cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tôn Lệ
Sự nghiệp
Năm 2001 tại Singapore, cô tham gia chương trình tìm kiếm tài năng Star Search của hãng truyền thông MediaCorp. Cô đạt thành tích cao, nhận được sự ưu ái và đánh giá cao của giám khảo Lưu Đức Hoa, sau đó cô trở thành diễn viên hàng đầu của công ty Hairun Media. Năm 2003, biên kịch Lữ Hải Nham (侣海岩) tuyển chọn cô cho vai chính trong bộ phim truyền hình dài tập Ngọc Quan Âm của ông.
Năm 2005, Tôn Lệ lần đầu đóng chung với Đặng Siêu trong bộ phim truyền hình Hạnh phúc như hoa. Năm 2006, cô phát hành album ca nhạc đầu tay Tình như không khí. Khoảng thời gian sau đó cô dành giải Diễn viên mới Xuất sắc trong Giải Bách Hoa lần 28 cho vai diễn trong bộ phim điện ảnh Hoắc Nguyên Giáp và Bến Thượng Hải.
Năm 2008, Tôn Lệ tham gia phim điện ảnh Họa Bì giành được đề cử Nữ diễn viên phụ xuất sắc tại Giải Kim Kê và Kim Tượng, cùng năm này cô đóng vai chính trong phim truyền hình dài tập Ngọt Ngào cùng với Đặng Siêu, bộ phim lọt top 10 phim hay nhất năm. Đồng thời cô phát hành Album nhạc thứ hai "Giấc mơ nhỏ". Năm 2009, Tôn Lệ tham gia bộ phim Iron Road dành hai giải Diễn viên nữ xuất sắc tại giải thưởng Roma FictionFest lần thứ 2 và giải thưởng Gemini lần 25.
Năm 2012, nhờ vai chính trong phim truyền hình Chân Hoàn Truyện Tôn Lệ được đề cử Nữ diễn viên xuất sắc tại giải thưởng Emmy Award quốc tế. Cùng năm cô tham gia phần hai của Họa Bì và bộ phim Quan Vân Trường của Chung Tử Đan. Năm 2013, cô dành giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Giải Bạch Ngọc Lan lần thứ 20 và nữ diễn viên được khán giả yêu thích nhất tại Giải Kim Ưng cho vai diễn chính trong bộ phim truyền hình đô thị Lạt mụ chính truyện. Năm 2015, với vai diễn Mị Nguyệt trong Mị Nguyệt truyện cô đạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Giải Bạch Ngọc Lan lần thứ 22. Cùng năm cô tham gia vào bộ phim hài Thiên sứ xấu xa cùng Đặng Siêu.
Năm 2017, tại Giải Phi Thiên, cô đạt giải Nữ diễn viên xuất sắc với vai diễn Châu Doanh trong phim truyền hình dài tập Năm ấy hoa nở trăng vừa tròn. Với vai diễn này đã giúp Tôn Lệ trở thành nữ diễn viên Trung Quốc trẻ tuổi nhất hoàn thành ba giải thưởng truyền hình lớn nhất tại Trung Quốc.
Năm 2018, cô cùng Đặng Siêu tham gia bộ phim điện ảnh Vô ảnh do Trương Nghệ Mưu đạo diễn, giành được đề cử Nữ diễn viên chính xuất sắc tại giải Kim Mã. Đến năm 2020, cô đóng vai chính trong bộ phim truyền hình dài tập An Gia và giành được đề cử Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Giải Bạch Ngọc Lan lần thứ 26.
Đời tư
Tôn Lệ sinh ngày 26 tháng 9 năm 1982 tại Thượng Hải, Trung Quốc, trong một gia đình không có truyền thống làm nghệ thuật. Năm 12 tuổi, bố bỏ mẹ con cô để lấy người phụ nữ khác, cuộc sống thiếu vắng người đàn ông trụ cột khiến 2 mẹ con gặp nhiều vất vả, thường xuyên dời chỗ ở vì không đủ tiền thuê nhà. Được phát hiện tài năng nhảy múa từ nhỏ, Tôn Lệ cho đi học tại lớp năng khiếu nghệ thuật và được đi biểu diễn cả trong và ngoài nước. Cô có một em gái cùng cha khác mẹ là diễn viên Tôn Diễm, kém cô 19 tuổi.
Năm 2010 Tôn Lệ và Đặng Siêu đăng ký kết hôn, đến năm 2011 chính thức tổ chức lễ cưới. Hiện cô và Đặng Siêu có 2 người con, một con trai và một con gái
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nữ diễn viên điện ảnh Trung Quốc Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Trung Quốc Thể loại:Người Trung Quốc
Ném bom trại tị nạn Nigeria 2017
Ném bom trại tị nạn Nigeria 2017 là một vụ oanh tạc vào ngày 17 tháng 1 năm 2017, khi một máy bay phản lực của Không quân Nigeria nhầm ném bom một trại tị nạn gần biên giới Cameroon trong Rann, bang Borno, Nigeria, tưởng lầm nó là một trại Boko Haram. Vụ đánh bom khiến ít nhất 52 người chết, trong đó có sáu nhân viên cứu trợ Hội Chữ thập đỏ, và khiến hơn 100 người bị thương.
Bối cảnh
Boko Haram có một lịch sử của các hoạt động trong khu vực Rann, và quân sự của Nigeria đã thực hiện một cuộc tấn công vào năm 2016 đánh bật nhóm này ra. Tuy nhiên, những chiến binh Boko Haram trở lại sau khi mùa mưa của khu vực đã kết thúc, cho phép họ đi lại dễ dàng hơn, và trong ngày đã tấn công một cơ sở quân sự trong khu vực.
Vụ việc
Theo một nhà ngoại giao phương Tây nói với The New York Times với điều kiện giấu tên, quân đội Nigeria đã nhận được thông tin rằng các lực lượng Boko Haram đã tập hợp để chuẩn bị cho một cuộc tấn công vào một mục tiêu quân sự. Thiếu tướng Lucky Irabor, chỉ huy các lực lượng chiến đấu Nigeria Boko Haram ở đông bắc Nigeria, cho biết rằng ông đã ra lệnh cho một cuộc tấn công vào các vị trí nơi các tay súng được cho là tập hợp. Cuộc không kích diễn ra đôi khi trong ngày báo cáo khác nhau từ khoảng 09:00 giờ địa phương đến đầu buổi chiều - và khiến cho ít nhất là hàng chục người chết. Theo Bác sĩ không biên giới (MSF), hoạt động trong các trại bị đánh bom, ít nhất 50 người đã thiệt mạng, trong khi một quan chức của bang Borno làm việc trong các nỗ lực phục hồi nói với Associated Press rằng ít nhất 100 người đã chết. Một phát ngôn viên của Hội Chữ thập đỏ cho biết rằng sáu trong số nhân viên cứu trợ của nó nằm trong số những người chết. MSF cho biết rằng có đến 200 bị thương, với nhiều dự kiến ​​sẽ chết qua đêm do các cơ sở y tế hạn chế và bác sĩ ở vùng sâu vùng xa, và các lực lượng cứu hộ quy mô lớn không dự kiến ​​sẽ đến cho đến ngày 18 tháng 1.
Ngày 18 tháng 1, một tuyên bố Hội Chữ thập đỏ cho biết số người chết nằm ở mức khoảng 70, với 90 hoặc nhiều người bị thương còn lại trong Rann, 46 trong số đó đã "bị thương nặng".
Phản ứng
Liên hiệp quốc (LHQ) và Hội Chữ thập đỏ cùng triển khai một nhiệm vụ trực thăng chở nhân viên y tế và 400 kg vật dụng, đến muộn vào ngày 17 và sơ tán tám công nhân Chữ thập đỏ. Các máy bay trực thăng khác của Liên hợp quốc triển khai để hỗ trợ trong việc sơ tán, trong khi MSF cho biết rằng nhân viên của mình tại Chad và Cameroon đã được chuẩn bị để nhận được các nạn nhân khi họ đã được ổn định cho vận chuyển từ Rann. Một số người bị thương đã được đưa tới thành phố Maiduguri Nigeria.
