cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brigitte Macron
Cuộc sống cá nhân
Vào ngày 22 tháng 6 năm 1974, Brigitte kết hôn với chủ ngân hàng André-Louis Auzière và họ đã có với nhau ba đứa con: Sébastien Auzière sinh 1975, Laurence Auzière-Jourdan sinh 1977 là một bác sĩ về tim mạch và Typhaine Auzière sinh 1984. Họ sống ở Truchtersheim cho đến năm 1991, khi họ chuyển đến Amiens. Bà đã ly dị Auzière vào năm 2006 và kết hôn với Macron năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đệ nhất phu nhân Pháp Thể loại:Phu nhân Tổng thống Pháp
MIM-3 Nike Ajax
Nike Hercules
Việc chuyển đổi từ Ajax sang Hercules bắt đầu vào tháng 6 năm 1958. Do Hercules có tầm bắn và phạm vi bảo vệ lớn hơn nên số căn cứ tên lửa cũng ít hơn, khi chỉ cần tổng cộng 134 căn cứ tên lửa Hercules so với 240 căn cứ tên lửa Ajax. Căn cứ tên lửa Ajax tại Norfolk, Virginia, là căn cứ Ajax cuối cùng của Mỹ, dừng hoạt động vào tháng 11/1963. Tên lửa Ajax vẫn còn trong trang bị của các nước đồng minh của Mỹ, ví dụ Lực lượng phòng vệ Nhật Bản vẫn còn trang bị tên lửa này cho đến khi chúng được thay thế bởi Nike J, một phiên bản tên lửa Hercules vào những năm 1970.
Khi nhóm thiết kế Bell Nike còn đang làm việc với mẫu thiết kế tên lửa Hercules, bản chất của mối đe dọa chiến lược đã thay đổi. Vào cuối những năm 1950, mối đe dọa chủ yếu là ICBM còn các mối đe dọa từ máy bay ném bom được xếp vào thứ yếu. Ngay cả trước khi tên lửa Hercules được triển khai, Bell một lần nữa được yêu cầu xem xét giải pháp đánh chặn ICBM. Họ kết luận Nike B (Hercules) có thể trở thành tên lửa chống đạn đạo với tương đối ít thay đổi đối với thiết kế của tên lửa. Thay vào đó, vai trò phòng thủ ICBM đòi hỏi những nâng cấp lớn đối với radar và máy tính. Những nỗ lực nâng cấp này đã khai sinh dự án Nike II vào năm 1958, sau này trở thành Hệ thống phòng thủ tên lửa Nike Zeus. Tuy nhiên, không giống như Nike Ajax và Nike Hercules, Nike Zeus không được đưa vào hoạt động đầy đủ, do nó không có khả năng đánh chặn nhiều đầu đạn cùng lúc, các vấn đề về kỹ thuật và chi phí dành cho chương trình quá lớn. Việc phát triển Nike Zeus đã bị hủy bỏ vào tháng 1 năm 1963.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tên lửa Hoa Kỳ
Alcantarilla
Alcantarilla là một đô thị ở phía đông nam Tây Ban Nha, ở Cộng đồng tự trị của Vùng Murcia. Đô thị này cách thủ phủ vùng 7 km và được bao bọc quanh bởi các "pedanías" (các quận vệ tinh) của Murcia như Sangonera La Seca, San Ginés, Nonduermas, Puebla de Soto, La Ñora, Javalí Viejo và Javalí Nuevo.
Thị xã này nằm ở một khu vực đồng bằng thấp màu mỡ với nhiều vườn cây ăn quản trong các thung lũng sông Segura.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị ở Murcia Thể loại:Đô thị vùng Murcia
Harvest Moon: Frantic Farming
Harvest Moon: Frantic Farming (tiếng Nhật gọi là ぼくものキャラクターズ 野菜でポン là một trò chơi video giải đố nông trại do Platinum-Egg Inc phát triển. Natsume phát hành cho hệ điều hành iOS ngày 7 tháng 8 năm 2009, Nintendo DS ngày 25 tháng 8 năm 2009 ở Bắc Mỹ. Rising Star Games phát hành game ngày 3 tháng 12 năm 2009 tại Châu Âu và ngày 23 tháng 12 năm 2010 tại Úc. Ngày 31 tháng 3 năm 2010 Natsume tiếp tục phát hành trò chơi trên hệ điều hành BlackBerry.
Công ty phát triển trò chơi là Platinum Egg, từng phát triển Puzzle De Harvest Moon và vấp thất bại sau khi trò chơi nhận nhiều đánh giá tiêu cực. Công ty đã rút kinh nghiệm từ đó và tạo ra Frantic Farming với nhiều cải tiến lớn và được đánh giá là trò chơi giải đố phần phụ hay nhất loạt.
Cốt truyện
Mục tiêu của chế độ câu chuyện chính là tìm ra lý do tại sao tất cả các loại cây trồng trên Sunny Island bắt đầu phát triển mạnh một cách kỳ la và vượt quá tầm kiểm soát. Người chơi cạnh tranh với nhau để thu thập rau nhằm sửa chữa bí ẩn từ một tháp phát sáng đang khiến rau củ mọc lên ngẫu nhiên khắp Sunny Island.
Lối chơi
Harvest Moon: Frantic Farming lấy mười hai nhân vật từ Harvest Moon: Island of Happiness và nhờ họ giải quyết bí ẩn đằng sau một vụ thu hoạch bội thu. Mỗi nhân vật đều có câu chuyện và góc nhìn riêng.
Các chế độ khác bao gồm tấn công điểm số, chơi tự do, nhiều người chơi và chế độ nhiệm vụ. Ngoài ra người chơi còn có thể mở khóa các bộ sưu tập như âm nhạc, nghệ thuật và "những điều bất ngờ đặc biệt".
Trò chơi có mười hai nhân vật có thể chơi được cùng với Download Play Multi-Player cho phiên bản Nintendo DS.
Phát hành
Tại E3 2011, Natsume thông báo trò chơi sẽ được chuyển sang hệ điều hành Android vào mùa hè năm 2011. Sau đó Namco Network đã phát hành trò chơi cho Android.
Game từng được đề cập trên tạp chí Famitsu Weekly tại Nhật Bản vào tháng 7 năm 2010. Marvelous AQL chưa từng công bố ngày phát hành cuối cùng cho thị trường Nhật Bản, mặc dù trò chơi đã ra mắt ở các khu vực khác từ nhiều năm trước.
Tiếp nhận
Harvest Moon: Frantic Farming chủ yếu nhận được sự đón nhận tích cực từ các nhà phê bình, với 72% mức độ hài lòng trên chuyên trang đánh giá Metacritic.
Lauren Ronaghan của Nintendo World Report ca ngợi các yếu tố giải đố của trò chơi, gọi trò chơi là "vô cùng thú vị", và trong khi Aaron Kohn của GamePro cũng đồng tình về lối chơi đậm chất giải đố, nhưng lưu ý sự phân bổ không đồng đều của trò chơi về độ khó.
Nintendo Power và Official Nintendo Magazine đã cho trò chơi lần lượt là 8 trên 10 và 75%.
Derek Buck của GameZone kết luận rằng mặc dù Harvest Moon: Frantic Farming không mang lại nhiều đổi mới, nhưng lối chơi là điểm vượt trội.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2009 Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản Thể loại:Trò chơi Nintendo DS Thể loại:Trò chơi trên iOS Thể loại:Trò chơi điện tử giải đố Thể loại:Trò chơi BlackBerry Thể loại:Trò chơi trên Android
Connomyia leonina
Connomyia leonina là một loài ruồi trong họ Asilidae. Connomyia leonina được Engel miêu tả năm 1932.
Bệnh viện Mắt Trung ương
Bệnh viện Mắt Trung ương là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành hạng I trực thuộc Bộ Y tế. Đây là bệnh viện tuyến trung ương ở Việt Nam.
