cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louis-Philippe I của Pháp
Nghĩa vụ quân sự
Louis Philippe sẵn sàng ở lại để hoàn thành nghĩa vụ của mình trong quân đội, nhưng ông bị dính líu vào âm mưu mà Dumouriez đã lên kế hoạch liên minh với người Áo, hành quân đến Paris và khôi phục Hiến pháp năm 1791. Dumouriez đã gặp Louis Philippe vào ngày ngày 22 tháng 3 năm 1793 và thúc giục cấp dưới của mình tham gia vào nỗ lực này.
Với việc chính phủ Pháp rơi vào Triều đại Khủng bố vào khoảng thời gian thành lập Tòa án Cách mạng trước đó vào tháng 3 năm 1793, Louis Philippe quyết định rời Pháp để cứu lấy mạng sống của mình. Vào ngày 4 tháng 4, Dumouriez và Louis Philippe rời trại của Áo. Họ bị chặn lại bởi Trung tá Louis-Nicolas Davout, người từng phục vụ tại Jemappes cùng với Louis Philippe. Khi Dumouriez ra lệnh cho Đại tá quay trở lại trại, một số binh lính của ông đã lên tiếng chống lại Đại tướng, hiện đã bị Hội nghị Quốc gia tuyên bố là kẻ phản bội. Tiếng súng vang lên khi hai người đàn ông bỏ chạy về phía trại của quân Áo. Ngày hôm sau, Dumouriez lại cố gắng tập hợp binh lính chống lại đại hội; tuy nhiên, ông nhận thấy rằng pháo binh đã tuyên bố ủng hộ Cộng hòa. Ông và Louis Philippe không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải sống lưu vong.
Ở tuổi 19, và đã được phong quân hàm Trung tướng, Louis Philippe rời nước Pháp. Ông ấy đã không trở lại trong 21 năm.
Cuộc sống lưu vong (1793-1815)
Phản ứng ở Paris trước việc Louis Philippe tham gia vào kế hoạch phản bội của Dumouriez chắc chắn dẫn đến bất hạnh cho người nhà Orléans. Philippe Égalité đã phát biểu tại Đại hội Quốc gia, lên án hành động của con trai mình, khẳng định rằng ông sẽ không tha thứ cho con trai mình, giống như Tổng tài La Mã Lucius Junius Brutus đối với các con trai của ông ta. Tuy nhiên, những bức thư của Louis Philippe gửi cho cha mình đã được phát hiện trong quá trình vận chuyển và đã được đọc tại Đại hội Quốc gia. Philippe Égalité sau đó bị giám sát liên tục. Ngay sau đó, quân Girondists đến bắt ông và hai em trai của Louis Philippe, Louis-Charles và Antoine Philippe; người sau đã phục vụ trong Quân đội Ý. Cả ba bị giam giữ tại Pháo đài Saint-Jean ở Marseille.
Trong khi đó, Louis Philippe buộc phải sống trong bóng tối, tránh cả những nhà cách mạng ủng hộ Cộng hòa và các phe bảo hoàng ở nhiều vùng khác nhau của châu Âu và cả trong quân đội Áo. Lúc đầu ông ấy chuyển đến Thụy Sĩ dưới một cái tên giả, và gặp Nữ bá tước Genlis và em gái Adélaïde tại Schaffhausen. Từ đó, họ đến Zürich, nơi chính quyền Thụy Sĩ ra lệnh rằng để bảo vệ nền trung lập của Thụy Sĩ, Louis Philippe sẽ phải rời thành phố. Họ đến Zug, nơi Louis Philippe bị phát hiện bởi một nhóm émigrés.
Rõ ràng là để những người phụ nữ định cư yên bình ở bất cứ đâu, họ sẽ phải tách khỏi Louis Philippe. Sau đó, ông ấy đã quyết định rời đi cùng với người hầu trung thành Baudouin của mình để đến những vùng cao của dãy Alps, rồi đến Basel, nơi ông bán tất cả tài sản mang theo trừ con ngựa của mình. Ông di chuyển từ thị trấn này sang thị trấn khác trên khắp Thụy Sĩ, ông và Baudouin thấy mình phải đối mặt rất nhiều với tất cả những khó khăn của chuyến hành trình kéo dài. Họ bị từ chối ở các tu viện, những người tin rằng họ là những kẻ lang thang. Một lần khác, Philippe tỉnh dậy sau một đêm trong nhà kho và thấy mình đang bị một người chỉa súng hỏa mai vào người, đó là một người ông đang cố gắng xua đuổi những tên trộm.
Trong suốt thời gian này, Philippe không bao giờ ở một nơi quá 48 giờ. Cuối cùng, vào tháng 10 năm 1793, ông ấy được bổ nhiệm làm giáo viên địa lý, lịch sử, toán học và ngôn ngữ hiện đại tại một trường nội trú dành cho nam sinh. Ngôi trường, thuộc sở hữu của Monsieur Jost, nằm ở Reichenau, một ngôi làng ở thượng nguồn sông Rhine thuộc bang liên minh Grisons độc lập lúc bấy giờ, nay là một phần của Thụy Sĩ. Mức lương của ông là 1.400 franc và dạy học dưới cái tên Monsieur Chabos. Philippe ở trường được một tháng thì nghe tin từ Paris: cha của mình bị chém vào ngày 6 tháng 11 năm 1793, sau một phiên xử trước Tòa án Cách mạng.
Những cuộc hành trình
trái|nhỏ|250x250px|Chân dung của Louis Philippe (25 tuổi) khi ông lưu lại thành phố New York (1797), do James Sharples vẽ ban đầu Sau khi Louis Philippe rời Reichenau, ông đã tách Adélaïde lúc này mười sáu tuổi khỏi Nữ bá tước Genlis, người đã bất hòa với Louis Philippe. Adélaïde đến sống với bà cố của mình là Công chúa Conti tại Fribourg, sau đó đến Bavaria và Hungary và cuối cùng là với mẹ bà, người đang bị lưu đày ở Tây Ban Nha.
Louis Philippe đã đi du lịch nhiều nơi. Ông đến thăm Scandinavia vào năm 1795 và sau đó chuyển đến Phần Lan. Trong khoảng một năm, ông ở lại Muonio, một ngôi làng hẻo lánh trong thung lũng sông Tornio ở Lapland. Anh ta sống trong nhà xứ với cái tên Müller, với tư cách là khách của cha sở Lutheran địa phương. Khi đến thăm Muonio, ông được cho là đã có một đứa con với Beata Caisa Wahlborn (1766–1830) tên là Erik Kolstrøm (1796–1879). nhỏ|296x296px|Khu đất Somerindyke trên đường Bloomingdale, gần 75th St. Louis Philippe đã đến thăm Hoa Kỳ (c. 1796 đến 1798), ở lại Philadelphia (nơi anh em Antoine và Louis Charles đang sống lưu vong), Thành phố New York (nơi ông rất có thể ở tại khu đất của gia đình Somerindyck trên đường Broadway và Phố 75 với các hoàng tử lưu vong khác), và Boston. Ở Boston, ông đã dạy tiếng Pháp một thời gian và sống trong những căn nhà trọ ngày nay là Union Oyster House, nhà hàng lâu đời nhất ở Boston. Trong thời gian ở Hoa Kỳ, Louis Philippe đã gặp gỡ các chính trị gia Hoa Kỳ và những người thuộc tầng lớp thượng lưu, bao gồm George Clinton, John Jay, Alexander Hamilton và George Washington.
Chuyến thăm của ông tới Cape Cod vào năm 1797 trùng hợp với việc chia thị trấn Eastham thành hai thị trấn, một trong số đó lấy tên là Orleans, có thể để vinh danh ông. Trong thời gian lưu trú, các hoàng tử Orléans đã đi khắp đất nước, xa về phía nam đến Nashville và xa về phía bắc đến Maine. Hai anh em thậm chí còn bị giam giữ ở Philadelphia trong một thời gian ngắn khi dịch sốt vàng da bùng phát. Louis Philippe cũng được cho là đã gặp Isaac Snow ở Orleans, Massachusetts, người đã trốn sang Pháp từ một nhà tù lớn của Anh trong Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ. Năm 1839, khi suy nghĩ về chuyến thăm Hoa Kỳ, Louis Philippe đã giải thích trong một bức thư gửi Guizot rằng ba năm ở đó có ảnh hưởng lớn đến niềm tin và phán đoán chính trị của ông khi ông trở thành vua.
