cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hải chiến ngoài khơi Samar
"Small Boys Attack!"
trái|nhỏ|Khu trục hộ tống hạm USS Dennis (DE-405) đang xả khói che cho đội mẫu hạm hộ tống của Taffy 3, Samar, 25 tháng 10 năm 1944. Ba khu trục hạm và bốn khu trục hộ tống hạm có nhiệm vụ bảo vệ đội mẫu hạm hộ tống khỏi mối đe dọa của máy bay và tàu ngầm. Ba khu trục hạm lớp Fletcher - có biệt danh "Hộp thiếc" (Tin can) vì lớp giáp mỏng - nhưng đủ nhanh để bắt kịp với các đội mẫu hạm chủ lực. Mỗi chiếc mang năm tháp pháo nòng đơn 5-inch (127 mm) và hệ thống vũ khí cao xạ tối thiểu, không đủ hiệu quả để đối đầu với những con tàu bọc giáp lớn của người Nhật. Chỉ có mười quả ngư lôi 21-inch (530 mm) Mark-15 - được nạp trong hai hệ thống phóng năm nòng - là mối đe dọa lớn với những chiếc thiết giáp hạm và tuần dương hạm của người Nhật.
Thế mạnh của những chiếc khu trục hạm Hoa Kỳ là hệ thống dẫn bắn bằng radar Mark 37 GFCS, có thể cung cấp đường bắn cho những khẩu pháo 5-inch tự động. Hệ thống đa chức năng này có thể giúp tàu chiến Mỹ bắn trúng mục tiêu địch mặc cho tầm nhìn kém và tốc độ di chuyển nhanh. Người Nhật dựa vào hệ thống ngắm bắn quang học và vệt màu từ đạn pháo nên sẽ gặp nhiều khó khăn hơn khi xác định mục tiêu trong mưa, khói hay bị giới hạn hỏa lực khi thay đổi hướng di chuyển.
Bốn khu trục hộ tống hạm lớp John C. Butler nhỏ và chậm hơn, vì chúng được thiết kế để bảo vệ những đoàn vận tải chậm chạp khỏi mối đe dọa của tàu ngầm. Chúng được trang bị hai pháo 5-inch (127 mm) nhưng không có cơ chế bắn tự động, và ba quả ngư lôi, dù thủy thủ đoàn không được huấn luyện kỹ càng về phương thức tác chiến bằng ngư lôi. Ngư lôi chỉ có tầm hoạt động khoảng 10 km, nên chúng phù hợp nhất trong các cuộc tấn công vào ban đêm. Vào ban ngày, họ phải vượt qua làn đạn pháo với khoảng cách lên tới gần 50 km. Trong trận Samar, họ phải đối đầu với hạm đội dẫn đầu bởi chiếc thiết giáp hạm lớn nhất trong lịch sử và những màn khói ngụy trang được tạo ra trong trận đánh đã có ảnh hưởng không nhỏ tới cục diện của trận đánh.
USS Johnston
nhỏ|Khu trục hạm USS Johnston đang tiếp nhiên liệu từ tàu chở dầu USS Millicoma, tháng 8 năm 1944. Lúc 07:00, Trung tá Ernest E. Evans - thuyền trưởng của Johnston, bắt đầu cho tàu xả khói để bảo vệ đội mẫu hạm hộ tống khỏi những đợt pháo của tàu Nhật và cho tàu di chuyển kiểu zig-zag. Mười phút sau đó, Sĩ quan Hỏa lực - Đại úy Robert Hagen bắt đầu cho khai hỏa vào mục tiêu gần nhất, cách đó 16 km và bắn trúng vài phát pháo vào chiếc tuần dương hạm dẫn đầu đoàn. Tàu Nhật bắt đầu bắn vào Johnston và những vụ nổ liên tục khiến con tàu rung lắc dữ dội. Đáp trả lại không chút chần chừ, Evans cho Johnston "tăng tốc độ tối đa, bẻ lái sang trái". Johnston tiếp tục xả khói và chạy zigzag, và di chuyển với tốc độ tối đa tới đội hình tàu chiến Nhật Bản.
Lúc 07:16, Spague ra lệnh cho Trung tá William D. Thomas - chỉ huy đội khu trục hạm và hiện đang có mặt trên khu trục hạm Hoel, dẫn đầu đội hình khu trục hạm và tấn công. Ba tàu bao gồm: Hoel, Heermann và Samuel B. Roberts bắt đầu tách đội hình và tăng tốc tiếp cận mục tiêu để phóng ngư lôi.
Johnston tiếp tục các cuộc tấn công một mình, bắn hơn 200 viên đạn pháo và liên tục bẻ lái qua những đợt sóng mạnh, khiến người Nhật khó có thể bắn trúng được. Johnston bắt đầu phóng toàn bộ mười quả ngư lôi ở khoảng cách 900 m. Lúc 07:24, hai đến ba quả đã bắn trúng chiếc Kumano và thổi bay mất phần mũi tàu của nó. Vài phút sau, lúc 07:33, bốn quả ngư lôi sượt qua vị trí chiếc Kongō (Morisons cho rằng Kongō buộc phải bẻ lái về hướng Bắc để tránh loạt ngư lôi này, nhưng điều này không được đề cập trong báo cáo của Kongō sau trận đánh. Không rõ loạt ngư lôi đó là của Johnston hay là của Hoel). Tuần dương hạm Suzuya, vốn bị hư hại nặng sau các cuộc không kích và bị vô hiệu hóa khỏi trận đánh khi đang dừng lại giúp đỡ chiếc Kumano. Cuộc tấn công của Johnston đã khiến cho các chỉ huy người Nhật bối rối, họ vẫn đang nghĩ mình đang phải nghênh chiến với những chiếc tuần dương hạm của người Mỹ. Evans sau đó thay đổi lộ trình và dưới sự che chở của làn khói, mở rộng khoảng cách giữa tàu của ông và người Nhật.
Lúc 07:30, ba viên đạn pháo bắn từ thiết giáp hạm đâm xuyên qua sàn của Johnston xuống phòng máy, khiến tốc độ của con tàu giảm xuống còn một nửa, tức 31 km/h và làm vô hiệu hóa hệ thống điện của toàn bộ hệ thống pháo nằm ở đuôi tàu. Hagen báo cáo rằng đó là đạn 14-inch (356 mm) bắn từ thiết giáp hạm Kongō, từ khoảng cách 13 km. Nhưng đến nay không rõ phát đạn đó có phải là của Kongō hay không vì Kongō lúc đó ở vị trí rất xa so với đội hình của người Nhật và báo cáo của Kongō chỉ ra họ không thể khai hỏa vào bất cứ mục tiêu nào khi đi vào một cơn mưa lớn. Dựa vào khoảng cách và góc xuyên, có thể nói đó là đạn 18,1-inch (460 mm) bắn từ chiếc Yamato ở khoảng cách 18.574 km, và không lâu sau, Ba viên 6.1-inch (150 mm) từ Yamato đã bắn trúng đài chỉ huy chiếc Johnston, gây thương vong lớn và cướp đi vài ngón tay trái của Trung tá Evans. Con tàu bị hư hại rất nặng, thi thể của thủy thủ nằm la liệt dọc con tàu. Yamato sau này báo cáo họ đã đánh chìm một tuần dương hạm của kẻ thù (có thể là phóng đại) với pháo 18,1-inch lúc 07:27. Khu trục hạm Kishinami, đã hỗ trợ Yamato tấn công Johnston cùng thời gian đó, sau này cũng báo cáo Yamato đánh chìm một tuần dương hạm của kẻ thù lúc 07:28.
