cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chaetodon xanthurus
Tham khảo
X Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá Nhật Bản Thể loại:Cá Trung Quốc Thể loại:Cá Việt Nam Thể loại:Cá Indonesia Thể loại:Cá Philippines Thể loại:Động vật được mô tả năm 1857
Chin Hormechea
Chin Jossue Hormechea Hoy (sinh ngày 12 tháng 5 năm 1996) là một cầu thủ bóng đá người Panama hiện tại thi đấu cho Árabe Unido.
Sự nghiệp quốc tế
Hormechea thi đấu tại Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2013 ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới 2015 ở New Zealand.
Anh có màn ra mắt cho Panama vào tháng 2 năm 2015 trong trận giao hữu trước Hoa Kỳ.
Danh hiệu
Á quân
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1996 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Panama Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Panama Thể loại:Cầu thủ Giải vô địch bóng đá U-20 Bắc, Trung Mỹ và Caribe 2015 Thể loại:Cầu thủ bóng đá C.D. Árabe Unido
Love Sux
Love Sux là album phòng thu thứ bảy của ca sĩ kiêm sáng tác nhạc người Canada Avril Lavigne, phát hành ngày 25 tháng 2 năm 2022 bởi DTA Records và Elektra Records. Được ra mắt sau ba năm kể từ album trước Head Above Water (2019), Lavigne bắt đầu dự án mà không đầu quân cho hãng đĩa hay đội ngũ quản lý nào. Sau đó, cô bắt đầu viết nhạc với nhạc sĩ người Mỹ Travis Barker và ký hợp đồng thu âm mới với hãng đĩa của anh DTA Records, đồng thời tham gia cộng tác với nhiều nhà sản xuất khác nhau, như John Feldmann và Derek "Mod Sun" Smith. Ngoài ra, Love Sux còn có sự tham gia góp giọng của Machine Gun Kelly, Blackbear, Mark Hoppus của Blink-182. Phiên bản cao cấp của album được phát hành vào ngày 25 tháng 11 năm 2022 với năm bản nhạc mới, bao gồm "I'm a Mess" hợp tác với Yungblud.
Được lấy cảm hứng từ những tác phẩm của NOFX, Blink-182, Green Day và The Offspring, Love Sux kết hợp nhiều phong cách âm nhạc khác nhau như pop-punk, skate punk, alternative rock và emo pop, đã thu hút nhiều sự so sánh với những tác phẩm thời kỳ đầu của Lavigne. Sau khi phát hành, album nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao việc Lavigne theo đuổi trở lại phong cách pop-punk trước đây và sự trưởng thành trong âm nhạc của nữ ca sĩ. Love Sux cũng tiếp nhận những thành công đáng kể về mặt thương mại, lọt vào top 10 ở nhiều thị trường lớn như Úc, Đức, Canada, Nhật Bản và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, album ra mắt ở vị trí thứ chín trên bảng xếp hạng Billboard 200, trở thành đĩa hát thứ sáu của Lavigne vươn đến top 10 tại đây.
Ba đĩa đơn đã được phát hành từ Love Sux, trong đó đĩa đơn đầu tiên "Bite Me" lọt vào bảng xếp hạng ở nhiều quốc gia và xuất hiện trong danh sách những bài hát xuất sắc nhất năm của nhiều tạp chí và ấn phẩm âm nhạc. Đĩa đơn tiếp theo "Love It When You Hate Me" chỉ gặt hái thành công ít ỏi, trong khi "I'm a Mess" được chọn làm đĩa đơn thứ ba sau khi phát hành bản cao cấp. Để quảng bá album, nữ ca sĩ thực hiện chuyến lưu diễn thứ bảy trong sự nghiệp Love Sux Tour kéo dài từ tháng 4 năm 2022 đến tháng 5 năm 2023, bao gồm những buổi biểu diễn bị hủy từ năm 2020 và 2021 từ chuyến lưu diễn trước do đại dịch. Ngoài ra, Lavigne cũng quảng bá Love Sux thông qua hàng loạt lần xuất hiện trước công chúng tại nhiều lễ trao giải và biểu diễn trên truyền hình.
Tham khảo
Thể loại:Album năm 2022 Thể loại:Album của Avril Lavigne Thể loại:Album của DTA Records Thể loại:Album của Elektra Records
Hemiphanes gravator
Hemiphanes gravator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Steriphodon scoparius
Steriphodon scoparius là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1916.
Tham khảo
Thể loại:Steriphodon
Aquilegia gracillima
Aquilegia gracillima là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được Rech.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aquilegia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Lignan-sur-Orb
Lignan-sur-Orb là một xã trong tỉnh Hérault thuộc vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 28 mét trên mực nước biển. Dân số thời điểm năm 1999 là 2932 người.
Tham khảo
Lignansurorb
Mikail, Beypazarı
Mikail là một xã thuộc huyện Beypazarı, tỉnh Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 41 người.
Racosperma merinthophorum
Racosperma merinthophorum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (E. Pritz.) Pedley mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Simnia avena
Simnia avena là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Ovulidae.
Karacaören, Niğde
Karacaören là một xã thuộc huyện Bor, tỉnh Niğde, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 163 người.
Simnia avena
Tham khảo
Thể loại:Simnia
Karacaören, Niğde
Tham khảo
Thể loại:Làng thuộc tỉnh Niğde Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
A Wind in the Door
A Wind in the Door là một cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng dành cho thanh thiếu niên do Madeleine L'Engle sáng tác. Cuốn này nằm cùng bộ với cuốn A Wrinkle in Time, và là một phần của series tiểu thuyết Time Quintet.
Loạt tiểu thuyết
Các nhân vật Meg, Charles Wallace và Calvin lần đầu tiên xuất hiện trong A Wrinkle in Time (1962, ISBN 0-374-38613-7). Không giống như một số cuốn sách khác trong bộ, A Wind in the Door tập trung vào ba nhân vật chính giống nhau. Họ và gia đình mình cùng xuất hiện trong tổng cộng tám cuốn sách, bốn cuốn về gia đình Murry (The Time Quartet) và bốn cuốn về đứa con lớn của những đứa trẻ O'Keefe một thế hệ sau. The Time Quartet cộng với cuốn sách cuối cùng của O'Keefe, An Acceptable Time, được bán trên thị trường dưới dạng một phần của loạt tiểu thuyết Time Quintet.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu thuyết dành cho thiếu niên Mỹ
Aeschropteryx unilineata
Aeschropteryx unilineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Aeschropteryx
Xestia metagrapha
Liên kết ngoài
Thể loại:Xestia
Pelegrina edrilana
Pelegrina edrilana là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Pelegrina. Pelegrina edrilana được Maddison miêu tả năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Pelegrina
Pleurothallis hemisphaerica
Pleurothallis hemisphaerica là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer & R.Escobar miêu tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Liên kết ngoài
H Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Lâm Chấn Huy
Lâm Chấn Huy tên thật là Hoàng Văn Hiệp (sinh ngày 05 tháng 02 năm 1981 tại Hà Tĩnh) là một nam ca sĩ người Việt Nam. Xuất thân từ gia đình có hoàn cảnh kinh tế vô cùng khó khăn năm 2001, anh vào Thành phố Hồ Chí Minh để học vào trường đại học kiến trúc, trong thời gian học anh phải trải qua rất nhiều công việc, ca hát nhiều nơi để trang trải việc học. Mãi cho đến năm 2003 anh mới chính thức bước vào con đường âm nhạc và thành công sau các ca khúc như Không gì có thể thay thế em, Nụ hôn và nước mắt....