Tướng Irabor, thừa nhận lần đầu tiên trong cuộc chiến đấu chống lại Boko Haram rằng một cuộc tấn công của chính phủ đã dẫn đến thương vong dân sự, nói rằng "thật không may, phi vụ ném bom đã được thực hiện, nhưng rõ ràng rằng dân thường khác ở gần đó xung quanh khu vực và họ bị ảnh hưởng ", trong khi Tổng thống Muhammadu Buhari nói rằng vụ việc là một" sai lầm tác chiến đáng tiếc". Quân đội lên kế hoạch bắt đầu một cuộc điều tra các hành động của phi công bay nhiệm vụ và các chỉ huy có liên quan để xác định xem các cuộc không kích là một lỗi tác chiến hay không.
Mausi segun, một thành viên của Human Rights Watch ở Nigeria, cho biết rằng bất kể ý đồ đứng sau là gì, nhóm coi vụ đánh bom là một tội ác, nói rằng "nếu không có bằng chứng của một cuộc tấn công có chủ ý vào trại, đó sẽ là một tội ác chiến tranh, trại đã bị đánh bom bừa bãi, vi phạm luật nhân đạo quốc tế. "
Tham khảo
Thể loại:Nigeria 2017 Thể loại:Không kích Thể loại:Boko Haram Thể loại:Bang Borno Thể loại:Quân đội Nigeria
Dinh dưỡng và mang thai
nhỏ|Một người phụ nữ mang thai đang ăn trái cây. Dinh dưỡng và mang thai đề cập đến việc bổ sung chất dinh dưỡng và lập kế hoạch chế độ ăn uống được tiến hành trước, trong và sau khi mang thai. Dinh dưỡng thai nhi bắt đầu từ lúc thụ thai. Với lý do này, dinh dưỡng của người mẹ rất quan trọng từ trước khi thụ thai (khoảng một vài tháng trước) cũng như trong suốt thai kỳ và thời gian cho con bú. Ngày càng tăng số nghiên cứu đã cho thấy dinh dưỡng của người mẹ sẽ có ảnh hưởng đến đứa trẻ, kể cả về nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch, tăng huyết áp và tiểu đường trong suốt cuộc đời.
Cung cấp không đầy đủ hoặc quá mức một số chất dinh dưỡng có thể gây ra dị tật và những vấn đề sức khỏe ở thai nhi, rối loạn thần kinh và khuyết tật là nguy cơ do mẹ suy dinh dưỡng. Ước tính 24% trẻ sơ sinh trên toàn thế giới sinh ra với trọng lượng thấp hơn tiêu chuẩn do không đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý. Những thói quen cá nhân như tiêu thụ rượu hoặc lượng lớn caffeine ảnh hưởng tiêu cực và không thể phục hồi lên sự phát triển của em bé, xảy ra trong giai đoạn đầu của thai kỳ.
Tiêu thụ caffein trong khi mang thai có mối liên kết đến tăng nguy cơ sảy thai. Hiện các nghiên cứu ủng hộ quan điểm rằng lợi ích của tiêu thụ cá khi mang thai lớn hơn nhiều so với các rủi ro; Tuy nhiên, loại cá nào cũng rất quan trọng. Axit folic, là dạng tổng hợp của vitamin folate, rất thiết yếu cho cả trước và sau khi thụ thai.
Dinh dưỡng trước khi mang thai
Như hầu hết các chế độ ăn uống, khả năng lớn sẽ bổ sung quá mức, tuy nhiên, theo lời khuyên chung, cả khuyến cáo của cơ quan nhà nước và y tế đều cho rằng các bà mẹ nên tuân theo các hướng dẫn được liệt kê trên bao bì vitamin về mức đưa vào cho phép hàng ngày chính xác hoặc được khuyến nghị (RDA). Sử dụng sắt hàng ngày trước khi sinh giúp cải thiện đáng kể cân nặng em bé khi sinh, có khả năng làm giảm nguy cơ sinh thiếu ký.
Dinh dưỡng trong khi mang thai
Bổ sung nhiều vi chất dinh dưỡng cùng với sắt và axit folic có thể cải thiện kết quả sinh nở cho phụ nữ ở các nước thu nhập thấp. Những chất bổ sung này làm giảm số lượng trẻ sơ sinh nhẹ cân, nhỏ so với trẻ trong cùng độ tuổi thai và thai chết lưu ở những phụ nữ không có nhiều vi chất dinh dưỡng trong chế độ ăn uống thông thường. Phụ nữ thiếu dinh dưỡng có thể nhận được phúc lợi qua các buổi giáo dục về chế độ ăn uống, cân bằng năng lượng và bổ sung protein. Một đánh giá chỉ ra giáo dục chế độ ăn uống làm tăng lượng protein cho người mẹ và giúp em bé phát triển tốt hơn trong bụng mẹ. Cân bằng protein và bổ sung năng lượng làm giảm nguy cơ thai chết lưu và trẻ nhẹ cân, giúp tăng cân cho cả mẹ và em bé. Mặc dù cần có nhiều nghiên cứu hơn về tác dụng lâu dài đối với sức khỏe của bà mẹ và trẻ sơ sinh, nhưng với những tác dụng ngắn hạn có vẻ đầy hứa hẹn.
Đối với phụ nữ có chế độ ăn ít calci, việc bổ sung calci có thể làm giảm nguy cơ tiền sản giật. Tuy nhiên, một đánh giá gần đây hơn về các lợi ích khác của việc bổ sung calci đã không tìm thấy bất kỳ sự cải thiện nào ở trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. Không có đủ nghiên cứu chất lượng tốt để đề xuất liều một lượng tối ưu và thời gian nào nên bổ sung calci.
Phụ nữ mang thai nên chú ý đến những thực phẩm đã ăn trong thai kỳ để giảm nguy cơ tiếp xúc với các chất hoặc vi khuẩn có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi. Bao gồm các mầm bệnh có hại như listeria, toxoplasmosis và salmonella. Lượng lớn retinol có liên quan đến dị tật bẩm sinh và dị thường. Mặc dù hải sản chứa hàm lượng axit béo Omega-3 cao có lợi cho cả mẹ và em bé, nhưng không có sự đồng thuận về việc tiêu thụ hải sản khi mang thai. Phụ nữ mang thai nên ăn hải sản điều độ.
Khi mang thai, cân nặng của phụ nữ tăng khoảng 12 kg. Cơ quan an toàn thực phẩm châu Âu khuyến nghị tăng cường 300 mL mỗi ngày so với lượng bình thường cho phụ nữ không mang thai, với tổng lượng nước đưa vào đầy đủ (từ thực phẩm và chất lỏng) lên 2.300 mL, hoặc khoảng 1.850 mL / ngày chỉ từ chất lỏng
Lượng dinh dưỡng của người mẹ trong khi mang thai được cho là có ảnh hưởng và có thể mang lại tác dụng bảo vệ ngăn ngừa sự phát triển của các bệnh dị ứng và hen suyễn ở trẻ. Việc bổ sung vitamin D, vitamin E và kẽm cho mẹ đều có liên quan đến việc thở khò khè ở trẻ nhỏ, cho thấy tác dụng bảo vệ. Ngoài ra, bổ sung cho mẹ axit béo không bão hòa chuỗi dài omega-3 (n-3 LC-PUFA) có liên quan đến việc giảm nguy cơ phát triển bệnh chàm ở trẻ và giảm khả năng nhạy cảm của trẻ trong năm đầu đời.
