cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trichoniscus alexandrae
Trichoniscus alexandrae là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Caruso miêu tả khoa học năm 1978.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Tây Bắc Hoa Kỳ ven biển Thái Bình Dương
Tại Mỹ, cụm từ "Pacific Northwest" còn được dùng để chỉ hầu hết khu vực hành chính Tây Bắc Mỹ, bao gồm các tiểu bang của Mỹ nằm trong vùng Tây Bắc ven biển Thái Bình Dương, nhưng không tính các vùng của Canada.
Tham khảo
Thể loại:Vùng của Tây Hoa Kỳ Thể loại:Địa lý vùng Tây Bắc Thái Bình Dương Thể loại:Vùng của Canada Thể loại:Vùng của Bắc Mỹ
Opsaridium tweddleorum
Opsaridium tweddleorum là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae. Chúng được tìm thấy ở Malawi và Mozambique.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là các con sông.
Tham khảo
Thể loại:Opsaridium Thể loại:Động vật được mô tả năm 1996
Psychomyiellodes
Psychomyiellodes là một chi Trichoptera. Loài đặc trưng của chi là Psychomyiellodes ungulata.
Tham khảo
Thể loại:Ecnomidae
Manhunt International 2006
Tham khảo
Thể loại:Manhunt International Thể loại:Năm 2006
Trichoniscus anopthalmus
Trichoniscus anopthalmus là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Cybocephalus apicehirtus
Cybocephalus apicehirtus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cybocephalidae. Loài này được Endrödy-Younga miêu tả khoa học năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Cybocephalus
Threnia longipennis
Threnia longipennis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Threnia longipennis được Schiner miêu tả năm 1868. Loài này phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Threnia
Psychomyiellodes badalus
Psychomyiellodes badalus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Psychomyiellodes
Trichoniscus apenninicus
Trichoniscus apenninicus là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Taiti & Ferrara miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Opsaridium splendens
Opsaridium splendens là một loài cá vây tia thuộc họ Cyprinidae. Loài này có ở Burundi và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Opsaridium Thể loại:Động vật được mô tả năm 1997
Vi Ỷ San
Vi Ỷ San là một ngôi sao nhạc pop người Philippines gốc Bồ Đào Nha, cô được biết đến nhiều nhất với tác phẩm kinh điển Cantopop năm 1990 "Gặp nhau hà tất từng quen biết" song ca cùng với Tưởng Chí Quang.
Vào tháng 2 năm 2013, Vi Ỷ San được ca sĩ Nhan Liên Võ mời đồng tổ chức chương trình âm nhạc "D100 Keep on Singing" trên đài mạng "D100".
Năm 2014, Vi Ỷ San được người bạn thân thiết Tưởng Chí Quang mời tham gia bộ phim truyền hình "Anh họ, cố lên!" phần 2.
Sự nghiệp
Quá trình ca hát của Vi Ỷ San bắt đầu vào năm 1978 để tham gia cuộc thi hát nghiệp dư trên truyền hình không dây, giành ngôi vị Á quân. Sau đó, cô tham gia kí hợp đồng trong vòng một năm với hãng thu âm EMI Records. Năm 1982, Vi Ỷ San tham gia cuộc thi âm nhạc Tân Tú lần thứ nhất dưới cái tên Rita Maria Carpio với bài hát hát "Sexy Music" và giành ngôi vị Á quân. Quán quân của năm đó là cố nghệ sĩ Mai Diễm Phương. Sau cuộc thi, Vi Ỷ San ký hợp đồng với công ty Hoa tinh xướng phiến (Capital Artists). Tuy nhiên, vì công ty đã dành phần lớn nguồn lực của mình cho Mai Diễm Phương nên Vi Ỷ San đề xuất chấm dứt hợp đồng vào năm 1984.
Những năm 1985 đến năm 1986, công ty thu âm Ngân hà xướng phiến đã cố tình mời cô phát hành bản thu âm và đến Đài Loan để phát triển. Từ năm 1988 đến 1989, cô đã xuất bản hai album nhạc bằng tiếng Anh tại Đài Loan với nghệ danh Mễ Thị và bản thu âm đầu tiên đạt được kết quả khả quan. Sau khi công khai album thứ hai, cô không còn gia hạn hợp đồng với công ty và do nhớ gia đình, nên cô đã quay trở lại Hồng Kông phát triển vào cuối năm 1989. Sau khi sinh con gái lớn vào năm 1996, Vi Ỷ San quyết định rút hoàn toàn khỏi ngành giải trí để chăm sóc con gái. Mãi đến những năm 2010, cô mới quay lại với sự nghiệp ca hát.
Năm 2016, cô trở lại tham gia bộ phim truyền hình "Anh họ, cố lên!" phần 3. Vào ngày 1 tháng 11 năm 2017, đã kết thúc hợp đồng với TVB.
Đời tư
Vi Ỷ San từng kết hôn và có hai con gái nhưng hiện cô đã ly hôn và đang độc thân.
Venizy
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Giải quần vợt Wimbledon 1885 - Đơn nữ
Liên kết ngoài
Đơn nữ Thể loại:Giải quần vợt Wimbledon theo năm - Đơn nữ Thể loại:Quần vợt nữ năm 1885 Thể loại:Thể thao nữ Anh Quốc năm 1885
Cybocephalus apicelucens
Cybocephalus apicelucens là một loài bọ cánh cứng trong họ Cybocephalidae. Loài này được Endrödy-Younga miêu tả khoa học năm 1976.
Tham khảo
Thể loại:Cybocephalus
Manhunt International 2007
Tham khảo
Thể loại:Manhunt International Thể loại:Năm 2007
Bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2016
Môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2016 được tổ chức từ ngày 3 đến ngày 20 tháng 8. Ngoài thành phố đăng cai là Rio de Janeiro, các trận đấu cũng sẽ được tổ chức ở Belo Horizonte, Brasília, Salvador, São Paulo, và Manaus. Các hiệp hội liên kết với FIFA có thể gửi các đội tham gia giải đấu. Đội tuyển nam cầu thủ dưới 23 tuổi (sinh vào hoặc sau ngày 1 tháng 1 năm 1993) và 3 cầu thủ trên 23 tuổi, trong khi không có giới hạn độ tuổi với các đội tuyển nữ.
Lịch thi đấu
Lịch thi đấu của giải đấu nam và nữ đã được công bố vào ngày 10 tháng 11 năm 2015.
Địa điểm
Rio de Janeiro, sẽ tổ chức các trận đấu vòng loại tại Estádio Olímpico João Havelange và các trận chung kết nam và nữ tại sân vận động Maracanã vào ngày 19 và 20 tháng 8. Ngoài Rio de Janeiro còn có 5 thành phố khác là: São Paulo, Belo Horizonte, Brasília, Salvador, và Manaus, tất cả đều từng là nơi tổ chức Giải vô địch bóng đá thế giới 2014. Lựa chọn cuối cùng về địa điểm thi đấu được FIFA công bố vào ngày 16 tháng 3 năm 2015.
Vòng loại nam
Ngoài chủ nhà Brasil, đội tuyển bóng đá Olympic nam của 15 quốc gia sẽ hội đủ điều kiện từ sáu liên đoàn lục địa riêng biệt. FIFA phê chuẩn sự phân bố của các điểm tại cuộc họp Ban chấp hành vào tháng 3 năm 2014.
