cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Đông Nam Á
Khí hậu
nhỏ|Bản đồ Đông Nam Á theo phân loại khí hậu Köppen Khí hậu Đông Nam Á chủ yếu là nhiệt đới nóng ẩm quanh năm với lượng mưa dồi dào. Miền Bắc Việt Nam và các vùng miền núi của Lào và Myanmar là những khu vực duy nhất ở Đông Nam Á có khí hậu cận nhiệt đới, có mùa đông ôn hòa hơn với nhiệt độ cực đại thấp tới 20 C. Phần lớn khu vực Đông Nam Á có mùa khô và ẩm do sự thay đổi theo mùa của gió hoặc gió mùa. Vành đai mưa nhiệt đới gây ra lượng mưa bổ sung trong mùa gió mùa. Rừng nhiệt đới lớn thứ hai trên Trái đất (với rừng nhiệt đới Amazon là rừng nhiệt đới lớn nhất). Các trường hợp ngoại lệ đối với khí hậu và thảm thực vật rừng nhiệt đới này là:
Môi trường
Hổ thuộc ba phân loài khác nhau được tìm thấy trên đảo Sumatra (hổ Sumatra), ở bán đảo Malaysia (hổ Malayan), và ở Đông Dương (hổ Đông Dương); tất cả đều là những loài có nguy cơ tuyệt chủng.
Loài trâu nước Châu Á hoang dã, và trên các đảo khác nhau liên quan loài lùn của Bubalus như Anoa đã từng phổ biến ở Đông Nam Á; Ngày nay trâu nước châu Á được nuôi phổ biến khắp vùng, nhưng các họ hàng còn lại của nó là loài quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng.
Hươu chuột, một loài hươu có ngà nhỏ, lớn bằng chó hoặc mèo đồ chơi, hầu hết có thể được tìm thấy ở Sumatra, Borneo (Indonesia) và quần đảo Palawan (Philippines). Bò tót, một loài bò rừng khổng lồ lớn hơn cả trâu rừng, được tìm thấy chủ yếu ở Đông Dương. Có rất ít thông tin khoa học về các loài lưỡng cư Đông Nam Á.
Các loài chim như công xanh và drongo sống ở tiểu vùng này xa về phía đông như Indonesia. Babirusa, một loài lợn bốn ngà, cũng có thể được tìm thấy ở Indonesia. Chim hồng hoàng được đánh giá cao vì cái mỏ của nó và được sử dụng để buôn bán với Trung Quốc. Sừng của tê giác, không phải một phần của hộp sọ, cũng được đánh giá cao ở Trung Quốc.
Quần đảo Indonesia bị Đường Wallace chia cắt. Đường này chạy dọc theo những gì ngày nay được gọi là ranh giới mảng kiến tạo và phân tách các loài châu Á (phương Tây) với các loài châu Úc (phương Đông). Các đảo giữa Java/Borneo và Papua tạo thành một vùng hỗn hợp, nơi cả hai loại đều xuất hiện, được gọi là Wallacea. Khi tốc độ phát triển tăng nhanh và dân số tiếp tục mở rộng ở Đông Nam Á, mối quan tâm đã tăng lên về tác động của hoạt động con người đối với môi trường của khu vực. Tuy nhiên, một phần đáng kể của Đông Nam Á đã không thay đổi nhiều và vẫn là ngôi nhà chung của các loài động vật hoang dã. Các quốc gia trong khu vực, chỉ với một số ngoại lệ, đã nhận thức được sự cần thiết của việc duy trì độ che phủ của rừng không chỉ để ngăn chặn xói mòn đất mà còn để bảo tồn sự đa dạng của động thực vật. Ví dụ, Indonesia đã tạo ra một hệ thống rộng lớn các vườn quốc gia và các khu bảo tồn cho mục đích này. Mặc dù vậy, những loài như tê giác Java phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng, chỉ còn một số ít loài động vật còn lại ở phía tây Java. phải|nhỏ|Đường giả định của Wallace chia Quần đảo Indonesia thành 2 vùng động vật, hệ động vật Châu Úc và Đông Nam Á. Vùng nước sâu của [[eo biển Lombok giữa các đảo Bali và Lombok đã tạo thành một rào cản nước ngay cả khi mực nước biển thấp hơn, đã liên kết các hòn đảo hiện đã bị ngăn cách và vùng đất liền ở hai bên]] Vùng nước nông của các rạn san hô Đông Nam Á có mức độ đa dạng sinh học cao nhất đối với các hệ sinh thái biển trên thế giới, tại đây có rất nhiều san hô, cá và động vật thân mềm. Theo Tổ chức Bảo tồn Quốc tế, các cuộc khảo sát biển cho thấy sự đa dạng của sinh vật biển ở Raja Ampat (Indonesia) là cao nhất được ghi nhận trên Trái đất. Sự đa dạng lớn hơn đáng kể so với bất kỳ khu vực nào khác được lấy mẫu trong Tam giác San hô bao gồm Indonesia, Philippines và Papua New Guinea. Tam giác San hô là trung tâm của đa dạng sinh học rạn san hô trên thế giới, Verde Passage được Tổ chức Bảo tồn Quốc tế mệnh danh là "trung tâm của trung tâm đa dạng sinh học các loài hải sản biển". Cá nhám voi, loài cá lớn nhất thế giới và 6 loài rùa biển cũng có thể được tìm thấy ở Biển Đông và các vùng lãnh thổ Thái Bình Dương của Philippines.
Cây cối và các loài thực vật khác của vùng là nhiệt đới; ở một số quốc gia có núi đủ cao, thảm thực vật khí hậu ôn hòa có thể được tìm thấy. Những khu vực rừng nhiệt đới này hiện đang bị khai thác, đặc biệt là ở Borneo.
Trong khi Đông Nam Á có hệ động thực vật phong phú, Đông Nam Á đang phải đối mặt với nạn phá rừng nghiêm trọng gây mất môi trường sống cho các loài có nguy cơ tuyệt chủng khác nhau như đười ươi và hổ Sumatra. Các dự đoán đã được đưa ra rằng hơn 40% các loài động thực vật ở Đông Nam Á có thể bị xóa sổ trong thế kỷ 21. Đồng thời, khói mù đã xảy ra thường xuyên. Hai đợt sương mù tồi tệ nhất trong khu vực là vào năm 1997 và 2006, trong đó nhiều quốc gia bị bao phủ bởi khói mù dày đặc, phần lớn là do các hoạt động "đốt nương làm rẫy " ở Sumatra và Borneo. Để phản ứng lại, một số quốc gia ở Đông Nam Á đã ký Hiệp định ASEAN về Ô nhiễm khói mù Xuyên biên giới để chống ô nhiễm khói mù.
Khói mù Đông Nam Á năm 2013 chứng kiến mức độ API đạt đến mức nguy hiểm ở một số quốc gia. Muar đã trải qua mức API cao nhất là 746 vào khoảng 7 giờ sáng ngày 23 tháng 6 năm 2013.
