cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chim
Phân tỏa chim hiện đại
Bao gồm tất cả các loài chim hiện đại, phân lớp Neornithes, dựa trên sự khám phá chi Vegavis, hiện nay được coi là tiến hóa từ một số giống cơ bản vào cuối kỷ Phấn trắng (Creta), và sau đó đã tách thành hai phân bộ Paleognathae và Neognathae. Paleognathae bao gồm bộ Chim tinamou, sống tại khu vực Trung và Bắc Mỹ, cùng các loài thuộc bộ Đà điểu. Ở nhóm Neognathae cũng có sự phân ly cơ bản, tạo nên phân bộ Galloanserae, bao gồm bộ Ngỗng và bộ Gà, cùng phân bộ Neoaves gồm các loài còn lại. Thời điểm bắt đầu những quá trình tách ra được tranh cãi nhiều bởi nhà khoa học. Họ đồng ý với nhau rằng Neornithes đã tiến hóa trong kỷ Phấn trắng, và sự tách ra của Galloanserae khỏi các Neognathae khác được xảy ra trước sự kiện tuyệt chủng K-T, tuy nhiên có những ý kiến khác nhau về việc sự phát xạ tiến hóa của nhóm Neognathae diễn ra trước hay sau sự tuyệt chủng của các loài khủng long khác. Sự bất đồng này một phần bởi sự khác biệt giữa hai loại bằng chứng: phân tích về phân tử cho thấy sự phát xạ thuộc về kỷ Creta, nhưng bằng chứng hóa thạch lại ủng hộ cho việc thuộc về phân đại Đệ Tam. Những cố gắng dung hòa giữa hai bằng chứng hóa thạch và phân tử đều dẫn đến tranh cãi.
Bên cạnh đó, hệ thống phân loại chim cũng là vấn đề gây tranh luận. Sibley và Ahlquist trong cuốn Phylogeny and Classification of Birds (Phát sinh và phân loại chim) (1990) đã đưa ra một công trình mang tính bước ngoặt trong việc phân loại chim, mặc dù nó thường xuyên bị tranh cãi và liên tục sửa đổi. Hầu hết các bằng chứng cho thấy dường như sự phân chia các bộ của lớp Chim là chính xác, nhưng các nhà khoa học vẫn không thống nhất được về mối quan hệ giữa các bộ với nhau; các bằng chứng từ giải phẫu, hóa thạch và DNA hiện đại đều được quy vào vấn đề, nhưng lại không có sự đồng thuận nào đủ mạnh. Những bằng chứng mới về hóa thạch và phân tử gần đây đang cung cấp thêm, giúp rõ ràng hơn cho bức tranh về sự tiến hóa của các bộ chim hiện đại.
Phân loại các bộ chim hiện đại
nhỏ|[[Sẻ Gouldia thuộc Bộ Sẻ, bao gồm hơn một nửa tổng số loài chim trên thế giới.]] nhỏ|[[Vạc (Nycticorax nycticorax) là một loài chim thuộc họ Diệc.]] nhỏ|Một [[Chi Công|con công trống xòe cánh, thuộc phân họ Trĩ]] nhỏ|[[Gà sao thuộc họ Gà Phi]] nhỏ|[[Đại bàng đầu trắng, quốc điểu của Hoa Kỳ]] nhỏ|[[Bồ câu cổ khoang châu Phi trắng đang bay, thuộc Họ Bồ câu]]
Phát sinh chủng loài
Phân loại và phát sinh chủng loài chim là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Tác phẩm Phylogeny and Classification of Birds của Sibley và Ahlquist xuất bản năm 1990 là một công trình quan trọng trong phân loại chim, mặc dù nó thường xuyên gây tranh luận và liên tục bị sửa đổi. Phần lớn chứng cứ dường như gợi ý rằng việc gán các bộ chim là khá chính xác, nhưng các nhà khoa học thì không đồng thuận về các mối quan hệ giữa chính các bộ; các chứng cứ từ giải phẫu học chim hiện đại, hóa thạch và phân tích DNA tất cả đều nhằm mục đích giải quyết vấn đề này, nhưng sự đồng thuận cao thì chưa thấy có. Gần đây hơn, các chứng cứ mới từ hóa thạch và phân tích phân tử ngày càng đưa ra bức tranh rõ ràng hơn về lịch sử tiến hóa của các bộ chim hiện đại. Các nỗ lực gần đây nhất được vẽ ra như hai biểu đồ dưới đây, tất cả đều dựa trên các dữ liệu lấy trình tự bộ gen của các loài đại diện tiêu biểu nhất cho mỗi bộ, với công trình năm 2014 là 48 loài, và công trình năm 2015 là 198 loài.
