cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikoyan-Gurevich Ye-8
Ngày ngày 28 tháng 10 năm 1958
Ngày ngày 28 tháng 10 năm 1958 xảy ra một sự kiện lịch sử. Sau một thời gian xung đột, hôm đó, đột nhiên các máy bay của Đài Loan thắng lớn, diệt gọn 9 máy bay Mig-15 Trung Quốc trong đất liền. Đây là lần đầu tiên các F-86 sử dụng tên lửa tầm nhiệt AIM-9, có thể là lần đầu tiên tên lửa có điều khiển không đối không xung trận. (Theo những bức ảnh còn lại, trong chiến tranh Thế giới thứ II, Đức đã bắn tên lửa lái dây kích nổ âm thanh về phía máy bay Đồng Minh, một vài người Đức nói rằng tên lửa X-4 này đã có kết quả hạ mục tiêu, nhưng những gì còn lại của câu chuyện này quá ít ỏi. Điều chắc chắn là các tên lửa X-4 tính năng rất hạn chế). Về mặt quân sự, người Trung Quốc tỏ ra không mấy dũng cảm, họ dừng hoàn toàn các trận không chiến, huy động một lực lượng khổng lồ người rà soát từ đề-xi-mét vuông trong vùng vài trăm ki-lô-mét vuông bên dưới trận đánh. Trung Quốc tìm được một số mảnh tên lửa và rất may mắn, một quả tên lửa cắm vào mục tiêu mà không nổ, máy bay này cố hạ cánh, nhưng phi công không sống sót, máy bay bị phá hủy, nhưng tên lửa cắm vào nó thì gần như nguyên vẹn. Sự kiện này ảnh hưởng lớn đến các máy bay diệt mục tiêu trên không Liên Xô, họ lập tức huy động một lực lượng khoa học lớn, cho ra đời tên lửa R-13, sau này sẽ dùng trên MiG-21 trong chiến tranh Việt Nam. Trung Quốc giữ lại đầu dò hồng ngoại, với hy vọng sẽ có tên lửa tốt hơn của Liên Xô. Tuy nhiên, 30 năm sau đó, kỹ thuật sản xuất tên lửa của Trung Quốc vẫn bế tắc. Trước trận chiến này, Liên Xô đầu tư vào tên lửa tầm quang, được dẫn đường bởi đèn chiếu từ máy bay mẹ vào mục tiêu, hướng này rất hạn chế kết quả. Thời điểm trước 1958, các tên lửa dẫn đường radar vẫn thiếu điều kiện thực hiện tác chiến hiệu quả trên máy bay nhỏ. Sự kiện này được giữ hết sức bí mật, nhiều năm sau sự sụp đổ của Liên Xô, phương Tây vẫn không hiểu tại sao thiết kế AIM-9 thất thoát.
Thời đại tên lửa có điều khiển của MiG bắt đầu.
Năm 1959, đối với không quân Liên Xô có một sự kiện lịch sử. Tướng Ivan Pstưgo (Иван Пстыго, sau này là Nguyên Soái, tư lệnh Không Quân) kết thúc giai đoạn thử nghiệm và đưa vào trang bị máy bay MiG-21F chiến thuật, đánh dấu việc không quân Liên Xô bắt đầu thời đại đối không bằng tên lửa và radar (máy bay này là mẫu thử YE-6 không lắp bào khí dùng hai tên lửa. Liên Xô lúc đó dựa vào ba loại tên lửa không đối không chính: tên lửa hướng radar bán chủ động được ưu tiên nhất, tên lửa tầm quang được đầu tư phát triển lớn và trang bị rộng nhưng đây là hướng bế tắc sau này, tên lửa tầm nhiệt đang nghiên cứu). Phòng thiết kế OKB-155 lúc đó thuộc Ủy ban Thiết bị Hàng không (hay được viết tắt tiếng Nga là ГКАТ) do Mikhoyan lãnh đạo. Bất chấp khối lượng công việc rất lớn khi bắt đầu tổ chức sản xuất hàng loạt máy bay mới, vẫn tiến tới việc phát triển một mẫu máy bay chiến đấu ưn thế. Phòng thiết kế tiến hành tạo mới song song một số mẫu máy bay có yêu cầu chung: diệt mục tiêu trên không, hạng nặng, tốc độ cao. (Nên hiểu mức độ của từ "hạng nặng" lúc mà yêu cầu máy bay không chiến vẫn còn nhỏ nhẹ).
Tuy nhiên, đó mới là kết cấu trung gian.
Về quan điểm kỹ thuật, MiG-21F là máy bay sử dụng phương pháp không chiến dựa trên radar và tên lửa có điều khiển, là lớp máy bay chiến đấu trên không phản lực thứ 2, khác biệt lớp thứ nhất mà dòng MiG có hai máy bay MiG-15 và MiG-17. (MiG-19 là máy bay đa năng, fighter, "máy bay cường kích", nó không phải là máy bay chiến đấu trên không chuyên nghiệp và vì những lý do sau, nó chiến đấu trên không không tốt.) Về quan điểm chiến thuật, máy bay MiG-21 vẫn phải bắn trong góc hẹp tầm ngắn, vẫn là máy bay Dogfight. Cách đánh này không khác gì của MiG-15, MiG-17 và hoàn toàn khác FBV của MiG-25. Vậy, thực chất MiG-21 là máy bay phản lực không chiến thế hệ 1,5 của Liên Xô, máy bay trung gian giao thời.
Dogfight
Những vấn đề khí động không còn là mục tiêu quan trọng nhất nữa. Từ khi có máy bay, những nỗ lực khí động, công suất cánh quạt hay lực đẩy phản lực, động cơ... đến thời điểm YE-8 ra đời, luôn là những vấn đề lớn nhất mà các nhà chế tạo thân cánh, máy bay... quan tâm. Nhắc lại một lần nữa, các MiG-21 là máy bay trung gian. Chúng vẫn sử dụng cách đánh dogfight, phương pháp chiến đấu tiêu diệt mục tiêu trên không bằng cách đặt địch vào đường thẳng của phương bay, trước mũi ta và tránh để địch làm như vậy. Dogfight đạt ưu thế bằng tính linh hoạt của máy bay, bao gồm các đặc tính vòng bán kính hẹp, ít giảm tốc độ khi đổi hướng, tốc dộ leo cao và gia tốc trục dọc mạnh, tỷ lệ lực đẩy động cơ/khối lượng, tỷ lệ diện tích cánh/khối lượng, tầm mắt phi công... Những yêu cầu đó của ưu thế đòi hỏi máy bay có thiết kế khí động, động cơ ưu việt và quan trọng nhất là phải nhỏ, nhẹ. YE-6 riêng về khí động là nỗ lực nâng cao góc đón gió, góc giữa hướng máy bay và phương bay, tăng gia tải và khả năng bắn tên lửa tầm ngắn. Một đặc trưng của dogfight là cần những máy bay chiến đấu trên không chuyên nghiệp, những máy bay có khả năng ném bom nặng nề khó linh hoạt nhào lộn hỗn chiến.
FBV
Tên lửa có điều khiển và các phương tiện quan sát, giám sát điện tử đã cho phép những thiết bị có đường bay tồi nhất bắn rụng những máy bay linh hoạt nhất. Cực đoan nhất có thể nói rằng, tên lửa điều khiển bằng radar, xuất phát từ những bệ phóng đất đối không không thể rời mặt đất được, nay đã nhỏ gọn và bắn rụng được máy bay với hiệu suất cao. Dễ hiểu nơn thì hình dung ra cách máy bay không chiến tiêu diệt mục tiêu trên không bằng tên lửa, thứ thiết bị bay linh hoạt hơn máy bay có người lái, xuất phát từ máy bay mang radar. Phương pháp chiến đấu ngày nay được gọi là FBV (fire beyond vision), bắn qua tầm nhìn. Sử dụng máy bay có phương tiện quan sát điện tử tốt hơn nhiều mắt phi công (lúc đó trọng tâm là radar không chiến). Diệt địch bằng thứ vũ khí linh hoạt và tầm xa hơn đại bác bắn nhanh NR30 là các tên lửa có điều khiển. Yêu cầu của FBV cần máy bay có khí tài quan sát mạnh và mang được tên lửa linh hoạt, tầm xa, tốc độ cao để địch không chạy được. Máy bay như thế quan trọng nhất là to mạnh. Như vậy, dogfight và FBV mâu thuẫn nhau, cần hai kết cấu động lực cho máy bay diệt mục tiêu trên không khác nhau. Trước khi năng lực của máy tính đủ mạnh làm nảy sinh yêu cầu nhận dạng, radar có hai chức năng tìm kiếm và bám-ngắm bắn (search và track-lock).