Tuy nhiên, Johnston không chìm ngay lập tức. Vốn đã sử dụng gần hết số nhiêu liệu trước trận đánh, nên lượng còn lại trong tàu không đủ để gây ra vụ nổ nghiêm trọng. Con tàu nhanh chóng ẩn mình trong một cơn mưa rào và thủy thủ đoàn đã tận dụng thời gian đó để khắc phục thiệt hại và khôi phục lại thành công hệ thống điện cho 2/3 tháp pháo ở đuôi tàu. Radar tìm kiếm của tàu đã bị bắn hỏng và rơi xuống sàn tàu trong một mớ hỗn độn, nên họ không thể làm gì được. Hệ thống radar dẫn bắn cũng bị hư hỏng nhưng nhanh chóng được sửa chữa và đưa vào hoạt động trở lại. Chỉ sau vài phút nấp trong cơn mưa, Johnston đã đưa radar dẫn bắn và phần lớn hệ thống pháo quay trở lại hoạt động. Từ trong cơn mưa, lúc 07:35, Johnston bắt đầu khai hỏa vào một khu trục hạm Nhật ở khoảng cách 9.1 km. Sau đó, họ chuyển mục tiêu sau một chiếc tuần dương hạm đang tiếp cận từ hướng đông, bắn thêm vài chục quả đạn nữa vào mục tiêu cách đó khoảng 10 km. Mục tiêu thứ hai không thể quan sát rõ bằng mắt thường và không được xác định được một cách rõ ràng, nên Johnston cho rằng đó là một "tuần dương hạm", nhưng thực chất đó là thiết giáp hạm Haruna.
Lúc 07:37, Trung tá Thomas ra lệnh bắt đầu tấn công bằng ngư lôi thông qua radio. Johnston và Heermann nhận được lệnh và bắt đầu nghênh chiến. Lúc Johnston đang mở rộng khoảng cách với hạm đội người Nhật, nó đi ngang qua đội hình xung kích dẫn đầu bởi khu trục hạm Hoel, vốn đã bị hư hại rất nặng. Evans cho Johnston quay đầu tiếp tục cuộc tấn công vừa rồi và hỗ trợ hỏa lực cho đội tàu của Thomas vào vị trí phóng ngư lôi. Johnston thu hẹp khoảng cách với chiếc tuần dương hạm hạng nặng dẫn đầu đoàn Nhật - Tone, khoảng 5,5 km và nổ súng. Dù đã mất đi Radar dẫn bắn SC, Johnston vẫn bắn trúng Tone nhiều viên đạn, dù không còn độ chính xác như trước.
Trong trận đánh, Evans đã dẫn dắt chiếc Johnston chiến đấu với những con tàu đối thủ to và có hỏa lực vượt trội hơn chính chiếc Johnston. Lúc 08:20, sau khi ẩn mình trong làn khói và cơn mưa mù, Johnston bất ngờ xuất hiện và nghênh chiến với một thiết giáp hạm 36,600 tấn lớp Kongō (có thể là Haruna, dựa theo báo cáo của con tàu về việc nghênh chiến với một chiếc khu trục hạm của người Mỹ trong cùng khoảng thời gian đó). Johnston bắn liên tiếp ít nhất 40 quả đạn pháo và hơn 15 viên được ghi nhận bắn trúng cấu trúc thượng tầng của Haruna, Johnston thay đổi lội trình di chuyển và biến mất trong làn khói, tránh việc bị pháo 14-inch của Haruna bắn trả. Lúc 08:26 và một lần nữa, lúc 08:30, Thomas yêu cầu một cuộc tấn công vào đội tuần dương hạm của kẻ thù đang di chuyển ở vị trí phía đông của đội mẫu hạm hộ tống. Johnston phản hồi lúc 08:30 và đổi hướng di chuyển về một chiếc tuần dương hạm đang liên tục nã pháo vào chiếc Gambier Bay, vốn đang rút chạy trong sự bất lực. Ở khoảng cách 5.5 km, Johnston bắn trả trong vòng 10 phút vào chiếc tuần dương hạm được vũ trang mạnh mẽ hơn rất nhiều lần (có thể là chiếc Haguro) và bắn trúng được nhiều phát đạn.
Johnston tiếp tục bị hỏa lực của người Nhật bắn cho kiệt quệ, vô hiệu hóa tháp pháo số 51 và cướp đi sinh mạng của vô số thủy thủ. Lúc 09:20, sau khi bị hất tung khỏi đài chỉ huy bởi một vụ nổ kho đạn, Evans tiếp tục việc chỉ huy ở phía đuôi tàu bằng việc hét lớn tới đội kĩ sư phòng máy thông qua một lỗ thủng trên sàn để thay đổi lộ trình của con tàu. Hỏa lực của Nhật sau đó bắn hỏng nốt động cơ còn lại, khiến Johnston chết đứng giữa biển lúc 09:40. Người Nhật tập trung vào chiếc Johnston nhiều đến mức quên đi cả những chiếc mẫu hạm đang rút chạy khỏi trận đánh. Johnston bị bắn hỏng nặng đến nỗi một thủy thủ sống sót sau này đã kể lại rằng "đội kiểm soát thiệt hại của chúng tôi không thể vá lại các lỗ thủng đủ nhanh để giữ cho con tàu tiếp tục nổi nữa."
Lúc 09:45, Trung tá Evans ra lệnh bỏ tàu. Johnston chìm 25 phút sau đó và đem theo sinh mạng của 186 thành viên của thủy thủ đoàn. Evans cũng bỏ tàu cùng người của ông và đó cũng là lần cuối cùng ông được nhìn thấy. Evans sau được truy tặng Huân chương Danh dự vì đã dũng cảm chỉ huy con tàu chiến đấu tới những giờ phút cuối cùng. Khi khu trục hạm Yukikaze đi ngang qua chỗ những người sống sót, Trung sĩ Clint Carter - chỉ huy khẩu đội pháo số 52 của Johnston, chỉ cách mạn phải của Yukikaze vài chục mét, ngạc nhiên vì những gì anh thấy sau đó "Có vẻ như toàn bộ thủy thủ của tàu đang đứng ở tư thế nghiêm, như kiểu trong đội hình duyệt binh vậy, và họ đứng chào chúng tôi." Khi chiếc Yukikaze đi qua, Carter thấy một người sĩ quan già, trong bộ quân phục chỉnh tề và gọn gàng, đứng chào bọn họ ở trên đài chỉ huy tàu. "Tôi có thể chắc một điều rằng", Carter sau này kể lại "..họ khâm phục con tàu kiên cường này...USS Johnston." Một người thủy thủ đứng ở đuôi chiếc Yukikaze đã ném một vật gì đó về chỗ của Carter. Cái hộp đó quá to so với một quả lựu đạn và quá bé so với một quả bom chìm, đó là cà chua đóng hộp. Carter vồ lấy nó, kiểm tra và phát hiện rằng hộp này được đóng tại bang Arkansas. "Đã ba năm chiến tranh rồi [với người Mỹ] và họ vẫn ăn cà chua đóng hộp của người Mỹ."
USS Samuel B. Roberts
nhỏ|Khu trục hộ tống hạm USS Samuel B. Roberts (DE-413) tại biển Philippines, tháng 10 năm 1944. Dù những chiếc khu trục hộ tống hạm được thiết kế khá nhỏ gọn, chỉ đủ để làm nhiệm vụ săn ngầm và bảo vệ các đoàn tàu vận tải chậm chạp, chúng vẫn được trang bị cấu hình vũ khí chống hạm tiêu chuẩn như ngư lôi và pháo 5-inch (127 mm). Samuel B. Roberts được coi là "khu trục hộ tống hạm chiến đấu như một thiết giáp hạm" trong trận đánh, đã chiến đấu với những chiếc tuần dương hạm (được thiết kế để chống chịu hỏa lực của pháo 5-inch). Lúc 07:40, Thiếu tá Robert W. Copeland dẫn dắt con tàu của ông tránh ra khỏi chiếc khu trục hạm Heermann, vốn đang tiến công vào đội hình tàu Nhật. Nhìn chiếc khu trục hạm đó, ông nhận ra con tàu của ông đang ở vị trí phù hợp để phóng ngư lôi vào các tuần dương hạm của kẻ thù. Qua hệ thống loa thông báo, ông nói "Đây sẽ là một cuộc chiến không cân sức mà cơ hội sống sót là điều không thể hi vọng được. Nhưng chúng ta sẽ gây thiệt hại cho kẻ thù nhiều nhất có thể." Dù không được lệnh tấn công từ Sprague, ông vẫn cho tàu tăng tốc tối đa và theo chiếc Heermann tấn công những chiếc tuần dương hạm của Nhật Bản.