Vòng loại nữ
Ngoài chủ nhà Brasil, 11 đội tuyển từ 6 châu lục sẽ tham gia giải đấu. FIFA phê chuẩn sự phân bố của các điểm tại cuộc họp Ban chấp hành vào tháng 3 năm 2014.
Nội dung nam
thumb|275px|Trang trí cho Thế vận hội Mùa hè 2016 gần [[Sân vận động Mané Garrincha|Estádio Nacional Mané Garrincha, Brasilia, địa điểm thi đấu của một vài trận đấu bóng đá nam và nữ.]] nhỏ|275px|[[Neymar (Brasil) và Bender (Đức) giành bóng  ở chung kết Bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2016. Sau khi giành chiến thắng trong loạt đá luân lưu, Brasil lần đầu tiên đoạt huy chương vàng bóng đá nam]]
Nội dung bóng đá nam gồm hai vòng; sau vòng bảng là vòng đấu loại trực tiếp.
Vòng bảng
Các đội được chia làm bốn bảng mỗi bảng bốn quốc gia, các đội sẽ thi đấu vòng tròn một lượt. Ba điểm dành cho một trận thắng, một cho trận hòa. Hai đội dẫn đầu mỗi bảng sẽ lọt vào vòng tứ kết.
Nội dung nữ
nhỏ|[[Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Đức|Đội tuyển bóng đá nữ của Đức vui mừng khi thắng Thụy Điển trong trận chung kết Bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2016 - Nữ]]
Vòng bảng
Mười hai đội được chia làm ba bảng, mỗi bảng bốn đội, thi đấu vòng tròn một lượt. Hai đội đầu mỗi bảng và hai đội đứng thứ ba có thành tích xuất sắc nhất đi tiếp vào vòng đấu loại trực tiếp.
Bảng huy chương
Chủ nhà (Brasil)
Liên kết ngoài
2016  Thế vận hội Mùa hè Bóng đá Thể loại:Giải đấu bóng đá quốc tế tổ chức bởi Brasil
Lewice, Tỉnh West Pomeranian
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Psychomyiellodes dentatus
Psychomyiellodes dentatus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Lewice, Tỉnh West Pomeranian
Ngôi làng có dân số 203.
Psychomyiellodes dentatus
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Psychomyiellodes
Thận
thumb|Tiêu bản thận thỏ
Thận (hay cật thường khi nói đến cơ thể loài thú) là một tạng (cơ quan) trong hệ tiết niệu, có hai quả, có nhiều chức năng, được tìm thấy trong một số loại động vật có xương sống và không xương sống. Chúng là một bộ phận quan trọng của hệ tiết niệu và cũng có chức năng hằng định nội môi như điều chỉnh các chất điện phân, duy trì sự ổn định axit-base, và điều chỉnh huyết áp. Các quả thận đóng vai trò là bộ lọc máu tự nhiên trong cơ thể, và các chất thải theo niệu quản được dẫn đến bàng quang để thải ra ngoài. Trong việc tạo ra nước tiểu, các quả thận bài tiết các chất thải như urê, acid uric và amonia; thận cũng có nhiệm vụ tái hấp thụ nước, glucose, và các amino acid. Thận cũng sản xuất các hóc môn như calcitriol, renin, và erythropoietin.
Hình dáng, vị trí giải phẫu người
Thận có hình hạt đậu nằm trong khoang bụng sau phúc mạc đối xứng nhau qua cột sống, ngang đốt ngực T11 đến đốt thắt lưng L3. Thận phải nằm thấp hơn thận trái một chút (Có ý kiến cho rằng thận phải bị đè bởi gan to nhất trong các tạng nên mới như vậy). Mặt trước thận nhẵn bóng còn mặt sau thì sần sùi. Các quả thận nhận máu từ cặp động mạch thận bắt nguồn từ động mạch chủ bụng, và chảy vào các cặp tĩnh mạch thận. Mỗi quả thận tiết nước tiểu vào niệu quản, là một cấu trúc cặp đôi dẫn nước tiểu vào bàng quang. Phía trên mỗi quả thận là tuyến nội tiết thượng thận
Cấu tạo chung
Mỗi quả thận dài khoảng 10 - 12.5 cm, rộng 5–6 cm, dày 3–4 cm và nặng khoảng 170g, có một bờ lồi, một bờ lõm và được bọc bởi vỏ xơ. Ở bờ lõm có một chỗ lõm sâu gọi là rốn thận là nơi mạch máu và các tổ chức thận liên quan.Thận gồm 2 vùng: vùng ngoài cùng là phần vỏ (có màu hồng tới đỏ hay đỏ sẫm) dày khoảng 7 - 10mm, vùng kế tiếp là phần tủy và một khoang rỗng được gọi là bể thận hay tháp thận.
Cấu tạo vi thể và siêu vi thể
thumb|250px|left| 1. [[Tháp thận • 2. Động mạch gian thùy • 3. Động mạch thận • 4. Tĩnh mạch thận 5. Rốn thận • 6. Bể thận • 7. Niệu quản • 8. Đài thận bé • 9. Vỏ thận • 10. Inferior renal capsule • 11. Superior renal capsule • 12. Tĩnh mạch gian tiểu thùy • 13. Nephron • 14. Đài thận bé • 15. Đài thận lớn • 16. Nhú thận • 17. Cột thận ]] Quan sát trên kính lúp có thể thấy rõ ở phần vỏ thận gồm các chấm đỏ, nhỏ li ti, đường kính khoảng 0,2mm. Đó là các cầu thận, còn được gọi là tiểu cầu Malpighi. Cầu thận, nang cầu thận và ống thận tạo thành một đơn vị chức năng. Nang cầu thận hay còn gọi là nang Bowman, do nhà khoa học Bowman phát hiện và mô tả nó, thực chất là một cái túi gồm 2 lớp mà lớp trong tiếp giáp với búi mao mạch (chính là cầu thận).
Nhu mô thận: Gồm hai phần có màu sắc khác nhau: vùng vỏ màu đỏ nhạt ở phía ngoài và vùng tủy màu đỏ thẫm ở phía trong. Vùng vỏ: Dày khoảng 4mm bao gồm các hạt thận (hay tiểu cầu thận, hay tiểu cầu Malpighi); phần vỏ nằm giữa các tháp thận, gọi là cột thận. Vùng tủy: Được cấu tạo bởi các tháp thận (tháp Malpighi). Mỗi tháp thận là một khối hình nón có đáy hướng về vỏ thận đỉnh hướng về bể thận. Đỉnh của tháp thận gọi là gai thận (nhú thận). Tháp thận thường nhiều hơn nhú thận. Mỗi thận có khoảng 12 gai thận.Trên mặt mỗi gai thận có nhiều lỗ nhỏ (từ 15-20 lỗ), đó là lỗ của các ống góp mở vào đài thận.
Ống thận thực chất cũng gồm 3 đoạn khác biệt nhau là ống lượn gần, quai Henle và ống lượn xa. Ống lượn gần và ống lượn xa nằm trong phần vỏ, quai Henle nằm trong phần tủy. Trên phần tủy là các tháp thận (hình tháp) được tạo bởi một phần các ống thận. Mỗi quả thận có thể gồm hàng chục tháp thận (hay còn gọi là tháp Manpighi).
