cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sainte-Colombe, Ille-et-Vilaine
Sainte-Colombe (Santez-Koulm) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.
Dân số
Người dân ở Sainte-Colombe được gọi là Colombins.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Ille-et-Vilaine
Solenostoma louae
Solenostoma louae là một loài rêu tản trong họ Jungermanniaceae. Loài này được (C. Gao & X.L. Bai) Váňa & D.G. Long mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2009.
Liên kết ngoài
Thể loại:Solenostoma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2009
Neuroleon laufferi
Tham khảo
Thể loại:Neuroleon
Lupinus platamodes
Lupinus platamodes là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được C.P. Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Đậu cánh chim Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1941
Xã Pine Grove, Quận Warren, Pennsylvania
Xã Pine Grove (Pine Grove Township) là một xã thuộc quận Warren, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 2.695 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Warren, Pennsylvania
Myotis gomantongensis
Myotis gomantongensis là một loài động vật có vú trong họ Dơi muỗi, bộ Dơi. Loài này được Francis & Hill miêu tả năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Myotis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1998 Thể loại:Động vật đặc hữu Malaysia Thể loại:Động vật có vú châu Á
Oleandra zapatana
Oleandra zapatana là một loài dương xỉ trong họ Oleandraceae. Loài này được Lellinger mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oleandra Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Guizengeard
Guizengeard là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 70 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Charente
Odontocarya magnifolia
Odontocarya magnifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Biển bức cát. Loài này được (A.C. Sm.) Barneby mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Odontocarya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Động đất Đài Loan 2006
Động đất Hằng Xuân năm 2006 là một trận động đất 22,8 km về phía tây tây nam Hằng Xuân, Bình Đông, Đài Loan. Tâm chấn 21,9 km sâu trong eo biển Luzon kết nối Biển Đông với biển Philippines. Trận động đất này được cảm nhận trên khắp Đài Loan. Cơ quan khảo sát địa chất của Mỹ cho trận động đất này mạnh là 7,1 độ Richter trong khi Cục dự báo thời tiết Trung ương Đài Loan đo được cường độ trận động đất này là 6,7 độ Richter. Có báo cáo trái ngược nhau của độ lớn của trận động đất, với Cục Thời tiết Trung ương của Trung Quốc đo được 7,0 ML, còn Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ ước tính nó ở 7,1 Mw, Đài Quan sát Hồng Kông và Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đo ở mức 7,2 Mw. Trận động đất không chỉ gây ra thương vong và thiệt hại các tòa nhà mà còn gây hư hỏng cáp ngầm dưới biển, làm gián đoạn dịch vụ viễn thông trong các khu vực khác nhau của châu Á. Thật trùng hợp, trận động đất xảy ra vào ngày kỷ niệm thứ hai của trận động đất Ấn Độ Dương năm 2004 đã tàn phá các cộng đồng ven biển trên khắp Đông Nam và Nam Á và kỷ niệm năm thứ ba của trận động đất năm 2003 đã tàn phá thành phố miền nam Iran của Bam.
Tham khảo
Thể loại:Động đất năm 2006 Thể loại:Đài Loan năm 2006
Khatima
Khatima là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Udham Singh Nagar thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khatima có dân số 14.378 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Khatima có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 73%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Khatima, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Uttarakhand
Danh sách vũ khí và trang thiết bị quân sự của Lực lượng mặt đất Liên Xô năm 1990
Dưới đây là Danh sách vũ khí và trang thiết bị quân sự của Lực lượng trên bộ của Liên Xô năm 1990
giữa|nhỏ|340x340px|Nghiên cứu của Hoa Kỳ về bảy thứ vũ khí quan trọng nhất trong các quân dụng chiến trường của Liên Xô năm 1981.
Tác phẩm
Thể loại:Vũ khí Liên Xô Thể loại:Danh sách vũ khí Thể loại:Quân sự theo quốc gia Thể loại:Trang bị quân sự theo quốc gia Thể loại:Trang bị quân sự Liên Xô
Agathosma rudolphii
Agathosma rudolphii là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được I.Williams mô tả khoa học đầu tiên năm 1975.
Liên kết ngoài
Thể loại:Agathosma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1975
Orange One
Orange One là một cơ sở hợp tác của Hải quân Hoa Kỳ nằm ở dãy núi Appalachia, kéo dài bên dưới Trại David, một địa điểm ẩn náu của Tổng thống Hoa Kỳ. Được mô tả trong một tài khoản là một "pháo đài", nó được thiết kế để tổng thống sử dụng làm trụ sở quân đội trong trường hợp khẩn cấp.
Thiết kế
Theo nhật ký của Thủ tướng Anh Harold Macmillan, người đã đi thăm cơ sở này vào năm 1959, Orange One có thể chứa một đội ngũ 200 người trong hai cánh riêng biệt và là một "pháo đài... đẽo ra khỏi tảng đá". Bill Gulley đã nói Orange One có thể được truy cập bằng thang máy từ Aspen Lodge, khu của tổng thống tại Camp David, và một phần của Orange One kéo dài bên dưới bể bơi Aspen Lodge. Gulley lưu ý rằng, vào giữa những năm 1970, Orange One không còn được coi là một cơ sở chỉ huy và kiểm soát chính vì vào thời điểm đó, các hệ thống liên lạc của nó đã không được cải thiện và nó không được cập nhật để chống lại sự tấn công của một số loại vũ khí nhất định vũ khí.
Lịch sử
Orange One lần đầu tiên được viếng thăm bởi một tổng thống đang ngồi vào những năm 1950 khi Dwight D. Eisenhower kiểm tra cơ sở trong khi dẫn đầu cuộc tập trận Operation Alert. Vào tháng 4 năm 1961, cựu tổng thống Eisenhower khi đó đã quay trở lại Trại David để tham khảo ý kiến với John F. Kennedy về cuộc xâm lược Vịnh Con Lợn bị thất bại. Theo cựu phóng viên của Associated Press Dale Nelson, Kennedy đã kiểm tra Orange One sau sự ra đi của Eisenhower trước khi trực thăng tới khu đất tư nhân của ông, Glen Ora, ở Middleburg, Virginia.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sự liên tục của chính phủ tại Hoa Kỳ Thể loại:Bunker
Enicospilus capensis
Enicospilus capensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Trận Marinka
Trận Marinka:
Melanotus gurjevae
Melanotus gurjevae là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin miêu tả khoa học năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Falsomordellina luteoloides
Falsomordellina luteoloides là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Falsomordellina Thể loại:Động vật được mô tả năm 1961
Dentimargo yucatecanus
Dentimargo yucatecanus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Tham khảo
Thể loại:Dentimargo
Ainaro (tỉnh)
Ainaro là một trong 13 quận tại Đông Timor, nằm ở phía tây nam của đất nước. Quận có dân số là 53.629 (thống kê 2004) và diện tích là 797 km². Thủ phủ là Ainaro, một thị trấn miền núi.
