cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hãy để mặt trời luôn chiếu sáng
Lời bài hát bằng tiếng Việt (do nhạc sỹ Phong Nhã viết)
Mặt Trời lên
Mãi mãi sáng tươi bầu trời xanh
Mãi mãi ngát xanh và trẻ em
Vui sống giữa mẹ hiền yêu dấu thật êm ấm
Trên thế giới nguyện cùng nhau tiến đến chân trời
Liên kết ngoài
"Hãy để mặt trời mãi chiếu sáng" lời Việt
Tholozodium rhombofrontalis
Tholozodium rhombofrontalis là một loài chân đều trong họ Sphaeromatidae. Loài này được Giambiagi miêu tả khoa học năm 1922.
Tham khảo
Thể loại:Tholozodium
Gostinari
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Giurgiu
Ceromitia graptosema
Ceromitia graptosema là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Ceromitia Thể loại:Động vật đặc hữu Nam Phi
Ecnomus hypnos
Ecnomus hypnos là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Ecnomus
Asilus antiquus
Asilus antiquus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Asilus antiquus được Heer miêu tả năm 1849. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Các tiểu bang Trung Tây Bắc
nhỏ|300px Các tiểu bang Trung Tây Bắc (tiếng Anh: West North Central States) hình thành một trong chín phân vùng địa lý của Hoa Kỳ, được Cục điều tra dân số Hoa Kỳ chính thức công nhận.
Phân vùng này gồm có bảy tiểu bang sau đây: Iowa, Kansas, Minnesota, Missouri, Nebraska, Bắc Dakota và Nam Dakota. Nó chiếm phân nửa phía tây vùng rộng lớn hơn có tên Vùng Trung Tây do Cục điều tra dân số Hoa Kỳ ấn định. Phần nữa phía đông của vùng rộng lớn bao gồm các tiểu bang Trung Đông Bắc] là Illinois, Indiana, Michigan, Ohio và Wisconsin. Sông Mississippi lập thành phần lớn ranh giới giữa hai phân vùng này.
Trong khi các tiểu bang Trung Đông Bắc được xem là đồng nghĩa với vùng vành đai công nghiệp]] (rust belt) bởi đa số người Mỹ thì các tiểu bang Trung Tây Bắc được xem là nơi hình thành "Vành đai nông nghiệp" (farm belt) của quốc gia. Gần như tất cả lãnh thổ nằm trong phân vùng Trung Tây Bắc nằm lọt vào bên trong khu vực mà Joel Garreau gọi là "giỏ bánh mì" trong cuốn sách năm 1981 của ông có tựa đề The Nine Nations of North America (9 quốc gia Bắc Mỹ). Còn James Patterson và Peter Kim gán nhãn cho phân vùng này là vựa ngũ cốc (granary) trong các tác phẩm tương tựa của họ là The Day America Told The Truth, có nghĩa là "Ngày mà nước Mỹ đã nói thật". Tên gọi khác phổ biến để chỉ phân vùng này là "Vùng đất trung tâm nông nghiệp" (Agricultural Heartland hay đơn giản là Heartland.)
Trong đầu thập niên 1990, phân vùng Trung Tây Bắc luôn có tỉ lệ thất nghiệp cao tại Hoa Kỳ (đặc biệt là trong các thị trấn đại học của nó) và cũng được ghi nhận là có nhiều nhà cửa giá phải chăng.
Tính đến năm 2000, Các tiểu bang Trung Tây Bắc có dân số tổng cộng là 19.237.739. Con số này được ước tính tăng 3% đến 19.815.497 vào năm 2005. Phân vùng Trung Tây Bắc bao phủ một diện tích 507.913 dặm vuông Anh (1.315.489 km2) và mật độ dân số là 37,88 người một dặm vuông.
Tham khảo
Thể loại:Trung Tây Hoa Kỳ Thể loại:Vùng của Hoa Kỳ
Osphya essigi
Osphya essigi là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Van Dyke miêu tả khoa học năm 1928.
Tham khảo
Thể loại:Osphya
Clesles
Tham khảo
Thể loại:Xã của Marne
Baños de Río Tobía
Baños de Río Tobía tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 17,59 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 1728 người với mật độ 98,24 người/km². Đô thị này có cự ly 35 km so với Logroño.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở La Rioja
Maund
phải|nhỏ|370x370px| Một viên đá nặng một maund của Tổng thống Madras Maund là tên gọi tiếng Anh cho một đơn vị truyền thống của khối lượng được sử dụng ở thuộc địa Ấn Độ Anh, và cũng có thể được dùng ở ở Afghanistan, Ba Tư và Xê-út: cùng đơn vị trong Đế quốc Moghul đôi khi được viết là mann hoặc mun bằng tiếng Anh, trong khi đơn vị tương đương ở Đế chế Ottoman và Trung Á được gọi là người batman. Vào những thời điểm khác nhau và ở các địa phương Nam Á khác nhau, khối lượng của maund rất đa dạng, từ thấp như 25 pound Anh (11 kg) đến cao như 160 pound (72½ kg): sự thay đổi lớn hơn nữa được nhìn thấy ở Ba Tư và Ả Rập.
Tại thuộc địa Ấn Độ Anh, maund lần đầu tiên được chuẩn hóa trong Tổng thống Bengal năm 1833, nơi nó được đặt bằng 100 pound (82,28 lbs. av). Tiêu chuẩn này lan rộng khắp Raj thuộc Anh. Sau khi Ấn Độ và Pakistan độc lập, định nghĩa đã hình thành cơ sở cho việc đo lường, một maund trở thành chính xác 37.3242 kilôgam. Một định nghĩa số liệu tương tự được sử dụng ở Nepal. Ở vùng đồng bằng phía nam của nó, một Mann bằng 40 Kilôgam và thường được sử dụng để đo sản lượng nông nghiệp.
Tiếng Anh cổ, 'maund' cũng có thể là nguồn gốc của Maundy Thursday. Động từ, 'maund' : cầu xin; Danh từ, 'a maund': một cái giỏ nhỏ được tổ chức để bố thí.
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị đo khối lượng
Thomasoniscus angulatus
Thomasoniscus angulatus là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Thomasoniscus
Gujarat
Gujarat là một bang miền Tây Ấn Độ, có diện tích 196024 km2 với đường bờ biển dài 1600 km và dân số hơn 60 triệu người. Bang tiếp giáp với Rajasthan về phía bắc, Maharashtra về phía nam, Madhya Pradesh về phía đông, biển Ả Rập và tỉnh Sindh của Pakistan về phía tây. Thành phố lớn nhất là Gandhinagar, còn thủ phủ là Ahmedabad. Ngôn ngữ chính thức là tiếng Gujarat.
Tại đây có một vài nơi mà các di tích văn minh thung lũng sông Ấn còn sót lại, như Lothal và Dholavira. Lothal được cho là một trong các cảng biển đầu tiên trên thế giới. Những thành phố ven biển của Gujarat, nhất là Bharuch và Khambhat, đóng vai trò là các cảng và trung tâm thương mại vào thời kỳ đế quốc Maurya và Gupta, và trong các triều đại Saka Phó vương Miền Tây.
Gujarat đã được người Hy Lạp cổ đại biết đến từ lâu, và đã quen thuộc với các trung tâm của các nền văn minh Tây phương vào cuối thời Trung Cổ châu Âu. Văn bản cổ nhất về lịch sử hàng hải hai nghìn năm của Gujarat là một cuốn sách Hy Lạp tên Periplus Maris Erythraei.
Về hành chính tổng quát, Gujarat có thể được chia ra làm 4 vùng:
• Nam Gujarat
• Trung Gujarat
• Bắc Gujarat
• Saurashtra (& Kutch)
Saurashtra là một vùng bán đảo, 3 bề là ven Biển Ả Rập. Nó rộng khoảng một phần ba của bang Gujarat. Một trong những đặc sản của nó là xoài Kesar, được đánh giá là "ngon nhất thế giới", và được người Ấn Độ cho danh hiệu là “Nữ hoàng xoài”.