Biểu đồ nhánh thứ nhất về các mối quan hệ phát sinh chủng loài chim hiện đại dựa theo Jarvis E.D. (2014) với một số nhánh đặt tên theo bài báo của Yury T. (2013).
Năm 2015 Prum đã đưa ra một biểu đồ phát sinh chủng loài khác của chim, trong đó khác biệt cơ bản với cây phát sinh chủng loài trên đây là mối quan hệ giữa các nhánh trong phát sinh chủng loài của chim hiện đại (Neoaves)
Phân bố
nhỏ|trái|Khu vực phân bố loài [[sẻ nhà (Passer domesticus) đã mở rộng đột ngột do các hoạt động của con người .]] Chim sống và sinh sản ở hầu hết các môi trường trên cạn cũng như ở cả bảy lục địa, trong đó nắm giữ kỷ lục phương Nam là loài hải âu pêtren tuyết (Pagodroma nivea) khi có thể sinh sản ở khu vực lấn sâu tới 440 kilômét trong châu Nam Cực. Tính đa dạng cao nhất về các loài chim thuộc những khu vực nhiệt đới. Trước đây, người ta nghĩ rằng tính đa dạng cao là kết quả của tốc độ hình thành loài cao ở những khu vực này, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy, ở khu vực có vĩ độ cao, tốc độ hình thành loài dù cao hơn nhưng lại bị bù trừ bởi tốc độ tuyệt chủng mà cũng lớn hơn so với vùng nhiệt đới. Vài họ chim lại có cuộc sống thích nghi ở cả môi trường đại dương, trong số đó, có những loài chim biển vào bờ để sinh sản, và một số chim cánh cụt lại được ghi nhận là có thể lặn ở độ sâu tới 300 mét (980 ft).
Nhiều loài chim đã thành lập những quần thể giao phối ở những vùng mà chúng được nhập nội bởi con người. Có những loài được nhập nội có chủ ý, ví dụ như loài trĩ đỏ, đã được đưa đi trên toàn thế giới như một loại chim để săn bắt. Số khác lại mang tính ngẫu nhiên, một ví dụ là sự thành lập của quần thể vẹt thầy tu đuôi dài (Myiopsitta monachus) ở vài thành phố của Bắc Mỹ, sau khi chúng thoát ra khỏi tình trạng nuôi nhốt. Vài loài khác, bao gồm cò ruồi, diều vằn đầu vàng và vẹt mào ngực hồng (galah) đã mở rộng phân bố một cách tự nhiên bên cạnh khu vực phân bố gốc, bởi các hoạt động nông nghiệp đã tạo nên sinh cảnh mới thích hợp cho chúng.
Giải phẫu và sinh lý
nhỏ|300px|phải|Giải phẫu bên ngoài của một con chim điển hình: 1 Mỏ, 2 Đầu, 3 Mống mắt, 4 Đồng tử, 5 Lớp lông cứng cánh, 6 Lông bao cánh nhỏ, 7 Lông vai, 8 Lông bao cánh giữa, 9 Lông cánh bả, 10 Phao câu, 11 Lông cánh sơ cấp, 12 Hậu môn, 13 Đùi, 14 Khớp cổ chày-chân, 15 Xương cổ chân, 16 Bàn chân, 17 Xương chày, 18 Bụng, 19 Sườn, 20 Ức, 21 Cổ, 22 Yếm Xét hình thái bên ngoài, chim có cơ thể dạng hình bầu dục ngắn, cổ dài, đầu tròn, nhỏ. Toàn thân chim được phủ lông vũ, hai chi trước là cánh, hai chi sau có bàn chân hình trụ giúp chim đi đứng trên mặt đất. So với những động vật có xương sống khác, cơ thể chim có những đặc điểm thích nghi đặc biệt, chủ yếu để phù hợp cho hoạt động bay.