Bài tiết nước tiểu ở thận
Nước tiểu được tạo thành ở các đơn vị chức năng của thận (nephron). Đầu tiên là quá trình lọc máu qua màng lọc ở vách mao mạch ở cầu thận để tạo thành nước tiểu đầu ở nang cầu thận. Mỗi phút, động mạch thận đưa 1 lít máu vào thận, 40% số đó là hồng cầu không qua được lỗ lọc. Như vậy, chỉ 60% số đó tức 600ml huyết tương vào cầu thận mỗi phút, nhưng khi đó ở động mạch đi chỉ còn 480ml, nghĩa là có 120ml lọt qua lỗ lọc sang nang cầu thận tạo thành nước tiểu đầu. Làm phép nhân đơn giản thì mỗi ngày sẽ có khoảng 172 lít nước tiểu đầu được hình thành.
Sau đó là quá trình hấp thụ lại. Quá trình hấp thụ lại đã biến 172 lít nước tiểu đầu thành 1,5 lít nước tiểu chính thức mỗi ngày. Các chất độc hại còn sót lại trong 480ml huyết tương qua cầu thận vào động mạch đi sẽ được lọc tiếp ở ống thận nhờ quá trình bài tiết tiếp.
Nước tiểu chính thức sẽ đổ vào bể thận, xuống ống dẫn nước tiểu, tích trữ ở bóng đái (bàng quang) rồi được thải ra ngoài qua ống đái.
Những thói quen phổ biến gây hại cho thận
1. Lạm dụng thuốc giảm đau
Sử dụng lâu dài hoặc liều lượng lớn các loại thuốc kháng viêm giảm đau như các thuốc giảm đau, indomethacin, acetaminophen và aspirin sẽ gây hại cho thận rất nhiều.
2. Uống quá nhiều nước ngọt và nước có ga
Mức độ pH bình thường của cơ thể con người là 7,2 trong khi đó những thức uống nói chung có độ axit cao và mức độ pH của cơ thể sẽ thay đổi đáng kể sau khi hấp thụ các loại đồ uống như vậy. Thận là cơ quan chính để điều chỉnh độ pH của cơ thể, vì thế khi mà cơ thể phải hấp thụ quá nhiều nước ngọt và nước uống có ga trong một thời gian dài sẽ làm tăng gánh nặng cho thận và làm tăng xác suất gây tổn thương thận.
3. Bánh mỳ ngọt
Có một loại phụ gia thực phẩm được gọi là kali bromat trong bánh mỳ và bánh ngọt làm cho bánh mềm và thơm ngon hơn. Tuy nhiên, ăn quá nhiều chất này có thể gây ra tổn hại cho hệ thống thần kinh trung ương, máu và thận.
4. Ăn quá nhiều
Ngày nay mọi người đều có rất nhiều cơ hội để gặp nhau, tụ họp ăn uống tuy nhiên việc này thường được nói là vui câu chuyện mà ăn uống quá mức. Nhất là những bữa ăn nhiều đạm, rượu, bia, nước ngọt. Hầu hết chúng đều lọc thải qua thận và gan. Vì vậy ăn uống quá nhiều, không khoa học chắc chắn sẽ làm tăng gánh nặng cho các cơ quan tiêu hóa của bạn.
5. Uống trà đặc sau khi uống rượu
Một số người nghĩ rằng trà đặc có thể "giải" rượu. Thực tế nó sẽ gây tác hại đến thận thay vì hiệu quả như mọi người thường nghĩ. Các chuyên gia đã chỉ ra rằng chất theophylline trong trà có tác dụng làm lợi tiểu và nó có thể ảnh hưởng khá nhanh đến thận. Rượu không có thời gian để phân hủy do đó gây ra kích thích ethanol làm ảnh hưởng nghiêm trọng cho thận.
7. Lạm dụng muối
Một chế độ ăn mặn có thể dẫn đến cao huyết áp. Lượng máu trong thận không thể duy trì lưu thông được bình thường, do đó dễ gây tổn hại cho thận.
8. Nhịn tiểu
Một số người vì quá bận rộn với công việc mà quên không đi tiểu, không có thói quen đứng lên đi tiểu hoặc cố nhịn để làm nốt việc khiến nước tiểu bị giữ lại trong bàng quang quá lâu. Các chuyên gia cho rằng việc nhịn tiểu quá lâu có thể gây ra nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm đài bể thận. Một khi bệnh nhiễm trùng này bị tái đi tái lại thường xuyên, nó sẽ dẫn đễn nhiễm trùng mãn tính và rất khó để phục hồi sức khỏe của thận.
9. Uống quá ít nước
Nếu không uống nước trong một thời gian dài sẽ làm giảm lượng nước tiểu đồng nghĩa với việc các chất thải và độc tố trong nước tiểu sẽ tăng lên. Các bệnh lâm sàng thông thường như sỏi thận và thận ứ nước có mối quan hệ chặt chẽ với việc không uống đủ nước mỗi ngày.
Các biện pháp giữ gìn thận khỏe mạnh
1. Uống nhiều nước
Bạn có tự hỏi tại sao bạn cần uống 8-10 ly nước mỗi ngày? Nếu cơ thể không được cung cấp đủ nước, thận và máu của bạn sẽ không hoạt động tốt, thận sẽ không thể tạo ra các áp lực nước đủ lớn để đẩy các chất thải thông qua đường tiết niệu để ra ngoài cơ thể. Chất thải độc đọng lại trong thận là nguyên nhân gây ra sỏi thận. Vì vậy, để giữ cho thận khỏe mạnh, hãy uống đủ nước mỗi ngày, kể cả các loại nước khác ngoài nước lọc.
2. Ăn các loại thực phẩm làm sạch cơ thể
Một số thực phẩm giữ cho thận khỏe mạnh bạn nên ăn bao gồm: 3. Bổ sung magnesi
Cơ thể bạn rơi vào tình trạng huyết áp cao và lưu trữ nhiều chất thải độc là do hàm lượng magnesi trong cơ thể bị thiếu. Hàm lượng magnesi bị thiếu khiến cho chức năng thận có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là không lọc thải được hết chất độc. Để đảm bảo rằng cơ thể bạn đang nhận được đủ magnesi để giữ thận hoạt động tốt, bạn hãy ăn nhiều loại rau có màu xanh lá cây, các loại hạt và ngũ cốc.
4. Cắt giảm tiêu thụ lượng natri (muối) và protein
Cơ thể mất rất nhiều năng lượng loại bỏ những thứ không cần thiết như protein dư thừa, muối và thậm chí cả nước. Nếu những thành phần này quá nhiều trong cơ thể, thận là bộ lọc của cơ thể sẽ phải làm việc nhiều hơn. Natri hay protein là cần thiết trong việc duy trì cân bằng chất lỏng, nhưng nếu chúng dư thừa trong cơ thể và không được đào thải ra hết thì có thể gây ra bệnh thận, cao huyết áp và có thể dẫn đến đau tim và đột quỵ.
