cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hangul
Thuyết của Ledyard về thiết kế chữ cái phụ âm
Thêm vào đó, cách tạo ra các chữ cái không dùng nữa ᇢᇦᇴ w, v, f (dùng cho âm đầu tiếng Trung vi phi phu 微非敷), bằng cách thêm một vòng tròn nhỏ dưới ㅁㅂㅍ (m, b, p), tương tự như thêm vòng nhỏ vào ba biến thể của h trong Phagspa. Trong Phagspa, vòng này cũng thể hiện w sau các nguyên âm. Âm đầu tiếng Trung 微 vi dùng để chỉ âm m hoặc w trong các phương ngôn khác nhau, và điều này cũng được phản ánh trong việc chọn ㅁ [m] với ㅇ (trong [w] Phagspa) là các thành phần của bảng chữ cái ᇢ, cho các chữ cái khác cấu thành từ hai thành tố để ghi nhận hai cách phát âm địa phương.
Cuối cùng, đa phần các chữ cái Hangul mượn cấu trúc hình học đơn giản, ít nhất là lúc ban đầu, nhưng ㄷ d [t] luôn có một hình môi nhỏ nhô ra từ góc trên bên trái, giống như chữ Phagspa d [t]. Tính chất này có thể thấy trong chữ cái tiếng Tạng d, ད.
Thứ tự chữ cái
Bảng chữ cái Hangul không để lẫn phụ âm và nguyên âm như các bảng chữ cái Tây phương (bảng chữ cái Latinh và bảng chữ cái Kirin). Thay vào đó, thứ tự là theo kiểu Ấn, đầu tiên là các phụ âm vòm mềm, sau đó là âm đầu lưỡi, âm môi, âm xuýt, v.v. Tuy nhiên, các phụ âm đặt trước nguyên âm chứ không phải là sau như trong tiếng Phạn và tiếng Tạng.
Thứ tự hiện nay do Thôi Thế Trân (崔世珍, Ch'oe Sejin) đưa ra và năm 1527. Việc này có trước khi có các phụ âm thời thái và các chữ kép thể hiện chúng. Sự hợp hai chữ ㅇ và ㆁ cũng chỉ có sau khi thiết lập thứ tự bảng chữ cái hiện nay. Do vậy, khi các chính quyền Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên chính thức đưa bảng chữ cái vào dùng rộng rãi thì họ đã sắp thứ tự khác hẳn nhau: phía Hàn Quốc thì nhóm các chữ cái tương đồng vào cùng nhóm, còn Triều Tiên thì đặt các chữ cái mới vào cuối bảng.
Trật tự tại Hàn Quốc
Thứ tự hiện nay của các chữ cái phụ âm là:
ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ
Chữ cái phụ âm kép được đặt ngay sau chữ đơn mà chúng dựa trên. Không phân biệt giữa ㅇ câm và ㅇ giọng mũi.
ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ
Các nguyên âm đơn trước, với các chữ cái phái sinh tùy theo thể của chúng: đầu tiên là thêm i, sau đó ngạc hóa, rồi đến ngạc hóa với i thêm vào. Nguyên âm đôi bắt đầu bằng w- được xếp thứ tự tùy theo phát âm của nó là ㅏ hay ㅓ với một nguyên âm thứ hai, không như các hai chữ một âm (digraph) riêng biệt.
Trật tự tại Triều Tiên
Triều Tiên áp dụng một trật tự cổ truyền.
Thứ tự hiện nay của các chữ cái phụ âm là:
(rỗng) ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ (ㅇ rỗng)
Chữ ㅇ đầu tiên là ㅇ ng âm mũi, là âm cuối trong tiếng Triều Tiên hiện nay. ㅇ nếu dùng ở đầu một từ thì lại đặt sau ㅉ vì nó là một chữ cái giữ chỗ.
Lưu ý là các chữ cái "mới" tức là các phụ âm kép và nguyên âm phức, được đặt vào cuối bảng chữ cái, trước chữ ㅇ rỗng, nhằm để tránh thay đổi thứ tự truyền thống đối với phần còn lại của bảng chữ cái.
Thứ tự hiện nay của các chữ cái nguyên âm là:
ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ
Tất cả các chữ đôi một âm và ba chữ một âm (trigraph), gồm cả nguyên âm đôi cổ ㅐ và ㅔ, được đặt ngay sau các nguyên âm cơ bản, như vậy gần như duy trì thứ tự truyền thống trong bảng chữ cái của Thôi.
Tên chữ cái
Trật tự bảng chữ cái được gọi là "trật tự ganada" (가나다 순), đặt theo ba chữ cái đầu (g, n, và d) nối vào nguyên âm đầu tiên (a). Chữ cái được Thôi Thế Trân đặt tên vào năm 1527. Triều Tiên đặt tên cho các chữ cái khi chính thức sử dụng bảng chữ cái.
Tên chữ cái phụ âm
Sau đây là tên chính thức của các phụ âm hiện nay, các tên này có hai âm tiết và có phụ âm ở đầu lẫn cuối:
Toàn bộ chữ cái ở Triều Tiên, cũng như tất cả chữ cái dùng tại Hàn Quốc trừ ba chữ cái thuộc danh pháp cổ truyền, đều có tên gọi dưới dạng chữ cái + i + eu + chữ cái. Ví dụ, Thôi viết bieup với chữ Hanja 非 (bi, phi) 邑 (eup, ấp). Tên gọi của g, d, và s là ngoại lệ vì không có chữ Hanja cho euk, eut, và eus. 役 (yeok, dịch) được dùng thay cho euk. Cũng vì không có chữ Hanja kết thúc bằng t hay s, Thôi đã chọn hai chữ Hanja đọc theo chú giải tiếng Triều Tiên, 末 kkeut ("mạt" tức cuối) và 衣 os ("y" tức áo).
Ban đầu, Thôi đặt tên cho j, ch, k, t, p, và h theo kiểu một âm tiết không theo quy tắc là ji, chi, ki, ti, pi, và hi, vì chúng không nên được dùng như phụ âm cuối như đặc tả trong Huấn dân chính âm. Tuy nhiên sau khi xác lập quy tắc chính tả mới vào năm 1933, trong đó cho phép tất cả các phụ âm có thể trở thành phụ âm cuối, thì các tên gội đã đổi thành dạng hiện nay.
Chữ cái phụ âm kép đi trước tên phụ âm chính bằng các từ 쌍 ssang, nghĩa là "song" (đôi), hay 된 doen tại Triều Tiên nghĩa là "mạnh". Từ đó:
Tại Triều Tiên, một cách nữa để gọi chữ cái là theo dạng tên chữ cái + eu (ㅡ), ví dụ, 그 geu cho chữ ㄱ, 쓰 sseu cho chữ ㅆ, v.v.
Tên chữ cái nguyên âm
Tên các chữ cái nguyên âm đơn giản với phụ âm rỗng ㅇ ieung đặt trước nguyên âm đó:
Chữ cái không dùng nữa
Một số chữ cái ngày nay không dùng nữa, bao gồm các chữ cái dùng để ghi các âm Triều Tiên không còn trong ngôn ngữ ngày nay nữa, cũng như các chữ cái để ghi âm các bảng vần (韻圖) tiếng Trung Quốc mà chưa bao giờ còn dùng trong tiếng Triều Tiên. Một vài chữ cái cổ hay gặp là,
Ngoài ra còn có hai chữ kép không dùng nữa là,
Trong hệ bảng chữ cái nguyên thể, chữ kép dùng để ghi các phụ âm tiếng Trung Quốc "giọng đục" (thì thào), và không dùng cho tiếng Triều Tiên. Sau này một quy ước tương tự được đưa ra để ghi các phụ âm "thời thái".)
Cũng có các phức từ phụ âm không còn tồn tại trong tiếng Triều Tiên nữa, như ㅴ bsg và ㅵ bsd, cũng như nguyên âm đôi chỉ được dùng để biểu đạt các âm chính tiếng Trung như ㆇ, ㆈ, ㆊ, ㆋ.