Tại Boston, Louis Philippe biết về cuộc đảo chính của 18 Fructidor (4 tháng 9 năm 1797) và việc mẹ ông bị lưu đày đến Tây Ban Nha. Sau đó, ông và các anh trai của mình quyết định quay trở lại Châu Âu. Họ đến New Orleans, dự định đi thuyền đến Havana và sau đó đến Tây Ban Nha. Tuy nhiên, đây là một hành trình đầy khó khăn, vì Tây Ban Nha và Vương quốc Anh khi đó đang có chiến tranh. Khi ở thuộc địa Louisiana vào năm 1798, họ đã được Julien Poydras tiếp đãi tại thị trấn Pointe Coupée, cũng như bởi gia đình Marigny de Mandeville ở New Orleans.
Họ lên đường đến Havana trên một tàu hộ tống của Mỹ, nhưng một tàu chiến của Anh đã chặn tàu của họ ở Vịnh Mexico. Người Anh đã bắt giữ ba anh em, nhưng vẫn đưa họ đến Havana. Không thể tìm được lối đi đến châu Âu, ba anh em đã ở Cuba một năm (từ mùa xuân năm 1798 đến mùa thu năm 1799), cho đến khi họ bất ngờ bị chính quyền Tây Ban Nha trục xuất. Họ đi thuyền qua Bahamas đến Nova Scotia, nơi họ được tiếp đón bởi Công tước xứ Kent, con trai của Vua George III và (sau này) là cha của Nữ hoàng Victoria. Louis Philippe đã có một tình bạn lâu dài với hoàng tử Anh. Cuối cùng, hai anh em lên đường quay trở lại New York, và vào tháng 1 năm 1800, họ đến Anh, nơi họ ở lại trong mười lăm năm tiếp theo. Trong những năm này, Louis Philippe đã dạy toán và địa lý tại Trường Great Ealing hiện đã không còn tồn tại, vào thời hoàng kim của thế kỷ 19, được coi là "trường tư thục tốt nhất ở Anh".
Hôn nhân
thumb|250px|[[Maria Amalia của Napoli và Sicilia|Maria Amalia, Nữ công tước xứ Orléans, cùng con trai Ferdinand Philippe]] Năm 1808, Louis Philippe cầu hôn Vương nữ Elizabeth, con gái Vua George III của Vương quốc Anh. Chính tín ngưỡng Công giáo của ông và sự phản đối của mẹ vương nữ, Vương hậu Charlotte, khiến Vương nữ miễn cưỡng từ chối lời đề nghị.
Năm 1809, Louis Philippe kết hôn với Công chúa Maria Amalia của Naples và Sicily, con gái của Vua Ferdinand IV của Naples và Maria Carolina của Áo. Buổi lễ được cử hành tại Palermo vào ngày 25 tháng 11 năm 1809. Cuộc hôn nhân gây tranh cãi vì em gái của mẹ cô là Maria Antonia của Áo, mà cha của Louis Philippe bị xem là có vai trò trong vụ hành quyết Marie Antoinette. Vương hậu của Napoli đã phản đối cuộc hôn nhân vì lý do này. Bà rất thân với em gái mình và tinh thần của bà đã bị tàn phá bởi cái chết của cô ấy, nhưng vương hậu đã đồng ý cuộc hôn nhân sau khi Louis Philippe thuyết phục rằng ông sẽ quyết tâm đền bù cho những sai lầm của cha mình, và sau đó là đồng ý trả lời tất cả các câu hỏi của vương hậu về cha của mình.
Bourbon phục hoàng (1815-1830)
Sau khi Napoléon thoái vị, Louis Philippe, được gọi là Louis Philippe, Công tước xứ Orléans, trở về Pháp dưới thời trị vì của người anh họ Louis XVIII, vào thời điểm Bourbon Phục hoàng. Louis Philippe đã hòa giải gia đình Orléans với Louis XVIII đang sống lưu vong, và một lần nữa được tìm thấy trong triều đình lộng lẫy. Tuy nhiên, sự phẫn nộ của ông trước cách đối xử của gia đình mình, chi nhánh thiếu sinh quân của Nhà Bourbon dưới Ancien Régime, đã gây ra xích mích giữa ông và Louis XVIII, và ông công khai đứng về phía phe đối lập tự do.
Khi trở về Paris vào tháng 5 năm 1814, Công tước Orléans được Louis XVIII phục hồi cấp bậc trung tướng trong quân đội. Ông đã bị từ chối danh hiệu Altesse Royale (Hoàng thân), mặc dù nó đã được phong cho vợ ông. Louis Philippe đã phải giải quyết cho Altesse Serenissime thấp hơn (Serene Highness). Chưa đầy một năm sau khi trở về Pháp, ông và gia đình đã bị bứng gốc bởi sự trở lại của Napoléon từ Elba, được gọi là Vương triều 100 ngày. Vào ngày 6 tháng 3 năm 1815, sau khi tin tức về việc Napoléon trở về Pháp đến Paris, Louis Philippe được cử đến Lyon cùng với Comte d'Artois (Charles X tương lai) để tổ chức phòng thủ chống lại Hoàng đế, nhưng tình hình đã sớm vô vọng. trở nên rõ ràng và anh ấy đã trở lại thủ đô vào ngày 12. Sau đó, Louis XVIII phong ông làm chỉ huy của Quân đội phương Bắc. Trong những ngày sau khi Napoléon tiến vào Paris (20 tháng 3), Louis XVIII trốn sang Bỉ và Louis Philippe từ chức, chọn cùng gia đình lưu vong ở Anh. Điều này khiến ông càng bị những người theo chủ nghĩa bảo hoàng khinh bỉ vì ông không tham gia cùng Louis XVIII ở Bỉ. Napoléon nhanh chóng bị đánh bại trong Trận Waterloo và Louis XVIII được khôi phục quyền lực, nhưng Louis Philippe và gia đình chỉ quay trở lại Pháp vào năm 1817, sau khi làn sóng đàn áp và buộc tội đã phai nhạt.
Louis Philippe có quan hệ thân thiện hơn nhiều với anh trai và người kế vị của Louis XVIII, Charles X, người lên ngôi vào năm 1824, và là người mà ông đã giao du với. Charles X phong cho ông tước hiệu Altesse Royale, và cho phép Hoàng tử xứ Condé phong con trai thứ tư của Louis Philippe, Công tước xứ Aumale, làm người thừa kế lãnh địa Chantilly. Tuy nhiên, sự phản đối của Louis Philippe đối với các chính sách của Villèle và sau đó là của Jules de Polignac khiến ông bị coi là mối đe dọa thường xuyên đối với sự ổn định của chính phủ Charles. Điều này sớm được chứng minh là có lợi cho anh ấy.
Vua của Pháp (1830-1848)
Bài chi tiết: Chế độ quân chủ tháng Bảy nhỏ|Louis Philippe d'Orléans rời Cung điện Hoàng gia để đến tòa thị chính, ngày 31 tháng 7 năm 1830, hai ngày sau Cách mạng Tháng Bảy nhỏ|Vua Louis Philippe I tuyên thệ tuân giữ Hiến chương năm 1830 vào ngày 9 tháng 8 năm 1830 trái|nhỏ|Vua Louis Philippe, Chân dung của Louise Adélaïde Desnos (1838) Năm 1830, Cách mạng Tháng Bảy đã lật đổ Charles X, người đã thoái vị để nhường ngôi cho cháu trai 10 tuổi của mình, Henri, Công tước xứ Bordeaux. Charles X bổ nhiệm Louis Philippe là Trung úy général du royaume, và yêu cầu ông thông báo mong muốn cháu trai của mình kế vị ông vào Hạ viện do dân bầu. Louis Philippe đã không làm điều này để tăng cơ hội kế vị của chính mình. Kết quả là, vì hội đồng nhận thức được các chính sách tự do của ông và sự nổi tiếng của ông đối với quần chúng, họ đã tuyên bố Louis Philippe là vị vua mới của Pháp, thay thế nhánh cao cấp của Nhà Bourbon. Trong mười một ngày trước, Louis Philippe đã làm nhiếp chính cho Henri trẻ tuổi.
