cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Epinephelus tukula
Phân bố và môi trường sống
E. tukula có phạm vi phân bố rộng khắp Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ Biển Đỏ, bờ biển Nam Yemen và Đông Oman, men dọc theo bờ biển Đông Phi đến Nam Phi, bao gồm Madagascar và các hòn đảo xung quanh; băng qua bờ tây Ấn Độ và Sri Lanka đến bán đảo Mã Lai. Ở Thái Bình Dương, chúng có mặt từ quần đảo Hoàng Sa (Việt Nam), quần đảo Đông Sa và đảo Đài Loan, ngược lên phía bắc đến miền nam Nhật Bản; ở phía nam, chúng có mặt ở các đảo phía nam Indonesia; các vùng biển phía bắc Úc, phía đông giới hạn đến quần đảo Solomon. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 10 đến 150 m; cá con sống ở vùng nước nông hơn; có thể được tìm thấy trong các hồ thủy triều.
Mô tả
E. tukula trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận là 200 cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu xám nâu hoặc xám nhạt với các vệt đốm lớn màu nâu sẫm với kích thước thường lớn hơn mắt. Đầu cũng có các dải sọc màu nâu, tỏa ra sau mắt. Vây cũng có nhiều đốm như thân. Đuôi bo tròn.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 7 - 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số vảy đường bên: 62 - 70.
Thức ăn của E. tukula là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá.
Chú thích
T Thể loại:Động vật được mô tả năm 1959
Waziristan
thế=|nhỏ|220x220px|Vị trí của Bắc và Nam Waziristan (xanh lục) bên trong Pakistan (trắng) Waziristan (tiếng Pashto và وزیرستان, "vùng đất Wazir") là một vùng núi bao gồm các vùng đất FATA trước đây là Bắc Waziristan và Nam Waziristan, hiện là các huyện của Khyber Pakhtunkhwa thuộc Pakistan. Waziristan có diện tích khoảng 11585 sqkm. Khu vực này là nơi sinh sống của dân tộc thiểu số Pashtun. Nó được đặt theo tên của bộ tộc Wazir. Ngôn ngữ thường dùng tại đây là tiếng Pashtun, chủ yếu là phương ngữ Waziristani. Khu vực nằm ở phía nam trong Khu vực Bộ lạc do Liên bang quản lý của Pakistan, hiện là một phần của tỉnh Khyber Pakhtunkhwa.
Nhà lãnh đạo và nhà thơ cách mạng Pashtun Bayazid Pir Roshan vào thế kỷ 16, người đã viết cuốn sách lâu đời nhất được biết đến bằng tiếng Pashtun, được lưu giữ tại Kaniguram, Waziristan.
Tổng quan và lịch sử
thế=|nhỏ|296x296px|Bắc Waziristan (tím) và Nam Waziristan (xanh lam) và các tỉnh và khu vực xung quanh [[Những Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý|Bộ lạc do Liên bang quản lý]] Waziristan nằm giữa sông Kurram ở phía bắc và sông Gomal ở phía nam. Nó giáp với các Quận Bannu và Tank, FR DI Khan, và Cơ quan Kurram ở phía đông và đông bắc, các quận Sherani và Musakhel của Baluchistan về phía nam của Pakistan và các tỉnh Khost, Paktia và Paktika của Afghanistan ở phía tây và bắc.
Waziristan được chia thành hai phân vùng hiện nay là các huyện của tỉnh Khyber Pakhtunkhwa của Pakistan, Bắc Waziristan và Nam Waziristan. Theo điều tra dân số năm 2017 của Pakistan, dân số của Bắc Waziristan là 543.254 trong khi dân số của Nam Waziristan là 674.065. Hai phần này có những đặc điểm khá khác biệt, mặc dù cả hai đều là nơi sinh sống của bộ tộc Wazir. Họ nổi tiếng là những chiến binh đáng gờm.
USS Boise (CL-47)
USS Boise (CL-47) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Brooklyn của Hải quân Hoa Kỳ. Nó là chiếc tàu chiến đầu tiên của Hải quân Mỹ mang cái tên này, được đặt theo tên thành phố Boise, thủ phủ tiểu bang Idaho. Con tàu từng hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ hai và tham gia nhiều chiến dịch tại Mặt trận Thái Bình Dương cũng như tại Địa Trung Hải. Sau chiến tranh, nó được cho xuất biên chế vào năm 1946, rồi được bán cho Argentina vào năm 1951, và được đổi tên thành Nueve de Julio. Nó tiếp tục phục vụ trong Hải quân Argentine cho đến năm 1978, khi nó được cho ngừng hoạt động và kéo đến Nhật Bản để tháo dỡ. Boise được tặng thưởng mười một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Những năm giữa hai cuộc thế chiến
Vào tháng 2 năm 1939, sau chuyến đi chạy thử máy đến Monrovia, Liberia và Cape Town, Nam Phi, Boise gia nhập Hải đội Tuần dương 9 thuộc Lực lượng Chiến trận tại San Pedro, California. Cho đến tháng 11 năm 1941, nó luân phiên hoạt động ngoài khơi bờ Tây Hoa Kỳ và tại vùng biển Hawaii. Sau đó nó hộ tống một đoàn tàu vận tải đi Manila thuộc quần đảo Philippine, đến nơi vào ngày 4 tháng 12.
Chiến tranh Thế giới thứ hai
Khi chiến tranh nổ ra tại Philippines vào ngày 8 tháng 12 năm 1941, Boise đang ở ngoài khơi đảo Cebu. Nó gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 5 tại Đông Ấn thuộc Hà Lan, nhưng vào ngày 21 tháng 1 năm 1942, nó va phải một dãi đá ngầm không có trong hải đồ tại eo biển Sape, và bị buộc phải rút lui về Colombo, Ceylon; rồi đến Bombay, Ấn Độ; và cuối cùng là về Xưởng hải quân Mare Island để sửa chữa.
Sau khi việc sửa chữa hoàn tất, Boise lên đường vào ngày 22 tháng 6 năm 1942 để hộ tống một đoàn tàu vận tải đi đến Auckland, New Zealand. Sau đó nó quay trở về Trân Châu Cảng, và từ ngày 31 tháng 7 đến ngày 10 tháng 8 đã thực hiện một chuyến đi đánh phá tại vùng biển Nhật Bản như một đòn nghi binh thu hút sự chú ý của đối phương khỏi hoạt động chủ yếu tại Guadalcanal. Trong tháng 8, nó hộ tống một đoàn tàu vận tải đi đến Fiji và New Hebrides.
Từ ngày 14 đến ngày 18 tháng 9, nó hỗ trợ cho việc đổ bộ tăng cường lực lượng Thủy quân Lục chiến lên Guadalcanal. Trong trận chiến mũi Esperance, nó bị hỏa lực pháo của một tàu tuần dương Nhật Bản bắn trúng hầm đạn, làm thiệt mạng tất cả mọi người gần các tháp pháo số 1, 2 và 3 với tổng cộng 107 người tử trận. Dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng, Đại tá "Mike" Moran, người sau đó được tặng thưởng Huân chương Chữ thập Hải quân do sự chỉ huy trong trận này, Boise quay trở về Xưởng hải quân Philadelphia, nơi nó được sửa chữa từ ngày 19 tháng 11 năm 1942 đến ngày 20 tháng 3 năm 1943.