Kinh tế
nhỏ|[[Cảng Singapore là cảng trung chuyển và container nhộn nhịp nhất trên thế giới, là trung tâm vận tải và hàng hải quan trọng ở Đông Nam Á]] Ngay cả trước khi có sự xâm nhập của các quốc gia châu Âu, Đông Nam Á là một phần quan trọng của hệ thống thương mại thế giới. Nhiều loại hàng hóa có nguồn gốc trong khu vực, nhưng đặc biệt quan trọng là các loại gia vị như tiêu, gừng, đinh hương và nhục đậu khấu. Việc buôn bán gia vị ban đầu được các thương nhân Ấn Độ và Ả Rập phát triển, nhưng nó cũng đưa người châu Âu đến khu vực này. Đầu tiên, những người Tây Ban Nha (Manila galleon) đi thuyền từ Châu Mỹ và Vương quốc Bồ Đào Nha, sau đó là người Hà Lan, và cuối cùng là người Anh và người Pháp đã tham gia buôn bán ở nhiều nước khác nhau. Sự xâm nhập của các công ty thương mại châu Âu dần dần phát triển thành việc thôn tính các lãnh thổ, khi các thương nhân vận động chính trị để mở rộng quyền kiểm soát nhằm bảo vệ và mở rộng hoạt động kinh doanh của họ. Kết quả là, người Hà Lan chiếm Indonesia, người Anh chiếm Malaya và một phần của Borneo, người Pháp chiếm Đông Dương, và người Tây Ban Nha và Mỹ chiếm Philippines. Một tác động kinh tế của chủ nghĩa đế quốc này là sự thay đổi hàng hóa được sản xuất. Ví dụ, các đồn điền cao su của Malaysia, Java, Việt Nam và Campuchia, khai thác thiếc ở Malaya, các cánh đồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam, và đồng bằng sông Irrawaddy ở Miến Điện, là những phản ứng trước nhu cầu mạnh mẽ của thị trường.
Cộng đồng người Hoa ở nước ngoài đã đóng một vai trò lớn trong sự phát triển của các nền kinh tế trong khu vực. Nguồn gốc ảnh hưởng của Trung Quốc có thể bắt nguồn từ thế kỷ 16, khi những người Hoa di cư từ miền nam Trung Quốc đến định cư ở Việt Nam, Indonesia, Thái Lan và các nước Đông Nam Á khác. Dân số Trung Quốc trong khu vực tăng nhanh sau cuộc Cách mạng giải phóng Trung Quốc của Đảng Cộng sản năm 1949, khiến nhiều người tị nạn phải di cư ra ngoài Trung Quốc.
Nền kinh tế của khu vực này phụ thuộc rất lớn vào nông nghiệp; gạo và cao su từ lâu đã là những mặt hàng xuất khẩu nổi bật. Sản xuất và dịch vụ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Là một thị trường mới nổi, Indonesia là nền kinh tế lớn nhất trong khu vực này. Các nước mới công nghiệp hóa bao gồm Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Philippines, trong khi Singapore và Brunei là những nền kinh tế phát triển giàu có. Phần còn lại của Đông Nam Á vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp, nhưng Việt Nam đang đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc phát triển các lĩnh vực công nghiệp. Khu vực này đặc biệt sản xuất hàng dệt may, hàng điện tử công nghệ cao như bộ vi xử lý và các sản phẩm công nghiệp nặng như ô tô. Trữ lượng dầu ở Đông Nam Á rất dồi dào.
Indonesia là thành viên duy nhất của các nền kinh tế lớn G-20 và là nền kinh tế lớn nhất trong khu vực. Tổng sản phẩm quốc nội ước tính của Indonesia cho năm 2020 là 1.088,8 tỷ USD (danh nghĩa) hoặc 3.328,3 tỷ USD (PPP) với GDP bình quân đầu người là 4.038 USD (danh nghĩa) hoặc 12.345 USD (PPP).
Thị trường chứng khoán ở Đông Nam Á đã hoạt động tốt hơn so với các thị trường khác trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương trong năm 2010, với PSE của Philippines dẫn đầu với mức tăng 22%, tiếp theo là SET của Thái Lan với 21% và JKSE của Indonesia với 19%.
Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế năm 2020, GDP bình quân đầu người của Đông Nam Á là 4.685 USD, tương đương với Nam Phi, Iraq và Gruzia.
Nhân khẩu học
nhỏ|Sự phân bố dân cư của các nước Đông Nam Á (với Inđônêxia chia thành các đảo lớn). Đông Nam Á có diện tích khoảng 4500000 km2. Tính đến, khoảng 655 triệu người sống trong khu vực, hơn một phần năm (143 triệu) sống trên đảo Java của Indonesia, hòn đảo lớn có mật độ dân số cao nhất trên thế giới. Indonesia là quốc gia đông dân nhất với 268 triệu người và cũng là quốc gia đông dân thứ 4 trên thế giới. Sự phân bố của các tôn giáo và dân tộc rất đa dạng ở Đông Nam Á và thay đổi theo từng quốc gia. Khoảng 30 triệu Hoa kiều cũng sống ở Đông Nam Á, nổi bật nhất là ở Đảo Christmas, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan, và cả người Hoa ở Việt Nam. Những người gốc Đông Nam Á được gọi là người Đông Nam Á hoặc Aseanite.
Các nhóm dân tộc
phải|nhỏ|Người phụ nữ [[Ati (bộ lạc)|Ati ở Aklanngười Negrito là những cư dân sớm nhất ở Đông Nam Á.]] nhỏ|Nhóm dân tộc Đông Nam Á Người Asli và Negrito được cho là một trong những cư dân sớm nhất trong khu vực này. Họ có quan hệ di truyền với người Papua ở Đông Indonesia, Đông Timor và thổ dân Úc. Vào thời hiện đại, người Java là nhóm dân tộc lớn nhất ở Đông Nam Á, với hơn 100 triệu người, phần lớn tập trung ở Java, Indonesia. Nhóm dân tộc lớn thứ hai ở Đông Nam Á là người Việt (người Kinh) với khoảng 86 triệu dân, chủ yếu sinh sống ở Việt Nam, do đó đã hình thành một nhóm thiểu số đáng kể ở các nước láng giềng Campuchia và Lào. Người Thái cũng là một nhóm dân tộc đáng kể với khoảng 59 triệu dân, chiếm đa số ở Thái Lan. Tại Miến Điện, người Miến Điện chiếm hơn hai phần ba tổng số dân tộc ở đất nước này, với người Rohingya Indo-Aryan chiếm một thiểu số đáng kể ở Bang Rakhine.
Indonesia bị thống trị bởi các nhóm dân tộc Java và Sundan, cùng với hàng trăm dân tộc thiểu số sinh sống trên quần đảo, bao gồm người Madurese, Minangkabau, Bugis, Bali, Dayak, Batak và Malay. Trong khi Malaysia bị chia cắt giữa hơn một nửa người Mã Lai và 1/4 người Hoa, và cả người Ấn Độ thiểu số ở Tây Malaysia, tuy nhiên Dayaks chiếm đa số ở Sarawak và Kadazan-dusun chiếm đa số ở Sabah thuộc Đông Malaysia. Người Mã Lai chiếm đa số ở Tây Malaysia và Brunei, trong khi họ tạo thành một thiểu số đáng kể ở Indonesia, Nam Thái Lan, Đông Malaysia và Singapore. Ở thành phố-nhà nước Singapore, người Hoa chiếm đa số, tuy nhiên thành phố này là nơi hòa trộn đa văn hóa với người Mã Lai, Ấn Độ và Âu Á cũng gọi hòn đảo này là quê hương của họ.
Người Chăm tạo thành một dân tộc thiểu số đáng kể ở miền Trung và miền Nam Việt Nam, cũng như ở miền Trung Campuchia. Trong khi người Khơme chiếm đa số ở Campuchia và tạo thành một thiểu số đáng kể ở miền Nam Việt Nam và Thái Lan, thì người Hmong chiếm thiểu số ở Việt Nam, Trung Quốc và Lào.
Trong phạm vi Philippines, các nhóm người Tagalog, Visayan (chủ yếu là Cebuano, Waray và Hiligaynon), Ilocano, Bicolano, Moro (chủ yếu là Tausug, Maranao và Maguindanao) và Trung Luzon (chủ yếu là Kapampangan và Pangasinan) có dân số đáng kể.
Tôn giáo
Có khoảng 205 triệu Phật tử ở Đông Nam Á, khiến tôn giáo này trở thành tôn giáo lớn thứ hai trong khu vực, sau Hồi giáo. Khoảng 38% dân số Phật giáo toàn cầu cư trú ở Đông Nam Á. Phật giáo chủ yếu ở Việt Nam, Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar và Singapore. Thờ cúng tổ tiên và Nho giáo cũng được thực hành rộng rãi ở Việt Nam và Singapore.
