cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lý Khắc Dụng
Kháng chỉ phạm kinh
Vương Trọng Vinh không chịu dời đi, Hi Tông sai Bân Ninh tiết độ sứ Chu Mân ở Bân Châu, Phượng Tường tiết độ sứ Lý Xương Phù ở Phượng Tường đánh dẹp. Lý Khắc Dụng đưa quân giúp Trọng Vinh, đánh bại Chu Mân ở Sa Uyển, còn xâm phạm kinh sư, cướp bóc đốt nhà rồi trở về. Hi Tông phải ra ở Hưng Nguyên, ông lui quân về Hà Trung.
Bân Ninh tiết độ sứ Chu Mân làm phản, đuổi theo Hi Tông, không kịp, bắt được Tương vương Lý Dục, bức ông ấy xưng đế, đóng quân ở Phượng Tường. Hi Tông nghĩ chỉ có Lý Khắc Dụng có thể đánh được Chu Mân, nhưng không thể sai khiến ông nữa. Vào lúc đánh bại Hoàng Sào ở Trường An, thiên hạ binh mã đô giám Dương Phục Cung chơi khá thân với Khắc Dụng, Hi Tông sai gián nghị đại phu Lưu Sùng Vọng đem chiếu thư đến triệu ông, còn nhờ Dương Phục Cung chuyển lời. Khắc Dụng nhận lời nhưng không làm.
Từ quân thành giặc
Năm Quang Khải thứ nhất (885), Mạnh Phương Lập chết, em trai là Mạnh Thiên nối nghiệp. Năm Đại Thuận thứ nhất (890), Lý Khắc Dụng đánh phá Mạnh Thiên, chiếm lấy 3 châu Hình, Minh, Từ, rồi khiến An Kim Tuấn đánh Hách Liên Đạc ở Vân Châu. Tiết độ sứ Lư Long Lý Khuông Uy ở U Châu đến cứu Đạc, giao chiến ở Úy Châu, Kim Tuấn đại bại. Thế là Lý Khuông Uy, Hách Liên Đạc, Chu Ôn cùng dâng biểu xin triều đình nhân lúc ông vừa thất bại mà thảo phạt.
Chu Ôn ngầm hối lộ Trương Tuấn, khiến ông ta kiên trì ý kiến của mình. Đường Chiêu Tông bất đắc dĩ phong Tuấn làm Thái Nguyên tứ diện hành doanh binh mã đô thống, Hàn Kiến làm phó sứ.
Lúc này, Phùng Bá, tướng cũ của Mạnh Phương Lập, ở Lộ Châu làm phản, giết chết Lý Khắc Cung, đầu hàng Chu Ôn. Chu Ôn sai Cát Tùng Chu đưa quân tiến vào Lộ Châu. Nhà Đường lấy Tôn Quỹ làm Chiêu Nghĩa tiết độ sứ, Khắc Dụng sai Lý Tồn Hiếu bắt được Quỹ ở Trường Tử, đẩy lui Tùng Chu, rồi sai Khang Quân Lập giữ Lộ Châu.
Tháng 11, Lý Khắc Dụng và Trương Tuấn giao chiến ở Âm Địa. Quân triều đình đánh ba trận thua cả ba, Trương Tuấn, Hàn Kiến trốn về. Ông thả quân đánh cướp từ Tấn, Giáng đến Hà Trung, đi đến đâu là tan hoang đến đấy. Khắc Dụng dâng biểu lên triều đình, lời lẽ khinh mạn, hoàng đế không muốn thêm xấu mặt, đành đáp lại qua loa.
Tháng 2 năm Đại Thuận thứ 2 (891), triều đình khôi phục cho Lý Khắc Dụng các tước phong Hà Đông tiết độ sứ, Lũng Tây quận vương, gia phong Kiểm hiệu thái sư kiêm Trung thư lệnh.
Đánh phá bốn mặt
Lý Khắc Dụng dựng rào ở phía tây Thường Sơn, đưa hơn 10 kỵ binh vượt sông Hô Đà để dò xét quân địch, gặp mưa lớn, nước ngập mặt đất đến vài thước. Người Trấn Châu tập kích ông, Khắc Dụng trốn ở trong rừng, nguyền rằng: "Ta mà lấy được Thái Nguyên thì ngựa không kêu nữa." Ngựa của bọn họ chợt không kêu nữa. Tiền quân của ông do Lý Tồn Hiếu chỉ huy đã lấy được Lâm Thành, lập tức tấn công Nguyên Thị. Lý Khuông Uy cứu Vương Dung, ông đưa quân về Hình Châu.
Năm Cảnh Phúc thứ nhất (892), Vương Dung tấn công Hình Châu, Lý Tồn Tín, Lý Tự Huân đánh bại ông ta ở Nghiêu Sơn. Tháng 2, Lý Khắc Dụng hội quân với Vương Xử Tồn đánh Vương Dung, giao chiến ở Tân Thị, Dung thua trận.
Tháng 8, Lý Khuông Uy tấn công Vân Châu, giằng co với Lý Khắc Dụng. Ông ngầm đưa quân tiến vào Vân Châu, phản kích Lý Khuông Uy, ông ta thua chạy.
Tháng 10, Lý Tồn Hiếu giữ Hình Châu làm phản. Năm Cảnh Phúc thứ 2, Tồn Hiếu cầu viện Vương Dung. Lý Khắc Dụng đưa quân ra khỏi Tỉnh Hình đánh Vương Dung, vừa gởi thư chiêu hàng Dung, vừa gấp rút tấn công ông ta ở Bình Sơn. Dung sợ, bèn cùng Khắc Dụng thông hòa, hiến 50 vạn xúc lụa, còn ra quân trợ chiến ở Hình Châu. Tháng 3 năm Càn Ninh thứ nhất (894), ông bắt được Tồn Hiếu, giết đi.
Tháng 6, Lý Khắc Dụng đại phá Thổ Cốc Hồn, giết Hách Liên Đạc, bắt Bạch Nghĩa Thành.
Mùa đông năm Càn Ninh thứ nhất, Lý Khắc Dụng tấn công U Châu. Lý Khuông Trù bỏ thành mà chạy, đến Cảnh Thành thì bị giết, ông để Lưu Nhân Cung làm chức Lưu hậu.
Từ giặc thành quân
Năm Càn Ninh thứ 2 (895), Vương Trọng Doanh qua đời. Con trai ông ta là Vương Củng và con trai Vương Trọng Vinh là Vương Kha tranh nhau nối nghiệp. Vương Kha vốn là con rể của Lý Khắc Dụng, ông xin lập Kha. Phượng Tường tiết độ sứ Lý Mậu Trinh ở Phượng Tường, tiết độ sứ Bân Ninh là Vương Hành Du ở Bân Châu, Hoa Thương tiết độ sứ Hàn Kiến ở Hoa Châu xin lập Củng. Đường Chiêu Tông ban đầu bối rối, sau đó lấy Thôi Dận làm Hà Trung tiết độ sứ, nên nhận lời với Khắc Dụng. Bọn Mậu Trinh tức giận, binh mã 3 trấn xâm phạm kinh sư. Họ nghe tin ông cũng khởi binh, đều bãi binh trở về.
Tháng 6, Lý Khắc Dụng đánh Giáng Châu, chém thứ sử Vương Dao. Dao là em trai Vương Củng, đang giúp anh tranh giành với Vương Kha. Tháng 7, ông đưa quân đến Hà Trung, Đồng Châu thứ sử Vương Hành Ước chạy về kinh sư, nói dối rằng: "10 vạn quân Sa Đà đến rồi!" mưu đồ đưa thiên tử chạy đến Bân Châu. Con nuôi của Lý Mậu Trinh là Diêm Khuê cũng mưu đồ cướp giá đưa về Phượng Tường. Kinh sư đại loạn, Chiêu Tông ra ở Thạch Môn.