Tham khảo
Thể loại:Bang và lãnh thổ liên bang của Ấn Độ
Ceromitia impura
Ceromitia impura là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Ceromitia Thể loại:Động vật đặc hữu Nam Phi
Dysmachus bilobus
Tham khảo
Thể loại:Dysmachus
Cyprinella proserpina
Cyprinella proserpina là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Loài này có ở México và Hoa Kỳ.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi.
Tham khảo
Thể loại:Cyprinella
Ecnomus illugi
Ecnomus illugi là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Ecnomus
Bảo tàng Piast Đầu tiên ở Lednica
Bảo tàng Piast Đầu tiên ở Lednica (tiếng Ba Lan: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy) là một bảo tàng tọa lạc tại làng Dziekanowice, xã Łubowo, Ba Lan. Hoạt động của bảo tàng tập trung vào việc triển lãm các di tích của cung điện bằng đá, kiến trúc tôn giáo, và các tòa nhà làm bằng gỗ trong làng, tiêu biểu nhất là di tích của lâu đài Piast đầu tiên, có niên đại vào đầu thời Trung cổ.
Lịch sử
Bảo tàng bắt đầu mở cửa cho công chúng vào ngày 1 tháng 1 năm 1969. Lúc bấy giờ, Khu Bảo tồn Khảo cổ học ở Ostrów Lednicki được thành lập để bảo vệ di sản Piast của khu vực này, sau đó được đặt tên là Bảo tàng Nguồn gốc của Nhà nước Ba Lan ở Lednica. Từ ngày 1 tháng 1 năm 1975, tên của bảo tàng được đổi thành tên hiện tại.
Triển lãm
Bảo tàng Piast Đầu tiên ở Lednica là bảo tàng ngoài trời duy nhất ở Ba Lan hội tụ đủ các đặc điểm khảo cổ học, dân tộc học và tự nhiên. Phần quan trọng nhất của triển lãm là những phần còn lại của lâu đài Piast đầu tiên được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ thứ 10, bao gồm cung điện, nhà nguyện, nhà thờ, và một thành lũy phòng thủ bao quanh.
Tham khảo
Thể loại:Bảo tàng Ba Lan
Sarmizegetusa
Sarmizegetusa có thể là một trong các địa danh sau ở Romania ngày nay:
Kiểm duyệt phim trên mạng internet
Vấn đề kiểm soát độ tuổi người xem phim trên mạng Internet
Những phim đã trải qua kiểm duyệt sẽ được phân loại cho phù hợp với từng lứa tuổi (ví dụ: cấm người xem dưới 13 tuổi, 16 tuổi, 18 tuổi). Điều này làm nảy sinh vấn đề kiểm soát độ tuổi người xem phim, ngăn không cho trẻ em chưa đủ tuổi xem những bộ phim bị cấm ở độ tuổi đó.
Đối với phim chiếu ở rạp, việc kiểm soát độ tuổi khá đơn giản và dễ kiểm soát, chỉ cần yêu cầu người mua vé phải xuất trình chứng minh thư/căn cước công dân để biết rõ độ tuổi của người đó. Nhưng đối với phim chiếu trên mạng, vấn đề này trở nên rất phức tạp. Chỉ cần 1 chiếc máy tính/điện thoại/tivi thông minh, bất kỳ ai cũng có thể xem các bộ phim trên mạng, và không thể biết rõ người xem bộ phim đang ở độ tuổi nào. Nếu không có biện pháp kỹ thuật đủ chặt chẽ thì việc cảnh báo, hiển thị mức phân loại độ tuổi cho phim chiếu trên mạng sẽ là phản tác dụng, bởi nhiều trẻ trẻ sẽ muốn xem những bộ phim gắn mác "phim 18+, phim dành cho người lớn" bởi sự tò mò (hiện tượng trái cấm), và nếu trang web xem phim không có biện pháp kỹ thuật đủ chặt chẽ để ngăn chặn thì trẻ em sẽ dễ dàng xem được.
Để giải quyết vấn đề này, một số nước như Singapore đã đề ra chính sách kiểm soát phim chiếu mạng rất chặt chẽ: người xem phải sử dụng căn cước công dân của bản thân để đăng ký mua tài khoản với dịch vụ xem phim trực tuyến, thỏa thuận này phải được lập thành văn bản có chữ ký của hai bên. Dữ liệu về người mua (độ tuổi, giới tính, mã số căn cước công dân) sẽ được chuyển cho dịch vụ xem phim trực tuyến để cập nhật vào hệ thống dữ liệu người dùng toàn quốc, sau đó người mua mới được cấp tài khoản truy cập và mật khẩu. Để xem phim những phim có mức phân loại độ tuổi cao (cấm người dưới 16 tuổi hoặc 18 tuổi), người xem bắt buộc phải sử dụng tài khoản truy cập này. Nếu không có tài khoản xem phim hoặc tài khoản được xác định là chưa đủ tuổi, hệ thống tự động sẽ chặn việc truy cập bộ phim đó. Chính sách này đảm bảo tốt hơn việc ngăn chặn trẻ em truy cập, xem những bộ phim không phù hợp với độ tuổi của mình trên internet.
Hàn Quốc
Để khắc phục lỗ hổng này, từ tháng 8/2012, mọi bộ phim, Game show, video ca nhạc (MV) chỉ được phép đăng tải lên mạng sau khi đã chịu sự kiểm duyệt và cấp phép của Bộ Xếp loại truyền thông Hàn Quốc. Việc kiểm duyệt phim chiếu trên mạng đã được Hàn Quốc thực hiện, tất cả mọi bộ phim trong nước hay nước ngoài cũng đều phải trải qua kiểm duyệt, cấp phép và có bản quyền rõ ràng thì mới được trình chiếu trên mạng. Các trang web, dịch vụ xem phim trực tuyến muốn hoạt động tại Hàn Quốc đều phải được chính phủ cấp phép hoạt động, nếu xảy ra vi phạm (đăng phim không có bản quyền, phim không trải qua kiểm duyệt, có nội dung - hình ảnh vi phạm pháp luật) thì chính phủ Hàn Quốc có quyền rút giấy phép, chặn truy cập đối với các dịch vụ xem phim này. Ví dụ như tại Hàn Quốc, nhiều MV đã bị cơ quan kiểm duyệt Hàn Quốc cấm phát hành như “Miniskirt”, “Poison” của nhóm Secret, “Up & Down” của nhóm EXID... đã bị cấm bởi động tác vũ đạo mang tính khiêu dâm Theo một báo cáo của Bộ Bình đẳng giới và Gia đình Hàn Quốc (MOGEF), chỉ trong năm 2011, đã có tới 2.067 video ca nhạc bị nước này cấm phát hành do chứa các nội dung liên quan đến rượu bia, bạo lực, ngôn từ tục tĩu, khiêu dâm hoặc nội dung gây tổn thương đến người khuyết tật.