Ứng dụng
Sinh lý học thận là môn khoa học nghiên cứu về chức năng thận, trong khi thận học là chuyên khoa y học nghiên cứu các bệnh về thận. Bệnh thận rất đa dạng, nhưng các cá nhân mắc bệnh thận thường thể hiện các đặc tính lâm sàng đặc trưng. Các điều kiện lâm sàng phổ biến liên quan đến thận như: hội chứng thận và hội chứng thận hư, thận nang, tổn thương thận cấp tính, bệnh thận mãn tính, nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi thận, và tắc nghẽn đường tiết niệu. Có nhiều kiểu ung thư thận đã được phát hiện; ung thư thận phổ biến ở người lớn là ung thư biểu mô tế bào thận. Ung thư, u nang, và một số tình trạng thận khác có thể được khống chế bằng cách cắt bỏ thận. Khi chức năng thận, được đo bằng tỷ lệ lọc cầu thận, liên tục giảm, sự thẩm tách và cấy ghép thận có thể là một trong các lựa chọn để điều trị.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hệ nội tiết Thể loại:Hệ tiết niệu Thể loại:Ổ bụng
Nhật (định hướng)
Từ Nhật trong tiếng Việt có nhiều nghĩa:
Oregonichthys crameri
The Oregon Chub (Oregonichthys crameri) là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae. Nó chỉ được tìm thấy ở Hoa Kỳ.
Tham khảo
C Thể loại:Lịch sử tự nhiên Oregon
Trichoniscus aphonicus
Trichoniscus aphonicus là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Borutzkii miêu tả khoa học năm 1977.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Cybocephalus ares
Cybocephalus ares là một loài bọ cánh cứng trong họ Cybocephalidae. Loài này được Endrödy-Younga miêu tả khoa học năm 1969.
Tham khảo
Thể loại:Cybocephalus
Nhữ Bá Sĩ
Nhữ Bá Sĩ (1787 hay 1788 - 1867), tự: Nguyên Lập, hiệu: Đạm Trai; là một nhà thơ, nhà văn thời Nguyễn trong lịch sử văn học Việt Nam.
Tiểu sử
Nhữ Bá Sĩ sinh tại làng Cát, xã Cát Xuyên, tổng Chương Sơn (nay thuộc xã Hoằng Cát huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa). Tổ tiên ông vốn là người làng Hoạch Trạch, tỉnh Hải Dương, sau mới dời vào nơi ấy.
Năm 1821 đời Minh Mạng, Nhữ Bá Sĩ thi đỗ Hương cống (cử nhân). Năm sau, ông thi Hội, trúng tam trường, được bổ làm Tri huyện, rồi Hình bộ viên ngoại.
Năm 1830, bị vu cáo trong chuyến đi thanh tra thuế đường ở Quảng Nam, Nhữ Bá Sĩ bị cách chức, lãnh án "giảo giam hậu" (xử tử nhưng giam lại xét sau).
Sau ba năm sống trong lao ngục, ông được tha, nhưng phải đi hiệu lực (đi phục dịch để lấy công chuộc tội) trong phái đoàn của Lý Văn Phức sang Lữ Tống (tức Luzon thuộc Philippines) và Quảng Đông (Trung Quốc).
Về nước, Nhữ Bá Sĩ được bổ làm Huấn đạo huyện An Lạc, rồi giữ quyền chức Đốc học tỉnh Sơn Tây. Ngán ngẫm con đường làm quan, ít lâu sau ông cáo bệnh xin hưu, rồi mở trường dạy học tại quê nhà.
Biết Nhữ Bá Sĩ là người có tài đức, triều đình nhà Nguyễn muốn trọng dụng lại, nên đã ba lần vời ông làm quan nhưng ông vẫn từ chối. Mãi đến năm 1854, Nhữ Bá Sĩ mới ra nhận chức Hàn Lâm trước tác, rồi Đốc học Thanh Hóa. Ở đây, ông phụng chỉ làm sách Thanh Hóa tỉnh chí. Khi sách làm xong, ông lại xin về hưu, tiếp tục việc dạy học.
Mặc dù vậy, khi nghe quân Pháp xâm lược nước Việt, ông vẫn dâng sớ xin đánh giặc và bài trừ "tà đạo". Năm 78 tuổi, Nhữ Bá Sĩ còn đi võng vào Nghệ An, mưu việc chống Pháp với các sĩ phu trong ấy, nhưng việc chưa xong thì mất (Đinh Mão, 1867), thọ khoảng 80 tuổi.
Tác phẩm
Tác phẩm của Nhữ Bá Sĩ có: Ngoài ra, ông có viết bài bình dẫn truyện Quân trung đối của Nguyễn Chu Kiều năm 1834, và duyệt lại sách Hà Phòng ngũ thuyết.
Nhữ Bá Sĩ viết khá nhiều, và bao gồm nhiều lĩnh vực: triết, văn, sử, địa, giáo dục, lễ nghi...nhưng đã thất lạc gần hết. Hiện chỉ còn Thanh Hóa tỉnh chí, Phi điểu nguyên âm (3 tập, gồm 177 bài thơ và truyện, mang ký hiệu: VHv. 1773/1-3), Việt sử bách vịnh (gồm 308 bài thơ vịnh sử Việt, mang ký hiệu: VHv. 1777/1-2) và Đạm Trai thi khóa (1 tập, mang ký hiệu A.2263).
Ghi nhận công lao
Trong Từ điển văn học (bộ mới), TS. Phạm Tú Châu viết:
Ghi nhận công lao, tên Nhữ Bá Sĩ đã được dùng để đặt tên cho một trường Phổ thông cơ sở tại huyện Hoằng Hóa (Thanh Hóa).
Sách tham khảo
Thể loại:Người Thanh Hóa Thể loại:Quan lại nhà Nguyễn Thể loại:Nhà văn Việt Nam thời Nguyễn Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời Nguyễn
Threnia lugens
Threnia lugens là một loài ruồi trong họ Asilidae. Threnia lugens được Schiner miêu tả năm 1868. Loài này phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Threnia
Trichomachimus baratovi
Trichomachimus baratovi là một loài ruồi trong họ Asilidae. Trichomachimus baratovi được Lehr miêu tả năm 1989. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Trichomachimus
Dobutamine
Dobutamine là một loại thuốc được sử dụng trong điều trị sốc tim và suy tim nặng. Nó cũng có thể được sử dụng trong một số loại xét nghiệm căng thẳng tim. Nó được đưa vào cơ thể bằng tiêm tĩnh mạch hoặc trong xương như một dòng truyền liên tục. Lượng thuốc cần được điều chỉnh theo hiệu quả mong muốn. Khởi phát hiệu ứng thường thấy trong vòng 2 phút.
Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm nhịp tim nhanh, nhịp tim không đều và viêm tại vị trí tiêm. Sử dụng không được khuyến cáo ở những người bị hẹp van động mạch chủ phì đại vô căn. Nó chủ yếu hoạt động bằng cách kích thích trực tiếp các thụ thể beta 1, làm tăng sức mạnh của các cơn co thắt của tim. Nói chung nó ít ảnh hưởng đến nhịp tim của người bệnh.
Dobutamine đã được phê duyệt cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1978. Nó có sẵn như là một loại thuốc gốc. Tại Vương quốc Anh tính đến năm 2018, NHS tốn khoảng 2 pound mỗi lọ. Ban đầu nó được làm từ isoproterenol.