Charles X và gia đình, bao gồm cả cháu trai của ông, phải sống lưu vong ở Vương quốc Anh. Cựu vương trẻ tuổi, Công tước xứ Bordeaux, lưu vong đã lấy danh hiệu Comte de Chambord. Sau đó, ông trở thành kẻ gian hùng ngai vàng của Pháp và được những người theo chủ nghĩa Hợp pháp ủng hộ.
Louis Philippe tuyên thệ nhậm chức Vua Louis Philippe I vào ngày 9 tháng 8 năm 1830. Sau khi lên ngôi, Louis Philippe đã nhận danh hiệu Vua của Pháp, một danh hiệu trước đó đã được Louis XVI thông qua trong Hiến pháp tồn tại trong thời gian ngắn năm 1791. Liên kết chế độ quân chủ với một dân tộc thay vì một lãnh thổ (như danh hiệu trước đó là Vua của Pháp và của Navarre) nhằm mục đích cắt xén những tuyên bố theo chủ nghĩa Hợp pháp của Charles X và gia đình ông.
Theo một sắc lệnh mà ông đã ký vào ngày 13 tháng 8 năm 1830, vị vua mới xác định cách thức mà các con của ông, cũng như người em gái "yêu dấu" của ông, sẽ tiếp tục mang họ "d'Orléans" và huy hiệu của Orléans. , tuyên bố rằng con trai cả của ông, với tư cách là Hoàng tử Hoàng gia (không phải Dauphin), sẽ mang tước hiệu Công tước xứ Orléans, rằng các con trai nhỏ hơn sẽ tiếp tục có các tước hiệu trước đó, và em gái và các con gái của ông sẽ được phong là Công chúa của Orléans, không phải của Pháp.
Việc ông lên ngôi Vua nước Pháp bị Hoàng đế Nicholas I của Nga coi là sự phản bội. Nicholas kết thúc tình bạn của họ.
Năm 1832, con gái của Louis, Công chúa Louise-Marie, kết hôn với người cai trị đầu tiên của Bỉ, Leopold I, Vua của Bỉ. Hậu duệ của họ bao gồm tất cả các vị vua tiếp theo của người Bỉ và Hoàng hậu Carlota của Mexico.
Cai trị
Trong các vấn đề đối ngoại, đó là một thời kỳ yên tĩnh, với tình hữu nghị với Vương quốc Anh. Vào tháng 10 năm 1844, ông đến thăm Nữ hoàng Victoria tại Lâu đài Windsor. Điều này khiến ông trở thành vị vua Pháp đầu tiên đặt chân lên đất Anh kể từ khi Jean II bị cầm tù ở đó sau Trận Poitiers năm 1356.
Trong suốt triều đại của mình, Louis Philippe phải đối mặt với sự phản đối trong nước từ nhiều phe phái khác nhau, từ những người theo chủ nghĩa Hợp pháp, những người ủng hộ nhánh cấp cao của Bourbons hơn nhánh Orléans, cho đến những người theo Đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, phe đối lập này yếu và rời rạc. Vào mùa xuân năm 1832, một đợt bùng phát dịch tả khủng khiếp ở Paris đã gây ra sự phẫn nộ đối với Chế độ quân chủ tháng Bảy và khơi dậy lòng nhiệt thành cách mạng. Nhiều người dân Paris đổ lỗi cho Louis Philippe và chính phủ của ông vì họ đã không hành động khi đối mặt với dịch bệnh. Sự phẫn nộ này lên đến đỉnh điểm trong cuộc nổi dậy ngắn ngủi của Đảng Cộng hòa được gọi là Cuộc nổi dậy tháng Sáu, trong đó những người theo chủ nghĩa nổi dậy đã chiếm một phần trung tâm Paris. Cuộc nổi dậy nhanh chóng bị dập tắt bởi một lực lượng khổng lồ gồm binh lính và Vệ binh Quốc gia đổ bộ vào thành phố. Louis Philippe đã thể hiện một quyết tâm điềm tĩnh trong suốt cuộc khủng hoảng, đến Paris ngay khi được thông báo về những xáo trộn, chào đón quân đội và hòa mình vào dân chúng.
Suy thoái công nghiệp và nông nghiệp năm 1846 dẫn đến Cách mạng 1848 và sự thoái vị của Louis Philippe.
Sự bất hòa giữa danh tiếng tích cực ban đầu và sự không nổi tiếng muộn của ông đã được Victor Hugo mô tả trong Những người khốn khổ như một nghịch lý mô tả triều đại của ông là "Hoàng tử Bình đẳng", trong đó Hugo tuyên bố: [Louis Philippe đã phải] mang trong mình sự mâu thuẫn của Phục hồi và Cách mạng, để khiến khía cạnh đáng lo ngại của nhà cách mạng trở nên yên tâm trong chính quyền ... Ông ta đã bị cấm đoán, một kẻ lang thang, nghèo khổ. Ông đã sống bằng chính sức lao động của mình. Ở Thụy Sĩ, người thừa kế những lãnh địa giàu có nhất nước Pháp này đã bán một con ngựa già để lấy bánh mì. Tại Reichenau, ông dạy toán, trong khi em gái ông là Adelaide làm đồ len và may vá. Những món quà lưu niệm liên quan đến một vị vua này đã khiến giai cấp tư sản rất hào hứng. Ông đã tự tay phá bỏ chiếc lồng sắt của Mont-Saint-Michel do Louis XI xây dựng và được Louis XV sử dụng. Ông ấy là bạn đồng hành của Dumouriez, ông ấy là bạn của Lafayette; ông ta từng thuộc câu lạc bộ Jacobins; Mirabeau đã vỗ vai ông ta; Danton đã nói với anh ta: "Chàng trai trẻ!"
Có gì chống lại ông ta? Ngôi đó. Lấy đi vua Louis Philippe, vẫn còn người đàn ông. Và người đàn ông là tốt. Ông ấy đôi khi tốt đến mức đáng ngưỡng mộ. Thông thường, giữa những món quà lưu niệm quan trọng nhất của mình, sau một ngày xung đột với toàn bộ nền ngoại giao của lục địa, ông ấy trở về căn hộ của mình vào ban đêm, và ở đó, kiệt sức vì mệt mỏi, chìm trong giấc ngủ, ông ấy đã làm gì? Ông ta nhận bản án tử hình và thức trắng đêm để xem xét lại vụ kiện hình sự, coi đó là thứ để giữ mình chống lại châu Âu, nhưng việc giải cứu một người đàn ông khỏi đao phủ còn quan trọng hơn.
— Victor Hugo
Âm mưu ám sát
nhỏ|Cảnh Vệ binh Quốc gia, cuộc tấn công Fieschi, 28 tháng 7 năm 1835 bởi [[Eugène Lami]] Louis Philippe sống sót sau bảy vụ ám sát.
Vào ngày 28 tháng 7 năm 1835, Louis Philippe sống sót sau một vụ ám sát của Giuseppe Mario Fieschi và hai kẻ chủ mưu khác ở Paris. Trong cuộc duyệt binh hàng năm của nhà vua về Lực lượng Vệ binh Quốc gia Paris để kỷ niệm cuộc cách mạng, Louis Philippe đã đi dọc theo Đại lộ Temple, nối Quảng trường République với Bastille, cùng với ba người con trai của ông, Công tước xứ Orleans, Công tước xứ Nemours. , và Hoàng tử de Joinville, cùng nhiều nhân viên.