Chú thích
Thể loại:Người Hà Tĩnh Thể loại:Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Sirmione
Sirmione là một đô thị thuộc tỉnh Brescia trong vùng Lombardia ở Ý. Đô thị này có diện tích 33 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2004 là 7280 người. Đô thị này có các làng sau: Colombare di Sirmione, Lugana, Rovizza. Một phần của thị trấn là một bán đảo nằm ló ra ngoài hồ.
Đô thị này giáp với các đô thị sau: Castelnuovo del Garda, Desenzano del Garda, Lazise, Padenghe sul Garda, Peschiera del Garda.
Hình ảnh
thumb|right|310px|Lâu đài ở Sirmione
Tham khảo
Thể loại:Lâu đài Ý Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia Thể loại:Đô thị tỉnh Brescia
Plagiochila effuse-ramea
Plagiochila effuse-ramea là một loài rêu trong họ Plagiochilaceae. Loài này được Steph. mô tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Plagiochila Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1916 Thể loại:Unresolved names
Vilajuïga
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Girona Thể loại:Alt Empordà
Simodactylus beardsleyi
Simodactylus beardsleyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Van Zwaluwenburg miêu tả khoa học năm 1957.
Tham khảo
Thể loại:Simodactylus
Caloptilia meyricki
Caloptilia meyricki là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Caloptilia
13904 Univinnitsa
13904 Univinnitsa (1975 TJ3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 10 năm 1975 bởi L. I. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.
Steropes caspius
Steropes caspius là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Steven miêu tả khoa học năm 1806.
Hòa Bình (thành phố)
Hòa Bình là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Hòa Bình, Việt Nam.
Steropes caspius
Tham khảo
Thể loại:Steropes
Hòa Bình (thành phố)
Địa lý
Thành phố Hòa Bình nằm ở phía bắc của tỉnh Hòa Bình, dọc theo hai bên bờ sông Đà, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 73 km về phía bắc, có vị trí địa lý:
Thành phố Hòa Bình có diện tích 348,65 km², dân số năm 2018 là 135.718 người, mật độ dân số đạt 389 người/km².
Sông Đà chảy xuyên qua thành phố Hòa Bình, chia thành phố thành hai phần. Ngoài ra, Nhà máy thủy điện Hòa Bình cũng nằm trên địa bàn thành phố, thuộc địa phận các phường Phương Lâm và Tân Thịnh.
Lịch sử
Năm 1886, thực dân Pháp thành lập tỉnh Mường, lỵ sở đặt tại Chợ Bờ (thuộc châu Đà Bắc). Ngày 29 tháng 11 năm 1886, Tổng sứ Trung - Bắc Kỳ ra quyết định chuyển tỉnh lỵ về Phương Lâm (trước đó thuộc huyện Bất Bạt, phủ Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây), tuy nhiên ít lâu sau lại chuyển về Chợ Bờ.
Ngày 18 tháng 3 năm 1891, Toàn quyền Đông Dương ban hành nghị định chuyển tỉnh lỵ tỉnh Mường về làng Vĩnh Diệu, xã Hòa Bình (nằm ở tả ngạn sông Đà, đối diện với Phương Lâm).
Đến ngày 5 tháng 9 năm 1896, tỉnh lỵ chính thức được chuyển về xã Hòa Bình và từ đó tỉnh Mường cũng chính thức đổi tên thành tỉnh Hòa Bình.
Sau năm 1975, thị xã Hòa Bình thuộc tỉnh Hà Sơn Bình, gồm 6 phường: Chăm Mát, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Phương Lâm, Tân Hòa và Tân Thịnh.
Ngày 3 tháng 8 năm 1978, chuyển 2 xã Hòa Bình và Thịnh Lang thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.
Ngày 11 tháng 11 năm 1983, chuyển xã Thái Bình thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.
Ngày 24 tháng 4 năm 1988, chuyển 4 xã: Dân Chủ, Sủ Ngòi, Thống Nhất, Yên Mông thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.
Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Hòa Bình được tái lập từ tỉnh Hà Sơn Bình cũ, thị xã Hòa Bình trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Hòa Bình.
Ngày 22 tháng 10 năm 2002, chuyển 2 xã Thái Bình và Thịnh Lang thành 2 phường có tên tương ứng.
Ngày 4 tháng 11 năm 2005, thị xã Hòa Bình được công nhận là đô thị loại III.
Cuối năm 2005, thị xã Hòa Bình có 8 phường: Chăm Mát, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Phương Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh, Thái Bình, Thịnh Lang và 6 xã: Dân Chủ, Hòa Bình, Sủ Ngòi, Thái Thịnh, Thống Nhất, Yên Mông.
Ngày 27 tháng 10 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định 126/2006/NĐ-CP, thành lập thành phố Hòa Bình trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Hòa Bình.
Ngày 14 tháng 7 năm 2009, chuyển xã Trung Minh thuộc huyện Kỳ Sơn về thành phố Hòa Bình quản lý.
Đến cuối năm 2018, thành phố Hòa Bình có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 8 phường: Chăm Mát, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Phương Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh, Thái Bình, Thịnh Lang và 7 xã: Dân Chủ, Hòa Bình, Sủ Ngòi, Thái Thịnh, Thống Nhất, Trung Minh, Yên Mông.
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 830/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hòa Bình (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Ngày 12 tháng 1 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1189/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2021). Theo đó, thành lập phường Quỳnh Lâm trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Sủ Ngòi, thành lập phường Trung Minh trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Trung Minh.
Thành phố Hòa Bình có 12 phường và 7 xã trực thuộc như hiện nay.
Hành chính
Thành phố Hòa Bình có 19 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 12 phường: Dân Chủ, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Kỳ Sơn, Phương Lâm, Quỳnh Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh, Thái Bình, Thịnh Lang, Thống Nhất, Trung Minh và 7 xã: Độc Lập, Hòa Bình, Hợp Thành, Mông Hóa, Quang Tiến, Thịnh Minh, Yên Mông. nhỏ|291x291px|Nhìn ra trung tâm thành phố Hòa Bình (bờ phải) từ phường Dân Chủ.
Du lịch
Hòa Bình là một trong những cái nôi của nền văn hóa Đông Sơn rực rỡ, thành phố còn hấp dẫn bởi nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường. Đây là lợi thế rất lớn để khai thác, phát triển kinh tế du lịch.
Địa hình thành phố núi non trùng điệp, rừng quốc gia đan xen rừng nguyên sinh với các rặng núi đá vôi, Sông Đà chảy qua tạo bức tranh sơn thủy hữu tình. Trong đó, Thác Thăng Thiên, Suối Bùi, Hồ Đồng Bến, Hồ Suối Chọi, Hồ Rợn...
Chính quyền cũng đang triển khai việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Mường, xây dựng làng, bản văn hóa gắn với nông thôn mới. Hiện có nhiều xã, phường có đội cồng chiêng với 18 đội được tổ chức thường xuyên tham gia biểu diễn trong các dịp lễ tết, đón khách đặc biệt. Có nhiều gia đình, mọi thành viên đều biết sử dụng các nhạc cụ truyền thống, hát dân ca Mường. Có nhiều xóm, bản nếu được đầu tư về hạ tầng cơ sở và tổ chức dịch vụ du lịch tốt, có thể tổ chức du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước tới lưu trú, tham quan tìm hiểu văn hóa dân tộc ít người.