Trung Quốc
Năm 2017, Trung Quốc đưa ra quy định: mọi phim ảnh, Game show, video ca nhạc muốn đăng tải lên mạng đều phải được cơ quan Nhà nước cấp phép, nếu tự ý đăng tải thì sẽ bị xử phạt nặng, đồng thời Hiệp hội dịch vụ Netcast Trung Quốc là cơ quan Chính phủ được trao cho thẩm quyền kiểm duyệt, xử phạt mọi website để thi hành quy định này. Hiệp hội dịch vụ Netcast Trung Quốc có thẩm quyền kiểm duyệt mọi nội dung trực tuyến, từ phim truyện, phim tài liệu, video ca nhạc (MV) đến phim hoạt hình và các video giáo dục. Những bộ phim, video thể hiện hành vi tình dục - giới tính bất thường, bao gồm loạn luân, đồng tính luyến ái, lạm dụng tình dục, ấu dâm... khuyến khích "lối sống thác loạn", đăng "chi tiết cảnh bạo lực và tội ác" hoặc "hành vi khiêu dâm" đều bị nghiêm cấm. Tất cả những bộ phim vi phạm quy định đều sẽ phải gỡ bỏ khỏi Internet, người đăng tải sẽ bị phạt rất nặng. Quy định này đã được ban hành năm 2017, sau khi chính phủ Trung Quốc nhận định sự xuất hiện dày đặc của các bộ phim đồng tính luyến ái trên phim ảnh Internet đã làm băng hoại văn hóa giới trẻ bởi nội dung dung tục, suy đồi đạo đức và thiếu lành mạnh.
Việt Nam
Trong khi nhiều nước đã có những quy định về kiểm duyệt phim ảnh, Game show, Video âm nhạc (MV) trên mạng Internet, thì tại Việt Nam hiện nay lại chưa hề có văn bản nào quy định về vấn đề này
Các dịch vụ xem phim trực tuyến quốc tế tại Việt Nam (như Netflix) cũng đã có tình trạng đăng tải những bộ phim không phù hợp với văn hóa, vi phạm pháp luật Việt Nam. Ví dụ như các năm 2019 - 2020, nền tảng Netflix đã trình chiếu nhiều bộ phim có nội dung xuyên tạc lịch sử, xuyên tạc chủ quyền lãnh thổ Việt Nam (có hình ảnh Đường lưỡi bò, chú thích Hội An là thành phố của Trung Quốc). Chỉ trong 12 tháng (từ tháng 6/2020 tới tháng 6/2021), Netflix đã chiếu 3 bộ phim có hình ảnh Đường lưỡi bò, chưa kể hàng chục bộ phim có nội dung khiêu dâm, bạo dâm cho người xem tại Việt Nam mà không chịu bất kỳ biện pháp kiểm duyệt, biên tập nào
Hàng trăm video ca nhạc (MV) có hình ảnh khiêu dâm, bạo lực, đồng tính luyến ái, cổ súy hút ma túy, thuốc lá, ngôn từ tục tĩu... cũng liên tục được các ca sĩ Việt Nam đăng tải lên mạng mà các cơ quan văn hóa Việt Nam không có biện pháp ngăn chặn. Nhiều người rất lo ngại khi khán giả (nhất là trẻ em) khi xem những cảnh đồng tính, khiêu dâm, bạo lực trong các MV này sẽ trở nên tha hóa đạo đức, có những suy nghĩ và hành vi lệch lạc, từ đó gây ra tác hại rất lớn cho xã hội
Để khắc phục vấn đề này, có nhiều ý kiến đề nghị Chính phủ phải sửa đổi Luật Điện ảnh, theo đó phim ảnh, Game show, video ca nhạc được phát hành trên mạng internet cũng phải được kiểm duyệt trước khi trình chiếu để ngăn chặn những nội dung gây ảnh hưởng xấu đến người xem Việt Nam
Liên kết ngoài
Thể loại:Kiểm duyệt Internet
Gostinu
Gostinu là một xã thuộc hạt Giurgiu, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 2425 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Giurgiu
Osphya formosana
Osphya formosana là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1927.
Ecnomus ilos
Ecnomus ilos là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Ecnomus
Thrakosphaera schawalleri
Thrakosphaera schawalleri là một loài chân đều trong họ Tendosphaeridae. Loài này được Schmalfuss miêu tả khoa học năm 1998.
Stepnica
Stepnica (Stepenitz) là một thị trấn thuộc hạt Goleniów, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Đó là chỗ ngồi của gmina (khu hành chính) được gọi là Gmina Stepnica. Nó nằm khoảng 17 km về phía tây bắc của Goleniów và 27 km phía bắc Szczecin, thủ đô của vùng.
Luật thành phố đã được đưa ra vào ngày 1 tháng 1 năm 2014. Thị trấn có dân số 2.067 người.
Stepnica nằm gần cửa sông Oder - Roztoka Odrzańska, phía nam đầm Szczecin trên tuyến đường đi giữa Police và Trzebież.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố cảng Ba Lan
Ecnomus incisus
Ecnomus incisus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Ceromitia laureata
Ceromitia laureata là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Ceromitia Thể loại:Động vật đặc hữu Nam Phi
Thrakosphaera schawalleri
Tham khảo
Thể loại:Thrakosphaera
Osphya griseofasciata
Osphya griseofasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1921.
Tham khảo
Thể loại:Osphya
Erax crassicauda
Erax crassicauda là một loài ruồi trong họ Asilidae. Erax crassicauda được Loew miêu tả năm 1862. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Erax
Cyprinella santamariae
Cyprinella santamariae (tên tiếng Tây Ban Nha là Sardinita De Santa Maria) là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Chúng là loài đặc hữu của México.
Tham khảo
Thể loại:Cyprinella Thể loại:Cá México
Thylakogaster lobotourus
Thylakogaster lobotourus là một loài chân đều trong họ Haplomunnidae. Loài này được Wilson & Hessler miêu tả khoa học năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Thylakogaster
Cherville
Cherville  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 77 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Marne
Cung điện Schwarzenberg ở Praha
Cung điện Schwarzenberg ở Praha, hay Cung điện Lobkovický (tiếng Séc: Schwarzenberský palác v Praze, Lobkovický palác) là một cung điện lịch sử có từ thế kỷ 16, nằm trên quảng trường Hradčany, Cộng hòa Séc. Hiện nay, Viện Lịch sử Quân sự và Phòng trưng bày Quốc gia Praha thường xuyên tổ chức các cuộc triển lãm ở đây. Cung điện có tên trong danh sách di tích văn hóa.
Tham khảo
Thể loại:Công trình xây dựng Cộng hòa Séc
Berceo
Berceo tỉnh và cộng đồng tự trị La Rioja, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 15,27 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 184 người với mật độ 12,05 người/km². Đô thị này có cự ly 42 km so với Logroño.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở La Rioja
Giải Caccioppoli
Giải Caccioppoli là một trong 3 giải thưởng của Hội liên hiệp Toán học Ý, được trao mỗi 4 năm cho một nhà toán học Ý dưới 39 tuổi có đóng góp xuất sắc trong lãnh vực toán học.
Giải được đặt theo tên nhà toán học Ý Renato Caccioppoli và được trao nhân dịp hội nghị của Hội liên hiệp Toán học Ý. Ở giai đoạn đầu, giải được trao mỗi 2 năm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Giải thưởng toán học Thể loại:Giải thưởng Ý
Ceromitia intermedia
Ceromitia intermedia là một loài bướm đêm thuộc họ Adelidae. Loài này có ở Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Ceromitia Thể loại:Động vật đặc hữu Nam Phi
Osphya harmandi
Osphya harmandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1927.
Tham khảo
Thể loại:Osphya
Badnjak
phải|nhỏ|400x400px|Chuẩn bị đốt badnjak trước [[Nhà thờ Thánh Sava (Beograd)|Nhà thờ Thánh Sava ở Beograd]] Badnjak (tiếng Serbia: бадњак) hay còn gọi là veseljak (весељак), là cành cây hoặc cây non được người Serb Chính thống giáo đốt trên lò sưởi trong đêm Giáng Sinh. Badnjak thường là cây sồi còn non thân thẳng được chặt vào sáng sớm ngày Giáng Sinh. Các công đoạn chặt, chuẩn bị, dựng đều trải qua những nghi thức phức tạp, khác nhau ở một số nơi. Đốt badnjak đi kèm với lời cầu nguyện cho năm mới được đầy đủ đồ ăn, hạnh phúc, tình yêu và tiền bạc. Badnjak được coi như một nhân vật; người ta mừng đón badnjak và dâng lễ như ngũ cốc, rượu và mật ong. Khi badnjak cháy trong lễ Giáng Sinh, vị khách đầu tiên sẽ dùng cành cây hoặc gậy đập lên với hàm ý hạnh phúc và công việc của gia đình sẽ tràn ngập như những tàn lửa tóe ra xung quanh badnjak. Do cuộc sống hiện đại không được đốt lửa trên lò nữa nên badnjak có thể chỉ còn là cây trang trí trong ngày Giáng Sinh.
