cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialectica hedemanni
Ấu trùng ăn Lavatera acerifolia, Lavatera arborea, Lavatera phoenicea, Malva neglecta, Malva parviflora và Malva sylvestris. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ. The mine starts as a broad epidermal corridor. In the end, it becomes a full depth transparent blotch. Some silk is deposited inside the mine và the blotch is hardly puckered. Pupation takes place outside of the mine.
Tham khảo
Thể loại:Dialectica
Nughedu Santa Vittoria
Norbello là một đô thị ở tỉnh Oristano trong vùng Sardinia, có khoảng cách khoảng 100 km về phía bắc của Cagliari và cách khoảng 35 km về phía đông bắc của Oristano. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.208 người và diện tích là 26,1 km².
Norbello giáp các đô thị: Abbasanta, Aidomaggiore, Borore, Ghilarza, Santu Lussurgiu.
Cirencester United F.C.
Cirencester United F.C. là một câu lạc bộ bóng đá ở Cirencester, Anh. Đội được thành lập năm 1969 với tên gọi The Herd. Năm 1990, họ đổi tên như hiện tại. CLB gia nhập Hellenic Football League Division One năm 1987. Mùa giải 2008–09, họ là thành viên của Hellenic Football League Division One West. Cirencester United cũng có một đội dự bị thi đấu ở Hellenic Football League Reserve Division Two (West) mùa giải 2008-09. Trụ sở CLB ở sân ‘Four Acres’ tại Chesterton Lane bị hủy hoại bởi hỏa hoạn năm 2007, nên Cirencester United chuyển sang thi đấu ở The Army Camp, South Cerney.
Lịch sử
Cirencester United được Reverend Adam Ford thành lập năm 1969, với biệt danh "The Herd". Lúc đầu CLB chỉ là một đội trẻ, được Rev. Ford lập nên để cung cấp những cầu thủ tài năng vào các đội bóng thi đấu. Đội bóng tham dự Cirencester and District League, giành vô địch 2 mùa giải liên tiếp. Sự thăng hoa của The Herd tiếp tục ở Cheltenham League, sự lên hạng liên tục đã giúp đội bóng gia nhập Hellenic Football League năm 1987. Thời điểm này, CLB cũng thiết lập thêm một đội dự bị theo sau thành công của đội hình chính. Ngoài ra thành công trong giải đấu còn được tô thêm với thành tích đấu cup, bao gồm chức vô địch Gloucestershire Senior Amateur Cup mùa giải 1989–90.
Năm 1990, CLB đổi tên từ "The Herd" sang "Cirencester United."
Trong suốt thời gian ở Hellenic, United giành 2 chức vô địch Reserve League Division Two, lần đầu vào năm 1995 và lần thứ hai ở mùa giải 2002–03 khi mà CLB cũng vô địch Reserve Division Cup tạo nên cú ăn hai của mùa giải.
Mùa giải 2003–04, United bắt đầu chia sân với Cirencester Town, chứng kiến tất cả các trận của đội chính thi đấu ở Corinium Stadium. Tuy nhiên, ở mùa giải 2007–08, United trở lại sân nhà ‘Four Acres’, và nó đã bị trận hỏa hoạn phá hủy từ đầu mùa giải. Sau đó CLB chơi ở South Cerney gần sân bay. Đầu mùa giải 2008–09, sân đấu ở South Cerney đã bị chắn rào vĩnh viễn ở khu vực thi đấu. Nhiều cầu thủ của United đã lên chơi bóng ở các cấp độ cao hơn.
Pleurothallis arachnopsis
Pleurothallis arachnopsis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được H.G.Jones miêu tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Anemone maxima
Anemone maxima là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được Nakai mô tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Phong quỳ Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Thuidium muricola
Thuidium muricola là một loài rêu trong họ Thuidiaceae. Loài này được (Müll. Hal.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thuidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1878
Pero pernamba
Pero pernamba là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pero
Goryphus cinctipes
Goryphus cinctipes là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Goryphus
Dracaena breviflora
Dracaena breviflora là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Ridl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Huyết giác Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1896
Pavetta troupinii
Pavetta troupinii là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Bridson mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Liên kết ngoài
T Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1980
Antictenia punctunculus
Antictenia punctunculus là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Loài này có ở Úc.
Tham khảo
Thể loại:Antictenia Thể loại:Bướm Úc Thể loại:Động vật được mô tả năm 1892
Lê Hữu Phước
Lê Hữu Phước (sinh năm 1961) là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII, thuộc đoàn đại biểu Bình Dương.
Tiểu sử
Lê Hữu Phước sinh ngày 28 tháng 2 năm 1961, người Kinh, không theo tôn giáo nào.
Ông có quê quán tại xã Tương Bình Hiệp, thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương.
Ông có trình độ chuyên môn là Cử nhân Tài chính kế toán, Cử nhân Quản lý văn hóa.
Ngày 4 tháng 7 năm 1987, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ông có chứng chỉ cao cấp lý luận chính trị.
Ông nguyên là Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 13 thuộc đoàn đại biểu tỉnh Bình Dương, trúng cử tại tỉnh Bình Dương, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dương, Ủy viên Ủy ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội khóa 13.
Tham khảo
Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Bình Dương Thể loại:Người Bình Dương Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam Thể loại:Người họ Lê tại Việt Nam
Pescara
Pescara là một thành phố ở tỉnh Pescara, vùng Abruzzo của Ý. Đô thị này có diện tích 33 km², dân số 122.402 người. Các làng trực thuộc:. Các đô thị giáp ranh gồm:
Thành phố này có các làng ngoại vi: Colle della Pietra, Colle di Mezzo, Colle Marino, Colle San Donato, Collescorrano, Fontanelle, Fontanelle Alta, Madonna del Fuoco, San Donato, San Silvestro, San Silvestro Spiaggia, Santa Filomena.
Pescara giáp các đô thị: Chieti (CH), Francavilla al Mare (CH), Montesilvano (PE), San Giovanni Teatino (CH), Spoltore, Tollo (CH).
Usbeca kulmburgi
Usbeca kulmburgi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Usbeca
Oliva miniacea
Oliva miniacea, tên tiếng Anh: Thái Bình Dương common olive, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.
Tham khảo
Thể loại:Oliva
Mecynotarsus adumbratus
Mecynotarsus adumbratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Krekich-Strassoldo miêu tả khoa học năm 1923.
Tham khảo
Thể loại:Mecynotarsus
Parexilisia simulator
Parexilisia simulator là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Parexilisia
Clerodendrum dependens
Clerodendrum dependens là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Aug.DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.