Sử dụng trong y tế
Dobutamine được sử dụng để điều trị suy tim cấp tính nhưng có khả năng hồi phục, chẳng hạn như xảy ra trong phẫu thuật tim hoặc trong trường hợp sốc nhiễm trùng hoặc sốc tim, trên cơ sở tác dụng kích thích dương tính của nó.
Dobutamine có thể được sử dụng trong trường hợp suy tim sung huyết để tăng cung lượng tim. Nó được chỉ định khi điều trị bằng đường tiêm là cần thiết để hỗ trợ điều trị bằng phương pháp inotropic trong điều trị ngắn hạn cho bệnh nhân bị mất bù tim do co bóp, có thể là kết quả của bệnh tim hữu cơ hoặc phẫu thuật tim. Nó không hữu ích trong bệnh tim thiếu máu cục bộ vì nó làm tăng nhịp tim và do đó làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim.
Tham khảo
Thể loại:RTT
Huedin
Huedin là một thị xã thuộc hạt Cluj, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 9480 người.
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở hạt Cluj Thể loại:Thị trấn Romania
Verdun-sur-le-Doubs
Verdun-sur-le-Doubs là một xã trong tỉnh Saône-et-Loire, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 1199 người (thời điểm 1999).
Tham khảo
Thể loại:Xã của Saône-et-Loire
Cybocephalus atomus
Cybocephalus atomus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cybocephalidae. Loài này được Brisout de Barneville miêu tả khoa học năm 1866.
Tham khảo
Thể loại:Cybocephalus
Trichoniscus baschierii
Trichoniscus baschierii là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Brian miêu tả khoa học năm 1953.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Mirosławice, Tỉnh West Pomeranian
Mirosławice (Gumminshof) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Trzebiatów, thuộc quận Gryfice, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 2 km  phía nam Trzebiatów, 16 km phía bắc Gryfice và 84 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Làng có dân số 310.
Trichoniscus australis
Trichoniscus australis là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Dollfus miêu tả khoa học năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Psychomyiellodes excavatus
Psychomyiellodes excavatus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Psychomyiellodes
Hulubești
Hulubesti là một xã thuộc hạt Dâmbovița, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3470 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Dâmbovița
Basistemon
Basistemon là chi thực vật có hoa trong họ Plantaginaceae.
Phân bố
Các loài trong chi này có trong khu vực Nam Mỹ; bao gồm Argentina (đông bắc, tây bắc), Bolivia, Brasil (bắc, đông nam, trung tây), Colombia, Paraguay, Peru, Venezuela.
Các loài
Danh sách loài dưới đây lấy theo Plants of the World Online:
Trichomachimus curtusus
Trichomachimus curtusus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Trichomachimus curtusus được Lehr miêu tả năm 1989. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Trichomachimus
Vỏ lipid vòng
Lipid vòng (còn gọi là lipid vỏ hay lipid biên) là tập hợp các lipid hoặc phân tử chứa lipid ưu tiên bám hoặc dính vào bề mặt của protein màng trong các tế bào sinh học. Chúng tạo thành một lớp, hoặc một vòng/vỏ, gồm các lipid được cố định một phần nhờ sự tồn tại của tương tác lipid-protein. Phần đầu của các lipid này bám với phần ưa nước của protein màng tại mặt trong và ngoài màng lớp kép lipid. Mặt kỵ nước của các protein màng được liên kết với các chuỗi axit béo của lipid trong lớp kép. Đối với các protein xuyên màng chọc qua lớp kép, các lipid vòng/vỏ này có thể hoạt động như một lớp bôi trơn trên bề mặt protein, qua đó tạo điều kiện cho sự xoay vòng và khuếch tán gần như tự do của protein màng trong khoảng 2 chiều của màng sinh học. Bên ngoài lớp lipid vòng/vỏ, các lipid khác không được gắn với các phân tử protein. Tuy nhiên, chúng có thể bị hạn chế một chút trong việc tự do chuyển động do áp lực ngang bằng của các phân tử protein nếu hiện diện ở nồng độ cao, phát sinh từ những ảnh hưởng mở rộng của tương tác protein-lipid. Các khu vực màng cách xa các phân tử protein có chứa lipid khối dạng pha phiến, phần lớn chuyển động tự do, không chịu ảnh hưởng của tương tác protein-lipid. Sự biến tính nhiệt có thể phá hủy cấu trúc bậc hai và bậc ba của protein màng, để lộ các mặt mới hơn cho lipid màng và do đó làm tăng số lượng phân tử lipid trong lớp vòng/vỏ. Hiện tượng này có thể nghiên cứu bằng kỹ thuật cộng hưởng thuận từ điện tử đánh nhãn spin.
Đọc thêm
Thể loại:Lipid
Psychomyiellodes novus
Psychomyiellodes novus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Psychomyiellodes
Cybocephalus aurocupreus
Cybocephalus aurocupreus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cybocephalidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1900.
Tham khảo
Thể loại:Cybocephalus
Oregonichthys kalawatseti
Oregonichthys kalawatseti là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae. Chúng là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
Hannah Montana (mùa 3)
Nguồn
Thể loại:Hannah Montana Thể loại:Mùa truyền hình năm 2010
Oregonichthys kalawatseti
Tham khảo
K
Xã của tỉnh Essonne
border|phải|200px Đây là danh sách 196 xã của tỉnh Essonne ở Pháp.
Tham khảo
*
Trichoniscus bassoti
Trichoniscus bassoti là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1960.
Trichomachimus inundatus
Trichomachimus inundatus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Trichomachimus inundatus được Lehr miêu tả năm 1989. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Trichoniscus bassoti
Tham khảo
Thể loại:Trichoniscus
Trichomachimus inundatus
Tham khảo
Thể loại:Trichomachimus
Thuyết tương đối
nhỏ|phải|250px|[[Phương trình nổi tiếng của Einstein dựng tại Berlin năm 2006.]]
Thuyết tương đối miêu tả cấu trúc của không gian và thời gian trong một thực thể thống nhất là không thời gian cũng như giải thích bản chất của lực hấp dẫn là do sự uốn cong của không thời gian bởi vật chất và năng lượng. Thuyết tương đối gồm hai lý thuyết vật lý do Albert Einstein phát triển, với thuyết tương đối đặc biệt công bố vào năm 1905 và thuyết tương đối tổng quát công bố vào cuối năm 1915 và đầu năm 1916. Thuyết tương đối hẹp miêu tả hành xử của không gian và thời gian và những hiện tượng liên quan từ những quan sát viên chuyển động đều tương đối với nhau. Thuyết tương đối rộng tổng quát các hệ quy chiếu quán tính sang hệ quy chiếu chuyển động có gia tốc và bao gồm lực hấp dẫn giữa các khối lượng với nhau.
Thuyết tương đối thường phải được tính đến trong những quá trình có vận tốc rất lớn đáng kể so với tốc độ ánh sáng (thường là trên 10% tốc độ ánh sáng) hoặc có trường hấp dẫn khá mạnh và không thể bỏ qua được. Ở vận tốc tương đối tính, các hiệu ứng của thuyết tương đối hẹp trở nên quan trọng và ảnh hưởng tới kết quả tiên đoán cũng như miêu tả hiện tượng vật lý.