Hồ Đồng Bài và Nước sạch Sông Đà
Tại vùng đông bắc thành phố, ở sườn phía nam núi Ba Vì có một số hồ thủy lợi nhỏ được xây dựng từ giữa thế kỷ 20. Một trong số đó là hồ Đồng Bãi 20.97715°N, 105.36505°W, một số văn liệu viết thành hồ Đồng Bài, là hồ lớn nhất và được cải tạo sức chứa để cấp nước trong dự án "Nước sạch Sông Đà". Nước từ hồ được đưa tới Nhà máy Nước sạch Sông Đà Vinasupco 20.96503°N, 105.38776°W ở xã Thịnh Minh, rồi chuyển nước theo "đường ống nước sạch sông Đà" về vùng nội thành Hà Nội.
Tuy nhiên trước các hành vi xả thải hóa chất phi tự nhiên gây ô nhiễm cao, như vụ xả dầu thải vào suối đầu nguồn ở nhánh suối Trầm diễn ra chiều tối ngày 8/10/2019, thì hệ thống xử lý để lại mùi clo và dầu cao và kéo dài, gây bức xúc trong dư luận.
Những sự cố này cho thấy hệ thống hồ được thiết kế chưa đủ đảm bảo an toàn nước sạch cho người dùng. Mặt khác trong vụ nhiễm dầu thải thì việc khắc phục sự cố và trả lời công luận của công ty cấp nước thì được coi là "rất bị động, chậm trễ".
Đường bộ
Có quốc lộ 6, quốc lộ 70B và đường cao tốc Hà Nội – Hòa Bình – Sơn La – Điện Biên đi qua.
Các tuyến đường trên địa bàn thành phố
...
Hiện nay, trên địa bàn thành phố Hòa Bình có 2 cây cầu bắc qua sông Đà là cầu Hòa Bình và cầu Hòa Bình 3.
Quốc lộ 6 chạy theo hướng đông bắc - tây nam, từ huyện Lương Sơn sang địa phận thành phố rồi men theo bờ sông Đà xuống phía nam thành phố.
Tỉnh lộ 446 nối quốc lộ 21A và quốc lộ 6 có điểm đầu gần cầu Vai Réo thuộc địa phận xã Phú Cát, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội và điểm cuối tại ngã ba Bãi Nai thuộc địa phận xã Mông Hóa.
Đường cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình đi qua địa bàn các xã, phường Quang Tiến, Mông Hóa, Kỳ Sơn và kết thúc tại phường Trung Minh.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị Việt Nam loại III Thể loại:Tỉnh lỵ Việt Nam
Natri dithionat
''Về chất sát trùng, xem natri metabisunfit. Về chất khử, xem natri đithionit.''
Natri đithionat Na2S2O6 là một hợp chất quan trọng trong hóa vô cơ. Nó còn có tên là đinatri đithionat, natri hyposunfat, và natri metabisunfat. Nguyên tố lưu huỳnh có thể được xem ở trạng thái oxy hóa +5.
Điều chế
Natri đithionat được điều chế bằng cách oxy hóa natri bisunfit bởi mangan dioxide:
Một cách khác, nó có thể điều chế bằng cách oxy hóa natri sunfit bởi cation bạc(I):
Một phương pháp khác là thông qua phản ứng oxy hóa natri thiosunfat với clo:
Cấu trúc
Ion đithionat chứa lưu huỳnh đã được oxy hóa, nhưng không hoàn toàn. Lưu huỳnh có thể bị khử thành sulfide hay oxy hóa hoàn toàn thành sunfat, với các trạng thái oxy hóa trung gian đa dạng trong các chất nửa vô cơ, cũng như hợp chất cơ lưu huỳnh. Ví dụ, các ion vô cơ như sunfit và thiosunfat.
Natri đithionat kết tinh theo dạng trực thoi đihiđrat hóa (Na2S2O6.H2O). Ở nhiệt độ 90 °C, nước bị tách khỏi tinh thể và chuyển thành cấu trúc lục phương.
Tính chất
Natri đithionat là một hợp chất rất bền, không bị oxy hóa bởi kali pemaganat, đicromat hay brom. Nó có thể bị oxy hóa thành sunfat dưới điều kiện oxy hóa mạnh: đun sôi trong vòng 1 giờ với dung dịch axit sunfuric 5 M có chứa lượng dư kali đicromat, hay xử lý với lượng dư hydro peroxide rồi đun sôi với dung dịch axit clohiđric đậm đặc. Sự biến đổi năng lượng tự do Gibbs cho quá trình oxy hóa là khoảng −300 kJ/mol.
Chú thích
Thể loại:Hợp chất natri Thể loại:Muối đithionat
Phosphor trichloride
Phosphor trichloride là một hợp chất hóa học vô cơ có thành phần gồm hai nguyên tố là phosphor và clo, với công thức hóa học được quy định là PCl3. Hợp chất này có hình dạng kim tự tháp hình tam giác. Đây cũng là hợp chất quan trọng nhất trong ba phosphor chloride. PCl3 là một hóa chất công nghiệp quan trọng, được sử dụng để sản xuất hợp chất hữu cơ phosphor cho nhiều ứng dụng.
Điều chế
Sản lượng phosphor trichloride trên thế giới đạt mốc vượt quá 1/3 triệu tấn. Phosphor trichloride được điều chế phục vụ ngành công nghiệp bằng cách tạo phản ứng giữa clo với dung dịch phosphor trắng trong phosphor trichloride, đi kèm với việc loại bỏ PCl3 liên tục khi nó được hình thành (để tránh tạo thành hợp chất PCl5 không mong muốn):
Sản xuất công nghiệp hợp chất phosphor trichloride được kiểm soát theo Công ước vũ khí hóa học, trong đó nó được liệt kê trong danh biểu thứ 3. Trong phòng thí nghiệm có thể thuận tiện hơn để sử dụng phosphor đỏ ít độc hơn. Hợp chất này không có giá cao đến muức nó không được tổng hợp để sử dụng trong phòng thí nghiệm.
Tham khảo
Thể loại:Hợp chất phosphor Thể loại:Hợp chất halogen của phi kim
Nguyễn Khải
Nguyễn Khải có thể là:
Đãng Tể
Đãng Tể (氹仔) là đảo nhỏ hơn trong hai hòn đảo của Đặc khu hành chính Ma Cao. Đãng Tể là một trong bốn khu vực chính tại Ma Cao. Đãng Tể vốn là một đảo riêng, song nay đã nối liền với đảo Lộ Hoàn thông qua vùng đất lấn biển Lộ Đãng Thành để tạo nên một hòn đảo lớn hơn.
Tên gọi
Đãng (氹) là một chữ dị thể, thời xưa viết là "凼" (Hán Việt cũng đọc là "Đãng") hay "窞" (Hán Việt đọc là "Đạm"). Trước đây, nhiều ấn phẩm được xuất bản chính thức tại Trung Quốc đại lục viết tên đảo là "凼仔". Cả hai chữ Đãng (氹 & 凼) đều có nghĩa là "hố ủ phân" song hai chữ ngày nay rất ít được sử dụng, chỉ để gọi những từ liên quan đến đảo Đãng Tể.