Liên kết ngoài
Thể loại:Clerodendrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1901
Kilemarsky (huyện)
Huyện Kilemarsky (? райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Cộng hòa Mari El, Nga. Huyện có diện tích 1764 km², dân số thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2000 là 15500 người. Trung tâm của huyện đóng ở Kilemari.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Cộng hòa Mari El Thể loại:Huyện của Nga
Madhuca takensis
Madhuca takensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được Aubrév. mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Liên kết ngoài
Thể loại:Madhuca Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965
Dracaena bueana
Dracaena bueana là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Engl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Huyết giác Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924
Goryphus cinctitibia
Goryphus cinctitibia là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Goryphus
Racosperma hamiltonianum
Racosperma hamiltonianum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Maiden) Pedley mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
13027 Geeraerts
13027 Geeraerts (1989 GJ4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 4 năm 1989 bởi E. W. Elst ở Đài thiên văn Nam Âu.
Cupaniopsis flagelliformis
Cupaniopsis flagelliformis là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được (F.M.Bailey) Radlk. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Myrmarachne poonaensis
Myrmarachne poonaensis là một loài nhện trong họ Salticidae.
Cupaniopsis flagelliformis
Liên kết ngoài
Thể loại:Cupaniopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924
Popoli
Popoli là một đô thị thuộc tỉnh Pescara trong vùng Abruzzo Ý. Đô thị này có diện tích 34 km², dân số 5607 người. Các đô thị giáp ranh gồm: Bussi sul Tirino, Collepietro (AQ), Corfinio (AQ), San Benedetto in Perillis (AQ), Tocco da Casauria, Vittorito (AQ)
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Pescara
Myrmarachne poonaensis
Loài này thuộc chi Myrmarachne. Myrmarachne poonaensis được Benoy Krishna Tikader miêu tả năm 1973.
Pleurothallis archicolonae
Pleurothallis archicolonae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Myrmarachne poonaensis
Tham khảo
Thể loại:Myrmarachne
Pleurothallis archicolonae
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
Xã Sycamore, Quận Montgomery, Kansas
Xã Sycamore (Sycamore Township) là một xã thuộc quận Montgomery, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 908 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Kansas Thể loại:Quận Montgomery, Kansas
Pero peruviae
Pero peruviae là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pero
Thuidium obscuriusculum
Thuidium obscuriusculum là một loài rêu trong họ Thuidiaceae. Loài này được (Mitt.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thuidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1878
Doctor Fate
Doctor Fate (còn được gọi là Fate), là một nhân vật siêu anh hùng hư cấu xuất hiện trong sách truyện tranh Mỹ, do DC Comics phát hành. Nhân vật này đã xuất hiện trong nhiều hóa thân khác nhau, Doctor Fate là tên của một số nhiều nhân vật khác nhau trong Vũ trụ DC, người kế thừa các thầy phù thủy. Phiên bản gốc của nhân vật được tạo ra bởi nhà văn Gardner Fox và họa sĩ Howard Sherman, xuất hiện lần đầu tiên trong tập More Fun Comics #55 (tháng 5 năm 1940).
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật giả tưởng Thể loại:Siêu anh hùng DC Comics
Mecynotarsus albellus
Mecynotarsus albellus là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Pascoe miêu tả khoa học năm 1866.
Tham khảo
Thể loại:Mecynotarsus
Leopold Kronecker
Leopold Kronecker (7 tháng 12 năm 1823 – 29 tháng 12 năm 1891) là một nhà toán học người Đức nổi tiếng với công trình về lý thuyết số và đại số. Ông là học trò và sau đó là bạn suốt đời của Ernst Kummer. Ông cũng có nhiều học trò nổi tiếng, trong số đó có Cantor, nhưng về sau phê phán kịch liệt lý thuyết tập hợp của Cantor.
Tiểu hành tinh 25624 Kronecker được đặt theo tên ông.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà toán học Thể loại:Người Đức Thể loại:Nhà lý thuyết số Thể loại:Người cải sang Kitô giáo Thể loại:Nhà toán học Đức thế kỷ 19
Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ tư
Đại hội kết tập kinh điển Phật giáo lần thứ tư là tên gọi chung cho hai đại hội kết tập kinh điển Phật giáo riêng rẽ.
Đại hội tại Sri Lanka
Một đại hội của phái Thượng tọa bộ diễn ra vào khoảng năm 25 TCN tại chùa Thūpārama ở kinh đô Anuradhapura của Tích Lan. Cũng có thuyết cho rằng đại hội này diễn ra vào khoảng 400 năm sau khi Đức Phật qua đời và được vua Vattagàmani bảo trợ. Lại có thuyết nữa cho rằng Đại hội này diễn ra vào năm 232 TCN (năm Phật lịch 313) thời vua Devanampiya Tissa (trị vì 307 - 267 TCN, mất 267 TCN).
Thành quả của cuộc kết tập này của phái Thượng tọa bộ là bộ kinh điển bằng tiếng Pali, được viết lên lá cọ và được truyền bá sang xứ của người Môn ở Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Lào ngày nay.
Đại hội tại Kashmir
Một đại hội nữa tại Kashmir là của phái Thuyết nhất thiết hữu bộ, diễn ra vào khoảng 400 năm sau khi Đức Phật qua đời (tức khoảng năm 78 TCN) tại thành Kasmira nước Kushan dưới sự bảo hộ của vua nước này là Kanishka. Chủ tọa đại hội là Vasumitra (Thế Hữu). Số đại biểu là 500 người. Mục đích của đại hội là hệ thống hóa lại các bộ luận của phái Thuyết nhất thiết hữu bộ. Thành quả của cuộc kết tập của phái Thuyết nhất thiết hữu bộ là 3 bộ luận bằng chữ Phạn gồm 300 ngàn bài kệ và 9,6 triệu từ được khắc trên các lá đồng.
Cũng có thuyết cho rằng đại hội này diễn ra vào khoảng 500 năm sau khi Đức Phật qua đời, thời gian đại hội kéo dài tới 12 năm và chủ tọa là Ca-chiên-diên tử, chấp bút là bồ-tát Mã Minh. Số đại biểu là 1.000 người. Thành quả là một bộ luận tên là Phát Trí luận gồm 8 phần. Thuyết này ít được các học giả công nhận.
Uzinia hyas
Uzinia hyas là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Uzinia
Goryphus communis
Goryphus communis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Goryphus
Nurachi
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Oristano
Euspilapteryx auroguttella
Euspilapteryx auroguttella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở khắp châu Âu.
Sải cánh dài 9–10 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 5 và tháng 8 làm hai đợt.
Ấu trùng ăn Hypericum adenotrichum, Hypericum elegans, Hypericum hircinum, Hypericum hirsutum, Hypericum humifusum, Hypericum maculatum, Hypericum montanum, Hypericum olympicum, Hypericum perforatum, Hypericum rhodoppeum và Hypericum tetrapterum. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo
Thể loại:Euspilapteryx Thể loại:Côn trùng châu Âu
Helichrysum decorum
Helichrysum decorum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
D
Oliva mindanaoensis
Oliva mindanaoensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Olividae, họ ốc gạo hoa.
Tham khảo
Thể loại:Oliva
Acollesis oxychora
Acollesis oxychora là một loài bướm đêm trong họ Geometridae. Loài này được Prout miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1930.