Người Serb trước kia thực hiện phong tục badnjak ở trong nhà, sau chuyển thành nghi thức chung của cộng đồng bên ngoài từ thời Vương quốc Serbia. Khi ấy, binh lính vẫn thường đốt cây badnjak trong đêm Giáng Sinh tại doanh trại. Sang thời Vương quốc Nam Tư, nghi lễ badnjak được chuẩn hóa trong quân đội nhưng rồi kết thúc khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Từ thập niên 1990, Giáo hội Chính thống giáo Serbia và các cộng đồng địa phương tổ chức lễ Giáng Sinh công cộng, badnjak giữ vị trí quan trọng trong buổi lễ. Vào dịp Giáng Sinh, dân chúng trong giáo xứ sẽ đốn cây và mang đến nhà thờ, đặt trước cổng, tại đó giáo sĩ sẽ làm lễ và ban phước. Buổi lễ kết thúc bằng hình ảnh tất cả mọi người vây quanh đống lửa.
Chặt cây và chuẩn bị
nhỏ|Badnjak Sáng sớm trước ngày Giáng Sinh, thường là trước khi mặt trời mọc, chủ nhà cùng các đàn ông trong nhà vào rừng chặt cây badnjak. Khi khởi hành bắn súng trường hoặc ná cao su prangija làm hiệu. Cây cử thường được chọn làm badnjak, còn nếu không có sẵn thì có thể chọn sồi thay thế. Miền đông Serbia cũng có khi chọn các loại cây gỗ khác ít phổ biến hơn như dẻ gai, lê, mộc qua, bạch dương hay mận. Ở vùng duyên hải Montenegro nơi không có sồi thì thay thế bằng lấy ô liu, nguyệt quế, du hoặc thạch nam. Cây được dùng còn non, thẳng và không bị gãy dập. Chặt trộm cây trong rừng nhà khác sẽ có giá trị hơn là cây trong rừng nhà mình.
nhỏ|Mang cây badnjak vào trong nhà thờ Ở một số nơi như Montenegro, mỗi hộ có thể chặt nhiều hơn một cây badnjak, số lượng tùy nơi, như bằng số lượng nam giới trong nhà cộng thêm một cây. Như vậy, mỗi người nam trong nhà sẽ có một cây, chủ nhà được cây to nhất, còn cây nhỏ nhất dùng để đốt chung. Ở Grblja phía tây nam Kotor, một cây badnjak từ sồi hoặc ô liu được cắt ra chia cho mỗi người trong nhà, ngoại trừ bà nội trợ. Thay vào đó, bà nhận được khúc cây nhựa điều gọi badnjačica (badjank cái). Ở vùng duyên hải Montenegro, tất cả các badnjak trong nhà không nhất thiết phải cùng một loại cây gỗ.
Từ badnjačica cũng dùng để chỉ về khúc cây nhỏ hơn khi có hai khúc cây được chuẩn bị cho đêm Giáng Sinh. Tại Resava, badnjačica dùng để chỉ cây gỗ sồi Ý còn badnjak thì chỉ về cây gỗ từ sồi Thổ. Ở Zagarač miền trung Montenegro, cả badnjačica lẫn badnjak có thể đều chặt từ cùng một cây nếu cây đủ cao. Một số nơi lại còn có cả khúc cây thứ ba gọi là badnjačić (badnjak con). Đa số các nơi đều lấy cây còn non thân mảnh thì ở oblast Bukovica, Dalmatia, hai khúc gỗ có đường kính lên tới 30 đến 50 cm, kèm theo một khúc khác đường kính nhỏ hơn, thể hiện cho ba ngôi. Một số nơi lại thay vì chặt cây tươi, họ lượm những cành khô về để làm badnjak.
Khi tìm được cây phù hợp, chủ nhà đứng trước cây và quay mặt về hướng đông. Sau đó rắc hạt lúa mì lên và cất tiếng: "Xin chào và chúc badnjak vui vẻ", làm dấu thánh, cầu nguyện và hôn cây (tùy vào phong tục mỗi địa phương mà có thể bỏ qua một số thủ tục). Người đó bắt đầu giải thích lý do mình sẽ chặt với badnjak, ví dụ như ở Levča, họ nói rằng: "Ta đến để mang mi về nhà, trở nên kẻ trung tín giúp đỡ mọi việc và thịnh vượng, trong nhà, trong chuồng, ngoài đồng và khắp mọi nơi". Người chủ dùng rìu chặt chéo xuống cây. Phong tục một số nơi cấm dùng tay không chạm vào badnjak nên người chặt cây phải đeo găng. Cây phải đổ về phía đông và không được đè lên cây cối xung quanh. Một số nơi quy định chỉ được chặt bằng ba nhát rìu, nếu vẫn không được thì phải dùng tay bẻ vặn nó ra. Chỗ bẻ gãy đó còn được gọi là phần "râu cằm" và được tạo ra cố ý rõ ràng. Một khi đã chặt xuống thì không được để lại mà phải mang về, nếu không badnjak sẽ nguyền rủa gia đình gặp xui xẻo.
Ở Šumadija, nửa ổ bánh mì được để lại trên gốc cây, nửa còn lại ăn trên đường đưa badnjak về nhà. Ở Zagarač, gốc cây bị chặt được phủ rêu hoặc lá khô, nếu sang xuân có chồi non nhú lên từ đó thì được coi là điềm may mắn hạnh phúc và thịnh vượng cho năm đó. Mảnh vụn cây khi chặt cũng được mang về nhà, đặt ở nơi mong muốn có sự sinh sôi trong năm tới như cạnh tổ ong, trong chuồng gà, hoặc thùng đựng sữa bò. Một số nơi đặt dưới đống men làm bánh để hi vọng mọi việc trong nhà sẽ nở dậy như men. Ở Semberija, một vụn gỗ được cho vào bột làm bánh tỏi, theo truyền thống là để "vì những con ong".
Badnjak thường được bỏ ngọn để không quá dài, chỉ khoảng 2,5 mét đổ lại để có thể vác được trên vai. Tùy phong tục mỗi nơi mà các cành có bị chặt bỏ hay không, sau đó người ta đặt badnjak thẳng đứng ngay cạnh cửa trước. Tại vùng duyên hải Montenegro, badnjak được trang trí bằng cành nguyệt quế, ô liu, dây thường xuân, trên ngọn có thể gắn hương thảo và vân sam, giữa cây và phía gốc là vòng hoa thường xuân, lụa hoặc len đỏ. Một số vùng miền đông Serbia và Kosovo có thể quấn chiếc áo của nam giới quanh badnjak. Tại Rađevina, badnjak được cắt thành ba phần, phần chính quan trọng nhất nằm ở phía gốc gọi là dozemak. Tại Resava, Levča, Temnić, Jadar ở Serbia cũng như România hay Ozren của Cộng hòa Srpska, badnjak được chia làm ba khúc tương ứng với nam giới, phụ nữ và trẻ em.