Lịch sử
Bệnh viện Mắt Trung ương thành lập năm 1917 với tên gọi ban đầu là "Nhà thương chữa mắt dốc Hàng Gà".
Bê bối
Năm 2015, một số người bệnh tại Bệnh viện Mắt Trung ương than phiền về việc họ bị bắt phải chờ phẫu thuật vì trang thiết bị và vật tư y tế của bệnh viện đã hết. Lãnh đạo Bộ Y tế sau đó đã phải can thiệp, chỉ đạo một số cơ quan hỗ trợ bệnh viện giải quyết tình trạng trên. Năm 2017, trên mạng xã hội lan truyền một video cho thấy bác sĩ Nguyễn Thị Minh, phụ trách khoa Mắt trẻ em đã có hành động gác chân lên ghế khi tiếp xúc với người nhà của một bệnh nhân, đồng thời khám bệnh một cách qua loa mà không dùng thiết bị, máy móc. Tuy nhiên theo lời bác sĩ này thì bà đã "khám đầy đủ, bé được đo thị lực, chỉnh kính và không có chuyện chỉ 'vạch mắt xem'". Lãnh đạo bệnh viện sau đó đã có hình thức kỉ luật "hạ một bậc thi đua" đối với bác sĩ này.
Cuối năm 2018, Bệnh viện Mắt Trung ương bị tố cáo sai phạm trong quy trình đấu thầu mua sắm thiết bị y tế. Cụ thể, đơn tố cáo cho rằng lãnh đạo bệnh viện này đã "dựng hàng rào kỹ thuật" với mục đích chỉ cho phép một sản phẩm trên thị trường đạt tiêu chuẩn mà hồ sơ mời thầu đưa ra. Thanh tra Bộ Y tế sau đó đã xác minh, cho rằng tố cáo "không có cơ sở" vì trên thị trường vẫn còn nhiều sản phẩm khác đáp ứng tiêu chí mời thầu ban đầu. Mặc dù vậy, những sản phẩm do bộ này dẫn chứng lại chỉ đáp ứng một vài tiêu chí chứ không phải tất cả các tiêu chí đã định. Do đó, có lo ngại sự minh bạch trong quá trình thanh tra này vì người phê duyệt kế hoạch đấu thầu, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến, cũng chính là người ra quyết định thanh tra.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế Thể loại:Bệnh viện tại quận Hai Bà Trưng Thể loại:Tập thể được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động Mắt trung ương
O Grove
O Grove (Tiếng Galician), Ogrobe hay El Grove (Tiếng Tây Ban Nha) là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Pontevedra
Braga amapaensis
Braga amapaensis là một loài chân đều trong họ Cymothoidae. Loài này được Thatcher miêu tả khoa học năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Braga
Metriona
Metriona là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1896 bởi Weise.
Các loài
Chi này gồm các loài:
Aceraius oculidens
Aceraius oculidens là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae. Loài này được Zang miêu tả khoa học năm 1905.
Tham khảo
Thể loại:Aceraius
Kỳ Lân (định hướng)
Kỳ Lân hay kỳ lân có thể là tên gọi của:
Metriona elatior
Metriona elatior là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Klug miêu tả khoa học năm 1829.
Tham khảo
Thể loại:Metriona
Hydropsyche tapena
Hydropsyche tapena là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Aceraius palawanus
Aceraius palawanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae. Loài này được Zang miêu tả khoa học năm 1905.
Hydropsyche tapena
Tham khảo
Thể loại:Hydropsyche
Aceraius palawanus
Tham khảo
Thể loại:Aceraius
A Guarda
A Guarda là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.
Phiyada Akkraseranee
Phiyada Akkaraseranee (tiếng Thái: พิยดา อัครเศรณี, sinh năm 1975), còn được biết đến với nghệ danh Aom Phiyada, là một nữ ca sĩ, diễn viên, người mẫu, và là nhà sản xuất phim - người dẫn chương trình nổi tiếng của Thái Lan.
A Guarda
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Pontevedra
Phiyada Akkraseranee
Thân thế và sự nghiệp
Cô sinh ngày 17 tháng 6 năm 1975 tại Bangkok, Thái Lan. Cô là con thứ 2 trong gia đình có 4 anh em. Thân phụ của cô là Pisarn Akarasenee - một diễn viên kiêm nhà sản xuất nổi tiếng của nhiều series phim truyền hình nổi tiếng của Thái Lan. Cô có sở hữu gương mặt với đôi môi gợi cảm giống nữ diễn viên Thư Kỳ. .
Trò chơi nhập vai
thumb|200pxTrò chơi nhập vai (trong tiếng Anh là role-playing games', viết tắt là RPGs) xuất phát từ trò chơi nhập vai bút-và-giấy Dungeons & Dragons. Người chơi diễn xuất bằng cách tường thuật bằng lời hay văn bản, hoặc bằng cách ra các quyết định theo một cấu trúc đã được định sẵn để phát triển nhân vật hay tình tiết. Các hành động của người chơi có thể hoặc không tuân theo một hệ thống các quy định và hướng dẫn.
Phiyada Akkraseranee
Thân thế và sự nghiệp
Tốt nghiệp Cử nhân Khoa Nhân văn - chuyên ngành tiếng Thái của trường Đại học Srinakharinwirot ở Bangkok, cô bắt đầu sự nghiệp của mình như là một người mẫu quảng cáo trên truyền hình vào năm 1996. Bộ phim truyền hình đầu tiên của cô với vai nữ chính Torfun, đóng cặp với Marwin được sản xuất bởi Exact co.. Kể từ đó, Aom đã đóng nhiều bộ phim truyền hình nổi tiếng như "Torfun Gub Marwin","Roy Leh Saneh Rai","Mueng Dala"," Huajai Chocolate ","BangRuk Soi 9"... Aom đã đạt được rất nhiều giải thưởng nổi tiếng và tài năng bao gồm cả Giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất của Giải thưởng Truyền hình châu Á. Đồng thời, Aom cũng là người dẫn chương trình nổi tiếng của talk shows "Wan Warn Yang Wharn You" và "E-mouth" từ năm 2004.
Trò chơi nhập vai
Các dạng ban đầu của trò chơi nhập vai gồm trò chơi với bút và giấy, hay trò chơi nhập vai sống với sự diễn xuất của cả cơ thể người chơi. Trong cả hai trường hợp, một quản trò đóng vai trò thiết lập các quy tắc và trọng tài, trong khi mỗi người chơi vào vai một nhân vật.
Phiyada Akkraseranee
Thân thế và sự nghiệp
Aom đính hôn với bạn trai Art Sara Jutharattanakul vào ngày 4 tháng 7 năm 2009. Họ đã kết hôn vào tháng 8 năm 2009, và tổ chức đám cưới trong tháng 10 năm 2009. Sau khi kết hôn, cô đổi sang họ chồng, vì vậy tên cô còn được ghi là Phiyada Jutharattanakul (พิยดา จุฑารัตนกุล).
Trò chơi nhập vai
Trò chơi nhập vai cũng bao gồm các trò chơi điện tử nhập vai, hay các trò chơi nhập vai trực tuyến nhiều người chơi. Trong hai dạng này người ta chú trọng đến cuộc phiêu lưu cá nhân nhiều hơn là tính kể chuyện như trong trò chơi nhập vai với bút và giấy.
Phiyada Akkraseranee
Thân thế và sự nghiệp
Thời gian gần đây, cô ít tham gia đóng phim truyền hình. Thay vào đó, cô tham gia với vai trò nhà sản xuất phim. Hiện cô có ba bộ phim làm nhà sản xuất như Dối tình (2015), Thay tim đổi phận (2016), Nhiệm vụ định mệnh trái tim (2017) đều do nữ chính Wannarot Sonthichai thể hiện.
