cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang – Lâm Bình
Động vật
Tuy chưa điều tra đầy đủ, nhưng bước đầu đã ghi nhận được 90 loài thú, 263 loài Chim, 61 loài Bò sát và 35 loài Ếch nhái. Kết quả đó cho thấy khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang có tính Đa dạng sinh học cao, có 13 loài thú ghi trong Sách đỏ Việt Nam (Anon. 1992), đặc biệt là sự tồn tại của các loài Linh trưởng đang bị đe dọa trên toàn cầu. Đây là nơi duy nhất ở Việt Nam có loài Voọc mũi hếch sinh sống với quần thể lớn nhất. Trong hai năm gần đây, dựa theo kết quả quan sát của Kiểm lâm và dự án TCP, đã nhiều lần phát hiện có đàn Voọc đông tới 50 cá thể (Lê Hồng Binh pers.com. 2000 – 2001). Tuy nhiên, đến nay có thể kết luận tại Khu bảo tồn Voọc mũi hếch có 2 quần thể sống tách biệt ở hai khu Tát Kẻ và Bản Bung. Căn cứ vào các số liệu thu thập được từ trước đến nay, có thể dự đoán số lượng của chúng như sau: Tại khu Tát Kẻ có từ 120 – 150 cá thể; ở khu Bản Bung có khoảng 50 – 60 cá thể (Hạt Kiểm lâm RĐD Na Hang pers.com. 2001).
Theo Wikramanayake và cộng sự (1997), thì tổ hợp rừng trên núi đá vôi Na Hang nằm trong hệ sinh thái rừng cận nhiệt đới Bắc Đông Dương. Tại đây có 8 loài Khỉ hầu bị đe dọa tuyệt chủng mang tính toàn cầu. Vùng phân bố thế giới của loài Voọc mũi hếch và Voọc đầu trắng đều ở trong hệ sinh thái này, cho nên Quỹ bảo tồn thế giới của Mỹ (WWF-US) đã xác định đây là vùng nằm trong 01 của 223 hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học cao nhất trên thế giới (Olson & Dinnerstein, 1998).
Nhìn chung cho đến nay các số liệu thu được về khu hệ động, thực vật tại đây còn bị hạn chế, cần triển khai thêm công tác điều tra đánh giá đầy đủ hơn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa lý Tuyên Quang N Thể loại:Na Hang Thể loại:Lâm Bình
Hành tinh sắt
[[Tập tin:Planet_sizes.svg|nhỏ|300x300px| So sánh kích thước của các hành tinh với các thành phần khác nhau ]] Hành tinh sắt là một loại hành tinh bao gồm chủ yếu là lõi giàu sắt với rất ít hoặc không có lớp phủ. Sao Thủy là thiên thể lớn nhất thuộc loại này trong Hệ Mặt trời (vì các hành tinh trên mặt đất khác là các hành tinh silicat), nhưng các ngoại hành tinh giàu sắt lớn hơn có thể tồn tại.
Sắt là nguyên tố phổ biến thứ sáu trong vũ trụ tính theo khối lượng sau hydro, heli, oxy, carbon và neon. Ngoài ra còn có các hành tinh heli được lý thuyết hóa và các hành tinh carbon.
Gốc
Các hành tinh giàu sắt có thể là tàn dư của các hành tinh đá kim loại / silicat thông thường có lớp phủ đá bị tước đi bởi các tác động khổng lồ. Một số được cho là bao gồm các lớp kim cương. Các mô hình hình thành hành tinh hiện tại dự đoán các hành tinh giàu sắt sẽ hình thành các quỹ đạo gần hoặc quay quanh các ngôi sao lớn trong đó đĩa hình thành hành tinh có lẽ bao gồm các vật liệu giàu sắt.
Đặc điểm
Các hành tinh giàu sắt nhỏ hơn và dày đặc hơn các loại hành tinh khác có khối lượng tương đương. Các hành tinh như vậy sẽ không có kiến tạo mảng hoặc từ trường mạnh khi chúng nguội đi nhanh chóng sau khi hình thành. Những hành tinh này không giống Trái Đất. Vì nước và sắt không ổn định theo thời gian địa chất, các hành tinh sắt ướt trong khu vực có thể sống được có thể được bao phủ bởi các hồ sắt carbonyl và các chất bay hơi kỳ lạ khác thay vì nước.
Trong khoa học viễn tưởng, một hành tinh như vậy đã được gọi là "Súng thần công".
Ứng viên
Một ứng cử viên hành tinh ngoài hệ mặt trời có thể bao gồm chủ yếu là sắt là KOI-1843 b
Megapodius reinwardt
Megapodius reinwardt là một loài chim trong họ Megapodiidae. Loài này bao gồm 5 phân loài được tìm thấy trên nhiều hòn đảo ở Quần đảo Sunda nhỏ cũng như phía nam New Guinea và phía bắc Úc. Nó là một con chim trên mặt đất có kích thước của một con gà trong nước và màu tối với đôi chân màu cam mạnh mẽ và một đỉnh nhọn ở phía sau đầu. Nó sử dụng một loạt các sinh cảnh rừng và chà và đã xâm chiếm nhiều hòn đảo nhỏ trong phạm vi của nó. Nó rất phong phú ở ngoại ô Darwin, nơi mọi người gọi nó là Bush Chook hoặc Bush Turkey.
Nhìn chung, quần thể có vẻ ổn định và tình trạng bảo tồn của loài được coi là loài ít quan tâm.
Tham khảo
Megapodius Thể loại:Chim Papua New Guinea Thể loại:Chim Indonesia Thể loại:Chim Úc Thể loại:Chim châu Á Thể loại:Động vật được mô tả năm 1823 Thể loại:Chim New Guinea Thể loại:Chim Đông Nam Á Thể loại:Chim Tây Úc
Wisłok
Wisłok là một con sông ở phía đông nam Ba Lan, là một nhánh của sông San, với chiều dài 220 km và diện tích lưu vực là 3.538 km 2 (tất cả đều nằm trong lãnh thổ Ba Lan). Nguồn gốc của tên Vis-lok bắt nguồn từ ngôn ngữ Ấn-Âu hoặc tiền Ấn-Âu.
Những cây cầu kim loại đầu tiên trên đường cao tốc được xây dựng ở Galicia. Chúng là những cây cầu trên sông Wisłok ở Rzeszów (1877) và Raba ở Książnica (1877). Đây là những cây cầu kim loại lưới mắt cáo đầu tiên được xây dựng trong lãnh thổ của Ba Lan.
