cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ẩm thực Indonesia
Vài món ăn bắt nguồn từ Indonesia ngày nay đã phổ biến khắp Đông Nam Á. Các món như sa tế (satay), bò (rendang), và sambal (một loại tương ớt) cũng được xem là đại diện cho ẩm thực Malaysia và Singapore. Các món làm từ đậu nành, ví dụ như đậu hũ (tahu) và tempeh (đậu nành lên men đóng thành miếng) cũng rất phổ biến. Tempeh được cho là món ăn do người Java sáng tạo nên, là một biến thể của các sản phẩm lên men từ đậu nành. Có một món lên men khác gọi là oncom, rất giống tempe nhưng không chỉ được làm từ đậu nành, mà là từ các loại nấm khác nhau cũng rất phổ biến ở Tây Java.
Khi ăn, người Indonesia cầm muỗng ở tay phải và cầm nĩa ở tay trái để đặt thức ăn lên muỗng; dù nhiều vùng ở Indonesia như Tây Java và Tây Sumatra, người ta thường ăn bốc. Trong các nhà hàng và tại các bữa cơm gia đình, mọi người thường ăn bốc; ở các quầy bán đồ hải sản, tại các nhà hàng bán món ăn của người Sundan, người Minangkabau, các quầy bán cá tra chiên (pecel lele) Đông Java chấm tương ớt sambal và gà chiên ayam goreng, người bán hàng thường cung cấp nước chanh để rửa tay (kobokan). Ăn bằng đũa chỉ phổ biến ở các nhà hàng quán ăn Trung Quốc bán các món bakmie hoặc mie ayam (mì gà) với pangsit (hoành thánh), mie goreng (mì chiên), và kwetiau goreng (phở chiên).
Gạo
nhỏ|trái|Dùng trâu kéo cày trên cánh đồng ở [[Java; Gạo là thức ăn cơ bản ngày nay, Indonesia là nhà sản xuất gạo lớn thứ ba thế giới và việc khai hoang làm đồng đã ảnh hưởng quan trọng đến đặc tính đất đai môi trường ở Indonesia.]]
Gạo là thức ăn cơ bản ở Indonesia ngày nay, gạo cũng là nhân tố chính tạo nên văn hóa Indonesia: ruộng lúa tạo cảnh quan, là sản phẩm ở các chợ, được dùng trong hầu hết các bữa ăn, cả cho món mặn lẫn món ngọt. Tầm quan trọng của lúa gạo trong văn hóa Indonesia được thể hiện qua lòng tôn kính Dewi Sri, nữ thần lúa ở Java và Bali. Theo truyền thống, vòng tuần hoàn của nông nghiệp trong năm được dựa trên vòng trồng trọt của cây lúa, được đánh dấu bởi các lễ nghi, ví dụ như lễ ăn cơm mới Seren Taun.
Gạo thường được ăn không với một thịt và rau. Gạo cũng được nấu với nước cốt dừa thành món nasi uduk, nấu với nước dừa và nghệ (nasi kuning), có món ketupat (gạo được gói thành khối hình lập phương tết bằng lá dừa), lontong (gạo gói lá chuối), intip hoặc rengginang (cơm cháy), tráng miệng, bún, mì, arak beras (rượu gạo), và nasi goreng (cơm chiên). Nasi goreng phổ biến khắp Indonesia và được xem là quốc thực.
Gạo được đưa vào thành phần bữa ăn sau khi con người làm chủ kỹ thuật trồng nó. Những bằng chứng về cây lúa hoang được tìm thấy ở đảo Sulawesi có niên đại từ năm 3000 trước công nguyên. Các bằng chứng trồng trọt sớm hơn là từ các ghi chép khắc trên đá vào thế kỷ thứ 8 ở các đảo trung tâm Java, viết rằng nhà vua đã đánh thuế lên gạo. Các hình ảnh mô tả việc trồng lúa, nhà kho trữ lúa và chuột phá hoại ruộng đồng được tìm thấy trong các bức phù điêu đắp nổi Karmawibhanga trên đền Borobudur. Phân chia lao động giữa nam, nữ và gia súc trong trồng lúa (truyền thống này vẫn còn cho đến ngày nay), được chạm nổi thành đường diềm trên đền Prambanan xây vào thế kỷ thứ 9 ở miền Trung Java: trâu đeo ách cày, phụ nữ gieo hạt và giã gạo, đàn ông bó lúa và đặt lên đòn gánh (pikulan). Vào thế kỷ 16, người châu Âu đến Indonesia và thấy rằng gạo được xem là món ăn sang trọng được giới quý tộc dùng trong các nghi lễ và dịp thết đãi.
Các lương thực khác
nhỏ|phải
Nhiều loại củ như talas (một loại khoai môn như lớn hơn và nhạt hơn) và trái xa kê là thực vật bản địa của Indonesia, còn những loại khác thì du nhập từ nơi khác tới. Lúa mì, nguyên liệu chính để làm bánh mì và sợi mì có lẽ được du nhập từ Ấn Độ hoặc Trung Quốc, có loại khoai được đưa đến từ châu Phi, trong khi ngô, khoai tây, khoai lang, khoai mì thì có nguồn gốc châu Mỹ được đưa đến Java vào thế kỷ 17 thông qua các ảnh hưởng từ Tây Ban Nha. Khoai mì thường được luộc, hấp, chiên hoặc làm thành thức ăn chơi, ví dụ như món khoai mì chiên kripik singkong. Khoai mì khô tên là tiwul, là một loại lương thực thay thế ở những vùng khô hạn ở Java như Gunung Kidul và Wonogiri, còn các loại củ, thân rễ khác thì thường được ăn khi mất mùa lúa. Ngô được ăn ở những vùng khô hơn như Madura và các đảo phía đông của đường Wallace, như các đảo Sunda nhỏ.
Salticus olivaceus
Salticus olivaceus là một loài nhện trong họ Salticidae.
Tham khảo
Thể loại:Salticus
Suối Pa Ma
Suối Pa Ma hay huổi Pa Ma là một con suối đổ ra Nậm Ma. Suối Pa Ma chảy ở xã Chung Chải huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, Việt Nam.
Suối có chiều dài 20 km và diện tích lưu vực là 58 km².
Ghi chú
"Danh mục lưu vực sông liên tỉnh" có lỗi biên tập là Suối Pa Ma đổ vào "Suối Ta". Tuy nhiên "Suối Ta" không tồn tại ở đâu cả.
Targionia elongata
Targionia elongata là một loài rêu trong họ Targioniaceae. Loài này được Bisch. ex Gottsche, Lindenb. & Nees mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Heliomeris multiflora
Heliomeris multiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Nutt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1848.
Targionia elongata
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Targionia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1846 Thể loại:Unresolved names
Heliomeris multiflora
Liên kết ngoài
Thể loại:Heliomeris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1848
Dĩnh Quý phi
Dĩnh Quý phi Ba Lâm thị (chữ Hán: 穎貴妃巴林氏, 7 tháng 3 năm 1731 - 14 tháng 3 năm 1800), xuất thân Mông Cổ Tương Hồng kỳ, là một phi tần của Thanh Cao Tông Càn Long Hoàng đế. Bà còn là mẹ nuôi của Khánh Hy thân vương Vĩnh Lân.
Nhập cung làm phi
Dĩnh Quý phi Ba Lâm thị sinh ngày 29 tháng 1 (âm lịch) năm Ung Chính thứ 9 (1731), con gái của Đô thống Bát kỳ, Khinh xa Đô úy Nạp Thân (納親), thuộc Mông Cổ Tương Hồng kỳ. Bà kém Càn Long Đế tầm 20 tuổi.