Thuật ngữ "thuyết tương đối" (tiếng Đức: Relativtheorie) sử dụng lần đầu tiên vào năm 1906 bởi Max Planck khi ông nhấn mạnh trong lý thuyết này có một trong những nền tảng là dựa trên nguyên lý tương đối. Trong phần thảo luận của cùng một bài báo, Alfred Bucherer lần đầu tiên sử dụng cách viết Relativitätstheorie.
Thuyết tương đối hẹp
Cuối cùng Albert Einstein (1905) đưa ra thuyết tương đối hẹp bằng diễn giải sáng sủa về toàn bộ lý thuyết dựa trên nguyên lý tương đối và tiên đề tốc độ ánh sáng không đổi, ông loại bỏ khái niệm Ête khi xem xét lại bản chất của không gian, thời gian và liên hệ của chúng với hệ quy chiếu quán tính. Quan điểm động lực của Lorentz và Poincaré được thay thế bằng quan điểm động học của Einstein. Mô hình toán học của lý thuyết tương đối hẹp hoàn thiện đầy đủ khi Hermann Minkowski (1907) thêm thời gian vào thành tọa độ thứ tư trong cách biểu diễn không gian Minkowski.
Thuyết tương đối rộng
Đã có một số các nhà khoa học đóng góp vào sự phát triển của thuyết tương đối hẹp và cuối cùng với các bài báo Einstein công bố vào năm 1905 đưa đến lý thuyết hoàn thiện đồng thời ông cũng mở ra sự phát triển mới cần thiết của thuyết tương đối rộng. Thuyết tương đối rộng hầu như do một mình Einstein phát triển khi ông nghiên cứu những ý nghĩa vật lý cơ bản và mối liên hệ giữa hình học và vật lý.
Sự phát triển này bắt đầu từ năm 1907, với "ý tưởng hạnh phúc nhất trong đời" của Einstein, đó là nguyên lý tương đương về sự tương đương giữa khối lượng hấp dẫn và khối lượng quán tính. Từ nguyên lý này có thể suy ra được hiệu ứng dịch chuyển đỏ do hấp dẫn và đường đi của ánh sáng bị lệch trong trường hấp dẫn cũng như độ trễ thời gian của tia sáng, hay độ trễ Shapiro. Năm 1911, ông đã có thể tính được sơ bộ độ lệch tia sáng là bao nhiêu. Trong thời gian này ông cũng đề xuất rằng có thể đo được độ lệch rất nhỏ này từ các ngôi sao ở xa khi ánh sáng đi gần Mặt Trời. Tuy vậy, giá trị tính toán lúc đầu của ông chỉ bằng một nửa giá trị đúng của độ lệch.
Trong quá trình nghiên cứu, Einstein nhận ra cách biểu diễn không thời gian bằng không gian Minkowski có vai trò rất quan trọng đối với lý thuyết mới. Lúc này ông cũng nhận thức rõ ràng rằng hình học Euclid không còn phù hợp khi tính tới ảnh hưởng của lực hấp dẫn. Năm 1913, ông bắt đầu sử dụng hình học phi Euclid được phát triển trong thế kỷ XIX cho lý thuyết của mình với sự trợ giúp từ người bạn và là nhà toán học Marcel Grossmann, nhưng vẫn chưa đạt được kết quả mong muốn, tức là miêu tả được mọi định luật của tự nhiên trong mọi hệ quy chiếu. Ông cuối cùng vượt qua được vấn đề này vào tháng 11 năm 1915 sau nhiều lần thất bại, và Einstein đi đến được dạng đúng của phương trình trường hấp dẫn. Hầu như đồng thời với ông, nhà toán học David Hilbert cũng tìm ra được phương trình trường nhờ phương pháp biến phân. Dựa vào kết quả này, Einstein đã tính đúng sự dịch chuyển của điểm cận nhật của Sao Thủy, và giá trị độ lệch của tia sáng bằng 2 lần giá trị ông tìm ra vào năm 1911. Năm 1919, giá trị này đã được xác nhận trong lần nhật thực toàn phần và đưa đến sự thành công của lý thuyết tương đối tổng quát cũng như gây sự chú ý đối với thế giới.
Sau đó, nhiều nhà vật lý đã tìm ra các nghiệm chính xác của phương trình trường cũng như giới thiệu các kỹ thuật nghiên cứu mới, đưa đến nhiều mô hình vũ trụ học và kết quả kì lạ như sự tồn tại của lỗ đen.
Các lý thuyết mở rộng
Với lý thuyết mới coi bản chất của lực hấp dẫn như một hiệu ứng hình học, các nhà vật lý đặt câu hỏi liệu những lực cơ bản khác, như lực điện từ có là do hiệu ứng hình học. Theodor Kaluza (1921) và Oskar Klein (1926) đã mở rộng thuyết tương đối rộng để nghiên cứu thêm lực điện từ bằng cách thêm một chiều nữa vào không gian bốn chiều để có không gian năm chiều, mà một chiều có kích cỡ vi mô ẩn giấu dưới cảm nhận thông thường. Tuy nhiên, lý thuyết của họ đã không thành công. Thậm chí Einstein đã dành phần lớn thời gian nghiên cứu khoa học của nửa cuộc đời còn lại để nghiên cứu lý thuyết trường thống nhất nhưng ông cũng đã không thành công.
Một trong những lý do thất bại của Einstein đó là, ở thời điểm của ông, cộng đồng các nhà vật lý chưa hiểu rõ hết bản chất của hai lực cơ bản còn lại: tương tác mạnh và tương tác yếu. Cùng với sự phát triển của lý thuyết trường lượng tử, lý thuyết Kaluza-Klein đã được khôi phục lại khi các nhà vật lý dựa trên ý tưởng không thời gian có nhiều hơn bốn chiều như vẫn thường thấy. Ngày nay, hầu hết các lý thuyết nhằm thống nhất thuyết tương đối với cơ học lượng tử bao gồm lý thuyết dây có cơ sở dựa trên không thời gian nhiều chiều, với sáu hoặc bảy chiều ẩn giấu ở phạm vi độ dài Planck.
Tầm quan trọng
Thuyết tương đối làm nên cuộc cách mạng về sự hiểu biết không gian và thời gian cũng như những hiện tượng liên quan mà vượt xa khỏi những ý tưởng và quan sát trực giác. Những hiện tượng này đã được miêu tả bằng những phương trình toán học chính xác và xác nhận đúng đắn bằng thực nghiệm. Khi được phát minh, thuyết tương đối chứa đựng lý thuyết cơ học cổ điển của Isaac Newton có từ hơn 200 năm trước như là một trường hợp giới hạn của nó.Và do đó, thuyết tương đối cũng thỏa mãn nguyên lý tương ứng.