Lịch sử
Không có dữ liệu ghi chép về các khu định cư trong thời kỳ đầu của Iron khi một tuyến thương mại cũ đã đi qua khu vực dọc theo Thung lũng sông Wisłok. Thung lũng Wisłok là một tuyến đường thương mại quan trọng và là trục định cư của con người sớm nhất là vào thế kỷ thứ 9 hoặc thế kỷ thứ 10. Khu vực này sau đó đã trở thành một phần của nhà nước Great Moravia. Khi cuộc xâm lược của các bộ lạc Hungary vào trung tâm của Đế chế Moravia vĩ đại vào khoảng năm 899, những người Lendia của khu vực đã tuyên bố họ sẽ trung thành với Đế quốc Hungary. Khu vực này sau đó trở thành địa điểm tranh chấp giữa Ba Lan, Kievan Rus và Hungary bắt đầu từ ít nhất là vào thế kỷ thứ 9. Khu vực này đã được đề cập lần đầu tiên vào năm 981 (bởi Nestor), khi Volodymyr Đại đế Kievan Rus đưa khu vực này là một địa điểm trên trục đường dẫn vào Ba Lan. Năm 1018, nó quay trở lại là của Ba Lan, 1031 trở lại với Rus, năm 1340 Kazimierz III của Ba Lan đã phục hồi nó nhỏ|Biên giới gần đúng của Great Moravia ở mức độ lớn nhất trên bản đồ cũ hơn (trong 890-894) Trong các ghi chép lịch sử, dòng sông được đề cập lần đầu tiên vào năm 1372. Trong khoảng thời gian 966 - 1018, 1340-1772 (Ruthernian Voivodeship) và trong khoảng thời gian 1918 - 1939, khu vực này là một phần của Ba Lan.
Trên thực tế, sự phát triển mạnh mẽ của các khu định cư của con người ở đó đã diễn ra trong thế kỷ thứ 13 đến thế kỷ thứ 15. Các khu định cư được định vị dưới sự áp dụng của Luật Đức trong một khu vực nằm cạnh các con sông Wisłok và Wisłoka. Người Đức đã định cư trên lãnh thổ Vương quốc Ba Lan (lãnh thổ của Województwo podkarpackie ngày nay) từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 15 (xem Ostsiedlung), chủ yếu sau khi khu vực này quay trở lại vùng ảnh hưởng của Ba Lan vào năm 1340, khi Kazimierz III của Ba Lan chiếm Thị trấn Czerwień. Có lẽ có một số người định cư bị cô lập trong khu vực Krosno, Sanok, Łańcut, Biecz và Rzeszów trước đó. Người Đức thường bị thu hút sang khu vực này bởi hoạt động của các vị vua khi tìm kiếm chuyên gia trong các ngành nghề khác nhau, chẳng hạn như thợ thủ công và thợ mỏ. Họ thường định cư ở những khu chợ mới hơn và các khu định cư khai thác. Các khu vực định cư chính nằm ở vùng lân cận Krosno và một số đảo ngôn ngữ nằm trong khu vực Pits và Rzeszów. Những người định cư ở vùng Pits được gọi là Uplander Sachsen. Cho đến khoảng thế kỷ 15, các giai cấp thống trị của hầu hết các thành phố ở Beskidian Piedmont ngày nay hầu như chỉ bao gồm người Đức. nhỏ| Ngôi làng Markowa. Umrideindehaus điển hình - nhà ở, khoảng 150-200 km về phía đông nam của [[Kraków, khoảng thế kỷ 18/19, được xây dựng theo phong cách của không gian Walddeutsche trên núi cổ. ]] Trong khi vào năm 1772-1918, nơi đây thuộc về đế chế Áo, sau đó là đế chế Áo-Hung khi chế độ quân chủ kép được thành lập ở Áo. Phần này của Ba Lan đã được Áo kiểm soát trong gần 120 năm. Vào thời điểm đó, khu vực (bao gồm cả phía tây và phía đông của Subcarpathian Voivodeship) được gọi là Galicia.
Dòng chảy của sông Dunajec và của San, cả ở Tây Galicia, đã đánh dấu hai giai đoạn liên tiếp trong trận chiến đột phá khởi xướng cuộc tấn công Áo-Đức năm 1915 ở mặt trận phía đông. Một nỗ lực để giữ dòng sông Wisłok và Đèo Łupków đã thất bại trước các cuộc tấn công Áo-Đức vào ngày 8 tháng 5 năm 1915. Thung lũng Wisłok là một trong những tuyến sông Carpathian quan trọng chiến lược đã chứng kiến sự chiến đấu khốc liệt trong các trận chiến ở Mặt trận phía đông của Thế chiến I trong mùa đông 1914/1915.
Địa lý
Thị trấn: • Besko
• Haczów
• Krościenko Wyżne
• Krosno
• Wojaszowka
• Frysztak
• Wiśniowa
• Strzyżów
• Czudec
• Boguchwała
• Rzeszów
• Czarna
• Białobrzegi
• Tryncza Các nhánh chính: • Surowica
• Morawa
• Lubatówka
• Izwor
• Pielnica
• Stobnica
• Mleczka
• Mikośka
• Strug
Văn chương
Thể loại:Sông của Ba Lan
Coleophora albostraminata
Coleophora albostraminata là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Tây Ban Nha.
Tham khảo
Thể loại:Coleophora
Barygenys exsul
Barygenys exsul là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Barygenys Thể loại:Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Attignat
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Ain
394
Năm 394 là một năm trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 394
Dicranella acroclada
Dicranella acroclada là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1915.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dicranella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1915
Perdita pallidipes
Perdita pallidipes là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1964.
Tham khảo
Thể loại:Perdita Thể loại:Động vật được mô tả năm 1964
Tràm trà
Tràm trà (tên khoa học: Melaleuca alternifolia) là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Maiden & Betche) Cheel miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924. Dầu cây trà chiết xuất từ cây này là một loại dầu tràm.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924 Thể loại:Thực vật New South Wales Thể loại:Thực vật Queensland Thể loại:Thực vật Úc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Flamencopsis
Flamencopsis là một chi nhện trong họ Nemesiidae.
Flamencopsis được miêu tả năm 1995 bởi Goloboff.
Soort
Flamencopsis có các loài sau:
Tham khảo
Flamencopsis
Toki Pona
Toki Pona là một ngôn ngữ được xây dựng thiểu đơn lập, do nhà ngôn ngữ học và dịch giả Canada Sonja Lang sáng tạo làm một ngôn ngữ triết học nhằm đơn giản hóa ý nghĩ và giao tiếp. Nó xuất hiện lần đầu trên mạng năm 2001 dưới dạng dự bản, rồi dưới dạng hoàn chỉnh trong cuốn Toki Pona: The Language of Good năm 2014. Một cộng đồng nhỏ người nói ngôn ngữ này hình thành vào đầu thập niên 2000, rồi từ đó ngày một phát triển, nhất là sau khi cuốn sách chính thức ra mắt. Hầu hết hoạt động diễn ra trên diễn đàn trực tuyến, trên mạng xã hội, trong các trang mạng khác, dù đã có một số buổi gặp mặt xảy ra trong mấy năm gần đây.
Một tâm đích chính của Toki Pona là sự tối giản. Giống pidgin, nó tập trung vào khái niệm, yếu tố đơn giản mà mọi nền văn hóa đều có. Lang xây dựng Toki Pona làm ngôn ngữ diễn đạt tối đa ý nghĩa với tối thiểu sự phức tạp cũng như để lan truyền suy nghĩ tích cực. Ngôn ngữ này có 137 gốc từ và 14 âm vị chọn ra để mọi người nói từ mọi nơi đều dễ dàng thích ứng. Dù không tạo ra làm ngôn ngữ hỗ trợ quốc tế, nó vẫn có thể đóng vai trò đó. Do ảnh hưởng Đạo gia, ngôn ngữ này được sinh ra để giúp người dùng tập trung vào cái cốt lõi, lược bỏ đi sự phức tạp sản sinh trong quá trình suy nghĩ. Mặc cho khối từ vựng nhỏ, người nói vẫn thông hiểu, giao tiếp được với nhau, dựa trên văn cảnh và sự kết hợp từ để đạt để nghĩa mong muốn.