Dinh dưỡng sau khi mang thai
Dinh dưỡng hợp lý rất quan trọng sau khi sinh để giúp bà mẹ bình phục lại, và giúp cung cấp đủ năng lượng thực phẩm và chất dinh dưỡng cho phụ nữ cho con bú. Phụ nữ có ferritin huyết thanh dưới 70 µg/L có thể cần bổ sung sắt để phòng ngừa thiếu máu do thiếu sắt khi mang thai và sau sinh.
Trong thời kỳ cho con bú, lượng nước có thể cần phải tăng lên. Sữa mẹ được làm từ 88% nước và IOM khuyến nghị phụ nữ cho con bú nên tăng lượng nước uống khoảng 300 mL/ ngày lên tổng thể tích 3000 mL/ngày (từ thực phẩm và đồ uống); khoảng 2.400 mL/ngày từ chất lỏng.
Tham khảo
<references group="" responsive="0">
Thể loại:Dinh dưỡng
Danh sách phần mềm nguồn mở và miễn phí (thương mại điện tử)
0
Đây là danh sách các phần mềm thương mại điện tử đáng chú ý. Các phần mềm này miễn phí và là phần mềm mã mở.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phần mềm nguồn mở Thể loại:Thương mại điện tử Thể loại:Ứng dụng Web
Cách mạng Nga lần thứ ba
Trong lịch sử Nga, Cách mạng Nga lần thứ ba có thể là một trong những sự kiện sau:
Pamphlebia rubrolimbataria
Pamphlebia rubrolimbataria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pamphlebia
Raymordella ambigua
Tham khảo
Thể loại:Raymordella
Pollex spastica
Pollex spastica là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Panay ở Philippines.
Sải cánh dài khoảng 9 mm.
Tham khảo
Thể loại:Pollex (Erebidae)
Acacia delicatula
Acacia delicatula là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Tindale & Kodela miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
D
Orthogonia lilacina
Orthogonia lilacina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Orthogonia
Physorhinus sexnotatus
Physorhinus sexnotatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Steinheil miêu tả khoa học năm 1875.
Tham khảo
Thể loại:Physorhinus
Habronattus renidens
Habronattus renidens là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Habronattus. Habronattus renidens được Griswold miêu tả năm 1987.
Tham khảo
Thể loại:Habronattus
Exochus marginalis
Exochus marginalis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Exochus
Spilosmylus rattanensis
Spilosmylus rattanensis là một loài côn trùng trong họ Osmylidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được New miêu tả năm 1989.
Tham khảo
Thể loại:Spilosmylus
Pterymarchia bibbeyi
Pterymarchia bibbeyi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Tham khảo
Thể loại:Pterymarchia
Ochrota quadripunctata
Ochrota quadripunctata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ochrota
Saléon
Saléon là một xã của tỉnh Hautes-Alpes, thuộc vùng Provence-Alpes-Côte d’Azur, đông nam nước Pháp.
Connacht
Connacht hay Connaught (Connacht hay Cúige Chonnacht) là một trong bốn tỉnh của Ireland, nằm về phía tây của đảo quốc. Tỉnh Connacht không có chức năng chính thức về mục đích chính quyền địa phương, song được công nhận chính thức là phân vùng của Ireland. Connacht nằm trong khu vực bầu cử Midlands-North-West của Nghị viện châu Âu.
Cho đến thế kỷ 9, Connacht gồm một số vương quốc độc lập như Lúighne, Uí Maine và Iarthar Connacht. Vương quốc Connacht sụp đổ trong thập niên 1230 do nội chiến trong triều đình, tạo điều kiện để người Ireland gốc Anh tràn đến định cư. Thuộc địa của người Anh tại Connacht thu hẹp từ khoảng 1300-1360, do các sự kiện như trận Ahascragh năm 1307, trận Athenry thứ hai năm 1316 và sát hại Bá tước Ulster năm 1333, khiến cho văn hoá Gael phục hồi và thực dân rút đến các thị trấn như Ballinrobe, Loughrea, Athenry và Galway. Đến thế kỷ 16, các vương quốc như Uí Maine và Tír Fhíacrach Múaidhe vẫn nằm ngoài quyền kiểm soát của người Anh, trong khi nhiều gia đình Ireland gốc Anh như de Burgh, de Bermingham, de Exeter, de Staunton hoàn toàn bị Gael hoá. Chỉ đến cuối những năm 1500, khi vương triều Tudor chinh phục Ireland, Connacht mới bị phân thành các hạt như hiện tại.
Tỉnh Connacht có số người nói tiếng Ireland đông nhất, chiếm 5–10% (40.000–55.000) dân số. Các khu vực Gaeltacht (nói tiếng Ireland) nằm tại các hạt Galway và Mayo. Theo điều tra năm 2011, có 14.600 người nói tiếng Ireland bên ngoài hệ thống giáo dục trên cơ sở hàng ngày.
Asplenium × capillipoides
Asplenium × capillipoides là một loài dương xỉ trong họ Aspleniaceae. Loài này được Fraser-Jenk. mô tả khoa học đầu tiên năm 2008. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Asplenium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2008 Thể loại:Unresolved names
Asplenium × capillipoides
Sematophyllum cucullatifolium
Sematophyllum cucullatifolium là một loài rêu trong họ Sematophyllaceae. Loài này được (Hampe) Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sematophyllum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Küçükboğaz, Arpaçay
Küçükboğaz là một xã thuộc huyện Arpaçay, tỉnh Kars, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 504 người.
Allophylus amazonicus
Allophylus amazonicus là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được (Mart.) Radlk. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Ngoại mộc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
Diospyros insularis
Diospyros insularis là một loài thực vật có hoa trong họ Thị. Loài này được Bakh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Pithecellobium brevipes
Pithecellobium brevipes là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (K. Schum.) Mohlenbr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Me keo Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1966
Châu Á
Châu Á phần lớn nằm ở Bắc bán cầu, là châu lục có diện tích lớn nhất trên thế giới. Thiên nhiên của châu Á rất đa dạng. Diện tích châu lục này bao phủ 8,7% tổng diện tích Trái Đất (hoặc chiếm 29,4% tổng diện tích lục địa).
Đại bộ phận lãnh thổ châu Á nằm ở Bắc Bán cầu và Bán cầu Đông. Ranh giới giữa châu Á với châu Phi là kênh đào Suez, với châu Âu là Dãy núi Ural, sông Ural, Biển Caspi, mạch núi Kavcaz, eo biển Thổ Nhĩ Kỳ, biển Địa Trung Hải và Biển Đen. Bốn điểm cực đất liền lớn châu Á: điểm cực đông là mũi Dezhnev ở eo biển Bering (66°4′45″B, 169°39′7″T), điểm cực nam là mũi Tanjung Piai ở eo biển Malacca (1°16′B, 103°31′Đ), điểm cực tây là mũi Baba ở biển Aegea (39°27′B, 26°3′Đ), điểm cực bắc là mũi Chelyuskin ở eo biển Vilkitsky (77°44′B, 104°15′Đ).
Hang lớn nhất là Hang Sơn Đoòng (hang động tự nhiên lớn nhất thế giới), Đỉnh núi cao nhất là đỉnh Everest (cao nhất thế giới), điểm thấp nhất là sụt lún Biển Chết (thấp nhất thế giới), cao nguyên cao nhất là cao nguyên Thanh Tạng (cao nhất thế giới), dòng sông dài nhất là Trường Giang (dài thứ ba thế giới), hồ lớn nhất là Biển Caspi (lớn nhất thế giới), hồ sâu nhất là hồ Baikal (sâu nhất thế giới), sa mạc lớn nhất là sa mạc Arabi (lớn thứ năm thế giới). Vượt qua kinh độ và vĩ độ rộng vô cùng, chênh lệch thời gian đông - tây đạt đến từ 11 đến 13 giờ đồng hồ. Vùng đất phía tây và châu Âu nối liền lẫn nhau, hình thành lục địa Âu – Á - lục địa lớn nhất trên Trái Đất. Trừ đất liền ra, diện tích đảo lớn và đảo cồn của châu Á chừng 2,7 triệu kilômét vuông, chỉ đứng sau Bắc Mỹ.