Dưới sự bao phủ của khói từ những chiếc khu trục hạm, Sammy B thoát khỏi sự chú ý của người Nhật. Không muốn thu hút toàn bộ sự chú ý của người Nhật vào con tàu nhỏ bé của ông, Copeland liên tiếp từ chối lệnh nổ súng của Sĩ quan Hỏa lực - Đại úy Bill Burton. Copeland không muốn phung phí bất cứ viên đạn 5-inch nào, dù các mục tiêu đều trong tầm ngắm và có thể thấy rõ ràng, nhưng khoảng cách vẫn còn rất xa, và ông có ý định phóng ngư lôi ở khoảng cách 4.6 km. Burton liên tiếp yêu cầu nổ súng nhiều đến mức Copeland phải hét lên "Chết tiệt, anh Burton, tôi sẽ cho anh biết khi nào cần phải nổ súng."
Một viên đạn lạc, có thể xuất phát từ một khu trục hạm gần đó, đã bắn trúng cột buồm của Sammy B và vô hiệu hóa máy phóng ngư lôi lúc 08:00. Sau khi khôi phục lại máy phóng, ở khoảng cách 3,7 km, Sammy B phóng ngư lôi vào Chōkai mà không bị Chōkai bắn trả. Sau khi thay đổi lộ trình di chuyển, Sammy B biến mất trong làn khói. Hoa tiêu báo cáo rằng có ít nhất một quả ngư lôi đã bắn trúng, và khiến chiếc Chōkai thất tốc và dạt vào bên rìa của đội hình lúc 08:23.
Lúc 08:10, Sammy B đang ở rìa của đội mẫu hạm hộ tống. Qua làn khói và cơn mưa dày đặc, tuần dương hạm hạng nặng Chikuma xuất hiện, bắn toàn lực vào đội mẫu hạm. Copeland đổi hướng di chuyển và nói với Burton "Anh Burton, anh có thể nổ súng." Sammy B và Chikuma bắt đầu đấu pháo nhau và Chikuma phải sẻ hỏa lực của mình giữa các đội mẫu hạm và chiếc Sammy B. Bị ép vào khoảng cách gần và tốc độ bắn chậm, Chikuma gặp nhiều khó khăn trong việc bắn vào các con tàu nhỏ và nhanh nhẹn của đối phương (vào thời gian đầu của trận đánh, khi biết rằng Sammy B sẽ phải làm nhiệm vụ bảo vệ đội hộ tống khỏi các mối đe dọa của tàu mặt nước Nhật Bản, kĩ sư trưởng - Đại úy Herbert "Bill" Trowbridge đã cho toàn bộ máy chạy vượt công suất và quá mức an toàn cho phép, khiến Sammy B đạt được tốc độ khoảng 52 km/h). Sammy B không gặp khó khăn về vấn đề tốc độ bắn như Chikuma. Trong suốt 35 phút, ở khoảng cách 4,8 km, Sammy B đã bắn gần như toàn bộ cơ số đạn 5-inch (127 mm) trữ ở trên tàu vào chiếc Chikuma - hơn 600 viên đạn. Chikuma chịu hư hại nặng dọc con tàu. Hệ thống thượng tầng của tàu bị "biến dạng" sau khi trúng đủ các loại đạn liên tục, từ những viên xuyên giáp, đạn nổ mạnh, đạn cao xạ tới cả những viên pháo sáng, tạo đám cháy lớn trên con tàu. Đài chỉ huy của Chikuma gần như không còn, cháy lớn xuất hiện dọc hệ thống thượng tầng và tháp pháo số ba đã bị vô hiệu hóa.
Tuy vậy, Chikuma không ở đó một mình, và ngay sau đó, hàng loạt các cột nước đủ màu sắc bốc lên xung quanh chiếc Sammy B, tức là con tàu đang ở trong tầm bắn của Yamato, Nagato và Haruna. Để tránh các loạt đạn đó, Copeland cho tàu lùi hết tốc lực, tuy nhiên lúc đó con tàu đã trở thành 1 mục tiêu ngon lành cho tàu chiến Nhật. Lúc 08:51, con tàu trúng một loạt đạn từ tuần dương hạm của Nhật, làm hỏng một động cơ của tàu. Ở tốc độ 31 km/h, Sammy B bắt đầu trúng đạn liên tục hơn trước. Kongō bắn một loạt kết liễu chiếc Sammy B lúc 09:00, vô hiệu hóa nốt động cơ còn lại. Chết đứng giữa biển và chìm dần, sứ mệnh của Sammy B trong trận đánh đã kết thúc.
Hạ sĩ Pháo thủ Paul H. Carr là chỉ huy khẩu đội pháo 5-inch (127 mm) số 52 nằm ở đuôi tàu. Khẩu pháo này đã bắn gần như toàn bộ 325 viên đạn pháo trong vòng 35 phút trước khi một túi thuốc súng phát nổ vì sức nóng của khẩu pháo. Trung sĩ Chalmer Goheen - một thợ máy của tàu, đã tìm thấy Carr trong lúc đi tìm kiếm người sống sót thuộc khẩu đội pháo số 52. Goheen tìm thấy Carr trong bộ quần áo rách tươm và mang thương tích khắp người, và đang chật vật nạp nốt viên 5-inch cuối cùng vào khẩu pháo. Anh cầu xin Goheen giúp anh nạp nốt viên đạn nặng 54 pound đó, nhưng Goheen từ chối và bế Carr ra khỏi khẩu pháo. Carr được Goheen nhìn thấy lần cuối cùng khi đang bò lại về chỗ khẩu pháo trước khi gục cạnh viên đạn mà anh vẫn cố gắng hết sức mình để nạp vào. Carr được truy tặng Huân chương Sao Bạc và tên anh được đặt cho một con tàu frigate mang tên lửa lớp Oliver Hazard Perry để vinh danh anh.
Khu trục hộ tống hạm Raymond, Dennis và John C. Butler cũng phóng ngư lôi về phía tàu Nhật. Dù không quả ngư lôi nào được bắn trúng, nhưng chúng đã làm chậm đà truy đuổi của người Nhật. Dennis trúng đạn pháo bởi ít nhất hai tuần dương hạm của Nhật, và John C. Butler phải ngừng bắn sau khi dùng hết toàn bộ cơ số đạn sau một giờ nghênh chiến.
USS Hoel
Đô đốc Sprague sau đó lệnh cho Thomas tấn công tàu chiến Nhật bằng ngư lôi. Thomas sau đó cố gắng tập hợp được ba khu trục hạm dưới quyền của ông và "di chuyển theo đội hình và tiến công" lúc 07:40. Qua làn khói mù và các cơn mưa dày đặc, Hoel tiến thẳng về đội hình tàu chiến Nhật theo kiểu zig zag, theo đó bởi Heermann và Samuel B. Roberts. Cũng ẩn mình trong cơn mưa lúc đó, chiếc Johnston đang khai hỏa vào những con tàu chiến Nhật với sự trợ giúp của hệ thống radar dẫn bắn.
Kintberger nhanh chóng lựa chọn mục tiêu để tấn công khi khoảng cách giữa họ đang ngày càng thu hẹp. Trong Phòng Tác chiến (CIC), Thiếu tá Fred Green đề xuất lộ trình di chuyển để có thể đưa Hoel vào vị trí thuận lợi để tấn công chiếc "thiết giáp hạm" dẫn đầu đoàn (có thể là chiếc Kongō, hoặc tuần dương hạm Haguro). Không chút do dự, Kintberger cho Hoel tấn công. Và lộ trình đó đã dẫn họ đi thẳng vào giữa đội hình của Lực lượng Trung tâm.
Sĩ quan Hỏa lực - Đại úy Bill Sanders đã điều chỉnh hỏa lực liên tục của năm khẩu pháo 5-inch và ghi nhận nhiều viên bắn trúng, và đồng thời thu hút sự chú ý của một vài đội tàu chiến Nhật. Ngay sau đó, đạn pháo bắt đầu nổ xung quanh chiếc Hoel. Vào khoảng 07:27, ở khoảng cách 8,2 km, Hoel bắn một nửa số lượng ngư lôi trên tàu và đổi hướng di chuyển. Không ai rõ được kết quả của loạt ngư lôi đó, nhưng nhiều báo cáo chỉ ra rằng loạt ngư lôi đã khiến chiếc Haguro phải bẻ lái mạnh và tụt lại phía sau chiếc Tone.
