cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lịch sử Brasil
Cơn sốt vàng và kim cương
thumb|right|200px|Đồng tiền vàng Brasil thuộc địa của Bồ Đào Nha từ bang [[Minas Gerais đông nam Brasil.]] Việc phát hiện ra vàng vào đầu thế kỷ XVIII đã được Bồ Đào Nha vốn có nền kinh tế đang gặp khó khăn sau những năm chiến tranh chống lại Tây Ban Nha và Hà Lan đáp ứng rất nhiệt tình. Cơn sốt vàng nhanh chóng xảy ra sau đó với nhiều người từ các vùng khác của thuộc địa và từ Bồ Đào Nha tràn vào khu vực vào nửa đầu thế kỷ XVIII. Phần lớn nội địa Brasil nơi vàng được khai thác được gọi là Minas Gerais (Mỏ tổng hợp). Khai thác vàng ở khu vực này đã trở thành hoạt động kinh tế chính của thuộc địa Brasil trong thế kỷ XVIII. Ở Bồ Đào Nha, vàng chủ yếu được sử dụng để trả cho các mặt hàng công nghiệp (dệt may, vũ khí) thu được từ các nước như Anh và đặc biệt là dưới thời trị vì của vua João V, ông này đã dùng vàng để xây dựng các đài tưởng niệm kiểu Baroque như Tu viện Mafra.
Minas Gerais là trung tâm khai thác vàng của Brasil vào thế kỷ XVIII. Lao động nô lệ thường được sử dụng. Việc phát hiện ra vàng trong khu vực đã gây ra một làn sóng người nhập cư lớn từ châu Âu và chính phủ quyết định điều động các quan chức từ Bồ Đào Nha đến để kiểm soát hoạt động. Họ thiết lập nhiều cơ quan hành chính, thường có nhiệm vụ và quyền hạn trái ngược nhau. Các quan chức nhìn chung tỏ ra bất bình đẳng trong nhiệm vụ kiểm soát ngành công nghiệp sinh lợi cao này. Sau khi Brasil giành được độc lập, người Anh theo đuổi hoạt động kinh tế sâu rộng ở Brasil. Năm 1830, Công ty khai khoáng Saint John d'El Rey do người Anh kiểm soát đã mở mỏ vàng lớn nhất ở Mỹ Latinh. Người Anh đã mang đến những kỹ thuật quản lý hiện đại và chuyên môn kỹ thuật. Nằm ở Nova Lima, mỏ này đã sản xuất quặng trong 125 năm.
Các mỏ kim cương được tìm thấy gần Vila do Príncipe xung quanh làng Tijuco vào những năm 1720 đã khơi dậy một trào lưu khai thác đá quý diễn ra sau đó tràn ngập thị trường châu Âu. Vương miện Bồ Đào Nha đã can thiệp để kiểm soát hoạt động sản xuất ở quận Kim cương Diamantina. Một hệ thống đấu thầu quyền khai thác kim cương đã được thiết lập nhưng vào năm 1771, nó bị bãi bỏ và vương miện nắm độc quyền.
Khai thác mỏ kích thích tăng trưởng ở miền nam Brasil, không chỉ từ việc khai thác vàng và kim cương mà còn kích thích sản xuất lương thực cho tiêu dùng địa phương. Quan trọng hơn, nó kích thích thương mại và sự phát triển của các cộng đồng thương nhân ở các thành phố cảng. Trên danh nghĩa, người Bồ Đào Nha kiểm soát hoạt động thương mại đến Brasil, cấm cơ sở sản xuất hàng hóa được sản xuất ở Bồ Đào Nha. Trên thực tế, Bồ Đào Nha là một trung tâm nhập khẩu và xuất khẩu hàng hóa từ nơi khác sau đó được tái xuất sang Brasil. Thương mại trực tiếp với nước ngoài bị cấm nhưng trước khi Hà Lan xâm lược, phần lớn hàng xuất khẩu của Brasil được vận chuyển bằng tàu của Hà Lan. Sau Cách mạng Hoa Kỳ, các tàu của Hoa Kỳ đã cập cảng Brasil. Khi chế độ quân chủ Bồ Đào Nha rời Iberia đến Brasil vào năm 1808 trong chiến tranh Napoléon, một trong những hành động đầu tiên của quốc vương là mở cửa các cảng Brasil cho tàu nước ngoài.
Vương quốc và Đế quốc Brasil
thumb|left|Nữ hoàng [[Maria I của Bồ Đào Nha|Maria I của Vương quốc Liên hiệp Bồ Đào Nha, Brasil và Algarve]]
Brasil là một trong ba quốc gia hiện đại duy nhất ở châu Mỹ có chế độ quân chủ của riêng mình (hai quốc gia còn lại là Mexico và Haiti) trong khoảng thời gian gần 90 năm.
Khi Cách mạng Haiti giành độc lập chống lại vương quốc Pháp đang diễn ra vào cuối những năm 1700, Brasil, khi đó là thuộc địa của Bồ Đào Nha cũng đang trên đà bắt đầu cuộc cách mạng giành độc lập của riêng họ. Đầu những năm 1790, những âm mưu lật đổ chính quyền thực dân Bồ Đào Nha tràn ngập đường phố Brasil. Người da trắng nghèo, một số người da trắng thuộc tầng lớp thượng lưu, những người tự do, nô lệ và thổ dân đa chủng tộc muốn nổi dậy chống lại vương triều Bồ Đào Nha để xóa bỏ chế độ nô lệ, giành lấy quyền lực từ Giáo hội Công giáo, chấm dứt mọi hình thức áp bức chủng tộc và thành lập một quốc gia mới với hệ thống chính phủ tạo cơ hội bình đẳng cho mọi công dân.
Mặc dù các âm mưu ban đầu đã bị chính quyền hoàng gia phá tan, người Brasil vẫn kiên trì hình thành các âm mưu cho các cuộc cách mạng sau khi bùng nổ các phong trào giành độc lập thành công. Kế hoạch này tương tự như kế hoạch của Cách mạng Pháp, vào thời kỳ này đã thiết lập luận điệu cách mạng cho phần lớn thế giới thuộc địa. Tuy nhiên, hình phạt khắc nghiệt dành cho người da trắng nghèo, người da màu lao động và nô lệ đã khiến nhiều tiếng nói của cuộc cách mạng câm lặng. Đối với giới tinh hoa da trắng, trong khi một số vẫn bị ảnh hưởng bởi những lý tưởng cách mạng từ Pháp, những người khác nhìn thấy sức mạnh đáng kinh ngạc và đáng sợ của các tầng lớp thấp kém thông qua Cách mạng Haiti và lo sợ rằng một cuộc nổi dậy từ tầng lớp thấp kém ở Brasil có thể dẫn đến một thảm họa cho xã hội của họ. Phải đến ngày 7 tháng 9 năm 1822, Hoàng tử Brasil Dom Pedro mới tuyên bố Brasil là đế chế độc lập của riêng mình. thumb|200px|alt=An old photograph showing a crowded square in front of a large, white, multi-storied building|Một lát sau khi ký [[Lei Áurea|Luật vàng, Công chúa Isabel được chào đón từ ban công trung tâm của Cung điện thành phố bởi một đám đông khổng lồ bên dưới trên đường phố.]]