Cơ đốc giáo chủ yếu có mặt ở Philippines, đông Indonesia, Đông Malaysia và Đông Timor. Philippines có dân số theo Công giáo La Mã lớn nhất ở châu Á. Đông Timor cũng chủ yếu là Công giáo La Mã do lịch sử của sự cai trị của Indonesia và Bồ Đào Nha. Vào tháng 10 năm 2019, số lượng người theo đạo Thiên chúa, cả Công giáo và Tin lành ở Đông Nam Á, đạt 156 triệu người, trong đó 97 triệu người ở Philippines, 29 triệu người ở Indonesia, 11 triệu người ở Việt Nam, và phần còn lại đến từ Malaysia, Myanmar., Đông Timor, Singapore, Lào, Campuchia và Brunei.
Không một quốc gia Đông Nam Á nào là đồng nhất về mặt tôn giáo. Một số nhóm được bảo vệ trên thực tế bởi sự cô lập của họ với phần còn lại của thế giới. Tại quốc gia Hồi giáo đông dân nhất thế giới, Indonesia, Ấn Độ giáo chiếm ưu thế trên các hòn đảo như Bali. Cơ đốc giáo cũng chiếm ưu thế ở phần còn lại của Philippines, New Guinea, Flores và Timor. Nhiều người theo đạo Hindu cũng có thể được tìm thấy trên khắp Đông Nam Á ở Singapore, Malaysia, v.v. Garuda, phượng hoàng là vật cưỡi (vahanam) của thần Vishnu, là biểu tượng quốc gia ở cả Thái Lan và Indonesia; ở Philippines, hình ảnh Garuda bằng vàng đã được tìm thấy trên Palawan; Hình ảnh vàng của các vị thần và nữ thần Hindu khác cũng được tìm thấy trên đảo Mindanao. Ấn Độ giáo Bali hơi khác với Ấn Độ giáo được thực hành ở những nơi khác, vì thuyết vật linh và văn hóa địa phương được kết hợp lại. Người theo đạo Thiên chúa cũng có mặt trên khắp Đông Nam Á; họ chiếm đa số ở Đông Timor và Philippines, quốc gia có số người theo Cơ đốc giáo lớn nhất châu Á. Ngoài ra, cũng có những thực hành tôn giáo bộ lạc lâu đời hơn ở các vùng xa xôi của Sarawak ở Đông Malaysia, Tây Nguyên Philippines và Papua ở miền đông Indonesia. Ở Miến Điện, Sakka (Indra) được tôn kính như một Nat. Ở Việt Nam, phân nhánh Phật giáo Đại thừa rất phổ biến, chịu ảnh hưởng của thuyết vật linh bản địa nhưng chú trọng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
Thành phần tôn giáo của mỗi quốc gia như sau: Một số giá trị được lấy từ CIA World Factbook:
Ngôn ngữ
Thành phần ngôn ngữ cho mỗi quốc gia như sau (với các ngôn ngữ chính thức được in đậm):
Văn hóa
trái|nhỏ|Chùa Bạc, [[Campuchia]] Văn hóa ở Đông Nam Á rất đa dạng: ở Đông Nam Á lục địa, văn hóa là sự pha trộn của các nền văn hóa Miến Điện, Campuchia, Lào, Thái Lan ( Ấn Độ ) và Việt Nam ( Trung Quốc ). Trong khi ở Indonesia, Philippines, Singapore và Malaysia, văn hóa là sự pha trộn của các nền văn hóa Austronesian, Ấn Độ, Hồi giáo, phương Tây và Trung Quốc bản địa. Ngoài ra, Brunei cũng cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ từ Ả Rập. Việt Nam và Singapore cho thấy ảnh hưởng của Trung Quốc nhiều hơn ở chỗ Singapore, mặc dù là một quốc gia Đông Nam Á về mặt địa lý, là nơi sinh sống của đa số người Hoa và Việt Nam nằm trong vùng ảnh hưởng của Trung Quốc trong phần lớn lịch sử của mình. Ảnh hưởng của Ấn Độ ở Singapore chỉ rõ ràng qua những người Tamil di cư,, ở một mức độ nào đó, ảnh hưởng đến ẩm thực của Singapore. Trong suốt lịch sử của Việt Nam, quốc gia này không có ảnh hưởng trực tiếp từ Ấn Độ - chỉ thông qua tiếp xúc với các dân tộc Thái, Khmer và Chăm. Hơn nữa, Việt Nam cũng được xếp vào khu vực văn hóa Đông Á cùng với Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản do một lượng lớn ảnh hưởng của Trung Quốc trong văn hóa và lối sống của họ. phải|nhỏ|[[Ruộng lúa Việt Nam]] Nông nghiệp trồng lúa nước đã tồn tại ở Đông Nam Á trong nhiều thiên niên kỷ, trên phạm vi toàn tiểu vùng. Một số ví dụ ấn tượng về những cánh đồng lúa này nằm trong Ruộng bậc thang Banaue ở vùng núi Luzon ở Philippines. Việc bảo trì những cánh đồng này rất tốn công sức. Các cánh đồng lúa rất thích hợp với khí hậu gió mùa của vùng này.
Ảnh hưởng
Những ảnh hưởng văn hóa chính của khu vực đến từ sự kết hợp giữa Hồi giáo, Ấn Độ và Trung Quốc. Ảnh hưởng văn hóa đa dạng rõ rệt ở Philippines, đặc biệt là bắt nguồn từ thời kỳ cai trị của Tây Ban Nha và Mỹ, tiếp xúc với các nền văn hóa chịu ảnh hưởng của Ấn Độ, và thời kỳ giao thương của Trung Quốc và Nhật Bản.
Theo quy luật, những dân tộc ăn bằng ngón tay có nhiều khả năng bị ảnh hưởng bởi văn hóa của Ấn Độ, ví dụ, hơn là văn hóa của Trung Quốc, vốn ăn bằng đũa; trà với tư cách là một loại đồ uống, có thể được tìm thấy trên khắp vùng này. Nước mắm tuy là đặc trưng của vùng này nhưng mỗi nước lại có những khác biệt.
Nghệ thuật
trái|nhỏ|Biểu diễn múa rối Miến Điện Nghệ thuật của Đông Nam Á có mối liên hệ với nghệ thuật của các khu vực khác. Khiêu vũ ở hầu hết các nước Đông Nam Á bao gồm chuyển động của bàn tay cũng như bàn chân, để thể hiện cảm xúc của điệu nhảy và ý nghĩa của câu chuyện mà nữ diễn viên ballet sẽ kể cho khán giả. Hầu hết các nước Đông Nam Á du nhập vũ điệu vào cung đình của họ; đặc biệt, ballet hoàng gia Campuchia trình diễn vào đầu thế kỷ thứ 7 trước cung đình Đế chế Khmer, nơi chịu ảnh hưởng lớn của Ấn Độ giáo Ấn Độ. Điệu múa Apsara, nổi tiếng với cử động tay và chân mạnh mẽ, là một ví dụ tuyệt vời về điệu múa biểu tượng của đạo Hindu.