Từ nguyên
Tên ngôn ngữ này ghép từ từ toki (ngôn ngữ) (xuất phát từ tok Tok Pisin, chính nó lại bắt nguồn từ talk (nói) tiếng Anh) với pona (tốt) (lấy từ bona (tốt) Esperanto, lại từ bonus tiếng Latinh).
Kho âm vị
Toki Pona có chín phụ âm và năm nguyên âm. Nếu từ đa âm tiết thì âm tiết đầu được nhấn. Không có nguyên âm đôi, sự phân biệt độ dài nguyên âm, cụm phụ âm và thanh điệu.
Sự phân bổ
Sự phân bổ nguyên âm khá tiêu biểu cho ngôn ngữ nói chung. Chỉ tính gốc từ, có tần suất 32%,  là 25%,  và  đều hơn 15%, còn 10% là. 20% gốc từ bắt đầu bằng nguyên âm. Tần suất trong một văn bản mẫu nặng 10kB chênh lệch chút: 34%, 30% , 15% và , 6%.
Trong số phụ âm đầu, thường gặp nhất (20%);  hơn 10%, rồi đến âm mũi  (không tính N cuối từ), ít gặp nhất, mỗi âm chừng 5%, là.
Tần suất cao và tần suất  thấp khá khác thường nếu so với ngôn ngữ tự nhiên. Việc có mặt trong hư từ la, li, ala nghĩa là tần suất trong văn bản có lẽ còn cao hơn.
Cấu trúc âm tiết
Đa số gốc từ (70%) đôi âm tiết; chừng 20% đơn âm tiết và 10% có ba âm tiết. Đây là tỉ lệ thường gặp, tương tự với trong các ngôn ngữ Polynesia.
Chữ viết
left|thumb|435x435px|sitelen pona 14 chữ cái Latinh, a e i j k l m n o p s t u w, được vận dụng để viết Toki Pona. Chúng có cùng giá trị với các âm trong bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế (IPA): j đọc giống y tiếng Anh, nguyên âm giống cách đọc trong tiếng Tây Ban Nha và tiếng Ý. Gốc từ Toki Pona luôn được viết bằng chữ thường, dẫu chúng có đứng đầu câu đi nữa.
thumb|Một số chữ sitelen pona Hai hệ chữ tượng hình, sitelen pona và sitelen sitelen, sau đó được thiết kế, giới thiệu trong cuốn Toki Pona: The Language of Good. Sitelen pona là phát kiến của Lang, với mỗi chữ thể hiện một từ. Ký hiệu thể hiện tính từ đơn có thể nằm trong hay trên ký tự đại diện cho từ mà nó bổ nghĩa. Cụm từ "toki pona" (trong hộp thông tin đầu bài) được viết bằng sitelen pona, với kí tự cho pona được viết bên trong kí tự cho toki.
thumb|sitelen sitelen Hệ thống ra đời sau, sitelen sitelen, do Jonathan Gabel sáng chế. Nó phức tạp hơn còn về phần nhìn thì trông giống chữ Maya. Đây là một hệ chữ với hai cách thức thể hiện từ: mỗi ký tự thể hiện một từ, và ký tự thể hiện âm tiết, kết hợp tự vị để thể hiện hình vị.
Thêm vào đó, cộng đồng Toki Pona còn dùng vài hệ chữ nữa để viết thứ tiếng này, ví dụ Hangul, chữ Ả Rập và Tengwar (của J. R. R. Tolkien).
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngôn ngữ đơn lập Thể loại:Ngôn ngữ nhân tạo
Oreodera hoffmanni
Oreodera hoffmanni là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1860 Thể loại:Oreodera
Danh sách vườn quốc gia tại Iceland
Tính đến năm 2008, Iceland có 3 vườn quốc gia. Trước năm 2008, có 4 vườn quốc gia ở Iceland, trong năm đó Jökulsárgljúfur và Skaftafell đã được sáp nhập và hợp nhất vào Vườn quốc gia Vatnajökull. Vatnajökull cũng là vườn quốc gia có diện tích lớn nhất châu Âu về mặt địa lý.
Tham khảo
Iceland
Teucrium luteum
Teucrium luteum là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Mill.) Degen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1937.
Liên kết ngoài
Thể loại:Teucrium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1937
Hiếu Đoan Hiển Hoàng hậu
Bà giữ ngôi Hoàng hậu từ khi Vạn Lịch đăng cơ năm 1578, đến khi qua đời cùng năm với Vạn Lịch Đế vào năm 1620, tổng cộng 42 năm. Bà trở thành vị Hoàng hậu tại ngôi chính cung với thời gian dài nhất trong lịch sử Trung Quốc, Hoàng hậu tại ngôi với thời gian dài thứ nhì là Vệ Tử Phu dưới triều Hán Vũ Đế trong 38 năm
Thân thế
Hiếu Đoan Hoàng hậu sinh vào ngày 4 tháng 10 (âm lịch) năm Gia Tĩnh thứ 43, họ Vương (王姓), khuê danh Hỉ Thư (喜姐), người Dư Diêu, Chiết Giang, sinh tại kinh sư. Cha bà là Vĩnh Niên bá Vương Vĩ (永年伯王偉).
Năm Vạn Lịch năm thứ 5 (1577), Nhân Thánh Hoàng thái hậu và Từ Thánh Hoàng thái hậu lập chỉ tuyển tú nữ nhập cung. Vương Hỉ Thư nhan sắc tú lệ đặc biệt, được chọn trúng tuyển.
Năm Vạn Lịch thứ 6 (1578), đầu năm chánh nguyệt, Vương Hỉ Thư cùng Vạn Lịch Đế cử hành đại hôn, sách lập làm Hoàng hậu. Khi đó, Vương Hỉ Thư và Vạn Lịch Đế chỉ vừa độ 14 tuổi.
Hoàng hậu
Vương Hỉ Thư tuổi còn trẻ trở thành Hoàng hậu, dung mạo xuất chúng, hành xử đoan chính rất cẩn trọng. Dầu vậy, Vạn Lịch Đế chỉ tôn trọng bà, chứ không hoàn toàn sủng ái Hoàng hậu.
Năm Vạn Lịch năm thứ 10 (1582), Vương Hoàng hậu sinh hạ Hoàng trưởng nữ Vinh Xương Công chúa (榮昌公主). Vương Hoàng hậu sinh hạ Công chúa thì thường phát bệnh, về sau bà không thể hoài long thai cho Vạn Lịch Đế được nữa.
Năm Vạn Lịch năm thứ 21 (1593), xảy ra sự kiện Tranh quốc bổn (争国本), các đại thần dâng sớ yêu cầu lập Hoàng trưởng tử Chu Thường Lạc làm Hoàng thái tử. Cuối cùng, do sự can thiệp của Từ Thánh Hoàng thái hậu, lấy lý do Vạn Lịch Đế và Vương Hoàng hậu đang tuổi thịnh niên, có thể sinh Đích Hoàng tử, bác bỏ yêu cầu của các đại thần.