Boise khởi hành vào ngày 8 tháng 6 năm 1943 hướng sang Địa Trung Hải, đi đến ngoài khơi Algiers, Algeria vào ngày 21 tháng 6. Từ ngày 10 tháng 7 đến ngày 18 tháng 8, nó hoạt động trong vai trò hộ tống và bắn pháo hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên Sicilia. Đến tháng 9, nó tham gia các cuộc đổ bộ lên chính bán đảo Ý ở Taranto vào ngày 9–10 tháng 9 và Salerno vào ngày 12–19 tháng 9. Chiếc tàu tuần dương quay trở về thành phố New York vào ngày 15 tháng 11, rồi một lần nữa hướng sang khu vực Nam Thái Bình Dương, đi đến vịnh Milne, New Guinea vào ngày 31 tháng 12. nhỏ|trái|300px|Boise đang nả pháo xuống các vị trí tại New Guinea Từ tháng 1 đến tháng 9 năm 1944, Boise tham gia các hoạt động bắn phá và yểm trợ đổ bộ dọc theo bờ biển phía Bắc New Guinea. Sau đó, chiếc tàu tuần dương di chuyển lên phía Bắc khi mặt trận chuyển đến quần đảo Philippine, và nó đã tham gia các hoạt động tại khu vực này cho đến tháng 5 năm 1945, kể cả trận Leyte ngày 20–24 tháng 10 và trận chiến eo biển Surigao trong khuôn khổ cuộc Hải chiến vịnh Leyte vào ngày 25 tháng 10 năm 1944.
Từ ngày 3 đến ngày 16 tháng 6 năm 1945, nó đưa Đại tướng Douglas MacArthur thực hiện một hành trình kéo dài 3500 nmi suốt khu vực Trung và Nam Philippine cho đến vịnh Brunei, Borneo, rồi lên đường quay về San Pedro, California, đến nơi vào ngày 7 tháng 7. Sau khi trải qua một đợt đại tu rồi huấn luyện cho đến tháng 10, Boise lên đường đi sang vùng bờ Đông vào ngày 3 tháng 10, đến New York vào ngày 20 tháng 10. Chiếc tàu tuần dương tiếp tục ở lại đây cho đến khi được cho xuất biên chế vào ngày 1 tháng 7 năm 1946.
Phục vụ cùng Hải quân Argentine
Ngày 11 tháng 1 năm 1951, Boise, cùng với con tàu chị em Phoenix, được bán cho Argentina, nơi chúng được cho nhập biên chế với tên gọi tương ứng là Nueve de Julio (Ngày 9 tháng 7, ngày Độc lập của Argentina) và Diecisiete de Octubre (sau được đổi tên thành General Belgrano).
Trong những năm phục vụ như một tàu chiến Argentine, nó từng tham gia vào cái gọi là cuộc Cách mạng Tự do (Revolución Libertadora), bắn phá các kho chứa dầu và căn cứ quân sự chung quanh thành phố dọc theo bờ biển Mar del Plata vào ngày 19 tháng 9 năm 1955. Nó vô tình bị chiếc tàu chị em ARA General Belgrano húc phải đang khi tập trận vào năm 1956, đưa đến việc hư hại cho cả hai chiếc tàu tuần dương.
Nueve de Julio tiếp tục phục vụ cùng Hải quân Argentine cho đến năm 1978, khi nó được cho ngừng hoạt động và kéo đến Nhật Bản để tháo dỡ.
Phần thưởng
Boise được tặng thưởng 11 Ngôi sao chiến trận do thành tích phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tàu tuần dương của Hải quân Hoa Kỳ Thể loại:Tàu tuần dương trong Thế Chiến II Thể loại:Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Argentine Thể loại:Tàu tuần dương của Hải quân Argentine Thể loại:Tàu tuần dương trong Chiến tranh Lạnh
Tsushima (đảo)
Tsushima (対馬, Hán Việt: Đối Mã) là một hòn đảo trong quần đảo Nhật Bản nằm giữa eo biển Triều Tiên. Phần đất liền chính của Tsushima từng là một hòn đảo duy nhất, song đã bị tách làm hai vào năm 1671 bằng kênh Ōfunakosiseto và thành ba vào năm 1900 bằng kênh Manzekiseto. Tsushima nay bao gồm Đảo Bắc Tsushima (Kami Jima), Đảo Nam Tsushima (Shimo Jima) và trên 100 hòn đảo nhỏ hơn. Tên Tsushima thường được dùng để đề cập đến tất cả các đảo. Nếu được coi là một đảo đơn nhất, đây sẽ là đảo lớn nhất tỉnh Nagasaki và lớn thứ 10 của Nhật Bản. Thành phố Tsushima bao trùm toàn bộ hòn đảo.
Địa lý
Đảo Tsushima nằm ở phía tây của eo biển Kanmon giữa hai đảo chính Honshū và Kyūshū. Eo biển Triều Tiên bị đảo Tsushima chi thành hai eo biển; eo lớn hơn, và gần với đất liền Nhật Bản hơn được gọi là eo biển Tsushima. Ōfunakoshi-Seto và Manzeki-Seto, hai kêng đào được hình thành tương ứng vào các năm 1671 và 1900, đã nối vùng lõm sâu của Vịnh Asō sang bờ biển phía đông của đảo. Quần đảo gồm có trên 100 đảo nhỏ khác.
Tsushima là lãnh thổ gần bán đảo Triều Tiên nhất của Nhật Bản, cách Busan chỉ khoảng 50 km vào những ngày trời quang, từ hai ngọn núi cao ở phía bắc của đảo có thể trông thấy các ngọn đồi và núi của bán đảo Triều Tiên. Cảng gần đất liền Nhật Bản gần nhất, Iki, cũng chỉ cách 50 km. Đảo Tsushima và đảo Iki bao gồm Công viên quốc định Iki–Tsushima, được mô tả là một khu dự trữ và bảo vệ tự nhiên khỏi các phát triển sâu hơn nữa. Hầu hết đảo Tsushima, 89%, được bảo phủ bởi thảm thực vật tự nhiên và đồi núi.
nhỏ|300px|trái|Một cảng trên đảo Tsushima
Khí hậu
Tsushima có khí hậu cận nhiệt đới hải dương chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa. Nhiệt độ trung bình là 15,5 °C, và lược mưa trung bình là 2.132,6 mm. Nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận là 36,0 °C, vào năm 1966, và lạnh nhất là –8.6 °C vào năm 1895. Phần lớn trong năm, Tsushima mát hơn từ 1 – 2 °C so với thành phố Nagasaki. Lượng mưa trên đảo cũng thường lớn hơn phần đất liền của Nhật Bản. Sự khác biệt là do hình dạng của đảo vì Tsushima nhỏ và biệt lập, được tiếp xúc với tất cả các luồn không khí ẩm từ biển. Gió mùa lục địa mang theo bão cát vàng từ Trung Quốc và mùa xuân và hơi lạnh vào mùa đông. Mùa mưa trên đảo bắt đầu và kết thúc muộn hơn so với các khu vực khác của tỉnh Nagasaki, và Tsushima hiếm khi bị ảnh hưởng trực tiếp của các cơn bão.