Tham khảo
Thể loại:Acollesis
Wyszogród
Wyszogród là một thị trấn thuộc huyện Płocki, tỉnh Mazowieckie ở trung-đông Ba Lan. Thị trấn có diện tích 13 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 2767 người và mật độ 213 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Mazowieckie
Walsham-le-Willows F.C.
Walsham le Willows Football Club là một câu lạc bộ bóng đá Anh tọa lạc ở làng Walsham-le-Willows, Suffolk. Hiện tại họ là thành viên của Eastern Counties League Premier Division và chơi trên sân nhà Summer Road. CLB là hội viên của Suffolk County FA.
Lịch sử
Họ là thành viên sáng lập của St. Edmundsbury Football League năm 1907, vô địch Suffolk Junior Cup năm 1988, 1989 và 1990. Sau khi giành nhiều danh hiệu vô địch, CLB chuyển sang Suffolk & Ipswich League năm 1989. Đội bóng vô địch Senior Division mùa giải 2001–02 và một lần nữa ở mùa 2002–03. Mùa giải sau đó họ đứng thứ 2 chung cuộc, nhưng lại được thăng hạng Division One của Eastern Counties League.
Liên kết ngoài
Thể loại:Câu lạc bộ bóng đá Anh
Wyszków
Wyszków là một thị trấn thuộc huyện Wyszkowski, tỉnh Mazowieckie ở trung-đông Ba Lan. Thị trấn có diện tích 21 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 27126 người và mật độ 1305 người/km².
Lịch sử
Năm 1502, thị trấn Wyszków chính thức được thành lập. Từ năm 1655 – 1660, thị trấn này bị phá hủy bởi Chiến tranh miền Bắc lần thứ hai. Năm 1897, sau khi tuyến đường sắt Pilawa-Tluszcz-Ostrołęka được xây dựng, thị trấn Wyszków rất phát triển các ngành công nghiệp.
Người Do Thái ở Wyszków
Trước Chiến tranh thế giới lần thứ hai, một nửa dân số của Wyszków là người Do Thái (khoảng 9.000 người); sau chiến tranh không còn ai là người Do Thái. Vào ngày 14 tháng 9 năm 1997, một đài tưởng niệm các nạn nhân Holocaust (là cuộc diệt chủng của người Do Thái trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai ở Châu Âu) đã được khánh thành tại Wyszków. Nó được làm lại từ những bia mộ bị bỏ hoang của người Do Thái từ năm 1939, các lực lượng của Đức quốc xã đã sử dụng chúng làm đá lát và xây dựng trụ sở Gestapo. Những ngôi mộ này đã được khôi phục và kết hợp như một phần của di tích.
Mordechaj Anielewicz (1919 – 1943) sinh ra ở Wyszków. Ông là nhà lãnh đạo cuộc nổi dậy lớn nhất của người Do Thái trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Ông chính là biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hy sinh và cho đến ngày nay hình ảnh của ông đại diện cho sự nổi dậy của người Do Thái trong thời kỳ Holocaust.
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa điểm Holocaust ở Ba Lan Thể loại:Thị trấn của Mazowieckie
Dracaena buettneri
Dracaena buettneri là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Engl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1892.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Huyết giác Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1892
Silphium albiflorum
Silphium albiflorum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được A.Gray miêu tả khoa học đầu tiên năm 1883.
Madhuca thorelii
Madhuca thorelii là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được (Pierre ex Dubard) H.J.Lam mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Liên kết ngoài
Thể loại:Madhuca Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925
Tiếng Đức Thụy Sĩ
Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Alemanni được chia thành Hạ, Thượng và Tối Thượng, tất cả phương ngữ được nói ở cả trong và ngoài Thụy Sĩ. Ngoại lệ duy nhất trong khu vực Thụy Sĩ nói tiếng Đức là đô thị Samnaun nơi nói phương ngữ Bayern. Lý do phương ngữ "Đức Thụy Sĩ" tạo thành một nhóm đặc biệt là việc sử dụng gần như không bị hạn chế như một ngôn ngữ nói trong thực tế mọi tình huống của cuộc sống hàng ngày, trong khi việc sử dụng phương ngữ Alemanni ở các quốc gia khác bị hạn chế hoặc thậm chí bị đe dọa. Các phương ngữ tiếng Đức Thụy Sĩ không nên nhầm lẫn với tiếng Đức chuẩn Thụy Sĩ, dạng tiếng Đức chuẩn được sử dụng ở Thụy Sĩ. Hầu hết mọi người ở Đức không hiểu tiếng Đức Thụy Sĩ. Do đó, khi một cuộc phỏng vấn với một người nói tiếng Đức Thụy Sĩ được phát trên truyền hình Đức cần thiết phải có phụ đề. Mặc dù tiếng Đức Thụy Sĩ là ngôn ngữ mẹ đẻ, nhưng từ 6 tuổi, học sinh Thụy Sĩ phải học thêm tiếng Đức chuẩn Thụy Sĩ ở trường và do đó có khả năng hiểu, viết và nói tiếng Đức chuẩn theo mức độ khác nhau tuỳ vào trình độ học vấn.
Sử dụng
nhỏ|Một người nói tiếng Đức Thụy Sĩ Không giống như hầu hết các ngôn ngữ khu vực ở châu Âu hiện đại, tiếng Đức Thụy Sĩ là ngôn ngữ hàng ngày được nói trong phần lớn tất cả các cấp xã hội ở các thành phố, cũng như ở nông thôn. Việc sử dụng phương ngữ này không thua kém tiếng Đức chuẩn về mặt xã hội cũng như giáo dục và được nói niềm tự hào. Có một vài môi trường mà việc nói tiếng Đức chuẩn bị yêu cầu hoặc trong tình huống lịch sự, chẳng hạn như trong các chương trình tin tức phát sóng hoặc khi có sự hiện diện của người không nói tiếng Alemanni. Tình huống này được gọi là "ngôn ngữ hai lớp trung gian" vì ngôn ngữ nói mang tính địa phương, trong khi ngôn ngữ viết chủ yếu là (biến thể Thụy Sĩ của) tiếng Đức chuẩn.
Vào năm 2014, khoảng 87% người sống ở Thụy Sĩ khu vực nói tiếng Đức sử dụng tiếng Đức Thụy Sĩ trong cuộc sống hàng ngày.
Tiếng Đức Thụy Sĩ cũng được hiểu bởi những người nói các phương ngữ Alemanni khác, nhưng phần lớn người nói tiếng Đức chuẩn thì không thể hiểu được nó nếu không có sự tiếp xúc đầy đủ trước đó, kể cả đối với người Thụy Sĩ nói tiếng Pháp hoặc tiếng Ý biết tiếng Đức chuẩn. Do đó, tiếng Đức Thụy Sĩ thường được lồng tiếng hoặc phụ đề nếu được chiếu ở Đức.