Một số chữ cái ghi các âm trong tiếng Triều Tiên cổ vẫn còn được vài phương ngữ của tiếng Triều Tiên sử dụng; trong khi các chữ cái để phiên tiếng Hán cổ thì mất dần theo thời gian.
Cấu trúc âm tiết
Ngoại trừ một số hình vị ngữ pháp được sử dụng vào buổi ban đầu của chữ Hangul, không có chữ cái nào có thể đứng một mình để biểu diễn tiếng Hàn. Thay vào đó, chữ cái được nhóm thành từng đơn vị âm tiết chứa, ít nhất, một phụ âm ở đầu (âm đầu) và một nhân âm tiết ở giữa (âm chính). Khi một âm tiết không có phụ âm ở đầu, thì ký tự rỗng ㅇ ieung được dùng đệm vào. Không dùng âm đệm khi không có âm đuôi (âm cuối).
Ký tự rỗng có nguồn gốc chỉ vì thế, nhưng vì cũng chỉ dùng để ở ví trí đầu, và phụ âm ng trở thành câm khi đứng đầu giống như khi thêm một gạch nhỏ vào ký tự rỗng, nên cả hai thường được xem là giống nhau.
Các đơn vị âm tiết thường được tạo thành từ hai hay ba chữ cái:
Việc thay thế, hay "chồng" các chữ cái vào trong đơn vị âm tiết tuân theo tập quy luật sau:
Đơn vị âm tiết tạo thành được viết trong hình nhữ nhật có cùng kích thước và hình dạng như một chữ Hanja, vì thế khi nhìn vào có thể nhầm lẫn là một chữ Hanja.
Không tính chữ cái đã lỗi thời, thì có khoảng 11,571 khối chữ Hangul.
Đã từng có vài thay đổi nhỏ trong thế kỷ XX khi bỏ đi các khối âm tiết và viết chữ cái riêng rẽ thành hàng ngang như phương Tây: ㄱㅡㄷ geut. Tuy nhiên, việc dùng khối đơn vị làm cho chữ Hangul trở nên dễ đọc hơn, vì mỗi âm tiết có hình dạng duy nhất. Bây giờ phép chính tả của chữ Hangul là trực quan (morphophonology) (xem ở dưới), nghĩa là các từ chữ Hangul có hình dạng dễ nhận biết. Đây là một sự trợ giúp lớn người đọc; tương tự như vậy, lợi thế trong việc nhận dạng các từ giống nhau đã giúp cho kiểu chữ viết toàn phụ âm (abjad) Semit không cần tới nguyên âm trong cả nghìn năm. Trên thực tế, những người thường đọc tiếng Trung Quốc và tiếng Hàn thường cho rằng đọc các chuỗi các ký tự trong bảng chữ cái như tiếng Anh như thể đọc một bảng Morse, vì thế việc chuyển cách ghi tiếng Hàn sang dạng ngang không được nhiều người ủng hộ.
Chính tả
Mãi cho tới thế kỷ XX, chưa có phép chính tả chính thức nào được thiết lập. Do cách nối vần, sự đồng hóa mạnh phụ âm, các giọng địa phương khác nhau cùng nhiều lý do khác, một từ trong tiếng Hàn có thể có nhiều cách đánh vần. Vua Thế Tông có vẻ thích cách đánh vần đa âm vị (morphophonemic spelling) (thể hiện hình thái học bên dưới) hơn là dùng dạng đơn âm vị (thể hiện âm thanh thực sự). Tuy nhiên, vào thời kì đầu của nó, chữ Hangul bị ảnh hưởng mạnh bởi cách đánh vần đơn âm vị. Trải qua hàng thế kỉ, phép chính tả đã dần trở thành đa âm, trước hết ở danh từ, sau đó đến động từ. Ngày nay trên thực tế, nó là chủ yếu đa âm vị.
Chú giải âm vị-âm vị:
Sau cải cách Giáp Ngọ vào năm 1894, nhà Triều Tiên và sau này là Đế quốc Đại Hàn bắt đầu sử dụng chữ Hangul trong mọi tài liệu chính thức. Dưới sự quản lý của triều đình, cách sử dụng đúng chữ Hangul, bao gồm phép chính tả, được thảo luận mãi cho tới khi Hàn Quốc bị đô hộ (日韓併合條約) bởi Nhật Bản vào năm 1910.
Hiệp hội Hangul do Ju Si-gyeong sáng lập đã đề nghị một phép chính tả mới, mạnh về đa âm vị (morphophonemic) vào năm 1933, và đã trở thành khuôn mẫu cho các phép chính tả hiện đại ở cả Bắc và Nam Triều Tiên. Sau khi Triều Tiên chia đôi, phép chính tả ở phía Bắc và Nam đều có những sự thay đổi riêng rẽ. Sách hướng dẫn chính tả bảng chữ cái được gọi là Hangeul matchumbeop, được chỉnh sửa lần cuối ở Hàn Quốc và được Bộ Giáo dục phát hành là vào năm 1988.
Cách viết pha trộn
Vào thời Nhật Bản đô hộ, chữ Hanja được dùng cho các gốc từ vựng (danh từ và động từ), và bảng chữ cái cho các từ văn phạm và biến tố, cũng như chữ Kanji và chữ Kana dùng trong tiếng Nhật. Dù vậy, chữ Hanja bị cấm dùng hẳn tại Bắc Triều Tiên, và ở Hàn Quốc thì chỉ được dùng trong ngoặc để chú giải tên riêng và để phân biệt các từ đồng âm khác nghĩa.
Các chữ số Ả Rập cũng được dùng với chữ Hangul, chẳng hạn 2005년 7월 5일 (ngày 5 tháng 7, năm 2005).
Các chữ Latinh, đôi khi cũng có các chữ cái trong các bảng chữ cái khác có thể tìm thấy trong các văn bản tiếng Triều Tiên với mục đích minh họa, hoặc các từ mượn chưa thể bản địa hóa được.
Kiểu viết
Chữ Hangul có thể viết dọc hoặc viết ngang. Kiểu viết truyền thống là theo kiểu Trung Quốc tức là viết từ trên xuống dưới và từ phải qua trái. Cách viết ngang theo kiểu viết Latinh được Ju Si-gyeong khởi xướng và ngày càng phổ biến.
Trong Huấn dân chính âm, chữ Hangul được in theo kiểu không chân (sans-serif) bằng các đường có góc cạnh với độ đầy đều đặn. Kiểu này thấy trong các sách ấn hành trước năm 1900, và có thể còn thấy trong các tượng hay cột chạm.
Qua hàng thế kỷ, cách viết bằng bút lông theo kiểu thư pháp ngày càng dùng nhiều, với cách dùng nét và góc cạnh như thư pháp Trung Quốc. Kiểu viết này gọi là myeongjo (Chữ Hán: 明朝, Minh triều, Tiếng Nhật minchō), và ngày nay vẫn còn được dùng trong sách báo, tạp chí và phông chữ trong máy tính.
Một kiểu không chân với các đường có độ dày đều đặn phổ biến hơn khi viết bằng bút chì hay bút mực và là kiểu chữ phổ biến trong các trình duyệt Web.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiếng Triều Tiên Thể loại:Chữ viết được mã hóa trong Unicode  Thể loại:Chữ viết ISO 15924 Thể loại:Cải cách đánh vần Thể loại:Biểu tượng quốc gia Triều Tiên Thể loại:Phát minh của Triều Tiên
Haina, Gotha
Haina là một đô thị ở huyện Gotha, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 6,73 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 510 người.
Microdinodes tarsalis
Microdinodes tarsalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Delève miêu tả khoa học năm 1942.
Tham khảo
Thể loại:Microdinodes
Formiche Alto
Formiche Alto là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 191 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Teruel
Plagiolepis ampeloni
Plagiolepis ampeloni là một loài côn trùng thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Áo.
Tham khảo
Thể loại:Plagiolepis Thể loại:Động vật đặc hữu Áo Thể loại:Côn trùng châu Âu Thể loại:Động vật cánh màng châu Âu
Bruchidius anobioides
Bruchidius anobioides là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Baudi miêu tả khoa học năm 1886.