Sinh thái học
Hòn đảo là nơi cư trú của mèo Tsushima, lợn rừng, hươu, Chồn mactet, và chuột nhắt. Các loài chim di cư trú chân ở đảo bao gồm diều hâu, diều mướp, đại bàng và chim lặn cổ đen. Rừng chiếm 90% diện tích hòn đảo, bao gồm các cây thường xanh, cây lá kim, cây rụng lá, bao gồm cả cây bách. Mật ong khá thông dụng, và nhiều người biến nó thành một mặt hàng thương mại.
Công nghiệp
Theo điều tra năm 2000, 23,9% cư dân địa phương làm việc trong các ngành kinh tế cấp 1, trong khi 19,7% và 56,4% làm việc trong các ngành kinh tế cấp hai và cấp ba. Trong các hoạt động kinh tế này, đánh cá chiếm 82,6% kinh tế cấp một, với nhiều dụng cụ chuyên dụng dẻánh bắt mực ống ở bờ biển phía đông hòn đảo. Số lượng người làm trong các ngành kinh tế cấp 1 đã giảm xuống, còn lao động trong các ngành kinh tế thứ hai và thứ 3 lại tăng lên.
Du lịch
Du lịch của hòn đảo chủ yếu nhắm đến người Hàn Quốc, và trong thời gian gần đây đã có đóng góp lớn cho kinh tế của hòn đảo. Số du khách Hàn Quốc thăm đảo tăng mạnh sau khi đưa vào khai thác tuyến phà cao tốc từ Busan đến đảo năm 1999. Năm 2008 có 72.349 người Hàn Quốc thăm đảo. Do sự xuống giá của đồng won Hàn Quốc, con số này sụt giảm xuống còn 45.266 năm 2009. Khách du lịch Hàn Quốc ước tính đã mang đến ¥2,1 tỉ tiền thuế cho kinh tế địa phương và tạo khoảng 260 việc làm trên đảo.
Sân bay Tsushima phục vụ nhu cầu hàng không của đảo.
Lịch sử ban đầu
Thần thoại Nhật Bản thuật rằng Tsushima là một trong tám hòn đảo nguyên thủy được tạo ra bởi hai vị thần của Thần đạo là Izanagi và Izanami. Các bằng chứng khảo cổ cho thấy rằng Tsushima đã có người định cư đến từ quần đảo Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên từ thời kỳ Jōmon đến thời kỳ Kofun. Theo Tam quốc chí của Trung Quốc, một nghìn hộ tại Tsushima đã hình thành nên Đối Hải Quốc (Tsuikaikoku, 対海国). Đó là một trong khoảng 30 nước hình thành nên quốc gia liên hiệp Yamataikoku (Da Mã Đài Quốc). Các hộ này kiểm soát đảo Iki, và lập các tuyến thương mại với Yayoi Nhật Bản. Do Tsushima hầu như không có đất canh tác, người dân trên đảo mưu sinh bằng ngư nghiệp và thương mại.
"Quốc" Tsushima do Tsushima no Kuni no miyatsuko (対馬国造, Đối Mã Quốc tạo) cai quản cho đến thời kỳ Nara, và sau đó là gia tộc Abiru cho đến giữa thế kỷ 13. Vai trò và tước hiệu "Tổng đốc Tsushima" do các thành viên của gia tộc Shōni kế vị nhau nắm giữa. Tuy nhiên, do gia tộc Shōni thực tế sống tại Kyūshū, gia tộc Sō, là những người lệ thuộc của gia tộc Shōni mới là những người thực sự kiểm soát hòn đảo. Gia tộc Sō cai quản Tsushima cho đến cuối thế kỷ 15.
Lịch sử trung cổ
Tsushima là một trung tâm thương mại quan trọng vào thời kỳ trung cổ. Sau cuộc xâm nhập Nhật Bản của người Nữ Chân, giao thương dân sự đã bắt đầu giữa Cao Ly, Tsushima, Iki, và Kyūshū, song đã bị đình trệ khi Mông Cổ xâm lược Nhật Bản giữa các năm 1274 và 1281. Cao Ly sử (Goryeosa) đề cập rằng vào năm 1274, lính Cao Ly trong quân đội Mông Cổ do Kim Phương Khánh (Kim Bang-gyeong) chỉ huy đã giết chết một số lượng lớn người dân trên đảo.
Vào ngày 19 tháng 6 năm 1419, Triều Tiên Thái Tông đã cử tướng Lý Tòng Mậu (Yi Jong-mu) đi chinh phạt Tsushima để xóa nạn hải tặc Uy khấu, sử dụng một hạm đội gồm 227 chiến thuyền và 17.000 lính, được biết đến tại Nhật Bản với tên gọi Xâm lược Ōei. Samurai đã đánh bật quân Cao Ly về Triều Tiên vào ngày 3 tháng 7 năm 1419. , và phải từ bỏ Tsushima. Năm 1443, đại danh của Tsushima, Sō Sadamori đã đề xuất Hiệp ước Quý Hợi (Gyehae). Con số thương thuyền từ Tsushima đến Triều Tiên đã được quyết định bằng hiệp ước này, và gia tộc Sō được độc quyền thương mại với Triều Tiên.
Năm 1510, thương nhân Nhật Bản bắt đầu một cuộc nổi dậy chống lại các chính sách chặt chẽ hơn của nhà Lý Triều Tiên đối với họ khi đi từ Tsushima và Iki đến Busan, Ulsan và Jinhae để giao thương. Gia tộc So trợ giúp cho cuộc nổi dậy này, nhưng nó đã sớm bị dập tắt. Cuộc nổi dậy về sau được gọi với tên "Tam Phố chi loạn" (三浦の乱 (Sanbo-No-Ran) tại Nhật Bản và "Tam Phố Oa loạn" 삼포왜란 tại Triều Tiên). Thương mại tiếp tục dưới thời trị vì của Triều Tiên Trung Tông năm 1512, song chỉ được theo các điều khoản hạnc hế, và chỉ có 25 tàu được phép đến Triều Tiên hàng năm.
Vào cuối thế kỷ 16, tướng Nhật Bản Toyotomi Hideyoshi đã thống nhất các đại danh dưới quyền chỉ huy của mình. Lập kế hoạch nhằm đoàn kết tất cả các phe phái bằng một sự nghiệp chung, liên minh của Hideyoshi đã xâm lược Triều Tiên bằng và dẫn đến Chiến tranh Nhật Bản-Triều Tiên (1592-1598). Tsushima là một căn cứ thủy binh chính trong cuộc xâm lược này, một số lượng lớn tù nhân Triều Tiên được chuyển đến Tsushima cho đến năm 1603.
Sau khi nỗ lực chinh phục của Nhật Bản thất bại, hòa bình được tái lập giữa hai nước. Một lần nữa, đảo lại trở thành một trung tâm cho các thương nhân. Cả nhà Lý Triều Tiên và Mạc phủ Tokugawa đều cử đại diện thương mại đến Tsushima, quản lý giao thương cho đến năm 1755.