Châu Á là nơi bắt nguồn ba tôn giáo lớn của thế giới Phật giáo, Hồi giáo và Cơ Đốc giáo. Trong bốn nước xưa có nền văn minh lớn thì có ba nước xưa ở vào châu Á (Ấn Độ, Iraq (Lưỡng Hà) và Trung Quốc).
Trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc châu Á, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Israel, Hồng Kông và Ma Cao được công nhận là những quốc gia và vùng lãnh thổ có nền kinh tế công nghiệp phát triển, số còn lại là các nước đang phát triển, trong đó, Trung Quốc và Ấn Độ là 2 nước đang phát triển có diện tích và dân số lớn nhất trên thế giới. Mặc dù còn tồn tại khoảng cách, tuy nhiên kinh tế các nước châu Á nhìn chung đều có sự phát triển, tăng trưởng nhất định.
Từ nguyên
Châu Á trong chữ Hán 州亞, chữ Hi Lạp cổ đại gốc là Ασία, và chữ La-tinh là Asia.
Châu Á là một châu lục có dân số đông nhất thế giới, đồng thời cũng là châu lục có mật độ dân số lớn nhất. Tên chữ của nó cũng xưa cũ nhất. "Asia" mang ý nghĩa là "khu vực Mặt Trời mọc", tương truyền là do người Phoenicia cổ đại đưa ra. Hoạt động trên biển thường xuyên, yêu cầu người Phoenicia cần phải xác định nơi chốn và hướng đi. Vì vậy họ đem khu vực biển Aegea về phía đông gọi chung là "Asu", nghĩa là "chỗ Mặt Trời mọc"; nhưng mà đem khu vực biển Aegea về phía tây thì gọi chung là "Ereb", nghĩa là "chỗ Mặt Trời lặn". Asia từng chữ một là do chữ Asu tiếng Phoenica diễn hoá tới nay. Vùng đất mà nó chỉ về là không rõ ràng lắm, phạm vi là có hạn định. Đến thế kỉ thứ nhất TCN đã biến thành là một tên gọi tỉnh hành chính của đế quốc La Mã, về sau thì mới dần dần khuếch đại, bao gồm cả khu vực châu Á bây giờ, biến thành là một cái tên để gọi tên châu lục lớn nhất thế giới.
Phiên âm bằng tiếng Trung cho Asia là Yàxìyà (亞細亞 - Á-tế-á) được đặt tên cho châu lục này trước nhất là vào năm 1582. Sau khi giáo sĩ truyền giáo Hội Jesus Matteo Ricci đến Trung Quốc, dưới sự giúp đỡ của Vương Bạn - tri phủ Long Khánh (nay là huyện Kiếm Các, huyện Tử Đồng, huyện Giang Du - phía bắc tỉnh Tứ Xuyên), cùng nhau làm ra "Khôn dư vạn quốc toàn đồ" với các phiên dịch viên. Bởi vì người nước ngoài lúc đó đến Trung Quốc phần nhiều ở khu vực miền nam, các phiên dịch này đều có mang theo mình sắc thái tiếng Hán miền nam dày đặc. Chữ nước ngoài mở đầu phiên dịch là "á" đọc là "a", cuối đuôi phiên dịch là "á", chữ nước ngoài phần nhiều đọc là "ya", lúc phiên dịch thành Trung văn, phiên dịch viên tức khắc sẽ căn cứ vào phát âm chữ Hán trong ngôn ngữ nơi đó để chọn lựa chữ Hán tương ứng.
Thời đại viễn cổ
Vào thời đại viễn cổ, rất nhiều dân tộc của châu Âu và Bắc Phi đều bắt nguồn ở khu vực thảo nguyên của Trung Á. Vào Giai đoạn di cư, một bộ phận ở về phía tây tiến vào châu Âu, một bộ phận ở về phía đông dời vào Ấn Độ, hình thành các dân tộc ngữ hệ Ấn - Âu với phạm vi rộng lớn; một bộ phận khác ở về phía nam dời đến Bắc Phi và Tây Á, tiến vào Ai Cập, hợp thành các dân tộc ngữ hệ Phi - Á (tức ngữ hệ Semito - Hamitic) với người ở ngay địa phương đó.
Thời đại thượng cổ
Vào thời đại thượng cổ, Trung Quốc ở phương đông và đế quốc Ba Tư ở phương tây đều phát triển biến thành là đế quốc lớn mạnh, Ba Tư một mạch tranh hùng với Hi Lạp ở châu Âu, cuối cùng đều bị Alexander Đại đế của đế quốc Macedonia đánh bại, quân đội của Alexander tiến thẳng xâm nhập tiểu lục địa Ấn Độ, cuối cùng một phần quân đội còn lưu trú lại đã lập lên nhà nước Armenia. Trung Quốc lúc đó cũng đang đi đường lối hướng về bành trướng thống nhất, các dân tộc chung quanh mở đầu hiểu ra nhà nước Tần.
Lúc đế quốc La Mã ở phương tây trỗi lên, triều nhà Hán của Trung Quốc ở phương đông cũng là một nhà nước lớn mạnh, lãnh thổ của đế quốc La Mã bành trướng đến chỗ thung lũng sông Babylon cũ (bây giờ gọi là sông Euphrates) ở Trung Đông, phương đông và phương tây mở đầu có giao lưu kinh tế và văn hoá, con đường tơ lụa ban đầu từ đô thành Trường An, Trung Quốc đi qua Tây Vực (chính là Tân Cương và một phần khu vực Trung Á hiện nay) và Trung Đông, xa đến Rôma, Ý. Sau khi người Hung Nô ở phía bắc triều nhà Hán bị triều nhà Hán đánh bại, dần dần thiên cư hướng về phương tây, một ít bộ tộc mà trong mắt đế quốc Tây La Mã bị coi là "người chưa khai hoá", sau khi dời vào châu Âu, lập tức tăng tốc diệt vong đế quốc Tây La Mã.
Thời đại trung cổ
Vào thời đại trung cổ, ở vùng đất phía tây nam châu Á nổi lên đế quốc Arabi lớn mạnh - bao quát Nam Âu, Tây Á, Trung Á và Bắc Phi. Cương vực của Trung Quốc vào lúc triều nhà Đường lớn mạnh ở phương đông cũng bành trướng đến Trung Á, Triều Tiên và Nhật Bản đã dần dần làm thành dân tộc thống nhất.
Sự trỗi dậy của dân tộc Mông Cổ hình thành ảnh hưởng không ít ở thế giới, đã chinh phục vùng đất Âu - Á rộng lớn. nhưng mà vì củng cố chính quyền của bản thân nên đã tàn sát rất nhiều người dân dị tộc, rất nhiều văn minh ưu tú bị phá bỏ trong vòng một ngày.
Từ năm 1453, sau khi đế quốc Byzantine bị diệt vong, đế quốc Ottoman của nhà nước Hồi giáo đã xưng hùng chiếm giữ khu vực Trung Đông, bán đảo Tiểu Á và Bắc Phi hơn 400 năm. Ở múc độ nào đó, đế quốc Ottoman đã gây trở ngại giao lưu đông - tây về phương diện văn hoá và kinh tế. Khu vực Đông Á từ thế kỉ XVI tới nay, sự phát triển văn hoá và khoa học dần dần lạc hậu, thường hay thấy tình huống các nước cấm chỉ người dân trong nước giao lưu với người nước ngoài. Thí dụ chính sách toả quốc được thực thi vào thời đại Edo ở Nhật Bản, hoặc chính sách toả quốc của vương triều Triều Tiên, hoặc chính sách cấm biển vào thời kì nhà Minh và nhà Thanh,...