Lý Khắc Dụng đóng quân hàng tháng trời không tiến. Chiêu Tông sai Duyên vương Lý Giới Phi, Đan vương Lý Doãn đến kêu gọi ông ra quân. Tháng 8, Khắc Dụng đến Vị Kiều, được phong làm Bân Ninh tứ diện hành doanh đô thống. Chiêu Tông trở về kinh sư.
Tháng 11, Lý Khắc Dụng đánh phá Bân Châu, Vương Hành Du chạy đến Khánh Châu thì bị bộ hạ sát hại, gửi đầu về kinh sư. Ông đưa quân về Vân Dương, xin đánh Lý Mậu Trinh. Đường Chiêu Tông úy lạo Khắc Dụng, khuyên ông giảng hòa với Mậu Trinh, bái ông làm "trung chính bình nạn công thần", phong làm Tấn vương.
Thua trận mất con
Tháng giêng năm Càn Ninh thứ 3 (896), Chiêu Tông khôi phục chức tể tướng cho Trương Tuấn. Lý Khắc Dụng nói: "Đây là mưu của Chu Toàn Trung!" rồi ông dâng biểu nói: "Nếu bệ hạ phong Tuấn làm tướng, cho phép thần đến cuối đời mới vào triều." Kinh sư khiếp sợ, Trương Tuấn không dám nhận chức.
Chu Ôn đánh Duyện Châu của tiết độ sứ Thái Ninh là Chu Cấn, Vận Châu của tiết độ sứ Thiên Bình là Chu Tuyên, anh họ của Chu Cấn. Lý Khắc Dụng sai Lý Tồn Tín mượn đường Ngụy Châu của tiết độ sứ Ngụy Bác là La Hoằng Tín, để cứu anh em họ Chu. Tồn Tín đóng quân ở huyện Sằn, quân Tấn cướp bóc xâm phạm vào địa giới Ngụy Châu. Lại thêm Chu Ôn sai sứ đến nói với Hoằng Tín: "Quân Tấn đến được Hà Sóc, sẽ quay lại diệt Ngụy (Châu)!" Hoằng Tín đặt phục binh đánh quân Tấn, Tồn Tín thua chạy về Minh Châu.
Lý Khắc Dụng tự làm tướng đánh Ngụy Châu, tướng Chu Ôn là Cát Tùng Chu đến trợ chiến, giao chiến ở Hoàn Thủy, con trai của ông là Lạc Lạc bị bắt. Ông rất yêu đứa con trai này, đặc biệt sai sứ đến Biện Châu gặp Chu Ôn xin tha cho Lạc Lạc. Chu Ôn muốn ly gián ông và Hoằng Tín, bèn sai người đưa Lạc Lạc đến Ngụy Châu, Hoằng Tín chém đầu Lạc Lạc. Tháng 6, quân Tấn phá Thành An, Hoàn Thủy, Lâm Chương,… hơn 10 thành ấp của Ngụy Bác quân. Tháng 10, quân Tấn lại đánh bại người Ngụy Châu ở Bạch Long đàm, tiến đánh Quan Âm môn, quân Biện Châu đến cứu, đôi bên bãi binh trở về.
Liên tiếp thất bại
Năm Càn Ninh thứ 4 (897), Lưu Nhân Cung phản Tấn. Lý Khắc Dụng đưa 5 vạn quân đến đánh Nhân Cung, giao chiến ở An Tắc, quân Tấn đại bại.
Năm Quang Hóa thứ nhất (898), Chu Ôn sai Cát Tùng Chu đánh hạ 3 châu Hình, Minh, Từ. Lý Khắc Dụng sai Chu Đức Uy ra Thanh Sơn Khẩu, gặp Tùng Chu ở Trương Xuân Kiều, Đức Uy đại bại. Mùa đông, tướng giữ Lộ Châu là Tiết Chí Cần mất, Lý Hãn Chi chiếm cứ Lộ Châu, làm phản xin quy phụ Chu Ôn.
Năm Quang Hóa thứ 3 (900), Tự Chiêu đánh bại quân Biện ở Sa Hà, chiếm lại Minh Châu. Chu Ôn tự làm tướng vây đánh ông ta, Tự Chiêu bỏ chạy, đến Thanh Sơn Khẩu, gặp mai phục của quân Biện, Tự Chiêu đại bại. Mùa thu, Tự Chiêu chiếm Hoài Châu. Năm ấy, người Biện đánh 2 châu Trấn, Định. Trấn, Định đều phản Tấn quy phụ Chu Ôn.
Nhún mình cầu hòa
Năm Thiên Phục thứ nhất (901), Chu Ôn được phong làm Lương vương. Quân Lương đánh hạ Tấn, Giáng, Hà Trung, bắt Vương Kha đem về. Lý Khắc Dụng mất 3 đồng minh, bèn hạ mình đưa thư và tiền đến Biện Châu xin giảng hòa với Chu Ôn. Chu Ôn cho rằng có thể chiếm được nước Tấn, bèn nói rằng: "Tấn tuy xin hòa, lời lẽ trong thư lại khinh mạn" nhân đó cử đại quân đánh Tấn.
Tháng 4, Thị Thúc Tông tiến vào Thiên Tỉnh, Trương Văn Kính tiến vào Tân Khẩu, Cát Tùng Chu tiến vào Thổ Môn, Vương Xử Trực tiến vào Phi Hồ, Hầu Ngôn tiến vào Âm Địa. Thúc Tông chiếm được 2 châu Trạch, Lộ, biệt tướng của ông ta là Bạch Phụng Quốc phá được Thừa Thiên quân, tướng giữ Liêu Châu là Trương Ngạc, tướng giữ Phần Châu là Lý Đường đều làm phản đầu hàng quân Lương, người Tấn kinh sợ. Gặp lúc trời mưa lớn, quân Lương phần lớn bệnh, đều giải vây lui về. Tháng 5, quân Tấn chiếm lại Phần Châu, giết Lý Đường. Tháng 6, Chu Đức Uy, Lý Tự Chiêu chiếm lại 2 châu Từ, Thấp.
Năm Thiên Phục thứ 2 (902), quân Tấn tiến đánh Tấn, Giáng, đại bại ở huyện Bồ, quân Lương thừa thắng phá 3 châu Phần, Từ, Thấp, rồi vây Thái Nguyên. Lý Khắc Dụng hoảng sợ, muốn chạy về Vân Châu, Lý Tồn Tín lại khuyên ông ta chạy sang Hung Nô. Vợ ông là Lưu thị nói: Tồn Tín xuất thân là đứa trẻ chăn dê mới bày ra mưu ấy, Lý Tự Chiêu cũng khuyên ông vững lòng. Không lâu sau, quân Lương gặp bệnh dịch, phải lui về. Chu Đức Uy giành lại 3 châu Phần, Từ, Thấp.
Dằn lòng cứu Yên
nhỏ|Tượng ở [[Hoài Nhân,Sơn Tây, kỷ niệm Lý Khắc Dụng và Gia Luật A Bảo Cơ(Liêu Thái Tổ) kết làm anh em ]] Năm Thiên Phục thứ 4 (904), Chu Ôn ép Chiêu Tông dời đô đến Lạc Dương, đổi niên hiệu là Thiên Hữu. Lý Khắc Dụng không công nhận niên hiệu Thiên Hữu, vẫn dùng niên hiệu Thiên Phục.
Năm Thiên Phục thứ 5 (905), Lý Khắc Dụng gặp Da Luật A Bảo Cơ, người Khiết Đan, thề nguyện kết làm anh em.
Mùa đông năm sau, ông phát bệnh. Trong năm này, Chu Ôn diệt Đường, kiến lập nhà Hậu Lương. Khắc Dụng lại dụng niên hiệu Thiên Hữu, là năm Thiên Hữu thứ 4 (907).
Ngày tân mão, tháng giêng, năm Thiên Hữu thứ 5 (908), Lý Khắc Dụng mất, hưởng thọ 53 tuổi. Con trai Lý Tồn Úc nối nghiệp, an táng ông ở Nhạn Môn.