Năm 1808, triều đình Bồ Đào Nha chạy trốn khỏi cuộc xâm lược của Napoléon vào Bồ Đào Nha trong Chiến tranh Bán đảo trên một hạm đội lớn được hộ tống bởi Vương quốc Anh. Triều đình Bồ Đào Nha đã chuyển bộ máy chính phủ đến thuộc địa Brasil, tự thành lập tại thành phố Rio de Janeiro. Từ đó, vua Bồ Đào Nha đã cai trị đế chế khổng lồ của mình trong 15 năm và ông sẽ ở lại đó trong suốt quãng đời còn lại nếu không phải vì tình trạng hỗn loạn nổi lên ở Bồ Đào Nha cùng với một số những lý do khác đã khiến ông rời Brasil sau khi triều đại Napoléon kết thúc.
Năm 1815, nhà vua phong cho Brasil phẩm giá của một vương quốc thống nhất với Bồ Đào Nha và Algarve. Năm 1817, một cuộc nổi dậy xảy ra ở tỉnh Pernambuco trong hai tháng đã bị dập tắt.
Sau khi ông thoái vị vào năm 1831 vì sự không tương thích về chính trị (không được lòng cả hai phe chính trị lớn vì giới tinh hoa có đất nghĩ ông theo chủ nghĩa tự do còn giới trí thức lại cảm thấy ông không đủ tự do), ông về Bồ Đào Nha và để lại đứa con trai năm tuổi của mình là Hoàng đế Pedro II. Pedro II cũng rời khỏi đất nước, để lại cho nhiếp chính cai trị từ năm 1831 đến 1840. Thời kỳ này bị bao vây bởi các cuộc nổi dậy với nhiều động cơ khác nhau như Sabinada, Chiến tranh Ragamuffin, Cuộc nổi dậy Malê, Cabanagem, Balaiada và một số cuộc khởi nghĩa khác. Sau giai đoạn này, Pedro II đã được khai báo về tuổi và mang đầy đủ các đặc quyền của mình. Pedro II bắt đầu một triều đại nghị viện ít nhiều kéo dài cho đến năm 1889 thì bị lật đổ bởi một  đảo chính  thiết lập nền cộng hòa ở Brasil.
Đối với bên ngoài, ngoài cuộc chiến giành Độc lập, nổi bật bởi áp lực hàng thập kỷ từ Vương quốc Anh để Brasil chấm dứt tham gia buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương và các cuộc chiến trong khu vực sông La Plata: chiến tranh Cisplatina (vào nửa cuối những năm 1820), chiến tranh Plata (trong những năm 1850), chiến tranh Uruguay và chiến tranh Paraguay (trong những năm 1860). Cuộc chiến cuối cùng chống lại Paraguay cũng là cuộc chiến đẫm máu và tốn kém nhất trong lịch sử Nam Mỹ. Sau đó, đất nước bước vào một thời kỳ kéo dài cho đến ngày nay, không thích các can thiệp quân sự và chính trị từ bên ngoài.
Đồn điền cà phê
Cây cà phê được giới thiệu từ năm 1720 và đến năm 1850, Brasil đã sản xuất một nửa lượng cà phê trên thế giới. Nhà nước thành lập một ban tiếp thị để bảo vệ và khuyến khích ngành này. thumb|left|200px|Nô lệ trong một  [[fazenda  (trang trại cà phê), c. 1885]]
Cây xuất khẩu chính trong thế kỷ XIX là cà phê, được trồng trên các đồn điền quy mô lớn ở khu vực São Paulo. Quận Zona da Mata Mineira đã trồng 90% cà phê ở vùng Minas Gerais trong những năm 1880 và 70% trong những năm 1920. Hầu hết công nhân là người da đen, cả nô lệ và tự do. Người nhập cư Ý, Tây Ban Nha và Nhật Bản ngày càng tăng đã lamg gia tăng lực lượng lao động. Các tuyến đường sắt được xây dựng để vận chuyển hạt cà phê ra thị trường, chúng cũng cung cấp phương tiện giao thông nội bộ cần thiết cho cả hàng hóa và hành khách cũng như tạo cơ hội làm việc cho một lực lượng lao động có tay nghề cao. Đến đầu thế kỷ XX, cà phê chiếm 16% tổng sản phẩm quốc dân của Brasil và 3/4 thu nhập từ xuất khẩu của nước này.
Những người trồng trọt và xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong chính trị; tuy nhiên, các nhà sử học tranh luận về việc liệu họ có phải là những tác nhân quyền lực nhất trong hệ thống chính trị hay không.
Trước những năm 1960, các nhà sử học thường bỏ qua ngành cà phê. Cà phê không phải là một ngành công nghiệp chính trong thời kỳ thuộc địa. Ở bất kỳ địa phương cụ thể nào, ngành công nghiệp cà phê phát triển mạnh mẽ trong một vài thập kỷ và sau đó phải chuyển sang nơi khác do đất bị thoái hóa; do đó, nó không ăn sâu vào lịch sử của bất kỳ địa phương nào. Sau khi độc lập, các đồn điền cà phê gắn liền với chế độ nô lệ, sự kém phát triển và chế độ chính trị đầu sỏ chứ không phải sự phát triển hiện đại của nhà nước và xã hội. Các nhà sử học ngày nay nhận ra tầm quan trọng của ngành này và có một nền văn học bác học phát triển rực rỡ.
Cựu Cộng hòa (1889–1930)
Từ năm 1889 đến năm 1930, mặc dù đất nước chính thức là một nền dân chủ lập hiến nhưng Hiến pháp Đệ nhất Cộng hòa ra đời năm 1891 lại quy định rằng phụ nữ và những người mù chữ (khi đó là phần lớn dân số) không được quyền bầu cử. Tổng thống chế đã được thông qua như một hình thức chính phủ và Nhà nước được chia thành ba nhánh quyền lực (Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp) "hài hòa và độc lập với nhau". Nhiệm kỳ tổng thống được ấn định là 4 năm với các cuộc bầu cử trực tiếp.
Sau năm 1894, chức vụ tổng thống của nước cộng hòa lần lượt do những nông dân trồng cà phê (giới đầu sỏ) từ São Paulo và Minas Gerais chiếm giữ. Chính sách này được gọi là  política do café com leite  (chính sách "cà phê sữa"). Các cuộc bầu cử tổng thống và thống đốc được cai trị bởi  Política dos Governadores  (chính sách của Thống đốc), trong đó họ có sự hỗ trợ lẫn nhau để đảm bảo cuộc bầu cử cho một số ứng cử viên. Việc trao đổi ân huệ cũng diễn ra giữa các chính trị gia và các chủ đất lớn. Họ sử dụng quyền lực để kiểm soát các phiếu bầu của dân chúng để đổi lấy sự ủng hộ (điều này được gọi là  coronelismo ).
Từ năm 1893 đến năm 1926, một số phong trào của dân thường và quân sự đã làm rung chuyển đất nước. Các phong trào quân sự có nguồn gốc từ cả các quân đoàn sĩ quan cấp thấp của Lục quân và Hải quân (vốn không hài lòng với chế độ nên đã kêu gọi thay đổi dân chủ) trong khi các phong trào dân sự như Canudos và Chiến tranh Contestado thường được lãnh đạo bởi các nhà lãnh đạo như Chúa Cứu thế, không có mục tiêu chính trị thông thường.