Quận có ranh giới với Aileu ở phía bắc, Manufahi ở phía nam, Cova-Lima ở phái tây nam, Bobonaro ở phái tây, và Ermera ở phái tây bắc. Các xã của Ainaro hiện nay là Ainaro, Hatu Udo, Hatu Builico và Maubisse.
Ainaro có đất đai phì nhiêu cùng nhiều sông suối tạo thuận lợi cho nông nghiệp. Quận có một khu vực giáp biển Timor, những cũng có một khu vực vùng núi, gồm đỉnh cao nhất tại Đông Timor, Núi Ramelau (2.960 m), cũng được gọi là Tatamailau, núi nằm gần ranh giới với Ermera. Về mặt lịch sử, Ainaro đóng vai trò quan trọng trong thời kỳ Indonesia xâm lược Đông Timor, là nơi ẩn náu cho quân du kích địa phương. Nguyên lãnh đạo lực lượng du kích và tổng thống Xanana Gusmão đã có nhiều năm sinh sống tại Ainaro. Bên cạnh hai ngôn ngữ chính thức là tiếng Tetum và tiếng Bồ Đào Nha, một phần lớn cư dân Ainaro nói tiếng Mambai.
Habranthus ischihualastus
Habranthus ischihualastus là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Ravenna mô tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Liên kết ngoài
Thể loại:Habranthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1999
Lantana cujabensis
Lantana cujabensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Schauer mô tả khoa học đầu tiên năm 1847.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Trâm ổi Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1847
Lao động cưỡng bức
Lao động cưỡng bức / lao động không tự nguyện / lao động khổ sai là một thuật ngữ chung cho các quan hệ công việc, đặc biệt là trong lịch sử hiện đại hoặc đầu hiện đại, trong đó mọi người bị buộc phải làm việc do bị đe dọa phải đối mặt với nghèo đói, giam giữ, bạo lực (bao gồm cả cái chết), hoặc các hậu quả nặng nề cho bản thân hoặc các thành viên trong gia đình của họ.
Lao động không tự nguyện bao gồm tất cả các hình thức của chế độ nô lệ, và các tổ chức liên quan (ví dụ như nô lệ gán nợ, nông nô, sưu dịch và trại lao động). Nhiều hình thức làm việc trong số này có thể được gói gọn bằng thuật ngữ lao động cưỡng bức, được Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa là tất cả các công việc hoặc dịch vụ không tự nguyện bị ép buộc bằng sự đe dọa sẽ trừng phạt.
Tuy nhiên, theo Công ước Lao động cưỡng bức của ILO năm 1930, thuật ngữ lao động cưỡng bức hoặc bắt buộc sẽ không bao gồm:
Tham khảo
Thể loại:Lao động cưỡng bức
Shaq Moore
Shaquell Kwame " Shaq " Moore (sinh ngày 2 tháng 11 năm 1996) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Mỹ thi đấu ở vị trí hậu vệ cho câu lạc bộ Nashville SC tại Major League Soccer và đội tuyển quốc gia Hoa Kỳ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022 Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Hoa Kỳ Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-20 quốc gia Hoa Kỳ Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Hoa Kỳ Thể loại:Cầu thủ bóng đá Major League Soccer Thể loại:Cầu thủ bóng đá La Liga Thể loại:Cầu thủ bóng đá Segunda División Thể loại:Cầu thủ bóng đá Tercera División Thể loại:Cầu thủ bóng đá CD Tenerife Thể loại:Hậu vệ bóng đá nam Thể loại:Cầu thủ bóng đá nam Hoa Kỳ Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1996
Chiến tranh Pommern
Chiến tranh Pommern là một chiến trường trong cuộc Chiến tranh Bảy năm tại châu Âu. Tên gọi này được dùng để mô tả cuộc chiến giữa Thụy Điển và Phổ từ năm 1757 cho đến năm 1762 tại Pommern thuộc Thụy Điển, Pommern thuộc Phổ, phía bắc lãnh địa Brandenburg và phía đông Mecklenburg-Schwerin.
Cuộc chiến tranh này ghi dấu ấn sự dao động của các quân đội Phổ và Thụy Điển, trong đó không bên nào giành được một thắng lợi quyết định. Giao tranh khởi đầu khi các lực lượng Thụy Điển tiến đánh lãnh thổ Phổ vào năm 1757, nhưng bị quân Phổ dưới quyền chỉ huy của Thống chế Hans von Lehwaldt đánh bại và phong tỏa Stralsund mãi cho đến khi cuộc tấn công của quân Nga vào Phổ buộc quân Phổ phải rút khỏi Stralsund vào năm 1758. Về sau, quân đội Thụy Điển phát động một cuộc tấn công mới vào bản thổ Phổ, tiêu diệt hạm đội bé nhỏ của đối phương trong trận Frisches Haff và các vùng đất xa về phía nam đến Neuruppin bị chiếm đóng, nhưng chiến dịch bị hủy bỏ vào cuối năm 1759 khi các lực lượng kéo căng tiếp tế của Thụy Điển không thể chiếm được pháo đài Stettin (ngày nay là Szczecin, Ba Lan) của Phổ và cùng không thể phối hợp với quân đội Nga.
Quân đội Phổ đã phát động một cuộc phản công vào lãnh thổ Pommern của Thụy Điển trong tháng 1 năm 1760 nhưng bị đẩy lùi, và trong suốt năm đó các lực lượng Thụy Điển một lần nữa xâm nhập bản thổ Phổ, tiến xa về phía nam đến Prenzlau. Quân Thụy Điển bị đánh thiệt hại nặng trong một cuộc tấn công của quân Phổ, tuy nhiên quân Phổ không có đủ quân số để tiếp tục chống cự. Mùa đông đến, quân Thụy Điển triệt thoái về Pommern thuộc Thụy Điển. Vào mùa hè năm 1761, quân Thụy Điển lại mở một chiến dịch khác vào Phổ, nhưng cuộc tấn công này cuối cùng cũng bị đình hoãn do thiếu thốn lương thực và trang thiết. Các cuộc giao tranh cuối cùng của cuộc chiến diễn ra vào mùa đông năm 1761 – 1762 gần Malchin và Neukalen tại Mecklenburg, nằm nang qua biên giới Pommern thuộc Thụy Điển, trước khi hai phe chấp thuận Thỏa ước Ribnitz vào ngày 7 tháng 4 năm 1762. Vào ngày 5 tháng 5 năm 1762, khi một liên minh Nga - Phổ làm tiêu tan hy vọng của Thụy Điển về sự trợ giúp của Nga trong tương lai, và thay vì đó gây nên mối đe dọa cho Thụy Điển về sự can thiệp của Nga chống lại họ, Thụy Điển buộc phải cầu hòa.