Radar của MiG trước YE-8
Trong dòng MiG, radar được áp dụng dần dần. Ban đầu dùng cho mục tiêu chiến đấu mọi thời tiết, mức đầu tiên của FBV. Ban đầu, máy bay diệt mục tiêu trên không trang bị một radar ngắm bắn (track radar), đây là một radar có ăng-ten(antena) chảo và máy tính tương tự, sau khi phi công chiếu nó vào mục tiêu thì nó tự bám theo mục tiêu bằng cách ngoáy chảo theo chỗ phản xạ mạnh nhất, phi công phải phát hiện mục tiêu bằng mắt thường rồi mới bám bằng lock radar. Tiếp theo, tính năng tìm kiếm đạt được bằng một ăng-ten quét qua lại, thể hiện trên một màn hình có bộ nhớ sơ khai là chất huỳnh quang lưu ảnh (scan radar). Máy bay MiG-15P chiến đấu mọi thời tiết là giải pháp đầu tiên, mang ăng-ten bám-ngắm bắn đặt trong một mũ chụp tròn trên cửa hút gió. MiG-15bisP-SP-1 (МиГ-15Пбис-СП-1) và phiên bản không người lái là tên lửa Kometa có radar bám-ngắm bắn kiểu này. Máy bay MiG-9 cũ cũng có những cải tiến như vậy. Sau đó, vị trí này được dùng cho ăn-ten tìm kiếm rộng hơn chứ không tròn, mũ chụp trông như cái môi trên (của miệng người). Hai radar tìm và bám cùng được bố trí trên máy bay MiG-15bisP-SP-5 (МиГ-15Пбис-СП-5), radar tìm kiếm bố trí ở môi trên, radar bám-ngắm bắn chuyến xuống giữa cửa hút gió. MiG-21 có hai radar như vậy, dùng chung một màn hình thể hiện một chế độ, chuyển chế độ bằng công-tắc (switch). Khác với MiG-15bisP-SP-5, MiG-21 đặt hai ăng-ten trong một nắp đậy chung hình chóp.
Cửa hút gió
Kết cấu cửa hút gió của các máy bay MiG-15, MiG-17, MiG-19 là kết cấu cửa hút gió của máy bay dưới âm. Tuy nhiên, MiG-15 khi bổ nhào đã có thể đạt siêu âm trong nhiều tình huống, máy bay MiG-17 dễ dàng đạt và vượt tốc độ âm thanh, được coi là máy bay chiến đấu siêm âm đầu tiên của Liên Xô được trang bị (máy bay này khi bay ổn định tốc độ ngang không đạt tốc độ âm thanh, nhưng sát nút). Máy bay phát triển của MiG-17 là I-350 vượt tốc độ âm thanh khi bay ngang, nhưng nó lập túc hỏng động cơ, sau nhiều nỗ lực, chương trình dừng. Trong chiến tranh Triều Tiên, việc MiG-15 bị dừng động cơ đột ngột khi bổ nhào gây khá nhiều thương vong, bắt đầu được chú ý, nhưng nguyên nhân vẫn còn bí ẩn (sau này, Yuri Gagarin, nhà Du Hành Vũ Trụ đầu tiên của Thế giới cũng mất trong một tai nạn MiG-15). Người ta giải thích được hiện tượng, khi tốc độ gió bằng tốc độ âm thanh, thì sóng âm đi cùng máy bay, luôn được máy bay tiếp năng lượng, hiện tượng tích năng lượng này gây nổ. Vụ nổ sẽ xảy ra ở ngoài máy bay khi vượt tốc độ M1, gọi là tiếng nổ vượt tường âm thanh. Hiện tượng này cũng gây lực cản đột nhiên tăng vọt ở M1, buộc phải có các giải pháp về lực đẩy. Máy bay YE-50 khi vượt tường âm thanh rung bần bật như con ngựa hoang, là kết cấu khí động cổ lỗ MiG-19 nhưng vượt M2, máy bay này gặp nhiều tai nạn khi thử nghiệm và chương trình dừng. Đây là chiéc máy bay thử nghiệm đầu tiên được đặt tên MiG-23. (Tuy nhiên, trong kế hoạch lập ra trước YE-50, thì MiG-21 chưa được chính thức đặt tên. Có thể cách đặt tên này chỉ là một hành động tình báo. Kết quả vụ đánh lạc hướng này có vẻ tốt, vì đến năm 1963, phương Tây mới hiểu rằng YE-2 không phải là MiG-21. Điều này dẫn đến việc phương Tây đặt 3 tên cho riêng máy bay MiG-21). Ở trong đường hút gió máy bay thì tốc độ dòng khí khác ở ngoài, ở MiG-15 tốc độ gió này cao hơn tốc độ máy bay, hiện tượng bùng nổ xảy ra trước khi máy bay đạt M1 gây dừng hoặc hỏng động cơ. Các máy bay sau đó của lớp máy bay không chiến thứ nhất vẫn dùng cửa hút này, mặc dù tốc độ tối đa của chúng đạt trên 1700 km/h. Người ta gia cố động cơ, mang theo oxy để khởi động lại, tăng quán tính rotor động cơ tránh dừng, tăng dung lượng pin để khởi động lại...Có nhiều giải pháp, nhưng không giải pháp nào chống việc bùng nổ, nguyên nhân là máy nén của lớp động cơ Nene yếu, nếu áp dụng biện pháp chống bùng nổ sẽ hạn chế động cơ, nhất là ở tốc độ thấp. Các máy bay thời MiG-21 có cửa hút dễ nhận, đây là phương án chống bùng nổ bằng cách dẫn khí vào qua khe hẹp gập góc, làm triệt tiêu sóng âm. Phương án này được áp dụng khi áp suất đốt của động cơ đã tăng, do máy nén đã hút và nén gió tốt hơn. Kết cấu cửa hút gió và nắp đậy ăng-ten radar tạo nên hình dáng đặc trưng của mũi máy bay MiG-21 và các máy bay cùng thời.
Động cơ, động cơ yêu cầu có bào khí, bào khí yêu cầu máy tính. Lúc này máy tính còn yếu. ???
Đến năm 1960 là thời kỳ động cơ phản lực phát triển chóng mặt. Đầu những năm 1960 đánh dấu việc phổ biến các loại máy bay không chiến có tốc độ ngang trên M2, lác đác có các máy bay thử nghiệm đạt trên M3. Trong khi đó, chỉ cách 15 năm, khi thế chiến kết thúc, rất ít máy bay chiến đấu đạt tốc độ 900 km/h. Việc động cơ đẩy máy bay đi nhanh hơn dẫn đến việc chạy đua thay đổi cấu trúc khí động và thân cánh. Những động cơ ban đầu áp dụng cho máy bay chiến đấu trên không có áp suất đốt thấp, vào khoảng 3-4atm, đây là những động cơ của MiG-15, MiG-17, MiG-19, do áp suất đốt thấp nên hiệu suất sử dụng nhiên liệu thấp. Máy bay MiG-21 có kết cấu máy nén mới. Động cơ của máy bay này xuất phát từ kiểu động cơ ban đầu R-11. Đây là động cơ có hai tầng turbine phát động. Các turbine này đặt trên hai trục khác nhau, truyền động qua bánh răng. Trục có tốc độ cao nối turbine áp cao và máy nén áp cao, đặt lồng bên ngoài trục áp thấp. Nhờ kết cấu này, động cơ có kích thước nhỏ nhẹ và lực đẩy mạnh, hiệu suất được cải thiện khi áp đốt đặt 8-9atm. Tuy nhỏ nhẹ nhưng động cơ này chỉ có một luồng khí, vẫn tốn nhiên liệu nhất là khi mang nặng và tốc độ bay thấp. Các động cơ này đã đẩy máy bay chiến đấu trên không được trang bị phổ biến có tốc độ trên M2. Với tốc độ mới, xuất hiện nhiều yêu cầu thay đổi kỹ thuật.
