nề bởi cuộc ném bom của quân Đồng minh vào năm 1944 và trong trận Königsberg năm 1945; sau đó nó bị Liên Xô đánh chiếm vào ngày 9 tháng 4 năm 1945. Hiệp định Potsdam năm 1945 đặt nó dưới sự quản lý của Liên Xô. Thành phố được đổi tên thành Kaliningrad vào năm 1946 để vinh danh nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Kalinin. Kể từ khi Liên bang Xô viết tan rã, nó được quản lý như là trung tâm hành chính của Kaliningrad Oblast của Nga, một khu vực nằm giữa Lithuania và Ba Lan.
Là một đầu mối giao thông chính, với các cảng biển và sông, thành phố là nơi đặt trụ sở của Hạm đội Baltic của Hải quân Nga, và là một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất ở Nga. Nó được công nhận là thành phố tốt nhất ở Nga vào các năm 2012, 2013 và 2014 theo tạp chí The Firm's Secret của Kommersant, thành phố tốt nhất ở Nga để kinh doanh năm 2013 theo Forbes, và được xếp hạng thứ 5 về Môi trường đô thị. Chỉ số chất lượng do Minstroy công bố năm 2019. Kaliningrad là điểm thu hút người di cư nội địa lớn ở Nga trong hai thập kỷ qua và là một trong những thành phố đăng cai tổ chức FIFA World Cup 2018.
Agrotis arenivolans
Chú thích
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1879 Thể loại:Loài đặc hữu của Hawaii
Kaliningrad
Lịch sử
Vùng Kaliningrad được coi là đã có người định cư từ năm 3000 trước Công nguyên. Lịch sử cận đại của thành phố có thể được chia thành bốn thời kỳ: khu định cư của người Phổ cổ được gọi là Twangste trước năm 1255; thành phố Königsberg của Đức từ năm 1255 đến năm 1945 (thái ấp của Ba Lan 1466–1657); thành phố Królewiec của  Ba Lan từ năm 1454 đến năm 1455; thành phố Nga từ năm 1945. Năm 1946, khu định cư được đổi tên thành Kaliningrad để vinh danh nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Kalinin và phần lớn là người dân tộc Nga tái định cư tại đây.
Twangste
trái|nhỏ| [[Tiếng Phổ cổ|Các thị tộc cũ của Phổ vào thế kỷ 13 (Sambia - màu da cam)]] Trước Königsberg là một pháo đài của người Sambian (bộ tộc Phổ Cũ) tên là Twangste (còn được đánh vần là Tuwangste hoặc Tvankste), có nghĩa là 'Rừng sồi' hoặc 'ao có đập'. Trong cuộc chinh phục người Sambians bởi các Hiệp sĩ Teuton vào năm 1255, Twangste đã bị phá hủy và được thay thế bằng một pháo đài mới có tên Königsberg để vinh danh vua Bohemia Ottokar II. Nền văn hóa Phổ Cổ đang suy tàn cuối cùng đã tuyệt chủng vào khoảng đầu thế kỷ 18 với Đại dịch hạch, và những người Phổ Cổ còn sót lại đã được hòa nhập thông qua quá trình đồng hóa.