Cuộc chiến đã chấm dứt vào ngày 22 tháng 5 năm 1762 bằng Hòa ước Hamburg giữa Phổ, Mecklenburg và Thụy Điển. Các hy vọng của đảng Hattarna Thụy Điển nhằm khôi phục các lãnh thổ bị mất về tay Phổ năm 1762 đã đổ vỡ, và cuộc chiến tranh đắt giá và không được lòng người này cuối cùng đã dẫn đến sự sụp đổ của hơ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Thụy Điển Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Phổ Thể loại:Xung đột năm 1757 Thể loại:Xung đột năm 1758 Thể loại:Xung đột năm 1759 Thể loại:Xung đột năm 1760 Thể loại:Xung đột năm 1761 Thể loại:Xung đột năm 1762 Thể loại:Chiến tranh Bảy năm
Nepytia umbrosata
Nepytia umbrosata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nepytia
Leucanopsis oruboides
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucanopsis
Myrmeleon lethifer
Myrmeleon lethifer là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Walker miêu tả năm 1853.
Tham khảo
Thể loại:Myrmeleon
Solenostoma macrocarpum
Solenostoma macrocarpum là một loài rêu tản trong họ Jungermanniaceae. Loài này được (Stephani) Váňa & D.G. Long mô tả khoa học lần đầu tiên năm 2009.
Liên kết ngoài
Thể loại:Solenostoma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2009
Gearóid Morrissey
Gearóid Morrissey (sinh ngày 17 tháng 11 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá Ireland thi đấu ở vị trí tiền vệ trung tâm cho Cork City.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Morrissey gia nhập đội trẻ Blackburn Rovers năm 2008, lúc 16 tuổi, sau khi thi đấu ở đội bóng địa phương Ringmahon Rangers. Anh trở về Ireland hai năm sau, và ký hợp đồng với Cork City.
Morrissey ra mắt ngày 29 tháng 5 năm 2010, khi vào sân thay người ở những phút cuối trong thất bại 0–1 trên sân nhà trước Athlone Town tại First Division. Anh giành quyền thăng hạng Premier Division năm 2011, ra sân thường xuyên và là cầu thủ không thể thiếu của câu lạc bộ trong những mùa giải tiếp theo.
Ngày 22 tháng 12 năm 2014 Morrissey chuyển đến Cambridge United của League Two. Anh ra mắt ngày 3 tháng 2 năm 2015, thay cho Luke Chadwick ở phút thứ 51 trong trận thua 0–3 trong FA Cup trước Manchester United tại Old Trafford.
Có thông báo rằng anh trở về câu lạc bộ quê nhà Cork City ngày 10 tháng 12 năm 2015, bắt đầu mùa giải 2016.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1991 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Cork (thành phố) Thể loại:Cầu thủ bóng đá Ireland Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Cork City F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Cambridge United F.C. Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Cộng hòa Ireland Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League
Bùi Hành Kiệm
Bùi Hành Kiệm (chữ Hán: 裴行俭, 619 – 682) là quan viên, tướng lãnh nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.
Thân thế
Hành Kiệm tự Thủ Ước, có hộ tịch ở huyện Văn Hỷ, Giáng Châu , là thành viên của nhánh Trung Quyến thuộc sĩ tộc họ Bùi ở quận Hà Đông.
Ông cụ là Bùi Bá Phượng, được làm đến Phiếu kỵ đại tướng quân, Phần Châu thứ sử, Lang Da quận công nhà Bắc Chu. Ông nội là Bùi Định Cao hay Bùi Định, được nối tước Lang Da quận công, làm đến Phùng Dực quận thú, Thượng nghi đồng nhà Tùy. Cha là Bùi Nhân Cơ, được làm đến Quang lộc đại phu nhà Tùy, sử cũ có truyện. Hành Kiệm được sanh cùng năm mất của cha (619).
Thăng trầm quan trường
Hành Kiệm từ trẻ nhờ Ấm bổ được làm Hoằng Văn sanh. Thời Đường Thái Tông, Hành Kiệm thi đỗ khoa Minh kinh, được bái làm Tả đồn vệ thương tào tham quân. Bấy giờ Tô Định Phương làm Đại tướng quân, gặp Hành Kiệm rất lấy làm kỳ, đem kỳ thuật dùng binh dạy cho ông.
Năm Hiển Khánh thứ 2 (657), Hành Kiệm được thăng làm Trường An huyện lệnh. Bấy giờ Đường Cao Tông sắp phế Vương hoàng hậu, lập Võ chiêu nghi, Hành Kiệm cho rằng nỗi lo của nước nhà ắt bắt đầu từ việc này, cùng Thái úy Trưởng Tôn Vô Kỵ, Thượng thư tả bộc xạ Chử Toại Lương bí mật bàn bạc việc này. Đại lý tự khanh Viên Công Du cáo mật với mẹ của Võ thị là Dương thị, do vậy Hành Kiệm bị giáng làm Tây châu đô đốc phủ trưởng sử.
Năm Lân Đức thứ 2 (665), Hành Kiệm dần được thăng đến An Tây đại đô hộ, nhiều nước Tây Vực chịu quy phụ, nên ông được trưng bái làm Tư văn (tương đương Hồng lư tự) thiếu khanh. Trong niên hiệu Tổng Chương (668 – 669), Hành Kiệm được thăng làm Tư liệt (tương đương bộ Lại) thiếu thường bá. Đầu niên hiệu Hàm Hanh (670 – 674), triều đình khôi phục tên gọi công sở như các triều đại trước, chức danh của Hành Kiệm được đổi là Lại bộ thị lang, cùng Lý Kính Huyền, Mã Tái làm việc tuyển chọn quan lại hơn 10 năm, được khen là có tài cán, người đời gọi là Bùi, Lý hay Bùi, Mã. Hành Kiệm bắt đầu sử dụng chiếc bảng dài ghi tên họ của quan viên, bên cạnh ghi chú quá trình thuyên chuyển của người đó. Hành Kiệm lại định ra biện pháp thăng giáng của quan viên ở châu, huyện, cân nhắc cao thấp của tư lịch từng người, dùng làm chế độ. Năm Thượng Nguyên thứ 2 (675), Hành Kiệm được gia Ngân thanh quang lộc đại phu.