Trò chơi nhập vai
Mặc diều có nhiều hình thức khác nhau, vài dạng trò chơi như trao đổi thẻ bài hay trò chơi chiến trận không được xếp vào trò chơi nhập vai. Hoạt động của trò chơi nhập vai đôi khi có thể xuất hiện trong các trò chơi như vậy, nhưng nó không phải là trọng tâm chính. Thuật ngữ này cũng thường được dùng để mô tả các trò chơi nhập vai giả lập và bài tập sử dụng trong giảng dạy, đào tạo và nghiên cứu.
Mục tiêu trò chơi
Hoàn thành cốt truyện trong trò chơi. Trong vai trò của một nhân vật, người chơi phải giúp cải thiện nhân vật mạnh dần lên theo chiều hướng cốt truyện. Từ đó, trò chơi sẽ hoàn thành do người chơi làm chủ
Phiyada Akkraseranee
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Thái Lan Thể loại:Sinh năm 1975 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nữ diễn viên điện ảnh Thái Lan Thể loại:Nữ diễn viên sân khấu Thái Lan Thể loại:Nữ diễn viên Bangkok Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Thái Lan Thể loại:Diễn viên hãng Exact
Trò chơi nhập vai
Quản trò
Một đặc trưng trong các trò chơi nhập vai là quản trò, một người chơi đặc biệt có nhiệm vụ trình bày các thiết lập hư cấu, đưa ra kết quả cho hành động của cá nhân vật, và là người dẫn truyện. Trong trò chơi với bút và giấy, người thực sẽ đảm nhiệm quản trò. Đối với trò chơi điện tử, hầu hết các nhiệm vụ của quản trò sẽ được xử lý bởi máy tính, tuy nhiên vẫn có một số trò chơi nhập vai điện tử nhiều người chơi có các bộ "công cụ", giúp quản trò có thể thực hiện công việc của mình qua một giao diện đồ họa, trong trường hợp này, khả năng của quản trò bị giới hạn nhiều bởi công nghệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi nhập vai
Connomyia lindneri
Connomyia lindneri là một loài ruồi trong họ Asilidae. Connomyia lindneri được Oldroyd miêu tả năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Connomyia
Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam năm 2023
Lịch và kết quả thi đấu của một số đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam các cấp trong năm 2023. Bàn thắng của các đội tuyển Việt Nam được liệt kê trước.
Tham khảo
Thể loại:Bóng đá Việt Nam năm 2023 2023
Quản thừa
nhỏ|phải|250px|Pepin lùn, vị Quản thừa đã lên ngôi vua Quản thừa hay Cung tướng (tên gốc: Maire de palais, hay Major dormus, tiếng Anh: Major of Palace) là tên của một chức danh trong bộ máy triều đình phong kiến ở châu Âu thời kỳ Trung Cổ, đây là một chức danh thực hiện nhiệm vụ cai quản hành chính của một cung điện (có Hoàng gia ngự trị) chức danh này có thể tương đương với Tể tướng hay Thủ tướng ngày nay. Chức danh này có vị trí, vai trò đáng chú ý nhất trong các vương quốc của người Frank trong khoảng thế kỷ thứ 7 và thứ 8. Trong thời gian này, người giữ chức Quản thừa là người thật sự có thực quyền chi phối đến cả hoàng gia và vị vua, có thể nói là có quyền lực đằng sau ngai vàng (quyền nhiếp chính). Đặc biệt là ở Áo lúc này là phần đông bắc của Vương quốc Frank dưới các triều đại Meroving.
Vị trí, vai trò
Người giữ chức danh này tổ chức và nắm giữ quyền lực thực sự để đưa ra quyết định ảnh hưởng cả quốc gia. Khi ở giữa đến gần cuối thời kỳ Meroving, các vị vua tôn nghiêm đã giảm thực quyền tới mức chỉ còn nhiệm vụ trị vì mang tính tượng trưng và thực hiện các nghi lễ, quyền lực thực sự của họ ít hơn so với các vị vua theo đúng nghĩa thậm chí không muốn nói là bù nhìn. Điều này cũng tương tự giống như chức danh Peshwa ở Ba Tư, Tướng Quân Mạc Phủ ở Nhật Bản, Chúa (chúa Trịnh, chúa Nguyễn) ở Việt Nam thời triều nhà Lê và thủ tướng dưới một chế độ quân chủ lập hiến, khi mà vị vua chỉ mang tính tượng trưng và nghi lễ.
Quản thừa đã trở thành hình thức thừa kế kiểu cha truyền con nối trong gia tộc Pippinids với những nhân vật đầy mạnh mẽ và quuyền lực như Charles Martel, người tự xưng là Công tước của xứ Franks, thậm chí trong bốn năm cuối cùng của triều đại của ông ta thậm chí không bận tâm với sự góp mặt của nhà vua. Sau khi Austrasia và Neustria đã hợp nhất thành một vương quốc thì Pépin Lùn, thuộc gia tộc Caroling, từ một viên Quản thừa đã lên ngôi hoàng đế vào năm 751. Con trai ông, hoàng đế Charlemagne trở thành một trong những nhân vật nổi bật nhất trong lịch sử châu Âu.
Tham khảo
Thể loại:Tước vị Thể loại:Danh hiệu Thể loại:Vương triều Caroling Thể loại:Người Frank
Đá
nhỏ|696x696px|phải|Bản đồ phân bổ các loại [[:Hình:North america rock sedimentary.jpg|đá trầm tích, đá núi lửa, đá plutonit, đá biến chất ở Bắc Mỹ. ]]
Với thời gian đời người đá không có sự biến đổi nhưng chúng có thể bị biến đổi bởi các quá trình địa chất diễn ra trong thời gian rất dài. Chu trình thạch học mô tả các giai đoạn mà các loại đá được hình thành và biến chuyển từ dạng này sang dạng khác. Đá magma hình thành khi dung nham đông nguội trên bề mặt hoặc kết tinh ở dưới sâu. Các đá trầm tích được hình thành từ quá trình lắng đọng vật liệu, rồi nén ép thành đá. Trong khi đá biến chất có thể hình thành từ các loại đá magma, đá trầm tích hay các loại đá biến chất có trước dưới tác động của nhiệt độ và áp suất.
Đá là một loại vật liệu gắn liền với lịch sử phát triển của loài người. Từ thời đại đồ đá con người đã biết dùng đá để làm vũ khí tự vệ, săn bắn, công cụ sản xuất. Đặc biệt, đá được dùng trong xây dựng những công trình mà ngày nay chúng trở nên nổi tiếng như Kim tự tháp, Angkor Wat, thành Babylon, El-Djem, Colisée, Bourgogne, Épidayre.
Chu trình đá
phải|nhỏ|300px|Sơ đồ thạch học. 1 = [[macma; 2 = kết tinh; 3 = đá magma; 4 = bào mòn; 5 = trầm tích; 6 = lắng đọng & đá trầm tích; 7 = chôn vùi kiến tạo & biến chất; 8 = đá biến chất; 9 = nóng chảy.]] Chu trình thạch học hay còn gọi là vòng tuần hoàn của đá nằm ở lớp thạch quyển thuộc vỏ Trái Đất. Cũng giống như nước hay nhiều loại hợp chất khác, chúng biến đổi tuần tự theo một chu trình xác định và quay vòng một cách có hệ thống tạo nên vòng tuần hoàn khép kín.