Fieschi, một cựu quân nhân người Corsican, đã tấn công đoàn diễu hành bằng vũ khí mà anh ta tự chế tạo, một khẩu súng bắn chuyền mà sau này được biết đến với cái tên Machine infernale. Hệ thống này bao gồm 25 nòng súng được gắn chặt vào một khung gỗ có thể khai hỏa đồng thời. Thiết bị được bắn từ tầng thứ ba của số 50 Boulevard du Temple (một tấm bảng kỷ niệm đã được khắc ở đó), được Fieschi thuê. Một quả bóng chỉ sượt qua trán của nhà vua. Mười tám người đã thiệt mạng, bao gồm Trung tá Joseph Rieussec của Quân đoàn 8 cùng với tám sĩ quan khác, Nguyên soái Mortier, công tước de Trévise, và Đại tá Rafffet, Tướng Girard, Đại úy Villate, Tướng La Chasse de Vérigny, một phụ nữ, một Cô bé 14 tuổi và hai người đàn ông. Thêm 22 người bị thương. Nhà vua và các hoàng tử trốn thoát về cơ bản không hề hấn gì. Horace Vernet, họa sĩ của Nhà vua, được lệnh vẽ một bức tranh về sự kiện này.
Một số nòng súng của vũ khí của Fieschi đã nổ tung khi nó được bắn; anh ta bị thương nặng và nhanh chóng bị bắt. Hắn bị hành quyết bằng máy chém cùng với hai đồng phạm của mình vào năm sau.
Thoái vị và qua đời (1848–1850)
Vào ngày 24 tháng 2 năm 1848, trong cuộc Cách mạng Tháng Hai năm 1848, Vua Louis Philippe thoái vị để nhường ngôi cho cháu trai 9 tuổi của mình, Philippe, bá tước Paris. Lo sợ về những gì đã xảy ra với Louis XVI bị phế truất, Louis Philippe nhanh chóng cải trang rời Paris. Ông đi trên một chiếc taxi bình thường dưới cái tên "Mr. Smith". Ông trốn sang Anh cùng vợ trên một chiếc thuyền chở hàng do lãnh sự Anh tại Le Havre mời ông.
Quốc hội Pháp ban đầu dự định chấp nhận Philippe trẻ tuổi làm vua, nhưng làn sóng dư luận mạnh mẽ đã bác bỏ điều đó. Vào ngày 26 tháng 2, nền Cộng hòa thứ hai được tuyên bố. Louis Napoléon Bonaparte được bầu làm tổng thống vào ngày 10 tháng 12 năm 1848; vào ngày 2 tháng 12 năm 1851, ông tuyên bố mình là tổng thống trọn đời và sau đó là Hoàng đế Napoléon III vào năm 1852.
Louis Philippe và gia đình của ông vẫn sống lưu vong ở Vương quốc Anh ở Claremont, Surrey, mặc dù một tấm bảng trên Đồi Angel, Bury St Edmunds, tuyên bố rằng ông đã dành một thời gian ở đó, có thể là do tình bạn với Hầu tước Bristol, người sống gần đó tại Nhà Ickworth. Cặp đôi hoàng gia đã dành một khoảng thời gian bên bờ biển tại St. Leonards và sau đó tại nhà của Hầu tước ở Brighton. Louis Philippe qua đời tại Claremont vào ngày 26 tháng 8 năm 1850. Lần đầu tiên ông được chôn cất tại Nhà nguyện St. Charles Borromeo ở Weybridge, Surrey. Năm 1876, hài cốt của ông và của vợ ông được đưa về Pháp và chôn cất tại Chapelle royale de Dreux, nghĩa địa của gia đình Orléans mà mẹ ông đã xây dựng vào năm 1816, nơi ông đã mở rộng và tôn tạo sau khi bà qua đời.
Tranh chấp quyền kế vị
Các cuộc đụng độ năm 1830 và 1848 giữa những người theo chủ nghĩa Hợp pháp và những người theo chủ nghĩa Orléan về việc ai là quốc vương hợp pháp đã được nối lại vào những năm 1870. Sau sự sụp đổ của Đế chế thứ hai, một Quốc hội do quân chủ thống trị đã trao ngai vàng cho kẻ giả danh Chính thống, Henri de France, comte de Chambord, với tên gọi Henri V. Vì ông không có con nên người thừa kế của ông (ngoại trừ những người theo Chủ nghĩa Chính thống cực đoan nhất) Cháu trai của Louis Philippe, Philippe d'Orléans, Comte de Paris. Do đó, cái chết của bá tước de Chambord sẽ thống nhất Nhà Bourbon và Nhà Orléans.
Tuy nhiên, bá tước Chambord từ chối lên ngôi trừ khi lá cờ Ba màu của Cách mạng được thay thế bằng lá cờ hoa bách hợp của Chế độ Ancien. Điều này Quốc hội không muốn làm. Nền Cộng hòa thứ ba được thành lập, mặc dù nhiều người cho rằng nó chỉ là tạm thời, và được thay thế bằng chế độ quân chủ lập hiến sau cái chết của comte de Chambord. Tuy nhiên, comte de Chambord sống lâu hơn dự kiến. Vào thời điểm ông qua đời vào năm 1883, sự ủng hộ dành cho chế độ quân chủ đã giảm sút, và dư luận ủng hộ việc tiếp tục nền Cộng hòa thứ ba, với tư cách là hình thức chính phủ mà theo Adolphe Thiers, "ít chia rẽ chúng ta nhất". Một số đề xuất khôi phục chế độ quân chủ dưới thời comte de Paris sau khi chế độ Vichy sụp đổ nhưng điều này không được xem xét nghiêm túc.
Nhiều người trong số ít những người theo chủ nghĩa quân chủ Pháp còn lại coi hậu duệ của cháu trai Louis Philippe, người sử dụng danh hiệu Bá tước Paris, là những kẻ thừa kế hợp pháp cho ngai vàng Pháp; những người khác, Những người theo chủ nghĩa hợp pháp, coi Don Luis-Alfonso de Borbón, Công tước Anjou (với những người ủng hộ ông, "Louis XX"), là người thừa kế hợp pháp. Người đứng đầu Hoàng gia Bourbon, Louis là hậu duệ nam của Philip V của Tây Ban Nha, cháu trai thứ hai của Vua Mặt trời, Louis XIV. Tuy nhiên, Philippe (Vua Philip V của Tây Ban Nha) đã từ bỏ quyền lên ngôi của Pháp để ngăn chặn sự liên minh đáng sợ của Pháp và Tây Ban Nha.
Hai bên đã thách thức nhau tại các tòa án luật của Cộng hòa Pháp vào năm 1897 và một lần nữa gần một thế kỷ sau. Trong trường hợp thứ hai, "Henri, comte de Paris, duc de France", đã thách thức quyền sử dụng danh hiệu "Công tước xứ Anjou" của người giả danh gốc Tây Ban Nha. Các tòa án Pháp đã bác bỏ yêu cầu của ông, quyết định rằng hệ thống pháp luật của Cộng hòa Pháp không có thẩm quyền đối với vấn đề này.
Tham khảo
Thể loại:Người Paris Thể loại:Vương tộc Orléans Thể loại:Công tước xứ Orléans Thể loại:Vua Pháp Thể loại:Tướng lĩnh Pháp Thể loại:Sinh năm 1773 Thể loại:Mất năm 1850 Thể loại:Công tước xứ Chartres Thể loại:Công tước xứ Valois
Odontotrypes bhutan
Tham khảo
Thể loại:Odontotrypes
Luperus alpicus
Luperus alpicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Desbrochers miêu tả khoa học năm 1898.
Tham khảo
Thể loại:Luperus
Quận Richland, North Dakota
Quận Richland là một quận thuộc tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Wahpeton. Quận được đặt tên theo Morgan T. Rich. Dân số theo điều tra năm 2010 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận này có diện tích 3743 km2, trong đó có 25 km2 là diện tích mặt nước.