Sau khi phóng loạt ngư lôi đầu tiên, Hoel bị một loạt đạn bắn trúng, vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống vũ khí chính ở đuôi tàu, vô hiệu hóa động cơ bên trái và hỏng hệ thống dẫn bắn Mark-37, radar FD và phòng lái ở đài chỉ huy. Con tàu thất tốc còn 17 knot và phải điều khiển chân vịt bằng tay. Kintberger nhận ra ông phải nhanh chóng phóng nốt toàn bộ số ngư lôi còn lại khi còn có thể.
Nhanh chóng tiến về phía tây nam sau loạt ngư lôi đầu tiên, Kintberger đổi hướng về phía tây và phóng loạt ngư lôi thứ hai vào một chiếc "tuần dương hạm hạng nặng" (có thể là Yamato hoặc Haruna, do tầm nhìn kém trong mưa nên cả hai bên đều không thể nhận biết rõ được mục tiêu) vào khoảng 07:50. Lúc này, thủy thủ đoàn được mãn nhãn bởi một loạt cột nước bốc lên xung quanh mục tiêu của họ. Những cột nước đó có thể xuất phát từ những quả bom ném trượt từ máy bay của Taffy 3. Báo cáo của Nhật có đề cập rằng loạt ngư lôi đó đã phóng về chiếc Yamato, khiến con tàu phải bẻ lái mạnh về bên trái để tránh ngư lôi và kết quả là buộc phải chạy về phía Nam đến khi những quả ngư lôi đó hết nhiên liệu, đẩy Kurita ra rìa của trận đánh và không thể nắm bắt được tình hình của đội tàu của ông.
Hoel, với tốc độ bị giảm xuống còn 17 knot, bị hư hại nặng và nhanh chóng bị tàu Nhật bao vây. Trong vài phút sau đó, hệ thống lái ở mũi tàu đã được khôi phục và Kintberger ra lệnh tiến về phía nam để hội quân với Taffy 3. Khi đang di chuyển zig-zag, con tàu khai hỏa về phía những mục tiêu gần nhất với hai khẩu pháo 5-inch còn lại. Cuối cùng, lúc 08:30, sau khi trúng hơn 40 viên đạn cỡ nòng từ 5-16-inch (127-406 mm), một viên 8-inch (203 mm) đã vô hiệu hóa động cơ cuối cùng của tàu. Với việc phòng máy nhanh chóng bị ngập nước và kho đạn số một bốc cháy dữ dội, con tàu dần nghiêng về bên trái và chìm dần về hướng đuôi tàu. Lệnh bỏ tàu được đưa ra lúc 08:40 và nhiều thủy thủ sống sót bơi ra xa khỏi con tàu.
Một chiếc tuần dương hạm hạng nặng và vài khu trục hạm của Nhật thu hẹp khoảng cách với Hoel chỉ còn 1,8 km. Trong 10 phút sau đó, hai bên liên tục khai hỏa vào nhau và họ bắn hư hại một chiếc tuần dương hạm lớp Tone. Khi đội khu trục hạm của Nhật tiếp cận ở khoảng cách 910 m, hai đội pháo lại chuyển hướng bắn về những mục tiêu đó. Người Nhật chỉ ngừng bắn lúc 08:55 khi Hoel lật úp hoàn toàn và chìm ở độ sâu 7,3 km, sau hơn 90 phút kịch chiến.
Hoel là con tàu đầu tiên của Taffy 3 bị bắn chìm, và chịu mức tổn thất về nhân mạng cao nhất toàn Taffy 3, chỉ 86 thành viên của thủy thủ đoàn sống sót, 253 sĩ quan và thủy thủ tử trận cùng con tàu. Trung tá Kintberger, sống sót qua trận đánh và sau này giải ngũ với quân hàm Chuẩn Đô đốc, đã miêu tả lại sự dũng cảm của Hoel trên một văn bia như sau: "Những chàng trai này hoàn toàn nhận thức được kết quả tất yếu của việc nghênh chiến với một hạm đội khổng lồ và hoàn toàn áp đảo mình, và họ đã tận tâm thực hiện mọi nghĩa vụ được giao phó tới những giờ phút cuối cùng của mình."
USS Heermann
nhỏ|Khu trục hạm USS Heermann (DD-532) đang neo đậu tại Nouméa, tháng 8 năm 1944. Heermann - chỉ huy bởi Trung tá Amos T. Hathaway - lúc đó đang rút chạy cùng đội hàng không mẫu hạm hộ tống. Lúc 07:37, Hathaway nhận được thông báo từ Thomas, lệnh cho Heermann dẫn đầu đội hình khu trục hạm tấn công tàu chiến Nhật. Heermann tăng tốc tối đa dưới sự che chở của khói và những cơn mưa dày đặc làm tầm nhìn xa chỉ còn khoảng 90 m, và hai lần phải bẻ lái khẩn cấp để tránh va chạm với 2 khu trục hạm khác trong đội hình, đầu tiên là Samuel B. Roberts và sau đó là Hoel lúc 07:49, khi con tàu đang cố gắng lên vị trí đầu đoàn để chuẩn bị phóng ngư lôi..
Lúc 07:50, Heermann tấn công tuần dương hạm Haguro với pháo 5-inch, cùng lúc đó, thủy thủ đoàn tích cực chuẩn bị một nửa số ngư lôi để chuẩn bị tấn công. Trong sự hỗn loạn, thủy thủ trực máy phóng ngư lôi số hai đã lỡ phóng thêm hai quả ngư lôi nữa sau khi máy số một đã phóng toàn bộ năm quả, trước khi được chỉ huy máy phóng cản lại. Sau khi phóng bảy quả ngư lôi, Heermann đổi hướng di chuyển để tấn công đội hình ba thiết giáp hạm đang nã pháo vào con tàu.
Hathaway ra lệnh khai hỏa vào thiết giáp hạm Haruna, con tàu dẫn đầu đoàn. Sau đó, ông thu hẹp khoảng cách lại còn khoảng bốn kilomét và phóng nốt ba quả ngư lôi còn lại. Haruna khéo léo né tất cả số ngư lôi đó, nhưng sử gia Samuel Eliot Morison cho rằng Yamato mới là mục tiêu của số ngư lôi đó, và khiến con tàu phải bẻ lái về hướng bắc suốt 10 phút để né số ngư lôi đó, trong khi đó Lundgren, dựa trên báo cáo của người Nhật và Mỹ trong trận đánh, khẳng định số ngư lôi đó xuất phát từ loạt phóng thứ hai của Hoel lúc 07:53. Dù gì đi chăng nữa, Kurita và con tàu mạnh mẽ nhất hạm đội Nhật lúc đó đã bị đưa ra rìa của trận đánh. Người Nhật giờ đã mất thế chủ động và bị chững lại trước hàng phòng ngự kiên cường của người Mỹ.
Lúc 08:03, tin rằng một quả ngư lôi đã bắn trúng chiếc thiết giáp hạm, Hathaway đổi hướng di chuyển và quay về đội mẫu hạm, di chuyển theo kiểu zigzag và xả khói che mắt người Nhật. Heermann, vẫn hoàn toàn nguyên vẹn lúc đó, liên tục khai hỏa trong làn khói và mưa vào những mục tiêu lân cận. Sau đó con tàu bị nã pháo dữ dội, Heermann bắt đầu đấu pháo với thiết giáp hạm Nagato, khi những viên đạn pháo của Nagato rơi ngày một gần chiếc Heermann. Trong khoảng thời gian từ lúc 08:08 tới 08:25, Heermann hoàn toàn nằm trong tầm bắn của đội khu trục hạm Nhật, trước khi cả hai bị màn khói che mắt. Tuy vậy, không con tàu nào ở hai bên khai hỏa vào nhau, vì họ đều có những mục tiêu quan trọng hơn.
Lúc 08:26, Trung tá Thomas yêu cầu thu hút hỏa lực của những chiếc tuần dương hạm Nhật, đồng thời bắn hỗ trợ cho những chiếc CVE đang rút lui về phía đông. Hathaway đồng ý nhưng phải di chuyển lách qua đội hình mẫu hạm và đội hộ tống. Di chuyển với tốc độ tối đa, Heermann, một lần nữa, suýt đâm phải hai con tàu bạn, lần này là chiếc Fanshaw Bay và Johnston.