Từ sau cận đại
Từ sau thế kỉ XVIII, cùng với sự nổi lên của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa thực dân ở châu Âu, người theo chủ nghĩa thực dân thông qua tuyến đường hàng hải, tiến hành khai thác tài nguyên ở đất liền châu Á, và sự suy yếu của chính quyền phong kiến trong thời gian dài của vùng đất châu Á đã trở thành miếng mồi mà các cường quốc châu Âu tranh giành, rất nhiều lãnh thổ bị chiếm đóng làm thành thuộc địa hoặc bán thuộc địa. Vùng đất hoang vu Siberia ở phía bắc châu Á, tan vỡ theo sau nỗ lực của đế quốc Mông Cổ, nước Nga Sa hoàng do dân tộc Nga ở châu Âu lập nên dần dần men theo đường bộ mà khai quật mở mang, rồi xưng hùng chiếm giữ một vùng rộng lớn ở phía bắc châu Á.
Cuối thế kỉ XIX, Nhật Bản theo sau sự thành công cải cách Duy tân Minh Trị, khiến cho thế nước hưng thịnh nhanh chóng, trở thành nước châu Á duy nhất có đầy đủ địa vị trên vũ đài cộng đồng quốc tế bằng tư cách "cường quốc". Từ lúc thắng lợi nhiều lần phát động chiến tranh chống lại các nước chung quanh như triều nhà Thanh, nước Nga Sa hoàng cùng với sau khi trải qua Đại chiến thế giới lần thứ nhất, Nhật Bản cai quản các thuộc địa của nước chiến bại Đức ở châu Á với tư cách nước chiến thắng, khiến cho phạm vi thế lực của Nhật Bản trải khắp cả Tây Thái Bình Dương. Lại thúc đẩy tham vọng chinh phục Trung Quốc và cả châu Á của nó ngày một lớn dần, Nhật Bản dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa quân phiệt vào thập kỉ 30 - 40 ở thế kỉ 20 đã phát động chiến tranh Trung – Nhật lần thứ hai và chiến tranh Thái Bình Dương, Đại chiến thế giới lần thứ hai cũng mở đầu từ quân Đức đánh chớp nhoáng Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, sau đó mở rộng chiến tranh sang khu vực châu Á. Nhật Bản cuối cùng đầu hàng sau khi bị Hoa Kỳ ném xuống hai trái bom nguyên tử hướng về Hiroshima và Nagasaki. Sau khi Đệ nhị thế chiến đi qua, chủ nghĩa dân tộc ở châu Á ngóc đầu, các nước và dân tộc vừa mới bắt đầu sôi nổi tranh giành tìm lấy độc lập. Cùng lúc với đó, đối lập chủ nghĩa tư bản là chủ nghĩa cộng sản ở phương tây lan rộng đến đại lục địa châu Á. Năm 1949 Đảng Cộng sản Trung Quốc đánh bại Đảng Quốc dân Trung Quốc trong Nội chiến Quốc - Cộng, đã nắm giữ chính quyền của Trung Hoa dân quốc ở vùng đất Trung Quốc đại lục, thành lập nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; Chính phủ Trung Hoa dân quốc dời đến Đài Bắc. Nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa do Đảng Cộng sản Trung Quốc thành lập và Liên minh nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô-viết do Đảng Cộng sản Liên Xô kiến lập cùng nhau thúc đẩy mở rộng chủ nghĩa cộng sản ở châu Á. Vùng đất Đông Á trước sau liên tục kiến lập nhiều chính quyền chủ nghĩa xã hội, như Triều Tiên, Việt Nam, Lào,... Vào thập kỉ 50-70 của thế kỉ 20, chiến tranh Triều Tiên và chiến tranh Việt Nam là tuyến đầu của cuộc chiến tranh giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản ở châu Á.
Liên Xô phát sinh chính biến vào cuối tháng 8 năm 1991, mặc dù Đảng Cộng sản Liên Xô giải quyết trong một tuần, nhưng mà vẫn khiến Liên Xô giải thể vào cuối năm 1991. Ở vùng đất Trung Á nhiều nước cộng hoà tách khỏi Liên Xô cũ thành nhà nước độc lập mới như Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, v.v
Khu vực
Vùng đất châu Á bát ngát xa thẳm. Để cho thuận lợi, có thể chia châu Á làm 6 khu vực là Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á, Trung Á, Tây Á và Bắc Á. Môi trường tự nhiên và hoạt động loài người của các vùng đất này mỗi nơi có đặc sắc riêng. nhỏ|265px|Sự phân chia các khu vực của châu Á. {{legend|#0000E0|Bắc Á}}{{legend|#E000E0|Trung Á}}{{legend|#00E000|Tây Á}}{{legend|#E00000|Nam Á}}{{legend|#FFFF20|Đông Á}}{{legend|#FFC000|Đông Nam Á}}
Đông Á
Đông Á bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên. Diện tích chừng 11,8 triệu km vuông. Dân số hơn 1,6 tỉ. Địa thế phía Tây cao phía Đông thấp, chia làm bốn bậc thang. Cao nguyên Thanh Tạng ở phía Tây Nam Trung Quốc gọi là "nóc nhà thế giới", chiều cao cách mặt nước biển trung bình trên 4.000 m. Phía nửa Đông Nam là miền gió mùa, thuộc về đới khí hậu rừng lá rộng ôn đới và đới khí hậu rừng rậm á nhiệt đới; phía Tây Bắc thuộc về đới khí hậu thảo nguyên hoặc sa mạc ôn đới tính lục địa; phía Tây Nam thuộc về đới khí hậu cao nguyên và núi. Từ tháng 5 đến tháng 10 vùng đất phía Đông sát bờ biển bị ảnh hưởng của bão nhiệt đới tây bắc Thái Bình Dương. Tài nguyên khoáng sản phong phú gồm là than đá, sắt, dầu thô, đồng, antimon, wolfram, molypden, vàng, magnesit, than chì. Đông Á là quê hương của nhiều cây trồng như lúa gié, củ mài, lúa tắc, lúa tám đen, đậu nành, cỏ gai, trà xanh, tung dầu, điều, quýt, long nhãn, cây vải, nhân sâm. Lúa thóc chiếm trên 40% tổng sản lượng của thế giới, lá trà chiếm trên 25% tổng sản lượng thế giới, đậu nành chiếm 20%. Sản lượng sợi bông, đậu phộng, bắp, mía, mè, cải dầu, tơ tằm chiếm địa vị trọng yếu trên thế giới.
Đông Nam Á
Đông Nam Á chỉ vùng đất phía đông nam của châu Á, gồm các nước Singapore, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Lào, Philippines, Campuchia, Myanmar, Brunei và Đông Timor. Diện tích khoảng 4,5 triệu kilômét vuông. Dân số hơn 650 triệu. Về địa lí, khu vực bao gồm hai phần: bán đảo Ấn - Trung và quần đảo Mã Lai. Là một trong các khu vực có nhiều núi lửa nhất trên thế giới. Phía nam vùng quần đảo và bán đảo thuộc về khí hậu rừng mưa nhiệt đới, vùng núi phía bắc bán đảo thuộc về khí hậu rừng rậm á nhiệt đới. Thiếc, dầu thô, khí thiên nhiên, than đá, niken, quặng boxide, tungsten, crom, vàng, v.v là khoáng vật trọng yếu. Đông Nam Á là nơi bắt nguồn nhiều thực vật nhiệt đới như cây chanh vàng, cây đay vàng, cây đinh hương, đậu khấu, hồ tiêu, chuối rừng, cây cau, cây mít, cây chuối sợi đay. Các nước ở khu vực này sản xuất nhiều gạo, cao su, hương liệu, gỗ tếch, cây bông thân gỗ, thuốc quinin và trái cây nhiệt đới. Trong tất cả các nước, Indonesia là nước có núi lửa nhiều nhất trên thế giới và có danh hiệu "đất nước núi lửa".