Lâm chung giao tên
Sách "Ngũ đại sử khuyết văn" của Vương Vũ Xưng, người đời Tống, chép rằng:
Trong "Tư trị thông giám khảo dị", Tư Mã Quang nhận xét:
Lý Khắc Dụng giao 3 mũi tên có thể là chuyện do người đời sau bày ra, nhằm khoa trương quá đáng việc Lý Tồn Úc hoàn thành được đại nghiệp của cha mình.
Hữu dũng vô mưu
Lý Khắc Dụng tuổi trẻ công cao, bộc lộ bản tính cuồng vọng. Ông đã lựa chọn một chiến lược rất ngu xuẩn là đánh ra bốn mặt, phạm phải đại kị của binh gia. Ông có nhiều địa bàn, nhưng không có cách nào trị lý, củng cố. Vì thế những khu vực thuộc về ông, hay thần phục ông thường hay làm phản.
Hữu nhãn vô châu
Lý Khắc Dụng dùng người không có phương pháp, đối với các tướng lĩnh đầu hàng cũng không nhìn rõ năng lực và nhân phẩm của họ, chẳng khác nào mời kẻ thù đến trước cửa nhà. Trong đó có 2 trường hợp nổi bật: Lý Hãn Chi và Lưu Nhân Cung.
Lý Hãn Chi vô lại
Lý Hãn Chi xuất thân vô lại, thiếu thời từng xuất gia, nhưng bản tính xấu xa không đổi, nên không nơi nào chịu nhận, phải đi ăn xin. Về sau ông ta đầu quân cho Hà Dương tiết độ sứ Gia Cát Sảng, nhờ một thân võ dũng hơn người mà làm đến Hà Nam doãn, Đông Đô lưu thủ. Sau sự kiện quán dịch Thượng Nguyên, Lý Khắc Dụng ghé qua Lạc Dương, được Hãn Chi tiếp đãi ân cần. Ông ta bị bộ hạ của Tần Tông Quyền đánh bại, chạy khỏi Lạc Dương, Khắc Dụng không quên ân tình cũ, đưa quân đến giúp Hãn Chi, còn xin triều đình cho ông ta làm Hà Dương tiết độ sứ.
Lý Hãn Chi quen tính vô lại, cướp đoạt tài vật của trăm họ để bổ sung quân nhu, khiến cho khu vực ông ta cai quản, khắp nơi người phải ăn thịt người. Bộ tướng Trương Ngôn của ông ta không chịu nổi, ngầm liên hệ với Chu Ôn, đuổi đánh Hãn Chi. Ông ta chạy đến Tấn Dương, Khắc Dụng để ông ta làm Trạch Châu thứ sử. Đến Trạch Châu, ông ta chẳng thay đổi gì. Khi Lộ Châu thứ sử Tiết Chí Cần mất, ông ta thừa cơ chiếm lấy Lộ Châu, đầu hàng Chu Ôn.
Lưu Nhân Cung bội ân
Lưu Nhân Cung nguyên là bộ hạ của Lư Long tiết độ sứ Lý Khuông Uy ở U Châu, lĩnh binh trấn thủ Úy Châu. Anh em Khuông Uy, Khuông Trù tranh giành chức vị, tình hình U Châu hỗn loạn. Quân Úy Châu oán giận do lâu ngày không được về nhà, đưa Nhân Cung lên làm thủ lĩnh, phát động binh biến. Ông ta tiến về U Châu, đến Cư Dung Quan thì bị đánh bại, chạy đến Tấn Dương, đầu hàng Lý Khắc Dụng. Nhân Cung đem tình hình U Châu nói rõ với Khắc Dụng, nên được hậu thưởng, còn được ban cho đất đai ruộng vườn, rất sủng ái tín nhiệm.
Chú thích
Thể loại:Sinh năm 856 Thể loại:Mất năm 908 Thể loại:Người Sơn Tây (Trung Quốc) Thể loại:Nhân vật quân sự nhà Đường Thể loại:Tấn (Ngũ Đại Thập Quốc)
Asymmetrione shiinoi
Asymmetrione shiinoi là một loài chân đều trong họ Bopyridae. Loài này được Codreanu, Codreanu & Pike miêu tả khoa học năm 1965.
Tham khảo
Thể loại:Asymmetrione
Malacorhinus scutellatus
Malacorhinus scutellatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.
Tham khảo
Thể loại:Malacorhinus
Levis, Yonne
Levis là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Aphanocephalus brevipronotatus
Aphanocephalus brevipronotatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Discolomatidae. Loài này được John miêu tả khoa học năm 1959.
Tham khảo
Thể loại:Aphanocephalus
Hydromanicus inferior
Hydromanicus inferior là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Hydromanicus
Khoai tây
Khoai tây (danh pháp hai phần: Solanum tuberosum), thuộc họ Cà (Solanaceae). Khoai tây là loài cây nông nghiệp ngắn ngày, trồng lấy củ chứa tinh bột. Chúng là loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới và là loại cây trồng phổ biến thứ tư về mặt sản lượng tươi – xếp sau lúa, lúa mì và ngô. Lưu trữ khoai tây dài ngày đòi hỏi bảo quản trong điều kiện lạnh.
Loài khoai tây hoang dã mọc trên khắp châu Mỹ, từ Hoa Kỳ cho tới miền nam Chile. Người ta từng cho rằng khoai tây đã được thuần hóa độc lập tại nhiều địa điểm, nhưng sau đó thử nghiệm di truyền học trên nhiều giống cây trồng và các loại khoai tây hoang dã đã chứng tỏ có một nguồn gốc duy nhất của khoai tây là ở khu vực miền nam Peru và cực tây bắc Bolivia ngày nay. Nơi con người đã thuần hóa được khoai tây từ 7 đến 10 nghìn năm trước. Sau nhiều thế kỷ chọn lọc và nhân giống, hiện nay đã có hơn một ngàn loại khoai tây khác nhau. Hơn 99% các loài khoai tây được trồng hiện nay trên toàn cầu có nguồn gốc từ nhiều giống khác nhau ở vùng đất thấp trung-nam Chile, các giống này đã được di dời từ các cao nguyên Andes.
Chế độ ăn uống hàng năm của một công dân tính trung bình toàn cầu trong thập kỷ đầu thế kỷ XXI bao gồm khoảng 33 kg khoai tây. Nó vẫn là cây trồng chủ lực của châu Âu (đặc biệt là phía đông và trung tâm châu Âu), nơi sản xuất khoai tây bình quân đầu người lớn nhất, nhưng việc mở rộng trồng trọt khoai tây diễn ra mạnh mẽ nhất tại Nam Á và Đông Á trong vài thập kỷ qua. Trung Quốc hiện là nước sản xuất khoai tây lớn nhất Thế giới, gần 1/3 sản lượng khoai tây Thế giới được thu hoạch ở Trung Quốc và Ấn Độ.
Từ nguyên
Từ tiếng Anh potato có nguồn gốc từ tiếng Tây Ban Nha patata (tên này vẫn được sử dụng tại Tây Ban Nha). Học viện Hoàng gia Tây Ban Nha cho rằng từ khoai tây trong tiếng Tây Ban Nha là hợp nhất của Taino batata (khoai lang) và Quechua papa (khoai tây). Khoai tây là tên lấy theo tên của một loại khoai lang, mặc dù không có liên hệ giữa hai loài cây này. Trong nhiều biên niên sử không có sự phân biệt giữa hai loài. Thế kỷ XVI, nhà thực vật học John Gerard sử dụng tên gọi khoai tây hoang hay khoai tây Virginia cho loài này và gọi khoai lang là khoai tây thông thường.