Múa rối và kịch bóng cũng là một hình thức giải trí được ưa chuộng trong những thế kỷ trước, một hình thức nổi tiếng là Wayang đến từ Indonesia. Nghệ thuật và văn học ở một số vùng Đông Nam Á chịu ảnh hưởng khá lớn từ Ấn Độ giáo, vốn đã được truyền đến từ nhiều thế kỷ trước. Indonesia, mặc dù cải sang đạo Hồi, nơi phản đối một số hình thức nghệ thuật, nhưng vẫn giữ nhiều hình thức thực hành, văn hóa, nghệ thuật và văn học chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo. Một ví dụ là Wayang Kulit (Múa rối bóng) và văn học như Ramayana. Show diễn kulit wayang đã được UNESCO công nhận vào ngày 7 tháng 11 năm 2003, là Kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại. nhỏ|[[Ballet Hoàng gia Campuchia (Paris, Pháp 2010)]] Người ta đã chỉ ra rằng nghệ thuật cổ điển của người Khmer và Indonesia quan tâm đến việc miêu tả cuộc sống của các vị thần, nhưng đối với tâm thức Đông Nam Á, cuộc sống của các vị thần là cuộc sống của chính các dân tộc — vui tươi, trần thế, nhưng có tính thần thánh. Người Thái, du nhập muộn vào Đông Nam Á, mang theo một số truyền thống nghệ thuật của Trung Quốc, nhưng họ sớm loại bỏ chúng để ủng hộ truyền thống Khmer và Môn, và dấu hiệu duy nhất về sự tiếp xúc sớm hơn của họ với nghệ thuật Trung Quốc là phong cách của các ngôi chùa của họ, đặc biệt là mái nhà kiểu thon nhọn, và đồ sơn mài của họ.
Âm nhạc
phải|nhỏ|[[Angklung là một kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại]] Âm nhạc truyền thống ở Đông Nam Á cũng đa dạng như nhiều bộ tộc và văn hóa của nó. Các phong cách chính của âm nhạc truyền thống có thể thấy: Âm nhạc cung đình, âm nhạc dân gian, phong cách âm nhạc của các dân tộc nhỏ hơn và âm nhạc chịu ảnh hưởng của các thể loại bên ngoài vùng địa lý.
Trong các thể loại cung đình và dân gian, dàn nhạc cồng chiêng chiếm đa số (trừ các vùng miền xuôi của Việt Nam). Dàn nhạc Gamelan và Angklung từ Indonesia, hòa tấu Piphat / Pinpeat của Thái Lan và Campuchia và hòa tấu Kulintang của miền nam Philippines, Borneo, Sulawesi và Timor là ba phong cách âm nhạc riêng biệt chính đã ảnh hưởng đến các phong cách âm nhạc truyền thống khác trong khu vực. Nhạc cụ dây cũng rất phổ biến.
Vào ngày 18 tháng 11 năm 2010, UNESCO đã chính thức công nhận angklung là Kiệt tác di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại, đồng thời khuyến khích người dân và chính phủ Indonesia bảo vệ, truyền tải, quảng bá biểu diễn và khuyến khích nghề thủ công của nghề làm angklung.
Chữ viết
Ban đầu, người Ấn Độ là những người thầy đầu tiên dạy cho cư dân bản địa về chữ viết. Điều này được thể hiện qua các hình thức chữ viết Brahmic có mặt trong khu vực như chữ viết Bali được thể hiện trên lá cọ chẻ được gọi là lontar (xem hình bên trái - phóng to hình ảnh để thấy chữ viết ở mặt phẳng, và trang trí ở mặt kia). nhỏ|Các [[Chữ viết Bali|chữ viết tiếng Bali và tiếng Latinh tại một ngôi đền Hindu ở Bali]] Hình thức chữ viết này đã tồn tại lâu đời trước khi phát minh ra giấy vào khoảng năm 100 ở Trung Quốc. Lưu ý mỗi phần lá cọ chỉ có vài dòng, được viết theo chiều dọc của lá và được buộc bằng sợi xe với các phần khác. Phần bên ngoài chữ được trang trí. Các bảng chữ cái của Đông Nam Á có xu hướng là abugida, cho đến khi người châu Âu đến, họ sử dụng những từ cũng kết thúc bằng phụ âm chứ không chỉ nguyên âm. Các hình thức tài liệu chính thức khác, không sử dụng giấy, bao gồm các cuộn giấy đồng Java. Vật liệu này tỏ ra bền hơn giấy trong khí hậu nhiệt đới của Đông Nam Á.
Tại Malaysia, Brunei và Singapore, ngôn ngữ Mã Lai hiện nay thường được viết bằng hệ thống chữ Latinh. Hiện tượng tương tự cũng có ở tiếng Indonesia, mặc dù các tiêu chuẩn chính tả khác nhau được sử dụng (ví dụ: 'Teksi' trong tiếng Mã Lai và 'Taksi' trong tiếng Indonesia để chỉ 'Taxi').
Việc sử dụng chữ Hán, trong quá khứ và hiện tại, chỉ rõ ràng ở Việt Nam và gần đây là Singapore và Malaysia. Việc sử dụng chữ Hán ở Việt Nam có từ khoảng năm 111 TCN khi quốc gia này bị người Trung Quốc đô hộ. Một phiên bản chữ Việt gọi là chữ Nôm sử dụng Chữ Hán đã sửa đổi để diễn tả ngôn ngữ tiếng Việt. Cả chữ Hán và chữ Nôm đều được người Việt sử dụng cho đến đầu thế kỷ 20.
Tuy nhiên, việc sử dụng chữ viết Trung Quốc đã bị suy giảm, đặc biệt là ở Singapore và Malaysia do các thế hệ trẻ đang ủng hộ hệ thống chữ viết Latinh.
Tự nhiên ảnh hưởng đến khu vực
nhỏ|Rau Nhái, một loại hoa dại mọc rất nhiều ở Việt Nam và Indonesia. Phải nói rằng gió mùa không chỉ đem lại thuận lợi cho con người mà còn là những yếu tố tự nhiên tác động và tạo nên sự thất thường cho khí hậu trong vùng, với biên độ không lớn lắm. Mưa nhiệt đới trên địa bàn tự nhiên của khu vực tạo ra những vùng nhỏ, xen kẽ giữa rừng nhiệt đới, đồi núi, bờ biển, và đồng bằng, tạo nên những cảnh quan đa dạng. Thực tế đó khiến cho Đông Nam Á thiếu những không gian rộng cho sự phát triển kinh tế - xã hội trên quy mô lớn, thiếu những điều kiện tự nhiên cho sự phát triển những kĩ thuật tinh tế, phức tạp. Ở đây không có những đồng bằng rộng lớn như vùng châu thổ sông Ấn, sông Hằng hay Hoàng Hà; cũng không có những đồng cỏ mênh mông như vùng thảo nguyên. Không gian sinh tồn ở đây tuy nhỏ hẹp nhưng lại rất phong phú, đa dạng. Con người có thể khai thác ở thiên nhiên đủ loại thức ăn để sinh tồn. Vì thế có người gọi Đông Nam Á là khu vực khai thác thức ăn theo nghĩa rộng. Những điều kiện đó rất thuận lợi cho cuộc sống con người trong buổi đầu, nhưng không khỏi ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển của một nền sản xuất lớn, tạo nên một khối lượng sản phẩm lớn trong những giai đoạn phát triển sau này của khu vực. Đồng thời, sự đa dạng, đan xen của những địa bàn sinh tụ nhỏ trong văn hóa tộc người của cả khu vực và trong mỗi quốc gia.
Do điều kiện địa lý của mình, Đông Nam Á chịu ảnh hưởng chủ yếu của gió mùa, tạo nên hai muà tương đối rõ rệt: mùa khô lạnh, mát và mùa mưa tương đối nóng và ẩm. Vì thế, Đông Nam Á còn được gọi là khu vực "Châu Á gió mùa". Nếu theo khái niệm này thì ranh giới địa lý khu vực Đông Nam Á còn bao gồm cả miền Nam Trường Giang và vùng Đông Bắc của Ấn Độ nữa. Chính gió mùa và khí hậu biển làm cho khí hậu vùng Đông Nam Á đáng lẽ có thể trở nên khô cằn như một số khu vực lục địa khác có cùng vĩ độ đã trở nên xanh tốt và trù phú với những đô thị đông đúc và thịnh vượng như Kuala Lumpur, Singapore, Jakarta... Gió mùa kèm theo những cơn mưa nhiệt đới đã cung cấp đủ nước cho con người dùng trong đời sống và sản xuất hằng năm, tạo nên những cánh rừng nhiệt đới phong phú về thảo mộc và chim muông. Đông Nam Á từ lâu đã trở thành quê hương của những cây gia vị, cây hương liệu đặc trưng như hồ tiêu, sa nhân, đậu khấu, hồi, quế, trầm hương... và cây lương thực đặc trưng là lúa nước.