Phương ngữ và phân bố
Các phương ngữ tiếng Đức Thụy Sĩ chính bao gồm Alemanni Hạ, Thượng và Tối Thượng; và độ thông hiểu lẫn nhau giữa các nhóm này gần như thông suốt, mặc dù có một số khác biệt về từ vựng. Tiếng Hạ Alemanni chỉ được nói ở các vùng cực bắc Thụy Sĩ, tại Basel và xung quanh Hồ Constance. Tiếng Thượng Alemanni được nói ở hầu khắp cao nguyên Thụy Sĩ, và được chia thành nhóm phía đông và phía tây. Tiếng Tối Thượng Alemanni được nói ở dãy Alps.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngôn ngữ tại Thụy Sĩ Thể loại:Phương ngữ tiếng Đức Thể loại:Các ngôn ngữ Thượng Đức
13028 Klaustschira
13028 Klaustschira (1989 GQ6) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 4 năm 1989 bởi M. Geffert ở Đài thiên văn Nam Âu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1989
Pokémon Ruby và Sapphire
Pokémon Ruby & Sapphire (ポケットモンスタールビー・サファイア Poketto Monsutā Rubī & Safaia) là 2 phiên bản video game được phát triển bởi Game Freak và phát hành bởi Nintendo dành riêng cho Game Boy Advance. Hai trò chơi sẽ được phát hành trên toàn thế giới vào ngày 21 tháng 11 năm 2002.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi điện tử nhập vai Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2002 Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản Thể loại:Trò chơi điện tử Pokémon Thể loại:Trò chơi Game Boy Advance
Myrmarachne prognatha
Myrmarachne prognatha là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Myrmarachne. Myrmarachne prognatha được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1887.
Tham khảo
Thể loại:Myrmarachne
Pero pima
Pero pima là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pero
Thuidium occultirete
Thuidium occultirete là một loài rêu trong họ Thuidiaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thuidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897
Mecynotarsus alvarado
Mecynotarsus alvarado là một loài bọ cánh cứng trong họ Anthicidae. Loài này được Chandler miêu tả khoa học năm 1977.
Tham khảo
Thể loại:Mecynotarsus
Anemone media
Anemone media là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được (Simonk.) Kárpáti mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Roccamorice
Roccamorice là một đô thị thuộc tỉnh Pescara trong vùng Abruzzo của Ý. Ý. Đô thị này có diện tích 24 km², dân số 1002 người. Các đô thị giáp ranh gồm:Abbateggio, Caramanico Terme, Lettomanoppello, pennapiedimonte (CH), Pretoro (CH).
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Pescara
Anemone media
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Phong quỳ Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1940
Anemone media
2012 VP113
2012 VP113, còn được biết đến với tên gọi Biden, là một vật thể ngoài Hải Vương tinh thuộc nhóm sednoid nằm rất xa Trái Đấ t và gần rìa của Hệ Mặt Trời. Nó được khám phá vào ngày 5 tháng 11 năm 2012 bởi các nhà thiên văn học Mỹ Scott Sheppard và Chad Trujillo tại Chile. Sự phát hiện của vật thể này được thông báo vào ngày 26 tháng 3 năm 2014. Ứng cử viên hành tinh lùn có bán kính khoảng 600 km. Ngoài Sedna và bản thân nó còn có một sednoid khác là 2015 TG387.
Phân loại và đặc điểm
2012 VP113 là một hành tinh nhỏ có cận điểm quỹ đạo (sự lại gần Mặt Trời nhất) xa nhất trong Hệ Mặt Trời, lớn hơn Sedna. Mặc dù củng điểm của nó xa hơn, điểm xa Mặt Trời nhất của hành tinh này chỉ bằng khoảng một nửa của Sedna. Nó là senoid được khám phá thứ hai, với viễn điểm quỹ đạo xa hơn 150 AU và cận điểm quỹ đạo hơn 50 AU. Độ tương đồng trong quỹ đạo của 2012 VP113 với các vật thể ngoài Hải Vương tinh khác khiến các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng Hành tinh thứ Chín, một vật thể chưa được khám phá nằm rìa Hệ Mặt Trời đang lùa các vật thể này thành các quỹ đạo cùng loại.
Nó có độ lớn tuyệt đối là 4.0, khiến nó có khả năng cao trở thành một hành tinh lùn, và nó được một số người công nhận. Người ta cho rằng 2012 VP113 có kích thước bằng khoảng một nửa so với Sedna và có kích thước bằng Huya. Bề mặt của nó được cho là có màu hồng nhẹ, kết quả của những biến đổi hoá học do ảnh hưởng của sự bức xạ trên băng, Mêtan và Cácbon Dioxide. Màu sắc này phù hợp với sự hình thành trong khu vực khí khổng lồ và không phải vành đai Kuiper, nơi có những vật thể có màu cực đỏ.
Khám phá
2012 VP113 được khám phá vào ngày 5 tháng 11 năm 2012 tại Chile. Nó có góc quan sát khoảng 2 năm. Với một độ lớn rõ ràng là 23, nó quá mờ mịt để các kính viễn vọng quan sát.
Tên gọi
2012 VP113 được viết tắt là "VP" và được đặt tên riêng "Biden" bởi đội khám phá, theo tên của Joe Biden, tại thời điểm khám phá là Phó Tổng thống Hoa Kỳ.
Quỹ đạo
2012 VP113 có cận điểm quỹ đạo lớn nhất trong các vật thể được biết đến của Hệ Mặt Trời. Cận điểm quỹ đạo gần đây nhất của nó là vào năm 1979, ở một khoảng cách là 80 AU. Hiện tại, khoảng cách này là 84 AU. Vào năm 2018, chỉ có chín vật thể có khoảng cách này lớn hơn 47 AU.
Nó có thể là một thành viên của đám mây Hills. Những đặc điểm của quỹ đạo của hành tinh tự này, tương tự như Sedna, có khả năng được tạo ra bởi một vật thể ngoài Hải Vương tinh. Kiến trúc quỹ đạo của nó của khu vực ngoài Diêm Vương tinh có thể là dấu hiệu của sự hiện diện của nhiều hơn một hành tinh. 2012 VP113 thậm chí cũng có thể bị bắt lấy từ một hệ hành tinh khác. Tuy nhiên, nó được công nhận nhiều hơn là cận điểm quỹ đạo của 2002 VP113 được lùa bởi nhiều sự tương tác trong những đám hạn chế của cụm sao mở nơi Mặt Trời hình thành.
So sánh quỹ đạo
giữa|nhỏ|Quỹ đạo của 2012 VP113, so sánh với các [[hành tinh chính trong Hệ Mặt Trời.]] giữa|nhỏ|Quỹ đạo của 2012 VP113 so sánh với các [[Thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương|TNO khác.]]
So sánh kích thước
giữa|nhỏ|So sánh kích thước giữa 2012 VP113 (hoạ sĩ) và Ceres (kính Hubble).