Trên bình diện quốc tế, đất nước này sẽ tuân theo một đường lối ứng xử kéo dài suốt thế kỷ XX: một chính sách gần như biệt lập, xen kẽ với những liên kết tự động lẻ tẻ với các cường quốc phương Tây vốn là các đối tác kinh tế chính của nó trong những thời điểm có nhiều bất ổn. Nổi bật trong giai đoạn này: giải quyết Vấn đề Acre, đóng vai trò nhỏ bé trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, trong đó nổi bật là sứ mệnh mà Hải quân của họ đã hoàn thành trong chiến tranh chống tàu ngầm, và nỗ lực đóng vai trò lãnh đạo trong Hội Quốc Liên.
Chủ nghĩa dân túy và phát triển (1930–1964)
Sau năm 1930, các chính phủ kế tiếp tiếp tục tăng trưởng công nghiệp và nông nghiệp và phát triển vùng nội địa rộng lớn của Brasil. Getúlio Vargas lãnh đạo một quân đội chính thức đã nắm quyền kiểm soát vào năm 1930 và sẽ tiếp tục cai trị từ năm 1930 đến năm 1945 với sự hậu thuẫn của quân đội Brasil đặc biệt là Lục quân. Trong giai đoạn này, ông đối mặt với Cách mạng lập hiến nội bộ vào năm 1932 và hai âm mưu đảo chính riêng biệt: bởi những người Cộng sản vào năm 1935 và bởi các phần tử cánh hữu địa phương của phong trào Chủ nghĩa thống hợp Brasil năm 1938.
Bên ngoài, sau khi bị cô lập tương đối trong nửa đầu những năm 1930 do ảnh hưởng của Cuộc khủng hoảng 1929 vào nửa sau của những năm 1930, Brasil đã có một mối quan hệ hợp tác với các chế độ phát xít của Ý và Đức. Tuy nhiên, sau âm mưu đảo chính phát xít năm 1938 và cuộc phong tỏa hải quân do hải quân Anh áp đặt lên hai quốc gia này từ đầu Thế chiến thứ hai trong thập kỷ 1940, chính sách ngoại giao cũ của kỳ trước đã được sử dụng lại.
Trong đầu những năm 1940, Brasil tham gia lực lượng Đồng minh trong Trận chiến Đại Tây Dương và Chiến dịch Ý; vào những năm 1950, quốc gia này bắt đầu tham gia'các sứ mệnh gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở Kênh đào Suez năm 1956 và vào đầu những năm 1960, trong nhiệm kỳ tổng thống của Janio Quadros, Brasil đã có những nỗ lực đầu tiên nhằm phá vỡ sự liên kết tự động (đã bắt đầu trong Những năm 1940) với Hoa Kỳ.
Cuộc khủng hoảng thể chế về việc kế vị tổng thống được kích hoạt bằng việc Quadros từ chức cùng với các yếu tố khác như một cuộc đảo chính cộng sản đã lên kế hoạch sẽ dẫn đến sự can thiệp quân sự vào năm 1964 và cho đến cuối thời kỳ này.
Chế độ độc tài quân sự (1964–1985)
Chính phủ quân sự Brasil còn được gọi ở Brasil là  Hợp chủng quốc Brasil  hoặc  Đệ Ngũ Cộng hòa Brasil  là chế độ độc tài quân sự đã cai trị Brasil từ ngày 1 tháng 4 năm 1964 đến ngày 15 tháng 3 năm 1985. Nó bắt đầu với cuộc đảo chính năm 1964 do lực lượng vũ trang chống lại chính quyền của Tổng thống João Goulart.
Cuộc đảo chính được lên kế hoạch và thực hiện bởi các chỉ huy của quân đội Brasil và nhận được sự ủng hộ của hầu hết các thành viên cấp cao của quân đội cùng với các thành phần bảo thủ trong xã hội như Giáo hội Công giáo và các phong trào dân sự chống cộng giữa các tầng lớp trung lưu và thượng lưu Brasil. Trên bình diện quốc tế, nó được hỗ trợ bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thông qua đại sứ quán của họ tại Brasilia.
Chế độ độc tài quân sự kéo dài gần 21 năm; bất chấp những cam kết ban đầu, vào năm 1967, chính phủ quân sự đã ban hành Hiến pháp mới, hạn chế và ngăn chặn quyền tự do ngôn luận và đối lập chính trị. Chế độ đã sử dụng chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa chống cộng làm chủ trương của mình.
Chế độ độc tài đã đạt được mức tăng trưởng GDP trong những năm 1970 nhờ cái gọi là "Phép màu Brasil" ngay cả khi chế độ kiểm duyệt tất cả các phương tiện truyền thông, tra tấn và lưu vong những người bất đồng chính kiến. João Figueedlyo trở thành Tổng thống vào tháng 3 năm 1979; cùng năm đó, ông đã thông qua Luật Ân xá đối với các tội ác chính trị gây ra và chống lại chế độ. Vào thời điểm này, bất bình đẳng tăng cao và bất ổn kinh tế đã thay thế cho sự tăng trưởng trước đó và Figueedlyo không thể kiểm soát nền kinh tế suy thoái, lạm phát kinh niên và sự sụp đổ đồng thời của các chế độ độc tài quân sự khác ở Nam Mỹ. Giữa các cuộc biểu tình lớn của quần chúng trên các đường phố ở các thành phố chính của đất nước, cuộc bầu cử tự do đầu tiên trong 20 năm đã được tổ chức cho cơ quan lập pháp quốc gia vào năm 1982. Năm 1988, Hiến pháp mới đã được thông qua và Brasil chính thức quay lại với dân chủ. Kể từ đó, quân đội vẫn nằm dưới sự kiểm soát của các chính trị gia dân sự, không có vai trò chính thức trong chính trị trong nước.
Vào tháng 5 năm 2018, chính phủ Hoa Kỳ đã công bố một bản ghi nhớ do Henry Kissinger viết, có từ tháng 4 năm 1974 (khi ông đang giữ chức vụ Ngoại trưởng), xác nhận rằng giới lãnh đạo của chế độ quân sự Brasil hoàn toàn nhận thức được việc giết hại những người bất đồng chính kiến. Người ta ước tính rằng 434 người được xác nhận là đã thiệt mạng hoặc mất tích (không xuất hiện trở lại), 8.000 người bản địa bị diệt chủng và 20.000 người bị tra tấn trong chế độ độc tài quân sự ở Brasil. Một số nhà hoạt động nhân quyền và những người khác khẳng định rằng con số thật có thể cao hơn nhiều.
Quy đổi từ hiện tại (1985 – nay)
Fernando Collor de Mello là tổng thống được bầu đầu tiên theo hình thức phổ thông đầu phiếu sau khi chế độ quân sự vào tháng 12 năm 1989 đánh bại Luiz Inácio Lula da Silva trong một cuộc chạy đua tổng thống hai vòng với 35 triệu phiếu bầu. Collor đã thắng ở bang São Paulo trước nhiều nhân vật chính trị nổi tiếng. Là Tổng thống Brasil đầu tiên được bầu một cách dân chủ sau 29 năm, Collor đã dành phần lớn thời gian trong những năm đầu của chính phủ để chống chọi với siêu lạm phát, có thời điểm lên tới 25% mỗi tháng.
Vấn đề nghiêm trọng nhất của Brasil ngày nay được cho là sự phân phối của cải và thu nhập rất bất bình đẳng, một trong những nơi cực đoan nhất trên thế giới. Vào những năm 1990, hơn một trong số bốn người Brasil tiếp tục sống sót với mức dưới một đô la một ngày. Những mâu thuẫn kinh tế - xã hội này đã giúp bầu Luiz Inácio Lula da Silva của Partido dos Trabalhadores (PT) vào năm 2002.