Tên tiếng Bồ Đào Nha của đảo là "Taipa", được bắt nguồn từ cách phát âm trong tiếng Mân của chữ "氹仔" là tiap-á (gần như "tiamp-a"), về sau diễn biến thành "Taipa" và "Typa".
Có một truyền thuyết khác thì nói rằng khi người Bồ Đào Nha đổ bộ lên đảo Đãng Tể, họ hỏi người dân bản địa tên của hòn đảo ("nome" trong tiếng Bồ Đào Nha), do bất đồng ngôn ngữ, người dân địa phương nghĩ người Bồ Đào Nha nói đến "nhu mễ" (, tức gạo nếp). Người dân bản địa cho rằng những người Bồ Đào Nha này muốn hỏi mua gạo nếp nên trả lời là "đại bả" (, tức "có nhiều"). Người Bồ Đào Nha tưởng đó là tên của đảo, dịch âm thành "Taipa".
Trong tiếng Bồ Đào Nha, từ "taipa" có ý nghĩa là loại "bùn sét" được nện thành khuôn để xây nhà.
Địa lý
Đãng Tể nằm cách bán đảo Ma Cao 2,5 km về phía nam, ở phía bắc của đảo Lộ Hoàn và ở phía đông của đảo Hoành Cầm (橫琴島) thuộc Chu Hải, Quảng Đông. Năm 2011, Đãng Tể có diện tích khoảng 7,4 km², dân số khoảng 78.500 người.
Ban đầu, khu vực vốn có ba đảo là là Đại Đãng, Tiểu Đãng, Nhất Lạp Mễ (一粒米), sau đó do xung tích từ sông và biển bồi tích lên đã xuất hiện doi đất nối liền giữa hai đảo đầu tiên. Khu đô thị cũ nằm ở cực nam của Đại Đãng, song khu đô thị mới lại nằm trên vùng đất bồi tích giữa Đại Đãng và Tiểu Đãng. Nhất Lạp Mễ nằm ở đông nam Đại Đãng, đến năm 1990 do lấn biển nên trở thành một phần của Đãng Tể, nay là khu vực tháp không lưu của Sân bay quốc tế Ma Cao. Từ năm 2004, vùng đất lấn biển Lộ Hoàn Thành đã nối liền đảo Đãng Tể với đảo Lộ Hoàn để tạo nên một hòn đảo lớn hơn, trên bản đồ của đặc khu Ma Cao cũng thể hiện điều này. Trước đây, hai đảo này chỉ nối với nhau qua một tuyến đường.
Đại Đàm Sơn (大潭山) nằm ở phía đông, Tiểu Đàm Sơn (小潭山) thì nằm ở phía tây của Đãng Tể. Trung tâm Đãng Tể là một vùng bằng phẳng do kết quả của việc bồi tích và cải tạo đất.
Giao thông
Mặc dù là đảo song hiện giữa Đãng Tể và bán đảo Ma Cau có tới ba cây cầu song song, gồm cầu Tổng đốc Gia Lạc Tí (嘉樂庇總督大橋, Ponte Governador Nobre de Carvalho) hoàn thành năm 1974 và thường gọi là cầu Áo-Đãng, cầu Hữu Nghị (友誼大橋) hoàn thành năm 1994 và cầu Tây Loan (西灣大橋, Ponte de Sai Van) hoàn thành vào tháng 12 năm 2004. Trong đó cầu Tây Loan tách riêng phần cầu của hai chiều, giúp giao thông thông suốt khi có gió bão. Đường Lộ Đãng Liên Quán (路氹連貫公路) nối đảo Đãng Tể với đảo Lộ Hoàn. Tuy nhiên, do đô thị liên tục phát triển, tài nguyên đất đai có hạn nên người ta đã lấn biển tạo nên Lộ Đãng Thành giữa hai đảo.
Sân bay quốc tế Ma Cao nằm ở mặt đông của Đãng Tể, do lấn biển mà xây nên, sử dụng từ năm 1995, có các tuyến bay đến nhiều thành thị khác nhau tại Trung Quốc đại lục cũng như châu Á. Trước khi hai bờ eo biển Đài Loan mở một số đường bay thẳng, sân bay quốc tế Ma Cao cũng là là một trạm trung chuyển chủ yếu của khách Đài Loan khi họ đến Trung Quốc đại lục. Khu bến cảng vận chuyển hành khách Đãng Tể (氹仔客運碼頭) nằm ở ngay phía bắc của Sân bay, bến có các tuyến phà đến Hồng Kông.
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa lý Ma Cao Thể loại:Đảo Trung Quốc
Eriospermum peteri
Eriospermum peteri là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Poelln. mô tả khoa học đầu tiên năm 1943.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eriospermum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1943
25 Cats Name Sam and One Blue Pussy
25 Cats Name Sam and One Blue Pussy là cuốn sách nghệ sĩ phiên bản giới hạn, được in tư nhân của nghệ sĩ người Mỹ Andy Warhol.
Tổng quan
Năm 1952, khi Warhol lần đầu tiên đến New York, ông sống ở phố 75. Mẹ của ông và ông nuôi nhiều mèo để đuổi chuột, và khi chuyển đến Đại lộ Lexington, họ tiếp tục tặng mèo con cho bạn bè; và tất cả những con mèo của họ đều đã được tặng.
Vào năm 1954 hoặc 1955, Warhol đã xuất bản tác phẩm này với chi phí của riêng mình. Cuốn sách do Charles Lizambi và mẹ của Warhol là đồng tác giả.
Vào thời điểm đó, chỉ có 190 bản của cuốn sách được xuất bản, và việc xuất bản được thực hiện với sự giúp đỡ của những người khác. Những cuốn sách xuất bản đầu tiên có số riêng, và hầu hết chúng được tặng cho khách hàng và bạn bè của họ. Cuốn sách thứ tư với tên "Jerry" trên bìa được trao cho Glaardi Stitz, và nó đã được sao chép và tái bản vào năm 1988.
Vào tháng 5 năm 2006, bản thảo gốc của cuốn sách đã được bán với giá 35.000 đô la Mỹ trong một cuộc đấu giá ở Doyle, New York.
Tham khảo
Thể loại:Sách năm 1988 Thể loại:Sách Anh Thể loại:Sách năm 1954
Hemiphanes hortense
Hemiphanes hortense là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Helichrysum krebsianum
Helichrysum krebsianum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Less. mô tả khoa học đầu tiên.
Hemiphanes hortense
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemiphanes
Helichrysum krebsianum
Tham khảo
K
Khô cá lóc
Khô cá lóc đồng là món ăn được làm từ cá lóc tẩm gia vị của vùng Miền Tây như: muối, bột ngọt, hạt tiêu, tẩm màu cá khô bằng ớt trái lớn (ớt bỏ hột giã lấy nước) ướp cá khoảng 30 phút. Sau đó đem phơi với nắng gắt 3 đến 4 ngày. Cá sau khi khô được phân chia bịch 1 kg và được bảo quản ngăn tủ mát. Do đó dù để lâu vẫn giữ được mùi vị thơm ngon của khô cá lóc.