Lịch sử hiện đại
Hải quân Đế quốc Nga đã cố gắng lập một căn cứ trên đảo vào năm 1861, song đã không thành công do người Anh can thiệp. Do kết quả của việc bãi bỏ hệ thống phiên, phiên Tsushima Fuchu trở thành một phần của tỉnh Izuhara vào năm 1871. Trong cùng năm, tỉnh Izuhara hợp nhất với tỉnh Imari và đổi tên thành tỉnh Saga vào năm 1872. Tsushima được chuyển sang tỉnh Nagasaki vào năm 1872, và các huyện Kamiagata (上県) và Shimoagata (下県) đã thống nhất thành thành phố Tsushima như ngày nay. Thay đỏi này là một phần của một cuộc cải cách rộng lớn trên toàn cõi Nhật Bản bắt đầu từ năm 1854. Nhật Bản khi đó đã trở thành một đất nước hiện đại và là một thế lực ở khu vực.
Sau khi chiến tranh Thanh-Nhật kết thúc bằng hiệp ước Shimonoseki, Nhật Bản cảm thấy bị sỉ nhục khi Tam Quốc can thiệp gồm Đức, Pháp và Nga ép nước này phải trả lại bán đảo Liêu Đông cho Trung Quốc bằng sức mạnh quân sự. Do đó, các nhà lãnh đạo Nhật Bàn đã dự đoán rằng một cuộc chiến với Nga hay một đế quốc phương Tây khác cuối cùng sẽ xảy ra. Giữa các năm 1895 và 1904, hải quân Nhật Bản cho đào kênh Manzeki-Seto rộng 25m và sâu 3m, sau đó mở rộng lên 40m và sâu 4,5m, qua một eo đất đá đồi núi của hòn đảo, giữa vịnh Aso ở phía tây và eo biển Tsushima Strait ở phía đông, và về mặt kỹ thuật đã chia đảo trước đây thành ba hòn đảo nhỏ. Các kênh cho phép Nhật Bản di chuyển nhanh chóng giữa các căn cứ hải quân chính ở Biển nội địa Seto qua Kanmon và eo biển Tsushima, đến eo biển Triều Tiên, hoặc các điểm ngoài của Hoàng Hải.
Trong chiến tranh Triều Tiên, khi quân đội Nhân dân Triều Tiên tiếp cận đến các khu vực ven biển gần Busan vào tháng 8 năm 1950, nhiều người Hàn Quốc nổi tiếng đã bỏ trốn sang Tsushima.
Ngày nay, Tsushima là một phần của tỉnh Nagasaki tại Nhật Bản. Mồng 1 tháng 3 năm 2004, 6 thị trấn trên đảo gồm Izuhara, Mitsushima, Toyotama, Mine, Kami-agata, và Kami-tsushima, đã hợp nhất để tạo thành thành phố Tsushima. Khoảng 700 nhân viên Lực lượng phòng vệ Nhật Bản đóng quân trên đảo để giám sát bờ biển và đạ dương của địa phương.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đảo Nhật Bản Thể loại:Nagasaki
Tôn giáo của người Chăm
Người Chăm theo tôn giáo chính là Agama Cham (tức là Chăm giáo). Tôn giáo Agama Cham (Chăm giáo) có hai môn phái gồm Môn phái tín ngưỡng tôn giáo, môn phái tín ngưỡng dân gian: môn phái Rija và môn phái Kadhar. Trong môn phái tín ngưỡng tôn giáo có hai hệ phái là phái Bà Ni (đại diện chức sắc Po Acar) và phái Bà Chăm hay Bàlamôn (đại diện chức sắc Po Basaih). Cộng đồng người theo phái Bà Ni gọi là Awal (còn gọi Chăm Bàni) và theo phái Bà Chăm gọi là Aheir (còn gọi là Bà Chăm/Chăm Bàlamôn). Hai cộng đồng Chăm Bàni (Awal), Bà Chăm (Aheir) liên kết chặt chẽ với nhau và cùng thờ chung Thánh và Thần, hai cộng đồng có chung môn phái tín ngưỡng dân gian là môn phái Rija và môn phái Kadhar.
Ngoài ra, Người Chăm theo Islam (Hồi giáo) tập trung ở miền Nam Việt Nam. Islam là một tôn giáo có nguồn gốc từ Arập truyền đến Đông Nam Á nói chung và người Chăm riêng; còn một số ít người Chăm còn theo đạo Công giáo và Tin Lành. Trong quá khứ Phật giáo từng đóng một vị trí khá quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm, tồn tại và phát triển song song với đạo Bà la môn, từ đầu thế kỷ trước công nguyên đến thế kỷ thứ IX
Tôn giáo nguyên thủy của người Chăm (Chăm giáo), Agama Cham
Agama Cham (Tôn giáo Chăm hay Chăm giáo):
- Giáo chủ: Pô Rômê được xem là người khởi xướng.
Cộng đồng Chăm Ahiêr/Chăm Bàlamôn (Chăm có ảnh hưởng Bà la môn), Chăm Awal/Chăm Bàni (Chăm có ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống của Champa xưa) thờ phụng Thánh và thần Yāng chung:
Tư duy nhị nguyên đối lập, Quy luật lưỡng hợp Chăm (Likei – Kumei (nam - nữ), Tanaow - Binai (đực - cái)).
- Giáo lí (Tiếng Chăm: Agal):
* Nhóm Awal và Aheir Có chung môn phái tín ngưỡng dân gian: Môn phái Kadhar và môn phái RiJa. Có luật và thực hiện nghi lễ như nhau.
Tổ chức Chăm giáo (Agama Cham): Chia hai tầng: Chức sắc và Quần chúng nhân dân hay tín đồ
- Tổ chức chức sắc (Halauw Janâng):
+ Môn phái tín ngưỡng mang tính chất tôn giáo:
+ Môn phái tín ngưỡng dân gian:
- Quần chúng nhân dân/Tín đồ: Chia thành hai nhóm:
+ Cộng đồng người theo Giới luật Aheir (Adat Aheir): Thờ bò - Chết Hỏa táng - theo dòng họ mẹ vào Kut (Nghĩa địa chăm) do Chức sắc Po Basaih làm nghi lễ: gọi là Chăm Aheir/Bà chăm/Chăm Bàlamôn.
Quan hệ giữa Awal (Chăm Bà Ni) và Aheir (chăm Bàlamôn):
Cộng đồng Chăm Bà la môn và Chăm Bà Ni có chung một tôn giáo là Cham giáo (Agama Cham) nhưng khác giáo lí và thờ phụng Thánh và thần Yāng chung:
Cả hai cộng đồng Chăm Bà ni và Bà Chăm đều cầu nguyện ở Tháp và Chùa (thánh đường) do chức sắc Thầy tế (Po Basaih) và Thầy sư (po Acar) làm chủ trì nghi lễ.
Năm lễ lớn (công lễ) là những lễ được tổ chức chung trong cộng đồng người Chăm không phân biệt Phái Aheir hay Awal gồm: Palao Kasah, Yuer Yang, Katê, Cakap Halau Kraong và Cambur. Lễ Palao Kasah, Cakap Halau Kraong thầy sư po Acar làm chủ nghi lễ,.... còn lễ Katê, Cambur,... do thầy tế/Tăng lữ po Basaih làm chủ nghi lễ. Lễ Yuer Yang do Ong kadhar làm chủ nghi lễ. Ngoài ra còn rất nhiều lễ riêng cho hai cộng đồng hoặc thầy sư po Acar hoặc thầy tế/Tăng lữ po Basaih làm chủ nghi lễ. Thầy sư po Acar làm chủ nghi lễ nhiều hơn cho hai cộng đồng Chăm Aheir và Chăm Awal.