Mang vào nhà và đốt
Tối đến, chủ nhà hoặc một người nam trưởng thành khác mang badnjak vào nhà; việc này gọi là badnjačar. Nếu có nhiều badnjak, khúc cây dày nhất được coi là cây chính và vào nhà đầu tiên. Bước chân phải qua ngưỡng cửa, người mang cây sẽ thay mặt badnjak nói: "Xin chào và chúc Giáng Sinh vui vẻ". Cả nhà liền trả lời: "Chúa ban cho anh tốt lành và may mắn" hoặc "Chúc may mắn cả trăm năm" hay "Chúa ban cho anh tốt lành, hạnh phúc và may mắn" cùng những lời chúc tương tự. Bà nội trợ lấy sàng sẩy bột lên badnjak. Ở Montenegro, badnjak vào nhà giữa hai phụ nữ cầm nến thắp sáng ở hai bên, hoặc nến đính ở hai bên thành cửa. Với tộc người Kuči, bà nội trợ mang ổ bánh mì ra để đón và chạm vào "râu cằm" badnjak.
nhỏ|Lễ đốt badnjak gần Nhà thờ Chúa Thăng Thiên ở Valevo năm 2014 Vào trong nhà, người mang badnjak đến lò sưởi, đặt lên đống lửa, dịch lên trên một chút để cầu mong cả nhà sẽ phát triển trong năm tới. Nếu có những cây còn lại thì các người nam khác trong nhà sẽ mang vào đặt song song hoặc vuông góc với badnjak chính. Với những nơi có cả badnjak và badnjačica thì sẽ đặt hai cây vuông góc, có khi bôi mật ong lên cây, đàn ông sẽ hôn badnjak còn phụ nữ hôn badnjačica. Ở Bukovica, hai khúc dày được đặt cạnh nhau, còn khúc mỏng hơn đặt lên phía trên (ba ngôi). Ở Hercegovina thế kỷ 19, những nhà lớn sẽ cho ba bốn đôi bò kéo badnjak vào, sau khi đặt lên lửa, bò sẽ ra khỏi nhà qua cửa sau.
Ngay trước hoặc sau khi badnjak vào nhà, rơm sẽ được rải khắp sàn nhà. Khi trải rơm, người ta cũng nói những lời chúc giống như khi rẩy bột lên badnjak. Người trải rơm vừa làm vừa bắt chước tiếng gà mái gọi con "Cục cục cục", còn lũ trẻ bắt chước tiếng gà con: "Chiếp chiếp chiếp". Tại Čečava miền bắc Cộng hòa Srpska, lũ trẻ nằm lăn xuống rơm, nhắm mắt và dùng miệng cắn lấy rơm đứng dậy. Đứa nào ngậm sợi rơm dài nhất được coi là có phúc trong năm mới. Tục lệ ở Risan thì người vừa trải rơm vừa phải kêu to lên rằng "Nơi nào có rơm là có vinh quang". Người ta ném vài nắm hạt óc chó vào đống rơm. Rơm được để như vậy cho đến ngày thứ ba của kỳ lễ Giáng Sinh thì sẽ được dọn và mang ra ngoài. Bó rơm được để vào nơi khô ráo để đốt vào Ngày Lễ Thánh George nhằm bảo vệ đồng ruộng mùa màng.
Phần đầu gần gốc của badnjak có ý nghĩa đặc biệt. Ở Montenegro, nó được coi là đầu badnjak và khi đốt phải quay về hướng đông. Ở miền trung Serbia thì phần đầu này phải nằm lộ ra ngoài đống lửa để tránh bị lửa bén trực tiếp vào. Gia đình gọi những người chăn gia súc trong nhà đến hôn lên phần đầu badnjak để mong cho đàn cừu sinh sôi trong năm mới. Ở Gruža, phần đầu badnjak được bôi mật ong, và lũ trẻ sẽ liếm lên đó. Ở phía đầu badnjak, gia đình có thể bày bánh mì, đường, rổ ngũ cốc, mật ong, bánh ngọt, rượu, muối, mận khô, ngũ cốc và táo. Tất cả người trong nhà sẽ đến hôn lên vết chặt ở đầu badnjak.
Chủ nhà lấy hũ rượu rưới vào badnjak; một số nơi còn rảy cả hạt lúa mì lên nữa. Rồi chủ nhà cầu nguyện: "Lạy Chúa, xin ban cho nhà này sức khỏe và và niềm vui, cho chúng con lương thực và vườn nho, cho lũ trẻ chúng con khỏe mạnh, cho gia tăng sản nghiệp chúng con nơi đồng ruộng, kho chứa và chuồng gia súc!" hoặc "Chúc sức khỏe badnjak, tôi dâng lên người lúa mì và rượu vang, người hãy ban cho tôi phước lành và bình an!" cùng những câu tương tự. Sau đó, ông chúc mừng Giáng Sinh cho cả nhà mình, uống rượu rồi chia cho mọi người cùng uống theo thứ tự tuổi tác, nam rồi đến nữ. Ở Kuči, người ta đổ rượu lên "râu cằm" badnjak rồi cho một bé gái ngồi lên một lát, nhằm giúp đàn gia súc sinh sôi. Sau đó, cả nhà quây quần dùng bữa tối Giáng Sinh, theo truyền thống có đậu, cá, ngũ cốc, mật ong, cùng với rượu vang đỏ và bánh không men, bánh không được cắt bằng dao mà phải dùng tay bẻ.
Có một số luật lệ cần chú ý khi đốt badnjak. Dẫm lên hoặc nhảy qua badnjak, hay thổi vào ngọn lửa đều bị coi là tội lỗi. Không nên dịch chuyển badnjak khi đang cháy để tránh bị gãy, khúc badnjak rời ra chỉ nên do lửa cháy mà thôi. Không ai được ngủ quên trước khi badnjak cháy hết để tránh người trong nhà bị bất đắc kỳ tử trong năm tới.
Khi badnjak tắt lửa, phần đầu được lấy ra và dùng tùy theo mục đích của phong tục địa phương. Một số nơi đặt ở gần tổ ong hoặc trên cành mận hay táo non. Ở các nơi khác, nam giới sẽ gọt thánh giá từ đó, rồi gắn dưới hiên nhà hay các vị trí khác trong nhà, ngoài đồng, vườn nho, tổ ong,... mục đích cầu mong cho cả năm hạnh phúc và thịnh vượng. Một số ném dấu thập tự này lên mái nhà. Ở Kosovo, một khúc của badnjak được giữ lại để đốt tiếp vào đêm giao thừa hoặc lễ Hiển Linh. Cũng có thể nó được giữ lại tới Giáng Sinh tiếp theo để đốt trước khi có cây badnjak mới, coi như là biểu tượng của sự liên tục.
Lửa từ badnjak sẽ được giữ cho hết ngày Giáng Sinh, dù là cháy tiếp từ đêm hay được nhóm lại vào sáng sớm. Người khách đầu tiên viếng thăm gia đình hôm ấy rất quan trọng (giống như tục xông đất năm mới ở một số nơi). Người này thường là một nam thanh niên được chọn và mời trước đó, gọi là polaznik. Để không mời mà đến trước cả polaznik, người ta tránh tự ý đến nhà nhau vào dịp Giáng Sinh. Sáng sớm, polaznik đến nhà đó, bước vào bằng chân phải và cất tiếng chào: "Đấng Christ đã hạ sinh và chúc mừng Giáng Sinh", cả nhà đáp lại: "Quả thật Ngài đã giáng sinh". Một số nơi thì chuẩn bị trước cho cậu một cây gậy trước cửa nhà. Cậu mang nó vào lò sưởi, đập vào badnjak đang cháy để bắn ra các tia lửa và đọc thơ:
Từ ngữ có thể khác nhau nhưng về cơ bản đều mang ý nghĩa gợi lên hạnh phúc và thịnh vượng. Sau đó, cậu trai bỏ gậy xuống, dịch cây gỗ cháy một chút hàm ý là năm mới có sự tiến bộ, rồi ném một đồng xu vào lửa. Sau đó, cậu tham gia một số nghi lễ khác không liên quan đến badnjak. Cậu được tặng một ổ bánh ngọt hình tròn và món quà do gia đình chọn trước. Ngoài ra, phong tục dùng vật nuôi làm polzanik thay cho cậu trai trẻ vẫn tồn tại ở một số nơi cho đến nửa đầu thế kỷ 20. Tại Rađevina, chủ nhà sẽ mang một con cừu vào, đặt nó đứng giữa lò sưởi và chính mình, lấy cành cây cắt ra từ badnjak đập lên nó, cầu xin hạnh phúc, thịnh vượng và nói: "Chúng ta đã vượt qua một đám lửa và chẳng sợ gì đám khác." Hai vợ chồng chủ nhà hôn nhau phía trên con cừu và nói: "Cầu cho con cừu hôn những chiên con giống như chúng ta đã hôn nhau."