Tham khảo
Thể loại:Quận của North Dakota  Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1873 Thể loại:Lãnh thổ Dakota 1873 Thể loại:Vùng tiểu đô thị Wahpeton
Armadillo carmelensis
Armadillo carmelensis là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Schmalfuss miêu tả khoa học năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Armadillo
Bercero
Bercero là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 248 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Valladolid
Cheumatopsyche sipitanga
Cheumatopsyche sipitanga là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Cheumatopsyche
Cervera del Maestre
Cervera del Maestre là một đô thị trong tỉnh Castellón, Cộng đồng Valencia, Tây Ban Nha. Đô thị Cervera del Maestre có diện tích 93,2 km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là 717 người. Đô thị Cervera del Maestre nằm ở khu vực có độ cao 316 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Castellón
Artomyces pyxidatus
Artomyces pyxidatus là một loài nấm san hô. Điểm đặc trưng nhất của nó là có hình dạng giống như vương miện trên đỉnh và các nhánh của nó.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Nấm châu Âu P P P Thể loại:Nấm ăn Thể loại:Nấm Bắc Mỹ
Wheaton, Wisconsin
Wheaton là một thị trấn thuộc quận Chippewa, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 2.589 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Chippewa, Wisconsin
Tứ đại kỳ thư
Tứ đại kỳ thư (四大奇書) chỉ 4 bộ tiểu thuyết được xem như là hay nhất của văn học cổ điển Trung Quốc:
Tham khảo
Thể loại:Văn bản cổ điển Trung Quốc Thể loại:Trung Quốc tứ đại
Luperus alpinus
Luperus alpinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Desbrochers miêu tả khoa học năm 1898.
Tham khảo
Thể loại:Luperus
Armadillo cassida
Armadillo cassida là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Budde-Lund miêu tả khoa học năm 1908.
Tham khảo
Thể loại:Armadillo
Odontotrypes biconiferus
Tham khảo
Thể loại:Odontotrypes
Cheumatopsyche smithi
Cheumatopsyche smithi là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Tân bắc Thể loại:Cheumatopsyche
Berceruelo
Berceruelo là một đô thị trong tỉnh Valladolid, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 41 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Valladolid
Armadillo cinereus
Armadillo cinereus là một loài chân đều trong họ Armadillidae. Loài này được Brandt miêu tả khoa học năm 1833.
Tham khảo
Thể loại:Armadillo
Lactarius controversus
Lactarius controversus là một loài nấm mũ lớn trong chi Lactarius, hay được gọi là nấm mũ sữa.
Nấm ăn được
Loài nấm không thể ăn được vì có chứa nhiều axit.
Tham khảo
controversus Thể loại:Nấm châu Âu Thể loại:Nấm không ăn được
Luperus alutaceus
Luperus alutaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1904.
Tham khảo
Thể loại:Luperus
Wheeler, Wisconsin
Wheeler là một làng thuộc quận Dunn, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2006, dân số của làng này là 317 người.
Nguyễn Phúc Cảnh
Anh Duệ Hoàng thái tử (chữ Hán: 英睿皇太子, 6 tháng 4 năm 1780 - 20 tháng 3 năm 1801), tên thật là Nguyễn Phúc Cảnh (阮福景), tục gọi là Hoàng tử Cảnh (皇子景), Đông cung Cảnh (東宮景) hay Ông Hoàng Cả, là vị hoàng thái tử đầu tiên dưới triều nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
Wheeler, Wisconsin
Tham khảo
Thể loại:Làng của Wisconsin Thể loại:Quận Dunn, Wisconsin
Nguyễn Phúc Cảnh
Đông cung Cảnh qua đời vì bệnh đậu mùa năm 21 tuổi, một năm trước khi Nguyễn Ánh thống nhất đất nước, vì thế ông không bao giờ được bước lên ngôi Hoàng đế. Cái chết của ông dẫn đến cuộc tranh cãi về người kế vị trong triều đình nhà Nguyễn mà kết cục Hoàng tử thứ xuất Nguyễn Phúc Đảm vượt qua 2 vị cháu đích tôn của vua Gia Long để bước lên ngôi Thái tử, cũng chính là vua Minh Mạng sau này.
Thân thế
nhỏ|trái|200px|Chân dung Pigneau de Behaine (Bá Đa Lộc) năm 1787 của [[Maupérin.]] trái|nhỏ|Mộ phần song thân của Hoàng tử Cảnh, vua [[Gia Long và Thừa Thiên Cao hoàng hậu Tống Thị Lan]]
Nguyễn Phúc Cảnh chào đời vào ngày Tân Tỵ tháng 3 (âm lịch) năm Canh Tý, tức ngày 6 tháng 4, năm 1780 tại Gia Định. Ông là con trai trưởng trong số những người con sống đến tuổi trưởng thành của vua Gia Long (Nguyễn Ánh), khi đó còn xưng là Nguyễn vương ở thành Gia Định. Mẹ ông là vợ cả của Nguyễn Ánh, Nguyên phi Tống Thị Lan tức Thừa Thiên Cao hoàng hậu. Đúng ra thì trước Hoàng tử Cảnh, Tống hoàng hậu còn hạ sinh một người con trai nữa tên là Chiêu nhưng chết yểu, cho nên Hoàng tử Cảnh được coi là con trai trưởng và cũng là người con đích xuất duy nhất của Nguyễn Ánh.
Lênh đênh ở hải ngoại
phải|nhỏ|200px|Hoàng tử Cảnh tại Pháp
Tuy nhiên Tây Sơn vẫn liên tục tấn công miền Nam, Nguyễn vương phải liên tục bỏ chạy. Mùa hạ năm 1783, Nguyễn vương bị thua ở đảo Diệp Thạch và tìm đường chạy trốn sang Xiêm La, trước khi đi ông nhờ cậy một Giám mục ủng hộ mình là Pigneau de Behaine (Bá Đa Lộc, tục gọi là Cha Cả) sang cậy nhờ nước Pháp giúp đỡ, đồng thời đưa Hoàng tử Cảnh đi theo để làm con tin. Năm đó Hoàng tử Cảnh mới có 4 tuổi, đến lạy từ biệt, Chúa và bà Nguyên phi gạt nước mắt tiễn đưa. Nhưng vì trái gió trở trời nên thực chất mãi đến năm sau tức 1784 thì đoàn người mới khởi hành. Cùng đi với Hoàng tử Cảnh và Bá Đa Lộc còn có các quan Phạm Văn Nhân và Nguyễn Văn Liêm.
Mùa xuân năm Ất Tỵ (1785), đoàn sứ giả đến Pondichéry, một thuộc địa của Pháp ở Ấn Độ và phải dừng chân ở đây vì nước Pháp có biến. Tháng 7 năm 1786, viên quan trấn giữ Pondichéry mới cho thuyền Aréthuse đón đám người Hoàng tử Cảnh và Bá Đa Lộc đến nước Pháp, còn các quan người Việt trở về Vọng Các với chúa Nguyên. Chỉ còn Hoàng tử Cảnh cùng Bá Đa Lộc đến nước Pháp vào tháng 2 năm sau và họ được Pháp hoàng Louis XVI tiếp đãi theo lễ dành cho Quốc vương. Ngày 5 tháng 5 năm 1787, họ vào triều yết ở cung điện Versailles. Hoàng tử Cảnh dáng vẻ khôi ngô, rất được chú ý. Giám mục thuê Léonard (người hầu chải tóc cho Vương hậu Maria Antonia của Áo) sửa tóc cho Hoàng tử, bỏ khăn nhiễu thay bằng khăn lĩnh (satin) đỏ thắt múi (noeud), do Léonard vẽ kiểu. Lại may cho Hoàng tử một bộ y phục kiểu Pháp pha Á đông, bỏ áo dài, quần lụa, và thuê họa sĩ Maupérin vẽ chân dung Hoàng tử Cảnh mặc áo đỏ, đi hia đỏ, tay phải đặt lên một cái mũ, đầu quấn khăn Léonard. Bức tranh này được trưng bầy ở Académie Royale de Peinture et Sculpture (Hàn lâm viện Hội họa và Điêu khắc) năm 1791, sau do Hội Truyền giáo nước ngoài ở Paris giữ.