Heermann nhanh chóng tiếp cận chiếc Gambier Bay, đang bị hư hại rất nặng bởi những viên đạn pháo bắn ra ở khoảng cách rất gần. Ở khoảng cách 11 km, Heermann giao chiến với Chikuma để hút hỏa lực đang nhắm vào chiếc Gambier Bay sang mình. Chikuma giờ phơi mình giữa hỏa lực của chiếc Heermann và Samuel B. Roberts và trúng liên tiếp nhiều phát đạn. Cùng lúc đó, Heermann bị nã đạn bởi một hạm đội Nhật Bản. Các cột nước màu đỏ, vàng và xanh lá bốc lên chứng tỏ nó xuất phát từ thiết giáp hạm Kongō và Haruna. Nhiều cột nước không màu cũng bốc lên, có khả năng xuất phát từ những chiếc tuần dương hạm được dẫn đầu bởi chiếc Chikuma. Lúc 08:45, Heermann trúng một viên đạn pháo vào khu vực phòng lái, cướp đi sinh mạng của ba thủy thủ và làm thương nặng một người nữa. Tám viên đạn nữa bắn trúng chiếc Heermann và gây ngập nước ở khu vực khoang trước tàu, ngập sâu đến mức chốt giữ mỏ neo bị hỏng và khiến nó bị kéo lê trên mặt nước, đồng thời một tháp pháo 5-inch cũng bị vô hiệu hóa.
Lúc 08:50, máy bay từ Phi đội Tổng hợp số 10 (VC-10) xuất hiện. Họ bắt liên lạc được với Taffy 3 và được Taffy 3 chỉ dẫn bay về hướng đông thông qua kênh liên lạc VHF. Lúc 08:53, Chikuma và bốn tuần dương hạm bị máy bay Mỹ tấn công. Lúc 09:02, sau khi bị tấn công tứ phía bởi Heermann, Samuel B. Roberts và bom, ngư lôi, súng máy từ các đội bay xuất phát từ mẫu hạm, Chikuma rút lui khỏi trận đánh nhưng chìm không lâu sau đó.
Lúc 09:07, Tone đấu pháo ác liệt với Heermann tới khi phải vòng lại rút lui lúc 09:10. Lúc 09:17, Sprague lệnh cho Hathaway xả khói ở bên trái đội hình mẫu hạm hộ tống, và lúc 09:30, họ tập hợp lại thành đội hình bình thường và di chuyển về hướng nam.
Tin rằng mình đang phải đối đầu với lực lượng hùng mạnh hơn rất nhiều do sự phản kháng dữ dội của người Mỹ. Kurita ra lệnh ngừng bắn lúc 09:00 và đưa hạm đội về điểm hẹn ở phía bắc. Trong sự bất ngờ của người Mỹ, người Nhật bắt đầu triệt thoái và rút lui khỏi trận đánh.
Dù chịu thiệt hại rất nghiêm trọng, Heermann là con tàu duy nhất trong đội hình tấn công còn sống sót.
Rút chạy về phía nam
trái|nhỏ|175x175px|Hàng không mẫu hạm hộ tống USS Gambier Bay (CVE-73) bốc cháy dữ dội bởi hải pháo Nhật sau khi bị tụt lại phía sau đội hình. Ảnh chụp từ mẫu hạm hộ tống USS Kalanin Bay (CVE-68) Trong lúc được một cơn mưa rào che mắt tầm bắn của người Nhật, Đô đốc Sprague đứng trước nhiều sự lựa chọn khó khăn. Di chuyển về hướng Đông sẽ kéo tàu địch tới quá gần Eo Biển San Bernardino và sẽ khó nhận được sự hỗ trợ từ lực lượng của Đô đốc Oldendorf ở phía nam, và Kurita đang chuẩn bị vào vị trí thuận lợi để tấn công tàu của ông. Cuối cùng lúc 07:30, Sprague ra lệnh thay đổi lộ trình, đầu tiên họ sẽ di chuyển về hướng đông nam và sau đó về hướng nam, và lệnh cho đội mẫu hạm hộ tống phóng toàn bộ máy bay phóng lôi để bảo vệ đội tàu thoát ra khỏi cơn mưa. Đó là một quyết định rất mạo hiểm của Sprague bởi vì nó sẽ cho Kurita cơ hội di chuyển vào hướng rẽ của Sprague và cắt thẳng qua đội tàu của ông.
Tuy nhiên, Kurita đã để lỡ mất cơ hội đó và đội tàu của ông phải đuổi theo hướng rẽ Taffy 3. Mệnh lệnh trước đó của Kurita về việc đưa đội khu trục hạm về rìa đội hình đã khiến đội tàu đó lỡ mất cơ hộ chặn lại đà rẽ của Taffy 3. Các mẫu hạm hộ tống của Taffy 3 nhanh chóng rẽ về hướng nam và rút lui trong làn đạn pháo của Nhật với tốc độ tối đa là 32.4 km/h. Sáu mẫu hạm này bẻ lái liên tục ra và vào những cơn mưa rào và nhiều lúc đi ngược hướng gió để cố gắng phóng toàn bộ số máy bay còn lại trên tàu.
Một giờ sau đó, người Nhật nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với đội mẫu hạm còn khoảng 16 km. Việc những chiếc mẫu hạm hộ tống này di chuyển và né toàn bộ đạn pháo khéo léo đến mức khiến người Nhật càng tin hơn vào việc họ đang truy đuổi một đội mẫu hạm chủ lực. Những làn khói đen và trắng dày đặc do người Mỹ tạo ra khiến việc quan sát của người Nhật càng thêm khó khăn. Lúc 08:00, Sprague ra lệnh cho các mẫu hạm "khai hỏa các khẩu pháo 5-inch nếu mục tiêu ở trong tầm bắn." Cuộc truy đuổi này cũng tạo thuận lợi cho những chiếc mẫu hạm hộ tống của người Mỹ khi khẩu pháo chống hạm duy nhất của họ - pháo 5-inch (127 mm) điều khiển thủ công, được đặt ở đuôi tàu, dù chúng chỉ được trang bị đạn phòng không. Hỏa lực pháo từ những chiếc CVE này đã gây nhiều thiệt hại cho tàu Nhật và góp phần đánh chìm chiếc Chōkai. Khi các pháo thủ cao xạ phải quan sát một cách bất lực mà không giúp được gì, một sĩ quan đã hét lên để động viên họ "các cậu cứ đợi một chút nữa thôi, chúng ta sẽ cho chúng nó nếm mùi khi chúng đi vào tầm bắn của pháo 40 mm."
Hàng không mẫu hạm hộ tống bị tấn công
Trong cuộc rút chạy về phía đông, các mẫu hạm hộ tống bị pháo kích dữ dội nhưng không chịu thiệt hại đáng kể do đạn rơi khá xa so với vị trí của họ. Lúc 08:05, Kalinin Bay trúng một viên đạn pháo 8-inch (200 mm) và các mẫu hạm bắt đầu bị pháo kích dữ dội. Tuy nhiên, người Nhật lúc đó đang sử dụng đan xuyên giáp (AP), nên phần lớn số đạn bay xuyên qua con tàu mà không phát nổ. Dù những CVE này thường được gọi là "Dễ cháy, dễ bị động và ít giá trị" (Combustible, Vulnerable, Expendable), nhưng chúng vẫn tỏ ra cực kì chủ động trong những loạt pháo đầu tiên của người Nhật và có khả năng chống chịu đạn pháo và bắn hạ những chiếc Thần Phong khá tốt.
USS White Plains
nhỏ|Những cột nước, gây ra bởi đạn pháo của tàu chiến Nhật, bốc lên gần khu vực hàng không mẫu hạm hộ tống USS Whtie Plain (CVE-66), Samar, 25 tháng 10 năm 1944. Khi Yamato khai hỏa lúc 06:59 ở khoảng cách ước tình tầm 32 km, White Plains chính là mục tiêu của loạt đạn đầu tiên đó. Loạt pháo thứ ba của Yamato rơi sát chiếc White Plains lúc 07:04. một viên từ loạt đạn này phát nổ ngay dưới lườn con tàu, gần khoang số 142 và phòng máy đặt ở bên phải đuôi tàu. Dù không trúng viên đạn trực diện, nhưng vụ nổ đã làm hư hại nặng thân con tàu, chập hệ thống máy ở bên phải và đánh sập phần lớn hệ thống liên lạc của tàu. Đội kiểm soát thiệt hại đã nhanh chóng khôi phục động cơ và hệ thống liên lạc trong vòng ba phút, cố gắng duy trì tốc độ để bắt kịp với đội hình bằng việc tăng công suất máy ở phòng máy bên trái tàu. Màn khói đen bốc ra dữ dội từ những vụ nổ gây ra bởi đạn pháo đó đã khiến Yamato (và Nagato, cũng khai hỏa dàn pháo chính vào chiếc White Plains lúc đó) tin là họ đã bắn trúng mục tiêu và nhanh chóng chuyển sang mục tiêu khác. Việc thay đổi lộ trình về hướng nam đã đưa chiếc White Plains vào vị trí đầu đội hình và đã giúp họ thoát khỏi tầm bắn của người Nhật tới lúc trận đánh kết thúc.