Königsberg
Khu định cư trên địa bàn Kaliningrad ngày nay được thành lập như một pháo đài quân sự vào năm 1255 sau cuộc Thập tự chinh Phổ của các Hiệp sĩ Teuton chống lại quân Phổ vùng Baltic. Khu định cư mới được đặt tên để vinh danh Vua Ottokar II của người Bohemian (Séc). Sau cuộc thập tự chinh là sự định cư của người Đức và khu vực xung quanh chủ yếu trở thành người Đức, với các dân tộc thiểu số Ba Lan, Litva và Latvia. nhỏ| Xức dầu của [[Friedrich I của Phổ|Frederick I sau khi ông đăng quang làm Vua ở Phổ ở Königsberg, 1701]] Năm 1454, thành phố được sáp nhập vào biên giới Ba Lan trong một năm nhờ Vua Kazimierz Jagiellończyk  và trở thành một thái ấp dưới quyền của vua Ba Lan từ năm 1466. Sau khi Lệnh Teutonic được thế tục hóa vào năm 1525, Königsberg trở thành thủ đô của Công quốc Phổ, một thái ấp của vua Ba Lan (từ năm 1466). Như một biểu tượng cho sự phụ thuộc, đại bàng đen Phổ có vương miện đâm quanh cổ mang chữ "S" từ tên Latinh của nhà vua, "Sigismundus". Sau khi thế tục hóa Dòng Teuton vào năm 1525, Königsberg trở thành thủ đô của Công quốc Phổ. Năm 1618, Công quốc Phổ nằm dưới sự kiểm soát của Tuyển hầu tước Brandenburg và vào năm 1657, nó được kiểm soát trong liên minh cá nhân với Brandenburg (đôi khi được gọi là Brandenburg-Phổ). Từ năm 1701, Brandenburg-Phổ trở thành một Vương quốc và toàn bộ khu vực được gọi là Vương quốc Phổ. Trong khi phần Brandenberg là một phần của Đế chế La Mã Thần thánh và sau đó là Bang liên Đức, Phổ (sau này gọi là Đông Phổ) không nằm trong các ranh giới lãnh thổ đó.
Trong bối cảnh của Chiến tranh Bảy năm, toàn bộ Đông Phổ bị Đế quốc Nga (1758-1762) xâm chiếm và thôn tính. Immanuel Kant nổi tiếng vì đã thề trung thành với Nữ hoàng Nga Yelizaveta.
Trong hai thế kỷ tiếp theo, thành phố, đầu tiên là một phần của Vương quốc Phổ, sau đó từ năm 1866 là một phần của Liên minh Bắc Đức, và sau đó từ năm 1871 là một phần của Đế quốc Đức, tiếp tục phát triển và nhiều địa danh mang tính biểu tượng của Königsberg đã được xây dựng. Thành phố có khoảng 370.000 cư dân và là một trung tâm văn hóa và hành chính của Phổ và Đế quốc Đức. Immanuel Kant và E. T. A. Hoffmann, những người con đáng chú ý của thành phố, được sinh ra trong thời gian này.
Thế Chiến Thứ 2
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, thành phố Königsberg bị tàn phá nặng nề bởi cuộc tấn công ném bom của Anh vào năm 1944 và cuộc bao vây quy mô lớn của Liên Xô vào mùa xuân năm 1945. Vào cuối Thế chiến thứ hai năm 1945, thành phố trở thành một phần của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga (như một phần của Liên bang Xô viết).
Liên Xô
Ngày 4 tháng 7 năm 1946, chính quyền Liên Xô đổi tên Königsberg thành Kaliningrad sau cái chết ngày 3 tháng 6 năm 1946 của Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao (nguyên thủ quốc gia) của Liên Xô, Mikhail Kalinin, một trong những Những người Bolshevik. Những người Đức còn lại ở Königsberg buộc phải chuyển đến Đức vào năm 1946 – 1949, và thành phố đã được tái định cư với các công dân Liên Xô. Ngôn ngữ hành chính của thành phố đã được thay đổi từ tiếng Đức sang tiếng Nga. Tên của các thành phố, thị trấn, sông và các đặc điểm địa lý khác đã được đổi thành tên tiếng Nga. Năm 1950, có 1.165.000 cư dân, chỉ bằng một nửa so với dân số trước chiến tranh.
Thành phố đã được xây dựng lại và là lãnh thổ cực tây của Liên Xô, Kaliningrad Oblast trở thành một khu vực chiến lược quan trọng trong Chiến tranh Lạnh. Hạm đội Baltic của Liên Xô có trụ sở chính tại thành phố vào những năm 1950. Vì tầm quan trọng chiến lược của nó, Kaliningrad Oblast đã bị đóng cửa đối với du khách nước ngoài.
Thành phố cổ không được khôi phục, và tàn tích của Lâu đài Königsberg đã bị phá bỏ vào cuối những năm 1960, theo lệnh cá nhân của Leonid Brezhnev, bất chấp sự phản đối của các kiến trúc sư, nhà sử học, sử gia địa phương và cư dân bình thường của thành phố.