Trong một lá thư gửi năm 1885 từ Pondichéry cho Giám đốc Hội Truyền giáo nước ngoài MEP, Bá Đa Lộc đánh giá công việc của mình:
Ngày 21 tháng 11 năm 1787, Hiệp ước Versailles được ký bởi Armand Marc, bá tước Montmorin, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Hải quân, và Bá Đa Lộc, Đặc sứ Nguyễn vương Ánh. Theo 2 điều khoản chính của hiệp ước, thì vua Louis XVI hứa sẽ giúp đỡ Nguyễn Ánh để lấy lại ngôi vị, bằng cách cung cấp 1.650 quân (1.200 lính bộ binh, 200 lính pháo thủ và 250 lính da đen Cafres) và 4 chiến hạm. Đổi lại, Nguyễn vương sẽ nhường hẳn đảo Côn Lôn (người Pháp ghi là Pulo-Condore), đồng thời cho Pháp thuê cảng Đà Nẵng (người Pháp ghi là Tourane) với giá ưu đãi, kèm theo độc quyền kinh doanh.
Về nước
Mùa năm năm ấy, nước Bồ Đào Nha sai viên tướng An Tôn Lỗi mang quốc thư và phẩm vật đến gặp Nguyễn vương đang lưu vong ở Vọng Các (Bangkok), xin Vương vào ở ở thành Goa, tự nói là đã có 56 chiếc thuyền chiến để đợi đến giúp. Khi ấy người Xiêm không còn mặn mà gì với Nguyễn Ánh sau thất bại ở Rạch Gầm - Xoài Mút. Người Xiêm thấy người Bồ đến liên lạc với chúa Nguyễn, có ý không bằng lòng nên chúa Nguyễn phải từ tạ và tiễn An Tôn Lỗi về nước. Từ đó Nguyễn vương đem lòng ghét người Xiêm và mật báo tướng sĩ định kế trở về nước.
Mùa thu năm 1787, nhân Nguyễn Huệ bận lo việc ở Bắc Hà, Nguyễn Ánh thừa cơ về chiếm lại miền Nam. Khi về nước, vợ chồng chúa rất nhớ Hoàng tử, bèn sai Hộ bộ là Trần Phước Giai, quản Tiểu sai đội là Tống Phước Ngọc đi đón ông về. Đoàn người của Hoàng tử Cảnh rời Pháp quốc tháng 12 năm 1787 trên chuyến tàu Dryade và cập bến Pondicherry vào ngày 18 tháng 5 năm 1788. Việc thi hành hiệp ước Versailles gặp khó khăn vì Conway, toàn quyền Pháp ở Pondichéry, gửi thư về triều đình Pháp tỏ ý ngăn cản. Sau cùng chính vua Louis XVI, theo báo cáo của Conway, đổi ý, lệnh cho Conway không giúp Nguyễn Ánh. Trong suốt thời gian này, Nguyễn Vương viết nhiều thư gửi Hội thừa sai Macao hỏi tin con trai, nhưng hầu như ông không nhận được tin tức gì cả.
Họ ở lại đó hơn 1 năm từ tháng 5 năm 1788 đến tháng 6 năm 1789. Ngày 15 tháng 6 năm 1789, đoàn sứ giả về Việt Nam trên chuyến tàu Méduse. Ngày 24, Nguyễn Phúc Cảnh và Bá Đa Lộc về đến Sài Gòn. Vương an ủi Cảnh rằng
Cùng theo về với Bá Đa Lộc và Hoàng tử Cảnh là một số người Pháp như: Philippe Vannier (tên Việt là Nguyễn Văn Chấn), Jean-Baptiste Chaigneau (tên Việt là Nguyễn Văn Thắng). Những người này theo về với nhà Nguyễn nhằm tránh cuộc cách mạng đang rục rịch ở đất nước họ. Từ năm 1789 đến 1793, Hoàng tử vẫn ở cùng với Bá Đa Lộc tại một ngôi nhà riêng gọi là dinh Tân Xá, hay dinh Giám mục.
Sách lập Đông cung
250px|nhỏ|phải|[[Nhà nguyện Tòa tổng Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh, tức dinh Tân Xá, được xem là ngôi nhà kiến trúc cổ lâu đời nhất tại thành phố này. Đây từng là nơi ở của Đông cung Cảnh và Bá Đa Lộc từ năm 1790 đến 1793]]
Sau khi Hoàng tử trở về, các quan khi ấy đều tâu xin cho Hoàng tử lên chính vị Đông cung, nhưng Nguyễn vương cho là Cảnh tuổi còn nhỏ, nên tạm gác việc ấy đi. Mãi đến mùa xuân năm Quý Sửu (1793), Hoàng tử Cảnh đã 14 tuổi, các quan lại dâng biểu xin lập tự. Nguyễn Ánh mới nghe theo, sách lập Hoàng tử Cảnh làm Đông Cung, gia phong Nguyên Súy Quận công (元帥郡公), được dựng phủ Nguyên Súy, được ban ấn Đông cung chi ấn. Sắc phong viết rằng
Dựng phủ Nguyên súy, đặt liêu thuộc, lấy văn vũ đại thần (Lễ bộ 1 viên, phó tướng 1 viên) giúp làm việc phủ, việc nhỏ do các đại thần phân xử, việc lớn bẩm Súy phủ quyết định, đó gọi là để cho Đông cung làm quen với việc chánh sự. Vương cho rằng Đông cung còn trẻ tuổi, muốn được Thái phó Thái bảo tốt để giúp, bèn theo lời Tống Phước Đạm mà dựng nhà Thái học, đặt một Đông cung phụ đạo, 2 thị giảng, 8 Hàn lâm thị học, 6 Quốc tử giám thị học, mỗi ngày hai buổi họp các quan đốc học ở nhà thái học để giảng bàn kinh sử. Phàm Đông cung nói gì làm gì, thị học phải ghi hết, mỗi tháng một lần tiến lên vua xem, để xem đức nghiệp tiến ích thế nào. Lấy Hàn lâm viện chế cáo là Trịnh Hoài Đức và Lê Quang Định làm Đông cung thị giảng..
Giao tranh với Tây Sơn
Mùa hạ năm đó, Nguyễn Ánh tấn công thành Quy Nhơn, để Đông cung trấn giữ Gia Định, lấy Phó tướng Tả quân Phạm Văn Nhân và Giám quân Trung dinh Tống Phước Đạm giúp việc.. Mùa đông lại cử ông ra trấn giữ thành Diên Khánh, có Phạm Văn Nhân và Tống Phước Đạm theo giúp. Dụ rằng
Tháng 3 năm 1794, vua Cảnh Thịnh nhà Tây Sơn sai tướng là Trần Quang Diệu đem thủy binh vào cửa biển Nha Trang, Nguyễn Văn Hưng đem bộ binh đến Bình Khang, hợp quân lại tiến sát đến thành Diên Khánh, bổ vây ba mặt. Các gián điệp của nhà Nguyễn báo tin về Gia Định. Nguyễn vương ban chiếu cho Đông cung chỉnh đốn tướng sĩ, phòng bị nghiêm cẩn. Đông cung dâng biểu tâu bày việc quân trong thành thiếu lương thực, số lương còn lại chỉ đủ dùng 1 tháng. Vương liền sai Nguyễn Văn Thành thống lĩnh binh thuyền chở hơn 4 vạn phương gạo lương, nhưng đến Vũng Tàu ngược gió chưa tiến được, lại sắc cho Lưu thủ Bình Thuận Nguyễn Văn Tánh theo đường bộ chở 3.000 phương gạo kho đi suốt ngày đêm, để sẵn mà chi phát.