Các đá magma được kết tinh bên dưới lớp vỏ từ magma nóng hoặc được đưa lên trên mặt để hình thành đá núi lửa. Các quá trình bóc mòn, phong hóa diễn ra trên bề mặt làm đá vỡ ra được mang đi nơi khác lắng đọng lại ở những môi trường có năng lượng thấp như hồ, biển, vv... Sau khi lắng đọng thường do áp lực của chính bản thân vật liệu làm các vật liệu trầm tích bị cố kết để hình thành nên đá trầm tích. Một khi các đá trầm tích hoặc magma chịu tác động của môi trường có nhiệt độ hoặc áp suất cao hoặc cả hai yếu tố trên làm cho chúng bị biến đổi về cả thành phần và cấu trúc để tạo ra các đá biến chất. Cả ba loại đá này đều có thể bị hút chìm vào bên trong manti ở các đới hút chìm và tan chảy thành magma lỏng, và cứ thế quá trình tiếp tục tuần hoàn.
(1) Magma → Đá magma phun trào → Trầm tích → Đá trầm tích → Đá biến chất → magma
(2) Magma → Đá magma xâm nhập → Trầm tích → Đá trầm tích → Đá biến chất → magma
Đây có thể coi là hai vòng tuần hoàn lớn vì ngoài ra còn có các vòng tuần hoàn nhỏ hơn cũng xuất phát từ vật liệu ban đầu là magma. Nhưng những vòng tuần hoàn nhỏ này có đường đi ngắn hơn, bỏ qua một số đá nào đó.
(3) Đá magma → Đá magma phun trào → Đá biến chất → magma
(4) Đá magma → Đá magma xâm nhập → Đá biến chất → magma
(5) Đá biến chất (có thể xuất phát từ thiên thạch)→ Trầm tích → Đá trầm tích → Đá biến chất → magma
(6) Đá trầm tích (có thể xuất phát từ thiên thạch)→ Trầm tích → Đá trầm tích → Đá biến chất → magma
Đá magma
Đá magma được hình thành từ kết quả nguội lạnh, đông cứng của dung dịch silicat nóng chảy (dung dịch macma) và được chia (theo nguồn gốc thành tạo) làm hai loại macma chính: macma xâm nhập và macma phun trào. Macma này có thể có nguồn gốc từ manti của Trái Đất hoặc từ các loại đá đã tồn tại trước đó bị nóng chảy do các thay đổi nhiệt độ áp suất cực cao. Khoảng 64,7% thể trích vỏ Trái Đất được cấu tạo bởi các đá magma, trong đó, 66% là basalt và gabro, 16% là granit, và 17% granodiorit và diorit. Chỉ có 0,6% là syenit và 0,3% peridotit và dunit. Vỏ đại dương là 99% basalt, một loại đá có thành phần mafic. Granit và các đá tương tự cấu tạo nên phần lớn vỏ lục địa. Trên 700 loại đá magma đã được miêu tả lại, phần lớn trong chúng được tạo ra gần bề mặt lớp vỏ Trái Đất. Các loại đá magma chiếm khoảng 95% toàn bộ phần phía trên của lớp vỏ Trái Đất, nhưng chúng phân bố phổ biến hơn ở bên dưới lớp đá trầm tích và đá biến chất tương đối mỏng nhưng phân bố rộng.
Thành phần hóa học & khoáng vật
300px|nhỏ|Chuỗi phản ứng Bowen: không liên tục (trái); liên tục (phải) Người ta dựa vào thần phần hóa học của đá magma, đặc biệt là silic dioxide (SiO2) để phân ra thành các đá base, trung tính và axit. Ngoài ra, việc phân loại theo thành phần hóa có thể gồm siêu mafic, mafic (tương đương với base) hay đá sẫm màu, trung tính và felsic (tương đương với axit) hay đá sáng màu. Xu hướng ngày nay người ta dùng cách gọi mafic, felsic để tránh nhầm lẫn với tính chất axit, base trong hóa học. Thuật ngữ felsic được hình thành khi ghép các từ fel của fenspat (tiếng Anh là Felspar) và si của silic. Từ mafic cũng hình thành theo cách tương tự: ma của magiê và f của ferrum (chỉ sắt) trong tiếng Latinh. Các đá felsic là các đá sáng màu do chứa nhiều natri và kali hơn so với các đá mafic. Các đá felsic có nhiệt độ nóng chảy thấp hơn nhưng bền hơn trong điều kiện phong hóa so với đá mafic.
Chuỗi phản ứng Bowen miên tả quá trình magma nguội lạnh và trình tự kết tinh các khoáng vật để hình thành các loại đá. Chuỗi phản ứng của Boween gồm hai nhánh, nhánh bên phải được gọi là chuỗi phản ứng không liên tục, còn nhánh bên trái được gọi là chuỗi phản ứng liên tục. Nhánh không liên tục bắt đầu kết tinh ở 1200 độ C đứng đầu là olivin - một khoáng vật rất giàu sắt và magnesi, tiếp theo là pyroxen, amphibol, và biotit. Quá trình kết tinh này làm hàm lượng SiO2 trong phần còn lại của magma tăng cao. Trong khi đó, nhánh liên tục bên phải bắt đầu là plagioclase giàu calci có tên gọi là anorthit, từ đây, thành phần calci của khoáng vật này bị thay thế liên tục bằng natri để tạo ra plagioclase giàu natri-anbit. Tiếp theo muscovit và fenspat giàu SiO2 được kết tinh ở nhiệt độ thấp hơn. Thạch anh là sản phẩm kết tinh cuối cùng trong chuỗi phản ứng trên ở nhiệt độ 750 độ C.
Kiến trúc
Đá magma có các kiến trúc khác nhau tùy theo môi trường mà chúng thành tạo. Các đá có hạt thô đồng đều là do quá trình nguội lạnh từ từ khi đó các khoáng vật có thời gian để hình thành những tinh thể, loại kiến trúc này được gọi là hiển tinh. Các đá có kiến trúc hiển tinh thường đặc trưng cho môi trường thành tạo dưới mặt đất, như granit, diorit hoặc gabro. Còn các đá nguội lạnh nhanh, các khoáng vật không có thời gian kết tinh như đá núi lửa thường có các kiến trúc ban tinh, vi tinh, ẩn tinh hoặc thủy tinh như ryolit, andesit hay bazan. Đối với các đá có kiến trúc ban tinh, sự xuất hiện các hạt tinh thể to là do chúng được hình thành từ trước dưới sâu và được mang lên trên bề mặt qua quá trình phun trào. Một số loại đá phun trào hình thành nên cấu trúc lỗ hổng hoặc cấu trúc bọt, các cấu trúc này đặc trưng cho các dung nham có chứa nhiều chất bốc (hơi nước, CO2) ở áp suất cao, khi lên đến bề mặt áp suất bị giảm nên pha khí tách ra khỏi pha lỏng, và kết quả là để lại những lỗ rỗng trong khối đá.
Các loại đá magma
350px|nhỏ|phải|Thành phần khoáng vật học của đá magma theo hàm lượng [[silica (SiO2) giảm dần. Tên đá chú thích kèm theo. ]] Đá magma chia theo thành phần SiO2 và theo môi trường thành tạo được miêu tả trong bảng bên dưới.
Đá magma xâm nhập
Đá magma xâm nhập được thành tạo khi dung dịch macma nguội đi và các tinh thể khoáng vật kết tinh chậm bên trong vỏ Trái Đất. Các tinh thể kết tinh rõ ràng, các đá loại này thường có cấu tạo đặc sít. Sự kết tinh của dung dịch magma trong giai đoạn sau có môi trường thuận lợi để hình thành loại đá có kích thước hạt rất to như pegmatit. Các đá xâm nhập có mặt trong các dãy núi cổ và hiện đại, tuy nhiên chúng chỉ có trên các lục địa.
Đá mạch
Đá mạch là các loại đá xâm nhập khi magma đi lên theo các khe nứt kiến tạo, đứt gãy hoặc các đá có trước bị yếu đi do các yếu tố kiến tạo. Các quá trình hình thành loại đá này có thể xảy ra trên cạn hoặc dưới đáy biển. Quá trình kết tinh có thể xảy ra ở các cấp áp suất và nhiệt độ đa dạng tùy thuộc vào vị trí và thế nằm của chúng. Chúng được chia như sau:
Đá magma phun trào
Đá magma phun trào được thành tạo khi dung dịch magma phun trào lên trên bề mặt đất; có sự giải phóng các chất khí có trong dung dịch macma một cách mãnh liệt, các đá macma phún xuất thường có cấu tạo rỗng xốp.