Đặc điểm
nhỏ|200px|Hoa của cây khoai tây nhỏ|200px|[[Quả khoai tây]] nhỏ|200px|Củ khoai tây màu nâu có mầm nhỏ|200px|Một giống khoai tây Cây khoai tây là cây lưu niên thân thảo phát triển khoảng 60 cm chiều cao, cây chết sau khi ra hoa. Hoa khoai Tây có màu trắng, hồng, đỏ, xanh, hoặc màu tím, nhụy hoa màu vàng. Khoai tây được thụ phấn chủ yếu bởi côn trùng, ong vò vẽ mang phấn hoa từ cây này đến cây khác, tuy nhiên cũng có một số lượng tự thụ phấn. Sau khi khoai tây ra hoa, một số giống cho ra quả màu xanh lá cây giống màu xanh trái cây cà chua anh đào, có thể chứa 300 hạt. Quả khoai tây có chứa một lượng lớn các chất độc alkaloid, solanine nên không dùng để ăn được. Tất cả các giống khoai tây mới được trồng từ hạt khác biệt với trồng bằng củ giống. Cắt trái khoai tây và ngâm xuống nước, hạt giống tách ra và chìm xuống phía dưới sau một ngày ngâm. Bất cứ loại khoai tây nào cũng có thể trồng bằng các loại củ (thực chất là thân biến dạng để dự trữ dinh dưỡng) hoặc miếng củ. Một số giống khoai tây thương mại không được sản xuất tất cả từ hạt giống (do giống không thuận lợi để ra hoa) mà được trồng bằng củ, gây nhầm lẫn với các loại củ và miếng củ bị gọi là hại giống.
Courménil
Courménil là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 264 mét trên mực nước biển.
Khoai tây
Lịch sử
Khoai tây có nguồn gốc từ Peru,, trong nghiên cứu được David Spooner xuất bản năm 2005 thì quê hương của cây khoai tây là một khu vực phía nam Peru (ngay phía bắc hồ Titicaca ).
Courménil
Tham khảo
Thể loại:Xã của Orne
Khoai tây
Lịch sử
Có hàng ngàn thứ (bậc phân loại dưới loài) khoai tây đã được tìm thấy ở vùng Andes, nơi đó người ta có thể tìm thấy hơn một trăm thứ khoai tây ở một thung lũng, mỗi hộ nông dân có thể tích trữ tới mười mấy loại khoai tây khác nhau.
Hiện tại người ta cho rằng khoai tây đã được du nhập vào châu Âu vào khoảng thập niên 1570 (khoảng 80 năm sau chuyến hành trình đầu tiên của Columbus tới châu Mỹ vào năm 1492) và sau đó nó đã được những người đi biển châu Âu đưa đến các lãnh thổ và các cảng trên khắp thế giới khi chế độ thực dân châu Âu mở rộng vào thế kỷ XVII và XVIII. Khi đã được phổ biến ở châu Âu, khoai tây đã sớm trở thành một thực phẩm và cây trồng chủ yếu ở nhiều nới khác trên thế giới. Việc thiếu sự đa dạng về di truyền do thực tế là có ít loài khoai tây khác nhau được du nhập ban đầu đã khiến cho khoai tây tại châu Âu vào thời gian này dễ bị bệnh. Năm 1845, một loại bệnh do nấm gây ra, Phytophthora infestans, cũng gọi là bệnh tàn rụi đã lan nhanh chóng khắp các khu vực ở tây Ireland, dẫn đến Nạn đói lớn Ireland. Khoai tây là loài quan trọng của một số nước châu Âu thời bấy giờ như Idaho, Maine, Bắc Dakota, Prince Edward Island, Ireland, Jersey và Nga vì vai trò rộng lớn của nó trong nền kinh tế nông nghiệp và lịch sử của các khu vực này. Nhưng trong các thập kỷ cuối của thế kỷ XX, việc mở rộng diện tích trồng trọt khoai tây lớn nhất lại là ở châu Á, nơi có khoảng 8% số lượng khoai tây trên thế giới được trồng. Kể từ khi Liên Xô bị giải tán, Trung Quốc đã trở thành quốc gia sản xuất khoai tây lớn nhất thế giới, tiếp theo là Ấn Độ.
Di truyền học
Có khoảng 5.000 giống khoai tây trên toàn Thế giới. Trong đó ba ngàn giống khoai tây được tìm thấy chỉ ở riêng Andes, chủ yếu ở Peru, Bolivia, Ecuador, Chile và Colombia. Ngoài 5.000 giống trồng, còn có khoảng 200 giống hoang dã, trong đó có thể có giống đã qua nhân giống với các giống được trồng. Việc này diễn ra liên tục giúp chuyển gen kháng sâu bệnh giữa khoai tây hoang dã với khoai tây trồng. Các giống biến đổi gen đã gặp sự phản đối kịch liệt từ công chúng ở Hoa Kỳ và châu Âu.
Các loài chính phát triển trên Thế giới là Solanum tuberosum (thể tứ bội với 48 nhiễm sắc thể), các giống hiện đại của loài này được trồng rộng rãi nhất. Ngoài ra còn có bốn loài lưỡng bội (24 nhiễm sắc thể) là S.stenotomum, S.phureja, S.goniocalyx và S.ajanhuiri. Có hai loài tam bội (36 nhiễm sắc thể) là S.chaucha và S.juzwpczukii. Có một loài trồng ngũ bội (với 60 NST): S. curtilobum. Có hai phân loài chính của Solanum tuberosum: andigena, hay giống Andes; và tuberosum, hay giống Chile. Khoai tây Andes thích nghi với các điều kiện ban ngày ngắn, là bản địa của ở các vùng núi xích đạo và nhiệt đới nơi phát sinh nó; tuy nhiên, khoai tây Chile là bản địa của vùng Chiloé Archipelago thích nghi với các điều kiện ngày dài ở vùng có độ cao lớn của miền nam Chile.
Trồng khoai tây mang lại hiệu quả cao với ít công chăm sóc, nó dễ dàng thích nghi với nhiều loại khí hậu, miễn là khí hậu mát mẻ và ẩm ướt đủ cho rễ cây hút nước từ đất để tạo thành tinh bột trong củ. Củ khoai tây cần điều kiện bảo quản cao, nó dễ bị nấm mốc khiến thối củ. Ngược lại, hạt khoai tây có thể lưu trữ trong nhiều năm mà không bị hỏng.
Vai trò trong việc cung cấp lương thực thế giới
nhỏ|trái|Sản xuất khoai tây trên toàn thế giới
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc báo cáo rằng sản lượng khoai tây toàn Thế giới năm 2010 là 320 triệu tấn. Trong đó chỉ hơn 2/3 là thức ăn trực tiếp của con người, còn lại là thức ăn cho động vật và nguyên liệu sản xuất tinh bột. Điều này cho thấy chế độ ăn hàng năm của mỗi công dân toàn cầu trung bình trong thập kỷ đầu thế kỷ XXI là 33 kg khoai tây. châu Âu là nơi sản xuất khoai tây bình quân đầu người cao nhất Thê giới, trong khi hiện nay Trung Quốc là nước sản xuất khoai tây lớn nhất Thế giới, riêng sản lượng khoai tây sản xuất ở Trung Quốc và Ấn Độ chiếm một phần ba sản lượng toàn cầu. Sự thay đổi địa lý của sản xuất khoai tây đã được đi từ các nước giàu đối với khu vực có thu nhập thấp trên thế giới, mặc dù mức độ của xu hướng này là không rõ ràng.
Trong năm 2008, một số tổ chức quốc tế nêu bật vai trò của khoai tây đối với lương thực thế giới. Họ trích dẫn tiềm năng của khoai tây là một loại cây trồng ít tốn kém công chăm sóc và thích hợp với nhiều loại khí hậu và địa phương. Do củ khoai tây nhanh hỏng, chỉ 5% sản lượng được giao dịch quốc tế, đóng góp ít vào việc ổn định thị trường lương thực trong cuộc khủng hoảng lương thực năm 2007-2008. Liên Hợp Quốc chính thức tuyên bố năm 2008 là năm quốc tế về khoai tây để nâng cao hình ảnh của khoai tây ở các quốc gia đang phát triển, gọi nó là cây lương thực kho báu.