Nguyễn Văn Hưng với 40.000 quân đang xâm phạm địa phận Phú Yên. Lưu thủ Nguyễn Văn Nhân cấp cáo về Diên Khánh. Đông cung ra lệnh cố giữ để chờ viện binh. Ít lâu sau Phú Yên bị mất, Nguyễn Văn Nhơn chạy về Diên Khánh giữa đường hành quân thì gặp truy binh Tây Sơn đuổi theo. Đông cung sai Trần Văn Tín ra tiếp chiến, đánh bại Tây Sơn ở Thanh Khê. Nhưng quân Tây Sơn lại nhanh chóng đến tiếp ứng, Trần Văn Tín lại phải rút lui. Tây Sơn thừa thắng kéo tới vây thành Diên Khánh. Nhân cho rằng quân ít không chống nổi, gọi Võ Văn Lượng vào thành chống giữ, sai Mạc Văn Tô và Nguyễn Đức Thành đóng đồn ở Tam Độc (Ba Ngòi), Nguyễn Văn Nhơn đóng đồn ở Long Cương (Gò Rồng), Nguyễn Long đóng đồn ở Thượng đạo, để ngăn quân giặc và thông đường tiếp viện từ Gia Định.
Sau đó quân tiếp viện của Nguyễn Văn Thành đến, bèn cùng Nhân tiến đóng ở các xứ Phong Lộc và Trường Kiều, hai bên cầm cự với nhau ở cổng thành. Nguyễn Ánh viết thư cho Đông cung rằng
Sau đó thân hành dẫn đại binh đến cứu viện. Quân Tây Sơn nghe thấy Nguyễn vương đến thì giải vây Diên Khánh, chạy về các hướng Quy Nhơn và Phú Yên. Thấy các tướng Tây Sơn Nguyễn Văn Hưng, Nguyễn Văn Chân ở trong cửa biển chẹn chỗ hiểm chống giữ; cùng Nguyễn Văn Huấn giữ chợ Vân Sơn và Trần Viết Kết giữ bảo Hà Nha, Đông cung xin đi đánh các nơi này. Nguyễn vương không theo cách đó mà lệnh cho các tướng tùy địa thế đặt đồn bảo ở khoảng La Thai và Hà Nha, lại đặt thêm trọng binh ở Cù Mông, để giặc lui thì ta tiến chờ khi phá được thủy binh giặc thì sẽ đánh úp lấy thành Quy Nhơn.
Đông cung đốc xuất bộ binh các đạo theo đường thượng đạo đánh úp phá ba đồn Hà Nha, Thị Dã, Chủ Sơn, bắt được hơn 2000 quân giặc, đô đốc giặc là Nguyễn Văn Mân bỏ chạy. Sau đó ông theo lệnh vua cha mà kéo quân về đồn Tân Thị. Tháng 8 năm đó Nguyễn vương thấy ông khó nhọc mãi ở ngoài, mới sai Võ Tánh thay giữ thành Diên Khánh, ra lệnh cho ông đem quân thuộc bộ của ông coi về Gia Định trước.
Mùa xuân năm 1795, Nguyễn vương thân chinh ra thành Diên Khánh, để Đông cung ở lại trấn giữ Gia Định, lấy Phó tướng Tả quân Phạm Văn Nhân, Giám thành sứ Tô Văn Đoài, Lễ bộ Nguyễn Đô, Tham mưu Nguyễn Thái Nguyên, Hộ bộ Phan Thiên Phước, Hình bộ Nguyễn Văn Nghị giúp việc. Ông ra sức vỗ yên trăm họ, và vận tải quân nhu, về phương pháp phòng ngự, có đủ điều kiện, làm cho quân dân đều yên cả. Lại hay giải quyết kiện tụng, cấm chỉ gian tà. Các đội Tiểu sai, Tiểu hậu, phần nhiều hay xuống các làng lừa dối, ông xét bắt tên can phạm tâu xin giết đi. Ai nghe thấy cũng khen và thỏa lòng. Sau đó có đội Tiểu hầu xuống dinh Phiên Trấn thu tiền chiếu của xã dân, Hậu quân Võ Tánh nghe biết, nói với Đông cung xin đem việc tâu lên. Đông cung nói rằng đáp rằng việc đó là do có chỉ dụ của vua nên chúng mới làm. Tánh nói:
Đông cung liền đem việc ấy tâu. Vương lại ra lệnh cấm.
Cheumatopsyche socia
Cheumatopsyche socia là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Nguyễn Phúc Cảnh
Giao tranh với Tây Sơn
Tháng 5 năm 1797, vì quân Tây Sơn ở Quy Nhơn quá đông, không đánh được, Nguyễn vương đem chiến thuyền ra cửa bể Đà Nẵng, Quảng Nam, sai Đông Cung đem tướng sĩ dinh Tả quân vào cửa biển Đại Chiêm, đánh lấy chợ Đông An ở Hội An, thẳng tới Chiêm Dinh, chia đặt đồn sở. Tháng 6, đi đánh giặc ở La Qua thắng trận, được thưởng 1000 quan tiền. Khi đã kéo quân về, ông xin làm liệt truyện các bề tôi có lòng trung rõ rệt để khuyến khích lòng người. Vương cho y.
Cheumatopsyche socia
Tham khảo
Thể loại:Cheumatopsyche
Nguyễn Phúc Cảnh
Thái tử nhân hậu
Đông cung thiên tư thông sáng, học qua kinh sử, thích nghe lời nói thẳng. Năm 1797, Nguyễn vương sai Lễ bộ Ngô Tùng Châu hiệp cùng nguyên Lễ bộ kiêm Đốc học Nguyễn Thái Nguyên phụ đạo Đông cung. Tùng Châu là người Tân Bình dinh Phiên Trấn, người thanh liêm, học hạnh thuần chính, Nguyễn Ánh đặc biệt để ý, nên có mệnh này. Từ đó Ngô Tùng Châu cũng ra sức dạy bảo, sửa chữa cho ông, nói thẳng không giấu giếm, mà ông đối với Tùng Châu cũng tôn kính theo lễ với người thầy. Một hôm giảng thiên Nhạc ký, Tùng Châu nói rằng Đông cung đáp
Giảng bàn đến đêm khuya, vẫn không biết mỏi. Khi Tùng Châu khen ngợi ông chăm đọc sách, ông đáp Bấy giờ trong nước chiến tranh liên miên, tình trạng trốn lính rất nhiều, nên có lệnh bắt vợ con lính trốn giam lẫn lộn ở trại giam quân, Đông cung thấy thế, tâu rằng: Nguyễn vương nghe theo.
Mùa đông năm 1798, Đông cung thay Nguyễn Văn Thành trấn thủ Diên Khánh, Bá Đa Lộc, Tống Viết Phước đều lệ thuộc theo cùng. Viết Phước thường cậy thế bức hiếp Bá Đa Lộc mà Đông cung vẫn làm ngơ cho qua. Nguyễn vương biết được mới bảo rằng
Viết Phước từ đó mới biết sợ sệt. Đông cung ở ngoài thường gửi thư thăm khỏi sức khỏe bà Nguyên phi. Bà đưa thư nghiêm trách nhiều lần thì ông mới thôi.
Tỉnh Gia Định có nhiều kẻ trốn sai dịch vào chùa ở. Có nhà sư tên Cao phạm tội, vua muốn giết và truyền lệnh phàm các sư tăng dưới 50 tuổi đều phải chịu sai dịch như người thường. Các quan có ý ngăn cản, vua còn do dự thì Ngô Tùng Châu, vì trọng đạo Nho, nói với Đông Cung rằng vua bài trừ đạo Phật như thế là việc rất hay, bầy tôi đã không biết tán thành lại còn can ngăn là rườm lời, cái hại về đạo Phật, đạo Lão còn quá hơn đạo họ Dương, họ Mạc. Đông Cung nghe theo, dâng sớ chỉ trích cái bậy của các nhà sư, vua mới quyết định.
Mùa hạ, tháng 4, năm 1800 lấy hàng thần là Nguyễn Gia Cát, tiến sĩ nhà Lê làm Đốc học, hầu Đông cung (lúc này Ngô Tùng Châu đã tự sát sau khi thành Quy Nhơn thất thủ trước Trần Quang Diệu), Thị lang Mai Huy Đường, Lê Đình Kỳ, Nguyễn Danh Xán và Nguyễn Nhu, Cấp sự trung Nguyễn Huy Hàn và Nguyễn Huy Bảo, Hàn lâm Vũ Thế Nho, sung Hàn lâm viện, Thị giảng.