Lưu ý: 1. Trong quản lý hành chính, Chứng minh nhân dân của người Chăm không ghi tôn giáo của họ là Chăm giáo mà ghi theo hệ phái Tín ngưỡng là Tôn giáo: Bà La Môn (dùng để cho biết cộng động Chăm Aheir (Chăm ảnh hưởng Bàlamôn) và Tôn giáo: Bà Ni (dùng để cho biết cộng động Chăm Awal (Chăm ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống ngày xưa của Champa). Nếu ghi đúng là Tôn giáo: Chăm giáo.
Chăm Bà la môn (Bà chăm): Chăm có ảnh hưởng tôn giáo Bàlamôn
Đạo Bà la môn du nhập vào Chăm Pa từ khoảng thế kỷ thứ II, III, tồn tại và biến đổi trong cộng đồng người Chăm cho đến ngày nay. Sử sách Trung Quốc cho biết, đạo Bà la môn du nhập vào Chăm Pa rất sớm. Ba trong bốn bia ký bằng chữ Phạn có niên đại thế kỷ VII được tìm thấy ở Quảng Nam và Phú Yên ở triều đại Bhadresvaravamin cũng ghi nhận điều này. Đạo Bà la môn được truyền bá đến Chăm pa nói riêng và Đông Nam Á nói chung bằng hai con đường: đường thủy và đường bộ. Đường thủy thì từ vịnh Bengal thông qua eo biển Malacca, và đường bộ thì từ Assam đi vào Myanmar rồi qua khu vực đồng bằng sông Mêkông. Người Chăm đã chọn lọc tinh túy của đạo Bà la môn (đã Chăm hóa) thành Bà chăm và Bà chăm là một hệ phái thứ 2 trong tôn giáo Agama Cham. Phái Bà chăm phổ biến ở Ninh Thuận và Bình Thuận
Hệ thống chức sắc phái Bà la môn (Bà chăm) có hai tầng lớp:
Tu sĩ Pà xế là những chức sắc phái tín ngưỡng tôn giáo Bà la môn (Bà Chăm), có địa vị cao nhất trong xã hội. Pà xế là những người trí thức, họ biết chữ Chăm, lưu giữ các sách cổ Chăm quy định về các nghi thức hành lễ, hiểu biết tập tục, truyền bá và thực hiện các nghi thức tôn giáo. Tu sĩ Pà xế được duy trì trong xã hội Chăm theo cha truyền con nối. Về hình thức bên ngoài tu sĩ Pà xế để tóc dài búi tó, để râu. Trên đầu các thầy Pà xế luôn đội khăn vải màu trắng, không bao giờ đi giày, chỉ đi dép nhựa hoặc đi chân đất. Tu sỹ Pà xế được quyền lấy vợ, sinh con.
Từ xa xưa, người Chăm Bà la môn (Bà chăm) không còn liên hệ với cộng đồng Ấn Độ giáo trên thế giới. Vì vậy, tôn giáo Bà la môn của người Chăm (hay phái Bà chăm) không có hệ thống giáo lý, giáo luật rõ ràng. Giáo lý, giáo luật của người Chăm Bà la môn (Bà chăm) là các kinh luật Bà la môn được các tăng lữ Pà xế phiên dịch ra tiếng Chăm, ghi lại bằng chữ Chăm trong các thư tịch cổ, truyền lại từ đời này qua đời khác và được thay đổi cho phù hợp với thực tiễn tín ngưỡng và đời sống xã hội Chăm như bộ kinh Upanishad (Áo nghĩa thư), Rigveda, Samavada (ca vịnh Vệ đà), Yajurvada (tế tự Vệ đà) và Athrvamda (gồm bùa chú và khấn trừ tà ma)...
Tôn giáo Bà la môn vốn là tín ngưỡng đa thần. Tuy nhiên, hệ thống thần linh của người Chăm Bà la môn (Bà chăm) không theo một hệ thống rạch ròi như Bà la môn nguyên thủy mà đã được bồi đắp nhiều lớp đời này qua đời khác thông qua sự cúng tế, cầu nguyện. Đền tháp theo tôn giáo Ấn Độ là để thờ các đấng thần linh của đạo Bà la môn, đền tháp người Chăm thì đã biến thể như tháp bà Po Inâ Nâgar (ở Nha trang) thờ Po Inâ Nâgar, Poklongarai thờ vua Poklongarai, tháp Pôrômê thờ vua Pôrômê ...
Chăm Bàlamôn (Bà Chăm) thờ Thánh mới (Po Biraw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah), Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,… và Po Acar làm chủ nghi lễ. Thánh và thần linh cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (Muk Kei).... thờ và phong thần cho người có công Po Inâ Nâgar, vua Poklongarai, vua Pôrômê ...
Chăm Bani: Chăm có ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống
Trong các thế kỷ XII-XVI, hoạt động hàng hải của người Chăm phát triển mạnh họ tiếp xúc mua bán với các nước Indonesia, Malaysia, Malacca (là những nước theo Hồi giáo) Hồi giáo bắt đầu vào Chăm Pa theo con đường này. Trong giai đoạn đầu sự truyền đạo mới chỉ xảy ra ở cấp thượng lưu xã hội (triều đình và các người quyền quý), sau năm 1471 (năm thủ đô Vijaya thất thủ, quân Chiêm bị bắt sống hơn 3 vạn người, bị giết 4 vạn người, vua Chiêm là Trà Toàn bị bắt đem về Đại Việt, kinh đô bị phá hủy hoàn toàn), niềm tin vào Bà la môn của người Chăm Pa giảm sút, một bộ phận người Chăm Pa chuyển sang Hồi giáo. Từ năm 1471 đến giữa thế kỷ thứ XVII, mâu thuận dân tộc do tôn giáo diễn ra liên tục giữa người theo BàLamôn và người theo Hồi giáo không chính thống (Một số bộ phận ít người Chăm theo Hồi giáo chính thống và hầu hết họ đã di cư sang Malaysia 1471, sang Thái lan 1448 (Lấn 1) và Campuchia). Đến vị Vua Chăm Po Rome trị vì (1627-1651) ông đã hóa giải xung đột này. Dùng quyền lực của mình đã sáng lập ra một tôn giáo mới là Cham giáo. Chăm giáo có hai phái hỗ trợ lẫn nhau là Bà Ni và Bà Chăm. Vua Po Rome đã phân cộng đồng Chăm thành hai nhóm (theo hệ Nhị Nguyên đối lập): Nhóm cộng đồng có ảnh Bàlamôn (đa thần) phải phụng thờ thêm Thánh mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Thần linh mới: Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,…và gọi tên là Aheir (Nhóm đực) còn gọi là Bà Chăm. Nhóm cộng đồng ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống (Nhất thần) phải thờ phụng thêm tất cả những gì nhóm cộng đồng Aheir thờ, nghĩa là ngoài thờ nhất Thần Thánh Allah - họ phải thờ Thánh mới po Kuk Ulahuk do người Chăm khái quát hóa nên và các vị Thánh thần cũ (đa thần) và Các tín ngưỡng dân giang của người Chăm và Các tục lệ thờ cúng tổ tiên và gọi tên Awal (Nhóm cái) còn gọi là Bà ni. Vua Po Rome đã tạo ra hai cộng mới sống hòa thuận với nhau và xóa bỏ hoàn toàn Hồi giáo không chính thống thời ấy trong đất nước Champa. Một số bộ phận người Chăm nằm ngoài sự cai trị của Po Rome như ở Malaisia, Campuchia (sau này một số nhóm quay lại Sài gòn, Tây Ninh, An gian,)...vẫn theo Hồi giáo chính thống của Ả rập, Malaisia.