Bộ xương và hệ cơ
Chim có bộ xương với những chiếc xương nhẹ và xốp nhưng cứng cáp. . Xương chim có những khoang chứa đầy khí, được liên kết với hệ hô hấp. Xương sọ được nối liền và không có các đường khớp sọ. Ổ mắt lớn và được ngăn cách bởi một vách xương. Cột sống của chim được chia làm 4 phần: cổ, ngực, chậu và đuôi, với các đốt sống cổ có tính biến đổi cao và đặc biệt linh hoạt; tuy nhiên khả năng cử động chỉ ở các đốt sống ngực trở đi chứ không có ở các đốt sau. Những đốt cuối kết hợp với khung chậu tạo thành khối xương cùng, làm chỗ dựa vững chắc cho các chi sau. Trừ những loài không biết bay, xương sườn chim dẹt và xương ức phát triển có gờ lưỡi hái nhằm gắn kết với các cơ vận động bay. Hai chi trước của chim đã biến đổi thành cánh.
Chim có tổng cộng khoảng 175 cơ trên cơ thể, trong đó các cơ phát triển liên quan đến những hoạt động như bay (cơ vận động cánh), chạy (cơ đùi và cơ ống chân ở các chim chạy), xù lông (cơ da) hay cử động đầu (cơ cổ). Cơ lớn nhất là cơ ngực (cơ hạ cánh) có thể chiếm từ 15-20% khối lượng cơ thể con chim. Bàn chân của chim không có cơ, tuy nhiên lại có các gân có thể tự động siết chặt khép quặp các ngón chân quanh cành cây khi chim đậu, giúp chúng bám lâu và chắc trên cành mà không bị mỏi.
Bài tiết và tiêu hóa
Giống như bò sát, chim căn bản là loài bài tiết axít uric (uricotelic): cật chim lọc các chất thải gốc nitơ từ máu và bài tiết chúng dưới dạng axít uric thay vì urê hay amonia thông qua ống niệu trong ruột. Chim không có bóng đái hay niệu đạo mở bên ngoài, nên nước tiểu của chim được thải ra đi kèm với phân tạo thành chất thải nửa rắn. Tuy vậy, vẫn có những loài như chim ruồi lại thải hầu hết các chất thải nitơ dưới dạng amonia. Các loài chim thường thải creatin, hơn là creatinin như ở động vật có vú. Loại chất này, cũng như các chất thải khác của quá trình tiêu hóa, được thải ra từ huyệt của chim. Huyệt chim là một ống mở đa chức năng, từ tống các chất thải ra ngoài tới giao phối và đẻ trứng. Ngoài ra, nhiều loài chim cũng ợ (đưa quay trở lại đẳng miệng) các thức ăn chưa tiêu hóa còn dư (pellet). Hệ tiêu hóa chim có đặc điểm độc nhất, với bộ phận diều để lưu trữ thức ăn và mề, chứa các hòn đá được chim nuốt, có khả năng nghiền thức ăn thay thế cho bộ răng chúng không có. Nhiều loài chim thích nghi cao với việc tiêu hóa nhanh giúp cho hoạt động bay trở nên dễ dàng hơn nhiều so với những loài động vật khác. . Một số loài chim cũng thích nghi bằng cách sử dụng protein từ nhiều bộ phận của cơ thể. để cung cấp thêm năng lượng trong quá trình di trú.
Hệ hô hấp và hệ tuần hoàn
Tim chim có bốn ngăn, cung động mạch chủ phải tham gia vào vòng tuần hoàn lớn (không giống như động vật có vú là cung động mạch chủ trái). Tĩnh mạch chủ dưới nhận máu từ các chi thông qua một hệ gánh thận. Tim chim đập nhanh và nhịp tim tỉ lệ nghịch với khối lượng cơ thể. Ở gà, tim đập khoảng 250 lần/phút, ở sơn tước đầu đen khi ngủ là 500 lần, khi hoạt động lên tới 1000 lần/phút, riêng với loài chim ruồi ức đỏ (Archilochus colubris), tim mỗi phút có thể đập 1200 lần (20 lần/giây). Điều này giúp cho máu chim lưu thông nhanh, giúp vận chuyển nhanh oxy và chất dinh dưỡng cho các cơ quan, cung cấp kịp thời năng lượng để bay và duy trì hoạt động mức độ cao. Bên cạnh đó, hồng cầu chim có nhân (khác với các loài thú), nhiều và lồi hai mặt, hemoglobin liên kết với oxy và cacbonic yếu nên việc giải phóng các khí này diễn ra nhanh trong máu. Đây là lý do vì sao chim có thân nhiệt cao, vào khoảng từ 38-45,5oC, tuỳ mỗi loài.