Oai chấn Tây Vực
Năm thứ 3 (676), Thổ Phồn xâm phạm, triều đình giáng chiếu cho Hành Kiệm làm Thao Châu đạo Tả nhị quân tổng quản, ít lâu sau được làm Thái Châu Trấn phủ Hữu quân tổng quản, đều chịu sự chỉ huy của Chu vương Lý Hiển. Năm Nghi Phượng thứ 2 (677), Đột Quyết Thập Tính khả hãn A Sử Na Đô Chi cùng thủ lãnh Lý Già Bặc dẫn dụ các bộ lạc khác họ (phồn lạc)  xâm phạm An Tây, liên minh với Thổ Phồn. Tháng 6 ÂL năm Điều Lộ đầu tiên (679), có người đề nghị phát binh đánh dẹp, Hành Kiệm nhắc lại thất bại của bọn Lý Kính Huyền, Lưu Thẩm Lễ năm ngoái, cho rằng lúc này không thể tiếp tục dùng binh. Hành Kiệm đề xuất đưa con tin Ba Tư là vương tử Nê Niết Sư (Narsieh) về nối ngôi, mượn đường đi qua 2 bộ lạc của bọn A Sử Na Đô Chi, tùy nghi hành động, làm ít được nhiều. Cao Tông nghe theo, mệnh cho Hành Kiệm đưa con tin lên đường, còn được làm An phủ Đại Thực sứ.
Sứ đoàn đi vào sa mạc Mạc Hạ Duyên Thích, gặp lúc cát bay đá chạy, trời đất tối tăm, người dẫn đường cũng lạc lối, tướng sĩ đều chịu đói khát. Hành Kiệm lệnh cho hạ trại, thành kính cúng tế, rồi nói cả đoàn: “Suối nước cách đây không xa.” Ít lâu sau mây tan gió lặng, đi thêm vài trăm bước, gặp nước – cỏ rất tốt tươi, chẳng ai biết đây là nơi nào. Mọi người đều khâm phục, sánh Hành Kiệm với Nhị sư tướng quân nhà Hán (tức Lý Quảng Lợi). Sứ đoàn đến Tây Châu, được các tộc thiểu số đón tiếp trọng thể; Hành Kiệm chiêu mộ hơn ngàn thanh niên địa phương theo mình tây tiến, đánh tiếng rằng lúc này khí hậu nóng nhất, đợi sang mùa thu mát mẻ mới lên đường. A Sử Na Đô Chi dò biết được, nên không phòng bị. Hành Kiệm thong thả triệu tù trưởng các tộc ở 4 trấn Quy Tư, Vu Điền, Sơ Lặc, Toái Diệp, thông báo tổ chức chuyến đi bắn, chiêu mộ gần vạn con em tù trưởng các tộc. Hành Kiệm bày cuộc săn giả, chỉnh đốn đội ngũ, sau vài ngày, theo đường tắt mà đi. Còn cách bộ lạc của A Sử Na Đô Chi hơn 10 dặm, Hành Kiệm trước tiên sai người thân cận của Đô Chi đến trấn an ông ta, nói mình nhàn rỗi ra ngoài, chứ chẳng phải đánh dẹp gì. Sau đó Hành Kiệm sai sứ giải triệu Đô Chi đến gặp mặt. Đô Chi vốn cùng Lý Già Bặc mưu tính cự tuyệt sứ giả nhà Đường sẽ đến vào mùa thu, chợt nghe tin quân triều đình đến, không biết làm sao, tự soái 500 con em cưỡi ngựa đến doanh trại của Hành Kiệm, lập tức bị bắt giữ. Hôm ấy, Hành Kiệm lấy Khế tiễn (mũi tên ước hẹn) của Đô Chi gọi tù trưởng tất cả bộ lạc đến nghe lệnh, rồi bắt họ đưa về thành Toái Diệp.
Hành Kiệm chọn kỵ binh tinh nhuệ, đem theo hành trang gọn nhẹ, đi suốt ngày đêm, muốn tập kích Lý Già Bặc. Giữa đường Hành Kiệm bắt được sứ giả của A Sử Na Đô Chi đang quay về, đồng hành với sứ giả của Già Bặc. Hành Kiệm phóng thích sứ giả của Già Bặc, lệnh cho hắn thông báo cho chủ nhân về việc Đô Chi đã bị bắt; ngay sau đó Già Bặc đến xin hàng. Vì thế quan tướng dưới quyền Hành Kiệm đã lập bia ở thành Toái Diệp, để kỷ niệm công lao của ông. Hành Kiệm đem Đô Chi, Già Bặc về kinh sư, Đường Cao Tông đích thân mở tiệc úy lạo, nói: “Hành Kiệm đem một cánh quân cô độc, vào sâu muôn dặm, binh khí không vấy máu mà bắt giữ loạn đảng, có thể nói là văn võ kiêm bị vậy. Nay cho khanh nhận cả hai chức.” Ngay hôm ấy Cao Tông bái Hành Kiệm làm Lễ bộ thượng thư, kiêm Kiểm hiệu Hữu vệ đại tướng quân.
Cùng năm, thủ lãnh Đột Quyết là A Sử Đức Ôn Phó nổi dậy, 24 châu dưới quyền quản hạt của Thiền Vu đô hộ phủ hưởng ứng, lực lượng lên đến vài mươi vạn người. Thiền Vu đô hộ Tiêu Tự Nghiệp soái binh đánh dẹp nhưng thất bại, vì thế triều đình lấy Hành Kiệm làm Định Tương đạo Hành quân đại tổng quản, soái bọn Thái phó thiếu khanh Lý Tư Văn, Doanh Châu đô đốc Chu Đạo Vụ đem 18 vạn bộ binh, hợp với Trình Vụ Đĩnh đem quân Tây lộ, Lý Văn Giản đem quân Đông lộ, cả thảy hơn 30 vạn, cờ xí kéo dài mấy ngàn dặm, đều chịu sự chỉ huy của ông. Đời Đường ra quân rầm rộ như vậy, có thể nói là chưa từng có.
Hành Kiệm hành quân đến Sóc Châu, biết lương thực của Tiêu Tự Nghiệp mấy lần bị chặn cướp, binh sĩ phần nhiều bị chết đói. Hành Kiệm làm giả 300 cỗ xe chở lương, mỗi xe giấu 5 tráng sĩ, đem theo mạch đao, nỏ cứng, lấy vài trăm binh sĩ gầy yếu kéo xe, lại cho tinh binh theo sau. Đoàn xe đi vào nơi hiểm trở để chờ địch. Quả nhiên phản quân tràn xuống, lính kéo xe tan chạy. Người Đột Quyết ruổi xe đến nơi có nước và cỏ, cởi yên chăn ngựa, đang muốn lấy lương thực trong xe, đột nhiên tráng sĩ cùng nhau xông ra, phục binh cũng đến, bắt giết gần sạch, tàn dư tan chạy. Từ ấy xe lương của quân Đường, không ai dám đến gần.