Năm Vạn Lịch năm thứ 24 (1596), Vinh Xương Công chúa hạ giá lấy Dương Xuân Nguyên (杨春元). Cùng năm đó, Khôn Ninh cung (坤宁宫) là cung của Hoàng hậu bị hỏa hoạn, lây sang đến Càn Thanh cung (乾清宫) của Hoàng đế. Vì vậy, Đế - Hậu buộc phải dời đến Khải Tường cung (启祥宫). Từ đó, Vạn Lịch Đế hễ dự yến tiệc, Hoàng hậu đều hầu bên cạnh không rời.
Năm Vạn Lịch năm thứ 25 (1597), Lý Quý phi qua đời sau khi sinh hạ Hoàng thất tử Chu Thường Doanh (朱常瀛), một người con khác của Lý Quý phi là Chu Thường Nhuận (朱常润) cũng mới lên 3 tuổi. Nhân đó Vương Hoàng hậu không có Hoàng tử, Công chúa đã hạ giá, Vạn Lịch Đế bèn giao cả hai vị Hoàng tử cho Vương Hoàng hậu chăm nom.
Vương Hoàng hậu quán chủ Hậu cung, rất được Từ Thánh Hoàng thái hậu yêu quý. Nhân vì Vạn Lịch Đế sủng ái Trịnh Quý phi, nhưng Vương Hoàng hậu cũng không gièm pha đố kỵ. Bà hành xử đoan chính, ôn hòa, chu toàn, dần khiến Vạn Lịch Đế nể trọng.
Tạ thế
Năm Vạn Lịch năm thứ 48 (1620), ngày 6 tháng 4 (âm lịch), Vương Hoàng hậu qua đời, hưởng thọ 55 tuổi. Thụy hiệu là Hiếu Đoan Hoàng hậu (孝端皇后). Bà ở ngôi vị hơn 42 năm, trong Hậu cung lẫn Tiền triều đều có tiếng nhân hậu nhu mì. Từ khi Đại Minh khai quốc, trường hợp Hoàng hậu qua đời trước Hoàng đế chỉ có: Minh Thái Tổ Hiếu Từ Cao Hoàng hậu Mã thị, Minh Thành Tổ Nhân Hiếu Văn Hoàng hậu Từ thị, Minh Thế Tông Hiếu Khiết Túc Hoàng hậu Trần thị và Hiếu Liệt Hoàng hậu Phương thị.
Vạn Lịch Đế sai Lễ bộ tổ chức tang nghi, đều chiếu theo tang lễ của Hiếu Liệt Hoàng hậu Phương thị mà làm, chuẩn bị an táng Hiếu Đoan Hoàng hậu vào Định lăng (定陵).
Sau khi Vương Hoàng hậu qua đời, Vạn Lịch Đế cũng ưu sầu đau buồn, và băng hà vào ngày 18 tháng 8 cùng năm. Khi đó, lễ hạ táng của Hoàng hậu vẫn chưa diễn ra, và kim quan vẫn lưu lại trong cung. Minh Quang Tông Thái Xương Đế kế vị, tôn thụy cho Hiếu Đoan Hoàng hậu thành Hiếu Đoan Trinh Khác Trang Huệ Nhân Minh Bễ Thiên Dục Thánh Hiển Hoàng hậu (孝端贞恪庄惠仁明媲天毓圣显皇后); nên gọi tắt là Hiếu Đoan Hiển hoàng hậu.
Nhưng rồi Quang Tông cũng băng hà không lâu sau đó. Minh Hy Tông Thiên Khải Đế tức vị, làm lễ táng Quang Tông và Thần Tông cùng Vương Hoàng hậu, khi đó mới chính thức chôn tại Định lăng.
Gia tộc đãi ngộ
Trước khi Vương Hoàng hậu thành hôn, cha bà là Vương Vĩ (王伟) giữ chức Cẩm y vệ Thiên hộ (锦衣卫千户). Sau khi đại hôn xong, Minh Thần Tông đề nghị phong tước hiệu cho Vương Vĩ, nhưng đại thần Trương Cư Chính sợ ngoại thích, dâng sớ kịch liệt phản đối. Vì thế, Vương Vĩ chỉ thăng làm Chỉ huy sứ (指挥使) của Cẩm y vệ. Minh Thần Tông không vui.
Năm 1579, Minh Thần Tông phong cho Vương Vĩ tước hiệu Vĩnh Niên bá (永年伯), giữ lại chức vụ, không thể thế tập. Năm 1581, Thần Tông đề nghị chú của Hoàng hậu là Vương Tuấn (王俊), em trai là Vương Đống (王栋) thế tập chức Cẩm y vệ Chỉ huy sứ. Trương Cư Chính phản đối, bèn cải Vương Đống thành Cẩm y vệ Chỉ huy thiêm sự (锦衣卫指挥佥事); Vương Tuấn giữ Cẩm y vệ Chánh thiên bộ (锦衣卫正千户), không thể thế tập.
Từ khi Minh Thế Tông Gia Tĩnh Đế ra lệnh cấm thế tập phong tước của ngoại thích, nhưng Vĩnh Niên bá Vương Vĩ qua đời thì Vương Đống tập tước; Vương Đống qua đời thì con là Vương Minh Phụ (王明辅) tập tước, truyền tước vị 3 đời, đặc biệt đãi ngộ như vậy.
Tham khảo
Thể loại:Hoàng hậu nhà Minh Thể loại:Sinh năm 1564 Thể loại:Mất năm 1620 Thể loại:Sinh năm 1565
Asnières-sur-Saône
Asnières-sur-Saône là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.
Tham khảo
Asnieressursaone
Caenurgina livida
Caenurgina livida là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caenurgina
Tetraleurodes submarginata
Tetraleurodes submarginata là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae.
Tetraleurodes submarginata được Dumbleton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1961.
Heteropterys escalloniifolia
Heteropterys escalloniifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Malpighiaceae. Loài này được A.Juss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1840.
Liên kết ngoài
Thể loại:Heteropterys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1840
Saudemont
Saudemont là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.
Xem thêm
Xã của tỉnh Pas-de-Calais
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Pas-de-Calais
Các khu vực Ba Lan
Các khu vực Ba Lan là các khu vực nằm trong Ba Lan ngày nay mà không được xác định trong bộ phận hành chính.
Vùng địa vật lý
phải|nhỏ| Bản đồ các khu vực địa vật lý của Ba Lan
Vùng thống kê
Từ năm 2018, Ba Lan xác định các vùng thống kê nhằm làm rõ phạm vi không gian trong cung cấp các hàng hóa công cộng theo quy ước của Liên minh châu Âu. Song, các vùng nói trên không phải là đơn vị hành chính chính thức. Cả nước Ba Lan chia làm sáu vùng cấp một (vùng vĩ mô). Mỗi vùng cấp một lại chia thành hai hoặc ba vùng cấp hai. Mỗi vùng cấp hai gồm vài tỉnh của Ba Lan. Các tỉnh vừa là đơn vị hành chính địa phương cấp cao nhất vừa là vùng thống kê cấp ba.
Khu vực lịch sử của nhà nước Ba Lan hiện tại
Các khu vực lịch sử sau đây hoàn toàn hoặc chủ yếu nằm trong biên giới hiện đại của Ba Lan:
Các khu vực lịch sử sau đây có nhiều phần nằm trong biên giới hiện đại của Ba Lan:
Tham khảo
Thể loại:Vùng của Ba Lan Thể loại:Số liên kết bản mẫu Interlanguage link
Erioptera interrita
Erioptera interrita là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Erioptera Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Seeland (hạt)
Địa hạt hành chính Seeland (Verwaltungskreis Seeland; Arrondissement administratif du Seeland)là một hạt của bang bang Bern, được thành lập ngày 1 tháng 1 năm 2010, trên cơ sở các quận (amtsbezirk, district) cũ là Aarberg, Büren, Erlach và một phần Nidau.