Tham khảo
A
Microdinodes tibialis
Microdinodes tibialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Delève miêu tả khoa học năm 1938.
Tham khảo
Thể loại:Microdinodes
Brownsville, Wisconsin
Brownsville là một làng thuộc quận Dodge, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2006, dân số của làng này là 570 người.
Tham khảo
Thể loại:Làng của Wisconsin Thể loại:Quận Dodge, Wisconsin Thể loại:Khởi đầu năm 1878 ở Wisconsin Thể loại:Làng ở quận Dodge, Wisconsin
Henri de Toulouse-Lautrec
Cuộc đời
Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa sinh tại Albi, Tarn, thuộc vùng Occitanie, Pháp, là con cả trong gia đình bá tước Alphonse và nữ bá tước Adèle de Toulouse-Lautrec. Ông là thành viên của một gia đình quý tộc (con cháu của bá tước vùng Toulouse và Lautrec và tử tước vùng Montfa). Người em trai của ông sinh ngày 28 tháng 8 năm 1867 nhưng qua đời một năm sau đó.
Cha mẹ của Henri là họ hàng gần của nhau (bà nội và bà ngoại ông là chị em ruột) vì vậy ngay từ nhỏ ông đã phải chịu các căn bệnh bẩm sinh do hôn nhân cận huyết của cha mẹ.
Năm 13 tuổi, Henri bị rạn đùi phải và đến năm 14 tuổi đùi trái của ông gặp tình trạng tương tự và không thể lành hẳn. Các bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân là do sự rối loạn gen. Ngoài ra, ông cũng bị chấn đoán mặc bệnh còi xương. Đôi chân không phát triển, đến tuổi trưởng thành, chiều cao của Henri chỉ đạt 1.52 m, phần thân trên thì phát triển bình thường như người trưởng thành còn đôi chân thì chỉ có kích cỡ chân của trẻ em.
Không thể tham gia vào các hoạt động thể chất như các người con trai cùng lứa khác. Ông chìm đắm vào nghệ thuật và trở thành một họa sĩ quan trọng của trường phái Hậu ấn tượng và Art nouveau.
Sau khi thi trượt đại học lần đầu, ông đỗ đại học trong lần thứ hai. Trong thời gian ở Nice, các tác phẩm của Henri đã gây ấn tượng với Princeteau, người đã thuyết phục cha mẹ Henri để ông trở lại Paris và theo học họa sĩ chân dung Léon Bonnat. Mẹ của Henri muốn ông trở thành một họa sĩ nổi tiếng và đã sử dụng ảnh hưởng của gia đình để đưa Henri vào studio của Bonnat.
Sau khi Bonnat chuyển nghề, Henri chuyển tới studio của Fernand Cormon năm 1882 và học ở đây thêm 5 năm, tại đây ông đã kết bạn với nhiều người trong đó có Emile Bernard và van Gogh.
Sau khi học xong năm 1887, ông tham dự một triển lãm ở Toulouse dưới nghệ danh "Tréclau". Sau đó ông có cuộc triển lãm ở Paris với van Gogh và Louis Anquetin.
Từ 1889 tới 1894, ông tham dự Hiệp hội các nghệ sĩ tự do. Ông vẽ vài bức họa phong cảnh về Montmartre. Khi tiệm hát Moulin Rouge mở cửa, Toulouse-Lautrec được mời vẽ poster. Mẹ Henri đã rời Paris trước đó trong khi ông vẫn phụ thuộc vào nguồn trợ cấp từ gia đình, nên Henri buộc phải kiếm sống bằng các tác phẩm poster. Tiệm hát đã giữ một suất cho Henri và trưng bày các tác phẩm của ông. Trong số các tác phẩm nổi tiếng ông vẽ cho Moulin Rouge và các tiệm đêm ở Paris khác có bức họa về ca sĩ Yvette Guilbert và vũ công Louise Weber.
Việc kinh doanh poster đã đưa ông tới London, tại đây ông sáng tác ra các tác phẩm như 'Confetti' hay 'La Chaîne Simpson'. London cũng là nơi Henri gặp Oscar Wilde, khi Wilde đối mặt với án tù ở London, Henri là người ủng hộ rất mạnh mẽ. Bức chân dung Oscar Wilde của Toulouse-Lautrec được ra đời cùng năm vụ xử án của Wilde.
Trong suốt cuộc đời mình, Toulouse-Lautrec thường xuyên bị trêu ghẹo vì ngoại hình của ông. Henri tìm đến rượu để giải sầu và trở thành một người nghiện rượu nặng.
Năm 1893, khi gia đình và bạn bè của Henri nhận thấy tình trạng sức khỏe ngày càng xấu của Henri cũng là lúc có tin đồn ông bị nhiễm bệnh giang mai. Năm 1899, gia đình và một nhóm bạn bè đã ép ông cai rượu, tuy vậy thì ông vẫn lén lún thường xuyên uống rượu.
Một thời gian ngắn trước khi qua đời, Henri được đưa vào viện điều dưỡng. Ông qua đời do các biến chứng của rượu và giang mai tại ngôi nhà của gia đình ở tuổi 36. Henri được chôn cất tại Verdelais, Gironde, chỉ cách vài km so với Château Malromé, nơi ông qua đời.
Sau khi Henri mất, mẹ ông, nữ bá tước Adèle Toulouse-Lautrec và Maurice Joyant, một thương gia nghệ thuật đã quảng bá các tác phẩm của Henri. Mẹ ông đã góp quỹ để xây một bảo tàng ở Albi, nơi sinh của Henri, để trưng bày các tác phẩm của ông.
Liên kết
Thể loại:Sinh năm 1864 Thể loại:Mất năm 1901 Thể loại:Họa sĩ Pháp Thể loại:Quý tộc Pháp Thể loại:Nghệ sĩ Tân nghệ thuật
Danh sách thành phố tại Ý
Dưới đây là danh sách các đô thị comune Ý có dân số trên 50.000 người. Số liệu dựa vào điều tra năm 1981, 1991 và 2001 của Istat, cộng số liệu chính thức của bilancio demografico. nhỏ|Bản đồ [[Ý]] nhỏ|upright|[[Roma]] nhỏ|upright|[[Milano]] nhỏ|upright|[[Napoli]] nhỏ|upright|[[Torino]] nhỏ|upright|[[Palermo]] nhỏ|upright|[[Genova]] nhỏ|upright|[[Bologna]] nhỏ|upright|[[Florence]] nhỏ|upright|[[Bari (thành phố)|Bari]] nhỏ|upright|[[Catania]] nhỏ|upright|[[Venezia]] nhỏ|upright|[[Verona]] nhỏ|upright||[[Messina]] nhỏ|upright||[[Padova]] nhỏ|upright||[[Trieste]] nhỏ|upright||[[Brescia]] nhỏ|upright||[[Taranto]] nhỏ|upright||[[Prato]] nhỏ|upright||[[Reggio Calabria]] nhỏ|upright||[[Parma]]
Nguồn: Istituto Nazionale di Statistica (ISTAT)
Liên kết ngoài
* Ý Ý Ý
Rhinecanthus aculeatus
Rhinecanthus aculeatus là một loài cá biển thuộc chi Rhinecanthus trong họ Cá bò da. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.
Từ nguyên
Tính từ định danh aculeatus trong tiếng Latinh có nghĩa là "gai góc", hàm ý không rõ, nhiều khả năng đề cập đến 3 hàng gai nhỏ, màu đen trên cuống đuôi của loài cá này.
Phạm vi phân bố và môi trường sống
R. aculeatus có phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và còn được tìm thấy ở cả Đông Đại Tây Dương.
Từ bờ biển Đông Phi, R. aculeatus được phân bố trải dài về phía đông đến tận Polynésie thuộc Pháp và quần đảo Pitcairn, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản (gồm cả quần đảo Ogasawara) và quần đảo Hawaii, xa về phía nam đến bang New South Wales và đảo Lord Howe (Úc); ở Đại Tây Dương, R. aculeatus xuất hiện ngoài khơi Sénégal và Nam Phi, và tại Cabo Verde.