Điều hòa thân nhiệt
Chim là động vật máu nóng, thân nhiệt ổn định không phụ thuộc vào môi trường bên ngoài. Là sinh vật có chỉ số trao đổi chất cao, thân nhiệt chim cao và thường biến đổi từ 40-42oC. Các loài chim nhỏ thường có thân nhiệt ít ổn định hơn các loài chim lớn, thay đổi theo mùa hay thậm chí hàng đêm, một ví dụ là hồng tước nhà (Troglodytes aedon) có biến thiên thân nhiệt trong 24 giờ lên tới 8oC. Ở chim sơ sinh, dù cũng có thân nhiệt cao (xấp xỉ khoảng 38oC ở nhiều loài), nhưng lại chưa có cơ chế hằng nhiệt như chim trưởng thành, nên chúng phải dựa vào nhiệt độ cơ thể bố mẹ và tổ để giữ ấm. Bên cạnh trao đổi chất, khi nhiệt độ môi trường xuống thấp, chim thường xù lông để ngăn không cho không khí tiếp xúc với da, co các mạch máu da, hay đôi khi run để tăng nhiệt độ cơ thể. Khả năng điều hòa thân nhiệt là một nguyên nhân giúp các loài chim có thể phân bố rộng trên khắp thế giới. .
Thần kinh và giác quan
nhỏ|200px|trái|Ở chim [[sẻ ngô xanh (Cyanistes caeruleus, tên cũ Parus caeruleus), con trống có một đốm trên đầu phản chiếu tia cực tím, được chúng phô bày trước con mái qua tư thế xù lông ở phía gáy .]] Hệ thần kinh của chim phụ thuộc nhiều vào kích thước cơ thể. Phần phát triển nhất của não điều khiển các chức năng liên quan đến hoạt động bay, trong khi tiểu não phối hợp sự cử động và đại não thì điều khiển các kiểu tập tính, tìm đường, giao phối và làm tổ. Đa phần các loài chim đều có khứu giác kém, ngoại trừ một số trường hợp nổi bật như kiwi, kền kền Tân Thế giới và bộ Chim báo bão (Procellariiformes). Ngược lại, thị giác của chúng thường phát triển ở mức độ cao. Các loài chim ở nước có thủy tinh thể linh hoạt đặc biệt, cho phép thích nghi với việc nhìn trong nước lẫn không khí. Một số loài trong mắt còn có hai vùng hoàng điểm (fovea). Các loài chim có khả năng nhận biết bốn loại nguồn sáng (tetrachromacy), có các tế bào hình nón nhạy cảm với tia cực tím bên cạnh các dải màu đỏ, xanh lam và xanh lá cây. Điều này cho phép chúng quan sát được các tia cực tím (UV), có liên quan trong quá trình ve vãn. Nhiều loài chim có những bộ lông sặc sỡ trong dải tia cực tím mà mắt người không nhìn thấy; một số loài mà hai giới tính tưởng như giống nhau với mắt thường, nhưng lại khác nhau dưới tia cực tím khi phản chiếu những vết đốm trên bộ lông của chúng. Tia cực tím còn được sử dụng trong việc kiếm ăn - một số loài cắt tìm kiếm con mồi là những loài gặm nhấm bằng cách xác định tia UV phản chiếu từ dấu nước tiểu trên mặt đất. Mí mắt của chim không được sử dụng để nháy mắt, thay vì thế chúng dùng một mí mắt thứ ba di chuyển theo chiều ngang, gọi là màng nháy. Màng nháy cũng bao phủ mắt và có vai trò như một loại kính áp tròng ở nhiều loài chim sống ở nước. Võng mạc chim có một hệ thống cung cấp máu hình quạt gọi là lược (pecten). Hầu hết chim không thể di chuyển mắt của chúng, trừ một số ngoại lệ, như chim cốc đế. Những loài chim với mắt ở hai bên đầu có tầm nhìn rộng, còn những loài có mắt ở trước mặt, như cú, có thị giác hai mắt (binocular vision) và có thể ước tính được chiều sâu của tầm nhìn. Chim không có tai ngoài nhưng tai chúng được bao phủ bởi lông vũ, dù ở một số chim, như các chi cú Asio, Bubo và Otus, lông vũ tạo nên những búi mà tương tự như tai. Tai trong có một ốc tai, nhưng không có dạng xoắn như các loài thú có vú. Tai chim có thể nghe được âm thanh có tần số gần với tai người nhưng lại hơn người nhiều lần về khả năng phân biệt cường độ âm thanh. So với các động vật xương sống ở cạn khác, xúc giác chim kém phát triển.