Ở một số nơi trong Vịnh Kotor, người ta không chỉ chuẩn bị badnjak vào đêm Giáng Sinh, mà cả trong đêm giao thừa, lễ Hiển Linh và lễ Thánh Sava. Ở Kuči, năm mới được gọi là Giáng Sinh của phụ nữ, nên mỗi nhà chuẩn bị số badnjačica bằng với số phụ nữ trong nhà.
Ở Jadra, tro than badnjak còn dùng để bói toán, tiên đoán số lượng các loại ngũ cốc và gia súc, dựa trên loại than còn hồng lâu nhất hay số lượng tro còn lại. Một số nơi tin rằng sẽ thu được nhiều mật ong nếu badnjak tự nổ bắn ra các tia lửa. Người ta đặt tro than lên các cành cây ăn trái, hoặc đặt cành badnjak vào cây ăn trái còn non. Tro được ném lên cây trồng ngoài vườn, trộn nấu với cám cho gia súc gia cầm ăn. Thậm chí còn giữ tro lại để pha nước uống trị đau đầu. Còn rất nhiều tục lệ liên quan đến badnjak được ghi chép lại.
phải|nhỏ|300x300px|Bày bán badnjak tại chợ Kalenića ở Beograd Truyền thống badnjak cổ xưa có nhiều phiên bản mới thích nghi với cuộc sống hiện đại. Nhà ngày nay thường không còn lò sưởi lửa để đốt badnjak, nên có thể tượng trưng bằng vài cành sồi đặt cạnh lò nướng, một số người cũng có thể đốt lửa trong lò. Một số người chặt badnjak thành những mảnh nhỏ cho vừa vào lò. Tuy nhiên, phổ biến nhất là dùng một cành sồi trang trí nhà cửa vào ngày Giáng Sinh. Nó được giữ trong nhà cho đến Giáng Sinh tiếp theo thì được thay thế bằng một cành cây mới. Những cành badnjak nhỏ này có thể mua được trong các chợ tại thành phố hoặc lấy từ nhà thờ. Thông thường, cành sồi sẽ được bó quanh bằng vòng giác mộc và một ít rơm.
Việc giữ cây badnjak có thể coi là điều cơ bản nhất mà một gia đình Serbia thể hiện tôn kính truyền thống dân tộc mình. Trong sử thi Gorski vijenac của Njegoš, Vojvoda Batrić kêu gọi vua quan Hồi giáo Montenegro quay về với dân tộc Serb và Cơ Đốc giáo: "[...] Hãy đập bỏ tháp và nhà thờ Hồi giáo đi, rồi làm hai chuyện vinh dự là chuẩn bị cây badnjak Giáng Sinh và vẽ trứng Phục Sinh, ta đã kiêng ăn cho tất cả các ngươi đó”. Njegoš mô tả không khí lễ hội quanh việc đốt badnjak qua lời một trong những nhân vật chính là viện phụ Stefan:
Phong tục badjnak tại nhà cũng được nhà khoa học Nga Pavel Rovinsky ghi chép lại khi khảo cứu về dân tộc học Montenegro.
Lễ hội công cộng
nhỏ|Chặt badnjak ở làng [[Tovariševo]] Phong tục badnjak lúc đầu chỉ diễn ra trong gia đình đã dần chuyển thành nghi lễ chung của làng xóm. Dưới thời Vương quốc Serbia, nghi lễ này lần đầu được tổ chức trong doanh trại, giúp binh lính đóng quân vào dịp Giáng Sinh được hưởng không khí lễ hội một cách đơn sơ. Sang thời Vương quốc Nam Tư, tục badnjak được chuẩn hóa thành nghi thức quân đội và tiếp tục thực hiện. Trong ngày Giáng Sinh, một sĩ quan được chọn ra chỉ huy các đơn vị đồn trú thành một đám rước long trọng trên lưng ngựa với âm nhạc đi kèm. Dân thường và những người thuộc tổ chức dân sự cũng được tham gia đám rước tới khu rừng gần nhất để lấy badnjak. Họ chặt một lượng cây đã tính từ trước, dành cho hoàng cung, cho gia đình các quan tướng, cho chỉ huy cao tuổi nhất trong đồn, và cho từng chỉ huy đoàn quân riêng. Khi badnjak về đến doanh trại sẽ có diễn văn chào đón.
Số lượng dân sự tham gia lễ rước Giáng Sinh quân sự tăng dần theo năm, nên dần trở thành một lễ hội quốc gia. Vào thập niên 1930, tục đặt badnjak đã trở thành một nghi thức cung đình. Đại diện quân đội sẽ tiến hành nghi thức trong một căn phòng hoàng gia có lò sưởi, nhà Karađorđević giữ vai trò chủ nhà. Cuối thập niên 1930, ở một số vùng của Vương quốc Nam Tư, chủ yếu tại Vojvodina và Montenegro, badnjak được đặt giữa quảng trường hoặc ngã tư đường chứ không nằm trong doanh trại nữa. Một linh mục sẽ chủ trì trước mặt quân đội và dân thường. Tập tục này tượng trưng cho khối đại đoàn kết nhà nước, nhà thờ và dân chúng, nhưng việc này chấm dứt khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ.
Trong thời kỳ xã hội chủ nghĩa Nam Tư, các nghi lễ tôn giáo bị đàn áp. Vào giữa thập niên 1980, nghi thức tôn giáo theo phong cách mới được tái lập trong nội bộ gia đình, rồi dần sau đó mới xuất hiện nơi công cộng. Đầu thập niên 1990, Giáo hội Chính thống giáo Serbia và các cộng đồng địa phương đã tổ chức lễ Giáng Sinh công khai, thường gồm ba phần cơ bản: chuẩn bị, nghi lễ và phần hội vui. Công tác chuẩn bị bao gồm đi chặt badnjak, đưa đến cổng nhà thờ, trang hoàng và các việc khác để vào lễ. Nghi lễ bao gồm phần thờ phượng buổi tối, đặt badnjak lên đống lửa trước cổng nhà thờ, ban phúc hoặc thánh hiến badnjak, có chương trình hát lễ và ngâm vịnh. Một số nơi không đốt ở cổng nhà thờ mà tại những nơi phù hợp trong làng hay thị trấn. Phần hội vui mừng sẽ tập hợp tất cả mọi người cùng quây quần bên đống lửa. Lễ hội sẽ có những khác biệt tùy theo truyền thống các vùng khác nhau.
nhỏ|357x357px|Đốt badnjak ở cổng nhà thờ làng [[Jablanica (Gornji Milanovac)|Jablanica]] Hoạt động chính của phần chuẩn bị là đi lấy badnjak. Việc này có thể do một người thực hiện, nhưng thường thì tổ chức thành một đám rước có cả ngựa, xe đi cùng. Badnjak được chọn thường là cây sồi hoặc cử cao, còn lá khô. Có thể họ chặt một cây, nhưng đôi khi cũng là ba cây tượng trưng cho Chúa Ba Ngôi. Một số nghi thức dân gian có thể được thực hiện khi chặt cây. Một lượng lớn cành badnjak nhỏ thường được chuẩn bị trước và phát cho tín hữu tập trung tại cổng hay trong nhà thờ. Một số nơi có nghi lễ rước badnjak về trên xe hàng. Tới nhà thờ cũng vậy, có thể chỉ cần đặt trước cổng không cần bất kỳ nghi thức nào nhưng phong tục ở một số vùng Cộng hòa Srpska và Vịnh Kotor thì việc này cũng thành sự kiện náo nhiệt.