Chú thích
Thể loại:Sednoid Thể loại:Thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương Thể loại:Thiên thể được phát hiện năm 2012 Thể loại:Ứng cử viên hành tinh lùn
Selatosomus
Selatosomus là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1830 bởi Stephens.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Prosternini
Kil'mezsky (huyện)
Huyện Kil'mezsky (Кильмезский райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Tỉnh Kirov, Nga. Huyện có diện tích 3118 kilômét vuông, dân số thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2000 là 18000 người. Trung tâm của huyện đóng ở Kilmez.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Tỉnh Kirov Thể loại:Huyện của Nga
Pleurothallis archidonae
Pleurothallis archidonae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Lindl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ (Türkiye ), tên chính thức là nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ (Türkiye Cumhuriyeti ), là một quốc gia xuyên lục địa, phần lớn nằm tại Tây Á và một phần nằm tại Đông Nam Âu. Thổ Nhĩ Kỳ có biên giới với 8 quốc gia: Bulgaria ở phía tây bắc; Hy Lạp ở phía tây; Gruzia ở phía đông bắc; Armenia, Iran và vùng tách rời Nakhchivan của Azerbaijan ở phía đông; và Iraq cùng Syria ở phía đông nam. Địa Trung Hải ở phía nam; biển Aegea ở phía tây; và biển Đen ở phía bắc. Biển Marmara, các eo biển Bosphorus và Dardanelles phân ranh giới giữa Thrace và Anatolia, và cũng phân chia châu Âu và châu Á. Vị trí nằm tại nơi giao cắt giữa châu Âu và châu Á khiến Thổ Nhĩ Kỳ có tầm quan trọng địa chiến lược đáng kể.
Thổ Nhĩ Kỳ có người cư trú từ thời đại đồ đá cũ, Sau khi bị Alexandros Đại đế chinh phục, khu vực bị Hy Lạp hóa, quá trình này tiếp tục dưới sự cai trị của Đế quốc La Mã rồi tiếp theo là Đế quốc Đông La Mã. Người Thổ Seljuk bắt đầu di cư đến khu vực vào thế kỷ XI, khởi đầu quá trình Thổ Nhĩ Kỳ hóa. Bắt đầu từ cuối thế kỷ XIII, người Ottoman thống nhất Anatolia và thiết lập một đế quốc bao gồm nhiều lãnh thổ tại Đông Nam Âu, Tây Nam Á và Bắc Phi, trở thành một cường quốc chủ yếu tại Âu-Á và châu Phi trong thời kỳ đầu hiện đại. Đế quốc đạt đỉnh cao quyền lực trong thế kỷ XV-XVII. Các cải cách Tanzimat trong thế kỷ XIX nhằm hiện đại hóa Ottoman là không đủ, và thất bại trong việc ngăn chặn đế quốc tan rã. Đế quốc Ottoman tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất trong Liên minh Trung tâm và cuối cùng chiến bại. Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ do Mustafa Kemal Atatürk và các cộng sự của ông đề xướng tại Anatolia, dẫn đến việc thành lập nước Cộng hòa Türkiye hiện đại vào năm 1923, với Atatürk là tổng thống đầu tiên.
Thổ Nhĩ Kỳ là một nước cộng hòa dân chủ, thế tục, đơn nhất, và lập hiến với một di sản văn hóa đa dạng. Ngôn ngữ chính thức của quốc gia là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, đây là ngôn ngữ tự nhiên của xấp xỉ 85% cư dân. 70–80% dân số thuộc dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ; phần còn lại gồm các dân tộc thiểu số như người Kurd. Đại đa số cư dân là tín đồ Hồi giáo. Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên của Liên Hợp Quốc, NATO, OECD, OSCE, OIC và G-20. Sau khi trở thành một trong các thành viên đầu tiên của Ủy hội châu Âu vào năm 1949, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên liên kết của EEC vào năm 1963, gia nhập Liên minh Thuế quan EU vào năm 1995 và bắt đầu các cuộc đàm phán về quyền thành viên đầy đủ với Liên minh châu Âu vào năm 2005. Kinh tế tăng trưởng và các sáng kiến ngoại giao của Thổ Nhĩ Kỳ khiến quốc gia này được công nhận là một cường quốc khu vực.
Tên gọi
Tên gọi của Thổ Nhĩ Kỳ trong tiếng Việt bắt nguồn từ tiếng Trung. Trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, nước này được gọi là Türkiye. Bằng tiếng Trung, "Tu-r-key" được phiên âm là "Tǔ ěr qí" (theo pinyin) và viết bằng chữ Hán là "土耳其" (Thổ Nhĩ Kỳ).
Vào ngày 31 tháng 5 năm 2022, tên gọi tiếng Anh chính thức của Thổ Nhĩ Kỳ tại Liên Hợp Quốc đã được thay thế thành Türkiye thay vì Turkey như trước đây, ngay sau khi có yêu cầu từ nước này. Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan đã lý giải trong biên bản ghi nhớ của chính phủ về việc đổi tên nước: "Türkiye là sự biểu đạt tốt nhất cho văn hóa, văn minh và các giá trị của người dân Thổ Nhĩ Kỳ". Theo đài TRT, việc đổi tên gọi quốc tế cũng nhằm tránh bị gọi nhầm thành gà tây (Turkey trong tiếng Anh vừa để gọi tên Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng cũng được dùng để chỉ loài gà tây). Ông Erdoğan đồng thời thông báo rằng hãng hàng không Turkish Airlines sẽ hoạt động dưới tên Thổ Nhĩ Kỳ của nó là Türk Hava Yolları, cùng với việc đổi tên này.
Tiền sử của Anatolia và Đông Thrace
thumb|left|Cổng Sư tử tại [[Hattusa, thủ đô của Đế quốc Hittite. Lịch sử của thành phố truy nguyên đến thiên niên kỷ 6 TCN. ]] Bán đảo Anatolia là một trong những vùng có các khu định cư cổ nhất trên thế giới. Nhiều cư dân Anatolia cổ đại cư trú tại bán đảo, ít nhất là từ Thời đại đồ đá mới cho đến cuộc chinh phục của Alexandros Đại đế. Nhiều dân tộc nói một trong các ngôn ngữ Anatolia, một nhánh của Ngữ hệ Ấn–Âu. Dựa trên tính cổ xưa của các ngôn ngữ Hittite và Luwia, một số học giả đề xuất Anatolia là trung tâm giả thuyết mà từ đó các ngôn ngữ Ấn-Âu tỏa ra. Phần thuộc châu Âu của Thổ Nhĩ Kỳ được gọi là Đông Thrace, khu vực này có người cư trú từ ít nhất là bốn mươi nghìn năm trước, và được biết đến là nằm trong Thời đại đồ đá mới vào khoảng 6000 TCN khi các cư dân bắt đầu thực hiện nông nghiệp.
Göbekli Tepe là địa điểm có cấu trúc tôn giáo nhân tạo cổ nhất được biết đến, một đền thờ có niên đại từ 10.000 TCN, trong khi Çatalhöyük là một khu dân cư Thời đại đồ đá mới và đồ đồng đá rất lớn tại miền nam Anatolia, tồn tại từ khoảng 7500 TCN tới 5700 TCN. Khu dân cư Troy bắt đầu vào thời đại đồ đá mới và tiếp tục đến thời đại đồ sắt.