Có một số cộng đồng Chăm ở Campuchia theo Hồi giáo không chính thống của Champa cũ. Họ được gọi tên là Chăm Tajuh, Họ giữ nguyên mô hình Hồi giáo không chính thống đó; họ chưa tách hẳn Hồi giáo để trở thành Bà Ni (Bà Ni là tôn giáo ĐA THẦN do người Chăm lập ra sau thế kỷ XVII). Chăm Tajuh năm giữa Chăm Bà Ni và Chăm Islam.
2 nhóm Bà Chăm và Bà Ni thực chất là một tôn giáo duy nhất có tên tiếng Chăm là Agama Cham (Cham giáo) vì hai bên thờ như nhau, tín ngưỡng, tập tục như nhau, hình thức tổ chức hai Chức sắc như nhau, khác nhau cơ bản là Giáo luật, Nhóm đực - Aheir: Hỏa táng (thuộc về Dương - Po lingik). Nhóm cái - Awal: Thổ táng (thuộc về Âm -Po tanâh riya) và phổ biến ở Ninh Thuận và Bình Thuận.
Ngày xưa, thánh đường làm bằng nhà tranh, sau này được xây cất bằng gạch ngói, hiện nay nhiều thánh đường từng bước được tu bổ khang trang, hiện đại theo phong cách thánh đường nhưng không hoàn toàn chịu ảnh hưởng của phong cách các thánh đường Hồi giáo quốc tế, Chùa Bà ni còn nơi hội họp của các chức sắc, các nhân sỹ trí thức để bàn bạc việc làng.
Mỗi Chùa Bà ni đều có đội ngũ chức sắc phụ trách các sự vụ tôn giáo. Tầng lớp tu sỹ Bà ni được gọi chung là "thầy Acar". Tu sỹ Bà ni có trang phục: áo quần màu trắng, áo dài, cạo tóc (ngược lại với các tu sĩ Bà la môn tóc búi tó), quấn khăn. Đối với tín đồ Bà ni và cả tín đồ Chăm Balamon, thầy ACar rất được nể trọng. Ông vừa là người thay mặt cho Thánh làm các nghi thức tôn giáo, vừa là người thay mặt cho người Chăm của cả hai phái tín ngưỡng tôn giáo Bà la môn (Bà chăm) và Bà ni làm chủ nhiều nghi lễ mang tính chất dân gian của người Chăm Bà la môn(Bà chăm) và Bà ni.
Từ khi thành lập Agama cham (Cham giáo), người Chăm Bà ni là cộng đồng mới và kế thừa và chọn lọc những cái tinh túy của Hồi giáo không chính thống của champa cũ và không liên hệ với cộng đồng Hồi giáo trên thế giới. Vì vậy, phái tín ngưỡng tôn giáo Bà ni của người Chăm không theo hệ thống giáo lý, giáo luật của Hồi giáo. Giáo lý, giáo luật của người Chăm Bà Ni được chọn lọc từ kinh Kor'ân của người Chăm theo Hồi giáo không chính thống của Champa cũ (chủ yếu là kinh Cửu ước của Người Do thái) theo từng bài và có hướng dẫn thực hiện bằng tiếng Chăm một cách rõ ràng và được thống nhất cả cộng đồng phái Bà ni truyền lại từ đời này qua đời khác và được thay đổi cho phù hợp với thực tiễn tín ngưỡng và đời sống xã hội Chăm. Kinh gốc có dấu đóng giáp lai của triều đình vẫn được lưu giữ ở Ninh Thuận.
Phái tín ngưỡng Tôn giáo Bà ni là tín ngưỡng đa thần: Thánh mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Thần linh: Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,…và Thần Thánh cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (po Muk Kei).... thờ và phong thần cho người có công Po Inâ Nâgar, vua Poklongarai, vua Pôrômê ...Chăm Bà ni còn thờ thánh cũ (Po yang Klak) do Po Basaih làm chủ nghi lễ.
Phái Bà ni thờ cúng khác hoàn toàn với Hồi giáo chính thống, tín đồ Bà ni không tuân theo luật Hồi giáo, không làm lễ năm lần mỗi ngày. Tín đồ Bà Ni chỉ tuân theo luật Awal (tức luật BàNi), tiếng Chăm Adat Awal. Mô hình tổ chức tương tự như Phật giáo.
Chỉ có các thầy sư Acar phải nhịn ăn ba ngày đầu của tháng Ramưvan. Trong tháng Ramưvan, các thầy sư phải tu ở thánh đường, không được về nhà và chỉ được ăn những lễ vật dâng cúng, khi ăn cơm chỉ được dùng tay. Tháng Ramưwan chia 2 phần: 15 ngày đầu: tịnh chay âm tính: mọi người không ăn động vật trên cảng và chỉ ăn động vật dưới nước; 15 ngày cuối tháng tịnh chay dương tính: mới ăn được động vật trên cảng và Chăm Bà la môn (Bà chăm) cũng đến Chùa cầu nguyện trong tháng Ramưwan.
Hồi giáo Chăm Islam
Hồi giáo (Islam) mới du nhập vào đồng bào Chăm từ Trung Đông. Người Chăm theo Ixlam phổ biến ở An Giang (chủ yếu dòng Sunni). Những người theo Hồi giáo này có sự liên lạc với Hồi giáo quốc tế, hàng năm có người hành hương đến thánh địa Mecca. Tại mỗi thôn, người theo Ixlam đều có thánh đường riêng. Người Chăm gọi những người theo Ixlam này là Hồi giáo mới. Vì xưa kia đã có Hồi giáo ở Champa nhưng chủ yếu là dòng Shi'ai và phần đông đã di cư ra nước ngoài và phần còn lại đã kết hợp với một số người Chăm Balamon lập ra một tổ chức mới mang tên Bà Ni và nay đã phát triển thành Tôn giáo Bà Ni ở Việt Nam. Hoạt động của cộng đồng Chăm Islam theo Hồi giáo chính thống, chỉ tôn thờ thánh Ala, cầu nguyện mỗi tuần ít nhất 1 lần/Bình thường 5 lần trong 1 ngày. Tín đồ là nam đều tắm rửa sạch sẽ, y phục chỉnh tề đến thánh đường (hoặc cộng đồng sinh hoạt) làm lễ chiều thứ sáu hàng tuần. Tín đồ nữ được làm lễ tại nhà. Các tín đồ thực hiện nghiêm túc giáo lý giáo luật của Hồi giáo, thực hiện các bổn phận của tín đồ như nhịn ăn tháng Ramadan. Các tín đồ đã hành hương đến thánh địa Mecca được mang tước hiệu Hadji và được tín đồ khác kính trọng.