Phần lễ là hoạt động chính. Đầu tiên là lễ thờ phượng buổi tối, thời gian và sắp xếp tiết mục trong lễ khác nhau tùy từng nơi. Có những nơi vào cuối lễ, bánh kẹo được ném lên rơm rải trên nền nhà thờ, còn lũ trẻ nhảy vào lượm nhặt. Việc đặt badnjak lên đống lửa trước cổng nhà thờ thường được thực hiện sau khi đọc kinh, do linh mục hoặc những giáo dân đáng kính đảm nhiệm. Trước đó, badnjak có thể được rước quanh nhà thờ. Nếu có nhiều badnjak thì chúng được xếp thành hình thập giá. Rồi đến lượt tất cả mọi người đặt những cành badnjak nhỏ của mình. Linh mục sẽ thực hiện nghi thức thánh hóa hoặc ban phúc cho badnjak, rẩy hạt lúa mì lên, đốt badnjak trong khi hát thánh ca chúc mừng Giáng Sinh, rồi rót rượu vang hoặc mật ong lên, và có bài cầu nguyện dành riêng cho dịp này. Một số nơi, nghi thức thánh hóa thực hiện bằng cách rẩy nước phép, trước hoặc sau khi đặt badnjak vào để đốt, nên tùy vào thứ tự mà tiến hành ở trong hay nơi cổng nhà thờ.
Phần nghi lễ kết thúc bằng một bài giảng ngắn của linh mục cùng một vài tiết mục kéo theo, thường là ca đoàn hoặc nghệ sĩ hát thánh ca về Giáng Sinh và badnjak. Ở Montenegro, vĩ cầm tấu lên để hát 10 điệu khúc dân gian. Tiếp theo là phần hội: mọi người quây quần bên đống lửa, uống rượu hoặc trà nóng, một số nơi còn có đồ ăn kiêng vì mùa chay Giáng Sinh còn tiếp diễn đến ngày Giáng Sinh hôm sau. Khi đã xong, mọi người mang các cành badnjak nhỏ về nhà và giữ cho đến Giáng Sinh năm tới.
Trong hoàn cảnh Nam Tư xã hội chủ nghĩa đàn áp phần lớn các hoạt động tôn giáo công cộng kéo dài đến tận đầu thập niên 1990, những người Serb di cư và con cháu họ tại Hoa Kỳ vẫn giữ được các nghi lễ này. Badnjak được thực hiện tại các nhà thờ Chính thống giáo Serbia ở Hoa Kỳ từ lúc ấy cho đến ngày nay.
Ý nghĩa diễn giải
Một trong những lời cầu phúc badnjak do các linh mục đọc, badnjak được coi là biểu tượng thập tự giá của Chúa Giêsu và cũng nhắc nhớ về sự kiện Giáng Sinh. Trong đó, các mục đồng khi đến thờ lạy Chúa đã lấy củi đốt để sưởi, đồng thời loan báo cho nhân loại về khổ hình Ngài chịu trên thập tự.
Các sử gia tôn giáo, ngôn ngữ học và dân tộc học cho rằng phong tục badnjak bắt nguồn từ tôn giáo Slav cổ. Sử gia tôn giáo Serbia Veselin Čajkanović viết rằng trong tín ngưỡng tiền Cơ Đốc của người Serb, có những cái cây là nơi trú ngụ của thần linh hoặc thậm chí chính nó cũng là một vị thần. Điều này thể hiện qua badnjak, khi người ta chào và cầu xin với badnjak, dâng tế lễ lên cho badnjak, một đối tượng có thân vị chứ không chỉ là cái cây đơn thuần.
Badnjak có thể hiện thân cho linh hồn cây cối, người ta dâng lễ để mong đồng ruộng tốt tươi, gia đình được sức khỏe và hạnh phúc. Đốt badnjak tượng trưng cho ánh sáng mặt trời và nhằm cung cấp năng lượng sống ấm áp của mặt trời cho năm mới. Đốt badnjak là sự kết hợp của tục thờ cây cối với tục thờ lửa. Čajkanović coi badnjak tiền Cơ Đốc là một thần linh chết qua lửa thiêu rồi sống lại, giống như Attis, Osiris, Adonis và Sandan. Čajkanović cũng đề xuất rằng hình thánh giá ở phần cuối gốc badnjak có nguồn gốc từ hình tượng tiền Cơ Đốc tương đương như lari trong thần thoại La Mã, hình thập tự giá đã nhân cách hóa thần tượng chứ không phải xuất phát từ Cơ Đốc giáo. Badnjak thường làm từ cây sồi, đây cũng là loài cây thiêng trong tôn giáo Slav cổ, gắn liền với vị thần tối cao Perun.
Tín ngưỡng về linh hồn tổ tiên bảo vệ cho gia đình, cư ngụ nơi bếp lửa hay lò sưởi có ở nhiều dân tộc, trong đó có cả người Slav. Tục thờ lửa được ghi nhận trong tôn giáo Slav cổ được chuyển thành ý niệm tôn thờ vị trí lò sưởi trong nhà, rồi cùng kết hợp với tín ngưỡng thờ tổ tiên. Tục tế lễ cho lửa còn rơi rớt lại qua hình ảnh cậu trai trẻ ném đồng xu vào đống lửa sau khi đập vào badnjak. Lửa lò sưởi này không được truyền cho bất cứ ai trong dịp Giáng Sinh. Theo Čajkanović, tục kiêng kỵ này là tín ngưỡng dân gian cho rằng linh hồn tổ tiên đang đi lại trong nhà. Bữa tối Giáng Sinh thực chất là để mời tổ tiên cùng dự với con cháu. Các linh hồn tổ tiên tụ tập trong nhà nhiều hơn thường ngày, đặc biệt trên đám rơm trải trên sàn hay trên lò sưởi. Nếu ai lấy lửa từ lò sưởi đi, các linh hồn đang ở đó có thể bị cuốn đi và gia đình sẽ mất đi sự bảo hộ của những linh hồn đó.
Người Slav đúc kết lại những nguyên nhân để không cho lửa như "để hạnh phúc không bị lấy ra khỏi nhà", "vì mùa màng tốt hơn", "vì đàn ong". Ý nghĩa "vì đàn ong" được Čajkanović giải thích với bằng chứng trong tôn giáo Serb cổ, ong được coi là loài côn trùng thánh khiết và linh thiêng, linh hồn tổ tiên có thể ngự trong chúng.
Nhà ngữ văn Nga Vladimir Toporov còn cho rằng việc chặt badnjak là sự tái hiện lại trận chiến thần thoại khi mà Božić Trẻ giết cha mình là Badnjak Già. Các ca khúc mừng Giáng Sinh của người Serb có nhắc đến hai nhân vật này. Theo Toporov, Badnjak Già là sự nhân cách hóa của ngày cuối năm thể hiện sức mạnh hỗn mang đạt đỉnh điểm, còn Božić Trẻ nhân cách hóa ngày đầu năm, dựng lên trật tự vũ trụ mới. Rất có thể cả hai đều bắt nguồn từ hai tuyến nhân vật trong thần thoại giết rồng tiền Ấn Âu: rồng và kị sĩ giết rồng. Nếu giả thuyết này có cơ sở, thì Badnjak Già sẽ có thể đồng nhất với con rồng Ahi Budnja trong Kinh Vệ-đà bị thần Indra giết chết; hay như rồng Python bị thần Apollo giết trong thần thoại Hy Lạp. Tất cả những từ badnjak, budnja, python đều có nguồn gốc Ấn-Âu *bhudh-, nghĩa là nền tảng, độ sâu, đáy.