Năm Càn Long thứ 13 (1748), tháng giêng, Ba Lâm thị thông qua Bát kỳ tuyển tú nhập cung, vị phân của bà là Thường tại, thường được gọi là Na Thường tại (那常在). Cùng năm, ngày 12 tháng 4 (âm lịch), thăng Quý nhân. Đến năm thứ 16 (1751), ngày 2 tháng 1, tấn Dĩnh tần (穎嬪). Theo Hồng xưng thông dụng của Nội vụ phủ soạn thảo, chữ Dĩnh theo Mãn ngữ là 「Susultunga」, có nghĩa là "thông minh". Cùng năm đó, ngày 8 tháng 6 (âm lịch), lấy Hiệp bạn Đại học sĩ Thượng thư Lương Thư Chính (梁诗正) làm Chính sứ, Lễ bộ Thị lang Tung Thọ (嵩寿) làm Phó sứ, hành lễ sắc phong Tần vị.
Năm Càn Long thứ 24 (1759), ngày 21 tháng 11, ra chỉ dụ tấn phong là Dĩnh phi (穎妃). Ngày 18 tháng 12, mệnh Đại học sĩ Tưởng Phổ (蒋溥) làm Chính sứ, Lễ bộ Thượng thư Trần Đức Hoa (陈德华) làm Phó sứ, hành Phi sắc phong lễ. Bà ở vị trí này đến tận khi Càn Long Đế trở thành Thái thượng hoàng.
Năm Càn Long thứ 32 (1767), tháng 9, Càn Long Đế mệnh Trữ Tú cung Hoàng quý phi (tức Hoàng quý phi Ngụy thị), Cảnh Nhân cung Dĩnh phi, Cố Luân Hòa Tĩnh Công chúa cùng Hòa Thạc Hòa Khác Công chúa đi thăm bệnh con gái của ông là Hòa Thạc Hòa Gia Công chúa. Theo Uy Mã Đương (餵馬檔) ghi lại, ngay trong ngày các vị xuất phát đến thì Hòa Gia Công chúa đã qua đời, thời gian đã muộn. Trong thời điểm Trữ Tú cung Hoàng quý phi Ngụy thị bệnh nặng không thôi, Dĩnh phi thường đến Trữ Tú cung chăm sóc tận tình.
Tấn phong Quý phi
Năm Gia Khánh 3 (1798), ngày 15 tháng 4, Thái Thượng hoàng Càn Long ra chiếu chỉ: ["Dĩnh phi tại vị lâu năm, lại quá tuổi thất tuần, nên tấn phong làm Quý phi"]. Tháng 10 năm đó, mệnh Đại học sĩ Tô Lăng A (苏凌阿) làm Chính sứ, Lễ bộ Thượng thư Đức Minh (德明) làm Phó sứ, hành Quý phi sắc phong lễ.
Sách văn rằng: Noble_Consort_Ying|thumb|200px|Dĩnh Quý phi Ba Lâm thị 朕惟承恩婉顺. 芳箴夙著彤闱. 锡福康强. 令典宜加紫掖. 爰颁凤诏. 用贲鸾书. 尔頴妃巴林氏、淑慎聿彰. 柔嘉允协. 位崇九御. 欣壸职之久襄. 年近七旬. 应宏阶之递进. 兹特晋封为贵妃. 锡之册宝. 尔其知恩敬受. 长符吉于安贞. 迪德懋修. 倍引和于雍穆. 钦哉.
...
Trẫm duy thừa ân uyển thuận. Phương châm túc trứ đồng vi. Tích phúc khang cường. Lệnh điển nghi gia tử dịch. Viên ban phượng chiếu. Dụng bí loan thư.
Nhĩ Dĩnh phi Ba Lâm thị, thục thận duật chương. Nhu gia duẫn hiệp. Vị sùng cửu ngự. Hân khổn chức chi cửu tương. Niên cận thất tuần. Ứng hoành giai chi đệ tiến. Tư đặc tấn phong vi Quý phi, tích chi sách bảo.
Nhĩ kỳ tri ân kính thụ. Trường phù cát vu an trinh. Địch đức mậu tu. Bội dẫn hòa vu ung mục. Khâm tai.
Sau khi Càn Long Thượng hoàng băng hà, Gia Khánh Đế tôn gọi bà là Dĩnh Quý Thái phi (穎貴太妃), cùng một Thái phi khác là Uyển Quý Thái phi ở tại Thọ Khang cung (壽康宮).
Năm Gia Khánh thứ 5 (1800), ngày 29 tháng 1 (âm lịch), em trai của Gia Khánh Đế là Vĩnh Lân, cũng chính là Hoàng tử do Dĩnh Quý Thái phi nuôi dưỡng, đã một mình tổ chức thọ thần cho bà. Vì không có con cái, lại một mình đơn độc trong thâm cung đã lâu, Ba Lâm thị rất vui. Tuy nhiên Gia Khánh Đế lại nổi giận, gọi em trai tới trách mắng vì hành vi tự tung tự tác. Chính vì điều này, mà thọ thần 70 của bà trở nên nặng nề. Khoảng 20 ngày sau đó, tức ngày 19 tháng 2 (âm lịch), Dĩnh Quý phi Ba Lâm thị qua đời, thọ 70 tuổi.
Năm Gia Khánh thứ 6 (1801), ngày 13 tháng 2 (âm lịch), bà được an táng tại Phi viên tẩm trong Dụ lăng, Thanh Đông lăng.
Tham khảo
Thể loại:Mất năm 1800 Thể loại:Phi tần nhà Thanh Thể loại:Sinh năm 1731 Thể loại:Người Mông Cổ thuộc Thanh Thể loại:Người Mông Cổ Tương Hồng kỳ
Nậm Ma (định hướng)
Nậm Ma có thể là:
Neuvic, Dordogne
Neuvic hay Neuvic sur l'Isle là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp.
Liên kết ngoài
Neuvic
Racosperma websteri
Racosperma websteri là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Maiden & Blakely) Pedley mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
W Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Phegopteris emarginata
Phegopteris emarginata là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được Fee, Salom. mô tả khoa học đầu tiên năm 1883. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phegopteris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1883 Thể loại:Unresolved names
Phegopteris emarginata
Pryazhinsky (huyện)
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Cộng hòa Karelia Thể loại:Huyện của Nga
Cỗ máy Antikythera
right|275px|thumb|Cỗ máy Antikythera (Fragment A – front); có thể nhìn thấy là bánh răng lớn nhất trong cỗ máy, khoảng 140 mm đường kính right|275px|thumb|Cỗ máy Antikythera (Fragment A – back) Cỗ máy Antikythera là một máy tính analog   và mô hình hệ mặt trời cơ học phát minh bởi người Hy Lạp cổ đại được sử dụng để dự đoán vị trí của các sự kiện thiên văn và nhật thực cho các mục đích về lịch và chiêm tinh trong nhiều thập niên trước. Nó cũng có thể được sử dụng để canh lịch việc đăng cai tổ chức Thế vận hội Olympic cổ đại 4 năm một lần.
Cỗ máy được phát hiện vào ngày 17 tháng 5 năm 1902 bởi nhà khảo cổ học Valerios Stais, trong số những đống đổ nát được lấy từ xác một con tàu ngoài khơi bờ biển Hy Lạp Antikythera. Hộp số bí ẩn này được cho là do các nhà khoa học Hy Lạp thiết kế và xây dựng, có niên đại khoảng 87 TCN, hoặc từ 150 đến 100 TCN hoặc tới 205 TCN, hoặc trong một thế hệ trước con tàu đắm, vốn đã có niên đại khoảng 70-60 TCN.
Thiết bị này được đặt trong phần còn lại của hộp gỗ 340 mm × 180 mm × 90 mm, được tìm thấy dưới dạng một khối, sau đó được chia thành ba mảnh chính hiện nay chia thành 82 mảnh riêng biệt sau công trình bảo tồn. Bốn trong số những mảnh này chứa bánh răng, trong khi chữ khắc được tìm thấy trên nhiều loại khác. Bánh răng lớn nhất có đường kính khoảng 140 mm và ban đầu có 223 răng.