Dinh dưỡng
Khoai tây có chứa các vitamin, khoáng chất và một loạt các hóa chất thực vật như các carotenoit và phenol tự nhiên. Axít chlorogenic cấu thành đến 90% của phenol trong khoai tây. Các hợp chất khác trong khoai tây là axit 4-O-caffeoylquinic (axit crypto-clorogenic), axit 5-O-caffeoylquinic (axit neo-clorogenic), axit 3,4-dicaffeoylquinic và 3,5-dicaffeoylquinic. Trong một củ khoai tây còn vỏ có kích thước trung bình 150 g, cung cấp 27 mg vitamin C (45% giá trị hàng ngày), 620 mg kali (18%), o,2 mg vitamin B6(10%) và một lượng rất nhỏ thiamin, riboflavin, folate, niacin, magnesi, phosphor, sắt và kẽm.
Khoai tây chứa khoảng 26 g cacbohydrat trong một củ trung bình. Các hình thức chủ yếu của cacbonhydrat này là tinh bột. Một phần nhỏ trong đó có khả năng chống tiêu hoá từ enzym trong dạ dày và ruột non. Tinh bột khoáng này được coi là có hiệu ứng sinh lý và lợi ích cho sức khỏe giống chất xơ: là chống ung thư ruột kết, tăng khả năng nạp glucose, giảm nồng độ cholesterol và chất béo trung tính trong huyết tương, tăng cảm giác no, thậm chí nó có thể làm giảm chất béo tích trữ trong cơ thể. Cách chế biến khoai tây có thể làm thay đổi đáng kể hàm lượng dinh dưỡng. Ví dụ khoai tây nấu chín chứa 7% tinh bột khoáng, khi làm nguội đi thì nó tăng lên 13%.
Khoai tây được xếp vào loại thức ăn có chỉ số Glycemic(GI) cao, do đó nó thường bị loại trừ ra khỏi chế độ ăn của những người cố gắng theo chế độ ăn uống với GI thấp. Trong thực tế chỉ số GI tùy thuộc mỗi loại khoai tây khác nhau là khác nhau.
Do chứa nhiều cacbonhydrat, khoai tây được cho là khiến cho người bị béo phì dư thừa nhiều hơn chất béo. Tuy nhiên, nghiên cứu của Đại học California, Davis và Trung tâm Quốc gia về An toàn Thực phẩm và Công nghệ, Viện Công nghệ Illinois chứng minh rằng mọi người có thể đưa khoai tây vào chế độ ăn uống của họ và vẫn giảm cân.
Độc tính
nhỏ|200px|trái|Chồi non của củ khoai tây
Khoai tây đã mọc mầm chứa nhiều chất độc. Khi thấy củ khoai tây đã mọc mầm thì nên vứt bỏ, tuyệt đối không nên ăn.
Khoai tây chứa những hợp chất độc hại được biết đến như là các glycoalkaloid, phổ biến nhất là solanin và chaconin. Solanin cũng được tìm thấy trong một số cây như cây bạch anh độc, thiên tiên tử (Hyoscyamus niger), cây thuốc lá (Nicotiana spp.), cà tím và cà chua. Độc tố này ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra sự yếu ớt và nhầm lẫn.
Các chất thuốc bảo vệ thực vật, tích tụ ở phần lá, mầm và quả khoai tây. Nấu ăn trên 170 °C làm giảm chất độc. Nồng độ của glycoalkaloid trong khoai tây hoang dã đủ để gây hại cho cơ thể người, nó gây ra nhức đầu, tiêu chảy, chuột rút và nghiêm trọng hơn khiến người ăn hôn mê dẫn tới tử vong. Tuy vậy ngộ độc do khoai tây rất ít xảy ra. Ánh sáng làm diệp lục tổng hợp clorophyl, đó là nguyên nhân khiến một số khu vực của củ có thể độc. Một số giống khoai tây chứa nhiều chất độc glycoalkaloid hơn các giống khác, các nhà lai tạo giống thông qua thử nghiệm sẽ loại bỏ các cây có tính độc. Họ cố gắng giữ mức solanin dưới 200 mg/kg. Tuy nhiên, khi các củ giống thương mại có màu xanh, hàm lượng chất solanin có thể lên tới 1.000 mg/kg. Trong một củ khoai tây bình thường có 12–20 mg/kg glycoalkaloid, củ khoai tây có mầm là 250–280 mg/kg, trong củ khoai tây vỏ xanh là 1.500-2.200 mg/kg.
Phát triển
nhỏ|200px|Trồng khoai tây ở [[Washington]] nhỏ|200px|Một cánh đồng trồng khoai tây
Khoai tây được trồng từ hạt giống khoai tây và củ giống, giống được chọn lựa kĩ để loại bỏ bệnh. Chỉ có 15 trên 50 tiểu bang của Mỹ phát triển giống khoai tây. Một số địa điểm chọn giống trong mùa đông lạnh cứng nhằm hạn chế các giống sâu hại, hoặc giống trong mùa hè để có sự tăng trưởng tối ưu. Tại Anh, hầu hết các giống khoai tây có nguồn gốc từ Scotland trong những cơn gió tây ngăn chặn sự tấn công của rệp và virus bệnh. Sự phát triển của khoai tây chia làm 5 giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, mầm bắt đầu xuất hiện từ khoai tây giống, sự tăng trưởng bắt đầu. Trong giai đoạn thứ hai, quá trình quang hợp bắt đầu khi cây phát triển lá. Trong giai đoạn ba, nhánh cây phát triển từ nách lá thấp, khi nhánh đủ lớn sẽ có hoa, củ khoai tây sẽ dừng phát triển khi nhiệt độ đất trên 26,7 °C, do đó khoai tây được gọi là cây trồng mùa lạnh. Củ khai tây phát triển nhất ở giai đoạn thứ tư, dinh dưỡng tập trung để hình thành và làm to củ. Ở giai đoạn này một số yếu tố quan trọng là độ ẩm tối ưu trong đất, nhiệt độ đất và dinh dưỡng cần được đảm bảo. Giai đoạn cuối là sự héo tán cây, vỏ củ cứng lại, đường chuyển hóa thành tinh bột.
Củ mới có thể phát sinh trên mặt đất, vỏ khoai tây tiếp xúc với ánh sáng sẽ thúc đẩy tạo chất độc solanine. Để tránh điều này xảy ra, người trồng dùng phương pháp vun gốc khoai tây, một cách khác là trồng khoai tây với các chất rải che nắng như rơm rạ hoặc các tấm nhựa. Trồng trọt khoai tây có thể khó trong một số trường hợp. Chuẩn bị mặt đất bằng, bừa, cày trước khi trồng, làm sạch cỏ dại và thời tiến thuận lợi sẽ là điều kiện tốt trước khi trồng khoai tây. Người trồng có thể trồng khoai tây với một miếng khoai tây có hai hoặc ba mắt trong một luống đất cao vừa. Cây khoai tây rất nhạy cảm với sương giá, nó làm hỏng mặt đất. Ngay cả thời tiết lạnh làm thân cây khoai tây tím, có thể làm thối và hỏng cả một cây lớn. Sau khi thu hoạch, củ khoai tây có thể bị xước và lột ra khi thu hoạch, nó sẽ tự hồi phục và chữa lành, ngăn ngừa nhiễm trùng và mất nước từ củ trong quá trình lưu trữ. 300px|nhỏ|phải|Khoai tây trong một bữa ăn sáng Lưu trữ củ khoai tây: Các cơ sở dùng để lưu trữ củ khoai tây được thiết kế cẩn thận giữ cho khoai tây sống và làm chậm quá trình phân hủy, trong đó bao gồm sự phân hủy tinh bột. Địa điểm lưu trữ có đặc điểm tối, thông thoáng và nhiệt độ lưu trữ lâu dài khoảng 4 °C (39 °F). Đối với lưu trữ ngắn hạn trước khi nấu, nhiệt độ khoảng 7 °C (45 °F) đến 10 °C (50 °F) là phù hợp. Nhiệt độ dưới 4 °C, xảy ra quá trình biến đổi tinh bột trong đường, làm thay đổi hương vị và chất lượng nấu ăn và làm tăng chất acrylamide khi nấu chín, đặc biệt trong các món ăn chiên. Một nghiên cứu về acrylamide trong thực phẩm giàu tinh bột năm 2002 đã khám phá ra chất này dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe khi nó được cho là gây ung thư.