R. aculeatus cũng được ghi nhận tại Việt Nam, gồm Nha Trang (Khánh Hòa), đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) và Ninh Thuận, bao gồm cả quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
R. aculeatus thường sống trên đới mặt bằng rạn ở vùng dưới triều và trong đầm phá.
Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở R. aculeatus là 30 cm, nhưng thường không vượt quá 15–20 cm. Thân dưới gần như là màu trắng, xám dần lên trên. Thân dưới có các vệt xám đen và trắng xanh hội tụ tại một vệt đen lớn giữa thân. Có một vệt nâu lục từ dưới mắt băng xuống gốc vây ngực. Phía trên mắt có 4 vạch ngắn màu xanh lơ, dưới mắt có 3 đường sọc dài hơn cùng màu. Một sọc cam từ ngực kéo dài đến mõm, một sọc cam khác từ vệt đen lớn ngược lên vây lưng sau. Cuống đuôi có 3 hàng gai nhỏ màu đen. Các vây trắng nhạt.
Số gai ở vây lưng: 3; Số tia vây ở vây lưng: 24–26; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây ở vây hậu môn: 21–23; Số tia vây ở vây ngực: 13–14.
Thức ăn
R. aculeatus là loài ăn tạp, thức ăn của chúng bao gồm tảo, vụn hữu cơ, các loài nhuyễn thể, giáp xác, cầu gai, san hô, sống đuôi, trùng lỗ cũng như những loài cá khác nhỏ hơn.
Sinh sản
Cá đực và cá cái đều thiết lập cho riêng mình một lãnh thổ, nhiều cá thể có thể giữ một lãnh thổ trong hơn 8 năm. Lãnh thổ của cá đực có thể chồng lên 2–3 lãnh thổ của cá cái. Điều này cho thấy, R. aculeatus đực sống theo nhóm hậu cung, nhưng hình thức giao phối một vợ một chồng cũng đã được quan sát ở chúng.
Sinh sản theo cặp xảy ra vào khoảng thời gian mặt trời mọc, trong khoảng 1 tuần vào thời điểm trăng non hoặc trăng tròn. Cá cái bảo vệ và chăm sóc trứng cho đến khi chúng nở, bắt đầu từ lúc mặt trời lặn. Trung bình, cá cái đẻ trứng nhiều nhất là 3 lần trong mỗi thời điểm. Cá cái đạt được số lần giao phối nhiều hơn khi kết đôi với cá đực có kích thước lớn.
Trong quá trình thực hiện màn tán tỉnh, các cặp R. aculeatus bơi vòng tròn và chạm vào nhau.
Tăng trưởng
Trong một khảo sát ở đảo Okinawa (Nhật Bản), tuổi của R. aculeatus được xác định bằng cách kiểm tra đoạn mỏng của gai vây lưng thứ nhất và đốt sống bụng thứ hai. Tuổi lớn nhất của cá đực là 13,5 và cá cái là 9,5 năm tuổi. Sự tăng trưởng diễn ra nhanh trong 2,5 năm đầu tiên ở cả hai giới, nhưng đường cong tăng trưởng sau đó sẽ khác nhau. Do đó, cá đực có kích thước lớn hơn và độ tuổi lớn hơn cá cái.
Tạo âm thanh
R. aculeatus vẫy vây ngực giúp đẩy một hệ thống gồm ba mảng vảy ép vào bong bóng cá, từ đó tạo ra một chuỗi các xung phát ra nghe như tiếng trống đánh liên hồi trong thời lượng trung bình khoảng 85 mili giây.
Nhìn màu sắc
R. aculeatus có thể phân biệt màu sắc nhờ vào tế bào hình nón kép.
Cá cảnh
R. aculeatus là một loài khá phổ biến trong ngành thương mại cá cảnh.
Tham khảo
A Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá Đại Tây Dương Thể loại:Cá Tanzania Thể loại:Cá Maldives Thể loại:Cá Nhật Bản Thể loại:Cá Việt Nam Thể loại:Cá Úc Thể loại:Cá Hawaii Thể loại:Động vật Cabo Verde Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Bruchidius antennatus
Tham khảo
A
Nguyễn Tiến Lâm
Nguyễn Tiến Lâm hay Nguyễn Tấn Lâm (阮進林, ?-1847), là danh tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
Thân thế và sự nghiệp
Nguyễn Tiến Lâm là người huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Năm Minh Mạng thứ nhất (1821), ông được tuyển vào đội túc trực vệ Cẩm Y, trải thăng đến chức Phó vệ úy hữu vệ doanh Hổ Uy.
Năm 1834, ông được phái đến Ninh Bình, để cùng với Tổng thống Tạ Quang Cự đi dẹp cuộc nổi dậy Nông Văn Vân. Lập công, ông được thăng thụ Vệ úy. Khi đánh giải vây thành tỉnh Lạng Sơn thành công, ông lại được thưởng quân công một cấp.
Năm 1835, sung ông làm Tham tán, cử đi trấn giữ Cao Bằng. Ở đây ông hiệp cùng quân đạo Tuyên Thái, tiêu diệt được cuộc nổi dậy trên, được triệu về triều phong tước Ninh Lạc nam.
Năm 1837, ông được thăng làm Chưởng vệ. Năm sau (1838), ông lại được thăng thự Thống chế doanh Hùng Nhuệ. Năm 1840, ông kiêm giữ doanh Long Vũ, đến tháng 6 thì nhà vua chuẩn cho ông làm Thống chế thực thụ.
Lúc bấy giờ, Trấn Tây thành (tức Chân Lạp) không yên, nhà vua sung ông làm Tham tán đại thần, rồi cử sang bên ấy. Đến nơi, ông cùng với Kinh lược Phạm Văn Điển và tướng Nguyễn Công Trứ mang quân bốn vệ đi trấn áp cuộc nổi dậy của người Chân Lạp. Làm được việc, ông được thăng chức Kinh lược đại thần Trấn Tây. Tháng 1 năm 1841, vua Minh Mạng mất, vua Thiệu Trị nối ngôi. Nguyễn Tiến Lâm cùng Tổng đốc Bùi Công Huyên dẫn quân đi đánh tan quân nổi dậy ở Sang Lung (Chân Lạp). Nhưng đến trận Ỷ La, vì không dám tấn công, mà phải xin quân của Nguyễn Tri Phương đến hội đánh nên ông bị giáng 2 cấp.
Khi ấy, ở phủ Lạc Hóa (nay là Trà Vinh) và Ba Xuyên (nay là Sóc Trăng) nổ ra cuộc nổi dậy của Lâm Sâm, của Sơn Tốt và Trần Lâm, lập tức Nguyễn Tiến Lâm và Bùi Công Huyên được điều động về nước để lo việc đánh dẹp.
Đến tháng 10 (âm lịch) năm Tân Sửu (1841), ông cùng với các tướng lãnh khác bình được xứ Lạc Hóa và Ba Xuyên. Lập đại công, Nguyễn Tiến Lâm được triệu về kinh khen thưởng, chuẩn cho thăng chức Đô Thống.
Năm 1845, thăng ông làm thự Tả quân, năm sau (1846) lại được thăng tước Ninh Lạc tử.
Thiệu Trị năm thứ 7 (1847), Nguyễn Tiến Lâm lâm bệnh nặng rồi mất. Nhà vua thương tiếc, chuẩn tặng cho ông hàm Phó Tả Đô thống.
Hậu duệ
Nguyễn Tiến Lâm có một người con trai là Nguyễn Tiến Vị, được vua Tự Đức gả Phú Phong Công chúa Vĩnh Thụy (con gái thứ 17 của vua Minh Mạng), phong làm Phò mã Đô úy. Năm Tự Đức thứ 27 (1874), phò mã Vị qua đời, không có con nối dõi.