Nó là một cơ chế đồng hồ phức tạp bao gồm ít nhất 30 bánh răng bằng đồng chia lưới. Một nhóm nghiên cứu do Mike Edmunds và Tony Freeth đứng đầu tại Đại học Cardiff đã sử dụng máy chụp cắt lớp X-quang hiện đại và quét bề mặt có độ phân giải cao để hình ảnh bên trong các mảnh của cơ chế bọc vỏ và đọc những chữ khắc mờ nhất từng che vỏ ngoài của máy.
Hình ảnh chi tiết của cỗ máy cho thấy rằng nó có 37 bánh răng cho phép nó theo dõi chuyển động của Mặt Trăng và Mặt Trời thông qua hoàng đạo, để dự đoán nhật thực và thậm chí mô hình quỹ đạo không đều của mặt trăng, trong đó vận tốc của mặt trăng lớn hơn tại điểm cận địa so với điểm viễn địa. Chuyển động này đã được nghiên cứu vào thế kỷ thứ 2 TCN bởi nhà thiên văn học Hipparchus của Rhodes, và có suy đoán rằng ông có thể đã tư vấn trong việc xây dựng máy.
Kiến thức về công nghệ này đã bị mất vào thời cổ đại, và các công trình công nghệ tiếp cận sự phức tạp và tay nghề của nó đã không xuất hiện trở lại cho đến khi đồng hồ thiên văn cơ học phát triển ở châu Âu trong thế kỷ thứ 14. Tất cả các mảnh vỡ được biết đến của cỗ máy Antikythera được lưu giữ tại Bảo tàng khảo cổ học quốc gia ở Athens, cùng với một số tái tạo nghệ thuật/bản sao về cỗ máy có thể đã được xem xét và làm việc.
Khám phá cỗ máy Antikythera
Vào ngày 17 tháng 5 năm 1902, nhà khảo cổ học Valerios Stais đã phát hiện ra rằng một trong những mảnh đá có bánh răng được gắn trong đó. Ban đầu anh tin rằng đó là một chiếc đồng hồ thiên văn, nhưng hầu hết các học giả coi thiết bị là không đồng bộ, quá phức tạp để được xây dựng trong cùng thời kỳ với những phần khác đã được phát hiện. Các cuộc điều tra về đối tượng đã bị bỏ đi cho đến khi sử gia khoa học Anh và giáo sư Đại học Yale, Derek J. de Solla Price trở nên hứng thú với nó vào năm 1951. Năm 1971, nhà vật lý hạt nhân Hy Lạp Charalampos Karakalos đã tạo ra hình ảnh tia X và tia gamma của 82 mảnh vỡ.
Không biết cỗ máy này xuất hiện như thế nào trên tàu chở hàng, nhưng người ta cho rằng nó đã được đưa từ Rhodes đến Rome, cùng với một kho báu cướp bóc, để hỗ trợ một cuộc diễu hành chiến thắng do Julius Caesar tổ chức.
Gốc
Cỗ máy Antikythera thường được gọi là "chiếc máy tính" đầu tiên trên thế giới. Chất lượng và độ phức tạp của sản xuất của cỗ máy cho thấy rằng nó đã không được phát minh trước đó trong thời kỳ Hy Lạp. Cấu tạo của nó dựa trên lý thuyết thiên văn học và toán học được phát triển bởi các nhà thiên văn học Hy Lạp, và người ta ước tính nó đã được tạo ra vào khoảng cuối thế kỷ II TCN.
Năm 1974, giá Derek de Solla kết thúc từ thiết lập bánh răng và chữ khắc trên khuôn mặt của cỗ máy mà nó đã được thực hiện khoảng năm 87 TCN và chỉ mất vài năm sau đó. Jacques Cousteau và các cộng sự đã đến thăm xác tàu vào năm 1976 và thu hồi các đồng tiền có niên đại từ năm 76 đến năm 67 TCN. Trạng thái ăn mòn tiên tiến của cỗ máy khiến các nhà khoa học không thể phân tích thành phần chính xác của nó, nhưng người ta tin rằng thiết bị được làm bằng hợp kim đồng thiếc thấp (khoảng 95% đồng, 5% thiếc).
Năm 2008, nghiên cứu tiếp theo của Dự án Nghiên cứu Cơ chế Antikythera đã gợi ý rằng khái niệm về cỗ máy có thể bắt nguồn từ các thuộc địa Corinth, vì chúng đã xác định lịch trên Xoắn ốc Metonic khi đến từ Corinth hoặc một trong các thuộc địa của nó ở Tây Bắc Hy Lạp hoặc Sicily Syracuse là một thuộc địa của Cô-rinh-tô và là nhà của Archimedes, và dự án Nghiên cứu Cơ chế Antikythera đã lập luận trong năm 2008 rằng nó có thể ám chỉ mối liên hệ với trường phái Archimedes. Tuy nhiên, gần đây nó đã được chứng minh rằng lịch trên Metonic Spiral thực sự thuộc loại Corinth nhưng không thể là của Syracuse. Một giả thuyết khác cho thấy rằng tiền xu được tìm thấy bởi Jacques Cousteau tại khu vực xác tàu vào những năm 1970 cho đến thời điểm xây dựng thiết bị, và cho rằng nguồn gốc của nó có thể là từ thành phố Pergamon Hy Lạp cổ đại, nhà của Thư viện Pergamum. Với nhiều cuộn giấy của nghệ thuật và khoa học, nó chỉ đứng thứ hai trong tầm quan trọng của Thư viện Alexandria trong thời kỳ Hy Lạp.
Con tàu mang thiết bị này cũng chứa bình hoa theo phong cách Rhodian, dẫn đến giả thuyết rằng nó được xây dựng tại một học viện được thành lập bởi nhà triết học Stoic Posidonius trên hòn đảo Hy Lạp đó. Rhodes là một cảng thương mại bận rộn thời cổ đại và là trung tâm thiên văn học và kỹ thuật cơ khí, quê hương của nhà thiên văn học Hipparchus, người đã từng sống trong khoảng thời gian từ năm 140 TCN đến năm 120 TCN. Cỗ máy này sử dụng lý thuyết của Hipparchus về sự chuyển động của mặt trăng, điều này gợi ý khả năng mà ông có thể đã thiết kế nó hoặc ít nhất là đã làm việc với nó. Ngoài ra, gần đây người ta đã lập luận rằng các sự kiện thiên văn trên Parapegma của cỗ máy Antikythera hoạt động tốt nhất cho vĩ độ trong khoảng 33,3-37,0 độ về phía bắc đảo Rhodes nằm giữa vĩ độ 35,85 và 36,50 độ Bắc.
Vào năm 2014, một nghiên cứu của Carman và Evans đã lập luận về một cuộc khám phá niên đại mới khoảng 200 TCN dựa trên việc xác định ngày khởi đầu trong chu kỳ Saros là tháng âm lịch bắt đầu ngay sau Mặt Trăng mới ngày 28 tháng 4 năm 205 TCN. Hơn nữa, theo Carman và Evans, phong cách số học của Babylonian phù hợp hơn nhiều so với các mô hình dự đoán thiết bị là kiểu lượng giác truyền thống của Hy Lạp. Một nghiên cứu của Paul Iversen được công bố vào năm 2017 rằng nguyên mẫu cho thiết bị thực sự là từ Rhodes, nhưng mô hình đặc biệt này đã được sửa đổi cho khách hàng từ Epirus ở tây bắc Hy Lạp và có thể được xây dựng trong một thế hệ con tàu đắm.