Trung Á
Trung Á chỉ vùng đất trung tâm châu Á (về địa lí). Bao gồm Turkmenistan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Kazakhstan. Vùng đất phía đông nam trong khu vực này là vùng núi, động đất nhiều lần, thuộc về khí hậu núi; các vùng đất còn lại là đồng bằng, gò đồi, sa mạc trải rộng, khí hậu khô cạn, thuộc về khí hậu sa mạc hoặc thảo nguyên nhiệt đới và á nhiệt đới. Khí thiên nhiên, dầu thô, than đá, đồng, chì, kẽm, thủy ngân, lưu huỳnh, mirabilit (tức natri sulfat ngậm nước) là khoáng vật khá trọng yếu. Tài nguyên khoáng sản của Trung Á vô cùng phong phú, ngành công nghiệp quân sự phát đạt. Trung Á là chỗ sản sinh bắt nguồn thực vật vun trồng như đậu Hà Lan, đậu tằm, trái táo tây cùng với cừu Karakul. Sản xuất cây bông sợi, cây thuốc lá, tơ tằm, lông cừu, cây nho và cây táo tây.
Nam Á
Nam Á chỉ vùng đất phía nam của châu Á, gồm Ấn Độ, Afghanistan, Maldives, Bhutan, Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh và Nepal. Diện tích khoảng 5,1 triệu kilômét vuông. Dân số 1,8 tỉ. Vùng đất phía bắc trong khu vực này là vùng núi của chân núi phía nam mạch núi Himalaya, bán đảo Ấn Độ ở phía nam là cao nguyên Deccan, giữa vùng núi phía bắc và cao nguyên Deccan là đồng bằng sông Ấn Độ - sông Hằng. Đồng bằng ở phía bắc và ở giữa về cơ bản thuộc về khí hậu rừng rậm bán nhiệt đới, cao nguyên Deccan và phía bắc Sri Lanka thuộc về khí hậu thảo nguyên nhiệt đới, đoạn tây nam của bán đảo Ấn Độ, phía nam Sri Lanka và toàn bộ Maldives thuộc về khí hậu rừng mưa nhiệt đới, đồng bằng sông Ấn Độ thuộc về khí hậu thảo nguyên hoặc sa mạc á nhiệt đới. Lấy sắt, mangan, than đá làm tài nguyên khoáng sản phong phú nhất. Nam Á là chỗ sản sinh bắt nguồn thực vật vun trồng như xoài, thầu dầu, cà tím, chuối rừng, cây mía và củ sen. Cây đay vàng (Corchorus capsularis L) và lá trà chiếm chừng 1/2 tổng sản lượng thế giới. Sản lượng của gạo, đậu phộng, mè, cải dầu, mía, bông sợi, cao su, lúa tẻ hột nhỏ, dừa sấy khô có vị trí trọng yếu trên thế giới.
Bắc Á
Bắc Á chỉ vùng đất Siberia của nước Nga và Mông Cổ. Vùng đất phía tây là đồng bằng Tây Siberia, phía giữa là vùng núi và cao nguyên Trung Siberia, phía đông là vùng núi Viễn Đông. Vòng cực về phía bắc thuộc về khí hậu đồng rêu hàn đới, vùng đất còn lại thuộc về khí hậu rừng lá kim ôn đới. Khoảng thời gian dòng sông đông lại thành băng là từ 6 tháng trở lên. Dầu thô, than đá, đồng, vàng, đá kim cương là khoáng vật khá trọng yếu; sản xuất các loại lúa tẻ, khoai tây, cây lanh và vật liệu gỗ.
Địa hình
thumb|300px|right|Bản đồ địa hình châu Á. Địa hình châu Á lên xuống rất lớn, khoảng giữa cao, bốn phía xung quanh thấp. Vùng đất phía đông có một dãy quần đảo hình vòng cung nhiều kiểu khác nhau dài từ Nam đến Bắc. Chiều cao cách mực nước biển trung bình chừng 950 mét, là một châu lục có địa hình cao nhất trên thế giới sau châu Nam Cực. Núi, cao nguyên và gò đồi chiếm chừng 3/4 tổng diện tích, trong đó có 1/3 khu vực có chiều cao cách mực nước biển trên 1000 mét. Đỉnh núi cao trên 8.000 mét so với mực nước biển trên thế thế giới, tất cả phân bố ở khu vực dãy núi Karakoram và dãy núi Himalaya. Đồng bằng chiếm 1/4 tổng diện tích, ước tính hơn 10 triệu kilômét vuông. Cả châu Á về tổng quát có dãy Pamir ở trung tâm, một loạt các dãy núi cao lớn toả ra về phía tây và kéo dài đến cạnh ven đất liền. Chủ yếu có dãy núi Thiên Sơn, dãy núi Côn Luân, dãy núi Himalaya, dãy núi Altai, dãy núi Hindu Kush, dãy núi Alborz, mạch núi Taurus, mạch núi Zagros, v.v Giữa các dãy núi chủ cán kể trên có cao nguyên Thanh Tạng, cao nguyên Mông Cổ, cao nguyên Iran, cao nguyên Anatolia (hoặc gọi cao nguyên Thổ Nhĩ Kì), cao nguyên Deccan, cao nguyên Ả Rập, cao nguyên Trung Siberia và bồn địa Tarim, bồn địa Junggar, bồn địa Qaidam, v.v
Ở bên ngoài của núi và cao nguyên phân bố đồng bằng diện tích rộng lớn, chủ yếu có đồng bằng Đông Bắc, đồng bằng Hoa Bắc, đồng bằng trung và hạ du Trường Giang, đồng bằng sông Ấn Độ - sông Hằng, đồng bằng Mesopotamia (hoặc gọi đồng bằng Lưỡng Hà), đồng bằng Tây Siberia.
Châu Á không những lên xuống hai đầu trên đất liền, lại còn quần đảo hình vòng cung ở rìa phía Đông đất liền và bộ phận đáy biển ở Thái Bình Dương cũng đồng dạng xuất hiện lên xuống hai đầu, mạch núi trên quần đảo tồn tại xen kẽ theo cùng với rãnh đại dương sâu nhất. Chênh lệch cao thấp của đỉnh núi cao nhất châu Á và rãnh đại dương sâu nhất ở vùng biển lân cận chừng 20 kilômét.
Trung tâm
Trung tâm địa lí đất liền châu Á chính là chỉ một điểm ở bên trong phạm vi đất liền châu Á ở vào vị trí cân bằng, nó cách đường bờ biển vây chung quanh đất liền xa nhất, có tính đất liền mạnh nhất. Căn cứ vào cách nói của Trung Quốc, vị trí của nó ở vào thôn Vĩnh Tân, xã Vĩnh Phong, huyện Ô Lỗ Mộc Tề, thành phố Ô Lỗ Mộc Tề, khu tự trị Tân Cương, toạ độ địa lí là 43.68111°N, 87.33111°W, bây giờ đã xây dựng thành khu danh thắng phong cảnh. Một mặt khác, trung tâm của châu Á mà Nga tuyên bố ở vào khu Tos-Bulak, thủ phủ Kyzyl, nước cộng hoà Tuva, Liên bang Nga, toạ độ địa lí là 51.72472°N, 94.44361°W.
Môi trường tự nhiên
Đường bờ biển đất liền của châu Á dài liên tục không đứt nhưng mà quanh co uốn khúc, đường bờ biển dài 62.800 kilômét (39.022 dặm Anh), là châu lục có đường bờ biển dài nhất trên thế giới. Loại hình bờ biển phức tạp. Có nhiều bán đảo và đảo cồn, là châu lục có diện tích bán đảo lớn nhất. Bán đảo Arabi là bán đảo lớn nhất thế giới (diện tích chừng 3 triệu kilômét vuông). Đặc điểm của tổng địa hình châu Á là mặt đất lên xuống rất lớn, núi cao đỉnh lớn tụ tập ở khoảng giữa, núi, cao nguyên và gò đồi chiếm chừng 3/4 diện tích cả châu Á. Cả châu Á cách mặt phẳng nước biển trung bình 950 mét, là châu lục có địa thế cao nhất trên thế giới trừ châu Nam Cực ra. Cả châu Á về tổng quát lấy cao nguyên Pamir làm trung tâm, một loạt mạch núi cao lớn duỗi ra hướng về phía tây, mạch núi cao lớn nhất chính là mạch núi Himalaya. Giữa các mạnh núi cao lớn có rất nhiều cao nguyên và bồn địa diện tích rộng lớn. Ở mặt bên ngoài của núi và cao nguyên vẫn phân bố đồng bằng rộng xa.