Trên mặt đất, do nguội lạnh nhanh, macma không kịp kết tinh, hoặc chỉ kết tinh được một bộ phận với kích thước tinh thể rất nhỏ, chưa hoàn chỉnh, còn đại bộ phận tồn tại ở dạng vô đình hình, trong đá có lẫn nhiều bọt khí (do đang sôi và bị nguội lạnh nhanh): đó là dạng macma phún xuất chặt chẽ. Ví dụ Đá diabase, bazan, andezit. Có tính chất rỗng nhẹ, cứng và rất giòn. Sử dụng làm cốt liệu cho bê tông nhẹ, dụng làm phụ gia hoạt tính cho bê tông và xi măng…
thumb|phải|Mạch [[diabase (màu đen) cắt qua đá vôi ở Arizona]]
Khi macma đang sủi bọt, gặp lạnh đông lại nên rất xốp và nhẹ, hoặc phần macma bị phun lên cao, bay xa, nguội nhanh, hơi nước, khí thoát ra nhiều nên có kết cấu rỗng vụn, lỗ nhỏ: đó là dạng macma phún xuất rời rạc. Ví dụ Tro, túp núi lửa, túp dung nham. Tính chất nhẹ. Dùng làm phụ gia trơ cho bê tông và xi măng. Ngoài các núi lửa trên đất liền, một lượng lớn đá này hình thành một cách liên tục ở các sống núi giữa đại dương.
Đá trầm tích
nhỏ|phải|Đá [[thạch anh.]] Phần lớn lớp vỏ Trái Đất được cấu tạo bởi các đá magma và đá biến chất, ước tính chúng chiếm khoảng 90-95% trong 16 km tính từ bề mặt Trái Đất. Dù vậy, hầu hết bề mặt trái Đất được bao phủ bởi trầm tích. Về cơ bản tất cả đáy biển được phủ bởi trầm tích, và 70-80% các lục địa được bao phủ bởi các đá trầm tích. Hầu hết các hóa thạch được phát hiện trong trầm tích, đá trầm tích và đá biến chất từ đá trầm tích, chúng là các dấu hiện quan trọng cho việc tìm hiểu các điều kiện môi trường mà trước đây từng tồn tại trên bề mặt Trái Đất. Các nguồn năng lượng như dầu mỏ, khí thiên nhiên, than đá và urani được chiết tách từ đá trầm tích.
Đá trầm tích được tạo ra từ sự lắng đọng của các mảnh vụn hoặc các chất hữu cơ, hay các chất kết tủa hóa học (các chất còn lại sau quá trình bay hơi), được nối tiếp bằng sự kết đặc của các chất cụ thể và quá trình xi măng hóa. Quá trình xi măng hóa có thể diễn ra tại hoặc gần bề mặt Trái Đất, đặc biệt là đối với các loại trầm tích giàu cacbonat.
Đặc điểm
Do được hình thành trong các điều kiện môi trường năng lượng thấp nên đá trầm tích có các đặc điểm chung là:
Phân loại
Do sự tích tụ, lắng đọng hay kết tủa trong nước của các khoáng chất, của đất đá bị phong hóa, vỡ vụn tích lũy thành khối mà thành. Dựa vào nguồn gốc hình thành có ba loại:
Đá trầm tích mảnh vụn
thumb|Một mẫu [[cuội kết mài láng lấy từ mẫu lõi khoan ngoài khơi Alaska, ở độ sâu 3.000 m.]] Đá trầm tích mảnh vụn hay trầm tích cơ học được hình thành từ các sản phẩm vụn nát sinh ra trong quá trình phong hóa các loại đá có trước tích tụ lại mà thành. Về cấu tạo, đá mảnh vụn gồm hai hợp phần là các mảnh vụn và xi măng gắn kết các mảnh vụn đó lại. Phần mảnh vụn là các hạt có nhiều kích thước khác nhau, và thành phần khác nhau; còn xi măng là các hạt có kích thước nhỏ hơn cỡ hạt sét như xi măng sét, xi măng vôi hoặc xi măng silic. Một số đá trầm tích mảnh vụn thường gặp như dăm kết, cuội kết, sa thạch.
Đá trầm tích hóa học
Đá trầm tích hóa học tạo thành do các khoáng chất hòa tan trong nước lắng đọng, kết tủa lại, như đá vôi dolomit. thạch cao, anhydride, tup đá vôi…
Loại phổ biến nhất của các loại đá kết tủa hóa học là evaporit, được hình thành khi nước giàu muối hòa tan bị bốc hơi. Khi bay hơi nồng độ muối tăng cho đến khi nước được bão hòa và muối bắt đầu kết tủa. Một lượng lớn các đá evaporit hình thành khi biển bốc hơi trong khu vực Địa Trung Hải trong suốt thế Miocene và dọc theo bờ Biển Chết ngày nay. Các loại khoáng evaporit gồm thạch cao (CaSO4·2H2O), thạch cao khan (CaSO4) và halit (NaCl).
Đá trầm tích hữu cơ
Trầm tích hữu cơ tạo thành do sự tích tụ xác động vật, thực vật như đá vôi, đá vôi vỏ sò, đá phấn, đá diatomit, trepen… Trầm tích hữu cơ thường bị các vi sinh vật tiêu thụ oxy phá hủy. Tuy nhiên, nếu lượng oxy không đủ, vi sinh vật không thể phá hủy toàn bộ nguyên liệu, và nó có thể tạo thành một tảng đá hữu cơ. Các loại đá này có thể được hình thành cả trên các lục địa và đại dương. Ví dụ về một môi trường lục địa là than và biển là đá phiến dầu. Thành phần của hợp chất carbon và carbon có thể lên tới 25% và hàm lượng lưu huỳnh có thể lên tới 12%.
Đá trầm tích núi lửa
Đá hình thành do mảnh vụn của núi lửa lắng đọng và nén ép thành đá như tuff.
Đá biến chất
300px|nhỏ|phải|Sơ đồ các tướng biến chất bên trong Trái Đất.300px|nhỏ|phải|[[Gneiss, đá biến chất cấu tạo phân phiến hình thành trong quá trình biến chất khu vực.]] Đá biến chất được tạo ra từ sự thay đổi của bất kỳ loại đá nào (bao gồm cả đá biến chất đã hình thành trước đó) đối với các điều kiện thay đổi của môi trường như nhiệt độ và áp suất so với các điều kiện nguyên thủy mà các loại đá đó được hình thành. Các điều kiện nhiệt độ và áp suất này luôn luôn cao hơn so với các chỉ số của chúng ở bề mặt Trái Đất, và phải đủ cao để có thể thay đổi các khoáng chất nguyên thủy thành các dạng khoáng chất khác hoặc thành các dạng khác của cùng một khoáng chất (ví dụ bằng sự tái kết tinh).
Mức độ biến chất của đá có thể được miêu tả qua một số tướng, mỗi tướng đặc trưng bởi một số loại đá có khoáng sản đi kèm trong một giới hạn nhiệt độ và áp suất nhất định. Lý thuyết về tướng biến chất được nhà địa chất Phần Lan, Pentti Eskola đưa ra năm 1915, lý thuyết này là sự phát triển tiếp theo của công trình phiến biến chất được Viktor M. Goldschmidts đưa ra từ thập niên 1900.
Trong trường hợp nhiệt độ là yếu tố chính thì biến chất xảy ra theo đường màu xanh lá cây (hình bên) tạo ra đá biến chất tướng amphibolit và granulit. Trong trường hợp va mảng mà yếu tố chi phối là áp lực thì tạo nên tướng đá phiến lam và eclogit.