Quân Đường đến bắc biên của Thiền Vu đô hộ phủ, gặp lúc trời chiều, bèn hạ trại. Hào lũy đã xong, Hành Kiệm chợt ra lệnh dời lên đồi cao, tướng sĩ đều nói binh sĩ đã ổn định, không nên khiến họ vất vả rối ren nữa; ông không nghe, lại càng thúc giục họ di chuyển. Đêm ấy, mưa bão kéo đến, nơi hạ trại cũ ngập dưới nước hơn trượng, tướng sĩ chẳng ai không thán phục, hỏi làm sao biết được, Hành Kiệm đáp: “Từ nay cứ nghe mệnh lệnh của ta, chứ đừng hỏi làm sao ta biết.”
Quân Đột Quyết kháng cự ở Hắc Sơn, quân Đường liên tiếp giành thắng lợi, trước sau giết địch không đếm xuể. Khả hãn được phản quân đề cử là A Sử Na Nê Thục Bặc bị bộ hạ giết chết, đem đầu ông ta đến xin hàng; quân Đường lại bắt được 1 thủ lãnh trọng yếu của phản quân là A Sử Na Phụng Chức đem về kinh sư. Tàn quân Đột Quyết trốn đi Lang Sơn. Sau khi Hành Kiệm về triều, A Sử Na Phục Niệm tự xưng khả hãn, hội họp với A Sử Đức Ôn Phó, tập hợp lực lượng cũ.
Năm sau (680), Hành Kiệm tiếp tục nắm các cánh quân đi đánh dẹp. Quân Đường đóng trại ở Hình Khẩu thuộc Đại Châu, Hành Kiệm tung phản gián khuyên dụ Phục Niệm và Ôn Phó, khiến hai người nghi kỵ lẫn nhau. Phục Niệm sợ hãi, bí mật xin hàng, còn hứa lập công chuộc tội. Hành Kiệm không tiết lộ việc này, nhưng dâng mật biểu về triều. Mấy ngày sau, có bụi mù giăng trời kéo đến, lính do thám sợ hãi quay về thông báo, Hành Kiệm triệu tập ba quân, nói rằng: “Đây là Phục Niệm bắt Ôn Phó đến hàng, chẳng khác được. Nhưng nhận hàng cũng như đón địch, vẫn phải nghiêm túc phòng bị.” Rồi sai 1 sứ giả đơn độc ra đón và úy lạo. Ít lâu sau, Phục Niệm quả nhiên soái bộ thuộc trói Ôn Phó đến cửa quân xin nhận tội.
Quân Đường dẹp xong cuộc nổi dậy của người Đột Quyết, Đường Cao Tông cả mừng, sai Hộ bộ thượng thư Thôi Tri Đễ úy lạo quân đội. Thị trung Bùi Viêm đố kỵ công lao của Hành Kiệm, cùng tổng quản Trình Vụ Đĩnh, Trương Kiền Úc tâu lên rằng: “Phục Niệm bị Trình Vụ Đĩnh, Trương Kiền Úc áp sát bên sườn, lại chịu người Hồi Hột ở phía bắc sa mạc bức bách, cùng quẫn mới xin hàng.” Do vậy Hành Kiệm không được ghi công, còn Phục Niệm và Ôn Phó đều bị chém ở chợ. Ban đầu Hành Kiệm đã hứa cho Phục Niệm khỏi tội chết, đến nay than rằng: “Việc Hồn, Tuấn ngày trước, xưa nay lấy làm xấu hổ. Chỉ sợ giết người xin hàng, sau này không còn ai chịu đến nữa.” Nhân đó Hành Kiệm xưng bệnh không ra ngoài nữa.
Nhờ công huân, Hành Kiệm được phong Văn Hỷ huyện công. Năm Vĩnh Thuần đầu tiên (682), A Sử Na Xa Bạc xưng khả hãn của Thập Tính Đột Quyết để nổi dậy, triều đình lại giáng chiếu lấy Hành Kiệm làm Kim Nha đạo Đại tổng quản, soái 10 tướng quân đi dẹp. Còn chưa lên đường thì vào ngày 28 tháng 4 ÂL (ngày 9 tháng 6) cùng năm, Hành Kiệm bệnh mất, hưởng thọ 64 tuổi.
Hậu sự
Hành Kiệm được tặng chức U Châu đô đốc, thụy là Hiến. Cao Tông giáng đặc chiếu lệnh cho Hoàng thái tử chọn 1 quan viên lục phẩm ở kinh thành đến giúp việc nhà họ Bùi, kéo dài đến 5, 6 năm, đợi cháu nội của Hành Kiệm trưởng thành mới thôi. Đường Trung Tông lên ngôi, tái truy tặng Hành Kiệm làm Dương Châu đại đô đốc. Thời Đường Huyền Tông, nhờ con út Bùi Quang Đình được làm Thị trung, triều đình gia tặng Hành Kiệm làm Thái úy.
Năm Kiến Trung thứ 3 (782) thời Đường Đức Tông, triều đình truy phong 64 danh tướng đời xưa, đặt miếu thờ. Hành Kiệm là 1 trong số này.
Tác phẩm
Hành Kiệm giỏi Thảo thư, là bậc danh gia đương thời. Khi Hành Kiệm còn giữ chức ở bộ Lại, Đường Cao Tông nghe tiếng tăm của ông, dùng lụa sống (quyên) làm trăm quyển sách, lệnh cho ông viết 1 bộ Chiêu Minh văn tuyển bằng chữ Thảo. Cao Tông xem thì khen hay, ban cho 500 tấm lụa (bạch). Hành Kiệm từng nói với người ta rằng: “Chử Toại Lương nếu không có bút tốt mực quý thì không viết thư pháp, không quan tâm đến bút, mực mà vẫn viết chữ vừa nhanh vừa đẹp, chỉ có tôi và Ngu Thế Nam mà thôi.”
Hành Kiệm trước tác Văn tập 20 quyển, soạn Thảo tự tạp thể mấy vạn câu, lại soạn Tuyển phổ 10 quyển, nay đều không còn. Ngoài ra, Hành Kiệm hiểu rất rõ các ngành Âm dương, Lịch pháp, mỗi khi cầm quân ra trận, ắt đoán trước ngày giành thắng lợi; ông từng ghi lại 46 bí quyết về vấn đề sắp xếp doanh trại, bày đặt trận thế, tính toán thắng bại, nhận thức nhân tài. Thời Võ Chu, Võ Tắc Thiên lệnh cho Bí thư giám Võ Thừa Tự đến nhà họ Bùi đòi lấy, bí mật đem về cung cất giữ, không cho lưu truyền.