Nhà ngữ văn Nga Boris Uspensky lại so sánh hai badnjak già trẻ này với hai cha con Nikola trong truyền thống Đông Slav. Thánh Nikola thành Myra được giáo hội lễ kính vào ngày 6 tháng 12, còn ngày mùng 5 thì được coi là ngày dành riêng cho "cha" của Thánh Nikola. Văn hóa dân gian Đông Sav miêu tả Thánh Nikola là người bảo trợ cho thường dân, nông nghiệp, gia súc; gắn liền với sự giàu có, màu mỡ phì nhiêu và sinh sôi. Uspensky chứng tỏ rằng vị thánh này thừa hưởng các đặc tính của thần rồng Volos vốn được người Đông Slav tôn thờ trước khi tiếp nhận Cơ Đốc giáo. Đối thủ của Volos là thần sét Perun được phản ánh qua nhân vật cha Thánh Nikola.
Nhiều truyền thuyết kể về cuộc đối đầu giữa hai cha con Nikola. Mối liên hệ Badnjak Già-Božić Trẻ với Cha-Con Nikola có thể xem xét qua thực tế ở nhiều vùng Đông Slav, các phong tục Giáng Sinh (Božić) được chuyển hóa từ tục thờ Nikola. Tuy nhiên vẫn có mâu thuẫn khi đối chiếu hai cặp hình mẫu này, đó là ở một hình mẫu, người cha xuất phát từ rồng thần thoại, người con là đối thủ, còn ở hình mẫu kia vị trí đó lại bị tráo đổi ngược lại. Theo Uspensky, sự đảo ngược này thể hiện ở phong tục một số nơi, ngày "cha" Nikola lại sau Ngày Lễ Thánh Nikola, chứ không phải trước như thông thường. Trong ý nghĩa này, "rồng" (Nikola) xuất hiện trước "kẻ giết rồng" (cha của Nikola) giống như Badnjak Già-Božić Trẻ.
Nhà dân tộc học và nhân chủng học Serbia Petar Vlahović cho rằng danh từ badnjak và dạng tính từ badnji bắt nguồn từ động từ bdeti có nghĩa là thức, theo phong tục mọi người phải (thay phiên) thức trong đêm Giáng Sinh. Nhà ngôn ngữ học và triết học Vuk Stefanović Karadžić cũng đề xuất cách giải thích tương tự.
Dấu vết phong tục của người Serb Hồi giáo
Nhà sử học Ivan Jastrebov viết rằng những người Hồi giáo sống ở Opole (gần Prizren) vẫn giữ các phong tục của dân Serb, dù nhóm Kukli-beg tìm mọi cách xóa bỏ hết những phong tục đó. Khoảng 30 năm trước khi ông viết về người Opole, họ vẫn chuẩn bị badnjak chu đáo. Phong tục này chỉ còn là đặt chéo badnjak khi đốt chứ không thành hình thập tự nữa. Sau khi cải sang Hồi giáo, người Opole chỉ đốt badnjak mà không có các nghi thức kèm theo. Người Hồi giáo Albania vẫn gọi badnjak và badnjačica là palibožić, từ này bắt nguồn tiếng Nga có nghĩa từ bozhok (chúa nhỏ) và paliti (đốt). Người Opole và Gora cuối cùng mất phong tục này vì vào mùa đông không còn người nam nào biết cách thực hiện giống như thuở trước, thời điểm ấy họ thường đến Rumelia, Epirus, Bulgaria và Serbia để kiếm sống. Những người Gora già cả thì vẫn nhớ có phong tục này do tổ tiên truyền lại.
Phong tục tương tự ở châu Âu
phải|nhỏ|250x250px|Kéo khúc gỗ Yule về nhà (tranh khắc gỗ thế kỷ 19 ở Anh) Nhiều vùng khác nhau tại châu Âu cũng có truyền thống đốt củi trên lò sưởi vào dịp Giáng Sinh. Thi sĩ Robert Herrick ở Anh thế kỷ 17 viết "that sweet luck may come while the log is a-teending" (may mắn ngọt ngào đến khi đốt khúc cây) khi đốt khúc cây Yule. Các địa phương ở Pháp gọi khúc cây Giáng Sinh là chalendal, calignaou, tréfoir và tréfouet. Người Provence lại chặt cây ăn trái, cả nhà cùng mang cây vào đồng thời hát khúc ca cầu xin gia đình được phúc, phụ nữ sinh con, cùng dê con, chiên con đầy đàn, lương thực và rượu nho dư dật. Trước khi đốt củi, người con út sẽ rưới rượu lên trên. Nhiều vùng ở Ý cũng có tục này. Ở Toscana, Giáng Sinh được gọi là Festa di Ceppo nghĩa đen là "lễ hội khúc cây". Ở Val di Chiana, lũ trẻ bị bịt mắt và lấy gậy đập vào khúc cây đang cháy. Đức và Bắc Âu cũng có phong tục về cây Giáng Sinh. Đêm Giáng Sinh ở Thüringen, cả nhà sẽ đặt Christklotz (khúc cây Đấng Christ) vào lò trước khi đi ngủ, như vậy nó có thể cháy suốt đêm.
Người Croat cũng có phong tục giống badnjak là những cây sồi Thổ hay phỉ dài đến hai mét với nhiều chùm hoa đuôi sóc, dùng để trang trí ngày Giáng Sinh đặt ở cửa, dưới hiên hoặc trên mái. Hoặc ba khúc cây sồi đốt trong lò sưởi đêm Giáng Sinh. Ở một số nơi lại có biến thể là khúc gỗ khắc hình thập tự giá rồi đốt trong bếp vào đêm Giáng Sinh. Ở Bulgaria thì gọi là badnik (бъдник), người nam trẻ nhất trong nhà vào rừng chặt cây sồi, du hoặc lê. Cây được mang vào nhà đục một lỗ ở đầu để đổ rượu, dầu và nhũ hương vào rồi dùng vải lanh trắng quấn bịt lỗ đó lại, rồi đốt trên lò sưởi.
Vào đêm Giáng Sinh, người Hy Lạp đốt một khúc gỗ lớn và cho cháy âm ỉ trên lò sưởi cho đến tận Lễ Hiển Linh. Việc này nhằm bảo vệ chống lại quỷ sứ Kallikantzaros (Καλλικάντζαροι), người ta tin rằng chúng ra khỏi hang ổ vào ban đêm giữa 12 ngày từ Giáng Sinh đến Lễ Hiển Linh để tấn công và hãm hại con người. Lửa và khói từ khúc gỗ có tác dụng ngăn lũ Kallikantzaros vào nhà qua đường ống khói.
Tục đốt khúc cây trong đêm Giáng Sinh cũng có ở Albania gọi là buzm. Khi buzm được đưa vào sân, một người nhà sẽ đến trước cửa, hô tên chủ nhà, và báo rằng buzm sẽ đến và mang theo nhiều điều kỳ diệu. Chủ nhà sẽ nói "Chào mừng!" rồi diễn ra nghi thức rước buzm vào, cả nhà bày tỏ lòng kính trọng trước buzm. Sau đó, họ đặt khúc cây lên lò sưởi cùng với một phần đồ ăn thức uống có sẵn, rồi thiêu chung tất cả trong lò.
Tài liệu bổ sung
Čajkanović (1994) trích dẫn các ấn phẩm dân tộc học tiếng Serbia sau để viết về badnjak:
Thể loại:Serbia Thể loại:Phong tục tập quán Thể loại:Giáng sinh
Thylakogaster majusculus
Thylakogaster majusculus là một loài chân đều trong họ Haplomunnidae. Loài này được Wilson & Hessler miêu tả khoa học năm 1974.