Hạt là một phần của vùng lãnh thổ Seeland. Hạt này bao gồm 46 đô thị với diện tích 334,14 km2 (129,0 sq mi) và dân số (tính đến tháng 12 năm 2008) là 67.209 người.
Đô thị
Huyện này có các khu tự quản sau:
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Thụy Sĩ
Dolní Lhota, Zlín
Dolní Lhota là một làng thuộc huyện Zlín, vùng Zlínský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Zlín Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
392
Tham khảo
Thể loại:Năm 392
Định tuổi bằng carbon-14
Định tuổi bằng carbon-14 (còn gọi là định tuổi bằng carbon phóng xạ hay đơn thuần là định tuổi bằng carbon) là phương pháp lợi dụng các thuộc tính của đồng vị carbon-14 – một đồng vị carbon có tính phóng xạ – nhằm xác định niên đại của các cổ vật có chất liệu hữu cơ.
Phương pháp định tuổi carbon được phát triển bởi Willard Libby tại Đại học Chicago vào những năm 1940. Ông đã dựa điều này trên quan sát rằng, carbon phóng xạ liên tục được tạo ra khi các tia vũ trụ tiếp xúc với nitơ trong bầu khí quyển Trái Đất. Các nguyên từ được tạo ra từ đó lại tiếp tục phản ứng với oxy trong bầu khí quyển để hình thành nên carbon dioxide. Thực vật hấp thụ phân tử có kèm này thông qua quang hợp, rồi truyền sang động vật khi chúng ăn thực vật. Động vật và thực vật ngừng trao đổi carbon với môi trường bên ngoài khi chúng chết đi, khiến lượng ban đầu trong cơ thể chúng dần giảm sút đồng thời với quá trình phân rã phóng xạ của. Điều này nghĩa là từ việc đo đạc lượng trong một mẫu thực vật hoặc động vật chết, ví dụ như mảnh gỗ hoặc mảnh xương, ta có thể lấy được thông tin về niên đại sống của sinh vật ấy. Ngoài ra, điều này cũng có nghĩa là mẫu vật càng cổ thì lượng bên trong nó càng ít. Vì thời gian bán rã của chỉ vào khoảng 5.730 năm, niên đại cổ nhất mà phương pháp này có thể phát hiện là xấp xỉ 50.000 năm trước. Libby đã nhận Giải Nobel Hóa học vào năm 1960 nhờ công trình khoa học cực kỳ quý giá này.
Lịch sử
Năm 1939, Martin Kamen và Samuel Ruben thuộc Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley đã bắt đầu thí nghiệm để xem xét rằng, liệu các nguyên tố thường xuất hiện ở vật chất hữu cơ có sở hữu các đồng vị với chu kỳ bán rã đủ lâu để có thể được vận dụng trong nghiên cứu y sinh hay không. Họ tổng hợp bằng máy gia tốc cyclotron của phòng thí nghiệm và khám phá ra rằng chu kỳ bán rã của  dài hơn những gì bấy lâu vẫn lầm tưởng. Serge A. Korff, bấy giờ đang công tác tại Viện Franklin ở Philadelphia, ngay sau đó đã suy đoán rằng sự tương tác giữa neutron nhiệt và ở thượng tầng khí quyển sẽ tạo ra. Trước đó thì người ta cho rằng sự sản sinh chủ yếu thông qua tương tác giữa deuteron và. Trong Thế chiến II, Willard Libby biết được công trình của Korff và nảy ra ý tưởng vận dụng carbon phóng xạ cho việc xác định niên đại.
Năm 1945, Libby chuyển tới Đại học Chicago, nơi ông bắt đầu nghiên cứu về phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ. Ông đã xuất bản một bài báo vào năm 1946, đề xuất rằng lượng carbon trong vật sống nhiều khả năng chứa cả lẫn carbon không phóng xạ. Libby và đồng sự tiến hành thu lượm methane từ cống rãnh của khu vực Baltimore, thực hiện làm giàu đồng vị và rốt cuộc đã chứng minh được sự hiện diện của trong mẫu. Trái lại, methane từ xăng dầu không có hoạt động phóng xạ carbon bởi vì niên đại đã rất cổ. Kết quả được tổng kết trong một bài đăng trên tập san Science vào năm 1947, trong đó các tác giả khẳng định ta có thể xác định được niên đại của các cổ vật mà có chứa carbon bắt nguồn từ chất hữu cơ.
Libby và James Arnold đã thử nghiệm lý thuyết định tuổi bằng carbon phóng xạ bằng cách phân tích các mẫu vật mà đã biết niên đại. Ví dụ được họ kiểm tra là các mẫu lấy từ lăng mộ của hai vị vua Ai Cập, Zoser và Sneferu, trước đó đã được định niên đại độc lập về khoảng 2.625 TCN cộng trừ 75 năm; định tuổi lại các mẫu này bằng carbon phóng xạ cho ra kết quả là 2.800 TCN cộng trừ 250 năm. Các kết quả được đăng trên Science vào tháng 12 năm 1949. Trong vòng 11 năm sau phát hiện lớn này, hơn 20 phòng nghiên cứu về định niên đại bằng carbon phóng xạ đã được thành lập trên khắp thế giới. Năm 1960, Libby được trao tặng Giải Nobel Hóa học cho công trình của ông.
Chi tiết hóa lý
Ba đồng vị carbon tồn tại trong tự nhiên; hai đồng vị ổn định không phóng xạ là carbon-12 và carbon-13, và một đồng vị phóng xạ là carbon-14 , còn gọi là "carbon phóng xạ/radiocarbon". Chu kỳ bán rã của (khoảng thời gian mà nửa lượng  bất kỳ phân rã) là tầm 5.730 năm, vì vậy nên nồng độ của nó trong khí quyển sẽ giảm sút sau hàng ngàn năm; song trên thực tế thì  liên tục được tạo ra ở tầng bình lưu và tầng đối lưu thượng nhờ chủ yếu vào các tia vũ trụ và ở mức độ thấp hơn là các tia Mặt Trời. Các tia vũ trụ này sinh ra các neutron khi chúng đánh xuyên các nguyên tử nitơ-14 trong khí quyển và biến chúng thành. Phản ứng hạt nhân sau đây sản sinh : trong đó, n là neutron và p là proton.
Một khi được sản sinh, nhanh chóng kết hợp với (O) khí quyển để tạo nên  trước tiên, rồi trở thành carbon dioxide.
Carbon dioxide sản sinh từ cách này sẽ khuếch tán trong khí quyển, hòa tan vào nước đại dương, và được hấp thụ bởi thực vật thông qua quang hợp. Động vật ăn thực vật, và rốt cuộc khiến lưu truyền trong toàn bộ sinh quyển. Tỉ lệ so với  tương đương xấp xỉ 1.25 phần  trên 1012 phần. Ngoài ra, khoảng 1% nguyên tử carbon là đồng vị ổn định.