Năm 1957, một hiệp định được ký kết và sau đó có hiệu lực phân định biên giới giữa Ba Lan và Liên Xô.
Nga
Thị trấn Baltiysk (thuộc huyện Baltiysk), ngay bên ngoài Kaliningrad, là cảng Biển Baltic duy nhất của Nga được cho là "không có băng" quanh năm và do đó khu vực này đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì Hạm đội Baltic.
Kaliningrad Oblast là một phần tách rời của Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Nga và với sự sụp đổ của Liên bang Xô viết vào năm 1991, nó trở nên tách biệt khỏi phần còn lại của Nga bởi các quốc gia độc lập. Sự cô lập này so với phần còn lại của Nga càng trở nên rõ rệt hơn về mặt chính trị khi Ba Lan và Lithuania trở thành thành viên của NATO và sau đó là Liên minh châu Âu vào năm 2004. Tất cả các liên kết quân sự và dân sự trên bộ giữa khu vực và phần còn lại của Nga đều phải thông qua các thành viên của NATO và EU. Các sắp xếp đi lại đặc biệt cho cư dân của lãnh thổ đã được thực hiện thông qua Tài liệu Vận chuyển Thuận lợi (FTD) và Tài liệu Vận chuyển Đường sắt Thuận lợi (FRTD).
Trong khi vào những năm 1990, một số tên thành phố thời Liên Xô để tưởng nhớ các nhà lãnh đạo cộng sản đã được thay đổi (ví dụ: Leningrad đổi tên thành Sankt-Peterburg và Kalinin, cũng được đặt theo tên của Mikhail Kalinin, đổi tên thành Tver), Kaliningrad vẫn giữ nguyên tên, mặc dù thành phố đôi khi được gọi một cách thông tục là König hoặc Kyonig (tiếng Nga: Кёниг). . ] Câu hỏi về tên của thành phố đã được đặt ra nhiều lần. Vào năm 2022, chính phủ chính thức xác nhận rằng việc đổi tên thành phố sẽ là "không phù hợp".
Kể từ đầu những năm 1990, khu vực Kaliningrad đã là một Khu kinh tế tự do (FEZ Yantar). Năm 2005, thành phố đánh dấu 750 năm tồn tại với tên gọi Königsberg / Kaliningrad. Vào tháng 7 năm 2007, Phó Thủ tướng thứ nhất của Nga Sergei Ivanov tuyên bố rằng nếu các hệ thống phòng thủ tên lửa do Mỹ điều khiển được triển khai ở Ba Lan, thì vũ khí hạt nhân có thể được triển khai ở Kaliningrad. Vào tháng 11/2008, nhà lãnh đạo Dmitry Medvedev nói rằng việc lắp đặt tên lửa ở Kaliningrad gần như là điều chắc chắn. Tuy nhiên, các kế hoạch này đã bị đình chỉ vào tháng 1 năm 2009.
Một số di sản văn hóa, đáng chú ý nhất là Nhà thờ lớn Königsberg, đã được khôi phục vào những năm 1990, khi người dân bắt đầu tìm hiểu về quá khứ của nước Đức trước đây bị bỏ qua.
Năm 2018, Kaliningrad đã đăng cai tổ chức World Cup 2018.
Địa lý
Cho đến khoảng năm 1900, những con tàu sâu hơn 2 m so với mực nước không thể vượt qua để đi vào thị trấn; các tàu lớn hơn phải neo đậu tại Pillau (nay là Baltiysk), nơi hàng hóa được chuyển sang các tàu nhỏ hơn. Năm 1901, một kênh đào tàu giữa Königsberg và Pillau, được hoàn thành với chi phí 13 hàng triệu mác Đức, cho phép các tàu dự thảo để neo đậu dọc theo thị trấn.
Khí hậu
Kaliningrad có một khí hậu lục địa ẩm (Căn cứ tùy thuộc vào các đường đẳng chọn cho lớp C khí hậu), lạnh, ít mây. Nhiệt độ trung bình khoảng từ -1.5 to +18.1 C và mưa thay đổi từ 36.0 mm/tháng 97.0 mm/tháng. Nó có khí hậu biển ảnh hưởng và vì vậy, ẩm ướt.