Hơn nữa, việc lặn đang được thực hiện với hy vọng khám phá thêm về các mảnh của cỗ máy.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tác phẩm thế kỷ 3 TCN Thể loại:Thế kỷ 2 TCN Thể loại:Thế kỷ 1 TCN Thể loại:Nhận thức luận Thể loại:Hiện vật khảo cổ Thể loại:Hy Lạp cổ đại Thể loại:Loại máy tính Thể loại:Máy tính thế hệ đầu tiên Thể loại:Lịch sử phần cứng máy tính Thể loại:Phân ngành thiên văn học Thể loại:Lịch sử thiên văn học Thể loại:Lịch sử khoa học theo thời kỳ Thể loại:Lịch sử cổ đại Thể loại:Lịch sử Hy Lạp Thể loại:Nam Âu Thể loại:Thiết bị khoa học Thể loại:Phát minh của Hy Lạp Thể loại:Văn minh thời kỳ Hy Lạp hóa Thể loại:Máy tính cơ khí Thể loại:Cổ vật không phù hợp niên đại
Trí tuệ xúc cảm
nhỏ|Bức ảnh tượng trưng cho trí tuệ cảm xúc Trí tuệ xúc cảm (emotional intelligence - EI) thường dùng dưới hàm nghĩa nói về chỉ số cảm xúc (emotional intelligence quotient - EQ) của mỗi cá nhân. Chỉ số này mô tả khả năng, năng lực, kỹ năng (trong trường hợp của mô hình tính cách về trí tuệ xúc cảm) hay khả năng tự nhận thức để xác định, đánh giá và điều tiết cảm xúc của chính mỗi người, của người khác, của các nhóm cảm xúc. Trí tuệ xúc cảm là nhánh nghiên cứu tương đối mới của ngành tâm lý học. Do đó, định nghĩa về trí tuệ xúc cảm không ngừng thay đổi.
Nguồn gốc
Nguồn gốc sâu xa nhất của trí tuệ cảm xúc có thể truy ngược về việc Darwin nghiên cứu về tầm quan trọng của sự diễn đạt cảm xúc của các cá thể trong quá trình chọn lọc tự nhiên và các thay đổi thích nghi Vào những năm 1900, mặc dù các định nghĩa truyền thống về trí tuệ nhấn mạnh tới yếu tố nhận thức như là trí nhớ và khả năng giải quyết vấn đề, nhiều nhà khoa học có ảnh hưởng trong lĩnh vực nghiên cứu trí tuệ đã bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của khía cạnh "ngoài nhận thức" (non-cognitive). Ví dụ như ngay từ những năm 1920, E. L. Thorndike, đã sử dụng khái niệm "hiểu biết xã hội" để miêu tả kỹ năng hiểu và quản lý người khác.
Tương tự, năm 1940 David Wechsler đã miêu tả ảnh hưởng của yếu tố không hiểu biết tới các ứng xử thông minh, và chứng tỏ xa hơn rằng các mô hình của chúng ta về sự thông minh vẫn chưa hoàn thiện cho tới khi chúng ta có thể miêu tả thích đáng các yếu tố này. Năm 1983, trong cuốn Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences (Những cơ cấu của nhận thức: Lý thuyết về thông minh bội) của Howard Gardner đã giới thiệu về ý tưởng về những thông minh bội mà trong đó bao gồm "Trí tuệ giữa các cá nhân" (khả năng hiểu những ý định, động cơ và mong muốn của người khác) và "Trí tuệ trong cá nhân" (khả năng hiểu ai đó, tán đồng cảm nhận của người đó, cảm giác sợ hãi và động cơ thúc đẩy). Trong quan sát của Gardner, các kiểu trí tuệ truyền thống như IQ, không thể giải thích một cách đầy đủ khả năng nhận thức của con người. Vì vậy thậm chí với những tên cho trước đến những khái niệm biến đổi, đều có một tin tưởng chung rằng những định nghĩa truyền thống về trí tuệ đang thiếu khả năng giải thích những kết quả trước đó.
Wayne Payne là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ Trí tuệ xúc cảm (TTXC) trong luận văn tiến sĩ của anh: "Nghiên cứu về xúc cảm: Phát triển trí tuệ xúc cảm" vào năm 1985. Tuy nhiên, thuật ngữ gần tương tự đã xuất hiện trước đó Leuner (1966). Greenspan (1989) cũng đồng thời đề xuất mô hình TTXC này năm 1985, nối tiếp bởi Salovey và Mayer (1990), và Goleman (1995).
Định nghĩa
Có rất nhiều tranh luận về định nghĩa của TTXC khi xem xét thuật ngữ và cả các hoạt động. Tiên phong là Salovey và Mayer (1990) đã định nghĩa TTXC là "khả năng giám sát cảm giác và xúc cảm của một người nào đó và những người khác, phân biệt giữa họ và sử dụng thông tin này để dẫn dắt suy nghĩ và hành động của người đó".
Mặc dù với định nghĩa sớm này, vẫn có sự nhầm lẫn khi xem xét nghĩa chính xác của cách xây dựng này. Các định nghĩa thường quá biến hóa, và các lĩnh vực cũng lớn mạnh rất nhanh, các nhà nghiên cứu thường xuyên thay đổi các định nghĩa. Hiện tại, có ba mô hình TTXC chính:
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh (chữ Nho: 河仙什景曲詠), hay Hà Tiên Quốc âm thập vịnh (河仙國音什詠) tức Vịnh mười cảnh đẹp Hà Tiên bằng Quốc âm, là tên một tập thơ chữ Nôm do Mạc Thiên Tứ (1718-1780) sáng tác tại Hà Tiên (Việt Nam).
Trí tuệ xúc cảm
Định nghĩa
Các mô hình khả năng cụ thể giải quyết các cách thức mà cảm xúc tạo điều kiện cho suy nghĩ và hiểu biết. Ví dụ, cảm xúc có thể tương tác với suy nghĩ và cho phép mọi người trở thành người ra quyết định tốt hơn. Một người phản ứng nhanh hơn về mặt cảm xúc đối với các vấn đề quan trọng sẽ tham gia vào các khía cạnh quan trọng hơn trong cuộc sống của họ.Các khía cạnh của yếu tố thúc đẩy cảm xúc cũng là biết cách bao gồm hoặc loại trừ cảm xúc khỏi suy nghĩ tùy thuộc vào bối cảnh và tình huống.Điều này cũng liên quan đến lý luận và hiểu biết về cảm xúc để phản ứng với con người, môi trường và hoàn cảnh mà một người gặp phải trong cuộc sống hàng ngày của mình.
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Phát hiện
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh, đã được thi sĩ Đông Hồ phát hiện và công bố vào năm 1960. Theo ông, thì mười bài thơ Nôm trong thi phẩm này, hầu hết đều theo vần và đầu đề của mười bài thơ Hán, nên rất có thể Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh được tác giả làm sau khi tập thơ chữ Hán là Hà Tiên thập vịnh đã cơ bản hoàn thành (khoảng 1736). Lý giải vì sao, những danh sĩ đương thời như: Nguyễn Cư Trinh, Lê Quý Đôn, và người sau thời đó là Trịnh Hoài Đức, cũng không hề nhắc đến tên thi phẩm; Đông Hồ cho biết có thể vì lúc bấy giờ văn chương Nôm chưa được coi trọng; và còn vì Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh chưa được khắc in.
Mặc dù vậy, nhờ những người dân ở Hà Tiên thuộc lòng; nhờ Đông Hồ bỏ công tìm tòi, sao chép, bổ khuyết và chú thích; mà Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh mới chính thức có mặt trên thi đàn và có được diện mạo khá trọn vẹn như ngày nay.