Nhận thức nhân tài
Hành Kiệm có tài nhìn người, từ lúc nắm quyền tuyển chọn quan lại cho đến khi cầm quân ra trận, hễ gặp được nhân tài, chẳng bao giờ không thật lòng trọng dụng. Thời ở bộ Lại, đồng nhiệm Lý Kính Huyền thưởng thức văn tài của Dương Quýnh, Vương Bột, Lư Chiếu Lân, Lạc Tân Vương, giới thiệu họ với Hành Kiệm; ông nói: “Lý tưởng cao xa của bậc sĩ phu, trước cần có khí độ và kiến thức, sau mới đến các môn văn học nghệ thuật. Như bọn Bột, dẫu có tài, nhưng tính phù phiếm khoe khoang, sao mà được làm quan phong tước chứ? Quýnh rất trầm lắng, có thể làm đến (huyện) lệnh, trưởng, còn lại đều chết chẳng lành.” Bấy giờ Tô Vị Đạo, Vương Kịch chưa nổi tiếng, nhân dịp được điều nhiệm, tìm đến bộ Lại. Hành Kiệm gặp họ, tiếp đãi rất trọng thể, rồi nói: “Tôi đã cao tuổi mà con cái còn nhỏ, hận không thấy chúng trưởng thành. Hai ngài mười mấy năm sau sẽ nắm quyền tuyển chọn quan lại, xin nhớ đến bọn chúng.” Về sau họ nắm bộ Lại, quả nhiên ứng nghiệm lời trên.
Thời ở Tây Vực, các tướng lãnh dưới quyền của Hành Kiệm có Trình Vụ Đĩnh, Trương Kiền Úc, Thôi Trí Biện, Vương Phương Dực, Đảng Kim Bì, Lưu Kính Đồng, Quách Đãi Phong, Lý Đa Tộ, Hắc Xỉ Thường Chi đều trở thành danh tướng, còn người được ông tâu lên, giúp họ làm đến thứ sử, tướng quân có vài mươi người.
Tính cách
Thời ở bộ Lại, Hành Kiệm từng đòi y sĩ làm thuốc, trong đó các vị thuốc quý như sừng tê, xạ hương, người đưa thuốc lỡ làm mất, sợ hãi bỏ trốn. Hoàng đế từng sắc ban cho Hành Kiệm ngựa và yên mới, có viên lệnh sử dùng ngựa chạy việc riêng, ngã ngựa vỡ yên; lệnh sử cũng bỏ trốn. Hành Kiệm đều sai người thân cận gọi về, tha lỗi cho họ, đãi ngộ như cũ.
Sau khi bắt được Đô Chi, Già Bặc, Hành Kiệm giành được ngọc quý không đếm xuể. Tù trưởng các tộc thiểu số và tướng sĩ đều muốn trông thấy, Hành Kiệm nhân đó đặt tiệc, bày ra cho mọi người ngắm. Có chiếc mâm mã não, rộng đến 2 thước, ánh sáng rực rõ. Quân lại Vương Hưu Liệt bưng mâm, nhấc chân lên thềm, giẫm vào vạt áo, ngã lăn ra, làm vỡ mâm. Hưu Liệt kinh hoàng, dập đầu chảy máu, Hành Kiệm cười nói với ông ta: “Mày chẳng phải cố ý, sao phải như vậy?” mặt không hề có chút tiếc rẻ. Đường Cao Tông ban cho Hành Kiệm hơn 3000 món chén dĩa bằng kim loại trong tài sản của Đô Chi, cùng số lạc đà, ngựa, bò tương đương; ông đem chia cho thân nhân, bộ hạ, vài ngày thì hết sạch.
Pterigynandrum decipiens
Pterigynandrum decipiens là một loài rêu trong họ Pterigynandraceae. Loài này được (F. Weber & D. Mohr) Lindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Bùi Hành Kiệm
Chú thích
Thể loại:Sinh năm 619 Thể loại:Mất năm 682 Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Đường Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Đường
Pterigynandrum decipiens
Liên kết ngoài
Thể loại:Pterigynandrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Falsomordellina nigripennis
Falsomordellina nigripennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
Thể loại:Falsomordellina Thể loại:Động vật được mô tả năm 1967
Odontocarya mallosperma
Odontocarya mallosperma là một loài thực vật có hoa trong họ Biển bức cát. Loài này được Barneby mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Odontocarya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Enicospilus cardaleae
Enicospilus cardaleae là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Nephrolepis abrupta
Nephrolepis abrupta là một loài dương xỉ trong họ Nephrolepidaceae. Loài này được Bory Mett. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrolepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1856
Guimps
Guimps là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 76 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Charente
Melanotus habaensis
Melanotus habaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Ophiorrhiza japonica
Ophiorrhiza japonica là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Blume mô tả khoa học đầu tiên năm 1826.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ophiorrhiza Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1826
Oglasa cosmiodes
Oglasa cosmiodes là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oglasa
Sainte-Anne-sur-Vilaine
Sainte-Anne-sur-Vilaine (Santez-Anna-ar-Gwilen) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.
Dân số
Người dân ở Sainte-Anne-sur-Vilaine được gọi là Saintanais.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Ille-et-Vilaine
Dentimargo vitoria
Dentimargo vitoria là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Tham khảo
Thể loại:Dentimargo
Xã Piney, Quận Clarion, Pennsylvania
Xã Piney (Piney Township) là một xã thuộc quận Clarion, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 453 người.
Myrmeleon lineolus
Myrmeleon lineolus là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Rambur miêu tả năm 1842.
Tham khảo
Thể loại:Myrmeleon
Myotis goudoti
Myotis goudoti là một loài động vật có vú trong họ Dơi muỗi, bộ Dơi. Loài này được A. Smith mô tả năm 1834.
Liên kết ngoài
Thể loại:Myotis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1834 Thể loại:Động vật có vú Madagascar Thể loại:Động vật đặc hữu Madagascar
Conchocarpus nicaraguensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Conchocarpus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Falsomordellina takaosana
Falsomordellina takaosana là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Kôno miêu tả khoa học năm 1932.
Turnera rubrobracteata
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Đông hầu Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Habranthus itaobinus
Habranthus itaobinus là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Ravenna mô tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Liên kết ngoài
Thể loại:Habranthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1999
Solenostoma mamatkulovii
Solenostoma mamatkulovii là một loài rêu tản trong họ Jungermanniaceae. Loài này được (Váňa & Zerov) Váňa, Hentschel & J. Heinrichs miêu tả khoa học lần đầu tiên năm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Solenostoma
Melanotus hachijoensis
Melanotus hachijoensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ôhira miêu tả khoa học năm 1969.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Khawhai
Địa lý
Khawhai có vị trí Nó có độ cao trung bình là 1369 mét (4491 feet).