Các mùa được phân biệt rõ ràng. Mùa xuân bắt đầu vào tháng 3 và ban đầu lạnh và có gió, sau đó trở nên ấm áp dễ chịu và thường rất nắng. Mùa hè, bắt đầu vào tháng 6, chủ yếu là ấm áp nhưng đôi khi nóng (với nhiệt độ lên tới +30 - +35 C ít nhất một lần mỗi năm) với nhiều nắng xen kẽ với mưa lớn. Số giờ nắng trung bình hàng năm ở Kaliningrad là 1700, tương tự như các thành phố phía bắc khác. Mùa thu đến vào tháng 9, lúc đầu ấm áp và thường có nắng, sau đó chuyển sang lạnh, ẩm ướt và có sương mù vào tháng 11. Mùa đông có tuyết rơi. Tháng 1 và tháng 2 là những tháng lạnh nhất với nhiệt độ đôi khi xuống thấp tới -15 C.
Nhân khẩu học
Dân gốc Đức chạy trốn hoặc bị trục xuất vào cuối Thế chiến II khi lãnh thổ bị Liên Xô sáp nhập. Vào tháng 10 năm 1945, chỉ có khoảng 5.000 thường dân Liên Xô sống trên lãnh thổ này. Từ tháng 10 năm 1947 đến tháng 10 năm 1948, khoảng 100.000 người Đức đã bị buộc phải di chuyển đến Đức. Đến năm 1948, khoảng 400.000 thường dân Liên Xô đã đến Oblast. nhỏ|Cư dân ở Kaliningrad tại "Immortal Regiment", mang theo chân dung của những người lính đã chiến đấu trong [[Chiến tranh thế giới thứ hai|Thế chiến II]] nhỏ|Lời chúc phúc của những chiếc giỏ Phục sinh ở Kaliningrad Ngày nay, phần lớn cư dân của Kaliningrad là người Nga đến định cư sau năm 1945. Một bộ phận dân số đến từ các nhóm dân tộc Slavic khác nhau, bao gồm cả người Belarus và Ukraine. Hiện nay, Kaliningrad cũng là nơi sinh sống của các cộng đồng nhỏ Người Tatar, Người Đức, Người Armenia, Người Ba Lan và Người Litva.
Bảng thành phần các dân tộc, theo điều tra dân số Nga năm 2010 :
Cảnh quan thành phố
Kiến trúcnhỏ|Cổng nhà vua nhỏ|Cổng Friedrichsburg Trung tâm thành phố trước chiến tranh (Altstadt và Kneiphof) hiện bao gồm các công viên, đại lộ, quảng trường trên địa điểm của Lâu đài Königsberg trước đây, và hai tòa nhà: Nhà của Liên Xô ("Dom Sovyetov"), gần như trên địa điểm của lâu đài cũ và Nhà thờ Königsberg đã được khôi phục trên đảo Kneiphof (nay là "đảo Kant"). Mộ của Immanuel Kant nằm cạnh nhà thờ. Nhiều tòa nhà từ thời Đức ở trung tâm thành phố lịch sử đã được bảo tồn và thậm chí được xây dựng lại, bao gồm cả việc xây dựng lại Giáo đường Do Thái Königsberg. Trung tâm thành phố mới tập trung xung quanh Quảng trường Chiến thắng. Nhà thờ Chúa Kitô Đấng Cứu Thế, được thánh hiến vào năm 2005, nằm trên quảng trường đó.
Công trình lâu đời nhất ở Kaliningrad là Nhà thờ Juditten (được xây dựng trước năm 1288). Cũng đáng xem là Sở giao dịch chứng khoán trước đây, các nhà thờ còn sót lại và các cổng thành còn lại: Cổng Sackheim, Cổng Vua, Cổng Ross Nghĩa, Cổng Tấn công (Ausfallstor, hoặc Cảng Sally), Cổng đường sắt (Eisenbahntor), Cổng Brandenburg và Cổng Friedland (). Ngoài Tháp Dohna đã được đề cập, nơi có Bảo tàng Hổ phách, Tháp Wrangel cũng vẫn là một lời nhắc nhở về những bức tường thành Königsberg trước đây. Chỉ còn lại cổng của Pháo đài Friedrichsburg trước đây.