Trong vài tháng trước cuộc bầu cử, các nhà đầu tư đã lo sợ trước nền tảng chiến dịch thay đổi xã hội của Lula, và quá khứ của anh ta với các liên đoàn lao động và hệ tư tưởng cánh tả. Khi chiến thắng của ông trở nên chắc chắn hơn, Real mất giá và xếp hạng rủi ro đầu tư của Brasil đã giảm mạnh (nguyên nhân của những sự kiện này bị tranh cãi, vì Cardoso để lại một khoản dự trữ ngoại hối rất nhỏ). Tuy nhiên, sau khi nhậm chức, Lula vẫn duy trì các chính sách kinh tế của Cardoso, cảnh báo rằng các cải cách xã hội sẽ mất nhiều năm và Brasil không còn cách nào khác ngoài việc mở rộng các chính sách thắt lưng buộc bụng về tài khóa. Real và xếp hạng rủi ro của quốc gia đã sớm phục hồi.
Tuy nhiên, Lula đã tăng đáng kể lương tối thiểu (tăng từ R $ 200 lên R $ 350 trong 4 năm). Lula cũng dẫn đầu đạo luật cắt giảm đáng kể phúc lợi hưu trí cho công chức. Mặt khác, sáng kiến xã hội quan trọng chính của ông là chương trình  Fome Zero  (Zero Hunger), được thiết kế để cung cấp cho mỗi người Brasil ba bữa ăn mỗi ngày.
Năm 2005, chính phủ của Lula đã phải chịu một đòn nghiêm trọng với một số cáo buộc tham nhũng và lạm dụng quyền hạn chống lại nội các của ông, buộc một số thành viên của nó phải từ chức. Hầu hết các nhà phân tích chính trị vào thời điểm đó đều chắc chắn rằng sự nghiệp chính trị của Lula đã sụp đổ, nhưng ông đã cố gắng nắm giữ quyền lực, một phần bằng cách nêu bật những thành tựu trong nhiệm kỳ của mình (ví dụ: giảm nghèo, thất nghiệp và phụ thuộc vào các nguồn lực bên ngoài, chẳng hạn như dầu mỏ), và để giữ khoảng cách với bê bối. Lula tái đắc cử Tổng thống trong cuộc tổng tuyển cử tháng 10 năm 2006.
Thu nhập của những người nghèo nhất tăng 14% trong năm 2004, trong đó Bolsa Familia ước tính chiếm 2/3 mức tăng trưởng này. Năm 2004, Lula khởi động chương trình "nhà thuốc bình dân", được thiết kế để làm cho những loại thuốc được coi là thiết yếu có thể tiếp cận được với những người thiệt thòi nhất. Ông đã khởi động chương trình Fome Zero ("Zero Hunger"), chương trình cung cấp cho các gia đình nghèo khả năng tiếp cận các sản phẩm lương thực cơ bản thông qua trợ giúp xã hội. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Lula tại vị, tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em đã giảm 46%. Vào tháng 5 năm 2010, Chương trình Lương thực Thế giới của LHQ (WFP) đã trao cho Lula da Silva danh hiệu "nhà vô địch thế giới trong cuộc chiến chống nạn đói".
Sau hai nhiệm kỳ làm tổng thống, Lula bị Hiến pháp Brasil cấm không được đứng lại. Trong bầu cử tổng thống 2010, ứng cử viên PT là Dilma Rousseff. Rousseff chiến thắng và nhậm chức vào ngày 1 tháng 1 năm 2011 với tư cách là nữ tổng thống đầu tiên của đất nước.
Các cuộc biểu tình trên toàn quốc đã nổ ra trong 2013 và 2014 chủ yếu về giá vé giao thông công cộng và chi tiêu của chính phủ cho 2014 FIFA World Cup. Rousseff đã phải đối mặt với một kẻ thách thức bảo thủ vì nỗ lực tái tranh cử của cô trong ngày 26 tháng 10 năm 2014, dòng chảy, nhưng đã cố gắng đảm bảo một cuộc bầu cử lại chỉ với hơn 51% số phiếu bầu. Các cuộc biểu tình tiếp tục trong 2015 và 2016 để phản ứng với một vụ bê bối tham nhũng và suy thoái bắt đầu vào năm 2014, dẫn đến luận tội Tổng thống Rousseff vì quản lý yếu kém và coi thường ngân sách quốc gia vào tháng 8 năm 2016. Năm 2016, Rio de Janeiro là chủ nhà của Thế vận hội Mùa hè 2016 và Thế vận hội Mùa hè 2016, khiến thành phố Nam Mỹ đầu tiên và thành phố nói tiếng Bồ Đào Nha từng đăng cai các sự kiện và lần thứ ba Thế vận hội được tổ chức tại một thành phố Nam Bán cầu.
Vào tháng 10 năm 2018, nghị sĩ cực hữu và cựu đội trưởng quân đội Jair Bolsonaro đã được bầu làm Tổng thống Brasil, phá vỡ mười sáu năm liên tục cánh tả do Đảng Công nhân (PT). Với vụ bê bối tham nhũng chưa từng có làm xói mòn lòng tin của công chúng đối với các tổ chức, vị thế của Bolsonaro như một người đứng ngoài chính trị cùng với tư tưởng cứng rắn chống tội phạm và tham nhũng đã giúp ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống, bất chấp quá khứ từng theo chủ nghĩa sai lầm hoặc phân biệt chủng tộc nhận xét và sự ngưỡng mộ của ông đối với chế độ độc tài quân sự kéo dài 21 năm. Ông dành phiếu bầu của mình cho việc luận tội Rousseff với sĩ quan quân đội, người giám sát việc tra tấn cô.
Trong năm đầu tiên Bolsonaro làm tổng thống, nạn phá rừng ở rừng nhiệt đới Amazon đạt mức cao nhất trong 11 năm bất chấp vai trò quan trọng của rừng nhiệt đới trong việc giảm thiểu biến đổi khí hậu. Các chính sách của Bolsonaro về tăng cường ngành công nghiệp ở Amazon và sử dụng phương pháp đốt nương rẫy để phát quang các khu vực rừng cuối cùng dẫn đến sự gia tăng đáng kể các vụ cháy rừng ở rừng nhiệt đới Amazon năm 2019 so với Năm ngoái.
Thay đổi tôn giáo
Cho đến gần đây Công giáo đang chiếm ưu thế hoàn toàn. Sự thay đổi nhanh chóng trong thế kỷ 21 đã dẫn đến sự phát triển của chủ nghĩa thế tục (không có liên kết tôn giáo). Cũng đáng kinh ngạc là sự gia tăng đột ngột của đạo Tin lành đối với hơn 22% dân số. Điều tra dân số năm 2010 chỉ ra rằng ít hơn 65% người Brasil tự coi mình là Công giáo, giảm từ 90% vào năm 1970. Sự sụt giảm này có liên quan đến tỷ lệ sinh giảm xuống một trong những nước Mỹ Latinh thấp nhất ở mức 1,83 trẻ em trên một phụ nữ, thấp hơn mức thay thế. Nó đã khiến Đức Hồng Y Cláudio Hummes nhận xét, "Chúng tôi tự hỏi với sự lo lắng: Brasil sẽ còn là một quốc gia Công giáo trong bao lâu?"
Xem thêm
Chung:
Liên kết ngoài
Thể loại:Lịch sử Brasil
Casinaria brasiliensis
Casinaria brasiliensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Casinaria
Tây Yorkshire
West Yorkshire là một hạt đô thị trong Yorkshire và Humber của nước Anh với dân số 2,2 triệu. West Yorkshire trở thành một hạt đô thị vào năm 1974 sau khi thông qua Đạo luật Chính quyền địa phương 1972.