Cơ quan lập pháp
Cơ quan lập pháp tại các quốc gia Đông Nam Á được tổ chức theo 2 hệ thống: Hệ thống lưỡng viện gồm các quốc gia: Thái Lan, Campuchia, Myanmar, Malaysia, Indonesia và Philippines. Hệ thống đơn viện gồm các quốc gia: Việt Nam, Lào, Singapore, Brunei và Đông Timor. Quốc hội Indonesia được xem là nghị viện có số đại biểu đông nhất Đông Nam Á, với 692 thành viên (132 ở thượng viện và 560 ở hạ viện). Quốc hội Brunei có số thành viên ít nhất, chỉ có 36 nghị sĩ.
Đặc điểm xã hội
Đông Nam Á có các biển, vịnh biển ăn sâu vào đất liền, tạo điều kiện cho các luồng di dân giữa đất liền và các đảo, cho sự giao lưu văn hóa giữa các quốc gia, các dân tộc. Người Đông Nam Á có nhiều nét tương đồng trong sinh hoạt, sản xuất, như cùng trồng lúa nước, dùng trâu bò làm sức kéo, dùng gạo làm nguồn lương thực chính... Tuy vậy mỗi nước vẫn có những phong tục, tập quán, tín ngưỡng riêng tạo nên sự đa dạng trong văn hóa của cả khu vực. Ví dụ sự đa dạng về tín ngưỡng: đa số người Malaysia, Indonesia theo đạo Hồi; người Myanmar, Thái Lan, Campuchia và Lào theo đạo Phật; ở Philippines, đạo Ki-tô và đạo Hồi có số người theo đông nhất. Ở Việt Nam cùng với đạo Phật, đạo Ki-tô, người dân còn có các tín ngưỡng địa phương.
Vị trí cầu nối và nguồn tài nguyên giàu có của Đông nam Á đã thu hút sự chú ý của các nước đế quốc. Cho tới trước chiến tranh thế giới thứ hai, ba nước Campuchia, Lào, Việt Nam bị đế quốc Pháp xâm chiếm; Myanmar, Malaysia trở thành thuộc địa của Anh; Indonesia là thuộc địa của Hà Lan; Philippines bị Tây Ban Nha và sau đó Hoa Kỳ chiếm đóng. Ngoại lệ, Thái Lan giữ được nền độc lập nhưng lệ thuộc phương Tây nhiều mặt. Trong chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước Đông Nam Á bị phát xít Nhật xâm chiếm. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, các nước đã lần lượt giành lại được độc lập. Hiện nay đa số các quốc gia trong khu vực theo chế độ cộng hòa, bên cạnh đó là một số quốc gia theo chính thể quân chủ lập hiến. Các nước trong khu vực đều mong muốn hợp tác phát triển. Các nước Đông Nam Á có những nét tương đồng trong nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, trong lịch sử đấu tranh giành độc lập và đang cùng nhau xây dựng mối quan hệ hợp tác toàn diện, cùng nhau phát triển đất nước và khu vực.
Tham khảo
Thể loại:Vùng của châu Á
Bách khoa toàn thư trực tuyến
Wikisource
Có rất nhiều bách khoa toàn thư và từ điển cũ của tiểu sử quốc gia trên Wikisource cả bằng tiếng Anh và các ngôn ngữ khác. Việc hoàn thành các bộ bách khoa toàn thư này khác nhau và chất lượng nội dung thay đổi từ hiệu đính, đến văn bản chất lượng kém với nhiều lỗi nhận dạng ký tự quang học (OCR).
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela (Saint James của Compostela) là một đô thị của Ferrolterra phía tây bắc Tây Ban Nha ở tỉnh A Coruña trong cộng đồng tự trị của Galicia. Thành phố này là một tổng giáo phận đạo Công giáo Rôma và cũng là chỗ hành hương, đích đến của Con đường của Thánh Giacôbê. Ngoài đại học Santiago de Compostela thành phố còn có một nền kỹ nghệ dược phẩm quan trọng.
Bách khoa toàn thư trực tuyến
Khác
Nhiều bách khoa toàn thư có sẵn tại trang web Internet Archive. Mặc dù văn bản gốc có thể xem được nhưng văn bản có thể đọc được trên máy thường kém với nhiều lỗi OCR.
Vào tháng 1 năm 1995, Project Gutenberg bắt đầu xuất bản văn bản ASCII của Encyclopædia Britannica, ấn bản thứ 11 (1911), nhưng không đồng ý về phương pháp đã dừng công việc sau tập đầu tiên. Vì lý do thương hiệu, điều này đã được xuất bản với tên Bách khoa toàn thư Gutenberg. Dự án Gutenberg đã khởi động lại công việc số hóa và đọc lại cuốn bách khoa toàn thư này. Dự án Gutenberg đã xuất bản các tập theo thứ tự chữ cái, ấn phẩm gần đây nhất là Volume 17 Slice 8: Matter–Mecklenburg xuất bản vào ngày 7 tháng 4 năm 2013. Britannica mới nhất đã được số hóa bởi các nhà xuất bản của nó và được bán đầu tiên dưới dạng CD-ROM, và sau đó là một dịch vụ trực tuyến.
Diamoni biphosphat
Diamoni phosphat (DAP) (công thức hóa học , danh pháp IUPAC là diamoni hydrogen phosphat) là một trong những muối amoni phosphat hòa tan trong nước có thể được sản xuất khi amonia phản ứng với axit phosphoric. Chất rắn diamoni phosphat thể hiện áp lực phân ly của amonia theo biểu thức và phương trình sau:
Bách khoa toàn thư trực tuyến
Tham khảo
Thể loại:Bách khoa toàn thư trực tuyến
Santiago de Compostela
Dân số
Theo số liệu năm 2008, có 21% dân số luôn nói tiếng Galicia, 15% dân số nói tiếng Tây Ban Nha và phần dân số còn lại sử dụng cả hai thứ tiếng.
Diamoni biphosphat
Trong đó:
Santiago de Compostela
Các thành phố lân cận
Santiago de Compostela là thành phố chị em và kết nghĩa với:
Giao thông
Santiago de Compostela có sân bay Santiago de Compostela và công ty tàu lửa Renfe Operadora. Thành phố này nối với AVE. Vào ngày 24 tháng 7 năm 2013, có một vụ tai nạn xe lửa tại Santiago de Compostela xảy ra gần thành phố, trong đó có 79 người thiệt mạng và ít nhất 130 người bị thương khi chiếc tàu bị trật bánh đường ray khi nó gần đến trạm Compostela.
Diamoni biphosphat
Tại 100 °C, áp lực ly khai của diamoni phosphat xấp xỉ 5 mmHg.