Trong điều kiện lưu trữ tối ưu cho thương mại, khoai tây có thể lưu trữ đến 1o-12 tháng. Khi lưu trữ tại các gia đình chỉ được khoảng vài tuần. Nếu củ khoai xuất hiện màu xanh lá cây và nảy mầm, các khu vực này cần được cắt bỏ trước khi sử dụng. Cắt hoặc bóc các khu vực bị xanh vỏ không đủ để loại bỏ độc tố copresent, nó cũng không nên dùng cho động vật. Khi lưu giữ khoai tây ở các gia đình, nó có thể được bảo quản trong khoảng 1-2 tuần trong túi giấy, nơi khô, mát, nơi ít ánh sáng và thông thoáng. Nếu để khoai tây trong tủ lạnh, chấm đen có thể xuất hiện và xảy ra quá trình biết đổi tinh bột tạo mùi vị khó chịu khi nấu chín. Nếu giữ ở nhiệt độ quá nóng, củ khoai tây sẽ nảy mần và thối. Ngoài ra có một đặc điểm là củ khoai tây hấp thụ mùi hôi bởi quả lê.
Sản lượng: Năm 2010, 18,6 triệu ha đất trên thế giới được dùng để trồng khoai tây. Sản lượng trung bình là 17,4 tấn/ha. Trang trại trồng khoai tây ở Hoa Kỳ đạt sản lượng với 44,3 tấn/ha, nông dân New Zealand là những người sản xuất khoai tây có sản lượng cao nhất Thế giới, dao động từ 60-80 tấn/ha, kỷ lục được ghi nhận là 88 tấn/ha.
Sâu bệnh: Bệnh Phytophthora infestans (bệnh giá sương mai) vẫn tàn phá nặng ngành công nghiệp khoai tây ở châu Âu và Hoa Kỳ. Một số bệnh khoai tây khác như Rhizoctonia, Sclerotinia, chân đen, nấm mốc bột, vảy bột, virus leafroll và đầu màu tím. Côn trùng thường là nguyên nhân truyền bệnh khoai tây và trực tiếp phá hoại thân cây như bọ khoai tây Colorado, sâu bướm khoai tây, đào rệp xanh, rệp khoai tây, bọ trĩ, bọ ve. Tuyến rễ khoai tây có một loài vi trùng phát triển mạnh làm héo cây, loài này có thể tồn tại trong đất nhiều năm, nên việc trồng luân canh được khuyến khích.
Việt Nam
Khoai tây được nhập vào Việt Nam năm 1890. Từ năm 1980, khoai tây được quan tâm và đã có đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước mà Viện Khoa học và kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam (KHKTNNVN) là cơ quan chủ trì. Nhờ vậy, năng suất khoai tây đã được nâng cao, trước thường là 8 tấn/ha, cao nhất là 18-20 tấn/ha, từ năm 1981 đến nay, năng suất bình quân đạt gần 12 tấn/ha, cao nhất đạt 35-40 tấn/ha, có thời điểm khoai tây đã xuất khẩu sang Nga (có năm tới 1.000 tấn). Khi lương thực lúa gạo và ngô dồi dào thì khoai tây được nghiên cứu theo hướng chất lượng và hiệu quả.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nông nghiệp Thể loại:Cây trồng xuất phát từ châu Mỹ  Thể loại:Bài cơ bản dài Thể loại:Cây trồng bắt nguồn từ châu Mỹ Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753 Thể loại:Củ T
Valdenebro de los Valles
Valdenebro de los Valles là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 223 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Valladolid
Leugny, Yonne
Leugny là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Malacorhinus semifasciatus
Malacorhinus semifasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.
Tham khảo
Thể loại:Malacorhinus
Aphanocephalus burgeoni
Aphanocephalus burgeoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Discolomatidae. Loài này được John miêu tả khoa học năm 1952.
Tham khảo
Thể loại:Aphanocephalus
Schefflenz
Schefflenz là một thị xã nằm ở huyện Neckar-Odenwald-Kreis, thuộc bang Baden-Württemberg, Đức.
Jeongseon
Jeongseon (Hán Việt: Tinh Thiện) là một quận ở đạo (tỉnh) Gang Won, Hàn Quốc. Quận này có diện tích 1220,67 km², dân số năm 2004 là 46.362 người. Đây là quên hương của "Arirang Jeongseon". Đây cũng là quê hương của diễn viên Won Bin (Nguyên Bân) và cầu thủ bóng đá Seol Ki-hyeon (Tiết Kỳ Huyễn).
Saint-Denis-le-Ferment
Saint-Denis-le-Ferment  là một xã của tỉnh Eure, thuộc vùng Normandie, miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Saintdenisleferment
Asymmetrorbione drepanopleon
Asymmetrorbione drepanopleon là một loài chân đều trong họ Bopyridae. Loài này được Boyko miêu tả khoa học năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Asymmetrorbione
Hydromanicus intermedius
Hydromanicus intermedius là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Gymnopilus levis
Gymnopilus levis là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.
Xem thêm
Danh sách các loài Gymnopilus
Liên kết ngoài
levis Thể loại:Nấm Bắc Mỹ
Charles Debbas
Charles Debbas (شارل دباس) (16 tháng 4 năm 1884 - 22 tháng 8 năm 1935) là một chính trị gia Liban theo đạo Chính thống giáo Đông phương. Ông là tổng thống đầu tiên của Liban (trước khi độc lập) từ 1 tháng 9 năm 1926 đến 2 tháng 1 năm 1934 dưới thời ủy trị của Pháp (được gọi là Đại Liban). Ông cũng từng là chủ tịch của Nghị viện Liban từ 30 tháng 1 đến 31 tháng 10 năm 1934.
Cuộc sống
Charles Debbas xuất thân từ gia đình Debb Beirut nổi tiếng bao gồm nhiều người nổi tiếng trong lịch sử Liban. Có thể kể đến Tổ phụ Athanasius II và III của Nhà thờ Chính thống Hy Lạp Antioch.
Tham khảo
Thể loại:Tổng thống Liban Thể loại:Thủ tướng Liban
Evander Holyfield
Evander Holyfield (sinh ngày 19 tháng 10 năm 1962) là một võ sĩ quyền anh chuyên nghiệp người Mỹ. Ông là cựu Vô địch thế giới Undisputed trong cả hai hạng Cruiserweight và hạng nặng, nổi tiếng với biệt danh "The Real Deal." Sau khi giành huy chương đồng trong hạng Light Heavyweight tại Thế vận hội mùa hè năm 1984, ông ra mắt như là một vận động viên chuyên nghiệp ở tuổi 21.
Holyfield chuyển lên hạng Cruiserweight vào năm 1985 và giành danh hiệu đầu tiên của mình năm sau, khi anh đánh bại Dwight Muhammad Qawi để chiếm đai WBA Cruiserweight. Sau đó anh đánh bại Ricky Parkey và Carlos De Leon để giành danh hiệu của Lineal, IBF và WBC, trở thành nhà vô địch Undisputed Cruiserweight Champion. Holyfield chuyển đến hạng nặng vào năm 1988, đánh bại Buster Douglas Ring, giành danh hiệu Lineal, WBC, WBA và IBF trong năm 1990.
Evander Holyfield nắm giữ chiến thắng đáng chú ý khác vượt các đối thủ như: George Foreman, Larry Holmes, Riddick Bowe, Ray Mercer, Mike Tyson (x2), Michael Moorer, John Ruiz, Michael Dokes và Hasim Rahman. Holyfield là người duy nhất 4 lần đạt danh hiệu Vô dịch Hạng nặng Thế giới (World Heavyweight Champion), giành danh hiệu WBA, WBC và IBF năm 1990, danh hiệu WBA và IBF năm 1993 và danh hiệu WBA vào năm 1996 và 2000.