West Yorkshire là một hạt không giáp biển, bao gồm năm quận đô thị (thành phố Bradford, Calderdale, Kirklees, thành phố Leeds và thành phố Wakefield) và có đường biên giới với các hạt Derbyshire (phía nam), Đại đô thị Manchester (ở phía tây nam), Lancashire (ở phía tây bắc), North Yorkshire (ở phía bắc và phía đông) và South Yorkshire (ở phía đông nam).
Hội đồng hạt West Yorkshire đã bị giải tán bỏ vào năm 1986, và do đó, huyện (quận trung tâm thành phố) là cơ quan có hoạt động đơn nhất. Tuy nhiên, quận đô thị, trong đó bao gồm diện tích 2.029 km vuông (783 sq mi), tiếp tục tồn tại trong pháp luật, và như một khung địa lý của các tài liệu tham khảo.
West Yorkshire bao gồm vùng đô thị West Yorkshire, đó là khu vực đô thị được xây dựng lên và lớn nhất trong phạm vi ranh giới quận lịch sử của Yorkshire.
Tham khảo
Thể loại:Hạt của Anh Thể loại:Hạt nghi lễ  Thể loại:Hạt của Anh khởi đầu năm 1974
Psathyrostachys scabriphylla
Psathyrostachys scabriphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Ponert miêu tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Liên kết ngoài
Thể loại:Psathyrostachys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1973
Euxoa lafontainei
Chiều dài cánh trước là 13–15 mm.
Chú thích
Thể loại:Euxoa
432 TCN
Năm 432 TCN là một năm trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 432 TCN
Microdipodops pallidus
Microdipodops pallidus là một loài động vật có vú trong họ Chuột kangaroo, bộ Gặm nhấm. Loài này được Merriam mô tả năm 1901.
Tham khảo
Thể loại:Chi Chuột nhảy hai chân nhỏ Thể loại:Động vật được mô tả năm 1901 Thể loại:Động vật có vú Mỹ
Gangahalli, Sidlaghatta
Gangahalli là một làng thuộc tehsil Sidlaghatta, huyện Kolar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Kolar (huyện)
Orthotrichum subulatum
Orthotrichum subulatum là một loài rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Grewia cylindrica
Grewia cylindrica là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Pierre) Burret mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Liên kết ngoài
Thể loại:Grewia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1926
Acaciella stipellata
Acaciella stipellata là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Schltdl.) Britton & Rose miêu tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Liên kết ngoài
Thể loại:Acaciella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Acaciella stipellata
Rosa acicularis
Rosa acicularis là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được Lindl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1820.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Hoa hồng Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1820 Thể loại:Thực vật Canada Thể loại:Thực vật Alaska Thể loại:Thực vật Bắc Mỹ Thể loại:Thực vật Đông Bắc Á Thể loại:Thực vật châu Âu
Rosa aciculata
Rosa aciculata là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được (Cockerell) Cockerell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1904.
Metula gigliottii
Metula gigliottii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.
Tham khảo
Thể loại:Metula Thể loại:Động vật được mô tả năm 2005 Thể loại:Buccinidae
Yeşilyurt, Gazipaşa
Yeşilyurt là một xã thuộc huyện Gazipaşa, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 325 người.
Iulian Roșu
Iulian Roșu (sinh ngày 30 tháng 5 năm 1994) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu ở vị trí tiền vệ tấn công cho Metaloglobus București.
Steaua București
Vào tháng 6 năm 2011, Roșu ký một bản hợp đồng chuyên nghiệp cùng với Steaua București. Iulian Roșu có màn ra mắt cho Steaua București vào ngày 26 tháng 11 năm 2011 trong trận đấu trước Brașov.
Sự nghiệp quốc tế
Iulian Roșu có màn ra mắt cho U-17 România trong trận đấu trước U-17 Kazakhstan. Anh thi đấu với đội U-17 tại Giải vô địch bóng đá U-17 châu Âu 2011.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhân vật thể thao từ Bucharest Thể loại:Cầu thủ bóng đá România Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga I Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga II Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Steaua București Thể loại:Cầu thủ bóng đá AFC Săgeata Năvodari Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Rapid București Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Astra Giurgiu Thể loại:Cầu thủ bóng đá ACS Poli Timișoara Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Olimpia Satu Mare Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Metaloglobus București
Danh sách trò chơi điện tử
Đây là danh sách tất cả trò chơi điện tử trên Wikipedia, được sắp xếp theo các phân loại khác nhau.
Herrickia
Herrickia là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Herrickia gồm các loài:
Melipotis turbata
Melipotis turbata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Creully
Creully là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.
Cautires dubatolovi
Cautires dubatolovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Lycidae. Loài này được Kazantsev miêu tả khoa học năm 1995.
Creully
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Calvados
Cautires dubatolovi
Tham khảo
Thể loại:Cautires
Melipotis turbata
Liên kết ngoài
Thể loại:Melipotis
Hariana
Hariana là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Hoshiarpur thuộc bang Punjab, Ấn Độ.
Địa lý
Hariana có vị trí Nó có độ cao trung bình là 300 mét (984 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Hariana có dân số 7813 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Hariana có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 73%. Tại Hariana, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Punjab
Microchilus (Orchidaceae)
Microchilus là một chi thực vật có hoa trong họ Lan.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi thực vật Thể loại:Cranichideae
Tân Quang, Bắc Quang
Tân Quang là một xã thuộc huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.
Địa lý
Xã Tân Quang nằm ở phía huyện Bắc Quang, có vị trí địa lý:
Xã Tân Quang có diện tích 14,06 km², dân số năm 2019 là 5.159 người, mật độ dân số đạt 367 người/km².
Hành chính
Xã Tân Quang được chia thành 8 thôn: Mục Lạn, Mỹ Tân, Nghĩa Tân, Tân Lâm, Tân Tiến, Vinh Ngọc, Vinh Quang, Xuân Hoà.
Nicolás Ruiz
Nicolás Ruíz là một đô thị thuộc bang Chiapas, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 3935 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang Chiapas
Đông Di
thumb|Bản đồ thời [[nhà Chu gồm Hoa Hạ bao quanh là Tứ Di: Đông Di, Bắc Địch, Tây Nhung và Nam Man]] nhỏ|phải|Quy (鬹) từ [[Văn hóa Đại Vấn Khẩu]] Đông Di (chữ Hán: 東夷, bính âm: Dongyi) là thuật ngữ miệt thị trong lịch sử Trung Quốc để chỉ các bộ lạc dân tộc ngoài Trung Nguyên cổ đại ở phía Đông Bắc Trung Quốc.
Thuật ngữ
Lý thuyết vũ trụ quan "Trung Hoa" (Sinocentric) có từ thời nhà Chu (cỡ 1046–256 TCN) đưa ra khái niệm "trời tròn đất vuông", coi "thiên hạ" (天下) là bao trùm gồm Hoa Hạ (華夏) ở tâm là người đã giáo hóa văn minh, và bao quanh là các dân tộc Tứ Di (man di mọi rợ) không phải người Trung Quốc, gồm Đông Di (東夷), Bắc Địch (北狄), Tây Nhung (西戎), và Nam Man (南蠻). Các chữ tượng hình chỉ các nhóm này đều có phần biểu thị "sâu bọ thú vật". Ngày nay chữ Hán đã lược bỏ phần biểu tượng này đi, nên trong các chữ Hán dẫn ra ở trên chỉ còn có ở chữ Địch (狄).