Trí tuệ xúc cảm
Mô hình về khả năng Trí tuệ xúc cảm
Nhận thức của Salovey và Mayer về TTXC đạt được khi định nghĩa TTXC bên trong những phạm vi của những tiêu chí cho một loại Trí tuệ mới. Theo những nghiên cứu liên tục của họ, định nghĩa ban đầu về TTXC được sửa đổi thành: "Khả năng tiếp nhận cảm xúc, tích hợp cảm xúc để làm thuận tiện việc suy nghĩ, hiểu và điều chỉnh các cảm xúc cho việc xúc tiến sự phát triển cá nhân".
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Tên gọi
Ban đầu, tập thơ có tên là Hà Tiên Quốc âm thập vịnh, nhưng sau khi sưu tầm và chỉnh lý xong, Đông Hồ xét thấy cái tên này không ổn. Ông giải thích: ''Bởi nó là một khúc vịnh thể lục bát gián thất, chia làm 10 đoạn. Mỗi đoạn nói về một cảnh, và kết đoạn đó bằng một bài thơ Nôm Đường luật. Cuối cùng có một bài luật Nôm làm lời tổng vịnh mười cảnh, nhắc lại tên mười cảnh và vị trí mười cảnh có liên quan với nhau. Vần thơ lục bát và vần thơ luật, trên dưới vẫn cắn liền nhau; 334 câu lục bát gián thất cùng 88 câu của 11 bài Đường luật, tất cả là 422 câu liên ngâm không gián đoạn. Số câu này tương đương với khúc Chinh phụ ngâm (412 câu), và dài hơn khúc Cung oán ngâm khúc (356 câu). Cứ theo thể tài và thể thức đó, thì nên đề là Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh là phải, cũng như trước đó, đã có Tứ thời khúc vịnh của Hoàng Sĩ Khải. Đây là lối khúc vịnh cổ, cũng như các ngâm khúc, thuộc về thể văn thịnh hành thời cuối Lê.''
Trí tuệ xúc cảm
Mô hình về khả năng Trí tuệ xúc cảm
Quan điểm của mô hình khả năng TTXC như các nguồn thông tin hữu dụng mà có giúp ai đó có ý nghĩa và thông qua môi trường xã hội. Mô hình đề xuất các cá thể có thể thay đổi trong khả năng của họ để xử lý thông tin của một xúc cảm tự nhiên và trong khả năng của họ liên quan đến việc xử lý cảm xúc để cung cấp một nhận thức sâu rộng hơn. Khả năng này được nhìn nhận như tự biểu hiện trong một vài hành vi thích hợp. Mô hình đề xuất TTXC bao gồm bốn loại khả năng:
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Hình thức
Trước đây, vào năm 1970, trong tập sách nhỏ có nhan đề là Hà Tiên thập cảnh và Đường về Hà Tiên; hai tác giả là Đông Hồ và Mộng Tuyết, sau đoạn dẫn giải như trên, đã nói thêm hai ý:
Trí tuệ xúc cảm
Mô hình về khả năng Trí tuệ xúc cảm
Mô hình này bị chỉ trích trong nghiên cứu là thiếu hiệu lực trực diện và tiên đoán.
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Hình thức
Lấy đoạn cuối bài Châu Nham lạc lộ làm thí dụ:
Trí tuệ xúc cảm
Mô hình Cảm xúc Năng lực (Goleman)
Mô hình giới thiệu bởi Daniel Goleman tập trung về TTXC như là mảng sâu rộng các năng lực và kỹ năng điều khiển hiệu suất lãnh đạo. Mô hình của Goleman phác thảo 4 cách xây dựng TTXC chính:
Goleman bao hàm một tập các năng lực cảm xúc bên trong mỗi cách xây dựng TTXC. Các năng lực cảm xúc không phải là các tài năng bẩm sinh, mà là các khả năng học được, phải được đào tạo liên tục, phát triển và đạt đến hiệu năng nổi trội. Goleman thừa nhận rằng các cá thể được sinh ra với các TTXC chung có khả năng xác định được các khả nãng tiềm tàng cho việc học hỏi các kỹ năng xúc cảm. Mô hình của Goleman bị chỉ trích chỉ là tâm lý bình dân. (Mayer, Roberts, & Barsade, 2008).
Mô hình TTXC tính cách
Petrides và đồng nghiệp. (2000a, 2004, 2007) đã đề nghị phân chia khái niệm giữa mô hình khả năng và mô hình dựa trên tính cách của TTXC. TTXC tính cách là "một chùm sao của các tri giác bản thân liên đới xúc cảm, định vị tại tầng thấp hơn của tính cách". Trong phạm vi hẹp, TTXC đặc điểm chỉ đến tri giác bản thân của một cá thể về các khả năng cảm xúc của họ. Định nghĩa này về TTXC bao gồm cách sắp đặt hành vi và khả năng tự cảm nhận và được đo bởi báo cáo bản thân (self report), đối lập với mô hình dựa khả năng, đã được chứng minh là đề kháng cao với các phương pháp đo khoa học. TTXC đặc điểm cần được nghiên cứu bên trong khung cảnh của tính cách. Một danh hiệu thay thế cho cùng cách xây dựng là hiệu quả bản thân về xúc cảm tính cách.
Mô hình tính cách TTXC là khái quát và là sự lắp ghép của mô hình Goleman và các mô hình ngoại lệ (Bar-On).
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Hình thức
Cuối tập, là một bài thơ Đường luật có tựa đề Hà Tiên thập cảnh tổng vịnh.
Trí tuệ xúc cảm
Mô hình TTXC tính cách
Khái niệm hóa về TTXC như là các tính cách cá nhân dẫn đến việc xây dựng những khả năng phép phân loại ngoài nhận thức của con người. Đây là cách phân biệt quan trọng như hướng thẳng đến các thao tác hóa của việc xây dựng lý thuyết và giả thuyết đã được phát biểu.
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Nội dung
Do chung đề tài với Hà Tiên thập vịnh, nên nội dung Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh cũng không khác mấy. Nghĩa là, tác giả (Mạc Thiên Tứ) chọn và đặt tên cho mười đầu bài, ngoài việc đề vịnh danh thắng; họ Mạc còn có dụng ý tuyên truyền thế lực của mình, phô trương sự phồn thịnh nơi mình cai quản, đồng thời còn để nói lên chí khí, hoài bão và tâm sự của mình.
Sau đây là bài Hà Tiên thập cảnh tổng vịnh nằm ở cuối tập. Nó được xem như là một thư mục, một bản tổng kết mấy nét chính có trong tập thơ:
Giá trị trong văn học
Giá trị nội dung và nghệ thuật của Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh được ghi nhận như sau:
Trí tuệ xúc cảm
TTXC định nghĩa quá rộng và các định nghĩa của nó không ổn định:
"Cái gì là yếu tố chung hoặc tích hợp trong khái niệm được bao hàm: nội quan về cảm xúc, diễn đạt biểu cảm, giao tiếp không mô thức với những cái khác, sự thấu cảm, tự điều chỉnh, tính quy hoạch, suy nghĩ sáng tạo và hướng chú ý? Không có gi cả"." Những chỉ trích khác của Landy đề cập rằng không có ổn định nào về các khái niệm và các phương pháp đo, siêu phân tích rất khó để thực hiện và lý thuyết nhất quán thì gần như bất lợi vi ảnh hưởng của sự thiếu ổn định.
TTXC không được thừa nhận là một loại trí thông minh:
Các phác thảo sớm của Goleman đã bị chỉ trích là thừa nhận rằng TTXC là một kiểu trí thông minh. Eysenck viết rằng mô tả của Goleman về TTXC hàm chứa các giả định về trí thông minh nói chung và rằng nó thậm chí vẫn đối nghịch với cái mà các nhà nghiên cứu phải kỳ vọng khi nghiên cứu các dạng thông minh:
"Goleman ví dụ hóa rõ ràng hơn tất cả các điều ngớ ngẩn căn bản khác về xu hướng phân loại hầu hết bất kỳ hành vi nào đều như một kiểu 'thông minh'... Nếu năm khả năng định nghĩa 'TTXC', chúng ta có thể kỳ vọng vài điều hiển nhiên rằng chúng đã quá tương quan; Goleman thừa nhận rằng chúng có thể không liên quan, và trong mọi trường hợp rằng nếu chúng ta không thể cân đo đong đếm, làm thế nào chúng ta biết được rằng chúng có liên quan? Vì vậy toàn bộ lý thuyết được xây dựng trên một nền móng không vững chắc: không có sự đúng đắn của khoa học căn bản".