Kiểu cửa hút gió khe hẹp giờ đây gây lực cản lớn, người ta thay bằng kiểu cửa hút gió có ống tích áp. Đây là ống lớn dẫn khí, tương đối dài và rộng. Tốc độ dòng khí và áp suất trong này thay đổi, dẫn đến việc dập tắt các xung chấn động. Đồng thời, việc máy bay bay trên dải tốc độ rộng dẫn đến nhu cầu hạn chế bới dòng khí vào cửa hút gió khi tốc độ cao. Việc thay đổi cân bằng trục dọc ở tốc độ thấp và tốc độ cao cũng gây nên những vấn đề kỹ thuật cùng rất nhiều ta nạn trong khi thử nghiệm. Một máy bay có thiết kế ổn định khí động trong tốc độ thấp thì khi tăng tốc, nó lại bị ngóc lên hay chúi xuống, nhiều khi mất cân bằng trục dọc này gây tai nạn. Điều này dẫn đến yêu cầu điều khiển "góc đón gió" "Angle Of Attack". Như trên đã nói, góc đón gió lớn còn tạo thuận lợi cho bắn tên lửa tầm ngắn (góc bắn đến 30 độ chứ súng chỉ có 0 độ). Việc điều khiển góc đón gió giúp cho góc nghiêng của các cửa hút tĩnh thiết kế đặc biệt thay đổi, thay đổi lượng gió thông qua động cơ ở các tốc độ khác nhau. Kết cấu truyền thống của MiG cho đến MiG-21 là cửa hút gió trước máy bay, động cơ đặt sau buồng lái. Radar đặt trong không gian chật trội giữa cửa hút gió. Dòng khí đi dọc thân khi nâng tốc độ lên M2,5 sinh nhiệt làm nóng thân máy bay đến mức nguy hiểm.
YE-6 và YE-8 được thiết kế như là máy bay MiG-21 thử nghiệm góc đón gió lớn. Chúng có một thiết bị lái hoàn toàn mới so với trước đây: bào khí, canard foreplane. Người Nga lúc đó gọi thiết bị này là "cánh ngang trước", hay được biết đến với từ viết tắt "PGO". Đây là các cánh phụ trước cánh chính, ở YE-6 và YE-8 chúng dễ dàng tháo ra và lắp cánh có hình dạng khác vào phục vụ cho thử nghiệm. Nhờ bào khí này, việc ổn định trục dọc ở tốc độ cao, điều khiển lượng gió thông qua động cơ và điều khiển góc đón gió thuận lợi hơn. Cũng nhờ bào khí trước này, máy bay ăn lái hơn và trở nên linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nếu dùng cơ cấu lái phía sau cũ, máy bay tự ổn định vững vàng hơn khi bay ổn định tốc độ. Thiết bị lái trước đem tính bất ổn đến cùng khả năng ăn lái. Điều này cần việc ổn định cưỡng bức bằng điện tử. Trước đây, máy bay ổn định chủ yếu bằng các lực quán tính-khí động tương tác, đưa máy bay về tư thế cân bằng cần thiết, gọi là tự ổn định khí động. Còn để đưa thiết bị lái lên phía trước, cần những cảm biến nhậy để đo các thay đổi tư thế và máy tính nhanh để điều khiển các thiết bị lái đưa máy bay về vị trí cân bằng. Ngày nay hầu hết các máy bay chiến đấu tiên tiến đều sử dụng bào khí.
Nói dễ hiểu hơn. Bào khí trước diều khiển dễ dàng góc đón gió cho phép lực nâng dưới cánh lớn, đẩy máy bay đổi hướng với gia tốc lớn (gia tải lớn). Chính điều này tạo ra tính linh hoạt của máy bay.
Tuy nhiên, đây là nguyên nhân lớn nhất là các máy bay hậu duệ của YE-8 không thể áp dụng bào khí và bào khí điều khiển được. Lúc này máy tính điện tử còn quá yếu. Chính nguyên nhân này làm cho kiểu máy bay này rất lâu sau đó mới phổ biến.
=== A-12, Attacker nhưng không bao giờ Attacking. Cấu hình cổ lỗ của thế hệ MiG-21 lại là cấu hình thực hiện máy bay chiến đấu nhanh nhất thế giới đến giờ. SR-71, cánh chim tự hào của người Mỹ. ===
Cuối những năm 1950 và đầu những năm 1960, cũng như Liên Xô, nước Mỹ đi vào cuộc cách mạng mới trong không chiến, cần chế tạo những máy bay mới mang những khí tài mới. Họ cũng đặt ra những yêu cầu như phía Liên Xô. Túc là, máy bay to lớn mang tên lửa-radar lớn, bay nhanh và xa, chống tăng nhiệt độ. Khoảng năm 1959, chiếc A-12 trình diễn. Nhìn chung, máy bay này có các đặc điểm kỹ thuật cùng lớp YE-6. Máy bay có cánh tam giác, cửa hút gió khe hẹp, động cơ áp suất đốt thấp. Máy bay không điều khiển lượng khí thông qua động cơ, thay vào đó, nó sử dụng động cơ lai turbojet-ramjet. Khi máy bay bay nhanh, không khí vào cửa hút gió nhiều, một phần không khí không đi qua buồng đốt trước turbine phát động mà đến thẳng buồng đốt hậu. Kết cấu này sử dụng tỷ lệ lớn năng lực từ buồng đốt hậu, nới áp suất đốt rất thấp, do đó tốn nhiên liệu. Tuy nhiên, kết cấu này hết sức đơn giản. Máy bay có cấu tạo thên ống trụ và cũng gặp phải những vẫn đề cân bằng trục dọc, nhưng người ta không làm bào khí trước mà làm mét hai bên bè ra theo tỷ lệ đường kính.
A-12 đến năm 1960 được chuyển thành YF-12, nhiệm vụ chính là chiến đấu trên không. Máy bay namg radar Hughes AN/ASG-18 và tên lửa AIM-47. Đến năm 1966, chương trình dừng lại. Có thể, lý do lớn nhất để người Mỹ không làm các máy bay chiến đấu trên không này là nó quá đắt. A-12 sau đó cũng không được chế tạo như máy bay ném bom. Phiên bản trinh sát phát triển từ YF-12 có tên SR-71 Blackbird còn được sử dụng đến hết thế kỷ 20 với số lượng rất ít ỏi và tỷ lệ tai nạn khủng khiếp. YF-12 cho đến giờ vẫn là máy bay chiến đấu trên không bay nhanh và cao nhất.
Tuy nhiên, nhiệm vụ ban đầu của nó là tấn công mặt đát và không chiến. Với những nhiệm vụ đó, mẫu máy bay này không đạt yêu cầu. Điều này nói lên những giới hạn của kết cấu cánh tam giác, thân trụ, cửa hút gió khe hẹp. Thành công của A-12 làm cả Liên Xô và Mỹ kéo dài cấu trúc đã quá cổ này.
Thời đại mới, nhiều điều mới. YE-8.