Santiago de Compostela
Kinh tế
Kinh tế Santiago, mặc dù phụ thuộc rất nhiều vào quản lý công (các tòa nhà trung tâm của chính phủ tự trị Galicia), du lịch văn hóa, công nghiệp và giáo dục đại học với trường Đại học Santiago de Compostela, nhưng nhìn chung vẫn đang trở nên đa dạng hóa. Các thành công nghiệp mới như chuyển gỗ (FINSA), công nghiệp tự động hóa (Uro (xe tải), và truyền thông, điện tử (Blusens và Televés) đã được hình thành. Banco Gallego, một
Ngành du lịch phát triển mạnh nhờ đường hành hương Santiago de Compostela, điển hình là Các năm Thánh Compostelan (khi 25 tháng 7 nhằm ngày Chủ nhật)
Diamoni biphosphat
Ứng dụng
DAP được sử dụng làm phân bón. Khi được sử dụng cho thực vật, nó làm tăng độ pH của đất, nhưng trong một thời gian dài, đất được xử lý trở nên có tính axit hơn trước khi nitrat hóa của amoni. Nó không tương thích với hóa chất kiềm vì ion amoni của nó có nhiều khả năng chuyển đổi thành amonia trong môi trường có pH cao. PH trung bình trong dung dịch là 7,5-8. Tỉ lệ điển hình là 18-46-0 (18% N, 46% P2O5, 0% K2O). .
Santiago de Compostela
Khí hậu
Theo phân loại khí hậu Köppen, Santiago de Compostela có khí hậu khí hậu đại dương (Cfb) ôn đới, với mùa hè hơi khô lạnh và mùa đông ẩm ướt không quá lạnh. Các cơn gió lớn từ Đại Tây Dương và xung quanh dãy núi kết hợp lại mang lại Santiago lượng mưa lớn nhất Tây Ban Nha: khoảng 1545 mm hàng năm. Khí hậu ấm: băng giá chỉ xuất hiện vào tháng 12, tháng 1 và tháng 2, với thời gian trung bình 8 ngày trong năm, trong khi đó tuyết rơi hiếm và nhiệt độ lớn 30 C là ngoại lệ.
Diamoni biphosphat
Ứng dụng
DAP có thể được sử dụng như một chất chống cháy. Nó làm giảm nhiệt độ đốt của vật liệu, làm giảm tỷ lệ mất trọng lượng tối đa và làm tăng sản lượng dư lượng hoặc than. Đây là những tác động quan trọng trong việc chống lại cháy rừng như giảm nhiệt độ phân huỷ và làm tăng lượng than củi tạo ra làm giảm lượng nhiên liệu có sẵn và có thể dẫn tới sự hình thành cháy. Đây là thành phần lớn nhất của một số sản phẩm chữa cháy phổ biến trên thị trường.
DAP cũng được sử dụng như là một chất dinh dưỡng men trong sản xuất rượu vang và mật ong; như một chất phụ gia trong một số nhãn hiệu thuốc lá có vẻ như là chất tăng cường nicotin; để ngăn chặn ánh sáng lấp lánh trong trận đấu, trong đường tinh chế; như là một thông lượng để hàn thiếc, đồng, kẽm và đồng thau và để kiểm soát sự kết tủa các thuốc nhuộm keo hòa tan bằng kiềm và không hòa tan trong axit trên len.
Tham khảo
Thể loại:Phosphat
Bá tước xứ Wilton
Bá tước xứ Wilton (tiếng Anh: Earl of Wilton) là một tước hiệu thuộc Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh, lấy theo tên của Lâu đài Wilton ở Hạt Herefordshire. Nó được tạo ra vào năm 1801 cho Thomas Egerton, Đệ nhất Nam tước Grey de Wilton, cùng với tước hiệu phụ là Tử tước Grey de Wilton, cũng thuộc Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh. Cả hai tước hiệu đều được tạo ra với phần còn lại cho người con trai thứ hai và tất cả các con trai nhỏ kế tiếp nhau của con gái ông là Eleanor, vợ của Robert Grosvenor, Hầu tước thứ nhất xứ Westminster.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bá tước Anh Thể loại:Bá tước thuộc Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Bá tước xứ Wilton Thể loại:Gia tộc Grosvenor Thể loại:Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh
Tanetze de Zaragoza
Tanetze de Zaragoza là một đô thị thuộc bang Oaxaca, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 1581 người.
Rose Hill, Illinois
Rose Hill là một làng thuộc quận Jasper, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 80 người.
Kaplan, Soma
Kaplan là một xã thuộc huyện Soma, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 60 người.
Drapetes haemorrhoidalis
Drapetes haemorrhoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Drapetes
VTV Cup 2007
Giải bóng chuyền nữ quốc tế VTV Cup 2007 là giải đấu lần thứ tư với sự phối hợp tổ chức của Liên đoàn bóng chuyền Việt Nam và Đài truyền hình Việt Nam. Giải đấu được tổ chức tại nhà thi đấu Phan Đình Phùng, Thành phố Hồ Chí Minh. Đây cũng là lần đầu tiên giải đấu được tổ chức ở khu vực phía nam và có 10 đội tham dự - đông nhất trong lịch sử các kỳ VTV Cup.
Đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam đã giành chức vô địch giải đấu dù không được đánh giá cao trước khi bước vào giải.
Các đội tham dự
Indonesia (Ngày 4/5/2007, Indonesia xin rút lui không tham dự giải này)
Thể thức thi đấu
Các đội chia thành 2 bảng thi đấu vòng tròn một lượt chọn 2 đội đứng đầu mỗi bảng vào bán kết. Xác định vị trí các đội nếu bằng điểm theo thứ tự:
Schkuhria anthemoides
Schkuhria anthemoides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Kunth) Wedd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1855.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schkuhria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1855
Puya rusbyi
Puya rusbyi là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được (Baker) Mez miêu tả khoa học đầu tiên năm 1896.
ly. It is endemic to Bolivia.
Liên kết ngoài
R Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1896 Thể loại:Thực vật Bolivia
6674 Cézanne
6674 Cézanne là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1408.1632318 ngày (3.86 năm). It có vận tốc quỹ đạo trung bình là 18.99659847 km/s.
Nó được phát hiện ngày 26 tháng 3 năm 1971 ở Đài thiên văn Palomar.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten Thể loại:Được phát hiện bởi Ingrid van Houten-Groeneveld Thể loại:Được phát hiện bởi Tom Gehrels Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1971
Văn phòng Liên Hợp Quốc về Giải trừ quân bị
Văn phòng Liên Hợp Quốc về Giải trừ quân bị, viết tắt tiếng Anh là UNODA (United Nations Office for Disarmament Affairs) được thành lập vào tháng 1 năm 1998 với tư cách là Vụ Quản lý Giải trừ quân bị, một phần của kế hoạch cải cách Liên Hợp Quốc của Tổng thư ký Kofi Annan, như ông trình bày trong bản báo cáo tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 7 năm 1997.
Mục tiêu của Văn phòng là thúc đẩy giải trừ vũ khí hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân, và tăng cường các chế độ giải trừ vũ khí hạt nhân, vũ khí hóa học và sinh học khác. Nó cũng thúc đẩy các nỗ lực giải trừ vũ khí trong lĩnh vực vũ khí thông thường, đặc biệt là mìn và vũ khí nhỏ, thường là vũ khí được lựa chọn trong các cuộc xung đột đương thời.
Đại diện cao cấp của Văn phòng từ tháng 6 năm 2015 là Kim Won-soo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chính sách vũ khí hạt nhân Thể loại:Tổ chức trực thuộc Liên Hợp Quốc Thể loại:Ban Thư ký Liên Hợp Quốc
Hậu Chu
nhỏ|360px| {{legend|#EDB985|Hậu Chu (後周)}} {{legend|#72ECF2|[[Bắc Hán}} {{legend|#D0B894|Hậu Thục (後蜀)}} {{legend|#9E5893|Kinh Nam (荆南)}} {{legend|#C2D36C|Vũ Bình tiết độ sứ (武平節度使)}} {{legend|#86E8C4|Nam Đường (南唐)}} {{legend|#B7D9B7|Ngô Việt (吳越)}} {{legend|#80A871|Thanh Nguyên quân tiết độ sứ (清源軍節度使)}} {{legend|#6AB6EB|Nam Hán (南漢)}} ]] Nhà Hậu Chu (後周) (951-959) là triều đại cuối cùng trong số năm triều đại, kiểm soát phần lớn miền Bắc Trung Quốc trong thời Ngũ đại Thập quốc, một thời kỳ kéo dài từ năm 907 tới năm 960 và là cầu nối giữa thời nhà Đường và thời nhà Tống.