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Giá trị trong văn học
Đặc biệt, thơ Nôm của ông bình dị, rất gần ngôn ngữ của quần chúng, mà vẫn không kém phần trau chuốt. Mặc dù có nhiều từ cổ, có những từ ngữ của địa phương miền Nam, lại gieo vần ở chữ chữ thứ ba câu thất đầu; nhưng những vần thơ lục bát gián thất của Mạc Thiên Tứ vẫn óng ả, duyên dáng, cũng như những bài luật Nôm của ông tuy cổ kính mà vẫn tươi tắn sinh động, không khác mấy với thơ văn đương thời thịnh hành ở Đàng Ngoài. Đó là lý do khiến cho thơ Nôm của ông phổ biến rộng rãi trong nhân dân địa phương lúc bấy giờ và vẫn tồn tại trong trí nhớ của nhiều người sau gần ba thế kỷ.
Trí tuệ xúc cảm
TTXC không được thừa nhận là một loại trí thông minh:
Tương tự, Locke (2005) nêu lên rằng khái niệm của TTXC ngay trong bản thân nó là một giải thích sai lầm về xây dựng trí thông minh và anh ta đề nghị một cách diễn đạt khác: nó không phải là một kiêu hay dạng khác của trí thông minh, nhung trí thông minh—khả năng nắm được trừu tượng hóa—ứng dụng như một lãnh vực đặc thù của đời sống: các cảm xúc. Ông gợi ý rằng khái niệm có thể được đặt tên lại và tham chiếu như là một kỹ năng.
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Giá trị trong văn học
Xét khía cạnh khác, thi sĩ Đông Hồ viết: Diễn giải thêm ý của Đông Hồ, trong một bài viết của GS. Lê Đình Kỵ có đoạn: Bởi những giá trị có trong thi phẩm này, đã gợi ý cho Nguyễn Cư Trinh sáng tác "Quảng Ngãi thập nhị cảnh".
Trí tuệ xúc cảm
TTXC không có giá trị tiên đoán thực tế
Landy (2005) đã xác nhận rằng chỉ có vài nghiên cứu tích lũy hợp lý về TTXC đã chứng minh rằng nó chỉ thêm vào rất ít hay không có giải thích hoặc tiên đoán về các kết quả chung (hâu hết các thành công hàn lâm nổi tiếng). Landy đề xuất rằng lý do mà các nghiên cứu đã tìm thấy một lượng tăng nhỏ trong hiệu lực tiên đoán là trong thực tế, một phương pháp luận ngụy biện -các xem xét không đầy đủ về các giải thích thay thế:
Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh
Liên kết ngoài
Thể loại:Tập thơ Việt Nam Thể loại:Tác phẩm Nôm
Trí tuệ xúc cảm
TTXC không có giá trị tiên đoán thực tế
"TTXC được so sánh và tương phản với một phép đo của trừu tượng hóa trí tuệ với một phép đo tính cách hoặc với một phép đo tính cách nhưng không có trí tuệ hàn lâm" Landy (2005)
Để đồng ý với gợi ý này, những nhà nghiên cứu khác đã nêu lên các liên qua về mở rộng tới cái gọi là các phép đo TTXC tự nhận thức, tương quan với thứ nguyên tính cách. Nói chung, các phép đo TTXC tự nhận thức là hội tụ bởi vì chúng đều có nội dung là đo tính cách và bởi vì chúng đều được đo trong các hình thức tự nhận thức. Đặc biệt, xuất hiện hai đại lượng trong năm nhân cách chính nổi bật hẳn lên như là tự báo cáo bản thân một cách liên quan nhất như tâm thần hoặc hướng ngoại. Đặc biệt, thuyết thân kinh liên quan đến các cảm xúc tiêu cực như là lo lắng. Bằng trực giác, mỗi cá thể ghi lại điểm cao nhất trên thân kinh như là ghi điểm thấp nhất trên phương pháp tự đo TTXC.
Cách hiểu sự tương quan giữa các TTXC tự báo và các tính cách biên đổi và không nhất quán. Nhiều nhà nghiên cứu đã xác nhận rằng các tương quan trong khoang.40 tạo nên hoàn toàn nhưng dư thừa, trong khi những người khác gợi ý răng TTXC tự báo là một tính cách ngay trong bản thân nó.
Acalymma albipe
Acalymma albipe là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Sturm miêu tả khoa học năm 1826.
Tham khảo
Thể loại:Acalymma
Aeonium sedifolium
Aeonium sedifolium là một loài thực vật có hoa trong họ Crassulaceae. Loài này được (Webb ex Bolle) Pit. & Proust. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aeonium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
Polyclysta hypogrammata
Polyclysta hypogrammata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polyclysta
Mycetina cyanescens
Mycetina cyanescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Endomychidae. Loài này được Strohecker miêu tả khoa học năm 1943.
Tham khảo
Thể loại:Mycetina
Poecilosoma semirubra
Poecilosoma semirubra là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Poecilosoma
Carlos II của Navarra
Carlos II của Navarra (Carlos II de Navarra, Charles II de Navarre; 10 tháng 10 năm 1332 - 1 tháng 1 năm 1387), còn gọi là Carlos Xấu xa (Carlos el Malo, Carlos le Mauvais), là Vua của Navarra từ 1349–1387 và Bá tước xứ Évreux từ 1343–1387.
Bên cạnh Pyrenean của Vương quốc Navarra, ông còn có nhiều vùng đất rộng lớn ở Normandie, được thừa kế từ cha mình, Bá tước Philip của Évreux, và mẹ của ông, Nữ hoàng Juana II của Navarra, người đã nhận chúng như một khoản tiền bồi thường vì đã từ bỏ các yêu sách của bà với Pháp, Champagne, và Brie vào năm 1328. Vì vậy, ở miền Bắc nước Pháp, Carlos sở hữu Évreux, Mortain, một phần của Vexin và một phần của Cotentin. Ông là yếu tố chính ở thời điểm quan trọng trong Chiến tranh Trăm năm giữa Pháp và Anh, khi liên tục đổi phe để thực hiện âm mưu nghị sự của riêng mình. Cái chết kinh hoàng của ông khi bị thiêu sống được nhiều người coi là công lý của Đức Chúa Trời đối với ông.
Tuổi thơ
Vào tháng 10 năm 1349, ông đảm nhận vương miện của Navarra. Để tuyên thệ đăng quang và được xức dầu, Carlos II đã đến thăm vương quốc của mình vào mùa hè năm 1350. Lần đầu tiên, lời tuyên thệ được thực hiện bằng một ngôn ngữ không phải là tiếng Latinh hoặc tiếng Occitan theo thông lệ, tức là tiếng Navarre-Aragon. Ngoài những chuyến thăm ngắn ngủi trong 12 năm đầu tiên của triều đại, ông đã dành thời gian gần như hoàn toàn ở Pháp; ông coi Navarra về cơ bản là một nguồn cung cấp nhân lực để thúc đẩy các âm mưu của mình trở thành một cường quốc lớn ở Pháp. Ông đã hy vọng từ lâu về sự công nhận của mình đối với vương miện của Pháp (với tư cách là người thừa kế ngai vị của Philippe IV thông qua mẹ của ông, và dòng dõi Capet thông qua cha của ông). Tuy nhiên, ông đã không thể giành được ngai vàng từ những người anh em họ Valois của mình, những người ở bậc ưu tiên cao hơn ông.