Chữ Di bao gồm nhiều nghĩa. Nghĩa chủ yếu là "yên bình". Trong sách Thuyết văn giải tự (說文解字) của người thời Hán là Hứa Thận giải nghĩa chữ Di là "gồm bộ đại và bộ cung", theo đó người Đông Di phát minh cung tên sớm nhất, có tài bắn tên. Cho nên mới nói "Đông Di" là những người bắn tên ở miền đông. Truyền thuyết và sách vở thời xưa ghi chép Hậu Nghệ là thủ lĩnh của người Đông Di. Nhưng chữ Di trong giáp cốt văn và kim văn thời Thương-Chu thực tế gồm bộ "thi" hoặc bộ "nhân", không có bộ "cung". Có người cho rằng quan điểm 'gồm bộ đại và bộ cung' của chữ Di có thể là người thời Hán thêm bớt mà thành đến nay. Thiên hạ trong chủ nghĩa trung tâm của người Trung Quốc thì gọi chung là Tứ Di. Nhưng người Đông Di từ thời xa xưa đã dung hợp với người Hoa Hạ, trong sách vở từ thời Tần-Hán về sau không có ghi chép về quan hệ trực tiếp với người Đông Di.
Văn hóa
phải|150px|nhỏ|Gốm đen thuộc [[văn hóa Long Sơn]] Văn hóa Đông Di là một trong những nền văn hóa thời kỳ đồ đá mới cổ nhất tại Trung Quốc. Theo một số học giả, văn hóa Đông Di thể hiện trong các nền văn hóa Hậu Lý, Bắc Tân, Đại Vấn Khẩu, Long Sơn và Nhạc Thạch. Hà Đức Lượng (何德亮) cho rằng văn hóa Đông Di là một trong những nền văn hóa tiên tiến nhất thời kỳ đồ đá mới ở Trung Quốc.
Hệ thống chữ viết của người Đông Di được xem là hệ thống chữ viết sớm nhất vào thời kỳ đồ đá mới ở Trung Hoa. Người ta đã tìm thấy 20 ký tự tượng hình trong các hầm mộ Đông Di ở Sơn Đông (mộ táng văn hóa Đại Vấn Khẩu ở huyện Cử), trong đó có nhiều chữ như "旦、鉞(钺)、斤、皇、封、酒、拍、昃" (đán,、việt (việt), cân, hoàng, phong, tửu, phách, trắc), vẫn còn được dùng đến ngày nay để viết tiếng Hán hiện đại.
Còn có những chứng tích cho thấy rằng, người Đông Di đã sáng tạo ra cung tên. Các sách sử Trung Quốc như "Tả truyện", "Thuyết Văn Giải Tự", "Kinh Lễ" đều viết tương tự nhau về chuyện này. Anh hùng bắn cung tên nổi tiếng trong truyền thuyết Trung Hoa, Hậu Nghệ, có thể là một lãnh đạo người Đông Di.
Các bằng chứng khảo cổ cho thấy vật tổ thờ cúng tổ tiên của người Đông Di có hình dáng chim.
Di
Từ "Di" trong "Đông Di" có lịch sử lâu đời và mang nhiều ý nghĩa phức tạp.
Ngữ nghĩa
Các từ điển tiếng Trung Quốc đưa ra trường ngữ nghĩa của từ "di" (tiếng Trung Quốc: 夷). Ví dụ từ điển "Trung-Anh Viễn Đông" đề cập 11 nghĩa sau: Hai nghĩa đầu của từ "di" phản ánh quan niệm coi người Hán là trung tâm, xem người Di là người ngoài, thậm chí khinh họ là mọi rợ.
Ký tự
nhỏ|150px Cách viết hiện đại của chữ "di" là sự kết hợp giữa chữ "đại"- 大 nghĩa là "lớn" và chữ "cung"- 弓 chỉ cung tên. Tuy nhiên, dạng tượng hình nguyên thủy của nó thể hiện một người cong lưng đứng trên hai chân.
Đọc thêm
Thể loại:Dân tộc cổ đại Trung Quốc Thể loại:Chủ nghĩa dĩ Hoa vi trung Thể loại:Đàm (nước)
433 TCN
Năm 433 TCN là một năm trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 433 TCN
Metula cumingi
Metula cumingi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Buccinidae.
Tham khảo
Thể loại:Metula
Cardiotarsus housaianus
Cardiotarsus housaianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1994.
Tham khảo
Thể loại:Cardiotarsus
Proton (họ tên lửa)
Proton (tiếng Nga: Протон) (tên định danh chính thức: UR-500) là một hệ thống phóng dùng 1 lần được sử dụng cho cả các vụ phóng vũ trụ của chính phủ và thương mại Nga. Tên lửa Proton đầu tiên được phóng vào năm 1965. Các phiên bản hiện đại của hệ thống phóng vẫn được sử dụng kể từ năm 2019, khiến nó trở thành một trong những tên lửa đẩy hạng nặng thành công nhất trong lịch sử tàu vũ trụ. Tất cả các tên lửa Proton được chế tạo tại nhà máy của Trung tâm nghiên cứu và sản xuất tên lửa vũ trụ Khrunichev ở Moscow và động cơ thiết kế tại Cục thiết kế tự động hóa học ở Voronezh, sau đó được vận chuyển đến sân bay vũ trụ Baikonur.
Cũng như nhiều tên lửa của Liên Xô, tên các tên lửa đẩy liên quan đến trọng tải vệ tinh mà nó mang lên quỹ đạo. Tên gọi "Proton" bắt nguồn từ một loạt các vệ tinh khoa học có tên tương tự, là một trong những vệ tinh đầu tiên mà tên lửa đưa lên quỹ đạo. Trong Chiến tranh Lạnh, nó được các cơ quan tình báo phương Tây chỉ định là D-1/D-1e hoặc SL-12/SL-13.
Tên lửa có khả năng mang 22,8 t tải trọng lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp, hay 6,3 tonnes lên quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh. Tên lửa cũng phục vụ cho các vụ phóng vệ tinh thương mại của công ty International Launch Services (ILS). Dự kiến, tên lửa đẩy Proton sẽ ngừng phục vụ trước năm 2030.
Lịch sử
Tên lửa đẩy Proton ban đầu được thiết kế như một loại tên lửa ICBM hạng nặng có khả năng mang đầu đạn nhiệt hạch có đương lượng nổ 100-megaton (hoặc lớn hơn) với tầm bắn là 13,000 km. Tuy nhiên nó không bao giờ được triển khai thực tế và thay vì mang đầu đạn, nó được sử dụng để phóng tàu vũ trụ. Tên lửa Proton được thiết kế bởi viện thiết kế của Tổng công trình sư Vladimir Chelomei và nó là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với tên lửa đẩy N1 của Sergei Korolev, với tham vọng đưa tàu vũ trụ với phi hành đoàn gồm hai người lên Mặt trăng; Korolev công khai chỉ trích các thiết kế tên lửa của Chelomei do các thiết kế này sử dụng tên lửa nhiên liệu độc hại.