Máy bay cần tăng cao năng lực động cơ trước nhiều khó khăn. Đầu tiên là động cơ AM-11 tỏ dấu hiệu khó phát triển và đang được dừng chương trình. Trong khi đó, máy bay cần lực đẩy ít nhất cao hơn 800 kg so với động cơ AM-11. Mikoyanđặt cược vào loại động cơ mới, được phát triển và chế tạo ở nhà máy Soyuz, chương trình lãnh đạo bởi Nikola Georgievich Metskhvarisvili, học trò tài năng của nhà sản xuất động cơ Vladimir Yakovlev Klimov, mang số hiệu "Nhà máy 300"(завод №300). Cửa hút gió mới chỉ riêng nó đã gióp phần đáng kể vào tăng áp suất đốt. Cùng với việc cải tiến cửa hút, các thành tựu của ngành luyện kim đã cho phép thay đổi cấu trúc đĩa và cánh nén. Tốc độ máy nén áp thấp tăng lên. Cánh nén tầng đầu tiên được sửa đổi hình dạng và tốc độ, giảm chấn động gió, điều này làm việc phóng vũ khí thuận lợi hơn nhưng quan trọng hơn tránh quá nhiệt động cơ. (Chấn động ở cửa hút nguy hiểm khi tăng tốc vượt qua M1). Nhóm thiết kế đã mở rộng một chút động cơ R-11-300 tăng lượng khí thông qua. Một số cải tiến khác cũng được thực hiện, như việc tăng cường oxy khi khởi động, mũi chống đóng băng. Phần đuôi động cơ, buồng đốt hậu được lồng vào phần trước. Các thiết bị đuôi máy bay được lắp vào khoang thân, trượt trên ống đuôi động cơ bởi ray và các con lăn, điều này bảo vệ các cơ cấu đuôi máy bay khỏi nhiệt độ động cơ. Lượng khí thông qua của động cơ R-11-2FS-300 là 64 kg/s tăng lên 74 kg/s. Động cơ mới được đặt tên R-21F-300. Lực đẩy có đốt hậu tăng từ 6175 kg lên 7200 kg. Khởi động cũng tốt hơn. Với trọng lượng cất cánh 6800 kg, máy bay đạt tỷ lệ lực đẩy tiên tiến ngày nay. Hầu hết các tham số kích thước R-21F-300 đều tăng so với R-11F-300. Đường kính 772mm và 845mm, đường kính ngoài ống đốt hậu 902mm lên 987mm, khối lượng 1165 kg tăng lên 1250 kg. Những lần thử nghiệm động cơ đầu tiên, không may, không gây được ấn tượng mạnh. Kết cấu cửa hút gió chưa đảm bảo ổn định dòng khí dẫn đến tăng nhiệt độ. Tư liệu để lại không nói rõ các phương pháp nào đã được áp dụng để ổn định cánh máy nén áp thấp. Việc cải tiến này dẫn đến khai tử kiểu hút gió khe hẹp truyền thống của MiG-21. Đây là lần đầu tiên hãng MiG chế tạo cửa hút gió chống bùng nổ xung M1 kiểu ống tích áp này. Kết cấu ống và động cơ này về sau vẫn được dùng ở MiG-23
Cùng với việc cải tiến kết cấu tầng đầu máy nén để ổn định dòng khí, các nhà thiết kế cũng đưa ra giải pháp đầu tiên điều chỉnh diện tích cửa hút. Một cơ cấu máy tự động gồm một vách cố định, một cửa mở được tự động thay đổi diện tích cửa hút theo tốc độ, bằng một buồng cao su. Cơ cấu này chỉ hoạt động khi các càng bánh đã đóng lại. Độ mở của cơ cấu này được chỉ thị trong buồng lái bởi đồng hồ 20 mức. Song song với cơ cấu tự động này là một cơ cấu đóng mở điều khiển được, ban đầu dược dùng để kiểm tra khả năng hoạt động của cơ cấu tự động, khi bay dùng để đảm bảo an toàn hoạt động hệ tự động. Để máy bay cất cánh dễ dàng, một cánh phụ chỉ hoạt động khi cất cánh một cách tự động: khi máy bay trên mặt đất và cất cánh, cánh phụ này mở ra bằng áp suất từ động cơ, sau đó cánh này đóng lại khi tốc độ đủ lớn làm tăng áp trong ống dẫn khí vào. Việc diều chỉnh cửa hút và tần đầu máy nén thay đổi tỷ số nén từ 4,1 đến 10,4 và đảm bảo ổn định lượng thông qua, tỷ lệ cháy... dù máy bay có bay với các tốc dộ rất khác nhau.
Việc dưa cửa hút gió lui về sau tạo điều kiện có khoang rộng cho radar, đặt trong một nắp chụp phía trước máy bay, không còn hạn chế kích thước. như ở dòng MiG-21 khác. Tuy vậy, máy bay thừa kế nhiều của MiG-21PF như là kết cấu nối thân-cánh. Cũng có một số thay đổi như khoang chứa dù hãm, càng trước, ghế phóng...
Máy bay đầu tiên, số hiệu YE-8-1 không mang vũ khí và khí tài, khoang rộng trước mũi đặt các máy móc điều khiển và ghi chép phục vụ việc thử nghiệm. Đến tháng 12 năm 1960, cấp trên đã duyệt các phương án kỹ thuật. Đến tháng 1 năm 1963, máy bay hoàn thành và chuyển đến sân bay Zhukovskiy. Ngày 5 tháng 3, máy bay đã được lắp cánh và lần đầu tiên được kéo ra đường chạy. Máy bay YE-8-1 rơi trong thử nghiệm sau đó. Máy bay tiếp theo YE-8-2 tiếp tục thử nghiệm, dựa trên các kết quả, nhười ta thiết kế YE-8M, sau này trở thành hình mẫu để phát triển MiG-23.
Kết thúc của kết cấu MiG-21
YE-8 chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và số lượng 2 chiếc. Những máy bay ban đầu dòng MiG-21 thử nghiệm như YE-1, YE-2 vẫn sử dụng loại cánh xuôi sau. YE-4 có thể coi là chiếc MiG-21 đầu tiên và đến YE-6 xuất hiện bào khí trước. Dòng MiG-21 ban đầu dược thiết kế để chiến đấu dogfight, nhưng các đồ điện tử xuất hiện, nên những MiG-21 sau đó nỗ lực sử dụng những phương tiện đầu tiên của phương thức FBV.YE-8 là nỗ lực lớn nhất của dòng MiG-21, một chiếc máy bay linh hoạt, tốc độ cao, tầm bay xa, gia tốc lực nâng lớn với khối lượng nhỏ, khoang radar lớn. Những yêu cầu chiến đấu và kỹ thuật mới đòi hỏi rất nhiều các phương tiện tự động. YE-8 là một máy bay hết sức thú vị, có lẽ là một trong những máy móc cuối cùng sử dụng các phương tiện cơ khí không có máy tính để thực hiện các cơ cấu tự động khá phức tạp. YE-8 đã đạt những điểm vận động như máy bay dùng máy tính bằng các cơ cấu cơ khí thông minh.
Nhưng những thử nghiệm YE-8 cũng chứng minh trần kỹ thuật của kết cấu MiG-21, vai trò không thể thiếu của máy tính hàng không. Trên các kết quả thử nghiệm YE-8, người ta thiết kế các máy bay sử dụng máy tính, ổn định điện tử tự động, và chính điều này khai tử dòng máy bay tự cân bằng MiG-21 về trước, cũng như kết cấu hết sức thú vị của YE-8. Sau YE-8, các máy bay MiG-25 và MiG-23 hoàn toàn sử dụng máy tính điều khiển, chiến đấu bằng tên lửa, quan sát bằng radar. Các cơ cấu tự động thú vị của YE-8 được thay thế bằng các máy đo, các ống thủy lực, máy tính số mạnh.
Những kết quả của YE-8 về bào khí trước, điều khiển cửa hút gió, chống xung và ổn định dòng khí vào... đóng góp lớn cho các máy bay chiến đấu. Nó quả là máy bay đi trước thời đại. Kết cấu khí động của nó đến nay vẫn được sử dụng rộng rãi.