Những cư dân sớm nhất của Anatolia theo ghi chép là người Hatti và người Hurria, là các dân tộc phi Ấn-Âu lần lượt cư trú tại miền trung và miền đông Anatolia, từ khoảng 2300 TCN. Người Hittite Ấn-Âu đến Anatolia và dần hấp thu người Hattia và Hurria vào khoảng 2000-1700 TCN. Đế quốc lớn đầu tiên trong khu vực do người Hittite thành lập, tồn tại từ thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIII TCN. Người Assyria chinh phục và định cư tại nhiều nơi của miền đông nam Thổ Nhĩ Kỳ từ 1950 TCN cho đến năm 612 TCN. Urartu tái xuất hiện trên các câu khắc Assyria vào thế kỷ IX TCN như một đối thủ phương bắc hùng mạnh của Assyria.
Sau khi Đế quốc Hittite sụp đổ vào khoảng 1180 TCN, một dân tộc Ấn-Âu là Phrygia giành được uy thế tại Anatolia cho đến khi vương quốc của họ bị người Cimmeria tiêu diệt vào thế kỷ VII TCN. Bắt đầu từ 714 BC, Urartu có số phận tương tự và giải thể vào năm 590 TCN. Các quốc gia kế thừa hùng mạnh nhất của Phrygia là Lydia, Caria và Lycia.
Thời cổ đại và Đông La Mã
thumb|right|[[Hagia Sophia tại Istanbul nguyên là một nhà thờ Cơ Đốc giáo, sau là một thánh đường Hồi giáo và hiện là một bảo tàng, công trình được người Byzantine xây dựng trong thế kỷ VI.]] Bắt đầu từ khoảng 1200 TCN, người Hy Lạp Aeolus và Ionia định cư nhiều tại duyên hải Anatolia. Nhiều thành phố quan trọng được họ lập ra, như Miletus, Ephesus, Smyrna và Byzantium. Quốc gia đầu tiên được các dân tộc lân cận gọi là Armenia là quốc gia của triều đại Orontid, bao gồm các bộ phận miền đông Thổ Nhĩ Kỳ, bắt đầu từ thế kỷ VI TCN. Tại tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ, nhóm bộ tộc quan trọng nhất tại Thrace là Odyrisia.
Đế quốc Achaemenes Ba Tư chinh phục Anatolia trong các thế kỷ VI và V TCN, rồi thất thủ trước Alexandros Đại đế vào năm 334 TCN, sự kiện này làm gia tăng tính đồng nhất văn hóa và Hy Lạp hóa trong khu vực. Sau khi Alexandros Đại đế từ trần vào năm 323 TCN, Anatolia bị phân chia thành một số vương quốc Hy Lạp hóa nhỏ, toàn bộ chúng đều trở thành bộ phận của Cộng hòa La Mã vào khoảng giữa thế kỷ I TCN. Quá trình Hy Lạp hóa vốn bắt đầu bằng cuộc chinh phục của Alexandros được tăng tốc dưới sự cai trị của La Mã, và đến khoảng những thế kỷ đầu CN thì ngữ tộc Anatolia và văn hóa bản địa bị tuyệt diệt, phần lớn bị thay thế bằng ngôn ngữ và văn hóa Hy Lạp cổ đại.
Năm 324, Constantine I lựa chọn Byzantium làm thủ đô mới của Đế quốc La Mã. Sau khi Theodosius I từ trần vào năm 395 và đế quốc bị phân chia vĩnh viễn giữa hai con trai của ông, thành phố trở thành thủ đô của Đế quốc Đông La Mã và có tên gọi đại chúng là Constantinopolis. Đế quốc Đông La Mã cai trị hầu hết lãnh thổ nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ cho đến Hậu kỳ Trung Cổ.
Người Seljuk và Đế quốc Ottoman
thumb|Bảo tàng Mevlana tại [[Konya do người Thổ Seljuk xây dựng vào năm 1274. Konya là thủ đô của Hồi quốc Rum. ]]
Nhà Seljuk là một nhánh của người Thổ Oghuz Kınık, những người cư trú tại ngoại vi của thế giới Hồi giáo, trong Hãn quốc Yabghu của liên minh Oguz, từ phía bắc của các biển Caspia và Aral, trong thế kỷ IX. Trong thế kỷ X, người Seljuk bắt đầu di cư đến Ba Tư, nơi này trở thành trung tâm hành chính của Đế quốc Đại Seljuk.
Trong nửa cuối của thế kỷ XI, người Seljuk bắt đầu thâm nhập các khu vực miền đông của Anatolia. Năm 1071, người Thổ Seljuk đánh bại người Đông La Mã trong trận Manzikert, khởi đầu Thổ hóa khu vực, ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ và Hồi giáo được đưa đến Anatolia và dần truyền bá khắp khu vực và tiến hành chuyển đổi chậm Anatolia từ khu vực chủ yếu Cơ Đốc giáo và Hy Lạp ngữ sang chủ yếu Hồi giáo và Thổ ngữ.
Năm 1243, quân đội Seljuk bị người Mông Cổ đánh bại, khiến quyền lực của Đế quốc Seljuk từ từ tan rã. Trong bối cảnh này, một trong các thân vương quốc Thổ do Osman I cai trị tiến triển thành Đế quốc Ottoman. Năm 1453, người Ottoman hoàn thành chinh phục Đế quốc Đông La Mã khi chiếm lĩnh Constantinopolis.
Năm 1514, Sultan Selim I (1512-1520) bành trướng thành công biên giới phía nam và phía đông của Đế quốc khi đánh bại Shah Ismail I của triều đại Safavid trong trận Chaldiran. Năm 1517, Selim I bành trướng quyền cai trị của Ottoman đến Algérie và Ai Cập, và thiết lập hiện diện hải quân tại biển Đỏ. Sau đó, Ottoman và Bồ Đào Nha bắt đầu cạnh tranh để trở thành thế lực hải dương chi phối tại Ấn Độ Dương. Sự hiện diện của người Bồ Đào Nha tại Ấn Độ Dương được cho là một mối đe dọa đối với độc quyền của Ottoman trên các tuyến mậu dịch cổ giữa Đông Á và Tây Âu. Độc quyền quan trọng này càng bị tổn hại sau khi người Bồ Đào Nha phát hiện tuyến hàng hải vòng qua châu Phi vào năm 1488, một tác động đáng kể đối với kinh tế Ottoman.
Quyền lực và thanh thế của Ottoman đạt đỉnh trong thế kỷ XVI và XVII, đặc biệt là trong triều đại của Suleiman I. Ottoman thường xung đột với Đế quốc La Mã Thần thánh trong bước tiến vững chắc của mình hướng đến Trung Âu qua Balkan và phần phía nam của Liên bang Ba Lan và Lietuva. Trên hải dương, Hải quân Ottoman đấu tranh với vài liên minh Công giáo để kiểm soát Địa Trung Hải. Tại phía đông, người Ottoman thỉnh thoảng có chiến tranh với Safavid Ba Tư từ thế kỷ XVI đến XVIII do tranh chấp lãnh thổ và khác biệt tôn giáo.