USS Gambier Bay
trái|nhỏ|Hàng không mẫu hạm hộ tống [[USS Gambier Bay (CVE-73)|USS Gambier Bay đang bị pháo kích bởi tàu chiến Nhật Bản.]] Gambier Bay, vì là mẫu hạm gần với hạm đội của Kurita nhất, nên đã thu hút sự chú ý và nhanh chóng trở thành mục tiêu của phần lớn tàu chiến Nhật. Lúc 08:10, Chikuma thu hẹp khoảng cách còn 9.3 km và ghi nhận nhiều pha bắn trúng lên sàn bay chiếc Gambier Bay, dù phần lớn số đạn đều xuyên thẳng qua lớp giáp mỏng của tàu. Sau những pha bắn trúng không hiệu quả đó, các tàu chiến Nhật cho nạp lại đạn pháo nổ mạnh (HE) và những phát đạn sau đó đã đánh dấu cái kết cho chiếc Gambier Bay. Lúc 08:20, Gambier Bay bị hư hại khá nặng và một viên đạn pháo xuyên thẳng qua tàu, dù không phát nổ, nhưng đã khiến ngập nặng phòng máy ở trước tàu. Con tàu nhanh chóng bị thất tốc và sau đó chết đứng giữa biển. Trong khi phần lớn báo cáo của người Mỹ nói rằng viên đạn này xuất phát từ chiếc Chikuma thì báo cáo của người Nhật chỉ ra rằng đó có thể xuất phát từ chiếc thiết giáp hạm Yamato hoặc Kongō. Dù cả hai chiếc đều nhận họ đã bắn trúng một mẫu hạm trong cùng thời gian này, nhưng phát đạn đó được tin là của Yamato vì con tàu có vị trí gần chiếc Gambier Bay hơn và có góc bắn tốt hơn Kongō.
Ba tuần dương hạm của người Nhật nhanh chóng áp sát và khai hỏa ở khoảng cách cực gần. Trong lúc đó, những chiếc khu trục hạm, như Johnston, thì đang cố gắng thu hút sự chú ý của ba chiếc tuần dương hạm trong tuyệt vọng để cứu chiếc Gambier Bay, nhưng thất bại. Lửa bốc lên dữ dội từ con tàu tàn nua này. Gambier Bay lật úp lúc 09:07 và biến mất khỏi mặt biển lúc 09:11. Hơn 800 người sống sót và phần lớn họ được những đội tàu tuần tra từ vịnh Leyte cứu sống sau hai ngày trôi dạt trên biển. Gambier Bay là hàng không mẫu hạm hộ tống duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ bị đánh chìm bởi hỏa lực hải pháo của kẻ thù trong Thế chiến II.
USS Kalinin Bay
Vì là chiếc di chuyển ở cuối đội hình sau khi Đô đốc Sprague cho đổi hướng về phía nam, Kalinin Bay nhanh chóng bị vây quanh bởi đạn pháo của người Nhật. Mặc dù được làn khói, một trận mưa rào che chở và các đợt phản công của đội khu trục hạm để thu hút sự chú ý của kẻ thù, con tàu trúng phát đạn trực diện đầu tiên, trong tổng số 15 phát đạn ngày hôm đó, lúc 07:50. Hỏa lực từ thiết giáp hạm Nhật đã bắn trúng mạn phải của khoang chứa máy bay, ngay phía sau thang máy số một.
Lúc 08:00, tuần dương hạm Nhật (Tone và Haguro) xuất hiện ở bên trái đuôi tàu và thu hẹp khoảng cách còn 16 km. Kalinin Bay đáp trả dữ dội bằng một loạt pháo 5-inch (127 mm). Con tàu tiếp tục trúng ba viên đạn 8-inch (200 mm) trong vòng vài phút sau đó. Lúc 08:25, khẩu pháo 5-inch (127 mm) duy nhất của tàu đã bắn trúng một viên đạn vào tháp pháo số hai của một tuần dương hạm lớp Myōkō ở khoảng cách 15 km, và tiếp tục bắn trúng một viên nữa, khiến con tàu phải quay đầu và tạm thời rút lui khỏi đội hình.
Lúc 08:30, năm khu trục hạm Nhật Bản xuất hiện ở phía cuối chân trời, áp sát mạn phải của Kalinin Bay và nổ súng ở khoảng cách 13,3 km. Trong khi đội khu trục hạm của Taffy 3 đang giao tranh với những chiếc tuần dương hạm Nhật và cố gắng xả khói che tầm nhìn pháo thủ Nhật khỏi đội mẫu hạm. Kalinin Bay chuyển mục tiêu và giao tranh với Hải đội Khu trục hạm số 10 trong suốt một giờ tiếp theo. Không khu trục hạm bắn trúng chiếc Kalinin Bay, nhưng Kalinin Bay vẫn trúng hơn mười viên đạn 8-inch (200 mm) từ những chiếc tuần dương hạm. Một viên đạn bắn xuyên qua sàn bay và rơi thẳng vào phòng liên lạc, phá huỷ toàn bộ hệ thống máy radar và radio. Phần lớn những viên đạn được ghi nhận bắn trúng Kalinin Bay sau 08:45, khi Tone và Haguro cách Kalinin Bay khoảng 9,2 km.
Vào lúc 09:15, một chiếc Avenger của St. Lo - được điều khiển bởi Trung úy Leonard "Tex" Waldrop, đã bắn nổ hai quả ngư lôi đang phóng về chiếc Kalinin Bay ở khoảng cách 91 m. Một quả ngư lôi nữa bị pháo 5-inch (127 mm) của tàu bắn gần trúng và vụ nổ đã làm chệch hướng di chuyển của nó. Lúc 09:30, khi hỏa lực của Nhật dần rời rạc và bắt đầu rút lui, Kalinin Bay đã bắn trúng một viên trực diện vào một chiếc khu trục hạm. Năm phút sau đó, con tàu ngừng bắn và rút về phía nam với những gì còn lại của Taffy 3.
Khoảng 10:50, Taffy 3 bị không kích dữ dội. Trong suốt 40 phút đó, toàn bộ đội mẫu hạm, ngoại trừ chiếc Fanshaw Bay, đều bị hư hại bởi các cuộc tấn công cảm tử của phi công Nhật. Bốn chiếc máy bay lao về phía đuôi và mạn trái của Kalinin Bay. Hai chiếc bị bắn hạ, nhưng chiếc thứ ba khéo léo luồn lách qua làn đạn cao xạ và đâm vào mạn phải của Kalinin Bay, và cú đâm của chiếc thứ bốn đã phá hủy toàn bộ phần đuôi tàu. Kalinin Bay chịu thiệt hại rất nặng với 60 thương vong, bao gồm năm người tử trận. 13 viên đạn và hai viên đạn cỡ nòng to hơn được ghi nhận bắn trúng tàu. Hai viên đạn suýt trúng đã phát nổ ngay dưới thân con tàu, đã làm hư hỏng đáng kể lườn của Kalinin Bay.
USS Fanshaw Bay
Dù là mục tiêu của hai thiết giáp hạm Kongō và Haruna trong giờ đầu tiên của trận đánh, nhưng Fanshaw Bay - kì hạm của Đô đốc Sprague vẫn tránh được những thiệt hại nghiêm trọng khi đang rút về phía đông và là chiếc ở rìa đội hình, đối diện với chiếc Gambier Bay bên kia đội hình khi đang rút về phía nam. Khi hạm đội bị tấn công ác liệt bởi những tốp máy bay cảm tử, Fanshaw Bay suýt bị một chiếc đâm trực diện vào mạn phải con tàu, giúp bắn hạ một chiếc đang cố gắng lao vào Kitkun Bay và hỗ trợ việc hạ cánh cho những chiếc máy bay từ những mẫu hạm bị hư hại hoặc bị bắn chìm. Fanshaw Bay chịu mức thương vong bốn thủy thủ tử trận và bốn thủy thủ bị thương trong suốt trận đánh.