Nguyên lý tương đối
Thuyết tương đối hẹp dựa trên hai tiên đề:
Psychomyiellodes obscurus
Psychomyiellodes obscurus là một loài Trichoptera trong họ Ecnomidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Psychomyiellodes
Thuyết tương đối
Nguyên lý tương đối
Einstein đã từ bỏ khái niệm thông thường về không gian và thời gian cũng như giả thuyết ê tê để lý giải được vẻ mâu thuẫn bề ngoài giữa nguyên lý tương đối và tốc độ ánh sáng không đổi trong lý thuyết điện từ. Không phải ngẫu nhiên mà có những thí nghiệm và kết luận trong thuyết điện từ dẫn tới sự khám phá ra thuyết tương đối, như thí nghiệm di chuyển cuộn dây và nam châm. Einstein đã đặt tên cho bài báo công bố năm 1905, khai sinh ra thuyết tương đối hẹp, "Về điện động lực học của các vật thể chuyển động" để thể hiện sự trân trọng đối với lý thuyết điện từ Maxwell và ảnh hưởng của nó tới khám phá của ông.
Tính tương đối của không gian và thời gian
nhỏ|Các sự kiện A, B, và C xảy ra theo thứ tự khác nhau phụ thuộc vào trạng thái chuyển động của quan sát viên. Đường màu trắng thể hiện mặt phẳng các sự kiện xảy ra đồng thời di chuyển từ quá khứ sang tương lai. Không gian và thời gian không còn là cấu trúc bất biến phổ quát trong thuyết tương đối nữa. Cụ thể, các quan sát viên sẽ nhận xét hai sự kiện xảy ra trong không gian và thời gian là đồng thời hay sớm hoặc trễ tùy thuộc vào trạng thái chuyển động của họ. Vật thể chuyển động có kích thước bị ngắn lại theo hướng chuyển động so với khi nó đứng yên và đồng hồ chuyển động chạy chậm hơn so với đồng hồ đặt yên một chỗ. Tuy nhiên, mỗi quan sát viên chuyển động với vận tốc đều đưa ra kết luận chỉ đúng trong hệ quy chiếu của riêng họ, do vậy những kết luận từ hai quan sát viên có tính tương hỗ lẫn nhau, ví dụ như mỗi người sẽ thấy đồng hồ của người kia chạy chậm lại. Thêm nữa, nếu hai người chuyển động dọc theo hướng nhìn của nhau, mỗi người sẽ thấy thước đo của người kia ngắn đi. Nguyên lý tương đối không thể trả lời cho câu hỏi về người nào miêu tả là đúng mà nó chỉ cho biết kết quả của từng người thu được.
Sự co ngắn chiều dài và sự dãn thời gian có thể dễ dàng hiểu được từ biểu đồ Minkowski và nghịch lý anh em sinh đôi. Trong dạng thức toán học, chúng là kết quả của phép biến đổi Lorentz miêu tả mối liên hệ giữa tọa độ không gian và thời gian của các quan sát viên khác nhau. Phép biến đổi tuyến tính này được rút ra trực tiếp từ hai tiên đề trên.
Tốc độ ánh sáng là một giới hạn
Kết luận trên là hệ quả của cấu trúc không thời gian không phải là thuộc tính của vật, chẳng hạn do hạn chế về công nghệ chế tạo tàu vũ trụ. Nếu một vật chuyển động nhanh hơn ánh sáng từ A tới B, và một quan sát viên chuyển động từ B tới A thì lúc này câu hỏi ai miêu tả tình huống đúng đắn lại có ý nghĩa. Khi đó quan sát viên sẽ nhìn thấy kết quả trước khi nhìn thấy nguyên nhân (anh ta nhìn thấy vật xuất hiện ở B trước khi thấy nó đi ra từ A). Như vậy, nguyên lý nhân quả bị vi phạm bởi vì trình tự nguyên nhân kết quả không được xác định. Những vật chuyển động nhanh hơn ánh sáng sẽ đi ra khỏi tầm quan sát của người hoặc thiết bị theo dõi.
Không thời gian
Trong không thời gian Minkowski, giới hạn tốc độ ánh sáng và tính tương đối của độ dài và khoảng thời gian phân ra những vùng riêng biệt đối với mỗi quan sát viên:
Giải quần vợt Wimbledon 1884 - Đơn nữ
Maud Watson đánh bại người chị của bà Lilian Watson 6–8, 6–3, 6–3 để giành chức vô địch Đơn nữ đầu tiên tại Giải quần vợt Wimbledon 1884.
Thuyết tương đối
Không thời gian
Các vectơ-bốn không thời gian có nhiều ứng dụng thực tiễn và lý thuyết, ví dụ như trong tính toán động năng của các hạt chuyển động trong máy gia tốc.
Giải quần vợt Wimbledon 1884 - Đơn nữ
Liên kết ngoài
Đơn nữ Thể loại:Giải quần vợt Wimbledon theo năm - Đơn nữ Thể loại:Quần vợt nữ năm 1884 Thể loại:Thể thao nữ Anh Quốc năm 1884
Thuyết tương đối
Sự tương đương giữa khối lượng và năng lượng
Một hệ có khối lượng m chứa trong nó một năng lượng nghỉ E liên hệ bởi công thức
với c là tốc độ ánh sáng. Công thức này là một trong những công thức nổi tiếng nhất của vật lý học nói riêng và khoa học nói chung. Cũng vì công thức này mà Einstein hay bị hiểu nhầm rằng ông có liên quan tới sự phát triển của bom nguyên tử mặc dù chỉ có lá thư của ông gửi tới tổng thống Franklin D. Roosevelt là đề cập tới việc Hoa Kỳ cần phải cảnh giác với chương trình nghiên cứu vũ khí của Đức Quốc xã. Lượng năng lượng khổng lồ giải phóng ra từ phản ứng phân hạch hạt nhân phần lớn là do giải phóng năng lượng liên kết của các hạt nhân trước khi phản ứng trong khi năng lượng bởi sự chênh lệch khối lượng trước và sau phản ứng nhân với hệ số c² chỉ đóng góp phần nhỏ. Phản ứng phân hạch được Otto Hahn, Otto Frisch và Lise Meitner phát hiện vào năm 1938.
Phương trình E=mc² đóng góp vai trò hỗ trợ trong nghiên cứu phân hạch hạt nhân. Không phải vì cơ chế đằng sau năng lượng hạt nhân, nhưng mà là một công cụ: Bởi vì năng lượng và khối lượng tương đương với nhau, những phép đo độ nhạy cao về khối lượng của các hạt nhân nguyên tử khác nhau cho những nhà nghiên cứu chứng cứ quan trọng về độ lớn của năng lượng liên kết hạt nhân. Công thức của Einstein không nói cho chúng ta tại sao năng lượng liên kết hạt nhân lại lớn đến cỡ đó mà nó mở ra một khả năng (cùng với những phương pháp khác) để đo những năng lượng liên kết này.