Một người con trai khác của ông Lâm là Nguyễn Tiến Phác, được tập phong Ninh Lạc nam, giữ chức Chưởng vệ sung Đề đốc. Con trai của Phác là Nguyễn Tiến Dinh, lấy Thông Lãng Công chúa Lương Nhàn (con gái thứ 54 của vua Minh Mạng), phong làm Phò mã Đô úy. Năm Tự Đức thứ 18 (1865), phò mã Dinh mất.
Tham khảo
Thể loại:Người Thừa Thiên Huế Thể loại:Võ tướng nhà Nguyễn
Vĩnh Tuy (thị trấn)
Vĩnh Tuy là một thị trấn thuộc huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.
Địa lý
Thị trấn Vĩnh Tuy nằm ở phía nam huyện Bắc Quang, là cửa ngõ phía nam của tỉnh Hà Giang và có vị trí địa lý:
Thị trấn Vĩnh Tuy có diện tích 11,23 km², dân số năm 2019 là 3.313 người, mật độ dân số đạt 295 người/km².
Trên địa bàn thị trấn có Quốc lộ 2 và tỉnh lộ 183 chạy qua địa bàn.
Thị trấn giáp với sông Lô ở phía đông, sông Con chảy qua trung tâm thị trấn rồi hợp lưu với sông Lô. Ngoài ra, thị trấn còn có một số dòng suối như ngòi Kim hay ngòi Phát.
Hành chính
Thị trấn Vĩnh Tuy được chia thành 8 tổ dân phố: Bình Long, Ngòi Cò, Phố Mới, Quyết Tiến, Tân Lập, Tân Long, Tân Thành, Tự Lập.
Lịch sử
Ngày 21 tháng 12 năm 1957, Ban Cán sự Hành chính Lao - Hà - Yên ban hành Quyết định số 564/TC+CB về việc thành lập thị trấn Vĩnh Tuy trên cơ sở tách thôn Vĩnh Tuy, xóm Hàm Rồng, xóm Ngòi Cồ của xã Vĩnh Hảo.
Hochheim, Gotha
Hochheim là một đô thị ở huyện Gotha, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 7,68 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 503 người.
Microdinodes transvaalica
Microdinodes transvaalica là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1895.
Lê Quý Đôn
Lê Quý Đôn  (chữ Hán: 黎貴惇, 2 tháng 8 năm 1726 – 11 tháng 6 năm 1784), tên lúc nhỏ là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu (允厚), hiệu Quế Đường (桂堂), là vị quan thời Lê trung hưng, cũng là nhà thơ và được mệnh danh là "nhà bác học lớn của Việt Nam trong thời phong kiến".
Ở thế kỷ 18, các tri thức văn hóa, khoa học của dân tộc được tích lũy hàng ngàn năm tới nay đã ở vào giai đoạn súc tích, tiến đến trình độ phải hệ thống, phân loại. Thực tế khách quan này đòi hỏi phải có những bộ óc bách khoa, Lê Quý Đôn với học vấn uyên bác của mình đã trở thành người "tổng hợp" mọi tri thức của thời đại.
Tác phẩm của Lê Quý Đôn thống kê có tới 40 bộ, bao gồm hàng trăm quyển, nhưng một số bị mối mọt ăn mất.
Thân thế và sự nghiệp
Ông sinh ngày 5 tháng 7 năm Bính Ngọ (2 tháng 8 năm 1726) tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam, nay là thôn Đồng Phú thuộc xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.
Ông là con trai cả của ông Lê Phú Thứ (sau đổi là Lê Trọng Thứ), đỗ Tiến sĩ năm Bảo Thái thứ 2 (Giáp Thìn, 1721) và làm quan trải đến chức Hình bộ Thượng thư, tước Nghĩa Phái hầu. Ông Lê Trọng Thứ sinh năm 1694 và có hiệu là Trúc Am. Tổ tiên vốn là họ Lý ở huyện Đông Ngàn, trấn Kinh Bắc. Vì tránh nạn nên gia đình ông dời về ở xã Vị Dương (nay là huyện Thái Thụy, Thái Bình). Về sau gia đình ông lại đến ngụ cư ở xã Diên Hà, huyện Hưng Hà cùng tỉnh. Mẹ Lê Quý Đôn tên Trương Thị Ích, là con gái thứ ba của Trương Minh Lượng, đỗ Tiến sĩ khoa Canh Thìn (1700), trải nhiều chức quan, tước Hoằng Phái hầu.
Ba lần đỗ đầu
Năm Kỷ Mùi, ông theo cha lên học ở kinh đô Thăng Long. Năm 1743 (Quý Hợi, đời vua Lê Hiển Tông), ông dự thi Hương và đỗ đầu (Giải nguyên) lúc 18 tuổi. Sau khi đỗ Giải nguyên năm 1743, vì không muốn trùng tên với Nguyễn Danh Phương (1690 - 1751), một thủ lĩnh nông dân đang nổi lên chống triều đình, nên ông đã đổi tên là Lê Quý Đôn. Sau đó, ông cưới bà Lê Thị Trang ở phường Bích Câu làm vợ. Bà là con gái thứ 7 của Lê Hữu Kiều, Tiến sĩ khoa Mậu Tuất (1718).
Tuy đỗ đầu khoa thi Hương, nhưng thi Hội mấy lần ông đều không đỗ. Ông ở nhà dạy học và viết sách trong khoảng 10 năm (1743-1752). Sách Đại Việt thông sử (còn gọi là "Lê triều thông sử") được ông làm trong giai đoạn này (Kỷ Tỵ, 1749).52), ông lại dự thi Hội, và lần này thì đỗ Hội nguyên. Vào thi Đình, ông đỗ luôn Bảng nhãn. Vì kỳ thi này không lấy đỗ Trạng nguyên nên kể như cả ba lần thi ông đều đỗ đầu.
Làm quan
Sau khi đỗ đại khoa, năm Quý Dậu (1753), Lê Quý Đôn được bổ làm Thị thư ở Viện Hàn lâm, rồi sung làm Toản tu quốc sử vào mùa xuân năm Giáp Tuất (1754).
Năm Bính Tý (1756), ông được cử đi thanh tra ở trấn Sơn Nam, phát giác "6, 7 viên quan ăn hối lộ". Tháng 5 năm đó, ông được biệt phái sang phủ Chúa coi việc quân sự (chức Tri Binh phiên). Ba tháng sau, ông được cử đi hiệp đồng các đạo Sơn Tây, Tuyên Quang, Hưng Hóa... rồi đem quân đi đánh quân của Hoàng Công Chất.
Năm Đinh Sửu (1757), ông được thăng làm Hàn lâm viện Thị giảng. Trong năm này ông viết Quần thư khảo biện.
Đi sứ nhà Thanh
Năm Kỷ Mão (1759), vua Lê Ý Tông mất, triều đình cử ông làm Phó sứ, tước Dĩnh Thành bá, để cùng với Trần Huy Mật, Trịnh Xuân Chú cầm đầu phái đoàn sang nhà Thanh (Trung Quốc) báo tang và nộp cống (1760). Trên đường sang Yên Kinh (nay là Bắc Kinh), Lê Quý Đôn thấy các quan lại nhà Thanh có thói quen gọi đoàn sứ của Đại Việt là "di quan, di mục" (quan lại mọi rợ), ông lên tiếng phản đối, từ đấy họ mới gọi là "An Nam cống sứ". Việc đáng kể nữa trong chuyến đi sứ này đó là ông đã được các quan lớn triều Thanh như Binh bộ Thượng thư Lương Thi Chinh, Công bộ Thượng thư Quy Hữu Quang và nhiều nho thần khác tìm đến thăm.