Từ đầu thế kỷ XIX trở đi, Ottoman bắt đầu suy yếu, kích thước lãnh thổ cùng năng lực quân sự và thịnh vượng dần giảm đi, khiến nhiều người Hồi giáo Balkan di cư đến phần trung tâm của Đế quốc tại Anatolia, Ottoman suy yếu khiến tình cảm dân tộc chủ nghĩa nổi lên trong các dân tộc khác nhau, dẫn đến gia tăng căng thẳng dân tộc mà đôi khi bùng phát thành bạo lực.
Ottoman tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất bên phe Liên minh Trung tâm và cuối cùng chiến bại. Trong chiến tranh, người Armenia trong Đế quốc bị trục xuất từ miền đông Anatolia đến Syria như một phần của Cuộc diệt chủng người Armenia. Theo ước tính, có 1,5 triệu người Armenia bị sát hại. Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ đó là một cuộc diệt chủng và tuyên bố rằng người Armenia chỉ bị tái định cư từ khu vực chiến sự phía đông. Sau Hiệp định đình chiến Mudros vào ngày 30 tháng 10 năm 1918, Đồng Minh tìm cách phân chia Ottoman thông qua Hòa ước Sèvres 1923.
Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ
thumb|right|220px|[[Mustafa Kemal Atatürk, nhà sáng lập và là tổng thống đầu tiên của nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ.]] Trước việc Đồng Minh chiếm đóng Constantinopolis và Smyrna, Phong trào Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ được xúc tiến thành lập. Dưới quyền lãnh đạo của Mustafa Kemal, Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ được tiến hành với mục tiêu hủy bỏ các điều khoản của Hòa ước Sèvres.
Sau khi tham gia cùng lực lượng Liên Hợp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên, Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO vào năm 1952, trở thành một tường thành chống lại sự bành trướng của Liên Xô đến Địa Trung Hải. Sau một thập niên bạo lực giữa các cộng đồng tại Síp, và đảo chính tại Síp vào ngày 15 tháng 7 năm 1974, trong đó phế truất Tổng thống Makarios và đưa nhân vật ủng hộ liên minh với Hy Lạp là Nikos Sampson lên cầm quyền, Thổ Nhĩ Kỳ xâm chiếm Síp vào ngày 20 tháng 7 năm 1974. Chín năm sau đó, Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Bắc Síp được thành lập, Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia duy nhất công nhận chính thể này.
Giai đoạn độc đảng kết thúc vào năm 1945, sau đó là một chuyển đổi náo động sang dân chủ đa đảng trong vài thập niên kế tiếp, bị gián đoạn do đảo chính quân sự vào năm 1960, 1971, và 1980, cũng như một bị vong lục quân sự vào năm 1997. Năm 1984, một nhóm ly khai người Kurd mang tên PKK bắt đầu chiến dịch nổi loạn chống chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ. Kể từ khi tự do hóa kinh tế trong thập niên 1980, Thổ Nhĩ Kỳ đạt được tăng trưởng kinh tế mạnh hơn và ổn định chính trị lớn hơn. Trong tháng 7 năm 2016, phát sinh một nỗ lực đảo chính bất thành nhằm phế truất chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ. Sau đó, chính phủ tiến hành thanh trừng hàng loạt.
Chính trị
Trước đây, Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia cộng hòa đại nghị. Nhưng sau một cuộc bỏ phiếu trưng cầu dân ý năm 2017 về việc sửa đổi hiến pháp nhằm mở rộng quyền lực cho Tổng thống đã dành chiến thắng áp đảo. Từ đó, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành quốc gia Tổng thống chế. Từ khi hình thành vào năm 1923, nước Cộng hòa Türkiye phát triển một truyền thống mạnh mẽ về chủ nghĩa thế tục. Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ điều chỉnh khuôn khổ pháp lý của quốc gia. Hiến pháp chế định các nguyên tắc chính của chính phủ và quy định Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia tập trung hóa thống nhất. Tổng thống là nguyên thủ quốc gia. Tổng thống hiện được bầu cho một nhiệm kỳ 5 năm thông qua bầu cử trực tiếp.
Bộ máy tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp, và Tòa án Hiến pháp có trách nhiệm quyết định sự phù hợp của các luật và sắc lệnh với hiến pháp. Hội đồng Nhà nước là tòa án cuối cùng cho các vụ án hành chính, và Tòa án Phúc thẩm tối cao cho các vụ án khác.
Phổ thông đầu phiếu cho cả hai giới được áp dụng trên toàn Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 1933, và mọi công dân Thổ Nhĩ Kỳ sang tuổi 18 đều có quyền bỏ phiếu. 500 thành viên quốc hội được bầu cử cho một nhiệm kỳ 4 năm từ một hệ thống đại diện tỷ lệ danh sách đảng từ 85 khu vực bầu cử. Tòa án Hiến pháp cho thể tước đoạt nguồn tài chính công cộng của các chính đảng nếu họ bị cho là chống thế tục hoặc ly khai, hoặc cấm chỉ tồn tại hoàn toàn. Ngưỡng bầu cử là 10% số phiếu.
Những người ủng hộ các cải cách của Atatürk và những người theo chủ nghĩa Hồi giáo đại diện cho hai cực về vai trò của tôn giáo trong sinh hoạt công cộng. Quan điểm của phe thân Atatürk về đại thể là kết hợp một loại chế độ dân chủ với một hiến pháp tách khỏi tôn giáo và phương thức sinh hoạt thế tục Tây phương hóa, trong khi ủng hộ can thiệp của nhà nước trong kinh tế, giáo dục, và các dịch vụ công cộng khác. Từ thập niên 1980, gia tăng bất bình đẳng thu nhập và phân biệt đẳng cấp khiến chủ nghĩa dân túy Hồi giáo nổi lên, đây là một phong trào mà theo lý thuyết ủng hộ nghĩa vụ với nhà cầm quyền, đoàn kết cộng đồng và công bằng xã hội.
Nhân quyền tại Thổ Nhĩ Kỳ là đề tài gặp một số tranh luận và chỉ trích quốc tế. Từ năm 1998 đến 2008, Tòa án Nhân quyền châu Âu đưa ra trên 1.600 phán quyết chống Thổ Nhĩ Kỳ do các vi phạm nhân quyền. Các vấn đề khác như quyền lợi của người Kurd, nữ quyền và tự do báo chí cũng thu hút tranh luận. Hồ sơ nhân quyền của Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục là một chướng ngại vật đáng kể đối với quyền thành viên EU trong tương lai của quốc gia này.
Pháp luật
Thổ Nhĩ Kỳ có một hệ thống tư pháp nhất thể hóa hoàn toàn với hệ thống của châu Âu lục địa. Thổ Nhĩ Kỳ chấp thuận nguyên tắc phân chia quyền lực. Phù hợp với nguyên tắc này, quyền lực tư pháp do các tòa án độc lập thi hành nhân danh quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ. Sự độc lập và tổ chức của các tòa án, sự bảo đảm đối với các nhiệm kỳ thẩm phán và công tố viên công cộng, sự chuyên nghiệp của các thẩm phán và công tố viên, sự giám sát của các thẩm phán và công tố viên công cộng, các tòa án quân sự và tổ chức của chúng, và quyền lực và bổn phận của các tòa án cấp cao được Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ quy định.