Môi trường biến chất
Biến chất khu vực xảy ra trong khu vực rộng lớn, chẳng hạn như các dãy núi. Khi các mảng kiến tạo hội tụ và các tầng trên của các lớp gấp lại và ép xuống làm những lớp đá hình thành trước bị lún sâu hơn, bên trên là những lớp trầm tích mới tích tụ dần gây nên áp lực và nhiệt độ gia tăng. Điều này dẫn đến cả hai quá trình tái kết tinh và thay đổi cấu trúc. Loại đá này có tính phân phiến (lớp mỏng) nên tính chất cơ học kém hơn đá magma. Ví dụ Đá gơnai (do đá granit tái kết tinh), phiến sét (do sự biến chất của đất sét dươi áp lực cao).
Biến chất tiếp xúc xảy ra khi đá nằm bên cạnh một khối magma bị ảnh hưởng bởi nhiệt từ magma. Kích thước của magma ảnh hưởng đến khoảng cách mà khối đá có trước bị biến chất. Trong một thể magma lớn, giống như một thể batolit lớn có thể đến vài km, thì lớp biến chất tiếp xúc có thể chỉ vài cm. Biến chất tiếp xúc xảy ra ở tất cả các độ sâu trong lớp vỏ, nhưng là rõ ràng nhất khi nó xảy ra gần bề mặt, bởi vì áp lực thấp, và độ lệch nhiệt độ quá lớn. Vì biến chất tiếp xúc không liên quan đến bất kỳ áp lực nào tác động lên nên các tinh thể không định hướng theo bất kỳ hướng nào. Ví dụ đá hoa (do tái kết tinh đá vôi và đá đôlômit dưới tác dụng của nhiệt độ và áp suất cao mà thành), thạch anh (biến chất từ cát)…
Biến chất nhiệt dịch xảy ra khi dòng nhiệt dịch nóng xen vào trong các khe nứt làm ảnh hưởng đến khối đá có trước. Điều này thường xảy ra trong các khe nứt của các hoạt động lửa, vì điều này góp phần ra nhiệt cần thiết.
Biến chất va chạm xảy ra khi thiên thạch va chạm bề mặt đất, do động năng rất lớn của thiên thạch được chuyển thành nhiệt và áp suất trong đá bị va chạm. Trong một số trường hợp, những tác động này tạo thành các coesit, một loại silica mật độ lớn, và thậm chí hình thành các hạt kim cương nhỏ. Sự hiện diện của các khoáng chất như trên cho thấy rằng ít nhất là thiên thạch đã tạo ra áp lực và nhiệt độ gây biến đổi phần trên cùng, nơi mà các khoáng vật thường được hình thành.
Thiên thạch
nhỏ|phải|[[C chondrit]] Thiên thạch là một loại đá có nguồn gốc trong không gian chứ không phải hình thành trên Trái Đất. Một số thiên thạch có thể là dấu tích còn sót lại từ sự hình thành hệ Mặt Trời cách nay hơn 4,6 tỷ năm. Thiên thạch thường bao gồm khoáng vật silicat (95%) và rất nhiều hợp kim sắt - nickel, hoặc sự kết hợp cả hai (5%).
Thiên thạch sắt bao gồm hợp kim sắt-nickel và chiếm khoảng 3,8% của tất cả thiên thạch. Chúng được cho là bao gồm các vật liệu từ lõi của các tiểu hành tinh bị gián đoạn. Thiên thạch sắt rơi vào ba nhóm tùy thuộc vào thành phần nickel/sắt và cấu trúc tinh thể; hexahedriter chứa 4-6% nickel, octahedriter chứa 6-12% nickel và ataxiter chứa nhiều hơn 12% nickel. Cấu trúc tinh thể của hexahedriter giống như một hình chữ nhật, octahedriter có mô hình lục giác và ataxiter không có cấu trúc tinh thể khác nhau.
Thiên thạch sắt đá bao gồm một hỗn hợp xấp xỉ bằng hợp kim sắt-nickel và khoáng chất silicat và tương ứng với khoảng 0,5% của tất cả các thiên thạch được biết đến. Chúng được cho là thành tạo từ vật liệu từ khu vực tiếp giáp giữa lõi thiên thể và lớp vỏ của nó.
Sử dụng
300px|nhỏ|phải|Mỏ [[đá Portland trên đảo Portland, Anh. Đây là loại đá được dùng nhiều trong xây dựng trên đảo Anh như Nhà thờ Thánh Paul và Cung điện Buckingham.]]
Đá là một loại vật liệu gắn liền với lịch sử phát triển của loài người. Thời tiền sử, bắt đầu thời đại đồ đá con người đã biết dùng đá để làm vũ khí tự vệ, săn bắn, công cụ sản xuất. Những công trình bằng đá nổi tiếng như kim tự tháp, Angkor Wat, thành Babylon, El-Djem (Tuynizi), Colisée (Ý), Bourgogne (Pháp), Épidayre (Hy Lạp), vv.
Làm vật liệu xây dựng
Từ đá thiên nhiên có thể chế tạo một số chất kết dính như xi măng (đá vôi+ đất sét+ nung + clinker, nghiền +PG XM), vôi (nung đá vôi CaCO3), thạch cao xd CaSO4.0.5H2O (nung đá thạch cao CaSO4.2H2O) …
Vật liệu đá xây dựng được sử dụng rộng rãi nhờ có những ưu điểm sau:
Tính chất các đá làm vật liệu xây dựng bao gồm trọng lượng thể tích và cường độ ở trạng thái khô, như các loại nhẹ (trọng lượng < 1800 kg/m3 và có mác tương ứng 5, 10, 15, 75, 100, 150 kG/cm2) thường dùng xây tường cho nhà cần cách nhiệt; loại nặng (> 1800 kg/m3 và có mác tương ứng 100, 150, 200, 400, 600, 800, 1000 kG/cm2) dùng trong các công trình chịu lực, công trình thủy công để xây móng, tường chắn, lớp phủ bờ kè, ốp lát…
Ghi chú
<references group="Ghi chú" />
Liên kết ngoài
Thể loại:Vật liệu Thể loại:Bài cơ bản dài Thể loại:Thạch luận
Connomyia pallida
Connomyia pallida là một loài ruồi trong họ Asilidae. Connomyia pallida được Ricardo miêu tả năm 1925.
Tham khảo
Thể loại:Connomyia
Hydropsyche tenuis
Hydropsyche tenuis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Cổ bắc Thể loại:Hydropsyche
Metrionella
Metrionella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1932 bởi Spaeth.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Cassidini
A Illa de Arousa
A Illa de Arousa (Tiếng Tây Ban Nha: La Isla de Arosa) là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.
Liên kết ngoài
42.55444°N, -8.86389°W
Thể loại:Đô thị ở Pontevedra
Braga brasiliensis
Braga brasiliensis là một loài chân đều trong họ Cymothoidae. Loài này được Schioedte & Meinert miêu tả khoa học năm 1881.
Tham khảo
Thể loại:Braga
Aceraius pilifer
Aceraius pilifer là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae. Loài này được Percheron miêu tả khoa học năm 1835.
Tham khảo
Thể loại:Aceraius
Trần Đăng Tuấn
Trần Đăng Tuấn (sinh năm 1957) là tiến sĩ chuyên ngành Truyền hình, người làm truyền hình nổi tiếng tại Việt Nam, đồng thời cũng là một nhà từ thiện với chương trình tiêu biểu là "bữa cơm có thịt". Ông sinh ra và lớn lên tại Nam Định, cựu học sinh trường chuyên nổi tiếng Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định, Thành phố Nam Định. Trước khi nhận chức Tổng Giám đốc AVG - Truyền hình An Viên vào năm 2011, ông đã là Phó Tổng Giám đốc Đài TH Việt Nam (từ năm 1996).