Một trong số các bài thơ Lê Quý Đôn giao lưu với các sứ thần Triều Tiên:
Biên soạn sách
Trở về nước (Nhâm Ngọ, 1762), ông được thăng chức Thừa chỉ Viện Hàn lâm, rồi làm Học sĩ ở Bí thư các để duyệt kỹ sách vở, Ngô Thì Sĩ giữ chức Chính tự. Sách Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục viết rằng:
Polyergus lucidus
Polyergus lucidus là một loài côn trùng thuộc họ Formicidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Đây là loài đặc hữu của miền đông Hoa Kỳ. Nó là một loài ký sinh xã hội bắt buộc, không thể tự kiếm ăn hoặc chăm sóc con của chúng và phải dựa vào kiến ​​của một loài khác thuộc giống Formica để đảm nhận những nhiệm vụ này.
Tham khảo
Thể loại:Động vật Mỹ Thể loại:Polyergus
Lê Quý Đôn
Biên soạn sách
Năm Quý Mùi (1763), ông viết Bắc sứ thông lục. Trong khoảng thời gian 10 năm (1763-1772), Lê Quý Đôn nhiều lần được cử coi thi Hội.
Năm Giáp Thân (1764), ông dâng sớ xin thiết lập pháp chế, vì thấy một số quan lại lúc bấy giờ "đã quá lạm dụng quyền hành, giày xéo lên pháp luật", nhưng không được chúa nghe. Cũng trong năm đó, ông được cử làm Đốc đồng xứ Kinh Bắc, rồi đổi làm Tham chính xứ Hải Dương (Ất Dậu, 1765), song ông dâng sớ không nhận chức và xin về hưu.
Sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục viết rằng:
''Tháng 6, mùa hạ. Lê Quý Đôn, tham chính Hải Dương bị bãi. Từ khi sang sứ nhà Thanh trở về nước, rồi bổ làm tham chính Hải Dương, Quý Đôn tự giãi bày chín tội, nhưng thực ra là tự kể công lao của mình.''
Theo Phan Huy Chú, lời sớ đại khái rằng: "Tấm thân từng đi muôn dặm còn sống về được, lại gặp cảnh vợ chết, con thơ phiêu bạt chỗ giang hồ, thần thực không thích làm quan nữa, xin cho về làng". Được chấp thuận, ông trở về quê "đóng cửa, viết sách". Cũng theo Phan Huy Chú, năm 1760, cha vợ ông Đôn là Lê Hữu Kiều mất. Năm sau (1761), vợ ông Đôn là Lê Thị Trang (sinh năm 1733) cũng mất vì bệnh lao khi chưa đầy 30 tuổi, và đã có sáu con. Theo nhà nghiên cứu Bùi Hạnh Cẩn, Lê Quý Đôn từ quan là vì thấy nhà chúa mỗi ngày thêm sa đà vào các việc vui chơi, muốn bổ ông đi trấn cõi ngoài để không còn phải nghe những lời can ngăn của ông, chứ không hẳn là vì nỗi buồn riêng về vợ con.
Năm Canh Dần (1770), bàn đến công lao đánh dẹp, ông được thăng làm Hữu thị lang bộ Hộ kiêm Thiêm đô Ngự sử. Mùa thu năm ấy, ông và Đoàn Nguyễn Thục nhận lệnh đi khám duyệt hộ khẩu ở xứ Thanh Hóa. Xong việc trở về, ông tâu xin tha bớt các thuế thổ sản, thủy sản cho các huyện và thuế thân còn thiếu. Chúa Trịnh liền giao cho triều đình bàn và thi hành. Ít lâu sau, ông được thăng Tả thị lang bộ Lại. Khi lãnh trọng trách này, ông có tâu trình lên bốn điều, được chúa khen ngợi, đó là: Sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục viết rằng:
"Trước kia, Quý Đôn làm phó đô ngự sử, thường dùng số bạc đút lót trong khi xét kiện để dâng chúa Trịnh, bèn được thăng chức Hữu thị lang bộ Hộ. Đến nay, nhân khi khám xét hạt Thanh Hoa trở về, lại dâng hơn một ngàn lạng bạc đã ăn của đút, nên do chức Hữu thị lang bộ Hộ thăng lên chức này."
Năm Nhâm Thìn (1772), ông được cử đi điều tra về tình hình thống khổ của nhân dân và những việc nhũng lạm của quan lại ở Lạng Sơn.
Tháng 5, năm 1773, chúa Trịnh Sâm hạ lệnh cho Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Phương Đĩnh và Lê Quý Đôn làm lại sổ hộ tịch, Quý Đôn kê cứu tra xét quá nghiêm khắc, nhân dân đều nghiến răng căm hờn, họ làm thư nặc danh dán ở cửa phủ chúa Trịnh xin bãi bỏ Quý Đôn đi mà dùng Ngũ Phúc, lời lẽ trong thư rất là khích thiết. Nhân đây, Trịnh Sâm thay đổi mệnh lệnh, cho Ngũ Phúc cùng Quý Đôn đều giữ công việc đôn đốc làm sổ. Ngũ Phúc xin thi hành theo điều lệ đời Cảnh Trị, đại để có nơi tăng, có nơi giảm, có nơi bình bổ vẫn như cũ. Số dân đinh hơi kém với ngạch đinh năm Bảo Thái, dân cũng cho là thuận tiện.
Tháng 10 năm Giáp Ngọ (1774), chúa Trịnh Sâm thân chinh mang quân đánh Thuận Hóa, Lê Quý Đôn được cử giữ chức Lưu thủ ở Thăng Long.
Đầu năm Ất Mùi (1775), tướng Hoàng Ngũ Phúc đánh chiếm được Thuận Hóa. Tháng 2 năm đó, chúa Trịnh trở về kinh, rồi thăng ông làm Tả thị lang bộ Lại kiêm Tổng tài Quốc sử quán.
Tháng 9 năm Nhâm Dần (1782), chúa Trịnh Sâm qua đời, Trịnh Cán được nối ngôi chúa. Chỉ vài tháng sau, quân tam phủ nổi loạn giết chết Quận Huy (Hoàng Đình Bảo), phế bỏ Trịnh Cán và Đặng Thị Huệ (vợ chúa Trịnh Sâm, mẹ Trịnh Cán), lập Trịnh Khải làm chúa. Nhớ lại hiềm riêng, Nguyễn Khản nói với chúa Trịnh Khải giáng chức Lê Quý Đôn. Đầu năm Quý Mão (1783), ông nhận lệnh đi làm Hiệp trấn xứ Nghệ An. Ít lâu sau, ông được triệu về triều làm Thượng thư bộ Công.
Con cái
Ông có bốn con trai: Lê Quý Kiệt, Lê Quý Châu, Lê Quý Tá và Lê Quý Nghị.
Tác phẩm
nhỏ|phải|Bộ sách Lê Quý Đôn toàn tập: Phủ biên tạp lục, Kiến văn tiểu lục, Đại Việt thông sử. Theo GS. Dương Quảng Hàm, Lê Quý Đôn thật là một nhà bác học ở đời Lê mạt: một tay ông đã biên tập, trứ thuật rất nhiều sách. Tuy tác phẩm của ông đã thất lạc ít nhiều nhưng những bộ còn lưu lại cũng là một kho tài liệu để khảo cứu về lịch sử, địa dư và văn hóa của nước Việt... Có thể chia các tác phẩm chữ Hán của ông ra làm năm loại như sau:
5. Thơ văn
Về văn Nôm, hiện nay chỉ còn: Tuy nhiên trừ bài "khải" ra, theo PGS. Nguyễn Thạch Giang, các bài Nôm còn lại đều không chắc là của ông.
Nhận xét
Lê Quý Đôn là một "nhà bác học ham đọc, ham biết và ham viết", là "một nhà bác học có kiến thức hết sức uyên bác và đa dạng". Điều đó đã được nhà sử học Phan Huy Chú nói đến từ những năm đầu của thế kỷ 19, trích: Xét góc cạnh khác, theo Giáo sư Văn Tân thuộc Viện Sử học (Việt Nam), Lê Quý Đôn còn là: Tuy nhiên, là một nho sĩ trung thành với họ Trịnh, và ý hệ thức của Lê Quý Đôn là ý thức hệ của giai cấp phong kiến hồi thế kỷ 18, nên trong đời ông, ông đã từng đi đánh dẹp các đội quân nổi dậy chống lại triều đình Lê-Trịnh.