Tháng 7 năm đấy, Trần Quang Diệu của Tây Sơn kéo quân vây thành Bình Định. Nguyễn vương thân hành dẫn quân cứu viện, để Đông cung ở lại trấn thành Gia Định. Gặp khi tỉnh Hà Tiên đói, Cai cơ là Mạc Tử Thiêm sai dân mua thóc ở Kiên Giang, Long Xuyên, quan ở đấy không cho mua, Tử Thiêm xin triều đình, ông nói rằng
Hoàng tử Cảnh có ngoại hình đẹp đẽ và sang trọng, sau này Shihõken Seishi, thủy thủ Nhật, khi sang Gia Định, được vào yết kiến chúa Nguyễn, đã viết
Thân thiện với đạo Thiên Chúa
Do đi theo Giám mục từ nhỏ nên Đông cung rất có cảm tình với người phương Tây và đạo Thiên Chúa, khi mới về Việt Nam Bá Đa Lộc không thành công trong việc thuyết phục Gia Long cải sang Công giáo nhưng ông ta cũng khiến Hoàng tử Cảnh trở thành 1 người sùng đạo. Lúc đầu Hoàng tử còn không chịu quỳ bái trước bài vị tổ tiên khiến vua cha rất buồn lòng, sau nhờ có bà Nguyên phi dạy dỗ mới cải thiện được. Trong một lá thư đề ngày 11 tháng 4 năm 1801 gửi cho Letondal, L. Barisy viết rằng :Đông Cung là người đã ra mặt che chở cho tất cả những người Âu, đã bảo vệ cho đạo Thiên Chúa... đích thực là một người bạn thành thật.
Hậu sự
nhỏ|phải|200px|Tượng đài Bá Đa Lộc nắm tay vương tử Nguyễn Phúc Cảnh tại Sài Gòn, vào khoảng năm 1900, gần [[Nhà thờ Đức Bà]]
Mệnh bạc mất sớm
Mùa xuân năm Tân Dậu (1801), ông bị bệnh đậu mùa và mất vào ngày 7 tháng 2 năm Tân Dậu (tức 20 tháng 3 năm 1801), hưởng dương 22 tuổi. Có khả năng ông đã tiến hành qua lễ rửa tội trước lúc mất và cũng có người nghi ngờ cái chết của ông là do bị đầu độc.
Mùa thu tháng 7 năm 1823, vua Minh Mạng cho sửa nhà thờ của Anh Duệ thái tử. Đến năm 1884, vì kị vào thụy hiệu Dực Tông Anh hoàng đế (Tự Đức) nên cải xưng là Tăng Duệ Hoàng thái tử. Cùng năm đó vì cớ nhà thờ bị nát hỏng, vua Kiến Phúc cho rước thần chủ về đặt thờ phụ ở Hưng miếu.
Vợ con chịu nhục
nhỏ|trái|200px|Hoàng thân Nguyễn Phước Dân tức Kỳ Ngoại hầu [[Cường Để (1882 - 1951), cháu 5 đời của Hoàng tử Cảnh.]]
Nguyễn Phúc Cảnh mất, để lại một vợ là Tống Thị Quỳnh (宋氏瓊), - 27 tháng 6, 1824) và hai người con trai là Nguyễn Phúc Đán (阮福旦), tức Hoàng tôn Mỹ Đường và Nguyễn Phước Kính tức Hoàng tôn Mỹ Thùy. Đáng lẽ Mỹ Đường với thân phận cháu đích tôn sẽ là người kế vị của nhà Nguyễn, nhưng mọi việc lại không diễn ra theo hướng như thế. Lược thuật theo Đại Nam chính biên liệt truyện (Sơ tập, Quyển 2): Năm 1817, Gia Long lập Hoàng tử Đảm, là con của Thứ phi họ Trần, làm Thái tử, phong Mỹ Đường làm Ứng Hòa công, Mỹ Thùy làm Thái Bình công. Năm 1820, Thái tử Đảm lên kế vị tức là vua Minh Mạng . Năm 1823, Minh Mạng ban bài thơ Đế hệ thí và các bài thơ Phiên hệ thí, trong đó Hoàng tôn Đán đổi tên thành Mỹ Đường, là người đứng đầu đệ nhất chính hệ của Anh Duệ hoàng thái tử, được ban cho một bài thơ để đặt tên lót cho con cháu như sau:
Năm Minh Mạng thứ 5 (1824), có người bí mật tố cáo rằng Mỹ Đường tư dâm với mẹ ruột. Không rõ thực hư câu chuyện này ra sao hay chỉ là lời đồn đãi trong cung cấm, cũng không thấy có điều tra nghị định gì cả, mà chỉ thấy vua Minh Mạng sai Lê Văn Duyệt thi hành án dìm chết bà Tống Thị Quỳnh đồng thời tước đoạt toàn bộ danh hiệu của Mỹ Đường, giáng làm thường dân. Người đời sau cho rằng đó là vụ án oan, do vua Minh Mạng bày ra nhằm triệt hạ thế lực dòng trưởng, đảm bảo cho ngôi vị của mình.
Năm 1826, Thái Bình công Mỹ Thùy mắc chứng hoác loạn cấp tính mà chết, thụy là Mẫn Khác, không có con trai nối dòng. Vua cho lấy con trưởng của Mỹ Đường là Lệ Chung (1821 - 1879), tập phong làm Ứng Hòa Hầu để lo việc phụng thờ Anh Duệ Hoàng thái tử. Đến năm thứ tám (1827), đổi phong Lệ Chung làm Thái Bình Hầu. Sau này con nuôi của Lê Văn Duyệt là Lê Văn Khôi khi nổi dậy chống lại triều đình Minh Mạng đã lấy danh nghĩa tôn phò hậu duệ của Đông cung Cảnh.
Năm 1833, vua theo bọn Phan Huy Thực, Tôn Thất Bằng, cho chép tên các con của Mỹ Đường vào sổ tôn thất, đến năm 1837 lại tước bỏ đi. Trừ Lệ Chung được cho miễn nghị vì để giữ việc tế tự cho Đông cung Cảnh, còn những người con khác là Lệ Ngân, Thị Vân, Thị Dao đều bị truất làm Thứ nhân, tước bỏ tên trong sổ tông thất. Năm 1848, Đại học sĩ điện Đông Các là Vũ Xuân Cẩn dâng biểu nói về công lao của Thừa Thiên Cao Hoàng hậu và Anh Duệ Hoàng thái tử, mà tội của Mỹ Đường chỉ là làm mất luân thường của bản thân mà thôi, và tâu xin tấn phong cho Lệ Chung và cấp lương bổng hằng tháng cho Mỹ Đường. Vua Tự Đức chuẩn theo, sau đó cho tuân theo việc năm 1833, phục lại tên con cháu Mỹ Đường trong sổ tông thất và cấp cho lương bổng hàng tháng cho Mỹ Đường. Năm 1849, Mỹ Đường qua đời, hưởng thọ 52 tuổi, cùng năm tấn Lệ Chung làm Cảm Hóa quận công, vẫn giữ việc tế tự cho Anh Duệ thái tử. Năm 1865, Lệ Chung vì trộm hút thuốc phiện nên bị giáng phong làm Đình hầu.
Sách Việt sử giai thoại có lời bàn:
Lệ Chung sinh Hàm Hóa Hương công Tăng Nhu, Tăng Nhu sinh Kỳ Ngoại hầu Cường Để, một nhà Cách mạng chống Pháp của Việt Nam đầu thế kỉ XX.
Đánh giá
GS. Nguyễn Khắc Thuần nhận xét:
Trích tờ tấu của Vũ Xuân Cẩn dâng lên vua Tự Đức năm 1848
Theo Đại Nam liệt truyện của Quốc sử quán triều Nguyễn