Châu Á có rất nhiều đỉnh núi cao nổi tiếng, trong đó có đỉnh núi Chomolungma cao nhất thế giới, chiều cao cách mặt phẳng nước biển 8.848 mét, sẽ theo xu thế dần dần lên cao từng bước một, dự tính một trăm năm sau, chiều cao của đỉnh núi Chomolungma sẽ sáng lập lại một di tích lịch sử mới. Châu Á có đất trũng, sụt lún và hồ chằm thấp nhất trên lục địa của thế giới, thí dụ sụt lún Biển Chết (mặt hồ thấp hơn mặt biển Địa Trung Hải 392 mét), vẫn có cao nguyên Thanh Tạng được gọi là "nóc nhà thế giới".
Châu Á là châu lục có núi lửa nhiều nhất trên thế giới. Quần đảo ở ven rìa phía đông là khu vực có núi lửa nhiều nhất trên thế giới. Đảo lớn và đảo cồn đi sát bờ biển phía đông hoặc vùng đất Trung Á và phía bắc Tây Á động đất dồn dập. Rất nhiều sông cả ở châu Á bắt nguồn từ núi ở khoảng giữa đất liền, lần lượt chia làm sông đổ vào Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương. Bồn địa nội lưu chủ yếu phân bố ở vùng đất trung và tây châu Á. Dòng sông dài nhất châu Á là Trường Giang, dài 6.397 kilômét; đứng hạng sau nó là Hoàng Hà, dài 5.464 kilômét; ngoài ra, có sông Mê Kông dài 4.500 kilômét. Sông nội lục dài nhất là sông Amu dài 2.620 kilômét, đứng hạng sau nó là sông Tarim, dài 2.030 kilômét. Hồ Baikal là hồ nước ngọt lớn nhất châu Á và là hồ chằm sâu nhất thế giới.
Đảo và đảo cồn của châu Á chủ yếu tập trung ở mặt biển đông nam. Ước chừng có mấy chục ngàn đảo và đảo cồn lớn nhỏ, tổng diện tích là 3,2 triệu kilômét vuông, trong đó có 6 đảo lớn diện tích vượt qua 100.000 kilômét vuông (thí dụ đảo Kalimantan, đảo Sumatra, đảo New Guinea, đảo Sulawesi, đảo Java và đảo Honshu).
Châu Á là châu lục mà sông cả tập hợp nhiều nhất trên thế giới, có hơn 58 dòng sông có chiều dài trên 1.000 km, trong đó có 4 dòng sông trên 4.000 kilômét Trường Giang, Hoàng Hà, Mê Kông, Irtysh. Dòng sông bắt nguồn từ núi và cao nguyên của phần phía giữa châu Á, có hình dạng toả ra chảy hướng về biển và đại dương.
Khí hậu
Đất liền châu Á vượt qua 3 miền khí hậu nhiệt đới, ôn đới, hàn đới. Đặc trưng chủ yếu của khí hậu là các loại hình khí hậu đa dạng phức tạp, có khí hậu gió mùa điển hình và tính lục địa rõ rệt. Phía nửa đông nam của Đông Á là miền gió mùa á nhiệt đới và ôn đới ẩm ướt, Đông Nam Á và Nam Á là miền gió mùa nhiệt đới ẩm ướt. Trung Á, Tây Á và Đông Á nội lục là vùng đất khô cạn. Khoảng giữa miền gió mùa ẩm ướt trở lên và miền khô hạn nội lục cùng với phần lớn Bắc Á là vùng đất nửa ẩm ướt nửa khô cạn.
Nhiệt độ không khí mùa đông của phần lớn vùng đất châu Á rất thấp, vùng đất có nhiệt độ không khí trung bình dưới 0℃ vào tháng lạnh nhất chiếm 2/3 diện tích toàn châu Á. Thị trấn Verkhoyansk và thị trấn Oymyakon, nhiệt độ không khí trung bình vào tháng 1 thấp đến dưới -50℃. Nhiệt độ không khí thấp đến kỷ lục tại thị trấn Oymyakon từng thấp đến -71℃, là địa phương có nhiệt độ thấp nhất ở Bắc Bán cầu, được gọi là vùng lạnh vô cùng ở Bắc Bán cầu. Mùa hè phổ biến gia tăng nhiệt độ, nhiệt độ không khí trung bình vào tháng nóng nhất trừ vùng đất đi sát bờ Bắc Băng Dương có nhiệt độ dưới 10℃ ra, vùng đất còn lại tất cả đều ở giữa 10 đến 15℃. Vùng đất trên 20℃ chiếm chừng 50% diện tích cả châu Á.
Nhiệt độ không khí cao nhất của thành phố Basra, Iraq từng đến 58,8℃, là địa phương nóng nhất thế giới. Sự phân bố giáng thủy của mỗi khu vực chênh lệch rất nhiều, xu thế chính là giảm lần lượt từ phía đông nam ẩm ướt lên phía tây bắc khô khan. Chỗ sát gần xích đạo mưa nhiều cả năm, lượng giáng thủy hằng năm trên 2.000 milimét. Thị trấn Cherrapunji ở phía đông bắc Ấn Độ có lượng giáng thủy trung bình hằng năm cao đến 11.430 milimét, là một trong các khu vực có mưa xuống nhiều nhất trên thế giới. Tây Nam Á và Trung Á là vùng mưa ít suốt năm, lượng giáng thủy hằng năm của vùng đất rộng lớn này là từ 150 đến 200 milimét trở xuống. Giữa tháng 9 và 10, trên bầu trời của cao nguyên Mông Cổ và Siberia thường hay có không khí lạnh mãnh liệt đi đến phía nam, phần lớn vùng đất Đông Á dễ bị xâm nhập bất ngờ. Bão đài phong (tức bão nhiệt đới Tây Bắc Thái Bình Dương) phát sinh ở phía tây Trung Thái Bình Dương cuốn đánh bất ngờ vùng đất đi sát bờ biển phía đông Đông Á và Đông Nam Á từ tháng 5 đến tháng 10; bão xoáy thuận (tức bão cyclone) phát sinh ở vịnh Bengal cuốn đánh bất ngờ vùng đất đi sát bờ biển vịnh Bengal. Thường hay hình thành tai hoạ nghiêm trọng.
Hệ thống sông
Châu Á có rất nhiều sông cả, phần lớn bắt nguồn ở khu vực núi cao khoảng giữa, có hình dạng toả lan tuôn chảy hướng về bốn phía. Dòng sông chảy vào Thái Bình Dương có Amur (cửa sông ở vào eo biển Nevelskoy), Hoàng Hà, Trường Giang, Châu Giang, Mê Kông; dòng sông chảy vào Ấn Độ Dương có sông Ấn Độ, sông Hằng, sông Thanlwin, sông Ayeyarwady, sông Tigris, sông Euphrates; dòng sông chảy vào Bắc Băng Dương có sông Obi, sông Enisei, sông Lena. Sông nội lục chủ yếu phân bố ở khu vực khô cạn phía trung và tây châu Á, có sông Syr Darya, sông Amu Darya, sông Ili, sông Tarim, sông Jordan. Thác nước có chiều cao nước rơi cách mặt sông lớn nhất châu Á là thác nước Jog trên sông Sharavati ở ven biển phía tây nam Ấn Độ, chiều cao nước rơi cách mặt sông là 253 mét.