Phương trình thể hiện sự phân rã là:
Bằng cách phát xạ một hạt beta (tức là một electron, e−) và một electron antineutrino (
), một trong những neutron ở hạt nhân của sẽ biến đổi thành proton và hạt nhân  thì sẽ biến đổi thành đồng vị ổn định (không phóng xạ).
Nguyên lí
Khi còn sống, động thực vật tồn tại trong trạng thái cân bằng với môi trường xung quanh thông qua quá trình trao đổi carbon với khí quyển hoặc thông qua chế độ hấp thụ dinh dưỡng của chúng. Do vậy, lượng trong chúng có tương quan với lượng  khí quyển, hoặc đối với trường hợp của động thực vật thủy sinh thì là tương quan với lượng  đại dương. Một khi chết đi, động thực vật ngừng hấp thụ, nhưng lượng bên trong vẫn bị phân rã dần, dẫn đến sự sụt giảm tỉ lệ / ở các di vật bắt nguồn từ chúng. Bởi lẽ phân rã theo mức nhất định, người ta có thể vận dụng tỉ lệ carbon phóng xạ để xác định niên đại của một vật thể vào thời điểm mà nó ngừng trao đổi carbon với môi trường ngoài – mẫu càng cổ thì lượng  sót lại càng ít.
Phương trình biểu diễn tốc độ phân rã của đồng vị phóng xạ là: trong đó, N0 là số nguyên tử ban đầu của đồng vị (tại thời điểm t = 0), và N là số nguyên tử sót lại sau khoảng thời gian t. λ là một hằng số tùy thuộc vào từng đồng vị; hay chính bằng nghịch đảo của chu kỳ sống trung bình – tức là thời gian tồn tại trung bình hoặc kỳ vọng của một đồng vị trước khi nó trải qua quá trình phân rã. Thời gian sống trung bình, ký hiệu là τ, của là 8.267 năm, vậy nên phương trình trên có thể được viết lại là: Giả thiết tỉ lệ / ban đầu trong mẫu ngang bằng tỉ lệ trong khí quyển và kết hợp với thông tin đã có về cỡ mẫu, ta có thể tính toán được tổng số nguyên tử trong mẫu, thu được N0, hay số nguyên tử trong mẫu gốc. Việc đo lường N, hay số nguyên tử hiện có trong mẫu, cho phép ta tính ra t, hay niên đại của mẫu, bằng cách áp dụng phương trình bên trên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phương pháp xác định tuổi Thể loại:Phóng xạ Thể loại:Phát minh của Hoa Kỳ Thể loại:Giới thiệu thập niên 1940 Thể loại:Phương pháp xác định niên đại khảo cổ học Thể loại:Phương pháp xác định niên đại địa chất Thể loại:Carbon Thể loại:Định tuổi bằng đồng vị phóng xạ
Jalandhar (huyện)
Huyện Jalandhar là một huyện thuộc bang Punjab, Ấn Độ. Thủ phủ huyện Jalandhar đóng ở Jalandhar. Huyện Jalandhar có diện tích 2658 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2001, huyện Jalandhar có dân số 1953508 người.
Tham khảo
Jalandhar District
Achillea asiatica
Achillea asiatica là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Serg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1946.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Cỏ thi Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1946
Dicranella affinis
Dicranella affinis là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Ångström mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dicranella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876
Huperzia niligarica
Huperzia niligarica là một loài thực vật có mạch trong Họ Thạch tùng. Loài này được (Spring) R.D. Dixit mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Liên kết ngoài
Thể loại:Huperzia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1980
Nam Hồng (định hướng)
Nam Hồng có thể là một trong các địa danh sau:
Perdita pallidiventris
Perdita pallidiventris là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Perdita Thể loại:Động vật được mô tả năm 1962
Barygenys flavigularis
Barygenys flavigularis là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Papua New Guinea. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Barygenys Thể loại:Động vật lưỡng cư Papua New Guinea
Marina maritima
Marina maritima là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Brandegee) Barneby miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Marina
Flamencopsis minima
Flamencopsis minima là một loài nhện trong họ Nemesiidae.
Flamencopsis minima được miêu tả năm 1995 bởi Goloboff.
Tham khảo
Thể loại:Flamencopsis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1995 Thể loại:Nhện Nam Mỹ
Phyllanthus incurvus
Phyllanthus incurvus là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được Thunb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1794.
Liên kết ngoài
I Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1794
Coleophora dignella
Coleophora dignella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Tây Ban Nha, Pháp, Ý, Đức, cộng hòa Séc, Áo, România, the Republic of Macedonia, Hy Lạp and miền nam and miền bắc Nga.
Ấu trùng ăn the seeds of Onobrychis species.
Tham khảo
Thể loại:Coleophora Thể loại:Côn trùng châu Âu
Danh sách đĩa nhạc của Amy Winehouse
Danh sách đĩa nhạc của nữ ca sĩ kiêm sáng tác theo dòng nhạc soul, jazz và R&B người Anh Amy Winehouse có bao gồm 3 album phòng thu, 1 album trực tiếp, 3 đĩa mở rộng, 14 đĩa đơn (với 3 đĩa đơn dưới dạng nghệ sĩ khách mời), 1 album video và 15 video âm nhạc. Theo ước tính, đến khi mất vào ngày 23 tháng 7 năm 2011, Winehouse đã bán ra hơn 1.7 triệu đĩa đơn và hơn 3.9 triệu album tại Anh Quốc.
Loudetia lanata
Loudetia lanata là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Stent & J.M.Rattray) C.E.Hubb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Danh sách đĩa nhạc của Amy Winehouse
Album đầu tay của Winehouse, Frank được phát hành bởi hãng Island Records tại Anh Quốc vào tháng 10 năm 2003 và đạt đến vị trí thứ 15 trên UK Albums Chart. Dù vậy, cả bốn đĩa đơn trích từ album này đều không thể đạt được đến top 40 tại UK Singles Chart. Album phòng thu thứ hai và cũng là album cuối cùng của cô, Back to Black, được phát hành vào tháng 10 năm 2006, đạt đến ngôi đầu bảng UK Albums Chart và vị trí thứ 7 trên Billboard 200 tại Hoa Kỳ. Album đã 5 lần được chứng nhận Bạch kim bởi BPI và là album bán chạy nhất năm 2007 tại Anh Quốc. Đĩa đơn đầu tiên trích từ album, "Rehab" đạt đến vị trí thứ 7 và 9 lần lượt tại Anh Quốc và Billboard Hot 100 của Hoa Kỳ. Các đĩa đơn còn lại từ album, "Back to Black", "Tears Dry on Their Own" và "Love Is a Losing Game" đều được phát hành trong năm 2007. Một phiên bản đặc biệt của album được phát hành tại Anh Quốc vào tháng 11 năm 2007 và đạt đến ngôi dẫn đầu tại Anh Quốc. Tính đến giữa năm 2009, Back to Black đạt 2.985.303 bản và là album có lượng doanh số lớn thứ 18 trong lịch sử âm nhạc tại Anh Quốc.