Proton được thiết kế sao cho tầng đầu của tên lửa có thể vận chuyển bằng tàu hỏa. Thân chính của tên lửa có bể chứa chất Oxy hóa, xung quanh thân tên lửa là sáu bể chứa nhiên liệu lỏng, đồng thời cũng là nơi để gắn động cơ. Các bể chứa này không được tách ra sau khi động cơ đốt cháy hết nhiên liệu như các loại tên lửa đẩy dùng tầng khởi tốc khác. Tầng đầu và tầng thứ hai được liên kết với nhau bởi cấu trúc giống như cấu trúc tinh thể. Cấu trúc này cho phép khi động cơ tầng hai khởi động ngay trước khi tầng đầu tiên tách ra, luồng phụt từ động cơ sẽ có thể thoát ra bên ngoài.
Do thời gian phát triển rất gấp rút, nên việc phóng thử tên lửa liên tiếp thất bại từ năm 1965 đến năm 1972. Đến năm 1977 thì Proton mới hoàn thành các thử nghiệm cấp Nhà nước, và khi đó nó đã đạt được độ tin cậy được đánh giá là 90%.
Thiết kế của tên lửa Proton được giữ bí mật đến tận năm 1986, các chương trình truyền thông chỉ cho thấy cấu trúc tầng bên trên của tên lửa. Lần đầu tiên tên lửa Proton được công khai là khi TV phát sóng vụ phóng trạm không gian Mir.
NPO Electropribor đảm nhận việc thiết kế và sản xuất hệ thống dẫn đường, định vị và điều khiển cho tên lửa. Sau này viện thiết kế được đổi tên là JSC Khartron (Kharkov, Ukraine).
Proton cũng là tên lửa đẩy phục vụ phóng vệ tinh thương mại, phần lớn trong số chúng được quản lý bởi công ty Dịch vụ phóng vệ tinh quốc tế (ILS). Lần phóng vệ tinh thương mại đầu tiên diễn ra vào 9/4/1996, tên lửa Proton đã phóng lên quỹ đạo mang theo vệ tinh viễn thông SES Astra 1F.
Proton phóng vệ tinh thương mại lần cuối cùng vào ngày 9/10/2019 mang theo vệ tinh Eutelsat 5 West B và Mission Extension Vehicle-1 lên quỹ đạo địa tĩnh.
Proton 8K82K
Các cuộc phóng thử nghiệm tên lửa Proton vào năm 1965–66 chỉ sử dụng hai tầng đẩy khởi tốc đầu tiên, tên lửa hoàn chỉnh với bốn tầng được thử nghiệm phóng lần đầu vào năm 1967. Khi chương trình thám hiểm không gian của Liên Xô bắt đầu vào năm 1971, Proton đã không còn được trang bị Block-D do nó được sử dụng làm phương tiện phóng vào quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO).
Các tải trọng mà Proton-K mang theo bao gồm trạm không gian Salyut, gần như tất cả các Module của trạm vũ trụ hòa bình Mir (trừ module ghép nối của trạm Mir được đưa lên quỹ đạo bởi tàu con thoi của Mỹ), cùng các module Zarya và module Zvezda của Trạm vũ trụ quốc tế. Nó được dự tính sẽ phóng tàu vũ trụ TKS cùng với phi hành đoàn, trước khi chương trình bị hủy bỏ, mặc dù đã có vài chuyến bay robot của tàu vũ trụ được thực hiện. Ngoài ra, dự định phóng tàu đổ bộ LK những năm 1970 cũng đã không bao giờ thành hiện thực.
Proton-M
Nguyên bản tên lửa Proton M có thể mang theo trọng tải 3–3,2 tấn (6.600–7.100 lb) vào quỹ đạo địa tĩnh hoặc 5,5 tấn (12.000 lb) vào quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh. Nó có thể mang khối lượng lên tới 22 tấn (49.000 lb) lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp với độ nghiêng 51,6 độ, quỹ đạo của Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Các cải tiến của Proton M bao gồm các sửa đổi ở các tầng tên lửa bên dưới để giảm khối lượng cấu trúc, tăng lực đẩy và sử dụng toàn bộ các thiết bị đẩy. Tên lửa sử dụng tầng Briz-M (Nga: Бриз nghĩa Breeze) có thể tích trữ nhiên liệu thay cho tầng Blok D/Blok DM, đã giúp loại bỏ yêu cầu cần những nguồn cung cấp đa nhiên liệu và oxy lỏng do chúng bị sôi; Proton-M cũng được phóng với tầng trên là tầng Blok-DM. Các kỹ sư cũng đang nỗ lực để giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp linh kiện tên lửa của nước ngoài như Ukraina. Với tầng tên lửa Briz-M, đường kính phần thân tên lửa mang tải trọng sẽ là 4,1 m (13,45 ft).
Các tên lửa đẩy Proton và tầng Briz-M được thiết kế và chế tạo bởi Trung tâm nghiên cứu chế tạo tên lửa vũ trụ Khrunichev ở Moscow. Trung tâm đảm nhiệm tất cả các chức năng kỹ thuật, lắp ráp và thử nghiệm tên lửa đẩy Proton. Với sự hợp nhất của các doanh nghiệp vũ trụ Nga, Khrunichev có quyền giám sát và kiểm soát trực tiếp tới 70% tất cả các hoạt động sản xuất của Proton từ khâu cung cấp đến khâu sản xuất. Việc hợp nhất các doanh nghiệp/nhà máy đã hỗ trợ trực tiếp cho những nỗ lực không ngừng của Khrunichev trong việc sản xuất tên lửa Proton.
Phiên bản tên lửa đẩy cải tiến Proton-M/Briz-M phiên bản III, đã được phóng thử nghiệm trong nhiệm vụ kép của Nga là Express AM-44 và Express MD-1 diễn ra vào tháng 2 năm 2009 và lần đầu thực hiện nhiệm vụ bay thương mại vào tháng 3 năm 2010 khi mang lên quỹ đạo vệ tinh Echostar XIV. Proton-M/Briz-M phiên bản III có khả năng mang 6150 kg tải trọng lên quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh GTO, tăng 1150 kg so với Proton-M/Briz-M ban đầu, trong khi vẫn giữ nguyên thiết kế cơ bản.
Vào ngày 6 tháng 8 năm 2012, Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga đã để mất một vệ tinh liên lạc của Nga và Indonesia khi phóng chúng lên quỹ đạo bằng Proton-M do những trục trặc kỹ thuật ở tầng đẩy cuối. Vào ngày 2 tháng 7 năm 2013, một tên lửa đẩy Proton-M phóng ba vệ tinh dẫn đường GLONASS đã gợi nhớ đến thảm họa những năm 1960 khi ngay sau khi cất cánh tên lửa đẩy bị rơi gần LC-39 tại Baikonour, lần đầu tiên sau hơn 30 năm, tên lửa gặp sự cố ngay sau khi phóng; tất cả các vụ phóng tên lửa Proton sau đó đã bị đình chỉ để điều tra. Nguyên nhân vụ việc cuối cùng được xác định là do con quay hồi chuyển tỷ lệ đã bị lắp lộn ngược. Do đây không phải là lỗi tình cờ, người ta nghi ngờ rằng đã có một công nhân bất mãn hoặc say rượu tại nhà máy Khrunichev cố tình làm điều này.
Vào ngày 15 tháng 5 năm 2014, một tên lửa Proton-M/Briz-M mang theo một vệ tinh Ekspress bị lỗi ở tầng tên lửa thứ 3 do một ổ trục của cánh quạt phản lực bị hỏng. Các mảnh vỡ rơi xuống khu vực Mãn Châu. Vào ngày 21 tháng 10, một vệ tinh Ekspress khác đã không thể được đưa lên đúng vị trí dự kiến trên quỹ đạo do tầng Briz bị ngắt sớm hơn dự kiến 24 giây.