Phát ngôn
Truyền hình là nghệ thuật của tiếng, nghệ thuật của hình, là nghệ thuật của người sáng tác, của người làm kỹ thuật, của người kinh doanh, người quản lý… nhưng trước hết và trên hết truyền hình là nghệ thuật của tấm lòng...
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà báo Việt Nam Thể loại:Người Nam Định Thể loại:Tiến sĩ Báo chí Việt Nam Thể loại:Nhà từ thiện Việt Nam
Aceraius riekoae
Tham khảo
Thể loại:Aceraius
Metrionella erratica
Metrionella erratica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1855.
Tham khảo
Thể loại:Metrionella
Connomyia punctata
Connomyia punctata là một loài ruồi trong họ Asilidae. Connomyia punctata được Engel miêu tả năm 1932.
Tham khảo
Thể loại:Connomyia
USS Helena (CL-50)
USS Helena (CL-50) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc phân lớp St. Louis của lớp ''Brooklyn của Hải quân Hoa Kỳ. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Mỹ được đặt cái tên này, theo tên thành phố Helena thuộc tiểu bang Montana. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, nó từng bị hư hại trong vụ Tấn công Trân Châu Cảng, rồi sau đó hoạt động tích cực tại Mặt trận Thái Bình Dương cho đến khi bị đánh chìm trong Trận chiến vịnh Kula vào ngày 6 tháng 7 năm 1943. Helena là chiếc tàu chiến đầu tiên của Hải quân Mỹ được trao tặng danh hiệu Đơn vị Tuyên dương Hải quân, đồng thời được tặng thưởng bảy Ngôi sao Chiến trận.
Thiết kế và chế tạo
Khác biệt chính của phân lớp St. Louis so với lớp dẫn trước Brooklyn là dàn pháo đa dụng của nó là kiểu hải pháo 5 inch/38 caliber tiên tiến, có hiệu quả vượt trội trong chiến tranh phòng không.
Helena được đặt lườn tại Xưởng hải quân New York vào ngày 9 tháng 12 năm 1936. Nó được hạ thủy vào ngày 27 tháng 8 năm 1939, được đỡ đầu bởi cô Elinor Carlyle Gudger, cháu Thượng nghị sĩ Thomas J. Walsh của tiểu bang Montana, và được cho nhập biên chế vào ngày 18 tháng 9 năm 1939 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Max B. Demott.
Các hoạt động ban đầu
Sau những chuyến đi chạy thử máy trên biển vào tháng 12 năm 1939, chuyến đi đầu tiên khởi hành vào ngày 27 tháng 12 đã đưa Helena đến Nam Mỹ. Đến tháng 1 năm 1940, nó đi đến Buenos Aires và sang ngày 29 tháng 1 có mặt tại Montevideo, Uruguay, nơi thủy thủ của nó đã thăm xác tàu đắm của Admiral Graf Spee, một thiết giáp hạm bỏ túi thuộc lớp Deutschland của Hải quân Đức.
Tấn công Trân Châu Cảng
Helena được phân về Hạm đội Thái Bình Dương, và đã hiện diện tại Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 năm 1941 khi Hải quân Nhật Bản tấn công căn cứ hải quân tại đây. Vào lúc này "Helena" dưới quyền chỉ huy của Robert Henry English; nó neo đậu tại bến tàu hải quân 1010 bên phía rìa cảng, bên trong chiếc tàu rải mìn Oglala. Một cách tình cờ, Helena neo đậu tại vị trí vốn thường dành cho chiếc thiết giáp hạm Pennsylvania, nên trở thành một mục tiêu hàng đầu của máy bay Nhật.
Trong vòng ba phút sau khi quả bom đầu tiên được ném xuống đảo Ford, một máy bay ném ngư lôi đơn độc đã phóng ra một quả ngư lôi vốn đã băng qua bên dưới lườn của Oglala và trúng vào mạn phải của Helena gần giữa tàu, trong khi thủy thủ đoàn đang vội vã đi đến trạm trực chiến. Hai mười người đã thiệt mạng, một phòng động cơ và một phòng nồi hơi bị ngập nước. Dây dẫn điện đến dàn pháo chính và dàn pháo hạng hai bị hư hại, nhưng việc đưa vào hoạt động một máy phát điện diesel phía trước trong vòng hai phút đã giúp cấp điện cho toàn bộ dàn hỏa lực. Ngay lập tức, họ dựng lên một màn hỏa lực mạnh mẽ giúp không bị đánh trúng thêm phát nào khác. Công việc kiểm soát hư hỏng được tiến hành xuất sắc, và thực tế là độ kín nước được đảm bảo nhờ đóng kịp thời các cửa ngăn, đã giúp cho Helena tiếp tục nổi được.
Chiến dịch Guadalcanal
Sau những sửa chữa sơ khởi tại Trân Châu Cảng, Helena lên đường đi Xưởng hải quân Mare Island tại California để được sửa chữa triệt để. Nó hoạt động trở lại vào năm 1942, hộ tống một đơn vị công binh và một tàu sân bay vội vã vận chuyển máy bay đến khu vực Nam Thái Bình Dương. Nó thực hiện hai chuyến đi ngắn từ Espiritu Santo đến Guadalcanal, nơi trận chiến đẫm máu kéo dài nhằm kiểm soát đảo này vừa bắt đầu; và sau khi hoàn thành các nhiệm vụ trên, nó tham gia lực lượng đặc nhiệm hình thành chung quanh chiếc tàu sân bay Wasp. Lực lượng đặc nhiệm này lên đường hỗ trợ từ xa cho sáu tàu vận chuyển lực lượng Thủy quân Lục chiến tăng cường cho Guadalcanal. Xế trưa ngày 15 tháng 9, Wasp bất ngờ trúng ba quả ngư lôi của Nhật Bản. Helena đã túc trực vớt được gần 400 sĩ quan và thủy thủ của Wasp, và chuyển họ đến Espiritu Santo. 225px|nhỏ|phải|Đại tá Gilbert Hoover, người chỉ huy Helena trong Chiến dịch Guadalcanal cho đến khi bị bãi nhiệm không lâu sau trận [[Hải chiến Guadalcanal]] Hoạt động tiếp theo của Helena là gần đảo Rennell, cũng nhằm hỗ trợ cho một cuộc vận chuyển tăng cường đến Guadalcanal. Các cuộc không kích xuất phát từ sân bay Henderson đã làm chậm các chuyến vận chuyển Tốc hành Tokyo của Nhật Bản trong nhiều ngày, nên vào ngày 11 tháng 10, họ dốc mọi lực lượng sẵn có vào một cộc tấn công xuống căn cứ này, hy vọng vô hiệu hóa các hoạt động không lực đủ lâu để đưa lực lượng tăng cường hạng nặng đến trong đêm. Hạm đội Nhật đã tiến đến gần, và đến 18 giờ 10 phút chỉ còn cách đảo Savo không đầy 100 mi.
Được trang bị radar vượt trội, Helena là chiếc đầu tiên phát hiện đối phương và đã khai hỏa lúc 23 giờ 46 phút. Sau khi Trận chiến mũi Esperance kết thúc trong eo biển Đáy sắt, Helena đã đánh chìm tàu tuần dương hạng nặng Furutaka và tàu khu trục Fubuki. Sau đó Helena lại bị tấn công trong đêm 20 tháng 10 đang khi tuần tra giữa Espiritu Santo và San Cristobal. Nhiều quả ngư lôi đã được phóng ra nhưng nó không bị đánh trúng.