Thực thi pháp luật tại Thổ Nhĩ Kỳ là trách nhiệm của một vài cơ quan (như Tổng cục An ninh và Tổng cục Hiến binh), đều hành động theo lệnh của Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ hoặc hầu như là từ Bộ trưởng Nội vụ. Theo các số liệu do Bộ Tư pháp công bố, có 100.000 người bị giam trong các nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 11 năm 2008.
Quan hệ đối ngoại
thumb|Sau khi trở thành thành một trong các thành viên đầu tiên của [[Ủy hội châu Âu vào năm 1949, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên liên kết của EEC vào năm 1963, gia nhập Liên minh thuế quan EU vào năm 1995 và bắt đầu đàm phán về quyền thành viên đầy đủ với Liên minh châu Âu vào năm 2005. ]]
Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên sáng lập của Liên Hợp Quốc (1945), OECD (1961), OIC (1969), OSCE (1973), ECO (1985), BSEC (1992), D-8 (1997) và G-20 (1999). Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vào các năm 1951-1952, 1954-1955, 1961 và 2009-2010.
Phù hợp với truyền thống định hướng phương Tây của mình, quan hệ với châu Âu luôn là một bộ phận trung tâm trong chính sách đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một trong các thành viên đầu tiên của Ủy hội châu Âu vào năm 1949, thỉnh cầu về quyền thành viên liên kết của EEC vào năm 1959 và trở thành một thành viên liên kết vào năm 1963. Sau nhiều thập niên đàm phán chính trị, Thổ Nhĩ Kỳ thỉnh cầu về quyền thành viên đầy đủ của EEC vào năm 1987, trở thành một thành viên liên kết của Liên minh Tây Âu vào năm 1992, gia nhập Liên minh Thuế quan EU vào năm 1995 và tham gia đàm phán gia nhập chính thức với EU từ năm 2005. Hiện nay, quyền thành viên EU được cho là một chính sách quốc gia và một mục tiêu chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ. Sự ủng hộ của Thổ Nhĩ Kỳ cho Bắc Síp làm phức tạp quan hệ của Thổ Nhĩ Kỳ với EU và vẫn là một trở ngại lớn ngăn nỗ lực gia nhập EU của quốc gia này.
Phương diện mang tính quyết định khác trong chính sách đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ là liên minh chiến lược của quốc gia với Hoa Kỳ. Mối đe dọa chung từ Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh khiến Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên của NATO vào năm 1952, đảm bảo quan hệ song phương mật thiết với Washington. Sau đó, Thổ Nhĩ Kỳ nhận được hỗ trợ về chính trị, kinh tế và ngoại giao của Hoa Kỳ, bao gồm trong các vấn đề chủ chốt như Thổ Nhĩ Kỳ ứng cử gia nhập EU. Trong tình hình hậu Chiến tranh Lạnh, tính trọng yếu địa chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ chuyển hướng đến các khu vực gần là Trung Đông, Kavkaz và Balkan.
Thổ Nhĩ Kỳ chia sẻ di sản văn hóa và ngôn ngữ chung với các quốc gia Turk độc lập từ Liên Xô vào năm 1991, điều này cho phép Thổ Nhĩ Kỳ khoách trương quan hệ kinh tế và chính trị sâu vào Trung Á, Đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan tạo thành bộ phận trong chiến lược chính sách đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ để trở thành một nơi chuyển tiếp năng lượng đến phương Tây. Tuy nhiên, biên giới Thổ Nhĩ Kỳ-Armenia bị đóng cửa do Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ Azerbaijan trong Chiến tranh Nagorno-Karabakh và nay vẫn bị đóng cửa.
Quân sự
thumb|Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO vào năm 1952.
Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ gồm Lục quân, Hải quân và Không quân. Hiến binh và Tuần duyên hoạt động như các bộ phận của Bộ Nội vụ trong thời bình, song sẽ lần lượt phụ thuộc Lục quân và Hải quân trong thời chiến.
Tổng tham mưu trưởng do Tổng thống bổ nhiệm. Hội đồng Bộ trưởng chịu trách nhiệm trước Quốc hội trong các vấn đề an ninh quốc gia và sự chuẩn bị đầy đủ của lực lượng vũ trang để bảo vệ quốc gia. Tuy nhiên, chỉ Quốc hội mới có thẩm quyền tuyên chiến và triển khai binh sĩ ra nước ngoài hay cho phép quân đội nước ngoài đồn trú tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỳ có lực lượng vũ trang thường trực lớn thứ nhì trong NATO, sau Quân đội Hoa Kỳ, với 495.000 binh sĩ được triển khai theo ước tính của NATO vào năm 2011. Thổ Nhĩ Kỳ là một trong năm quốc gia thành viên NATO là bộ phận của chính sách chia sẻ hạt nhân của liên minh, cùng với Bỉ, Đức, Ý và Hà Lan. Tổng cộng có 90 bom hạt nhân B61 được đặt trong căn cứ không quân Incirlik, 40 trong số đó được phân cho Không quân Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng trong trường hợp một xung đột hạt nhân, song việc sử dụng chúng cần phải được NATO phê chuẩn.
Mọi nam công dân Thổ Nhĩ Kỳ đủ điều kiện được yêu cầu phục vụ quân đội trong một giai đoạn kéo dài từ ba tuần đến một năm, tùy theo giáo dục và công việc. Thổ Nhĩ Kỳ không công nhận cự tuyệt binh dịch lương tâm và không cung cấp một thay thế dân sự cho nghĩa vụ quân sự.
Địa lý
thumb|Bản đồ địa hình Thổ Nhĩ Kỳ Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia liên lục địa Á-Âu. Phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Á chiếm 97% diện tích toàn quốc, tách khỏi phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Âu qua eo biển Bosphorus, biển Marmara và eo biển Dardanelles. Phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Âu chiếm 3% diện tích toàn quốc. Lãnh thổ của Thổ Nhĩ Kỳ dài trên 1.600 km và rộng trên 800 km, có hình dạng gần giống hình chữ nhật. Thổ Nhĩ Kỳ nằm giữa các vĩ độ 35° và 43° Bắc, và các kinh độ 25° và 45° Đông. Diện tích của Thổ Nhĩ Kỳ, gồm cả mặt hồ, là 783.562 km², trong đó 755.688 km² nằm tại Tây Nam Á và 23.764 km² nằm tại châu Âu. Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia lớn thứ 37 thế giới xét theo diện tích. Quốc gia này có biển bao quanh tại ba mặt: biển Aegea tại phía tây, biển Đen tại phía bắc và Địa Trung Hải tại phía nam. Thổ Nhĩ Kỳ có biển Marmara tại phía tây bắc.