Loudetia lanata
Liên kết ngoài
Thể loại:Loudetia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1934
Danh sách đĩa nhạc của Amy Winehouse
Cô còn hợp tác cùng những nghệ sĩ khác trong nhiều đĩa đơn, có thể kể đến như phần góp giọng của cô trong bài hát "Valerie" trong album đơn ca Version của Mark Ronson. Bài hát đạt đến ngôi Á quân tại Anh Quốc và được đề cử cho hạng mục "Đĩa đơn Anh Quốc xuất sắc nhất" tại mùa giải Brit Award năm 2008; hay bài hát "B Boy Baby" mà cô hợp tác cùng thành viên cũ của ban nhạc nữ Sugababe, Mutya Buena được phát hành vào ngày 17 tháng 12 năm 2007, dưới dạng đĩa đơn thứ tư trích từ album phòng thu đầu tay của Buena, Real Girl. Bản thu âm cuối cùng của Winehouse là bản song ca "Body and Soul" cùng nam ca sĩ Tony Bennett, nằm trong album Duets II được phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 2011. Bài hát còn được tái xuất hiện trong album biên tập sau khi mất của cô, Lioness: Hidden Treasures.
Tham khảo
<references group="lower-alpha"/>
Liên kết ngoài
Thể loại:Amy Winehouse Thể loại:Danh sách đĩa nhạc của nghệ sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Amy Winehouse
391
Năm 391 là một năm trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 391
Erioptera inusitata
Erioptera inusitata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Erioptera Thể loại:Limoniidae ở vùng Afrotropic
Oreodera howdeni
Oreodera howdeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Oreodera
Jalaun (huyện)
Huyện Jalaun là một huyện thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Thủ phủ huyện Jalaun đóng ở Orai. Huyện Jalaun có diện tích 4565 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2011, huyện Jalaun có dân số 1689974 người.
Tham khảo
Thể loại:Uttar Pradesh Thể loại:Huyện của Ấn Độ
Artemare
Artemare là một xã ở tỉnh Ain, vùng Auvergne-Rhône-Alpes thuộc miền đông nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Ain
Heteropterys falcifera
Heteropterys falcifera là một loài thực vật có hoa trong họ Malpighiaceae. Loài này được A. Juss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1840.
Liên kết ngoài
Thể loại:Heteropterys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1840
Filicaleyrodes bosseri
Filicaleyrodes bosseri là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae.
Filicaleyrodes bosseri được Takahashi miêu tả khoa học đầu tiên năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Filicaleyrodes
Perdita panocheana
Tham khảo
Thể loại:Perdita Thể loại:Động vật được mô tả năm 1964
Không gian Hilbert
Trong toán học, không gian Hilbert (Hilbert Space) là một dạng tổng quát hóa của không gian Euclid mà không bị giới hạn về vấn đề hữu hạn chiều. Đó là một không gian có trang bị tích trong, nghĩa là trong đó có khái niệm về khoảng cách và góc (đặc biệt là khái niệm trực giao hay vuông góc). Hơn nữa, nó thỏa mãn một yêu cầu nữa là tính đầy đủ để chắc chắn rằng giới hạn là tồn tại khi cần, làm các định nghĩa khác nhau trong tính toán vi tích phân dễ dàng hơn. Các không gian Hilbert cho phép các trực giác hình học có thể được áp dụng vào một số không gian hàm vô hạn chiều. Chúng cung cấp một khung để hệ thống hóa và tổng quát hóa khái niệm chuỗi Fourier theo một hệ bất kì của các hàm số trực giao và của phép biến đổi Fourier, là những khái niệm trung tâm của giải tích hàm. Không gian Hilbert đóng vai trò quan trọng trong việc hình thức hóa toán học cơ học lượng tử.
Giới thiệu
Các không gian Hilbert được đặt tên theo David Hilbert, người nghiên cứu chúng trong ngữ nghĩa của phương trình tích phân. Nguyên thủy là John von Neumann đã gọi "der abstrakte Hilbertsche Raum" trong công trình nổi tiếng của ông về các toán tử Hermitian không bị chặn vào năm 1929. Von Neumann có lẽ là nhà toán học nhận ra một cách rõ ràng nhất tầm quan trọng của khái niệm này trong công trình khai phá của ông về nền tảng của cơ học lượng tử bắt đầu với Hilbert và Lothar (Wolfgang) Nordheim và tiếp tục với Eugene Wigner. Cái tên "không gian Hilbert" nhanh chóng được dùng theo bởi những người khác, ví dụ như Hermann Weyl trong cuốn sách của ông với tựa đề Lý thuyết nhóm và vật lý lượng tử xuất bản năm 1931 (tiếng Anh là ISBN 0486602699).
Những phần tử của một không gian Hilbert trừu tượng đôi khi được gọi là "vectơ". Trong các ứng dụng, chúng thông thường là các chuỗi của các số phức hay của các hàm số. Trong vật lý lượng tử chẳng hạn, một hệ vật lý được miêu tả bởi một không gian Hilbert phức chứa các "hàm sóng" biểu diễn tất cả các trạng thái có thể của hệ thống. Xem sự hình thức hóa toán học của cơ học lượng tử để thêm chi tiết. Không gian Hilbert của các sóng phẳng và các trạng thái biên thường được sử dụng trong cơ học lượng tử được biết chính thức hơn dưới tên rigged Hilbert space.
Định nghĩa
Mỗi tích trong <·,·> trên một không gian vectơ định nghĩa trên số thực hay số phức H sẽ đưa đến một chuẩn ||·|| như sau:
Trong bất kì không gian có chuẩn nào, các quả cầu mở sẽ là một cơ sở của topo tương ứng; bất kì một không gian có chuẩn nào cũng là một không gian vectơ có trang bị topo và do đó bất kì không gian có tích trong nào cũng như vậy.
Tất cả các không gian hữu hạn chiều (ví dụ như không gian Euclid với tích vô hướng thông thường là những không gian Hilbert. Tuy nhiên, các ví dụ vô hạn chiều đóng vai trò quan trọng hơn trong các ứng dụng. Những ứng dụng này bao gồm:
Tích vô hướng cho phép người ta có một quan điểm "hình học" và sử dụng các diễn đạt hình học tương tự trong không gian hữu hạn chiều. Trong tất cả các không gian vectơ có trang bị topo, những không gian Hilbert là những không gian "cư xử tốt nhất" và gần nhất với các không gian hữu hạn chiều.
Một mục tiêu của giải tích Fourier là viết được một hàm số như là một chuỗi (có thể vô hạn) của các hàm cơ sở cho trước (nhân với số vô hướng). Bài toán này có thể được nghiên cứu một cách trừu tượng trong không gian Hilbert: bất kì không gian Hilbert nào cũng có một cơ sở trực giao, và bất kì phần tử nào trong không gian Hilbert cũng có thể được viết ra duy nhất như là tổng các phần tử cơ sở này nhân với các hệ số.
Ví dụ
Trong nhũng ví dụ này, chúng ta giả sử rằng trường các số vô hướng là các số phức C, mặc dù các định nghĩa này cũng áp dụng cho trường hợp mà trường số vô hướng là các số thực R.
Không gian Euclid
Cn với định nghĩa tích vô hướng và thanh ngang trên số phức ký hiệu số phức liên hợp.