Giai thoại văn học
Có một số giai thoại kể về Lê Quý Đôn, đáng chú ý có chuyện Rắn đầu biếng học: Người ta kể rằng, một hôm, Tiến sĩ Vũ Công Trấn đến thăm Tiến sĩ Lê Phú Thứ là người bạn cùng đỗ Tiến sĩ khoa Giáp Thìn 1724 (sau đổi là Lê Trọng Thứ). Nghe con bạn là Lê Quý Đôn còn trẻ mà đã hay chữ nên ông Trấn lấy đầu đề "Rắn đầu biếng học" để thử tài. Ít phút sau, Lê Quý Đôn đã làm xong bài thơ dưới đây: Bài thơ đúng vần, đúng luật, rất hợp đầu đề, mà ý tứ lại cao kỳ. Đặc biệt, mỗi câu có tên một loài "rắn".
Các công trình gắn liền với tên tuổi của Lê Quý Đôn
Tên Lê Quý Đôn được dùng để đặt tên cho nhiều trường học, nhiều đường phố ở khắp nước Việt Nam như:
Liên kết ngoài
Thể loại:Lê Quý Đôn Thể loại:Người Thái Bình Thể loại:Quan lại nhà Lê trung hưng Thể loại:Bảng nhãn Việt Nam L L L Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời Lê trung hưng Thể loại:Nhà giáo Việt Nam thời Lê trung hưng Thể loại:Thần đồng Thể loại:Nhà nghiên cứu triết học Việt Nam Thể loại:Tam nguyên Việt Nam Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thế kỷ 18 Thể loại:Công tước truy phong Việt Nam Thể loại:Mất năm 1784 Thể loại:Tiến sĩ nhà Hậu Lê Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê trung hưng Thể loại:Hầu tước nhà Lê trung hưng
Danh sách vua Hawaii
Vương quốc Hawaii do Kamehameha I thành lập vào năm 1795 sau khi ông chinh phục phần lớn quần đảo Hawaii. Năm 1810, Kaumualii cũng đã trở thành một chư hầu của Kamehameha I. Triều đại của ông kéo dài cho đến năm 1872, riêng vương quốc Hawaii tồn tại cho đến năm 1893, khi Nữ hoàng Liliuokalani của triều Kalākaua bị phế truất bằng một cuộc cách mạng thân Hoa Kỳ.
Triều Kamehameha (1795-1872)
mùa xuân, 1795 — 8 tháng 5 năm 1819 Mookini Heiau, quận Kohala, đảo Hawaii con trai của Keōua và Kekuiapoiwa Kamakahonu, Kailua-Kona, quận Kona, đảo Hawaii thọ 61 tuổi? 20 tháng 5 năm 1819 — 14 tháng 7 năm 1824 Hilo, đảo Hawaii con trai của Kamehameha I và Keōpūolani (2) Kīnau (3) Kekāuluohi (4) Kalanipauahi (5) Kekauōnohi (6) Kekai Haakulou Khách sạn Caledonia, Luân Đôn, Anh thọ 27 tuổi 6 tháng 6 năm 1825 — 15 tháng 12 năm 1854 Vịnh Keauhou, Bắc Kona, đảo Hawaii con trai của Kamehameha I và Keōpūolani Honolulu, Oahu 14 tháng 2 năm 1837 hai con trai Honolulu, Oahu thọ 41 tuổi 11 tháng 1, 1855 — 30 tháng 11 năm 1863 Honolulu, Oahu con đẻ của Kekūanāoa và Kīnau và con hānai của Kamehameha III và Kalama Nhà thờ Kawaiahao, Honolulu, Oahu 19 tháng 6 năm 1856 một con trai Honolulu, Oahu thọ 29 tuổi 30 tháng 11 năm 1863 – 11 tháng 12 năm 1872 Honolulu, Oahu con đẻ của Kekūanāoa và Kīnau và con hānai của Nāhienaena (sau đó) Hoapili và Kaheiheimālie Cung Iolani, Honolulu, Oahu thọ 42 tuổi
Triều Kalaimamahu (1873-1874)
8 tháng 1, 1873 – 3 tháng 2 năm 1874 Pohukaina, Honolulu, Oahu con trai của Kanaina và Kaahumanu III Waikīkī, Honolulu, Oahu thọ 39 tuổi
Triều Kalākaua (1874-1893)
12 tháng 2 năm 1874 — 20 tháng 1, 1891 Honolulu, Oahu con đẻ của Kapaakea và Keohokālole và con hānai của Kinimaka và Haaheo Nhà thờ Kawaiahao, Honolulu, Oahu 19 tháng 12 năm 1863 không con cái Khách sạn Palace, San Francisco, California, Hoa Kỳ thọ 54 tuổi 29 tháng 1, 1891 – 17 tháng 1, 1893 Honolulu, Oahu con đẻ của Kapaakea và Keohokālole và con hānai của Pākī và Laura Kōnia Aikupika, điền trang Haleakala, Honolulu, Oahu 16 tháng 0, 1862 không con cái Washington Place, Honolulu, Oahu thọ 79 tuổi
Balistoides viridescens
Balistoides viridescens là một loài cá biển thuộc chi Balistoides trong họ Cá bò da. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.
Từ nguyên
Tính từ định danh viridescens trong tiếng Latinh có nghĩa là "phớt màu xanh lục", hàm ý đề cập đến màu sắc trên thân loài cá này.
Phạm vi phân bố và môi trường sống
B. viridescens có phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ Biển Đỏ dọc theo bờ biển Đông Phi trải dài về phía đông đến tận quần đảo Pitcairn, ngược lên phía bắc đến Nam Nhật Bản (gồm cả quần đảo Ogasawara), xa về phía nam đến Úc và Tonga. Ở Việt Nam, B. viridescens được ghi nhận tại vịnh Nha Trang và quần đảo Trường Sa.
B. viridescens sống tập trung trên các rạn viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 75 m. Cá con sống ở những nơi có sự phát triển phong phú của các loài thủy sinh không xương sống.
Mô tả
Số gai ở vây lưng: 3; Số tia vây ở vây lưng: 25–26; Số gai ở vây hậu môn: 0; Số tia vây ở vây hậu môn: 22–24; Số tia vây ở vây ngực: 14–15.
Sinh thái học
Thức ăn của B. viridescens bao gồm các loài thủy sinh không xương sống như nhuyễn thể, giáp xác, cầu gai và giun nhiều tơ.
Thương mại
B. viridescens được bán tươi hoặc muối khô trong các chợ cá.
Tham khảo
V Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá biển Đỏ Thể loại:Cá Ai Cập Thể loại:Cá Sudan Thể loại:Cá Mozambique Thể loại:Cá Seychelles Thể loại:Cá Madagascar Thể loại:Cá Maldives Thể loại:Cá Thái Lan Thể loại:Cá Việt Nam Thể loại:Cá Papua New Guinea Thể loại:Cá Nhật Bản Thể loại:Cá Úc Thể loại:Cá Tonga Thể loại:Động vật quần đảo Pitcairn Thể loại:Động vật được mô tả năm 1801
Vĩnh Tuy (định hướng)
Vĩnh Tuy có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Tim Cook
Timothy Donald Cook (sinh ngày 1 tháng 11 năm 1960) là một nhà điều hành kinh doanh, nhà từ thiện và kỹ sư công nghiệp người Mỹ. Cook là giám đốc điều hành của Apple Inc. và trước đây từng là giám đốc điều hành của công ty dưới thời người tiền nhiệm Steve Jobs.
Cook gia nhập Apple vào tháng 3 năm 1998 với tư cách là phó chủ tịch cấp cao phụ trách các hoạt động trên toàn thế giới và sau đó là phó chủ tịch điều hành phụ trách kinh doanh và hoạt động trên toàn thế giới. Ông được bổ nhiệm làm giám đốc điều hành vào ngày 24 tháng 8 năm 2011, trước khi Jobs qua đời vào tháng 10 năm đó. Trong nhiệm kỳ giám đốc điều hành của mình, ông đã ủng hộ cho cuộc cải cách chính trị về giám sát quốc tế và trong nước, an ninh mạng, thuế doanh nghiệp, sản xuất của Mỹ và bảo vệ môi trường.