YE-8
Sải cánh, m 7.15
Diện tích cánh, m2 23.12
Khối lượng, kg
Máy bay rỗng: 5670
Cất cánh lớn nhất: 8200
Dầu trong, l 3200
Tốc độ tối đa, km/h 2230 (M=2,1)
Trần bay, m 20000
Động cơ: 1 động cơ R-21F-300.
Tham khảo
Ye-008 Thể loại:Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1960 Thể loại:Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga Thể loại:Máy bay một động cơ Thể loại:Máy bay phản lực Thể loại:Máy bay cánh dưới Thể loại:Máy bay cánh tam giác Thể loại:Máy bay cánh mũi Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô Thể loại:Máy bay một động cơ phản lực
Hệ động vật châu Phi
300px|nhỏ|phải|[[Linh dương Eland (Taurotragus oryx), loài đặc hữu của thảo nguyên châu Phi]] 300px|nhỏ|phải|Sư tử châu Phi, vị vua của thảo nguyên châu Phi và là sinh vật biểu tượng của lục địa này Hệ động vật của châu Phi theo nghĩa rộng là tất cả các loài động vật sống ở châu Phi và các vùng biển và hải đảo xung quanh. Hệ động vật châu Phi đặc trưng hơn được tìm thấy ở khu vực Afrotropical hay còn gọi là châu Phi nhiệt đới. Nằm gần như hoàn toàn trong vùng nhiệt đới, đồng đều về phía bắc và nam của đường xích đạo tạo điều kiện thuận lợi cho các loài động vật hoang dã hiện diện một cách phong phú và đa dạng. Châu Phi là quê hương của nhiều loài động vật nổi tiếng nhất thế giới trong nền văn hóa nhân loại như sư tử, tê giác, báo gêpa, hươu cao cổ, hà mã, báo hoa mai, ngựa vằn, voi châu Phi, khỉ đột, tinh tinh và nhiều loài khác là những động vật đặc trưng cho vùng đồng cỏ khô (Xavan) của châu Phi. Động vật châu Phi là nguồn cảm hứng cho các tác phẩm văn học, điện ảnh như Xa mãi châu Phi, Tarzan...
Nguồn gốc
Vào đầu kỷ Pleistocen, một thời kỳ ẩm ướt diễn ra và phần lớn rừng được thay mới trong khi hệ động vật đồng cỏ bị chia cắt và cô lập, giống như hệ động vật rừng trước đây. Do đó, hệ động vật rừng hiện nay có nguồn gốc kép, một phần là hậu duệ của hệ động vật đặc hữu và một phần đến từ các dạng động vật sống ở thảo nguyên mà đã tự thích nghi với đời sống môi trường rừng rú, trong khi hệ động vật xavan hiện nay cũng được giải thích tương tự. Sự cô lập trong thời gian trước đây đã dẫn đến sự hiện diện của các loài phụ có liên quan chặt chẽ ở các khu vực tách biệt rộng rãi. Châu Phi, nơi khởi nguồn của con người, cho thấy ít bằng chứng về sự mất mát trong cuộc tuyệt chủng của các động vật lớn vào kỷ Pleistocen, có lẽ là do sự đồng tiến hóa (tiến hóa hội tụ) của các loài động vật lớn cùng với con người ban đầu đã cung cấp đủ thời gian để chúng phát triển khả năng phòng vệ hiệu quả. Tình trạng của nó ở vùng nhiệt đới cũng không để nó khỏi các băng hà Pleistocen và khí hậu không thay đổi nhiều.
Các loài thú
300px|nhỏ|phải|Linh dương đầu bò, loài thú chỉ phân bố ở châu Phi 300px|nhỏ|phải|Hắc tinh tinh, người họ hàng của con người phân bố ở châu Phi Châu Phi được biết đến với khu hệ thú phong phú đa dạng, nhiều loài thú có vú sinh sống ở châu Phi trong đó có nhiều loài có tính biểu tượng. Có tới hơn 1.100 loài động vật có vú sống ở Châu Phi. Châu Phi có ba bộ động vật có vú đặc hữu, Tubulidentata (hay còn gọi là lợn đất Aardvarks), Afrosoricida (Các loài Tenrec và chuột chũi vàng), và Macroscelidea (chuột chù voi). Hệ thống phát sinh loài động vật có vú hiện nay công nhận chi Afrotheria (thường được xem như một siêu bộ), bao gồm các bộ duy nhất ở châu Phi, cũng như các bộ khác được cho là có nguồn gốc từ châu Phi. Đồng bằng Đông Phi nổi tiếng với sự đa dạng của các loài động vật có vú cở lớn. Các loài Eulipotyphla ở châu Phi bao gồm các phân họ Myosoricinae và Crocidurinae. Các loài nhím ở châu Phi bao gồm nhím sa mạc, Atelerix và những loài khác.
Các loài gặm nhấm ở châu Phi cũng rất phong phú, đa dạng, chúng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, là con mồi của rất nhiều loài động vật ở châu Phi, loài gặm nhấm được đại diện bởi sóc bụi châu Phi, sóc đất châu Phi, sóc sọc châu Phi, chuột nhảy, chuột mía, chuột keo, Nesomyidae, Springhare, chuột chũi, chuột dassie, chuột cỏ sọc, sóc mặt trời, chuột dày, nhím Cựu Thế giới, chuột có móng, Deomyinae, Aethomys, Arvicanthis, Colomys, Dasymys, Dephomys, Epixerus, Grammomys, Graphiurus, Hybomys, Hylomyscus, Malacomys, Mastomys, Mus, Mylomys, Myomyscus, Oenomys, Otomys, Pysel, Paysomysomys và nhiều loài khác.
Thỏ và thỏ rừng châu Phi bao gồm thỏ ven sông, thỏ Bunyoro, thỏ Cape, thỏ rừng chà là, thỏ rừng cao nguyên Ethiopia, thỏ xavan châu Phi, thỏ rừng Abyssinia và một số loài Pronolagus. Trong số các loài động vật có vú ở biển có một số loài cá heo, và loài bò biển sirenians và hải cẩu (ví dụ hải cẩu lông Cape). Trong số các loài thú ăn thịt có 60 loài, bao gồm linh cẩu thường thấy, sư tử, báo hoa mai, báo gêpa, linh miêu đồng cỏ (serval), cũng như cáo tai dơi ít nổi bật hơn, mèo sọc dưa, chồn sọc châu Phi, linh miêu tai đen (caracal), lửng mật, rái cá cđốm, một số loài cầy mangut, chó rừng và cầy hương. Họ Eupleridae thì được được giới hạn ở Madagascar.
Danh sách các loài thú móng guốc ở châu Phi dài hơn bất kỳ châu lục nào khác. Số lượng lớn nhất các loài thuộc họ Trâu bò hiện đại được tìm thấy ở châu Phi (trâu rừng châu Phi, linh dương đầu bò, linh dương Impala, rhebok, Reduncinae, linh dương sừng thẳng/oryx, dik-dik, klipspringer, linh dương Qribi, gerenuk, linh dương thật sự, linh dương đầu bò, linh dương đầu bò lam, dibatag, linh dương Eland, Tragelaphus, Neotragus, Raphicerus, Damaliscus). Các loài động vật móng guốc có móng chẵn khác bao gồm hươu cao cổ, hà mã, heo đất, heo rừng khổng lồ, heo sông đỏ, lợn nanh sừng châu Phi hay lợn bướu châu Phi. Động vật móng guốc độc lạ được đại diện bởi ba loài ngựa vằn hoang dã châu Phi, tê giác đen và tê giác trắng. Động vật có vú châu Phi lớn nhất là voi châu Phi, loài lớn thứ hai là loài nhỏ hơn của nó, voi rừng rậm châu Phi. Bốn loài tê tê có thể được tìm thấy ở Châu Phi.