Phật giáo
nhỏ|phải|Phế tích Phật viện Đồng Dương Phật giáo Đại thừa do những thương gia Ấn Độ du nhập vào Chăm pa từ những năm trước công nguyên, phát triển và hưng thịnh nhất vào thế kỷ thứ IX. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy rất nhiều tượng Phật trong các di chỉ vùng Indrapura (Đồng Dương, Thăng Bình, Quảng Nam ngày nay), Vijaya (Nhơn Hậu, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định ngày nay), Kauthara (khu vực đồng bằng duyên hải nhỏ hẹp từ Phú Yên Cam Ranh ngày nay), và Panturanka (vùng Phan Rang, Phan Thiết ngày nay).
Đặc biệt là các nữ thần phái Mật Tông mà phổ biến nhất là Bồ Tát Prana Paramita, Bồ Tát Avalokitesvara (Bồ Tát Quán Thế Âm) và Lokesvara (Nam Phật) những vị Bồ Tát này là Phật Amitahba hay A Di Đà hiện thân để cứu độ chúng sinh. Một số tượng Phật bằng đồng cũng được tìm thấy tại động Phong Nha. Vào năm 875 nhà vua Indravarman II cho xây dựng tại Indrapura (Quảng Nam) một tu viện Phật giáo lấy tên là Laskmida Lokeskvara. Đây chính là di tích Phật viện Đồng Dương ngày nay.
Xem thêm
Thể loại:Văn hóa Chăm Pa Thể loại:Tôn giáo
Echinops amoenus
Echinops amoenus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Rech.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.
Liên kết ngoài
Thể loại:Echinops Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1974
Mezquitic
Mezquitic là một đô thị thuộc bang Jalisco, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 15674 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang Jalisco
Cardiophorus subnotatus
Cardiophorus subnotatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1910.
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Idaea rupicolaria
Idaea rupicolaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
R
Melipotis asinus
Melipotis asinus là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Melipotis
Euxoa acuminifera
Euxoa acuminifera là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở miền nam Nga, Turkestan và Trung Á.
Chú thích
Thể loại:Euxoa
Dejuna fenestratus
Tham khảo
Thể loại:Dejuna
Aphodius dimidiatus
Aphodius dimidiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Scarabaeidae. Loài này được Roth miêu tả khoa học năm 1851.
Tham khảo
Thể loại:Aphodius
Acacia fisheri
Acacia fisheri là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Britton & Rose) Standl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Liên kết ngoài
F Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1936
Acacia fisheri
Pogonatherum crinitum
Liên kết ngoài
Thể loại:Pogonatherum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1833
Lachaux
Lachaux là một xã ở tỉnh Puy-de-Dôme trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes miền trung nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 600 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Puy-de-Dôme
Pollia rubiginosa
Pollia rubiginosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.
Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 20 mm and 30 mm
Phân bố
Chúng phân bố ở Biển Đỏ, ở Ấn Độ Dương dọc theo Tanzania, Mozambique và Réunion và ở Thái Bình Dương Ocean dọc theo Philippines.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pollia (Buccinidae)
Eutetras
Eutetras là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Eutetras gồm các loài:
Đảo Kotelny
Đảo Kotelny (tiếng Nga: Остров Котельный, Sakha: Олгуйдаах арыы) là một phần của nhóm đảo Anzhu thuộc quần đảo New Siberia nằm giữa biển Laptev và biển Đông Siberi. Về mặt hành chính là một phần của huyện Bulunsky (tiếng Nga: Булунский улус; Sakha: Булуҥ улууһа).
Kotelny, Faddeyevsky và Bunge là các hòn đảo được đặt tên riêng biệt trên hầu hết các bản đồ thế kỷ 20, mặc dù đôi khi trên những bản đồ mới thì tên "Kotelny" được dùng cho toàn bộ hòn đảo.
Tổng diện tích của đảo Kotelny là 23.165 km ². Kotelny là một trong 50 hòn đảo lớn nhất trên thế giới. Trên hòn đảo này thực tế là vùng không có người ở tại Cộng hòa Sakha (Yakutia) của Liên bang Nga.
Khí hậu
Đảo Kotelny có khí hậu Bắc cực khắc nghiệt.
Xem thêm
Thể loại:Quần đảo Tân Siberia
Daniel Constantin Florea
Daniel Constantin Florea (sinh ngày 17 tháng 4 năm 1988, Constanţa) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu ở vị trí tiền đạo cho Chindia Târgoviște.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1988 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Târgoviște Thể loại:Cầu thủ bóng đá România Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga I Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga II Thể loại:Cầu thủ bóng đá SSC Farul Constanța Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Delta Dobrogea Tulcea Thể loại:Cầu thủ bóng đá CS Concordia Chiajna Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Astra Giurgiu Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC UTA Arad Thể loại:Cầu thủ bóng đá AFC Chindia Târgoviște
Uenobrium takeshitai
Uenobrium takeshitai là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Uenobrium
Campoplex tarsalis
Campoplex tarsalis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Campoplex
Dereköy, Elmalı
Dereköy là một xã thuộc huyện Elmalı, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 79 người.
Quận Orangeburg, South Carolina
Quận Orangeburg là một quận trong tiểu bang South Carolina. Tại thời điểm năm 2000, quận có dân số 91.582 người. Năm 2005, ước tính dân số quận là 92.167 người. Quận lỵ đóng ở Orangeburg.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích 1,128 dặm Anh vuông (2.922 km²), trong đó, 1.106 dặm Anh vuông (2.865 km²) là diện tích đất và 22 dặm Anh vuông (57 km²) trong tổng diện tích (1.94%) là diện tích mặt nước.
Thông tin nhân khẩu
Theo cuộc điều tra dân số tiến hành năm 2000, quận này có dân số 91.582 người, 34.118 hộ, và 23.882 gia đình sinh sống trong quận này. Mật độ dân số là 83 người trên mỗi dặm Anh vuông (32/km²). Đã có 39.304 đơn vị nhà ở với một mật độ bình quân là 36 trên mỗi dặm Anh vuông (14/km²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống tại quận này gồm 37.17% người da trắng, 60.86% người da đen hoặc người Mỹ gốc Phi, 0.46% người thổ dân châu Mỹ, 0.43% người gốc châu Á, 0.02% người các đảo Thái Bình Dương, 0.36% từ các chủng tộc khác, và 0.70% từ hai hay nhiều chủng tộc. 0.96% dân số là người Hispanic hoặc người Latin thuộc bất cứ chủng tộc nào.
Có 34,118 hộ trong đó có 32.00% có con cái dưới tuổi 18 sống chung với họ, 45.10% là những cặp kết hôn sinh sống với nhau, 20.30% có một chủ hộ là nữ không có chồng sống cùng, và 30.00% là không gia đình. 26.00% trong tất cả các hộ gồm các cá nhân và 10.30% có người sinh sống một mình và có độ tuổi 65 tuổi hay già hơn. Quy mô trung bình của hộ là 2.58 còn quy mô trung bình của gia đình là 3.11.
Thu nhập bình quân của một hộ ở quận này là $29.567, và thu nhập bình quân của một gia đình ở quận này là $36.165. Nam giới có thu nhập bình quân $29.331 so với mức thu nhập $20.956 đối với nữ giới. Thu nhập bình quân đầu người của quận là $15.057. Khoảng 17.00% gia đình và 21.40% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, bao gồm 27.20% những người có độ tuổi 18 và 22.30% là những người 65 tuổi hoặc già hơn.