Thành lập
Quách Uy (904-954), một viên tướng người Hán, khi đó đảm nhiệm chức vụ Khu mật Phó sứ tại Triều đình nhà Hậu Hán, chính quyền người Sa Đà. Năm 950, ông có công đánh dẹp những cuộc phản loạn của một số tướng lĩnh Hậu Hán. Hoàng đế thứ hai nhà Hậu Hán là Lưu Thừa Hữu có ý nghi ngờ Quách Uy, đã hạ chiếu cho giết ông. Theo lời khuyên của một viên quan trong Khu mật viện là Ngụy Nhân Phủ, ông đem quân tấn công trước. Lưu Thừa Hữu bị giết chết trong cuộc tấn công vào Kinh đô Biện Lương. Đầu năm 951, Quách Uy tự lập làm Hoàng đế, đổi quốc hiệu thành Chu, sử sách gọi là nhà Hậu Chu và đổi niên hiệu thành Quảng Thuận.
Quách Uy
Quách Uy, miếu hiệu (Hậu) Chu Thái Tổ, là vị hoàng đế người Hán đầu tiên tại Trung Quốc kể từ sau năm 923. Ông được coi là người có tài năng, mang ý định cải cách tổ chức hành chính nhằm giảm nhẹ gánh nặng cho giai cấp nông dân. Thời kỳ cai trị ông là thời kỳ chính quyền được tổ chức và hoạt động có hiệu quả khá tốt. Tuy nhiên, thời gian cai trị của ông rất ngắn. Ông chết vì bệnh năm 954 sau 3 năm trị vì.
Sài Vinh
Quách Vinh, tên thật Sài Vinh (921-959), miếu hiệu (Hậu) Chu Thế Tông, là con anh vợ Quách Uy, được Quách Uy nhận làm con. Sau khi Quách Uy mất, ông lên ngôi năm 954. Trong 6 năm trị vì khá hiệu quả, ông đã thực hiện một số xâm nhập về phía nam với các chiến thắng trong các trận đánh với Quân đội Nam Đường - quốc gia hùng mạnh nhất trong "Thập quốc" - năm 956. Tuy nhiên, các cố gắng ở phía bắc nhằm tiêu diệt Nhà nước Bắc Hán dù ban đầu là đầy triển vọng nhưng cuối cùng lại là không hiệu quả do nước này có sự tiếp viện của nhà Liêu. Chu Thế Tông quay sang đánh Liêu và thu được nhiều thắng lợi. Ông chết tháng 6 âm lịch năm 959 khi mới 38 tuổi do bệnh tật trong khi đang thực hiện một chiến dịch đánh Liêu tiến triển tốt. Cuộc Bắc chinh phải hoãn lại và đại quân rút về nam.
(Hậu) Chu Thế Tông được các nhà sử học Trung Quốc đánh giá là vị vua giỏi nhất thời Ngũ đại Thập quốc.
Sụp đổ
Sau khi Sài Vinh chết, con trai ông Sài Tông Huấn (953-973), khi đó mới có 6 tuổi, lên ngôi. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, vào tháng 1 âm lịch năm 960, Quân đội Liêu và Bắc Hán tiến hành Nam chinh nhằm tiêu diệt Hậu Chu. Điện tiền Đô Điểm kiểm Triệu Khuông Dận thừa lệnh đem cấm quân đi để xem xét tình hình. Nhưng khi tới Trần Kiều thì binh sĩ nổi loạn, sử gọi là Trần Kiều Binh biến, tôn Triệu Khuông Dận lên làm Hoàng đế. Nhà Hậu Chu diệt vong, Sài Tông Huấn bị giáng xuống làm Trịnh Vương và mất sau đó 13 năm.
Tham khảo
Hậu Chu Hậu Chu, nhà  Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc Thể loại:Triều đại Trung Quốc Thể loại:Ngũ đại Thập quốc
Zolotonosha
Zolotonosha (Золотоноша) là một thành phố nằm ở tỉnh Cherkasy (tỉnh) miền trung Ukraina. Đây là trung tâm hành chính của Zolotoniskyi Raion tuy nhiên thành phố này có cấp hành chính là một huyện riêng trong tỉnh này.
Zolotonosha nằm bên sông Zolotonoshka, một chi lưu của sông Dnieper có cự ly 30 km so với trung tâm của thành phố tỉnh lỵ Cherkasy. Thành phố cũng nằm bên tuyến đường sắt Bakhmach-Odessa, và trên tuyến đường bộ Kiev-Kremenchuk vàd Cherkasy-Shramivka.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Ukraina Thể loại:Tỉnh Cherkasy
Vòng loại giải vô địch bóng đá châu Âu 2020 (Bảng G)
Bảng G của vòng loại giải vô địch bóng đá châu Âu 2020 là một trong mười bảng để quyết định đội nào sẽ vượt qua vòng loại cho vòng chung kết giải vô địch bóng đá châu Âu 2020. Bảng G bao gồm sáu đội: Áo, Israel, Latvia, Macedonia, Ba Lan và Slovenia, nơi các đội tuyển này sẽ thi đấu với nhau mỗi trận khác trên sân nhà và sân khách trong một thể thức trận đấu vòng tròn.
Các trận đấu
Lịch thi đấu đã được phát hành bởi UEFA cùng ngày với lễ bốc thăm, đã được tổ chức vào ngày 2 tháng 12 năm 2018 tại Dublin. Thời gian là CET/CEST, như được liệt kê bởi UEFA (giờ địa phương, nếu khác nhau, nằm trong dấu ngoặc đơn).
Kỷ luật
Một cầu thủ sẽ bị đình chỉ tự động trong trận đấu tiếp theo cho các hành vi phạm lỗi sau đây:
Các đình chỉ sau đây đã (hoặc sẽ) được phục vụ trong các trận đấu vòng loại:
Liên kết ngoài
Bảng G Thể loại:Bóng đá Áo năm 2018–19 Thể loại:Bóng đá Áo năm 2019–20 Thể loại:Bóng đá Israel năm 2018–19
Thể loại:Bóng đá Latvia năm 2019 Thể loại:Bóng đá Bắc Macedonia năm 2018–19 Thể loại:Bóng đá Bắc Macedonia năm 2019–20 Thể loại:Bóng đá Ba Lan năm 2018–19 Thể loại:Bóng đá Ba Lan năm 2019–20 Thể loại:Bóng đá Slovenia năm 2018–19
Thân vương quốc Polotsk
nhỏ|Vị trí Polocensis Ducatus trên bản đồ Litva của [[Gerardus Mercator.]] Công quốc Polotsk (По́лацкае кня́ства; По́лоцкое кня́жество; Polocensis Ducatus), còn được gọi là Polotsk Rus ', là một công quốc thời Trung cổ của người Slav Đông. Biên niên sử Rus đề cập đến việc Polotsk bị Vladimir Vĩ đại chinh phục, và sau đó nó gắn liền với triều đại Rurik và Kiev Rus'.
Công quốc được cho là được thành lập xung quanh thị trấn cổ Polotsk (Polatsk hiện đại, Belarus) bởi liên minh bộ lạc của người Krivich. Vào nửa sau của thế kỷ 10, Polotsk được cai trị bởi người địa phương; với nhà cai trị đầu tiên được đề cập trong biên niên sử là nhân vật bán huyền Rogvolod (? –978), vốn được biết đến nhiều hơn với vị thế là cha của Rogneda, vợ của Vladimir Vĩ đại. Công quốc từng rơi vào rất nhiều cuộc khủng hoảng kế vị từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 12 và một cuộc chiến tranh với lãnh địa Novgorod. Đến thế kỷ 13, nó được hợp nhất vào Đại công quốc Lietuva.