Hồ chằm ở châu Á không quá nhiều so với châu lục khác, nhưng mà không ít hồ chằm có sẵn đặc sắc, nổi tiếng thế giới. Thí dụ biển Caspi - hồ ngăn cách châu Á và châu Âu, là hồ lớn thứ nhất thế giới đồng thời là hồ nước mặn lớn nhất thế giới; hồ Baikal là hồ sâu nhất trên thế giới và là hồ nước ngọt lớn nhất châu Á; biển Chết là chỗ trũng thấp nhất trên thế giới; hồ Balkhash là một hồ nội lục tồn tại đồng thời nước ngọt và nước mặn. Hồ chằm ở châu Á phân bố khá rộng, về cơ bản có thể chia ra 5 nhóm hồ lớn ở Bắc Á, Trung Á, Tây Á, cao nguyên Thanh Tạng và đồng bằng trung và hạ du Trường Giang.
Sông ở châu Á phần lớn bắt nguồn từ đất đồi núi ở khoảng giữa đến đổ vào Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương. Trong đó có 7 sông dài trên 4.000 kilômét, dòng sông dài nhất là Trường Giang, sau nó là sông Obi mà lấy sông Irtysh làm nguồn. biển Caspi là hồ chằm lớn nhất trên thế giới, hồ Baikal là hồ nước ngọt lớn nhất châu Á, cũng là hồ sâu nhất và xưa nhất thế giới, chỗ thấp nhất của hồ ở vào 1.295 mét từ mức mặt biển về phía dưới. Sông A-mu dài cả thảy 2.540 kilômét, là sông nội lục dài nhất châu Á. Sông Tigris, sông Euphrates, Hoàng Hà và lưu vực sông Ấn Độ đều là chỗ bắt nguồn văn minh sớm nhất của loài người. Sông Hằng là sông thiêng liêng của Ấn Độ giáo và Phật giáo. Sông Mê Kông là một dòng sông mang tính quốc tế trọng yếu, các nước trong lưu vực sông Mê Kông bao gồm Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.
Tài nguyên thiên nhiên
Rừng rậm và thảo nguyên: tổng diện tích rừng ở châu Á chiếm chừng 13% tổng diện tích rừng thế giới. Hơn 2/3 gỗ rừng đã được khai phá và sử dụng. Rừng nhân tạo có sự phát triển nhất định. Phần Nga châu Á, phía đông bắc Trung Quốc và phía bắc Triều Tiên là vùng đất rừng lá kim phân bố rộng lớn trên thế giới, lượng tích tụ phong phú, sử dụng rất nhiều loại cây gỗ quý hiếm. Thực vật ở vùng Hoa Nam và phía tây nam Trung Quốc, sườn phía nam vùng núi Nhật Bản cùng với sườn phía nam của mạch núi Himalaya vô cùng phong phú, trừ cây lá rộng phổ biến ra, lại có cây kè, cọ xẻ, cây sam và cây thủy sam. Rừng rậm nhiệt đới ở Đông Nam Á chiếm địa vị trọng yếu trong rừng rậm thế giới, nổi tiếng với một dãy quần xã thực vật lâu đời và phong phú. Giống cây chủ yếu của nó có họ Dầu, lại có các "hoá thạch sống" như cây sa la, cây ngân hạnh và cây tô thiết. Tổng diện tích thảo nguyên châu Á chiếm chừng 15% tổng diện tích thảo nguyên thế giới.
Sức nước: tài nguyên năng lượng nước mà các nước châu Á khai phá được ước tính hằng năm có thể phát lượng điện đến 2,6 nghìn tỉ kilôoát giờ, chiếm 27% lượng tài nguyên năng lượng nước khai phá được của thế giới.
Ngư nghiệp hải dương: diện tích ngư trường duyên hải châu Á chiếm chừng 40% tổng diện tích ngư trường duyên hải thế giới. Sản xuất nhiều cá hồi Đại Tây Dương, cá hồi chấm Thổ Nhĩ Kì, cá tuyết, cá ngừ vằn, cá thinh bụng trắng, cá lù đù vàng nhỏ, cá lù đù vàng lớn, cá hố, mực nang, cá mòi cơm châu Âu, cá ngừ vây vàng, cá thu Nhật Bản và cá voi, ngư trường nổi tiếng có ở vùng biển sát gần các đảo như quần đảo Chu San, đảo Đài Loan, quần đảo Hoàng Sa, đảo Hokkaidō, đảo Kyushu cùng với biển Okhotsk.
Kinh tế
thumb|right|250px|[[Singapore có một trong những cảng bận rộn nhất trên thế giới và là trung tâm giao dịch ngoại hối lớn thứ tư thế giới..]]Châu Á là khu vực có GDP danh nghĩa lớn nhất trên thế giới, đồng thời cũng lớn nhất khi tính theo sức mua tương đương (PPP). Những nền kinh tế lớn nhất ở khu vực châu Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nga.
Vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990, GDP của Nhật Bản đã vươn lên đứng thứ 2 trên thế giới, chỉ sau Mỹ. Năm 1995, nền kinh tế Nhật Bản đã suýt đuổi kịp với Hoa Kỳ để trở thành nền kinh tế lớn nhất trong thế giới trong một ngày, sau khi đồng tiền Nhật Bản đạt mức cao kỷ lục 79 yên / USD. Trong khi đó từ thập niên 1980 Kinh tế Trung Quốc đã có sự lột xác ngoạn mục sau những cải cách của Đặng Tiểu Bình, và sang thế kỷ 21 GDP của Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế đứng thứ 2 thế giới. 4 quốc gia Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông và Singapore cũng đã đạt được mức tăng trưởng kinh tế nhanh chóng trong giai đoạn cuối thế kỷ 20, do đó những nền kinh tế này còn được mệnh danh là Bốn con hổ châu Á. Israel cũng là một quốc gia có nền kinh tế phát triển nhờ tinh thần kinh doanh dựa trên một nền công nghiệp đa dạng.
Một số quốc gia Trung Đông như Ả Rập Saudi, Qatar, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain, Kuwait, và Oman hay Brunei ở Đông Nam Á dù chưa phải là những nền kinh tế phát triển, song vẫn là những quốc gia có mức sống cao nhờ nguồn tài nguyên dầu mỏ dồi dào.
Các khối thương mại:
Các nguồn tài nguyên thiên nhiên
Lâm nghiệp cũng phát triển trong phạm vi rộng của châu Á, ngoại trừ khu vực Trung và Tây Nam Á. Nghề cá là một nguồn chủ yếu cung cấp thực phẩm ở châu Á, cụ thể là ở Nhật Bản.
Công nghiệp
Sản xuất công nghiệp ở châu Á theo truyền thống là mạnh nhất ở khu vực Đông và Đông Nam Á, cụ thể là ở Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore. Các ngành nghề công nghiệp dao động từ sản xuất các mặt hàng rẻ tiền như đồ chơi tới các mặt hàng công nghệ cao như máy tính và ô tô. Nhiều công ty ở châu Âu, Bắc Mỹ và Nhật Bản có các sự hợp tác đáng kể ở châu Á đang phát triển để tận dụng các lợi thế so sánh về sức lao động rẻ tiền.
Một trong các lĩnh vực chính của sản xuất công nghiệp ở châu Á là công nghiệp may mặc. Phần lớn việc cung cấp quần áo và giày dép hiện nay của thế giới có nguồn gốc từ Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á.
Tài chính và các dịch vụ khác
Châu Á có 3 trung tâm tài chính lớn. Chúng nằm ở Hồng Kông, Singapore và Tokyo. Các trung tâm mới nổi ở Ấn Độ hay Trung Quốc là do sự kinh tế về sản xuất công nghiệp theo hình thức gia công ở các quốc gia này cũng như sự có được của nhiều người trẻ có học vấn cao và nói tiếng Anh
Dân số châu Á trong tương lai
Nguồn: World Population Review