Thiệt hại của Nhật Bản
Báo cáo chi tiết của Haguro chỉ ra rằng một quả bom ném trúng Chōkai lúc 08:51 là nguyên nhân chính khiến con tàu chết đứng giữa biển. Có khả năng Chōkai bị trúng ít nhất một viên đạn pháo 14-inch từ thiết giáp hạm Kongō khi Chōkai di chuyển vào trong phạm vị bắn của Kongō.
Sau khi bị Johnston bắn nổ mũi tàu bằng một quả ngư lôi Mark 15, Kumano buộc phải rút về Eo Biển Bernardino, và chịu hư hại nhẹ bởi một cuộc không kích tại đó. trái|nhỏ|185x185px|Không ảnh của Chikuma tại Samar, ngày 25 tháng 10 năm 1944. Phần đuôi tàu đã bị biến mất sau khi trúng 1 quả ngư lôi từ máy bay Mỹ. Chikuma tham gia vào việc truy đuổi và tiêu diệt đội mẫu hạm hộ tống người Mỹ, giúp sức bắn chìm chiếc Gambier Bay nhưng sau đó bị bắn trả ác liệt bởi khu trục hạm Heermann và liên tục bị không kích dữ dội, Báo cáo chỉ ra rằng khu trục hạm Nowaki đã cứu vớt thủy thủ đoàn của Chikuma trước khi đánh đắm tàu ở tọa độ 11°25′ Bắc 126°36′ Đông vào rạng trưa 25 tháng 10 năm 1944. Nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy Chikuma chìm sau khi chịu thiệt hại nặng bởi các cuộc không kích, và Nowaki chỉ kịp tới để cứu vớt người sống sót.
Nowaki sau đó bị phục kích và bị khu trục hạm Owen bắn chìm khi đang trên đường triệt thoái khỏi khu vực. Ngoại trừ một thủy thủ của Chikuma, không một ai sống sót.
Tuần dương hạm Suzuya - một trong những tàu tham gia vào việc truy sát đội mẫu hạm hộ tống, chịu thiệt hại đáng kể bởi các đợt không kích của máy bay Mỹ. Ở giờ đầu của trận đánh, Suzuya bị mười chiếc Avenger của Taffy 3 tấn công. Một quả bom nổ sát mạn trái tàu đã làm hư hại hệ thống chân vịt tàu, khiến con tàu thất tốc còn 20 knot. Lúc 10:50, Suzuya lại bị tấn công bởi hơn 30 máy bay nữa. Một quả bom nổ sát mạn phải của phần mũi tàu, kích nổ số ngư lôi lắp trong hệ thống máy phóng ở mạn phải. Lửa lan ra mất kiếm soát tới vị trí máy phóng ngư lôi khác, tạo ra những vụ nổ lớn hơn và làm hỏng một lò hơi và động cơ ở mũi tàu. Lệnh bỏ tàu được ban ra lúc 11:50, lửa lan đến chỗ ngư lôi còn lại và kích nổ hầm đạn của tàu 10 phút sau đó. Suzuya lật úp và chìm lúc 13:22. 401 sĩ quan và thủy thủ được cứu sống bởi khu trục hạm Okinami, số còn lại được cứu bởi tàu của người Mỹ.
Kurita rút lui
Dù những thiết giáp hạm của Kurita không gặp nhiều thiệt hại nghiêm trọng, các đợt không kích và phản công của khu trục hạm đã làm rối loạn toàn bộ đội hình của ông và khiến ông bắt nhịp được toàn bộ hoạt động của hạm đội. Kì hạm của ông - chiếc Yamato, đã bị buộc phải rẽ về phía bắc để tránh các loạt ngư lôi của người Mỹ, khiến ông mất liên lạc với phần lớn hạm đội của ông. Các cuộc tấn công dữ dội từ trên không, cũng như từ các đội khu trục hạm của người Mỹ đã làm tê liệt và đánh chìm các tuần dương hạm Chōkai, Kumano, và Chikuma, củng cố suy nghĩ của ông rằng họ đang phải đối đầu với hạm đội chủ lực của người Mỹ. Lúc đầu Kurita không hề biết rằng Halsey đã mắc bẫy và kéo toàn bộ hạm đội của ông ra khỏi vịnh Leyte để truy đuổi hạm đội của Ozawa. Các cuộc tấn công mãnh liệt càng khiến Kurita bối rối và tin rằng những cuộc tấn công như thế này chỉ có thể xuất phát từ các đội mẫu hạm chủ lực, khó có thể là các đội mẫu hạm hộ tống. Những đoạn liên lạc cuối cùng từ Ozawa đã thuyết phục Kurita rằng ông đang không phải đối đầu với toàn bộ Đệ Tam Hạm đội hùng mạnh của Halsey, nhưng vẫn còn một số đội nhỏ của chúng còn ở lại gần Samar, và họ có thể phản công và tiêu diệt nếu hạm đội của Kurita nán lại ở Samar quá lâu.
Sau đó, Kurita nhận được tín hiệu từ Hạm đội Phía Nam rằng họ đã bị tiêu diệt vào tối trước đó. Sau khi tính toán kỹ lưỡng rằng sẽ chịu thêm tổn thất vô ích và cho rằng ông đã đánh chìm được vài mẫu hạm của kẻ thù, Kurita ra lệnh rút lui lúc 09:20. Ông đặt lộ trình tới vịnh Leyte nhưng sau đó bối rối bởi báo cáo về sự xuất hiện của một hạm đội hàng không mẫu hạm nữa của người Mỹ trong khu vực. Cuối cùng, ông đưa hạm đội di chuyển về phía bắc và rút qua Eo Biển San Bernardino.
Khi Kurita đang rút về phía bắc, sau đó là phía tây qua Eo Biển San Bernardino, những lực lượng nhỏ lẻ còn lại của Taffy 3 vẫn tiếp tục phản công. Khi đang theo dõi người Nhật rút lui, Đô đốc Sprague nghe thấy một thủy thủ ở gần đó kêu lên "Chết tiệt, anh em à, chúng nó chạy mất rồi!"
Đệ Thất Hạm đội cầu cứu
nhỏ|180x180px|Phó Đô đốc Thomas C. Kinkaid Sau 07:00, những bức điện yêu cầu hỗ trợ trong tuyệt vọng của Đệ Thất Hạm đội liên tục được gửi đi. Trong đó có 1 đoạn tin, với ngôn từ đơn giản và ngắn gọn được Phó Đô đốc Thomas C. Kinkaid truyền đi lúc 08:29 "Tình hình của chúng tôi rất nguy cấp. Cần sự hỗ trợ từ những thiết giáp hạm nhanh và máy bay để ngăn chặn việc kẻ thù tiêu diệt [những chiếc CVE] và tiến vào vịnh Leyte."
Lúc 07:27, Kinkaid liên lạc qua radio, "Yêu cầu Lee có mặt để bảo vệ Leyte, cần không lực hỗ trợ ngay lập tức."
Lúc 07:39, Kinkaid liên lạc tiếp qua radio, "Rất cần sự có mặt của những thiết giáp hạm nhanh ở vịnh Leyte."