Một số món ngon
Khô cá lóc đem nướng làm ta cảm nhận được mùi vị thơm ngon của nó. Sau khi nướng, đập cho khô mềm, tơi cho dễ xé nhỏ. Khô cá lóc được làm gỏi như: gỏi xoài, gỏi dưa leo, gỏi lá sầu đâu, gỏi đu đủ... Bên cạnh đó, khô cá lóc còn đem chiên, kho ăn rất ngon và lạ miệng.
Xestia montana
Xestia montana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xestia
Phaegoptera discisema
Phaegoptera discisema là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Đập Cẩm Bình-I
Vị trí
Đập Cẩm Bình-I nằm ở biên giới của các quận Yanyuan và Muli thuộc Lương Sơn, Tứ Xuyên. Sông Nhã Lung là nhánh sông lớn nhất của sông Kim Sa.
Thiết kế
Đập vòm cao 305m và dài 568m tạo ra hồ chứa 7,7 tỷ m 3. Đập có thể tích kết cấu là 7,4 triệu m 3. Để kiểm soát lũ lụt, con đập được trang bị một đập tràn có kiểm soát trên đỉnh của nó với 4 cửa với khả năng xả tới 2993 m3/s. 5 cửa hàng dưới cùng trên miệng đập có khả năng xả 5465 m3/s và một đường hầm có khả năng xả 3651 m3/s. Nhà máy điện có 6 tuabin Francis 600 MW. Nước được xả ra từ nhà máy điện sau đó được chuyển xuống hạ lưu xuống Cẩm Bình 2.
Tham khảo
Thể loại:Đập tại Trung Quốc Thể loại:Đập vòm
Amauropelta aspidioides
Amauropelta aspidioides là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được Pic.Serm. mô tả khoa học đầu tiên năm 2005. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Amauropelta Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2005 Thể loại:Unresolved names
Amauropelta aspidioides
Lakhdenpokhsky (huyện)
Huyện Lakhdenpokhsky (? райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Cộng hòa Karelia, Nga. Huyện có diện tích 2151 km², dân số thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2000 là 18600 người. Trung tâm của huyện đóng ở Lahdenpohya.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Cộng hòa Karelia Thể loại:Huyện của Nga
Steropes hungaricus
Steropes hungaricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Hampe miêu tả khoa học năm 1873.
Sint-Lievens-Houtem
Sint-Lievens-Houtem (tiếng Pháp Hautem-Saint-Liévin) là một đô thị sử dụng tiếng Hà Lan, Bỉ tọa lạc ở tỉnh Oost-Vlaanderen. Đô thị này các đô thị cũ Bavegem, Letterhoutem, Sint-Lievens-Houtem, Vlierzele, và Zonnegem, và các làng Espenhoek, Cotthem, và Hoogveld, trước đây thuộc Oombergen.
Planchonella guillauminii
Planchonella guillauminii là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được H.J.Lam miêu tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Liên kết ngoài
Thể loại:Planchonella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1942
Caloptilia leptospila
Caloptilia leptospila là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Caloptilia
Photoscotosia postmutata
Photoscotosia postmutata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Photoscotosia
Smallanthus obscurus
Liên kết ngoài
Thể loại:Smallanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Tiến hóa
Trong sinh học, tiến hóa là sự thay đổi đặc tính di truyền của một quần thể sinh học qua những thế hệ nối tiếp nhau. Những đặc tính này là sự biểu hiện của các gen được truyền từ cha mẹ sang con cái thông qua quá trình sinh sản. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt của những đặc tính đó trong quần thể là do kết quả của đột biến, tái tổ hợp di truyền và nguồn gốc các biến dị di truyền khác. Hiện tượng tiến hóa xảy ra khi các tác nhân tiến hóa như chọn lọc tự nhiên (bao gồm cả chọn lọc giới tính) và trôi dạt di truyền tác động lên sự đa dạng của những đặc tính này, dẫn đến kết quả là vài đặc tính sẽ trở nên phổ biến hoặc hiếm gặp hơn ở trong quần thể. Chính nhờ quá trình tiến hóa này đã làm nảy sinh sự đa dạng ở mọi mức độ tổ chức sinh học bao gồm loài, các cá thể sinh vật và cả các phân tử như DNA và protein.
Việc hệ thống hóa những luận cứ khoa học cho học thuyết tiến hóa xuất phát từ tác nhân chọn lọc tự nhiên được đề xuất bởi Charles Darwin và Alfred Wallace vào giữa thế kỷ 19 và được ghi chép tỉ mỉ trong cuốn sách Nguồn gốc các loài của Darwin.
Ngay từ khi ra đời, học thuyết tiến hóa của Darwin đã gặp sự phản đối, ban đầu là từ cộng đồng khoa học, đặc biệt là Georges Cuvier, và sau đó là từ các nhóm tôn giáo (đặc biệt là một số phái Tin Lành và Hồi giáo) vì cách diễn giải cơ yếu luận. Chúng được gọi là các cuộc chống đối thuyết tiến hóa. Nhưng ngày nay, các nhà khoa học nhìn chung đã chấp nhận tiến hóa là một sự thực khoa học khi có rất nhiều Bằng chứng về tiến hóa đã được khám phá trong thế kỷ 20, chia làm 4 nhóm: 1 - việc quan sát thấy các quá trình tiến hóa đang diễn ra trong tự nhiên (tiêu biểu là sự xuất hiện của các giống côn trùng mới có khả năng kháng thuốc trừ sâu), 2 - sự tiến hóa nhân tạo được tạo ra bởi chính con người (tiêu biểu là việc chọn giống để tạo ra hàng trăm loài chó nhà có kích thước chênh nhau cả chục lần, dù chúng đều có tổ tiên chung là chó sói), 3 - các hóa thạch do ngành cổ sinh vật học khám phá đã chứng minh rằng từng có hàng triệu loài sinh vật đã xuất hiện rồi tuyệt chủng trong quá khứ, cho thấy sự tồn tại của các giống loài là không bất biến (tiêu biểu là việc tìm ra hóa thạch của một loạt các dạng "người nửa vượn" như Australopithecus, Homo habilis, Homo erectus - là bằng chứng cho thấy loài người thực sự đã tiến hóa từ vượn cổ), 4 - sự khám phá ra gien di truyền (DNA và RNA) của ngành di truyền học đã chứng minh cho cơ chế chọn lọc tự nhiên thông qua di truyền mà Darwin từng tiên đoán, và sự ra đời của Thuyết tiến hoá tổng hợp (đôi khi gọi là học thuyết Darwin mới).
Tiến hóa là một quá trình diễn tiến lâu dài, cần phải mất hàng triệu năm, qua hàng trăm ngàn thế hệ để một loài tiến hóa thành một loài khác. Văn minh nhân loại mới diễn ra được hơn 5.000 năm nên loài người chưa từng chứng kiến trọn vẹn sự tiến hóa từ loài này sang loài khác mà chỉ có thể khảo sát qua những hóa thạch. Tuy nhiên, quá trình chọn lọc nhân tạo có thể đẩy nhanh quá trình này lên rất nhiều, và loài người đã có thể quan sát thấy sự chọn lọc đã biến đổi hoàn toàn một loài như thế nào. Ví dụ: từ chó sói hoang dã, chỉ qua vài ngàn năm chọn giống, loài người đã tạo ra hàng trăm nòi chó nhà có hình dạng và kích thước khác hẳn nhau.