Từ trường trong thuyết tương đối
Sự tồn tại của lực từ có mối liên hệ mật thiết với thuyết tương đối hẹp. Định luật Coulomb về lực điện khi đứng riêng rẽ sẽ không thể tương thích với cấu trúc của không thời gian. Thật vậy, khi các điện tích đứng yên sẽ không có từ trường xuất hiện, trừ khi có một quan sát viên đang di chuyển so với các điện tích. Có thể giải thích kết quả quan sát này dựa trên phép biến đổi Lorentz giữa mối liên hệ của vectơ từ trường và vectơ điện trường, cho thấy mối liên hệ khăng khít giữa từ trường, điện trường và hệ quy chiếu được lựa chọn. Sự xuất hiện của từ trường khi đưa nam châm di chuyển đến gần vòng dây dẫn (và ngược lại), hay tổng quát hơn khi có từ trường biến đổi thì xuất hiện điện trường (và ngược lại) còn liên quan đến thuộc tính của không gian và thời gian. Từ phương diện này, tuy hai định luật Coulomb và định luật Biot-Savart có vẻ khác nhau nhưng khi xét trong từng hệ quy chiếu của quan sát viên đứng yên hay chuyển động sẽ cho những kết quả như nhau. Trong mô tả toán học của thuyết tương đối, từ trường và điện trường được miêu tả chung bằng một đại lượng, tenxơ trường điện từ hạng bốn, tương tự như sự thống nhất giữa không gian và thời gian trong không thời gian bốn chiều.
Lực hấp dẫn và độ cong của không thời gian
nhỏ|phải|250px|Hiệu ứng [[thấu kính hấp dẫn làm méo hình ảnh các thiên hà ở xa khi ánh sáng của chúng đi qua đám thiên hà Abell 383.]]
Thuyết tương đối rộng giải thích lực hấp dẫn bằng độ cong hình học của không thời gian xác định bởi:
Không thời gian bốn chiều trong thuyết tương đối hẹp đã thật khó hình dung, vì vậy không thời gian cong thậm chí còn khó hơn nữa. Để minh họa nó, có thể giảm số chiều của không thời gian xưống và lấy hình ảnh tương tự trong trường hợp mặt cong 2 chiều. Giả sử có hai chiếc xe chạy trên mặt cầu, chúng bắt đầu tại đường xích đạo và lái hướng về phía bắc theo đường tròn lớn. Lúc đầu hướng của hai xe này song song với nhau, mặc dù không bị tác động bởi lực nào khác, cuối cùng hai xe sẽ gặp nhau tại cực bắc. Một quan sát viên đứng trên mặt cầu, anh ta sẽ không biết bề mặt bị cong và cho rằng đã có một lực hút hai xe về phía lại gần nhau. Đây là một hiện tượng thuần túy hình học. Do đó lực hấp dẫn đôi khi trong thuyết tương đối rộng được gọi là giả lực.
Vì đường trắc địa nối hai điểm trong không thời gian không phụ thuộc vào đặc tính của vật rơi tự do trong trường hấp dẫn, hiện tượng đã được Galileo Galilei phát hiện ra đầu tiên, nên hai vật ở cùng cao độ sẽ rơi tự do với tốc độ như nhau. Trong cơ học Newton, điều này có nghĩa là khối lượng quán tính và khối lượng hấp dẫn của một vật phải tương đương nhau. Phát biểu này cũng là cơ sở cho thuyết tương đối rộng.
Cấu trúc toán học của thuyết tương đối rộng
Trong khi nhiều tiên đoán của thuyết tương đối hẹp được miêu tả dựa trên cấu trúc toán học gọn nhẹ và đơn giản, thì cấu trúc toán học của thuyết tương đối rộng lại phức tạp hơn. Lý thuyết cần các phương pháp của hình học vi phân để miêu tả không thời gian cong, thay thế cho hình học Euclid của không gian phẳng quen thuộc đối với chúng ta.
Để miêu tả sự cong, một vật thể cong hoặc không gian cong thường được nhúng vào không gian có số chiều cao hơn. Ví dụ, mặt cầu hai chiều thường được hình dung ra khi nó đặt trong không gian ba chiều. Tuy nhiên, các nhà toán học có thể miêu tả được độ cong mà không cần áp dụng hình thức nhúng này, tức là nó không phụ thuộc vào không gian bên ngoài, một đặc điểm quan trọng cần thiết của thuyết tương đối tổng quát. Ví dụ như việc một người sống trên mặt cong đo tổng các góc trong của một tam giác trên mặt cong cho kết quả không bằng 180° thì người đó sẽ hiểu rằng anh ta đang sống trong một mặt cong mà không cần phải "nhảy" ra khỏi bề mặt này.
Mối liên hệ giữa độ cong và vật chất-năng lượng cũng như chuyển động của hạt trong trường hấp dẫn được xác định bằng phương trình trường Einstein. Nó là phương trình tenxơ đối xứng hạng hai, tương ứng với hệ 10 phương trình khi viết tường minh. Đối với các hiện tượng vật lý hấp dẫn, các nhà vật lý thường đưa phương trình về những dạng xấp xỉ ít phức tạp hơn để có thể thu được những tính chất hữu ích. Phương trình trường Einstein như sau:
Đồng hồ trong trường hấp dẫn
Trong thuyết tương đối rộng, tốc độ hoạt động của đồng hồ không chỉ phụ thuộc vào vận tốc tương đối của chúng, mà còn phụ thuộc vào vị trí của nó trong trường hấp dẫn cũng như độ mạnh yếu của trường. Một đồng hồ đặt trên đỉnh núi sẽ chạy nhanh hơn cái y hệt đặt dưới thung lũng. Tuy hiệu ứng này là rất nhỏ trong trường hấp dẫn của Trái Đất, nhưng để máy thu GPS tránh được các sai số trong tọa độ vị trí khi nó thu được từ tần số vệ tinh thì cần phải hiệu chỉnh thời gian giữa máy thu và thời gian trên vệ tinh để cho chúng đồng bộ.
Vũ trụ học
Trong khi thuyết tương đối hẹp áp dụng cho trường hợp hệ quy chiếu đang xét nằm trong vùng không thời gian có độ cong nhỏ có thể bỏ qua được, thì thuyết tương đối tổng quát không đòi hỏi giới hạn này. Do đó nó có thể áp dụng cho toàn thể vũ trụ và lý thuyết đóng vai trò quan trọng của ngành vũ trụ học. Vì thế, sự giãn nở của vũ trụ, như được tiên đoán bởi Alexander Friedmann và Georges Lemaître từ phương trình trường Einstein cũng như kết hợp với hằng số vũ trụ học (năng lượng tối) và một số yếu tố khác như vật chất tối đã trở thành mô hình chuẩn của vũ trụ học. Sự giãn nở này bắt đầu từ Vụ Nổ Lớn xảy ra từ cách nay 13,8 tỷ năm trước. Nó cũng là sự bắt đầu của không gian và thời gian khi toàn bộ vũ trụ tập trung trong một vùng không gian có đường kính kích cỡ chiều dài Planck.
Lỗ đen
Một tiên đoán khác của thuyết tương đối rộng đó là sự tồn tại của lỗ đen. Những vật thể này tạo ra trường hấp dẫn rất mạnh khiến cho ánh sáng cũng bị hút vào chân trời sự kiện, do đó nó không thể thoát ra khỏi lỗ đen. Einstein không thích thú với ý tưởng về sự tồn tại của vật thể này, và ông cho rằng phải có một cơ chế vật lý nào đó ngăn cản sự hình thành lỗ đen. Nhiều dữ liệu quan sát thiên văn vật lý ngày nay cho thấy quả thực có những lỗ đen ẩn nấp trong vũ trụ, và chúng có thể là trạng thái tiến hóa cuối cùng của các ngôi sao lớn trong các thiên hà hoặc được hình thành từ sự suy sụp hấp dẫn của các đám khí trong vũ trụ sơ khai.