Pterigynandrum declinatum
Liên kết ngoài
Thể loại:Pterigynandrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1824
Khawhai
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khawhai có dân số 2408 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Khawhai có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Khawhai, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Mizoram
Enicospilus cariosus
Enicospilus cariosus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Odontocarya mexicana
Odontocarya mexicana là một loài thực vật có hoa trong họ Biển bức cát. Loài này được Barneby mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Liên kết ngoài
Thể loại:Odontocarya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
Leucanopsis otho
Leucanopsis otho là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucanopsis
Graves-Saint-Amant
Graves-Saint-Amant là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 22 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Gravessaintamant
Nephrolepis acutifolia
Nephrolepis acutifolia là một loài dương xỉ trong họ Nephrolepidaceae. Loài này được Desv. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrolepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
Nereidania opalina
Nereidania opalina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nereidania
Neoraputia paraensis
Neoraputia paraensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (Ducke) Emmerich mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Liên kết ngoài
Thể loại:Neoraputia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1978
Chuyển động tròn
Trong vật lý, chuyển động tròn là chuyển động quay của một chất điểm trên một vòng tròn: một cung tròn hoặc quỹ đạo tròn. Nó có thể là một chuyển động đều với vận tốc góc không đổi, hoặc chuyển động không đều với vận tốc góc thay đổi theo thời gian. Các phương trình mô tả chuyển động tròn của một vật không có kích thước hình học, đúng hơn là chuyển động của một điểm giả định trên một mặt phẳng. Trong thực tế, khối tâm của vật đang xét có thể được coi là chuyển động tròn.
Ví dụ chuyển động tròn của một vệ tinh nhân tạo bay quanh Trái Đất theo một quỹ đạo địa tĩnh, một hòn đá được cột với một sợi dây và quay tròn (ném tạ), một chiếc xe đua chạy qua một đường cong trong một đường đua, một electron chuyển động vuông góc với một từ trường đều, và bánh răng quay trong một máy cơ khí.
Chuyển động tròn là không đều ngay cả khi vận tốc góc ω không đổi, bởi vì vector vận tốc v của điểm đang xét liên tục đổi hướng. Sự thay đổi hướng của vận tốc liên quan đến gia tốc gây ra do lực hướng tâm kéo vật di chuyển về phía tâm của quỹ đạo tròn. Nếu không có gia tốc này, đối tượng sẽ di chuyển trên một đường thẳng theo các định luật của Newton về chuyển động.
Mô tả chuyển động tròn bằng hệ tọa độ cực
nhỏ|Hình 3: [[Hệ tọa độ cực cho một quỹ đạo tròn. Ở phía trái là một vòng tròn đơn vị cho thấy sự biến thiên của và  theo vector đơn vị  và  tương ứng với sự tăng 1 gọc nhỏ  trong góc đơn vị .]] Trong chuyển động tròn, vật di chuyển trên một đường cong có thể miêu tả bằng hệ tọa độ cực với 1 trục R cố định tính từ tâm của quỹ đạo, góc θ (t) thay đổi so với trục gốc R. Xem hình 3: vector là một vector bán kính từ trục đến vị trí vật:
với là vector đơn vị song song cùng hướng với vector bán kính tại thời điểm t và chỉ vị trí so với trục gốc. Vận tốc là đạo hàm theo thời gian của độ dịch chuyển:
Biểu diễn bằng số phức
Chuyển động tròn có thể biểu diễn bằng số phức. Với trục thực x và trục ảo y, vị trí của vật chuyển động tròn đều có thể biểu diễn bằng vector số phức z: với i là số ảo đơn vị, và là góc của vector phức tạo với trục thực và là 1 hàm số theo biến t. Vì bán kính là hằng số: dấu chấm (đạo hàm) cho thấy sự khác biệt về thời gian. Với ký hiệu này, vận tốc trở thành: và gia tốc trở thành:
Chuyển động tròn đều
nhỏ|Hình 1: Các vector vận tốc tại thời điểm t và t + dt, vật di chuyển từ trên quỹ đạo đến vị trí mới. Vì vận tốc cố định về độ lớn v = r ω, các vectơ vận tốc quét ra một cung tròn theo tỷ lệ với ω. Khi "dt" → 0, vector gia tốc a trở nên vuông góc với v, có nghĩa là nó hướng về phía tâm của quỹ đạo trong vòng tròn theo hướng bên trái. Góc ωdt là góc rất nhỏ giữa hai vector vận tốc và có xu hướng dt → 0 Phương trình của chuyển động tròn với bán kính quỹ đạo r, chu vi C = 2π r. Chu kỳ T, vận tốc góc ω: Góc θ quét trên mặt phẳng quỹ đạo trong một thời gian t:
Vận tốc
Bởi vì vận tốc v là tiếp tuyến với đường tròn, và không có hai vận tốc điểm trong cùng một hướng. Mặc dù độ lớn của vận tốc không đổi nhưng hướng của nó luôn luôn thay đổi. Sự thay đổi hướng của vận tốc này được gây ra bởi một gia tốc có độ lớn cũng không đổi, nhưng có hướng cũng luôn luôn thay đổi. Gia tốc luôn hướng vào tâm quỹ đạo và vuông góc với vận tốc. Gia tốc này được gọi là gia tốc hướng tâm.
Với quỹ đạo có bán kính r, khi vật di chuyển quét 1 góc θ, thì quãng đường dài di chuyển của vật trên quỹ đạo sẽ là s = rθ. Do đó, vận tốc là: vì là chuyển động tròn đều nên vận tốc góc ω không đổi, cho nên vận tốc v cũng không đổi.
Gia tốc hướng tâm
Vòng tròn bên trái trong hình 1 là quỹ đạo cho thấy các vectơ vận tốc tại 2 điểm liền kề. Vòng tròn bên phải hình là hai vận tốc di chuyển để trùng vào nhau (dt → 0). Bởi vì vận tốc góc không đổi, vectơ vận tốc cũng quét ra một vòng tròn tương tự. Đối với một góc quét dθ = ωdt sự biến đổi của v sẽ là một vector vuông góc với v và có độ lớn bằng vdθ, do đó độ lớn của gia tốc được tính bởi phương trình:
Các vector
nhỏ|Hình 2: Các vector trong chuyển động tròn đều. Vector Ω miêu tả chuyển động tròn trong một mặt phẳng quỹ đạo. Các mối quan hệ vector được thể hiện trong hình 2. Trục quay được hiển thị như là một vector Ω vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo và có độ lớn ω = dθ / dt. Chiều của vector Ω tuân theo quy tắc bàn tay phải. Vector vận tốc được tính theo phép tích vector:
là một vector vuông góc với cả hai vector Ω và r (t), tiếp tuyến với quỹ đạo và có độ lớn bằng ω r. Tương tự, vector gia tốc được tính theo công thức:
là một vector vuông góc với cả hai vector Ω và v (t) với độ lớn bằng ω |v| = ω2 r và ngược hướng với vector r (t).