Holyfield trong trận tái đấu với Mike Tyson năm 1997, trong đó hành động Tyson cắn tai Holyfield đã trở thành một trong những sự kiện tai tiếng nhất của lịch sử quyền anh nhà nghề.
Chú thích
Thể loại:Quyền Anh Thể loại:Tín hữu Kitô giáo Mỹ Thể loại:Sinh năm 1962 Thể loại:Nhân vật còn sống
Couvains, Orne
Couvains là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 230 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Orne
Xa lộ Liên tiểu bang 26
Từ Kingsport theo hướng bắc, Quốc lộ Hoa Kỳ 23 tiếp tục hướng bắc đến Portsmouth, Ohio trong vai trò Hành lang B của Hệ thống Xa lộ Phát triển Vùng Appalachia, và ra ngoài đến thành phố Columbus trong vai trò Hành lang C. Cùng kết nối với hành lang Columbus-Toledo, Ohio được hình thành bởi Xa lộ Liên tiểu bang 75, Quốc lộ Hoa Kỳ 23, và Xa lộ Tiểu bang 15, I-26 trở thành một phần của một xa lộ phần lớn là đường cao tốc có bốn làn xe hay hơn chạy dài từ Ngũ Đại Hồ đến duyên hải Đại Tây Dương tại thành phố Charleston, South Carolina. Không có các kế hoạch nào khác để chính thức mở rộng Xa lộ Liên tiểu bang 26 vào tiểu bang Virginia, Kentucky, hay hơn nữa.
Mô tả xa lộ
I-26 là một xa lộ liên tiểu bang chạy theo đường xéo hướng tây bắc/đông nam. Đa số các xa lộ khác trong vùng này là số lẻ và chạy theo hướng đông bắc/tây nam. Đoạn kéo dài qua thành phố Asheville phần lớn chạy theo hướng bắc–nam. Tại đây, I-26 qua Sông French Broad nằm trong Asheville bằng Cầu Smoky Park. Xa lộ chạy theo hướng đối nghịch với biển dấu của nó (I-26 chiều hướng tây thực tế lại đi theo hướng đông. Vì I-26 chạy cùng đường với I-240 cho nên I-240 chiều hướng đông và I-26 chiều hướng tây lại đi cùng đường).
I-26 có các biển dấu gắn thêm biển dấu phía trên mang chữ FUTURE (tương lai) từ thành phố Asheville đi hướng bắc đến thành phố Mars Hill, North Carolina vì xa lộ cao tốc thuộc Quốc lộ Hoa Kỳ 23 củ hơn không hội đủ tất cả các tiêu chuẩn của một xa lộ liên tiểu bang.
Tennessee
Các số lối ra tại tiểu bang Tennessee trước đây được đánh số theo chiều ngược, có nghĩa là tăng dần từ phía "đông" (thực tế là hướng nam) sang phía "tây" (thực tế là hướng bắc) vì xa lộ này trước đây từng được cắm biển là một xa lộ bắc-nam trong vai trò là Quốc lộ Hoa Kỳ 23 (số lẻ là xa lộ bắc-nam). Mặc dù điều này phù hợp với luật mã số lối ra cho xa lộ nam-bắc nhưng hệ thống mã số lối ra được đổi trên tất cả 284 biển dấu dọc theo I-26 để phù hợp với phần còn lại của xa lộ đông-tây vào tháng 3 năm 2007. Các biểu dấu còn lại của I-181 ở phía bắc I-81 cũng được thay thế bằng biển dấu I-26 cùng lúc đó. Tại Tennessee, I-26 tiếp tục hướng đông bắc qua Erwin, TN. Khi xa lộ đến Johnson City, TN trong vùng Tri-Cities (ba thành phố), nó rời Rừng Quốc gia Cherokee và bẻ ngoặc sang hướng tây bắc về nút giao thông lập thể của nó với Xa lộ Liên tiểu bang 81 tại Colonial Heights, TN. Điểm đầu của I-26 là ở tại nơi giao cắt với Quốc lộ Hoa Kỳ 11W ở phía tây Kingsport, TN khi đó Quốc lộ Hoa Kỳ 23 tiếp tục đi đoạn đường còn lại dài khoảng 1 mi đến ranh giới tiểu bang Virginia.
North Carolina
nhỏ|I-26 trong [[Quận Polk, NC]] Khoảng 20 mi bên ngoài thành phố Spartanburg, xa lộ đến chân đồi của Dãy núi Blue Ridge. Sau khi qua ranh giới vào trong Quận Polk, North Carolina, I-26 giao cắt với Quốc lộ Hoa Kỳ 74 gần thành phố Columbus, N.C., và đi lên đoạn đường dốc 6% dài 3 dặm qua Đèo Howard. Sau đó nó đi qua cầu cao nhất tại North Carolina, đó là Cầu Tưởng niệm Peter Guice cao 225 ft trên Sông Green giữa Saluda và Flat Rock nằm trong Quận Henderson, North Carolina. Xa lộ đi qua Đường phân thủy phía đông ở cao độ 2130 ft. Mặt đất gần như bằng phẳng sau khi nó vào lưu vực Sông French Broad trải dài từ thành phố Flat Rock, N.C. đến Hendersonville, N.C., Fletcher, N.C., và Arden, N.C..
I-26 có một nút giao thông lập thể lớn với Xa lộ Liên tiểu bang 40 tại Asheville, N.C.. Sau khoảng 3 mi, Quốc lộ Hoa Kỳ 23 nhập vào I-26 ở phía tây Asheville và đi theo xa lộ vào trong tiểu bang Tennessee. Hai xa lộ liên tiểu bang vượt Sông French Broad sau đó. Khi I-240 tiếp tục bẻ ngoặc lên hướng bắc và hướng đông của Asheville, I-26 quay lên hướng bắc đến Weaverville và Mars Hill, N.C. Nó đầu tiên đi vào Dãy núi Blue Ridge và rồi Dãy núi Walnut và Dãy núi Bald thuộc Dãy núi Appalachia, đi qua Rừng Quốc gia Pisgah và Rừng Quốc gia Cherokee.
Khi I-26 đi qua Dãy núi Bald gần ranh giới North Carolina/Tennessee, nó đi qua vùng nông thôn tương đối ở trên độ cao. Tại Đèo Buckner, I-26 lên đến độ cao 3370 ft. Nó lên đến độ cao cao nhất toàn tuyến đường của nó là 3760 ft tại Đèo Sam. Khoảng 2 mi ở hai phía ranh giới tiểu bang, độ cao ít nhất của nó là 3000 ft.
South Carolina
nhỏ|trái|I-26 chiều đi phía nam trong tiểu bang South Carolina, khoảng 27 dặm về phía nam nút giao thông lập thể [[Xa lộ Liên tiểu bang 385|I-385.]] Bắt đầu trong thành phố Charleston, I-26 đi theo hướng tây bắc trên các cánh đồng bằng phẳng có ít đô thị rồi qua thành phố Summerville. Sau điểm giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 95 ngay bên trong Quận Orangeburg, mặt đất trở thành đồi núi. Orangeburg là nơi dừng chân chính đầu tiên nằm bên ngoài thành phố Charleston có vài lối ra mang tên này. Giữa Orangeburg và điểm giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 77 ngay bên ngoài Cayce, xa lộ đi lên và đi xuống một ít ngọn đồi rất dài có độ cao trung bình khoảng 100 ft hay 30 mét. Bên ngoài Xa lộ Liên tiểu bang 77 là vùng đô thị Columbia. Vùng đô thị này gần như chấm dứt tại lối ra số 101. Thành phố kế tiếp là Newberry. Sau đó, I-26 đi về phía thành phố Spartanburg nơi nó có một điểm giao cắt với Hành lang Xa lộ Liên tiểu bang 85. Hành lang này có số lượng đáng kể các hãng sản xuất và thương mại quốc tế. Đoạn dài 11 mi của I-26 từ Xa lộ Liên tiểu bang 126 tại Columbia đến Quốc lộ Hoa Kỳ 176 ở Lối ra số 97 là đoạn đầu tiên của xa lộ thông xe vào ngày 7 tháng 9 năm 1960.