Vụ giết Carlos de la Cerda và quan hệ với John II (1351–1356)
Carlos II từng là Khâm sai đức vua ở Languedoc năm 1351 và chỉ huy quân đội đánh chiếm Port-Sainte-Marie trên sông Garonne năm 1352. Cùng năm đó, ông kết hôn với Jeanne xứ Valois, con gái của Vua Jean II của Pháp. Ông nhanh chóng trở nên ghen tị với Thống soái Pháp (Connétable de France), Carlos de la Cerda, người được hưởng lợi từ thái ấp Angoulême. Carlos cảm thấy mình xứng đáng được hưởng những lãnh địa này vì chúng thuộc về mẹ ông, Nữ vương Navarra, nhưng chúng đã bị các vị vua Pháp tước đoạt từ bà chỉ với một khoản tiền bồi thường ít ỏi. phải|nhỏ|Jean, Vua của Pháp, ra lệnh bắt giữ Carlos, Vua của Navarra; tranh từ Chroniques của [[Jean Froissart.]] Sau khi công khai sự tranh chấp với Carlos de la Cerda ở Paris vào Giáng sinh năm 1353, Carlos đã dàn xếp vụ ám sát Thống soái tại làng l'Aigle (8 tháng 1 năm 1354), với anh trai Philippe, Bá tước xứ Longueville, cầm đầu những kẻ sát nhân. Carlos không giấu giếm về vai trò của mình trong vụ giết người, và chỉ trong vài ngày đã lôi kéo người Anh ủng hộ quân đội chống lại cha vợ của mình là Jean II, người mà Thống soái phò tá. Jean II đang chuẩn bị tấn công lãnh thổ của con rể, nhưng việc Carlos tuyên bố liên minh với Vua Edward III của Anh khiến Jean thay vào đó phải làm hòa với Vua Navarra bằng Hiệp ước Mantes ngày 22 tháng 2 năm 1354, theo đó Carlos đã mở rộng tài sản của mình và bề ngoài đã được hòa giải với Jean II. Người Anh đã chuẩn bị xâm lược Pháp cho một chiến dịch chung với Carlos chống lại người Pháp, cảm thấy họ đã đi đôi với nhau. Không phải lần cuối cùng, Carlos đã sử dụng mối đe dọa của một liên minh Anh để giành được sự nhượng bộ của người Pháp.
Mối quan hệ giữa Carlos và Jean II xấu đi sau đó và Jean xâm chiếm lãnh thổ của Carlos ở Normandie vào cuối năm 1354 trong khi Carlos mưu mô với sứ giả của Edward III, Henry xứ Grosmont, Đệ nhất Công tước của Lancaster, tại cuộc đàm phán hòa bình không có kết quả giữa Anh và Pháp được tổ chức tại Avignon vào mùa đông, trong năm 1354–55. Một lần nữa Carlos lại đổi phe: mối đe dọa về một cuộc xâm lược mới của người Anh buộc Jean II phải thực hiện một thỏa thuận hòa giải mới với ông, được ký kết bằng Hiệp ước Valognes vào ngày 10 tháng 9 năm 1355.
Thỏa thuận này cũng không kéo dài. Carlos kết bạn và được cho là đang cố gắng gây ảnh hưởng đến Dauphin Carlos, và dường như đã tham gia vào một cuộc đảo chính bất thành vào tháng 12 năm 1355 với mục đích là thay thế Jean II bằng Dauphin. Jean sửa đổi các vấn đề bằng cách phong cho con trai mình làm Công tước xứ Normandie, nhưng Carlos của Navarra vẫn tiếp tục tư vấn cho Dauphin cách quản lý tỉnh đó.
Cũng có tin đồn về âm mưu của ông ta chống lại nhà vua, và vào ngày 5 tháng 4 năm 1356 Jean II cùng một nhóm ủng hộ xông vào lâu đài của Dauphin tại Rouen, bắt giữ Carlos và bỏ tù ông ta. Bốn trong số những người ủng hộ chính của ông (hai trong số họ từng là kẻ ám sát Carlos de la Cerda) đã bị chặt đầu và thi thể của họ bị treo xích. Carlos được đưa đến Paris và sau đó chuyển từ nhà tù này sang nhà tù khác để đảm bảo an ninh tốt hơn.
Carlos chống lại Dauphin (1356–1358)
Carlos vẫn ở trong tù sau khi Jean II bị người Anh đánh bại và bắt giữ trong trận Poitiers. Nhưng nhiều thành viên phe đảng của ông đã hoạt động trong Estates General, nơi nỗ lực cai trị và cải cách nước Pháp trong khoảng trống quyền lực do Nhà vua cầm tù trong khi phần lớn đất nước đã suy thoái thành vô chính phủ. Họ liên tục ép Dauphin thả ông ra. Trong khi đó, em trai Carlos, Philip của Navarra đã giao chiến với quân đội Anh xâm lược của Công tước Lancaster và gây chiến với lực lượng của Dauphin trên khắp Normandie. Cuối cùng vào ngày 9 tháng 11 năm 1357 Carlos đã được giải thoát khỏi nhà tù của mình ở pháo đài Arleux bởi một nhóm 30 người từ Amiens do Jean de Picquigny lãnh đạo. Được chào đón như một anh hùng khi bước vào Amiens, ông được Estates General mời vào Paris, điều mà ông đã làm với một đoàn tùy tùng lớn và được 'tiếp đón như một vị vua mới lên ngôi '.
Ông đã phát biểu trước dân chúng vào ngày 30 tháng 11, liệt kê những bất bình của mình đối với những người đã bỏ tù ông. Étienne Marcel dẫn đầu một 'yêu cầu công lý cho Vua Navarra' mà Dauphin không thể chống lại. Carlos yêu cầu bồi thường cho tất cả những thiệt hại đã gây ra cho lãnh thổ của mình trong khi bị giam cầm, ân xá miễn phí cho tất cả tội ác của ông và những người ủng hộ anh ta, và chôn cất danh dự cho các cộng sự của ông bị Jean II hành quyết tại Rouen. Ông cũng yêu cầu Công quốc Normandie của riêng Dauphin và hạt Champagne, nơi có thể khiến ông trở thành người cai trị miền bắc nước Pháp một cách hiệu quả.
Dauphin hầu như bất lực, nhưng ông và Carlos vẫn đang đàm phán khi có tin Edward III và John II đã đạt được một thỏa thuận hòa bình tại Windsor. Biết rằng điều này chỉ có thể gây bất lợi cho mình, Carlos đã mở tất cả các nhà tù ở Paris để tạo ra tình trạng vô chính phủ và rời Paris để xây dựng sức mạnh của mình ở Normandy.Khi vắng mặt, Dauphin cố gắng tập hợp một lực lượng quân sự của riêng mình, nhưng Carlos trong khi đó đã cho những người bị hành quyết của mình một lễ tang cấp nhà nước trọng thể tại Nhà thờ Rouen vào ngày 10 tháng 1 năm 1358 và tuyên bố nội chiến một cách hiệu quả, dẫn đầu một lực lượng Anh-Navarre kết hợp chống lại các đơn vị đồn trú của Dauphin. <!--
Carlos, Cách mạng Paris và Jacquerie (1358)
phải|nhỏ|Carlos II đã xử tử các thủ lĩnh của Jacquerie bằng cách chặt đầu. Hình minh họa từ Chroniques de France ou de St Denis, BL Royal MS. 20 C vii, f. 134v, được sản xuất sau năm 1380. Trong khi đó, Paris đang trong cơn thịnh nộ của cuộc cách mạng. Vào ngày 22 tháng 2, các sĩ quan chỉ huy quân sự của Dauphin, các thống chế Jean de Conflans và Robert de Clermont đã bị sát hại trước mắt ông bởi một đám đông do Etienne Marcel cầm đầu, kẻ đã biến Dauphin trở thành tù nhân ảo và mời Carlos của Navarre trở lại thành phố. Ông đã đến vào ngày 26 tháng 2 với một tùy tùng mang theo những vũ trang lớn. Dauphin buộc phải đồng ý với nhiều yêu cầu về lãnh thổ của Carlos và hứa cung cấp tài chính cho ônh một đội quân thường trực gồm 1.000 người để sử dụng cho mục đích cá nhân của ông.Tuy nhiên, bệnh tật đã ngăn cản Carlos hộ tống Dauphin đến các cuộc họp do giới quý tộc yêu cầu tại Senlis và Provins, do đó Dauphin đã có thể thoát khỏi những người bảo vệ Paris và Navarre của mình và mở một chiến dịch từ phía đông chống lại Carlos và chống lại cách mạng Paris.