Hệ động vật châu Phi có 64 loài linh trưởng, là một trong những hệ động vật phong phú các loài linh trưởng nhất. Bốn loài vượn lớn (Hominidae) là đặc hữu của châu Phi: cả hai loài khỉ đột (khỉ đột phương Tây, khỉ đột và khỉ đột phương đông, Gorilla beringei) và cả hai loài tinh tinh (tinh tinh thông thường/Pan troglodytes, và vượn Bonobo/Pan paniscus). Con người và tổ tiên của họ có nguồn gốc từ Châu Phi. Các loài linh trưởng khác bao gồm khỉ đầu chó, khỉ mặt chó, khỉ vervet, khỉ đuôi dài, khỉ đuôi dài, khỉ Mangabeys có mào, khỉ Mangabeys mắt trắng, khỉ Kipunji, khỉ đầm lầy Allen, khỉ Patas và talapoins. Vượn cáo và khỉ Aye-aye là đặc trưng của Madagascar.
Khu hệ chim
300px|nhỏ|phải|Cò mỏ giày, loài chim điển hình ở Phi châu 300px|nhỏ|phải|Kền kền, kỹ sư sinh thái chuyên dọn dẹp xác chết trên thảo nguyên châu Phi Có hơn 2.600 loài chim sinh sống (tạm thời hoặc lâu dài) ở châu Phi (khoảng 1.500 trong số đó là thuộc bộ Sẻ). Khoảng 114 loài trong số chúng là loài bị đe dọa. Khu vực Afrotropic có nhiều họ chim đặc hữu khác nhau, bao gồm đà điểu (Struthionidae), Mesites, chim đi nắng, chim thư ký, gà sao (Numididae) và chim chuột (Coliidae). Ngoài ra, một số họ của bộ sẻ chỉ giới hạn ở Afrotropics. Chúng bao gồm họ chim nhảy đá (Chaetopidae), Malaconotidae), Platysteiridae và Picathartidae. Các loài chim phổ biến khác bao gồm vẹt (chim uyên ương, Poicephalus, Psittacus), các loài sếu khác nhau (sếu vương miện, sếu xanh, sếu đuôi dài), cò (Marabous, cò Abdim, cò mỏ yên), diệc (cò đen, diệc đen, diệc vàng), cò mỏ giày (kori bustard, Neotis, Eupodotis, Lissotis), Pterocles, Coraciiformes (chim mỏ sừng, Ceratogymna), các loài thuộc họ chim trĩ (trĩ francolins, công Congo, chim cút xanh, chim cút harlequin, gà gô, trĩ Madagascar). Chim gõ kiến và các đồng minh bao gồm chim ăn ong, chim bìm bịp Châu Phi, chim gõ kiến Châu Phi, chim gõ kiến đất, Dendropicos và Campethera.
Các loài chim săn mồi bao gồm chim ó, chim săn, kền kền Cựu Thế giới, Circaetus, Melierax và những loài khác. Chi Trogons được đại diện bởi một chi (Apaloderma). Chim cánh cụt châu Phi là loài chim cánh cụt duy nhất ở châu Phi. Madagascar từng là quê hương của loài chim voi nay đã tuyệt chủng. Châu Phi là nơi sinh sống của nhiều loài chim biết hót (chim chích chòe, chim hoàng đế, chim ăn kiến, chim bìm bịp, Cisticolas, Pytilias, chim lưng xanh, chim sơn ca, chim xanh, chim sẻ, chim sáp, Amandavas, chim cút, munias, Amadina, Anthoscopus, Mirafra, Hypargos, Eremomela, Euschistospiza, Erythrocercus, Malimbus, Pitta, Uraeginthus, quạ cổ trắng, quạ mỏ dày, quạ Cape và những loài khác). Chim mỏ đỏ là các loài chim phong phú nhất trên thế giới. Trong số 589 loài chim (trừ chim biển) sinh sản ở Palaearctic (ôn đới châu Âu và châu Á), 40% dành mùa đông ở nơi khác. Trong số những loài rời đi vào mùa đông, 98% di chuyển về phía nam đến Châu Phi.
Những loài chim châu Phi được biết đến nhiều như: Đà điểu châu Phi được coi là lớn nhất so với những nơi khác, một con đà điểu trưởng thành có thể cao tới 3m, cân nặng 140 kg, tốc độ chạy của chúng rất lớn. Một con đà điểu bình thường hoàn toàn có thể phi nhanh hơn một con ngựa đua; ở châu Phi, thì loài kền kền là thợ dọn xác thiên nhiên, chúng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái dù phải chịu rất nhiều điều tiếng về một giống chim ăn xác thối kinh tởm, hiện là nơi sinh sống của 11 trong 16 loài kền kền Cựu thế giới; chim Turaco xanh lớn (Corythaeola Cristata) là thành viên duy nhất trong họ Musophagidae. Loài đại bàng Martial (Polemaetus bellicosus) loài đại bàng lớn nhất châu Phi, là loài đại bàng bản địa ở vùng châu Phi, hạ Sahara, chân của chúng đủ khỏe để đánh gẫy tay người; Cò mỏ giày một loại chim rất độc đáo chỉ thấy có duy nhất ở châu Phi, chúng cao khoảng 1,2m, có cái đầu khá to và hộp sọ rất lớn so với thân thể mình nên chúng còn được gọi là "cò đầu cá voi", con mồi của chúng là cá phổi châu Phi cũng là loài cá đặc hữu của châu lục này.
Loài bò sát
300px|nhỏ|phải|Cá sấu sông Nin, hung thần thủy quái của các con sông châu Phi Trong số các loài thằn lằn được biết đến ở châu Phi, nhiều loài tắc kè (tắc kè, Afroedura, Afrogecko, Colopus, Pachydactylus, Hemidactylus, Narudasia, Paroedura, Pristurus, Quedenfeldtia, Rhoptropus, Tropiocolotes, Uroplatus), Cordylidrasae, cũng như Laceralinae, Lacerta, Nuceralinae (Acanthodactylus, Pedioplanis), Agamas, thằn lằn mạ và một số loài thằn lằn khác là phổ biến. Có 12 chi và 58 loài lưỡng cư châu Phi (ví dụ: Chirindia, Zygaspis, Monopeltis, Dalophia). Một số chi rùa đầm (Kinixys, Pelusios, Psammobates, Geochelone, Homopus, Chersina), rùa (Pelomedusidae, Cyclanorbis, Cycloderma, Erymnochelys), và có khoảng 5-7 loài cá sấu (cá sấu sông Nile, cá sấu Tây Phi, hai loài cá sấu đen, và 1-3 loài cá sấu lùn) cũng có mặt.
Trung tâm của sự đa dạng tắc kè hoa là ở Madagascar với nhiều loài màu sắc sặc sỡ được tìm thấy. Rắn được tìm thấy ở hầu hết châu Phi bao gồm các loài trong nhóm Atractaspidids, và nhóm thuộc họ Rắn hổ/elapids (gồm: rắn hổ mang, Aspidelaps, Boulengerina, Dendroaspis, Elapsoidea, Hemachatus, Homoroselaps và Paranaja), họ rắn lục Viper (gồm: Atheris, Bitis, Cerastes, Causus, Echis, Macrovipera, Montubrids, Proatheris) Dendrolycus, Dispholidus, Gonionotophis, Grayia, Hormonotus, Lamprophis, Psammophis, Leioheterodon, Madagascarophis, Poecilopholis, Dasypeltis, v.v.) nói chung, châu Phi được biết đến bởi sự phân bố của các loài rắn độc nguy hiểm, các loài trăn (Python), typhlopids (Typhlops) và leptotyphlopids (Leptotyphlops) là những loài mãng xà lớn được ghi nhận. Rắn Mamba đen nổi tiếng được gọi là "hiện thân của Thần Chết" là loài rắn lớn nhất châu Phi và khi tấn công con mồi, chúng liên tục phóng nọc độc thần kinh vào máu nạn nhân. Chất độc trong nọc của rắn đen Mamba đủ sức khiến một con người gục ngã chỉ sau 45 phút và gần như sẽ chết chắc nếu không được điều trị kịp thời trong vòng 7 tiếng sau khi bị cắn.