Quan hệ với dao động điều hòa
Hình chiếu của 1 điểm chuyển động tròn đều xuống một trục nằm trong mặt quẳng quỹ đạo là một dao động điều hòa. Ngược lại, bất kỳ một dao động điều hòa nào cũng có thể biểu diễn bằng 1 vector có mũi chuyển động tròn đều với vận tốc góc ω=2π/T trong đó T là chu kỳ của dao động điều hòa, độ lớn vector là biên độ dao động, góc tạo với trục tọa độ là pha ban đầu.
Chuyển động tròn biến đổi đều
Gia tốc hướng tâm hay còn gọi là gia tốc pháp tuyến aR có giá trị bằng v^2/r\,, với v là độ lớn của vận tốc tại điểm đang xét: t, với   là vận tốc ban đầu của chất điểm tại
Vector gia tốc tiếp tuyến aθ, có phương trùng với tiếp tuyến của quỹ đạo tròn tại điểm đang xét và có độ lớn là đạo hàm bậc nhất của vận tốc theo thời gian:.
Chính gia tốc tiếp tuyến làm thay đổi vận tốc chất điểm. Nguyên nhân làm xuất hiện gia tốc này là do chất điểm chịu ảnh hưởng bởi các ngoại lực tác động vào, ví dụ như lực ma sát hoặc trọng lực.
Gia tốc toàn phần tại 1 điểm có giá trị:
Góc lệch  tạo thành giữa   với  :
Liên kết ngoài
Thể loại:Chuyển động học Thể loại:Cơ học cổ điển Thể loại:Cơ học Thể loại:Chuyển động Thể loại:Xoay tròn
Myrmeleon littoralis
Myrmeleon littoralis là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Miller & Stange in Miller et al. miêu tả năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Myrmeleon
Falsomordellina vagevittata
Falsomordellina vagevittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Nakane miêu tả khoa học năm 1957.
Tham khảo
Thể loại:Falsomordellina
Senecio korshinskyi
Senecio korshinskyi là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Krasch. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1937.
Tham khảo
K Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1937
Sypna mormoides
Sypna mormoides là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sypna
Enicospilus carlota
Enicospilus carlota là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Melanotus haemorrhous
Melanotus haemorrhous là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Solenostoma micranthum
Liên kết ngoài
Thể loại:Solenostoma
Falsomordellistena alpigena
Falsomordellistena alpigena là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Tokeji miêu tả khoa học năm 1953.
Chú thích
Thể loại:Falsomordellistena
Dơi xám
Myotis grisescens hay Dơi xám là một loài động vật có vú trong họ Dơi muỗi, bộ Dơi. Loài này được A. H. Howell mô tả năm 1909.
Liên kết ngoài
Thể loại:Myotis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1909 Thể loại:Dơi Mỹ
Xã Pittsfield, Quận Warren, Pennsylvania
Xã Pittsfield (Pittsfield Township) là một xã thuộc quận Warren, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Thống kê dân số đến năm 2010 xã này là 1.405 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Warren, Pennsylvania
Dentimargo virginiae
Dentimargo virginiae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Tham khảo
Thể loại:Dentimargo
Động đất ngoài khơi phía Đông Chiba 2012
Động đất ngoài khơi phía Đông Chiba 2012 (千葉県東方沖地震) là trận động đất xảy ra vào lúc 21:05 (JST), ngày 14 tháng 3 năm 2012. Trận động đất có cường độ 6.1 richter, tâm chấn độ sâu khoảng 15 km. Không có cảnh báo sóng thần cho trận động đất này. Hậu quả đã làm 1 người chết, 1 người bị thương.
Odontocarya micrantha
Odontocarya micrantha là một loài thực vật có hoa trong họ Biển bức cát. Loài này được (Diels) Barneby mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Neritodes verrucata
Liên kết ngoài
Thể loại:Neritodes
Pterigynandrum domingense
Liên kết ngoài
Thể loại:Pterigynandrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Odontocarya micrantha
Liên kết ngoài
Thể loại:Odontocarya Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Ampelocissus winkleri
Ampelocissus winkleri là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được Lauterb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1910.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ampelocissus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1910 Thể loại:Thực vật Brunei Thể loại:Thực vật Malaysia
Saint-Domineuc
Saint-Domineuc (Landoveneg) là một xã của tỉnh Ille-et-Vilaine, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc nước Pháp.
Habranthus jamesonii
Habranthus jamesonii là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được (Baker) Ravenna mô tả khoa học đầu tiên năm 1969.
Saint-Domineuc
Dân số
Người dân ở Saint-Domineuc được gọi là Docmaëliens.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Ille-et-Vilaine
Enicospilus carri
Enicospilus carri là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Pamexis luteus
Pamexis luteus là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Thunberg miêu tả năm 1784.
Habranthus jamesonii
Liên kết ngoài
Thể loại:Habranthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1969
Enicospilus carri
Liên kết ngoài
Thể loại:Enicospilus
Khawzawl
Khawzawl là một thị trấn thống kê (census town) của quận Champhai thuộc bang Mizoram, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Mizoram
Pamexis luteus
Tham khảo
Thể loại:Pamexis
Pamexis luteus
Genís García
Genís García Iscla (sinh 18 tháng 5 năm 1978) là một cầu thủ bóng đá Andorra. Hiện tại anh đang thi đấu cho đội tuyển quốc gia Andorra và FC Santa Coloma.
Thống kê đội tuyển quốc gia
Cập nhật ngày 28 tháng 9 năm 2014
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1978 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Andorra Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Santa Coloma
Grassac
Grassac là một xã thuộc tỉnh Charente trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã nay có độ cao trung bình 220 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Charente
Nephrolepis × averyi
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrolepis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Leucanopsis perdentata
Leucanopsis perdentata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucanopsis
Melanotus hainanensis
Melanotus hainanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 2001.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Agathosma sabulosa
Agathosma sabulosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được Sond. mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.
Liên kết ngoài
Thể loại:Agathosma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1860
Myotis hajastanicus
Tham khảo
Thể loại:Myotis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1939 Thể loại:Loài cực kỳ nguy cấp
Dentimargo vincenzoi
Dentimargo vincenzoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Xã Pittston, Quận Luzerne, Pennsylvania
Xã Pittston (Pittston Township) là một xã thuộc quận Luzerne, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 3.368 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Luzerne, Pennsylvania
Falsomordellistena altestrigata
Falsomordellistena altestrigata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Marseul miêu tả khoa học năm 1876.
Tham khảo
Thể loại:Falsomordellistena Thể loại:Động vật được mô tả năm 1876
Conchocarpus obovatus
Conchocarpus obovatus là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (Nees & Mart.) Kallunki & Pirani mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Conchocarpus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Oglasa costimaculata
Oglasa costimaculata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Pelexia gracilis
Pelexia gracilis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pelexia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925