Di tích
Các di tích đáng chú ý bao gồm bức tượng của Immanuel Kant ở phía trước Đại học bang Immanuel Kant của Nga. Bức tượng được thực hiện bởi nhà điêu khắc nổi tiếng Christian Daniel Rauch và được khánh thành vào năm 1864. Bức tượng đã bị phá hủy vào năm 1945, nhưng đã được làm lại vào năm 1992 theo sáng kiến của Marion Dönhoff, một người Đông Phổ bản địa đã trở nên nổi bật ở phương Tây. Ngoài ra là tượng đài Cosmonaut, nơi tôn vinh các phi hành gia Kaliningrad Alexey Leonov, Yuri Romanenko và Aleksandr Viktorenko. Các bức tượng và tượng đài khác bao gồm tượng cho Công tước Albert, tượng cho Friedrich Schiller, tượng cho Sa hoàng Pyotr Đại đế, Vladimir Vysotsky, tượng đài "Mẹ Nga", và Tượng đài cho 1200 Vệ binh, tưởng nhớ Trận chiến Königsberg.
Công viên
Kaliningrad là một thành phố "xanh"  với nhiều công viên và khu vực có nhiều cây xanh và bãi cỏ. Các công viên bao gồm từ quảng trường thành phố nhỏ đến công viên lớn.
Công viên Giải trí The Youth là một trong những công viên nổi tiếng nhất trong thành phố. Công viên được thành lập vào những năm 1920-1930 theo phong cách Anh. Nó mở cửa trở lại sau chiến tranh và được công dân yêu thích trong những năm 1980-1990 với nhà thuyền và sân tennis cũng như trò chơi đu quay. Công viên đã được xây dựng lại lớn hơn vào năm 2004 với một quán cà phê, thảm và nhiều hoạt động giải trí hiện đại khác nhau. Nó nằm trong một khu vực yên tĩnh của thành phố, khu vực Leningradsky, và được kết nối với Lower Pond. Công viên Giải trí The Youth cung cấp dịch vụ giải trí cho mọi lứa tuổi. Ngoài ra còn có Trung tâm Phát triển Truyền thông giữa các cá nhân nằm trong công viên.
Vườn thú Kaliningrad được mở cửa với tên gọi Vườn thú Königsberg vào năm 1896. Bộ sưu tập, mở rộng trên 16,5 ha, bao gồm 315 loài với tổng số 2.264 cá thể động vật. Vườn thú Kaliningrad cũng là một vườn ươm.
Hồ
Lower Pond nằm ở trung tâm thành phố, là một hồ nhân tạo. Lower Pond được bao quanh bởi một lối đi dạo và là một khu vực để giải trí, đặc biệt là vào mùa hè. Phía bắc của Lower Pond là Upper Pond lớn hơn ở phía bắc Kaliningrad.
Cầu
Bài báo năm 1736 của Leonhard Euler về câu đố Bảy cây cầu của Königsberg là một công trình quan trọng trong lĩnh vực lý thuyết đồ thị và cấu trúc liên kết. Chỉ có hai trong số các cấu trúc từ thời đại của ông còn tồn tại.
Sân vận động
Vào năm 2018, một sân vận động mới, Kaliningrad Arena, được xây dựng trên đảo Oktyabrsky, gần bờ kè của sông Staraya Pregolya. Sân vận động có sức chứa 35.000 chỗ ngồi.
Bảo tàng Kaliningrad
nhỏ|Tàu bảo tàng "Vityaz" từ bộ sưu tập của Bảo tàng Đại dương Thế giới Có rất nhiều viện bảo tàng và một số lượng lớn các chi nhánh ở Kaliningrad.
Bảo tàng Lịch sử và Nghệ thuật Khu vực Kaliningrad là bảo tàng lâu đời nhất ở Kaliningrad, được thành lập vào năm 1946. Ngoài tòa nhà chính, bảo tàng có bốn chi nhánh ở Kaliningrad (bao gồm "Blindage" và "Fort số 5") và hai chi nhánh ở khu vực.