Có lẽ loài bò sát nổi tiếng nhất ở châu Phi là cá sấu sông Nile hay còn gọi là cá sấu châu Phi. Chúng phổ biến và quan trọng vì phân bố rộng và ảnh hưởng đến hệ sinh thái như một loài săn mồi thượng hạng (Apex), ở các con sông nổi tiếng, chúng còn được biết đến thông qua hình tượng văn hóa như là những con quái thú ăn thịt người nguy hiểm, chúng còn khiến con người khiếp sợ vì hàm răng sắc nhọn và lực cắn kinh hoàng. Bất cứ con mồi nào xuất hiện trong tầm nhắm của chúng gần như không thể tránh được cái chết. Nạn nhân một là sẽ chết chìm dưới nước, hai là sẽ bị xé toạc dưới hàm răng nhọn hoắt của lũ cá sấu. Chưa có thống kê chính xác về số người chết mỗi năm do loài vật này, nhưng con số này có thể lên tới hàng trăm người mỗi năm.
Loài lưỡng cư
Đặc hữu của châu Phi là các loài lưỡng thê trong họ các họ Arthroleptidae, Astylosternidae, Heleophrynidae, Hemisotidae, Hyperoliidae, Petropedetidae, Mantellidae. Cũng có các loài lưỡng cư phổ biến rộng rãi là họ Bufonidae (gồm các chi: Bufo, Churamiti, Capensibufo, Mertensophryne, Nectophryne, Nectophrynoides, Schismaderma, Stephopaedes, Werneria, Wolterstorffina), Microhylidae (Breviceps, Callulina, Probreviceps, Cophycopdaenae, Rnirideaniephidae) Afrana, Amietia, Amnirana, Aubria, Conraua, Hildebrandtia, Lanzarana, Ptychadena, Strongylopus, Tomopterna) và họ Pipidae (gồm các chi: Hymenochirus, Pseudhymenochirus, Xenopus).
Theo một báo cáo Đánh giá động vật lưỡng cư toàn cầu vào năm 2002–2004 của IUCN, Tổ chức Bảo tồn Quốc tế và NatureServe cho thấy rằng chỉ có khoảng 50% các loài lưỡng cư của vùng Afrotropical ít lo ngại nhất về tình trạng bảo tồn của chúng, khoảng 130 loài có nguy cơ tuyệt chủng, khoảng 1/4 trong số đó đang ở giai đoạn nguy cấp. Hầu như tất cả các loài lưỡng cư của hệ động vật Madagascar (238 loài) là loài đặc hữu của vùng đó. Ếch Goliath Tây Phi là loài ếch lớn nhất trên thế giới. Cóc khổng lồ châu Phi cũng là loài cóc có kích thước lớn đáng chú ý của châu Phi.
Khu hệ cá
Đặc trưng cho động vật châu Phi các các loài cá trong bộ cá vược-Perciformes (như các loài trong chi Lates, cá rô phi, Dichistiidae, Anabantidae, cá thòi lòi-Mudskippers, Parachanna, Acentrogobius, Croilia, cá bống nước ngọt-Glossogobius, Hemichromis, Nanochromis, Oligolepis, Oreochromis, Redigobius, Sarotherodon và Steformes), một số loài khác cá phổi (Protopterus), nhiều loài cá trong bộ cá chép mỡ/Characiformes (Distichodontidae, Hepsetidae, Citharinidae, Alestiidae), bộ cá rồng-Osteoglossiformes (cá dao châu Phi, Gymnarchidae, Mormyridae, Pantodontidae), bộ cá nheo/Siluriformes (với các loài cá da trơn trong các họ Amphiliidae, Anchaidapae, họ cá mập, họ cá trong Bộ Cá ốt me/Osmeriformes (Galaxiidae), Bộ Cá chép răng/Cyprinodontiformes (Aplocheilidae, Poeciliidae) và Bộ Cá chép/Cypriniformes (Labeobarbus, Pseudobarbus, Tanakia và những loài khác). Cá hổ Goliath hay còn gọi là cá hổ Congo (Hydrocynus goliath) được ví von là loài "thủy quái" nước ngọt khổng lồ đáng sợ nhất ở châu Phi, chúng loài động vật săn mồi hung dữ với bộ hàm chắc chắn cùng những chiếc răng sắc nhọn, thường sống ở những vùng nước tối và là một loài động vật ăn thịt tham ăn.
Loài không xương
300px|nhỏ|phải|Ốc sên khổng lồ châu Phi Có một khoảng trống lớn trong kiến thức của con người về động vật không xương sống châu Phi. Đông Phi có hệ động vật san hô phong phú với khoảng 400 loài đã biết. Hơn 400 loài da gai và 500 loài Động vật hình rêu cũng sống ở đó, cũng như một loài Cubozoa (Carybdea alata). Đối với tuyến trùng, Onchocerca volvulus, Necator americanus, Wuchereria bancrofti và Dracunculus medinensis là những loài ký sinh ở người. Một số tuyến trùng ký sinh trên cây trồng quan trọng bao gồm Meloidogyne, Pratylenchus, Hirschmanniella, Radopholus, Scutellonema và Helicotylenchus. Trong số ít các loài Onychophorans, Peripatopsis và Opisthopatus sống ở Châu Phi. Sự đa dạng lớn loài nhất của các loài nhuyễn thể nước ngọt được tìm thấy ở các hồ Đông Phi. Ốc sên khổng lồ châu Phi là loài ốc sên đáng chú ý ở châu Phi.
Trong số các loài ốc biển, ít đa dạng hơn ở bờ biển Đại Tây Dương, nhiều hơn ở khu vực nhiệt đới Tây Ấn Độ Dương (hơn 3.000 loài động vật chân bụng với 81 loài đặc hữu). Vỏ ốc đã được sử dụng như một món tiền tệ của người Châu Phi bản địa. Khu hệ ốc đất đặc biệt phong phú ở các vùng Afromontane, và có một số họ đặc hữu ở châu Phi (ví dụ Achatinidae, Chlamydephoridae) nhưng các họ nhiệt đới khác cũng phổ biến (Charopidae, Streptaxidae, Cyclophoridae, Subulinidae, Rhytididae). Có 156 loài thuộc nhóm Tardigrade đã được tìm thấy và khoảng 8.000 loài nhện. Loài Archispirostreptus gigas là một trong những loài lớn nhất trên thế giới. Cũng có khoảng 20 chi cua nước ngọt hiện nay. Các cộng đồng động vật đất nhiệt đới châu Phi ít được biết đến. Một số nghiên cứu sinh thái học đã được thực hiện trên hệ động vật vĩ mô, chủ yếu ở Tây Phi. Giun đất đang được nghiên cứu rộng rãi ở Tây và Nam Phi.
Côn trùng
300px|nhỏ|phải|Ruồi xê xê, loài côn trùng truyền bệnh ở châu Phi Khoảng 100.000 loài côn trùng đã được mô tả từ vùng châu Phi cận Sahara, nhưng có rất ít thông tin tổng quan về toàn bộ hệ động vật (người ta ước tính rằng côn trùng châu Phi chiếm khoảng 10-20% số loài côn trùng toàn cầu cho thấy sự phong phú, và khoảng 15% các mô tả loài mới đến từ Afrotropics). Bộ côn trùng châu Phi đặc hữu duy nhất là Mantophasmatodea. Khoảng 875 loài chuồn chuồn châu Phi đã được ghi nhận. Châu chấu di cư và châu chấu sa mạc là những mối đe dọa nghiêm trọng đối với các nền kinh tế châu Phi và phúc lợi của con người với hình ảnh của những cơn bảo châu chấu tràn về ăn sạch mùa màng cây cối của người dân. Châu Phi có số lượng chi mối lớn nhất trong tất cả các châu lục và hơn 1.000 loài mối. Các loài bọ cạp ở châu Phi nổi tiếng là cực độc, đặc biệt là những loài bọ cạp trên sa mạc Bắc Phi.