Lịch sử
Trước ngày 5 tháng 8 năm 2003, điểm đầu phía tây bắc của xa lộ là tại Xa lộ Liên tiểu bang 40 bên phía tây nam của thành phố Asheville là nơi xa lộ tiếp tục tạo thành một vòng đi quanh phố chính trong vai trò là Xa lộ Liên tiểu bang 240. Năm 2003, xa lộ được quyết định nối dài về phía tây bắc thành phố Asheville vào tiểu bang Tennessee. Tiếp theo, đoạn cuối cùng của xa lộ trong tiểu bang North Carolina, từ Mars Hill đi hướng bắc đến ranh giới tiểu bang Tennessee, thay thế Quốc lộ Hoa Kỳ 23 củ là quốc lộ có hai làn xe. I-26 được nối dài vào tiểu bang Tennessee qua ngã Quốc lộ Hoa Kỳ 23, lấy khoảng trên phân nửa con đường của cựu Xa lộ Liên tiểu bang 181 từ Quốc lộ Hoa Kỳ 321 trong Johnson City đến nút giao thông lập thể Xa lộ Liên tiểu bang 81 ở đông nam thành phố Kingsport, Tennessee. Hiệp hội Quan chức Giao thông và Xa lộ Tiểu bang Mỹ (AASHTO) ban đầu phán quyết chống lại việc nối dài Xa lộ Liên tiểu bang 26 dọc theo phần còn lại của I-181 đến Kingsport vì điều này sẽ tạo cho một xa lộ liên tiểu bang chính (I-26) thành rời rạc vì nó không có điểm kết nối nào với bất cứ một xa lộ liên tiểu bang nào, biên giới quốc tế nào hay duyên hải nào.
Tương lai
Ủy ban Vùng Appalachia chấp thuận hai hành lang xa lộ như một phần của Hệ thống Xa lộ Phát triển Vùng Appalachia:
Điểm đầu phía tây của I-26 ban đầu được dự định là thành phố Columbus, Ohio trên một con đường từng dùng Hành lang B và C. Dù các hành lang xa lộ và điểm đầu vẫn còn trên giấy tờ, và phần nhiều con đường đã được triển khai như Quốc lộ Hoa Kỳ bốn làn xe nhưng kế hoạch cho I-26 ở phía bắc và tây thành phố Kingsport, Tennessee bị gián đoạn vì các dự án xây dựng khác.
Liên kết ngoài
26
Lavau, Yonne
Lavau là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Aphanocephalus castaneus
Tham khảo
Thể loại:Aphanocephalus
Valdestillas
Valdestillas là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 1.650 người.
Seckach
Seckach là một thị xã thuộc huyện Neckar-Odenwald-Kreis, bang Baden-Württemberg, Đức. Nơi đây có sông Seckach chảy qua.
Malacorhinus sericeus
Malacorhinus sericeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.
Tham khảo
Thể loại:Malacorhinus
Hydromanicus irroratus
Hydromanicus irroratus là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Hydromanicus
Asymmetrorbione kempi
Tham khảo
Thể loại:Asymmetrorbione
Aphanocephalus chujoi
Aphanocephalus chujoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Discolomatidae. Loài này được John miêu tả khoa học năm 1955.
Tham khảo
Thể loại:Aphanocephalus
Maximilien de Béthune
Maximilien de Béthune có thể chỉ đến:
Laroche-Saint-Cydroine
Laroche-Saint-Cydroine là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.
Gymnopilus longisporus
Gymnopilus longisporus là một loài nấm thuộc họ Cortinariaceae.
Xem thêm
Danh sách các loài Gymnopilus
Liên kết ngoài
longisporus Thể loại:Nấm Bắc Mỹ
Atarbolana dasycolus
Atarbolana dasycolus là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Yasmeen miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Atarbolana
Malacorhinus sexpunctatus
Malacorhinus sexpunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.
Bồi bàn
nhỏ|phải|300px|Tranh vẽ về một nữ bồi bàn Bồi bàn, hay còn gọi là hầu bàn, chạy bàn hay nhân viên bàn, nhân viên phục vụ, là những người được thuê để làm việc tại một nhà hàng hoặc một tụ điểm ẩm thực cố định hoặc lưu động (trong các tiệc cưới, liên hoan, bữa tiệc...) để phục vụ cho khách hàng bằng việc cung cấp (bưng bê, phục vụ) cho khách các món ăn và đồ uống theo yêu cầu của khách khi họ gọi. Bồi bàn trong truyền thống của người Hoa còn được gọi là tiểu nhị là một thanh niên vắt một cái khăn trên vai, đầu đeo mũ vải chuyên mời chào khách khi họ bước vào quán và hay bưng và rót trà ra mời khách và ghi thực đơn. Bồi bàn đôi khi được nhận tiền "bo" từ khách, họ luôn sẵn sàng để chờ khách đưa ra yêu cầu và phục vụ tận tình cho khách.
Malacorhinus sexpunctatus
Tham khảo
Thể loại:Malacorhinus
Bồi bàn
Bồi bàn chính là một phần của khu vực dịch vụ và một trong những nghề phổ biến nhất tại Hoa Kỳ. Văn phòng Lao động ước tính đến tháng 5 năm 2008, đã có hơn 2,2 triệu người làm làm công việc bồi bàn. Bồi bàn hiện đại được trang bị đồng phục chỉnh tề. Nhiệm vụ của bồi bàn bao gồm lên thực đơn để chuẩn bị cho một bữa ăn, ghi thực đơn của khách hàng, phục vụ đồ uống và thực phẩm, và thực hiện vệ sinh, dọn vén trước, sau và trong phần ăn khi thực khách đang dùng (thông thường khi hết một món thì bồi bàn sẽ dọn những chén, bát, đồ thừa đi để chuẩn bị lên món mới). Bồi bàn thường mặc đồng phục màu đen và trắng với một tạp dề dài màu trắng, (kéo dài từ thắt lưng đến mắt cá chân).
Tham khảo
Thể loại:Nghề nghiệp Thể loại:Nhân viên nhà hàng
Lasson, Yonne
Lasson là một xã thuộc tỉnh Yonne trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Crouttes
Crouttes là một xã thuộc tỉnh Orne vùng Normandie tây bắc nước nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 240 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Orne
Hydromanicus jacobsoni
Hydromanicus jacobsoni là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Hydromanicus
Malacorhinus tricolor
Malacorhinus tricolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1887.
Tham khảo
Thể loại:Malacorhinus
Hydromanicus klanklini
Hydromanicus klanklini là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Hydromanicus
BTV (định hướng)
BTV có thể là:
Marius Wolf
Marius Wolf (sinh ngày 27 tháng 5 năm 1995) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Đức thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Borussia Dortmund tại Bundesliga và đội tuyển bóng đá quốc gia Đức.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1995 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Đức Thể loại:Người Coburg Thể loại:Người Kronach (quận) Thể loại:Vận động viên người Oberfranken Thể loại:Cầu thủ bóng đá người Bayern Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Đức Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bundesliga Thể loại:Cầu thủ bóng đá 2. Bundesliga Thể loại:Cầu thủ bóng đá Regionalliga Thể loại:Cầu thủ bóng đá TSV 1860 Munich Thể loại:Cầu thủ bóng đá TSV 1860 Munich II Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hannover 96 Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hannover 96 II Thể loại:Cầu thủ bóng đá Eintracht Frankfurt Thể loại:Cầu thủ bóng đá Borussia Dortmund Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hertha BSC Thể loại:Cầu thủ bóng đá 1. FC Köln
Valdunquillo
Valdunquillo là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 209 người.
Liên kết ngoài
Official Website (Spanish)
Thể loại:Đô thị ở Valladolid