Hiện tượng tiến hóa bởi tác nhân chọn lọc tự nhiên được Darwin chứng minh lần đầu thông qua 4 thực tế có thể quan sát được về các sinh vật sống: 1. Đặc tính di truyền của mỗi cá thể sẽ tác động lên hình dạng, sinh lý, biểu hiện hành vi của chúng (kiểu hình). 2 - Các đặc tính di truyền khác nhau giữa các cá thể, dẫn tới tỉ lệ sinh tồn và sinh sản khác nhau (khả năng thích nghi khác nhau). 3 - Những cá thể có khả năng thích nghi cao hơn sẽ có khả năng sống sót tốt hơn và sinh sản ra nhiều con cháu hơn. 4 - Những sự khác biệt về các đặc tính có thể truyền từ thế hệ cha mẹ sang thế hệ con cái (thích nghi về mặt di truyền).
Trong tự nhiên, số lượng cá thể con sinh ra luôn nhiều hơn số cá thể có thể sống sót (phần lớn bị chết đói, chết bệnh hoặc bị kẻ khác ăn thịt). Vì vậy, những cá thể mang đặc điểm không phù hợp với điều kiện sống khắc nghiệt sẽ có ít cơ hội sống sót và sinh sản nên các đặc điểm của chúng sẽ không được di truyền cho thế hệ sau, trong khi những cá thể có đặc điểm phù hợp sẽ có tỷ lệ sống sót và sinh sản cao hơn, các đặc điểm của chúng sẽ được di truyền cho thế hệ sau. Kết quả là, các thế hệ hậu duệ của chủng loài đó dần có sự thích nghi tốt hơn để tồn tại và sinh sôi trong môi trường mà sự chọn lọc tự nhiên diễn ra. Quá trình này tạo ra và bảo tồn những cá thể mang đặc điểm phù hợp cho sự sinh tồn trước điều kiện sống khắc nghiệt, cũng như loại bỏ những cá thể mang đặc điểm không phù hợp. Do đó, các cá thể của loài này qua các thế hệ nối tiếp nhau sẽ dần chiếm đa số là con cháu được sinh ra bởi các cặp bố mẹ mang những đặc điểm đã giúp chúng có thể sống sót và sinh sản trong môi trường riêng biệt của chúng. Đầu thế kỷ 20, những ý tưởng khác về tiến hóa như đột biến luận (mutationism) hay tiến hóa hướng luận (orthogenesis) đều bị bác bỏ bởi thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại. Đây là học thuyết tổng hợp các lý thuyết khoa học hợp lý nhất đương thời, từ di truyền học cổ điển, học thuyết chọn lọc tự nhiên của Darwin, di truyền học Mendel và nhất là di truyền học quần thể.
Tất cả sự sống trên Trái Đất có cùng một tổ tiên chung (LUCA) sống cách nay khoảng 3,5 - 3,8 tỷ năm. Các báo cáo hóa thạch bao gồm sự phát triển từ các vật chất sinh học than chì sớm, tới các hóa thạch thuộc lớp thảm vi sinh vật,  tới hóa thạch của các sinh vật đa bào. Các mô hình sinh học đa dạng hiện tại đã được định hình bởi sự lặp đi lặp lại của việc hình thành các loài mới (speciation), sự thay đổi trong loài (anagenesis) và sự mất mát của các loài (tuyệt chủng) trong suốt lịch sử tiến hóa của sự sống trên Trái Đất. Đặc điểm hình thái và tính chất sinh hóa có những nét tương đồng này giống nhau hơn giữa những loài có tổ tiên chung gần nhau hơn và có thể được sử dụng để dựng lại cây phát sinh chủng loại.
Lịch sử tư tưởng tiến hóa
thumb|upright|[[Lucretius]] thumb|upright|[[Alfred Russel Wallace]] thumb|upright|[[Thomas Robert Malthus]]
thumb|upright|Năm 1842, [[Charles Darwin đặt bút viết phác thảo đầu tiên cho cuốn sách về sau được gọi là Nguồn gốc các loài. ]]
Thời Trung Cổ
Đối lập với những quan điểm duy vật này, Aristotle xem toàn bộ sự vật tự nhiên, như là những sự hiện thực hóa bất toàn của những khả năng tự nhiên cố hữu khác nhau, được biết tới dưới tên "dạng". Đây là một phần trong triết lý mục đích luận (teleology) của ông về tự nhiên trong đó mọi vật có một vai trò định trước để thực hiện những mệnh lệnh vũ trụ thần thánh. Những biến thể của tư tưởng này của Aristotle đã trở thành hiểu biết cơ bản của thời Trung Cổ, và được lồng ghép vào nền giáo dục Thiên Chúa giáo, nhưng Aristotle không đòi hỏi những sinh vật sống thực tế phải tương ứng một-một với các dạng siêu hình chính xác nào, và đưa ra các ví dụ cụ thể về cách các loại sinh vật mới có thể xuất hiện.
Tiền Darwin
Vào thế kỷ 17, phương pháp mới của khoa học hiện đại đã từ bỏ cách tiếp cận của Aristotle, và tìm cách giải thích cho các hiện tượng tự nhiên bằng các định luật khoa học trong lĩnh vực vật lý giống nhau cho mọi vật hữu hình mà không cần phải giả thiết bất kì những loại tự nhiên cố hữu nào, hay bất kỳ trật tự vũ trụ thần thánh nào. Nhưng cách tiếp cận mới này bắt rễ chậm chạp trong ngành sinh vật học-một lĩnh vực trở thành pháo đài cuối cùng của quan niệm về những loại tự nhiên cố hữu. John Ray sử dụng một trong những thuật ngữ từng phổ biến trước đây cho các loại tự nhiên cố hữu, "loài" (species), để áp dụng cho các loại động vật và thực vật, nhưng không giống Aristotle ông xác định chặt chẽ mỗi loại sinh vật là một loài, và đề xuất rằng mỗi loài có thể được xác định bằng những đặc điểm không đổi của chúng qua các thế hệ. Hệ thống phân loại sinh học được Carolus Linnaeus đề ra năm 1735 cũng xem các loài là cố hữu theo một kế hoạch của thần thánh.
Các nhà tự nhiên học khác ở thời đó suy đoán về sự thay đổi tiến hóa của các loài theo thời gian theo những định luật tự nhiên. Vào năm 1751, Pierre Louis Maupertuis đã viết về những biến đổi tự nhiên xảy ra thông qua quá trình sinh sản và tích lũy qua nhiều thế hệ để sinh ra loài mới. Georges Buffon đề xuất rằng các loài có thể suy thoái thành những sinh vật khác nhau, và Erasmus Darwin gợi ý rằng tất cả các động vật máu nóng có thể bắt nguồn từ chỉ một loài vi sinh vật (hay các "vi sợi"). Sơ đồ tiến hóa chính thức đầu tiên là lý thuyết "tiến hóa biến đổi" (transmutation) của Lamarck vào năm 1809, nêu ra rằng các thế hệ đồng thời liên tục tạo ra những dạng sống đơn giản đã phát triển mức độ phức tạp lớn hơn qua những nhánh song song với một cường độ tiến triển không đổi, và rằng ở cấp độ cục bộ những nhánh này thích nghi với môi trường bằng cách thừa hưởng những thay đổi gây ra bởi việc sử dụng hay không dùng đến những tập tính ở cha mẹ. (Quá trình thứ hai sau đó được gọi là Lamarckism.) Những ý tưởng này bị các nhà tự nhiên học có uy tín đương thời phê phán, xem là một phỏng đoán thiếu những chứng cớ thực tế. Đặc biệt, Georges Cuvier còn nhấn mạnh rằng các loài là cố hữu và không có quan hệ họ hàng giữa các loài, những sự tương đồng giữa chúng chỉ phản ánh sự sáng tạo của thần thánh vì những lý do mang tính chức năng của bộ phận đó. Cùng thời gian đó, các ý tưởng của Ray về sự sáng tạo nhân từ được William Paley phát triển thành một quyển sách mang tên Natural Theology or Evidences of the Existence and Attributes of the Deity (Thần học tự nhiên hoặc bằng chứng về sự tồn tại và thuộc tính của các vị thần) được xuất bản năm 1802 đề xuất những sự thích nghi phức tạp như bằng chứng về sự sáng tạo thần thánh đã khiến Charles Darwin ngưỡng mộ.