Các loài côn trùng thuộc bộ Diptera thì số lượng các loài châu Phi được mô tả là khoảng 17.000. Natalimyzidae-một họ ruồi acalyptrate mới đã được mô tả gần đây từ Nam Phi. Anopheles gambiae, Aedes aegypti và ruồi Tsetse là những vật trung gian truyền bệnh quan trọng. Châu Phi còn có 1.600 loài ong và 2.000 loài kiến trong số các loài Hymenoptera khác được biết đến từ Châu Phi. Ngoài ra còn có 3.607 loài bướm, là nhóm côn trùng được biết đến nhiều nhất. Sâu bướm Mopani là một phần của ẩm thực Nam Phi. Trong số vô số loài bọ cánh cứng châu Phi nổi tiếng là bọ hung, bọ centaurus, bọ hổ manticora và bọ Goliath khổng lồ. Bọ hung châu Phi rất nổi tiếng, chúng được người Ai Cập cổ đại tôn sùng như vị thần mặt trời.
Các điểm nóng phân bố về các loài bướm ở châu Phi bao gồm rừng Congo và khu vực xavan, rừng Guinea. Một số loài bướm (Hamanumida daedalus, Precis, Eurema) là những loài chuyên sống trên đồng cỏ hoặc thảo nguyên. Nhiều loài trong số này có số lượng quần thể rất lớn và phạm vi rộng lớn. Nam Phi được ghi nhận là có một trong những tỷ lệ bướm Lycaenid cao nhất (48%) cho bất kỳ khu vực nào trên thế giới với nhiều loài bị hạn chế về phạm vi sinh sống. Vùng Bắc Phi thuộc khu vực Palaearctic (Đới Cổ Bắc) và có nhiều loài khác nhau. Các chi có nhiều loài ở Châu Phi bao gồm Charaxes, Acraea, Colotis và Papilio, đáng chú ý nhất là các loài bướm Papilio antimachus và Papilio zalmoxis.
Các loài bươm bướm trong tông Liptenini là loài đặc hữu của Afrotropics và bao gồm các giống loài phong phú như Ornipholidotos, Liptenara, Pentila, Baliochila, Hypophytala, Teriomima, Deloneura và Mimacraea. Các loài trong phân họ Miletinae chủ yếu là đến từ châu Phi, đặc biệt là Lachnocnema. Các loài Lycaenids đặc hữu khác bao gồm chi Alaena. Họ Nymphalidae đặc hữu bao gồm Euphaedra, Bebearia, Heteropsis, Precis, Pseudacraea, Bicyclus và Euxanthe. Họ Pieridae đặc hữu bao gồm Pseudopontia paradisea và Mylothris. Những loài mà bỏ qua sự đặc hữu bao gồm Sarangesaand Kedestes. Đa dạng loài cao nhất là ở Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi sinh sống của 2.040 loài, 181 loài trong số đó là loài đặc hữu của khu vực này vì Conggo nổi tiếng được biết đến là rừng rậm nhiệt đới châu Phi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hệ động vật Thể loại:Động vật vùng Afrotropic Thể loại:Động vật châu Phi
Botrodus dufani
Tham khảo
Thể loại:Botrodus
Closterium sublaterale
Closterium sublaterale  là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Closterium.
Tham khảo
Thể loại:Closterium
Núi Vesuvius
Núi Vesuvius (Monte Vesuvio, Mons Vesuvius, phát âm tiếng Việt: Vê-suy-vơ) là một núi lửa tầng nằm ở vịnh Naples, Ý, cách Naples 9 km về phía đông và gần bờ biển. Đây là núi lửa duy nhất ở châu Âu nằm trên đất liền đã từng phun trong vòng hàng trăm năm qua, mặc dù hiện nay không còn ghi nhận thêm những đợt phun trào mới. Hai ngọn núi lửa lớn khác ở Ý là núi Etna và Stromboli, nằm trên đảo.
Núi Vesuvius nổi tiếng với lần phun trào vào năm 79 sau Công nguyên đã vùi lấp, phá hủy các thành phố La Mã cổ đại là Pompeii, Herculaneum, Oplontis và Stabiae, ngoài ra còn chôn vùi vài vùng định cư nhỏ lẻ khác. Các thành phố này chưa được xây dựng lại mặc dù vẫn còn những cư dân sống sót sau khi thành phố bị phá hủy. Vị trí của các thành phố dần bị bỏ quên cho đến khi chúng được phát hiện một cách tình cờ vào thế kỷ 18.
Đợt phun trào cũng làm thay đổi dòng chảy của sông Sarno và nâng cao đáy bờ biển, do đó Pompeii lúc này không nằm cạnh sông cũng không gần bờ biển. Vesuvius đã trải qua những sự thay đổi lớn – sườn dốc nơi thảm thực vật biến mất và đỉnh của nó bị thay đổi đáng kể do tác động của đợt phun trào.
Vesuvius đã phun trào một vài lần sau đó và ngày nay nó được xem là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất trên thế giới vì vẫn còn khoảng 3.000.000 người sống gần đây, cũng như đang có xu hướng dẫn tới đợt phun trào mạnh mẽ (Plinian). Nơi đây cũng là khu vực núi lửa có đông người dân sinh sống nhất trên thế giới. Lần phun trào cuối cùng diễn ra vào năm 1944.
Thần thoại
Núi Vesuvius có một truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời. Ngọn núi được cho là cơn thịnh nộ của thần thánh vào thời điểm phun trào năm 79: nó xuất hiện dưới cái tên Vesuvius qua vai trò là một con rắn trong bức bích họa trang trí của nhiều những lararia, hoặc trên các bàn thờ gia đình của những người sống sót từ Pompeii. Một câu khắc ở Capua ghi IOVI VESVVIO ngụ ý rằng nó được tôn thờ như một quyền năng của Jupiter; và đó là Jupiter Vesuvius.
Người La Mã xem ngọn núi Vesuvius được dâng hiến cho Hercules. Nhà sử học Diodorus Siculus thuật lại một truyền thuyết về Hercules rằng, trong những kỳ công của mình, chàng đã băng qua một đất nước gần với Cumae trên đường đi đến Sicilia. Tại đây, chàng trông thấy một nơi có tên gọi là "Thảo nguyên Phlegraean" (Φλεγραῖον πεδίον, "thảo nguyên lửa"), "từ một ngọn đồi xưa tuôn ra lửa... nay được đặt tên là Vesuvius." . Nó là nơi ở của những kẻ cướp, "những đứa con của Địa cầu." những kẻ trở thành khổng lồ. Nhờ sự giúp đỡ của các vị thần, chàng đã bình định được vùng đất ấy rồi rời đi. Sự thật đằng sau truyền thuyết này vẫn chưa được nắm rõ, cũng như về nguồn gốc của cái tên Herculaneum liệu có phải từ đó mà ra. Một câu thơ trào phúng viết bởi thi sĩ Martial vào năm 88 sau công nguyên đưa ra giả thiết rằng cả hai Venus, người bảo hộ của Pompeli, và Hercules đều được tôn thờ trong vùng đất bị tàn phá bởi núi lửa phun trào vào năm 79.
Đợt phun trào cuối cùng
Giữa tháng 3 năm 1944 là lần cuối Vesuvius lại phun trào. Giai đoạn hoạt động cao nhất từ ngày 18 đến ngày 29 tháng 3 đã mang theo những dòng dung nham và những mảnh cùng tro núi lửa rơi xuống, một đài phun dung nham và dòng nham nhỏ xuất hiện. Mặc dù 12.000 người đã được sơ tán, 26 người bị thiệt mạng, thị trấn Massa di Somma và San Sebastiano lại lần nữa gần như hoàn toàn bị chôn vùi dưới nham thạch. Trên sân bay quân sự, sân bay Pompeii ở Terzigno, những mảnh núi lửa rơi xuống phá hủy khoảng 80 máy bay ném bom B-25 của quân đội Không quân Hoa Kỳ.