Vào thời kỳ cực thịnh, lãnh thổ công quốc trải dài trên phần lớn miền bắc và miền trung Belarus và một phần nhỏ hơn của đông nam Latvia ngày nay, bao gồm (ngoài Polotsk) các thị trấn sau: Vitebsk, Drutsk, Minsk, Izjaslaw (nay là Zaslawye), Lahojsk, Barysaw, Brachyslaw (nay là Braslaw), Kukeinos (nay là Koknese) và một số thị trấn khác. Thủ phủ của công quốc là thành phố Polotsk (Polesk), nay là trung tâm khu vực của vùng Vitebsk của Belarus.
Nguồn gốc
Thời điểm thành lập công quốc Polotsk không được ghi nhận một cách chính xác. Những đề cập đầu tiên đến Polotsk vào giữa thiên niên kỷ thứ nhất sau Công nguyên về một thị trấn lớn của người Ruthenes bên sông Tây Dvina. Theo các nhà nghiên cứu, lãnh địa được hình thành theo sự phát triển của cộng đồng cai trị địa phương. Sử thi Gesta Danorum của Saxo Grammaticus từng đề cập việc vua Frotho I, con trai của Hadingus, người đã dùng thủ đoạn xảo quyệt lừa bắt giết vua Polotsk là Vespasius vì "không thể chinh phục thành phố bằng vũ lực (viribus inuictam [sc. urbem])".
Năm 862, Polotsk lần đầu tiên được nhắc đến trong Biên niên sử sơ kỷ như là một thị trấn trong vương quốc của Novgorod Rus', cùng với Rostov và Beloozero. Điều này có lẽ tương ứng với việc Oleg xứ Novgorod dời đô đến Kiev, quyền lực của các vương công Kiev đã mở rộng ảnh hưởng sang lãnh địa Novgorod. Theo Biên niên sử Nikon, một vương công Kiev là Askold đã chiếm được Polotsk năm 872. Tuy thế, có lẽ ban đầu lãnh địa Polotsk được cai trị bởi một triều đình địa phương, không phải bởi quan cai trị được bổ nhiệm từ Kiev. Vị thế chính quyền địa phương là kết quả của quá trình tiến hóa chính trị địa phương trong liên minh các bộ tộc Krivich địa phương từ sơ kỳ Đông Slav. trái|nhỏ| Công quốc Polotsk trong Kiev Rus' vào thế kỷ 11 Lần thứ hai Polotsk được nhắc đến là một thế kỷ sau đó, vào năm 980, khi người cai trị nó là một lãnh chúa Varyag, có tên là Rogvolod (hoặc Ragnvald trong tiếng Bắc Âu cổ). Biên niên sử cho biết ông đã đến Polotsk "từ nước ngoài", một cụm từ thường dùng để chỉ người Varyag. Trước đó, năm 972, sau khi Đại vương công Kiev, Sviatoslav I, qua đời, đã có một cuộc tranh giành quyền lực giữa hai con trai của ông: Vương công Novgorod Vladimir và Vương công Kiev Yaropolk. Cả hai đều hy vọng vào sự hỗ trợ chính trị và quân sự từ Polotsk. Để đạt được điều này, Vladimir đã cầu hôn Rogneda, con gái nhỏ của Rogvolod. Hôn sự bị từ chối, do đó biến Polotsk trở thành đồng minh của Yaropolk. Sau đó, Vladimir tiến hành chiến tranh chống lại Polotsk. Theo những truyền thuyết đầy màu sắc được ghi lại trong Biên niên sử, Vladimir đã chiếm thành phố, cưỡng hiếp Rogneda trước mặt cha mẹ bà, sau đó giết cả gia đình bà và thiêu rụi thành phố. Rogneda được đưa đến Kiev để làm vợ của Vladimir. Do đó triều đại địa phương đã bị diệt vong.
Sau khi Vladimir cải sang Cơ đốc giáo vào năm 988 và lấy Anna Porphyrogeneta làm vợ, ông phải ly dị tất cả những người vợ trước của mình, bao gồm cả Rogneda. Theo Biên niên sử Laurentian, do tác động của các boyar, Vladimir đã quyết định khôi phục lãnh địa Polotsk đã bị phá hủy. Ông ta đã cho đày Rogneda (bấy giờ đã cải đạo với tên Anastasia) và con trai bà là Izyaslav, đến thị trấn Iziaslav mới được xây dựng.
Thời kỳ đầu Izyaslav cai trị cùng với mẹ mình. Khi trưởng thành, ông đã cho xây dựng lại thủ phủ Polotsk bên bờ sông Palata một cách kiên cố hơn. Công quốc Polotsk được xem như chính thức được thành lập giai đoạn này, và được cai trị bởi nhánh chính của triều đại Rurik.
Chư hầu độc lập
Năm 1001, con trai của Izyaslav, Bryachislav, lên kế vị. Từ thời điểm này, các vùng của công quốc được cải đạo sang Cơ đốc giáo Chính thống giáo Đông phương, mà theo sử thi Saga của Iceland, là do công của nhà truyền giáo người Iceland Viking Thorvald Konradsson, người được Hoàng đế Constantinople Basíleios II chứng nhận là "đại diện toàn quyền của Byzantium tại các thành phố của Nga ở Đông Baltic".
Vào thời điểm này, lãnh địa Polotsk đã chiếm một phần lãnh thổ khá rộng lớn của Tây Bắc Nga, nằm trong lưu vực của con sông Tây Dvina, thượng nguồn sông Berezina và Neman. Sự thuận tiện giao thông giữa vùng Thượng sông Dnepr và trung lưu của Tây Dvina đã cung cấp khả năng vận chuyển hàng hóa thuận tiện từ Biển Đen đến Baltic, mang lại lợi ích to lớn cho công quốc Polotsk. Sự thịnh vượng của nó phần lớn được tạo điều kiện thuận lợi bởi nông nghiệp, săn bắn, đánh cá, cũng như sản xuất sắt, nơi cung cấp rất nhiều quặng ở đầm lầy và hồ địa phương.
Dưới sự cai trị của Bryachislav, Polotsk đã cố gắng tạo khoảng cách với Kiev. Để mở rộng lãnh địa, Bryachislav đã cho sáp nhập vào Polotsk vùng đất nằm giữa Tây Dvina và Dysna, nơi Bryachislav lớn lên (nay là vùng xung quanh đô thị Braslaw). Căng thẳng càng trở nên trầm trọng hơn bởi thực tế là, theo luật nhà Đông Slav, do Izyaslav lên ngôi trước cha mình và không bao giờ trị vì ở Kiev, con cháu của ông từ Polotsk đã mất quyền kế vị đối với ngai vàng ở Kiev. Năm 1021, Bryachislav tấn công Novgorod, cướp bóc được rất nhiều tù nhân và chiến lợi phẩm. Tuy nhiên, khi trên đường trở về, ông đã bị người chú của mình là Yaroslav phục kích và đánh bại tại sông Sudoma, bỏ lại toàn bộ chiến lợi phẩm cho kẻ chiến thắng. Tuy nhiên, vào năm sau, theo các điều khoản của hiệp ước hòa bình, Bryachislav được sát nhập hai thành phố vào công quốc của mình là Vitebsk và Usvyaty. Mặc dù vậy, bất chấp hiệp định hòa bình này, sự thù địch giữa 2 dòng tộc cùng gốc vẫn không dừng lại. Trong hai thế kỷ tiếp theo, cả hai dòng tộc vẫn tiếp tục xung đột với nhau, dù ít thay đổi tình thế. Công quốc Polotsk vẫn tiếp tục được cai trị bởi hậu duệ của Izyaslav. Còn tất cả các vùng đất khác của Kiev Rus' đều nằm dưới quyền kiểm soát của các vương công là hậu duệ của Yaroslav.