Không gian các chuỗi
Tuy vậy thường gặp hơn là các không gian Hilbert vô hạn chiều. Nếu B là một tập hợp bất kì, hữu hạn hay đếm được, chúng ta định nghĩa không gian chuỗi l2 trên B, ký hiệu bởi Không gian này trở thành không gian Hilbert với tích vô hướng sau đây với mọi x và y trong l2(B). B cần phải là một tập đếm được trong định nghĩa này, vì nếu B là không đếm được, ta không định nghĩa được  tổng vô hạn không đếm được. Nếu B không đếm được, ta yêu cầu x(b) phải bằng 0 tất cả trừ một số hữu hạn hay đếm được phần tử b của B. Không gian Hilbert kết quả sẽ không khả ly. Theo một nghĩa được nói chính xác sau, bất kì không gian Hilbert nào cũng isomorphic với một dạng l2(B) cho một tập B được chọn một cách thích hợp. Nếu B=N, chúng ta viết một cách đơn giản là l2.
Các không gian Lebesgue
Đây là các không gian hàm liên hệ với các không gian đo (X, M, μ), trong đó M là một đại số σ- của các tập con của X và μ là một độ đo có thể cộng được (với một số đếm được các số hạng) trên M. Gọi L2μ(X) là không gian của các hàm có giá trị phức của các hàm đo được và bình phương là khả tích trên X, modulo bằng nhau hầu như khắp nơi. Bình phương khả tích nghĩa là tích phân của bình phương của giá trị tuyệt đối của hàm số đó là hữu hạn. Modulo bằng nhau hầu như khắp nơi nghĩa là các hàm số này có thể được xác định nếu và chỉ nếu chúng bằng nhau bên ngoài một tập có độ đo bằng 0.
Tích vô hướng của các hàm số f và g ở đây được cho bởi Ta cần chúng minh: Đây là những tính chất kỹ thuật, và người đọc nếu thích chi tiết có thể xem cuốn sách viết bởi Halmos liệt kê bên dưới, Chương 42. Lưu ý rằng việc sử dụng tích phân Lebesgue bảo đảm rằng không gian này là toàn vẹn. Xem Không gian Lp cho các thảo luận thêm về ví dụ này.
Các không gian Sobolev
Không gian Sobolev, ký hiệu là H^s hay W^{s,2}, là các ví dụ khác của các không gian Hilbert, và thường được sử dụng trong lãnh vực các phương trình đạo hàm riêng.
Các thao tác trên các không gian Hilbert
Cho hai (hoặc nhiều hơn) các không gian Hilbert, chúng ta có thể gộp chúng lại thành một không gian Hilbert duy nhất bằng cách lấy tổng trực tiếp hay là tích tensor của chúng.
Mỗi không gian Hilbert có thể được vẽ bằng nhiều cung Hilbert, chúng nối tiếp nhau thành không gian duy nhất.
Hệ cơ sở
Một khái niệm quan trọng là một hệ cơ sở trực giao của một không gian Hilbert H: đây là một hệ {ek}k ∈  B của H thỏa mãn:
Chúng ta cũng dùng các từ ngữ dãy trực chuẩn (orthonormal sequence) và tập trực chuẩn (orthonormal set).
Các ví dụ về hệ cơ sở trực giao bao gồm:
Chú ý rằng trong trường hợp không gian vô hạn chiều, một cơ sở trực giao không phải là một cơ sở theo nghĩa của đại số tuyến tính; để phân biệt hai khái niệm này, cơ sở sau cũng được gọi là cơ sở Hamel. Rằng span (hay còn gọi là "bao tuyến tính") của các vectơ cơ sở là trù mật nghĩa là mỗi vectơ trong không gian có thể được viết ra như là giới hạn của một chuỗi vô hạn và tính chất trực giao suy ra rằng các phân tích này là duy nhất.
Sử dụng bổ đề Zorn, người ta có thể chứng minh rằng mọi không gian Hilbert chứa một hệ cơ sở trực giao; hơn nữa, hai hệ cơ sở trực giao bất kì của cùng một không gian sẽ có cùng độ đếm|lực lượng|bảng số (cardinality). Một không gian Hilbert là khả ly nếu và chỉ nếu nó có một hệ cơ sở trực giao đếm được.
Nếu {ek}k ∈ B là một cơ sở trực giao của H, thì mọi phần tử x của H có thể được viết là
Ngay cả nếu như B không đếm được, chỉ có đếm được các số hạng trong tổng đó là khác không, và do đó biểu thức này là được định nghĩa tốt. Tổng này cũng còn được gọi là khai triển Fourier của x.
Nếu {ek}k ∈ B là một cơ sở trực giao của H, thì H là isomorphic với l2(B) theo nghĩa sau đây: tồn tại một song ánh(bijective) tuyến tính map Φ: H → l2(B) sao cho với mọi x và y trong H.
Phần bù trực giao và các phép chiếu
Nếu S là một tập con của không gian Hilbert H, ta định nghĩa tập các vectơ trực giao với we define the S là
Sperp là một không gian con đóng của H và do đó chính nó tạo thành một không gian Hilbert. Nếu V là một không gian con đóng của H, thì Vperp được gọi là phần bù trực giao của V. Thực vậy, mỗi x trong H có thể được viết ra một cách duy nhất như là x = v + w, với v trong V và w trong Vperp. Do đó, H là một tổng trực tiếp của V và Vperp. Toán tử tuyến tính PV: H → H đưa x sang v được gọi là phép chiếu trực giao vào V.
Định lý. Phép chiếu trực giao PV là một toán tử tuyến tính self-adjoint trên H với chuẩn ≤ 1 với tính chất PV2 = PV. Hơn nữa, bất kì toán tử tuyến tính self-adjoint E nào sao cho E2 = E đều có dạng PV, với V là range của E. Với mỗi x trong H, PV(x) là một phần tử duy nhất v của V làm tối thiểu khoảng cách ||x - v||.
Điều này cung cấp một diễn đạt hình học của PV(x): nó là phần tử xấp xỉ tốt nhất cho x bởi các phần tử trong V.
Tính phản xạ
(Reflexivity)
Một tính chất quan trọng của bất kì không gian Hilbert nào là tính phản xạ. Thật ra, có nhiều thứ hơn cũng đúng: người ta có một miêu tả hoàn toàn và tiện dụng của không gian đối ngẫu (không gian liên hiệp) của nó (không gian của tất cả các phiếm hàm tuyến tính liên tục từ không gian H vào trường số nền), mà bản thân nó cũng là một không gian Hilbert. Thật vậy, định lý biểu diễn Riesz phát biểu rằng mỗi phần tử φ của không gian dual H' có một và chỉ một u trong H sao cho với mọi x trong H và sự liên hệ φ ↔ u cung cấp một phép đồng phôi (isomorphism) giữa H và H'.
Các toán tử bị chặn
Tổng hay là hợp (composition) của hai toán tử tuyến tính liên tục cũng liên tục và tuyến tính. Với y trong H, phép biến đổi đó gửi x sang <y, Ax> là tuyến tính và liên tục, và theo định lý biểu diễn Riesz do đó có thể được biểu diễn dưới dạng
Tập hợp L(H) của các toán tử tuyến tính và liên tục trên không gian H, cùng với phép cộng và phép hợp, chuẩn và phép adjoint, làm thành một đại số C*; thực ra, đây là khuôn mẫu nguồn gốc và là ví dụ quan trọng nhất của đại số C*.
Một phần tử A của L(H) được gọi là self-adjoint hay là Hermitian nếu như A* = A. Những toán tử này có nhiều đặc tính của số thực và do đó đôi khi được xem là tổng quát hóa của chúng.