Kể từ năm 2011 khi ông tiếp quản Apple, đến năm 2022, Cook đã tăng gấp đôi doanh thu và lợi nhuận của công ty, đồng thời tăng giá trị thị trường từ 348 tỷ USD lên 3 nghìn tỷ USD.
Năm 2014, Cook trở thành giám đốc điều hành đầu tiên của một công ty nằm trong danh sách Fortune 500 công khai mình là người đồng tính. Cook cũng phục vụ trong ban giám đốc của Nike, Inc., National Football Foundation (NFF), và là người được ủy thác của Đại học Duke. Vào tháng 3 năm 2015, ông cho biết mình đã lên kế hoạch quyên góp toàn bộ tài sản cổ phiếu cá nhân cho tổ chức từ thiện.
Tiểu sử
Tim Cook tốt nghiệp Trường Trung học Alabama, Robertsdale. Ông cũng tốt nghiệp với bằng cử nhân kỹ sư công nghiệp từ Đại học Auburn năm 1982, bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) từ Trường kinh doanh Fuqua thuộc Trường Đại học Duke năm 1988.
Trước khi làm việc tại Apple
Sau khi tốt nghiệp Đại học Auburn, Cook đã trải qua 12 năm kinh doanh mảng máy tính cá nhân của IBM, cuối cùng là giám đốc phụ trách hoạt động của khu vực Bắc Mỹ. Trong thời gian này Cook cũng nhận được bằng MBA từ Đại học Duke, trở thành học viên của Fuqua năm 1988. Sau đó, ông từng là Giám đốc điều hành của bộ phận đại lý bán lẻ máy tính của Intelligent Electronics, và năm 1997 trở thành Phó Chủ tịch mảng dữ liệu doanh nghiệp cho Compaq trong sáu tháng.
Làm việc tại Apple
Cook được Jobs mời gia nhập Apple vào năm 1998. Trong một bài phát biểu tại Đại học Auburn, Cook cho biết ông quyết định tham gia Apple ngay sau khi gặp mặt Jobs lần đầu tiên:
"Sau khi cân nhắc một cách hợp lý các chi phí và lợi ích khi làm việc tại Compaq, và cả những người hiểu tôi rõ nhất cũng khuyên tôi nên ở lại Compaq. Ngày hôm đó vào đầu năm 1998 tôi đã lắng nghe trực giác của mình, không phải là lí trí hay là lời khuyên từ những người hiểu tôi rõ nhất... mất không quá năm phút bắt đầu bài phỏng vấn của tôi với Steve, tôi đã muốn bất chấp tất cả để gia nhập Apple. Trực giác của tôi đã biết rằng gia nhập Apple là cơ hội có một không hai trong đời để làm việc cho các thiên tài sáng tạo, để được vào đội ngũ điều hành có thể phục hồi lại một công ty lớn của Mỹ."
Trong tháng 1 năm 2007, Cook được thăng chức để chỉ đạo các hoạt động và đảm nhận vị trí Giám đốc điều hành vào năm 2009, trong khi Jobs vắng mặt vì lí do sức khỏe. Vào tháng 1 năm 2011, Hội đồng quản trị của Apple đã phê duyệt đợt nghỉ phép y tế lần thứ ba theo yêu cầu của Jobs. Trong thời gian đó, Cook chịu trách nhiệm cho hầu hết các hoạt động thường ngày của Apple, trong khi Jobs được thực hiện hầu hết các quyết định quan trọng.
Giám đốc điều hành của Apple (2011 - nay)
Sau khi Jobs từ chức CEO, trở thành chủ tịch của hội đồng quản trị, Cook làm Giám đốc điều hành của Apple vào ngày 24 tháng 8 năm 2011. Sáu tuần sau, vào ngày 05 Tháng 10 năm 2011, Jobs đã qua đời do biến chứng từ căn bệnh tái phát của ung thư tụy nội tiết tế bào tiểu đảo được điều trị trước đây của mình. Người cộng tác của Forbes là Robin Ferracone đã viết trong tháng 9 năm 2011: "Jobs và Cook đã tiến hành để tạo nên một quan hệ đối tác mạnh mẽ, và giải cứu công ty khỏi vòng xoáy sụp đổ của nó, thứ mà mất từ 11 tỷ USD doanh thu năm 1995 xuống còn dưới 6 tỷ USD trong năm 1998... Dưới sự lãnh đạo của họ, công ty đã có tiền đề vươn lên cột mốc 100 tỷ ngày hôm nay". Vào tháng 4 năm 2012, tạp chí TIME đã thêm Cook vào danh sách "100 người có tầm ảnh hưởng nhất thế giới" hàng năm của họ.
Nghiên cứu được công bố tại Đại học Oxford đã miêu tả phong cách lãnh đạo của Cook như một khuôn mẫu điển hình của nhà sáng lập theo chủ trương ôn hòa: giải thích theo quan niệm của một nhà sáng lập, một khuynh hướng đạo đức hướng về tập thể cổ đông, và đặt trọng tâm vào tạo lợi nhuận theo cấp số nhân.
Ai là triệu phú
Ai là triệu phú là phiên bản Việt hóa của chương trình trò chơi truyền hình của nước Anh Who Wants to Be a Millionaire? (Ai muốn là triệu phú?). Chương trình do Đài truyền hình Việt Nam thực hiện và được phát sóng vào mỗi tối thứ ba hàng tuần trên kênh VTV3 từ ngày 4 tháng 1 năm 2005.
Tim Cook
Giám đốc điều hành của Apple (2011 - nay)
Cook đã được bổ nhiệm làm chủ tịch ban cố vấn của trường Kinh tế thuộc Đại học Thanh Hoa vào tháng 10 năm 2019 và sẽ có kì hạn trong vòng 3 năm.
Ai là triệu phú
Từ 7 tháng 9 năm 2010 đến 28 tháng 6 năm 2011, Ai là triệu phú lên sóng phiên bản mới có tên là Ai là triệu phú - Ghế nóng với luật chơi mới. Sau khi xem xét phản hồi của khán giả, chương trình đã quay trở lại phiên bản cũ kể từ ngày 5 tháng 7 năm 2011.
Tim Cook
An ninh Mạng
Cùng với phó chủ tịch Google là Vint Cerf và Giám đốc điều hành AT&T Randall Stephenson, Cook đã tham dự một hội nghị thượng đỉnh kín được Tổng thống Obama tổ chức vào ngày 08 tháng 8 năm 2013 liên quan đến giám sát chính phủ và Internet trong sự trỗi dậy của vụ việc Edward Snowden.
Ai là triệu phú
Vòng bấm phím nhanh (2005 - 2017)
Trong mỗi lượt chơi, 10 ứng viên (từ 10 tháng 11 năm 2015 đến hết 2017 là 6 ứng viên) sẽ tham gia trả lời một câu hỏi nhanh để chọn ra người chơi chính cho chương trình; các ứng viên sẽ trả lời qua 1 hệ thống vi tính, ở đó có câu hỏi và 4 đáp án A, B, C và D. Sau khi nghe xong câu hỏi và đáp án, các ứng viên sẽ bấm 4 đáp án theo thứ tự trong thời gian quy định; sau khi hết thời gian, máy tính sẽ kiểm tra thứ tự đúng và người đưa ra câu trả lời đúng và nhanh nhất sẽ được lên ghế nóng ngồi đối diện với người dẫn chương trình. Trường hợp có từ 2 ứng viên trở lên cùng trả lời đúng và nhanh nhất trong cùng một khoảng thời gian hoặc không ai trả lời đúng, một câu hỏi khác sẽ được đưa ra dành cho những ứng viên này, ứng viên nào trả lời đúng và nhanh nhất trong câu hỏi này sẽ được lên ghế nóng.