Cách đó hơn 5.000 km, ở Trân Châu Cảng, Đô đốc Chester W. Nimitz liên tục nhận được những tín hiệu cầu cứu trong tuyệt vọng từ Taffy 3, và ông gửi một bức điện "TF 34 đang ở đâu?" tới Halsey. Để gây khó khăn cho việc giải mã của người Nhật, các sĩ quan thông tin phải thêm các cụm từ vô nghĩa vào đầu và cuối đoạn tin, trong trường hợp này là "Turkey Trots To Water" và "The World Wonders", trong đó điểm bắt đầu và kết thúc nội dung thực của bức điện sẽ được đánh dấu bằng phụ âm kép (GG và RR trong đoạn tin). Nguyên văn đoạn tin là: Tạm dịch: ""Toàn bộ tàu khác của trong hạm đội của Halsey đều nhận được tin nhắn trên và giải mã thành công. Tuy vậy, sĩ quan giải mã trên kì hạm của Halsey - thiết giáp hạm New Jersey, dù đã loại bỏ cụm từ đầu tiên một cách hợp lý, nhưng anh lại không cắt bớt cụm từ cuối (vì nghĩ rằng cụm này được thêm vào là có chủ ý) trước khi chuyển đoạn tin lên chỗ Halsey. Và nguyên văn đoạn tin Halsey nhận được hôm đó là:"Where is, repeat, where is Task Force Thirty Four? The world wonders." Vì để lại đoạn cuối như vậy nên đoạn tin sẽ được hiểu là:"Lực lượng Đặc nhiệm 34 đang ở đâu, xin nhắc lại, đang ở đâu? Cả thế giới đang tự hỏi." trái|nhỏ|199x199px|Đô đốc Chester W. Nimitz và Đô đốc William F. Halsey trên tàu [[USS Curtiss (AV-4)|USS Curtiss (AV-4), Espiritu Santo, ngày 20 tháng 1 năm 1943.]] Một câu hỏi đơn giản về vị trí của Lực lượng Đặc nhiệm 34 bỗng dưng trở thành một lời khiển trách khó nghe của Nimitz. Halsey không nhận ra cụm "The World Wonders" chỉ là cụm từ đệm trong đoạn mã nên vô cùng tức giận. Ông nổi nóng, ném mũ của mình xuống đất và bắt đầu chửi rủa. Chuẩn Đô đốc Robert Carney - Tham mưu trưởng của Halsey, sau khi chứng kiến cơn thịnh nộ của Halsey, đã nắm vai Halsey và quát lớn, "Dừng lại! Ông bị làm sao vậy? Bình tĩnh lại đi!"
Lúc 10:05, Kinkaid liên lạc, "Ai đang bảo vệ Eo Biển San Bernardino?"
McCain tức tốc lao về phía trận đánh và di chuyển ngược gió để chuẩn bị phóng máy bay. Lúc 10:30, một đội máy bay bao gồm những chiếc Hellcat, Avenger và Helldiver từ mẫu hạm Hornet, Hancock và Wasp, được phóng từ khoảng cách rất xa - hơn 600 km, để hỗ trợ Taffy 3. Dù cuộc tấn công này không gây ra được thiệt hại đáng kể, nhưng đủ để khiến Kurita rút lui khỏi trận đánh.
Lúc 11:15, hơn hai tiếng sau tin nhắn "chỉ trích" từ Nimitz, Halsey cho toàn bộ TF 34 vòng lại và truy đuổi Kurita, nhưng Kurita và hạm đội của ông đã trốn thoát thành công.
Chỉ vài giờ trước khi nhận được tin nhắn của Nimitz, hạm đội của Halsey đã tiêu diệt toàn bộ bốn mẫu hạm thuộc lực lượng của Ozawa. Bất chấp việc không có sự hiện diện của Halsey trong khu vực, Taffy 3 đã đẩy lùi thành công lực lượng hùng mạnh của Kurita. Halsey, trong sự thở phào nhẹ nhõm, đã gửi một đoạn tin tới Nimitz, Kinkaid và tướng Douglas MacAuthur lúc 12:26: "Có thể thông báo một cách bảo đảm rằng, Hải quân Nhật Bản đã bị tiêu diệt và bị đẩy lùi ra khỏi khu vực bởi Đệ Tam và Đệ Thất Hạm đội."
Giải cứu người sống sót
Do vấn đề liên lạc của Đệ Thất Hạm đội và e ngại sự phục kích của tàu ngầm Nhật Bản, phần lớn những thủy thủ còn sống sót của Taffy 3, bao gồm người từ chiếc Gambier Bay, Hoel, Johnston và Roberts, không được giải cứu tới ngày 27 tháng 10, sau hai ngày trôi dạt trên biển. Một thủy phi cơ đã phát hiện ra nhóm người sống sót nhưng lại truyền sai thông tin về vị trí của họ tới các tàu và đơn vị ở đất liền. Trong hai ngày sau đó, nhiều thủy thủ tử vong vì phơi mình dưới ánh sáng mặt trời quá lâu, bị thiếu nước ngọt và bị cá mập tấn công. Cuối cùng, một chiếc LCI từ Đơn vị Đặc nhiệm 78.12 xuất hiện, và thuyền trưởng của tàu đã dùng một phương pháp phân biệt bạn và thù tiêu chuẩn hồi đó, đặt câu hỏi về chủ đề thể thao của quốc gia họ. Jack Yusen, một thủy thủ được cứu sống ngày hôm đó, sau này kể lại: Chúng tôi thấy con tàu đó xuất hiện, nó di chuyển vòng quanh vị trí chúng tôi, và tôi thấy một gã đứng ở đài chỉ huy với một chiếc loa lớn. Anh ta nói lớn "Các anh là ai? Các anh là ai?" và bọn tôi đáp lại "Samuel B. Roberts!". Anh ta tiếp tục di chuyển quanh chỗ bọn tôi nên bọn tôi bắt đầu chửi rủa hắn. Anh ta vòng lại và nói lớn "Ai đã vô địch World Series?" và chúng tôi hét "St. Louis Cardinals". Và chúng tôi nghe thấy tiếng tắt động cơ, và vài tấm lưới được trải ra quanh mạn tàu. Đó là cách chúng tôi được giải cứu.
Kết cục của trận đánh
Hải quân Nhật Bản đã thành công trong việc dụ Đệ Tam Hạm đội của Halsey ra khỏi vành đai bảo vệ của lực lượng đổ bộ, nhưng những lực lượng nhỏ lẻ còn lại tỏ ra là một đối thủ đáng gờm. Lực lượng mà Halsey đã vô tình bỏ lại bao gồm khoảng 450 máy bay, tương đương với quy mô của năm mẫu hạm chủ lực, dù không phải loại mạnh mẽ và không được trang bị vũ khí chống hạm. Những con tàu này đều chậm chạp và không được vũ trang nhiều, nhưng phần lớn đều sống sót qua trận đánh nhờ việc xả khói che mắt người Nhật và được bảo vệ bởi những cơn mưa rào. Máy bay của họ, dù không được vũ trang đầy đủ, nhưng đã đánh chìm và làm hư hại nhiều tàu, và tạo thế hỗn loạn tới Lực lượng Trung tâm của Kurita suốt trận đánh.
Trong cuộc giao tranh, người Nhật có lợi thế rất lớn về hỏa lực pháo trên những chiếc thiết giáp hạm và tuần dương hạm của họ, có tầm bắn xa và uy lực hơn nhiều so với người Mỹ, nhưng họ thiếu khả năng "bắn mù" và bị những cơn mưa rào và khói làm ảnh hưởng tới việc dẫn bắn. Hệ thống điều khiển hỏa lực của Nhật tính toán rất thủ công và rất mất thời gian để tính toán lại khi các mục tiêu - những khu trục hạm của Mỹ, liên tục thay đổi lộ trình và tốc độ di chuyển. Trong khi đó, người Mỹ hoàn toàn có thể duy trì sự chính xác cho pháo của họ nhờ Hệ thống kiểm soát hỏa lực Mk-37 và hệ thống máy tính có thể tính toán các thông số rất nhanh, cũng như hệ thống nạp đạn tự động của pháo 5-inch (127 mm) khiến họ nạp đạn nhanh hơn bình thường.
Ngoài ra, sự chính xác của pháo 5-inch (127 mm) và pháo cao xạ 40 mm được dẫn bắn bởi radar đã bắn hạ nhiều chiếc kamikaze, và việc thiếu những hệ thống trên đã khiến người Nhật khá bị động khi bị máy bay Mỹ tấn công. Cuối cùng, lực lượng tấn công của Nhật Bản ban đầu đã sử dụng các loại đạn xuyên giáp, hầu như không hiệu quả đối với các tàu không bọc giáp vì chúng xuyên thẳng qua tàu mà không phát nổ. Các khu trục hạm và khu trục hộ tống hạm của Mỹ đã được thiết kế với sực chịu đựng tốt và có thể duy trì hoạt động bình thường sau khi trúng hơn chục loạt đạn như thế.