Etienne Marcel cầu xin Carlos thoả hiệp với Dauphin nhưng ông không đạt được gì và vùng đất xung quanh Paris bắt đầu bị cướp bóc bởi cả lực lượng của Carlos và Dauphin. Vào những ngày cuối tháng 5, cuộc nổi dậy của nông dân Jacquerie nổ ra ở phía bắc Paris như một biểu hiện tự phát của lòng căm thù đối với giới quý tộc đã đưa nước Pháp xuống quá thấp. Etienne Marcel đã công khai sự ủng hộ của người dân Paris đối với Jacquerie. Không thể nhận được sự giúp đỡ từ Dauphin, các hiệp sĩ của miền bắc nước Pháp đã kêu gọi Carlos của Navarre lãnh đạo họ chống lại nông dân.
Mặc dù đã liên minh với người Paris, Carlos không phải là người yêu thích tầng lớp nông dân và cảm thấy Marcel đã mắc một sai lầm chết người. Ông không thể cưỡng lại cơ hội xuất hiện với tư cách là một nhà lãnh đạo của tầng lớp quý tộc Pháp và dẫn đầu cuộc đàn áp Jacquerie trong trận Mello, ngày 10 tháng 6 năm 1358 và các cuộc tàn sát sau đó của quân nổi dậy. Sau đó, ông quay trở lại Paris và đưa ra một cuộc đấu thầu rộng rãi để có được quyền lực, thúc giục dân chúng bầu ông làm 'Đội trưởng của Paris'.
Động thái này đã làm Carlos mất đi sự ủng hộ của nhiều quý tộc đã ủng hộ ông chống lại Jacquerie, và họ bắt đầu bỏ rơi ông sang Dauphin trong khi ông chiêu mộ binh lính - chủ yếu là lính đánh thuê người Anh - để 'bảo vệ' Paris, mặc dù người của ông, đã chọn ngoài thành đánh phá cướp bóc khắp nơi. Nhận thấy lực lượng của Dauphin mạnh hơn nhiều so với của mình, Carlos đã mở cuộc đàm phán với Dauphin, người đã đưa ra lời đề nghị đáng kể về tiền mặt và đất đai nếu có thể khiến người Paris đầu hàng. Tuy nhiên, họ không tin tưởng vào thỏa thuận này giữa các hoàng tử và từ chối hoàn toàn các điều khoản; Carlos đồng ý chiến đấu với tư cách là đội trưởng của họ nhưng yêu cầu quân đội của ông phải được luyện tập trong thành phố.
Không lâu sau, có những cuộc bạo động chống người Anh trong thành phố và Carlos, cùng với Etienne Marcel, bị đám đông buộc phải lãnh đạo họ chống lại các đơn vị đồn trú ở phía bắc và phía tây thành phố - chống lại chính người của ông ta. Ông đã dẫn họ (không nghi ngờ gì là cố ý) vào một cuộc phục kích của người Anh trong rừng gần cầu Saint-Cloud và khoảng 600 người Paris đã bị giết.
Carlos đầu hàng (1359–1960)
Sau thất bại này Carlos ở lại bên ngoài Paris tại Tu viện Thánh Denis và để thành phố theo số phận của nó trong khi cuộc cách mạng bùng nổ, Etienne Marcel bị giết, và Dauphin giành lại quyền kiểm soát Paris. Trong khi đó, ông mở các cuộc đàm phán với Vua Anh, đề xuất rằng Edward III và ông nên chia đôi nước Pháp: nếu Edward xâm lược Pháp và giúp ông đánh bại Dauphin, ông sẽ công nhận Edward là Vua của Pháp và tỏ lòng tôn kính đối với các lãnh thổ của Normandy, Picardy, Champagne và Brie.Nhưng vua Anh không còn tin tưởng Carlos nữa và khi cả ông và John II bị giam cầm, mọi người đều coi ông như một vật cản cho hòa bình. Vào ngày 24 tháng 3 năm 1359 Edward và John ký kết một hiệp ước mới tại London, theo đó John sẽ được trả tự do trở lại Pháp sau khi trả một khoản tiền chuộc khổng lồ và sẽ chuyển nhượng cho Edward III những vùng rộng lớn trên lãnh thổ Pháp - bao gồm tất cả các vùng đất thuộc Pháp của Carlos. Trừ khi Carlos đệ trình và chấp nhận khoản bồi thường phù hợp (không xác định) ở nơi khác, các vị vua của Anh và Pháp sẽ cùng gây chiến với ông.Tuy nhiên, Estates General từ chối chấp nhận hiệp ước, thúc giục Dauphin tiếp tục cuộc chiến. Tại thời điểm này, Edward III đã mất kiên nhẫn và quyết định tự mình xâm lược nước Pháp. Vị trí quân sự của Carlos ở miền Bắc nước Pháp đã trở nên xấu đi dưới các cuộc tấn công từ lực lượng của Dauphin trong suốt mùa xuân, và với tin tức về cuộc xâm lược sắp xảy ra của Edward, Carlos quyết định phải đến chỗ ở với Dauphin. Sau khi cuộc mặc cả kéo dài, hai nhà lãnh đạo đã gặp nhau gần Pontoise vào ngày 19 tháng 8 năm 1359; vào ngày thứ hai, Carlos của Navarre công khai từ bỏ mọi yêu cầu về lãnh thổ và tiền bạc, nói rằng ông không muốn gì hơn những gì ông có khi bắt đầu chiến tranh và 'không muốn gì hơn là làm nghĩa vụ với đất nước của mình '. Không rõ liệu ông có bị kích động bởi lòng yêu nước khi đối mặt với một cuộc xâm lược của người Anh sắp xảy ra hay đã quyết định trì hoãn thời gian của mình cho đến khi thời điểm thuận lợi hơn để gia hạn chiến dịch của mình.Sau thất bại tương đối trong chiến dịch của Edward vào mùa đông năm 1359–60 (Dauphin không tham chiến và theo đuổi chính sách 'thiêu đốt' dân chúng tìm kiếm nơi trú ẩn trong các thị trấn có tường bao quanh trong khi người Anh phải chịu đựng thời tiết tồi tệ), một hiệp ước hòa bình cuối cùng đã được ký kết. thỏa thuận giữa Edward III và John II tại Brétigny, trong khi John II kết thúc một nền hòa bình riêng biệt với Carlos của Navarre tại Calais. Carlos đã được tha thứ tội ác chống lại Pháp và được phục hồi tất cả các quyền và tài sản của mình; 300 tín đồ của ông đã nhận được lệnh ân xá của hoàng gia. Đổi lại, ông bày tỏ sự kính trọng đối với vương miện của Pháp và hứa sẽ giúp xóa sổ các tỉnh của Pháp về các công ty đánh thuê của lính đánh thuê Anglo-Navarrese, nhiều người trong số đó ông phải chịu trách nhiệm giải phóng ngay từ đầu.