Helena tham gia trậnHải chiến Guadalcanal cao điểm ngay từ lúc mở màn khi nó được giao nhiệm vụ hộ tống một đoàn tàu vận tải tiếp liệu từ Espiritu Santo đến Guadalcanal. Chiếc tàu tuần dương gặp gỡ các tàu vận tải ngoài khơi San Cristobal vào ngày 11 tháng 11, và đưa chúng đi đến Guadalcanal an toàn. Đến xế trưa ngày 12 tháng 11, tin tức đến từ các trinh sát duyên hải cho biết "máy bay đối phương đang đến gần". Công việc chất dỡ lập tức được tạm ngưng, và mọi con tàu lên đường để hình thành một đội hình chống không kích. Khi đối phương xuất hiện, sự cơ động lực lượng cùng hỏa lực phòng không của chính họ đã đẩy lui đợt không kích thứ nhất, nhưng đợt thứ hai đã làm hư hại hai tàu. Helena trải qua mà không bị thiệt hại, và đội đặc nhiệm đã bắn rơi tám máy bay đối phương chỉ trong vòng tám phút.
Trong khi công việc chất dỡ được tiếp tục trở lại, một loạt các báo cáo lại nhận được từ các máy bay tuần tra. Điều đáng lo ngại là lực lượng hải quân Nhật Bản bị phát hiện không bao gồm chiếc tàu vận tải nào, nên ý định tấn công của chúng là rõ ràng. Tiếp tục di chuyển cùng với đội hỗ trợ của Chuẩn Đô đốc Daniel Callaghan, Helena giúp đỡ đưa các tàu vận chuyển rời khỏi Guadalcanal, rồi đổi hướng tiến vào eo biển Đáy sắt. Trong đêm 13 tháng 11, radar của Helena đã phát hiện đối phương đầu tiên. Trong trận chiến đêm ác liệt diễn ra sau đó, nó chỉ bị hư hại nhẹ phần cấu trúc thượng tầng. Hạm đội Mỹ yếu kém hơn đã đạt được mục tiêu bằng một cái giá đắt: họ đẩy lui được đối phương, ngăn không cho chúng tung ra cuộc bắn phá vốn sẽ là tai họa cho lực lượng Thủy quân Lục chiến trên bờ.
Giờ đây trở thành sĩ quan Hoa Kỳ cao cấp nhất của lực lượng đặc nhiệm do việc tử trận của Đô đốc Callaghan, hạm trưởng của Helena, Đại tá Hải quân Gilbert Hoover, chỉ huy việc rút lui của lực lượng đặc nhiệm khỏi khu vực chiến trận về phía Espiritu Santo. Trên đường đi, tàu tuần dương hạng nhẹ Juneau trúng ngư lôi và bị chìm. Tin rằng không có người nào sống sót cũng như mối đe dọa của tàu ngầm Nhật quá lớn đối với sự tìm kiếm, Đại tá Hoover ra lệnh cho các tàu chiến tiếp tục di chuyển không dừng lại. Sau này, người ta mới biết có khoảng 100 người của Juneau đã sống sót sau khi chìm tàu, nhưng hầu hết đã thiệt mạng sau đó trong khi chờ đợi được giải cứu, vốn chỉ xảy ra một tuần sau đó. Do quyết định này, Đô đốc Halsey miễn nhiệm Hoover khỏi vị trí chỉ huy chiếc Helena.
Helena tìm được sự trả thù khi nó được giao nhiều nhiệm vụ bắn phá các vị trí của quân Nhật trên đảo New Georgia vào tháng 1 năm 1943. Hỏa lực pháo của nó đã dội xuống Munda và Vila Stanmore, san bằng các kho dự trữ tiếp liệu và các khẩu đội pháo. Tiếp tục nhiệm vụ tuần tra và hộ tống nhằm hỗ trợ cho chiến dịch Guadalcanal ác liệt trong suốt tháng 2, một trong các thủy phi cơ của nó đã chia sẻ chiến công đánh chìm tàu ngầm Nhật RO-102 vào ngày 11 tháng 2.
Trận chiến vịnh Kula
nhỏ|Helena hoạt động trong vịnh Kula, nhìn từ chiếc tàu tuần dương hạng nhẹ [[USS Honolulu (CL-48)|Honolulu.]] Sau khi được đại tu tại Sydney, Australia, Helena quay trở lại Espiritu Santo vào tháng 3 tham gia vào việc bắn phá New Georgia, dự định sẽ bị tấn công không lâu sau đó. Mục tiêu đầu tiên tại New Georgia là Rice Anchorage. Nằm trong thành phần hộ tống các tàu vận tải chuyển binh lính tham gia đợt đổ bộ đầu tiên, Helena di chuyển đến vịnh Kula không lâu sau nữa đêm ngày 4 tháng 7, và sau nữa đêm ngày 5 tháng 7, các khẩu pháo chính của nó tiến hành cuộc bắn phá bờ biển lần sau cùng.
Việc đổ quân được hoàn thành lúc bình minh, nhưng đến xế trưa ngày 5 tháng 7, tin tức về một đoàn tàu "Tốc hành Tokyo" khác đã sẵn sàng xuôi xuống "Cái Khe" để can thiệp, và đội hộ tống quay mũi lên phía Bắc để đối đầu với chúng. Đến nữa đêm ngày 5 tháng 7, đội của Helena bao gồm ba tàu tuần dương và bốn tàu khu trục có mặt ở góc phía Tây Bắc đảo New Georgia; đối đầu với họ là ba đội tàu khu trục Nhật với tổng cộng mười tàu đối phương. Bốn trong số chúng tách ra để cho đổ bộ binh lính. Đến 01 giờ 57 phút, Trận chiến vịnh Kula bắt đầu; Helena nả pháo vào đối phương với một nhịp độ nhanh đến mức sau đó quân Nhật tuyên bố nghiêm túc rằng nó có thể được trang bị "súng máy 6 inch". Điều trớ trêu là, Helena trở thành một mục tiêu hoàn hảo do bị chiếu sáng bởi ánh chớp của chính những phát đạn pháo của nó, vì trong thực tế Helena đã tiêu phí mọi thuốc đạn pháo không ánh chớp của nó trong các cuộc bắn phá trước đó, nên chỉ còn lại thuốc đạn đen tiêu chuẩn, vốn tạo ra ánh sáng lan rộng khi bắn.
Bảy phút sau khi nó khai hỏa, Helena trúng phải một quả ngư lôi; trong vòng ba phút tiếp theo sau, nó bị đánh trúng thêm hai quả nữa. Hầu như ngay lập tức, chiếc tàu tuần dương bị gảy gập. Bên dưới, các hầm tàu nhanh chóng ngập nước, nó nhanh chóng gảy làm đôi và chìm với đuôi tàu chìm trước. Được huấn luyện thành thạo, thủy thủ của Helena nhảy qua mạn tàu. Khoảng 30 phút sau khi nó chìm, hai tàu khu trục Mỹ tiến đến gần để vớt những người sống sót.
Lúc bình minh, tàu đối phương một lần nữa xuất hiện, các tàu khu trục Nicholas và Radford bỏ ngang việc cứu vớt để truy đuổi. Để tránh một cuộc không kích, các tàu khu trục rút lui về phía Tulagi, mang theo những người được cứu vớt ngoại trừ khoảng 275 người sống sót. Dành cho những người bị bỏ lại, họ đã cho thả bốn chiếc xuồng, được điều khiển bởi những người tình nguyện trong thủy thủ đoàn của các tàu khu trục. Chỉ huy trưởng của Helena, Đại tá Hải quân Charles Purcell Cecil, cho tổ chức một chi hạm đội nhỏ bao gồm ba xuồng máy săn cá voi, mỗi chiếc kéo theo một bè cứu sinh, đưa 88 người đến một hòn đảo nhỏ cách Rice Anchorage khoảng 7 hải lý sau một ngày lao động cật lực. Nhóm này được cứu vớt vào sáng hôm sau nhờ các tàu khu trục Gwin và Woodworth.