Vào ngày 16 tháng 5 năm 2015, một vệ tinh truyền thông MEXSAT đã không thể được đưa lên quỹ đạo do một sự cố khác ở tầng tên lửa thứ ba, đây là vụ phóng Proton mang vệ tinh thất bại lần thứ tám kể từ năm 2010.
Trung tâm thiết kế Khrunichev bắt đầu phát triển một loạt các cải tiến trong phiên bản tên lửa thứ tư để bắt kịp với nhu cầu thị trường và xu hướng phát triển của các vệ tinh thương mại. Việc thực hiện các cải tiến Proton Briz-M phiên bản IV đã được hoàn thành vào năm 2016. Sau khi cải tiến tên lửa có khả năng mang được khối tải trọng 6320 kg lên quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh.
Các phát triển trong tương lai
Các nâng cấp trên tên lửa Proton được tạm hoãn khi tên lửa Angara chuẩn bị được đưa vào sử dụng. Cải tiến lớn nhất của tên lửa Proton là việc tên lửa Proton cải tiến sẽ sử dụng tầng tên lửa mới mang tên KVRB thay thế cho Bock-D/Block-DM. Tầng KVRB sẽ giúp gia tăng tải trọng mang của tên lửa Proton. Động cơ cho tầng này đã được phát triển thành công. Tuy nhiên do KVRB lớn hơn so với Block-D nên đặc tính khí động của tên lửa, điều khiển bay, phần mềm, và có thể cả hệ thống điện tử cũng phải được đánh giá lại. Ngoài ra, bệ phóng có thể cung cấp cho phiên bản Proton hiện tại nhiên liệu hypergolic từ những nguồn riêng lẻ. Các tầng tên lửa phía trên được nạp nhiên liệu từ các ống dẫn nhiên liệu chạy dọc theo thân tên lửa. Việc thay đổi tầng tên lửa, đi kèm với thay đổi loại nhiên liệu sử dụng, sẽ gây phức tạp về mặt cấp nhiên liệu và hậu cần cho tên lửa.
Tên lửa đẩy hạng nặng Angara sẽ đơn giản và rẻ hơn tên lửa đẩy Proton (giống như tên lửa Atlas V, nó sẽ không sử dụng nhiên liệu hypergolic; thay vào đó nó sử dụng nhiên liệu tên lửa RP-1 giống như trên tên lửa Soyuz). Chúng cũng sẽ được thiết kế để có thể tích hợp tầng KVTK, và cũng đảm bảo nguồn cấp Oxy lỏng ngay tại bệ phóng.
Uraecha chinensis
Uraecha chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Uraecha
Idaea suffusa
Idaea suffusa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
S
Mesypochrysa criptovenata
Mesypochrysa criptovenata là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Martins-Neto & Vulcano miêu tả năm 1989.
Tham khảo
Thể loại:Mesypochrysa
434 TCN
Năm 434 TCN là một năm trong lịch Julius.
Tham khảo
Thể loại:Năm 434 TCN
Rhodanthe humboldtiana
Rhodanthe humboldtiana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Gaudich.) Paul G.Wilson miêu tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhodanthe Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Cautires galae
Cautires galae là một loài bọ cánh cứng trong họ Lycidae. Loài này được Kazantsev miêu tả khoa học năm 2000.
Tham khảo
Thể loại:Cautires
Dyckia granmogulensis
Dyckia granmogulensis là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Rauh mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dyckia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Casinaria buddha
Casinaria buddha là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Casinaria
Orthotrichum sulcatum
Orthotrichum sulcatum là một loài rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được (Hook.) Hook. & Grev. mô tả khoa học đầu tiên năm 1824.
Liên kết ngoài
Thể loại:Orthotrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1824
Hertia
Hertia là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Hertia gồm các loài:
Echinops heterophyllus
Echinops heterophyllus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được P.H.Davis mô tả khoa học đầu tiên năm 1956.
Kyphi
Kyphi là một loại hương hỗn hợp được sử dụng cho mục đích tôn giáo và y học tại Ai Cập cổ đại.
Từ nguyên
Kyphi được Latinh hóa từ κυ̑φι trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là "kap-t", hương, bắt nguồn từ "kap", xức nước hoa, dâng hương, nung nóng, đốt cháy trong tiếng Ai Cập cổ. Gốc từ cũng tồn tại trong trong ngữ hệ Ấn-Âu với nghĩa tương đương, như कपि (kapi) "hương" trong tiếng Phạn, καπνός "khói" trong tiếng Hy Lạp và vapor "hơi" trong tiếng Latinh.
Lịch sử
Plutarchus (De Iside et Osiride) và Souidas (mục từ "Μανήθως") cho rằng tư tế người Ai Cập Manetho ( 300 TCN) đã viết một luận thuyết tên "Về cách chuẩn bị kyphi" (Περὶ κατασκευη̑ϛ κυφίων), nhưng không bản sao nào của tác phẩm này còn tồn tại. Ba công thức kyphi của Ai Cập từ thời Ptolemaios được khắc trên tường đền thờ Edfu và Philae.
Công thức kyphi của Hy Lạp được Dioscorides (De materia medica, I, 24), Plutarchus và Galenus (De antidotis, II, 2) ghi lại.
Bào chế
Các công thức Ai Cập đều có 16 nguyên liệu. Dioscorides có 10 nguyên liệu, được sử dụng trong mọi công thức. Plutarchus đưa ra 16 còn Galenus đưa ra 15 nguyên liệu. Plutarchus ngụ ý rằng con số 16 nguyên liệu mang ý nghĩa đặc biệt trong toán học.
Iuwelot
Iuwelot hoặc Iuwlot là một Đại tư tế của Amun sống vào thời kỳ Vương triều thứ 22 trong lịch sử Ai Cập cổ đại. Ông đã kế vị tước hiệu Đại tư tế từ người anh là Shoshenq C ngay trong triều đại của cha mình là Pharaon Osorkon I, và tiếp tục phục vụ dưới triều đại của vua anh là Takelot I.
Kyphi
Bào chế
Một số nguyên liệu đến nay vẫn còn mơ hồ. Công thức Hy Lạp nhắc đến Aspalathus, được các tác giả La Mã miêu tả là một loại cây bụi có gai. Các học giả chưa thống nhất danh tính của loại cây này: họ đưa ra một loài trong phân họ Đậu (Cytisus, Genista hoặc Đậu móng diều), Convolvulus scoparius và Genista acanthoclada. Công thức Ai Cập cũng liệt kê nhiều nguyên liệu thực vật chưa xác định danh tính.
Quy trình bào chế kyphi bao gồm trộn và đun sôi nguyên liệu theo thứ tự. Theo Galenus, thành phẩm được vo thành viên và đặt trên than hồng để tạo khói thơm; nó cũng được dùng làm thuốc trị đau gan và phổi.
Iuwelot
Thân thế
Tên của vương tử Iuwelot được chứng thực trên tấm bia Thái ấp của Iuwelot (đất phong cho các thân vương) dưới thời trị vì của Takelot I. Dựa vào dòng chữ trên đó, ta biết rằng, vào năm thứ 10 của Osorkon I, Iuwelot vẫn còn là một thiếu niên. Khi lớn lên, ngoài danh hiệu Đại tư tế, Iuwelot còn được phong làm Đại thống soái của quân đội ở Thượng Ai Cập, được ban đất phong ở Asyut.