Cuộc cách mạng của Darwin
Sự đột phá có tính phê phán khỏi quan niệm về những loài cố hữu khởi đầu với học thuyết tiến hóa thông qua con đường chọn lọc tự nhiên, do Charles Darwin hệ thống hóa lần đầu tiên bằng cách sử dụng thuật ngữ sự biến thiên của quần thể. Darwin đã sử dụng câu "truyền lại kèm với sự biến đổi" hơn là "tiến hóa". Một phần chịu ảnh hưởng từ cuốn Khảo luận về nguyên lý dân số (An Essay on the Principle of Population) được xuất bản năm 1798 của Thomas Robert Malthus, Darwin nhận xét rằng sự phát triển quần thể có thể dẫn tới một "cuộc vật lộn để sinh tồn" trong đó những biến dị phù hợp sẽ thắng thế trong khi những biến dị không phù hợp sẽ bị loại bỏ. Trong mỗi thế hệ, nhiều con non không thể sống sót tới tuổi sinh sản bởi nguồn tài nguyên hạn chế. Điều này có thể giải thích sự đa dạng động thực vật từ một tổ tiên chung thông qua sự vận hành của các quy luật tự nhiên theo cùng cách cho mọi sinh vật sống. Darwin đã phát triển lý thuyết của ông về "chọn lọc tự nhiên" từ 1838 và đang viết nên "cuốn sách đồ sộ" của mình về vấn đề này lúc Alfred Russel Wallace gửi cho ông một học thuyết tương tự năm 1858. Cả hai người đã trình bày những bài viết độc lập của mình cho Hiệp hội Linnean ở Luân Đôn.
Vào cuối năm 1859, Darwin công bố "bản tóm tắt" bằng cách sử dụng Nguồn gốc các loài giải thích chi tiết về chọn lọc tự nhiên theo cách đã khiến cho thuyết tiến hóa được chấp nhận ngày càng rộng rãi thay thế cho các lý thuyết tiến hóa khác. Thomas Henry Huxley đã áp dụng những ý tưởng của Darwin vào con người, sử dụng cổ sinh vật học và giải phẫu học so sánh để cung cấp những bằng chứng mạnh mẽ rằng con người và vượn có một tổ tiên chung. Một số người cảm thấy khó chịu với điều này bởi nó hàm ý rằng con người không hề có một vị trí đặc biệt trong vũ trụ.
Giả thuyết mầm và di truyền
Các cơ chế chính xác của khả năng di truyền qua sinh sản và nguồn gốc của những tính trạng mới khi đó vẫn còn là một bí ẩn. Đáp ứng giới hạn đó, Darwin đã phát triển một lý thuyết có tính tạm thời là giả thuyết mầm (pangenesis, hay giả thuyết pangen). Năm 1865 Gregor Mendel đã chỉ ra những tính trạng được di truyền theo một cách có thể tiên đoán được thông qua sự phân loại và phân ly độc lập các yếu tố (về sau được gọi là gen). Các định luật di truyền Mendel về sau đã thế chỗ hầu hết giả thuyết mầm của Darwin. August Weismann đã tiến một bước quan trọng khi phân biệt các tế bào sinh sản (trứng, tinh trùng) với tế bào sinh dưỡng, và vạch ra rằng di truyền chỉ xảy ra trong các tế bào sinh sản mà thôi. Hugo de Vries liên hệ giả thuyết mầm của Darwin với sự phân biệt sinh sản/sinh dưỡng của Weismann và đề xuất rằng các mầm sống (pangen) của Darwin tập trung trong nhân tế bào và khi biểu hiện chúng có thể di chuyển vào tế bào chất để thay đổi cấu trúc tế bào. De Vries cũng là một trong những nhà nghiên cứu truyền bá rộng rãi công trình của Mendel, tin rằng các tính trạng của Mendel tương ứng với sự chuyển dịch các biến dị di truyền thông qua tế bào sinh sản. Để giải thích cách các biến thể mới phát sinh, De Vries phát triển một lý thuyết đột biến dẫn đến sự chia rẽ đương thời giữa những người chấp nhận tiến hóa Darwin và những nhà sinh trắc học đồng tình với De Vries. Vào những năm của thập niên 1930, những nhà tiên phong trong lĩnh vực di truyền học quần thể, như J.B.S. Haldane, Sewall Wright và Ronald Fisher đã xây dựng nền tảng về tiến hóa đi theo triết lý của thống kê mạnh. Những mâu thuẫn giữa thuyết Darwin, đột biến di truyền và di truyền Mendel nhờ đó được hòa giải.
Sự tổng hợp hơn thế nữa
Kể từ đó, thuyết tiến hoá tổng hợp đã mở rộng hơn nữa để giải thích các hiện tượng sinh học trải trên mọi cấp bậc trong tổ chức sinh học, từ gen tới loài. Một trong những sự mở rộng này được biết tới là sinh học phát triển tiến hóa, còn được gọi thân mật là "eco-evo-devo" (viết tắt của "ecology" (sinh thái), "evolution" (tiến hóa) và "development"(phát triển), nhấn mạnh rằng bằng cách nào mà sự biến đổi xảy ra giữa các thế hệ (tiến hóa) có thể tác động lên mô hình của sự biến đổi bên trong cơ thể của từng cá thể sống (sự phát triển). Kể từ thế kỷ 21, nhờ có ánh sáng của những phát hiện gần đây, vài nhà sinh học đã tranh luận về thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại mở rộng, mà sẽ bao gồm kết quả của những phương thức di truyền không phụ thuộc vào gen, như là di truyền học biểu sinh, ảnh hưởng từ trải nghiệm của mẹ, di truyền sinh thái học, thuyết di truyền kép, khả năng tiến hóa.
Di truyền
thumb|upright|Cấu trúc [[DNA. Nucleobase nằm ở trung tâm, bao quanh bởi các chuỗi đường-phosphat trong dạng một chuỗi xoắn kép.]] Tiến hóa trong sinh vật xảy ra thông qua những thay đổi trong các tính trạng - những đặc điểm riêng của một sinh vật. Chẳng hạn, ở con người, màu mắt là một đặc tính di truyền và một cá nhân có thể thừa hưởng "tính trạng mắt nâu" từ bố hoặc mẹ Các tính trạng được các gen kiểm soát và tập hợp đầy đủ những gen trong một cơ thể sống được gọi là kiểu gen của nó.