Tham khảo
O
(233968) 3021 T-2
(233968) 3021 T-2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 30 tháng 9 năm 1973.
Cryptanthus felixii
Cryptanthus felixii là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được J.A.Siqueira & Leme mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryptanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Thực vật Brasil
Sóc đá Trung Hoa
Sóc đá Trung Hoa hay Sóc đá Père David, tên khoa học Sciurotamias davidianus, là một loài động vật có vú trong họ Sóc, bộ Gặm nhấm. Loài này được Milne-Edwards mô tả năm 1867. Nó là loài đặc hữu của Trung Quốc, nơi nó được tìm thấy rộng rãi trong môi trường sống đá ở phần phía đông và miền trung của đất nước.
Tham khảo
D Thể loại:Động vật được mô tả năm 1867 Thể loại:Động vật gặm nhấm Trung Quốc
Gioan Hoắc Thành
Gioan Hoắc Thành (1 tháng 2 năm 1926 - 2 tháng 1 năm 2023, tiếng Trung:霍成, tiếng Anh:John Huo Cheng) là một giám mục người Trung Quốc của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận cương vị Giám mục chính tòa Giáo phận Phần Dương.
Tiểu sử
Giám mục Hoắc sinh ngày 1 tháng 2 năm 1926 tại Trung Quốc. Sau khoảng thời gian dài tu học, ngày 14 tháng 5 năm 1954, ông được thụ phong chức linh mục. Tòa Thánh chọn linh mục Gioan Hoắc Thành làm Giám mục chính tòa Phần Dương, một giáo phận trống tòa từ trước đó rất lâu. Lễ tấn phong giám mục được cử hành ngày 4 tháng 9 năm 1991.
Ông qua đời ngày 2 tháng 1 năm 2023, thọ 96 tuổi.
Đặng Trần Phất
Đặng Trần Phất (1902-1929), bút danh Như Hiền; là nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc.
Tiểu sử
Ông sinh năm 1902 tại nhà số 37 phố Hàng Thiếc, Hà Nội. Nguyên quán ông là làng Trung Tựu, xã Tây Tựu, huyện Từ Liêm, ngoại thành Hà Nội (nay là huyện Từ Liêm, Hà Nội). Xuất thân trong một gia đình khoa bảng, ông là con trai thứ tư của Đặng Trần Vỹ (Giải nguyên khoa thi hương năm Tân Mão: 1891) và Lê Thị Bình. Ông mồ côi mẹ năm 13 tuổi. Vợ ông là bà Tô Thị Nhâm (Thạch Lan): con gái cụ Tô Nha cử nhân khoa Canh Tý (1900) người làng Xuân cầu, Văn Giang (nay là Mỹ Văn - Hải Dương) Ông học tiểu học và trung học (trường Albert-Sarraut) ở Hà Nội. Sau khi thi đỗ Tú tài Pháp và được tuyển vào ngành bưu điện, năm 1926, ông sang Lào làm việc ở Sở bưu điện Viêng Chăn. Ít lâu sau, ông nhận lệnh lên Paksé (Bản vàng) làm việc, rồi bị bệnh mất tại đây vào ngày 22 tháng 6 năm 1929, và được đưa về an táng nơi quê nhà. Khi ấy, nhà văn Đặng Trần Phất mới 27 tuổi.
Tác phẩm
Đặng Trần Phất sáng tác từ rất sớm. Bài thơ Tự tình (dài 333 câu lục bát) viết về người mẹ quá cố, đề năm 1919, là tác phẩm sớm nhất còn giữ được. Các tác phẩm của ông đã xuất bản gồm có:
Ngoài ra, ông còn một cuốn khác (có lẽ là bút ký) có tên là Những nỗi dọc đường (nhưng hiện còn thất lạc), và một số bài báo đăng trên Nam Phong tạp chí, L’Indépendance TonKin''... Nhìn chung, các bài thơ của ông đều xoay quanh cảm hứng tâm tình hoặc thế sự; còn hai quyển tiểu thuyết đều được tác giả đề là "xã hội tiểu thuyết". Với hai tác phẩm này, ông được kể là "nhà văn có tiểu thuyết viết bằng tiếng Việt xuất bản vào hàng sớm nhất ở miền Bắc, trước cả Tố Tâm (1925) của Hoàng Ngọc Phách".
Chú thích
Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Điều kiện (lập trình máy tính)
nhỏ|Sơ đồ luồng If-Then-Else Trong khoa học máy tính, các câu lệnh điều kiện (conditional statement), biểu thức điều kiện (conditional expression) và cấu trúc điều kiện (conditional construct) là các tính năng của ngôn ngữ lập trình, thực hiện các tính toán hoặc hành động khác nhau tùy thuộc vào điều kiện boolean do lập trình viên đưa ra được đánh giá là đúng hay sai. Ngoài trường hợp xác định nhánh (branch predication), điều này luôn đạt được bằng cách thay đổi có chọn lọc luồng điều khiển dựa trên một số điều kiện.
Trong các ngôn ngữ lập trình mệnh lệnh, thuật ngữ " câu lệnh điều kiện" (conditional statement) thường được sử dụng, trong khi đó trong lập trình chức năng, thuật ngữ " biểu thức điều kiện" hoặc "cấu trúc điều kiện" được ưa thích hơn, bởi vì các thuật ngữ này đều có ý nghĩa riêng biệt.
If–then(–else)
Cấu trúc  xây dựng (đôi khi được gọi là  ) phổ biến trên nhiều ngôn ngữ lập trình. Mặc dù cú pháp thay đổi từ ngôn ngữ sang ngôn ngữ, cấu trúc cơ bản (ở dạng mã giả) trông như thế này:
Tham khảo chéo hệ thống lựa chọn
Bảng này đề cập đến đặc tả ngôn ngữ gần đây nhất của mỗi ngôn ngữ. Đối với các ngôn ngữ không có thông số kỹ thuật, việc triển khai chính thức mới nhất được đề cập đến.
<ol type="A"> <li> This refers to pattern matching as a distinct conditional construct in the programming language – as opposed to mere string pattern matching support, such as regular expression support.</li> <li>    The often-encountered   in the C family of languages, and in COBOL and Haskell, is not a language feature but a set of nested and independent if then else statements combined with a particular source code layout. However, this also means that a distinct else–if construct is not really needed in these languages.</li> <li>  In Haskell and F#, a separate constant choice construct is unneeded, because the same task can be done with pattern matching.</li> <li> In a Ruby   construct, regular expression matching is among the conditional flow-control alternatives available. For an example, see this Stack Overflow question.</li> <li> SQL has two similar constructs that fulfill both roles, both introduced in SQL-92. A "searched " expression   works like , whereas a "simple  " expression:   works like a switch statement. For details and examples see Case (SQL).</li> <li> Arithmetic   is obsolescent in Fortran 90.</li> </ol>
Gajjarahalli, Sira
Gajjarahalli là một làng thuộc tehsil Sira, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
Cardiophorus subvariatus
Cardiophorus subvariatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1935.
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Idaea ruptifascia
Idaea ruptifascia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
R