Mặt khác, tập hợp đầy đủ các đặc điểm quan sát được làm nên cấu trúc và hành vi của một cơ thể sống được gọi là kiểu hình của nó. Những đặc điểm này đến từ sự tương tác giữa kiểu gen với môi trường Kết quả là, nhiều khía cạnh của kiểu hình một sinh vật không được truyền lại. Chẳng hạn, làn da rám nắng đến từ tương tác giữa kiểu gen của một người và ánh sáng mặt trời; do đó, sự rám nắng này không được truyền cho con cái của họ. Tuy nhiên, vài người có thể rám dễ dàng hơn những người khác, đó là do sự khác biệt trong kiểu gen của họ; một ví dụ nổi bật là những người thừa hưởng tính trạng bạch tạng, người không hề rám chút nào và rất nhạy cảm với nắng gắt.
Các đặc tính di truyền truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua DNA, một phân tử mã hóa thông tin di truyền. DNA là một phân tử polymer sinh học dài, cấu tạo từ bốn đơn vị cơ bản (gọi là nucleotide). Chuỗi các nucleotide dọc theo một phân tử DNA riêng rẽ đặc trưng cho thông tin di truyền, theo cách tương tự như chuỗi những ký tự ghi lại một câu. Trước khi một tế bào phân chia, DNA được sao chép, do đó mỗi một (trong hai) tế bào sinh ra sẽ thừa hưởng chuỗi DNA đó. Các phần của một phân tử DNA đặc trưng cho một đơn vị chức năng riêng lẻ được gọi là gen, các gen khác nhau có những chuỗi nucleotide khác nhau. Bên trong các tế bào, các đoạn DNA dài tạo nên những cấu trúc đặc gọi là nhiễm sắc thể. Vị trí riêng của một chuỗi DNA trong một nhiễm sắc thể được gọi là quỹ đạo (locus). Nếu một chuỗi DNA ở một locus khác nhau giữa các cá nhân, các dạng khác nhau của chuỗi này được gọi là alen. Các chuỗi DNA có thể thay đổi thông qua các đột biến, sinh ra những alen mới. Nếu một sự đột biến xảy ra trong một gen, alen mới sẽ ảnh hưởng tới đặc điểm mà gen đó đảm nhiệm, thay đổi kiểu hình của sinh vật. Tuy nhiên, trong khi sự tương ứng đơn giản này giữa alen và một tính trạng thể hiện trong một số trường hợp, hầu hết các tính trạng phức tạp hơn và được điều khiển bởi Lô-cut tính trạng số lượng (nhiều gen tương tác với nhau).
Những phát hiện gần đây đã xác nhận những ví dụ quan trọng của những biến đổi có thể di truyền không thể giải thích bằng sự thay đổi đối với chuỗi các nucleotid trong DNA. Những hiện tượng này được xếp vào những hệ thống di truyền ngoài gen (epigenetic). Sự metyl hóa DNA tạo chất nhiễm sắc (chromatin), các vòng trao đổi chất tự duy trì, tắt gen bằng can thiệp RNA và tương thích ba chiều các protein (như Thể đạm độc) là những lĩnh vực mà các hệ thống di truyền ngoài gen đã được khám phá ở mức độ sinh vật. Các nhà sinh vật học phát triển đề xuất rằng những tương tác phức tạp trong mạng lưới di truyền và liên kết giữa các tế bào có thể dẫn đến những biến dị có thể ẩn chứa vài cơ chế trong sự tạo liên kết thần kinh trong quá trình phát triển và sự hội tụ tiến hóa bất chấp những biến đổi trung gian. Khả năng di truyền cũng xuất hiện ở những quy mô lớn hơn nữa. Chẳng hạn, sự kế tục về sinh thái qua các quá trình biến cải môi trường của sinh vật được xác định thông qua những hoạt động thường xuyên và lặp lại của các sinh vật trong môi trường của chúng. Điều này tạo nên một di sản các tác động làm thay đổi và phản hồi trong quy luật chọn lọc của các thế hệ kế tiếp. Các thế hệ con cháu thừa hưởng gen cộng với các đặc trưng môi trường tạo ra bởi các hoạt động sinh thái của tổ tiên chúng. Những ví dụ khác của khả năng di truyền trong tiến hóa không phải dưới sự kiểm soát trực tiếp của gen bao gồm sự kế thừa những đặc điểm văn hóa và di truyền nội cộng sinh (symbiogenesis).
Biến dị
Kiểu hình của một cá thể sinh vật là kết quả của cả kiểu gen và ảnh hưởng của môi trường mà nó sống. Một phần chủ yếu của biến dị trong các kiểu hình ở một quần thể là do sự khác biệt giữa các kiểu gen của chúng. Thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại định nghĩa tiến hóa như sự thay đổi theo thời gian sự biến dị di truyền này. Tần số của một alen cụ thể sẽ trở nên hiện diện nhiều hơn hay kém đi so với các dạng khác của gen đó trong quá trình này. Biến dị biến mất khi một alen mới đạt tới điểm tới hạn - là khi hoặc biến mất khỏi quần thể hoặc thay thế hoàn toàn alen gốc.
Chọn lọc tự nhiên chỉ gây ra tiến hóa khi có đủ biến dị di truyền trong một quần thể. Trước khám phá của Mendel về di truyền, một giả thiết từng phổ biến là sự di truyền pha trộn. Nhưng với di truyền pha trộn, biến dị di truyền sẽ bị mất đi nhanh chóng, khiến cho tiến hóa bằng chọn lọc tự nhiên trở thành phi lý. Nguyên lý Hardy-Weinberg cung cấp giải pháp cho cách biến dị duy trì trong quần thể với di truyền Mendel. Theo đó, tần số của các alen (biến dị trong một gen) sẽ không đổi nếu vắng mặt sự chọn lọc, đột biến, di trú và dịch chuyển di truyền.
Những biến dị đến từ đột biến trong vật chất di truyền, sự trộn lại các gen thông qua sinh sản hữu tính và sự di trú giữa các quần thể (dòng gen). Mặc dù những biến dị mới xuất hiện liên tục thông qua đột biến và dòng gen, hầu hết bộ gen của một loài là giống hệt ở mọi cá thể của loài đó. Tuy nhiên, ngay cả những sự khác biệt tương đối nhỏ trong kiểu gen có thể dẫn đến những khác biệt quan trọng trong kiểu hình: chẳng hạn, tinh tinh và người khác nhau chỉ khoảng 5% bộ gen.
Đột biến
thumb|upright| Sao chép lặp lại một phần [[nhiễm sắc thể.]] Đột biến là những thay đổi trong chuỗi DNA của một tế bào. Khi đột biến xảy ra, nó có thể không ảnh hưởng gì, làm thay đổi RNA hay protein do gen quy định, hoặc ngăn cản gen đó hoạt động. Dựa trên các nghiên cứu về loài ruồi Drosophila melanogaster, với khoảng 70% các đột biến này là có các tác động tiêu cực, số còn lại trung tính hoặc có lợi không nhiều, người ta đã đề xuất rằng nếu một sự đột biến thay đổi một protein sinh ra bởi một gen, điều này gần như chắc chắn là có hại và được duy trì trong quần thể bởi tiến hóa hồi quy (recurrent evolution).