Chất hóa học
Một vài giống chim có khả năng sử dụng chất hóa học để chống lại kẻ thù; vài loài thuộc bộ Chim báo bão có thể phun ra một loại dầu nhờn khó chịu lên những kẻ gây hấn hay một số loài pitohui từ New Guinea, lại có một loại neurotoxin (độc tố thần kinh) mạnh nằm ở trên da và lông.
Lông vũ
nhỏ|200px|trái|Bộ lông của [[cú mèo châu Phi cho phép loài này đồng hóa với môi trường xung quanh.]] Lông vũ là đặc điểm duy nhất chỉ có ở các loài chim. Nó hỗ trợ cho việc bay, tạo ra một lớp cách ly giúp điều hòa thân nhiệt, ngoài ra còn được sử dụng để phô bày, ngụy trang hay làm tín hiệu. Có một số loại lông vũ, được sử dụng cho từng mục đích. Lông vũ mọc lên từ lớp biểu bì của da, chỉ ở những vùng đặc biệt gọi là vùng lông (pterylae). Kiểu phân bố của những vùng lông (pterylosis) được ứng dụng trong phân loại và hệ thống học. Sự sắp xếp và vẻ ngoài của lông vũ trên cơ thể, gọi là bộ lông vũ (plumage), có thể khác nhau trong loài dựa trên tuổi, địa vị bầy đàn và giới tính.
Các loài chim thay lông theo định kỳ; bộ lông thông thường của một con chim mà đã thay sau mùa sinh sản gọi là bộ lông "không sinh sản" (non-breeding) - hay theo thuật ngữ Humphrey-Parkes là bộ lông "cơ bản" (basic); còn bộ lông khi sinh sản hay các dạng khác của bộ lông cơ bản gọi theo Humphrey-Parkes là bộ lông "luân phiên" (alternate). Việc thay (rụng) lông là thường niên ở hầu hết các loài chim, dù có những loài thay hai lần trong năm, hoặc các loài chim săn mồi lớn có thể chỉ thay lông một lần duy nhất cho vài năm. Có các kiểu thay lông khác nhau giữa các loài. Ở các loài chim sẻ, lông bay (lông trên cánh và đuôi giúp cho việc bay) được thay thế một lần trong một thời gian với những chiếc lông vũ sơ cấp trong cùng sẽ thay đầu tiên. Sau khi lông sơ cấp được thay thế lần thứ năm hay thứ sáu, những chiếc lông bậc ba ngoài cùng bắt đầu rụng, sau đó đến lông thứ cấp và cuối cùng quá trình này lại đi tới những chiếc lông phía ngoài (rụng lông ly tâm). Những lông bao (tetrix) lớn được rụng lẫn đồng thời với lông sơ cấp. Một số nhỏ các loài, như vịt và ngỗng, lại có thể rụng tất cả các lông bay cùng lúc, khiến chúng tạm thời không bay được Theo một quy luật chung, lông đuôi lại rụng và thay khởi đầu từ những cặp trong cùng. Dù thế, việc rung lông ly tâm cũng tìm thấy ở các loài thuộc họ Trĩ. Bên cạnh đó, sự rụng lông ly tâm ở đuôi có sự thay đổi ở các loài chim gõ kiến và họ Đuôi cứng, khi khởi đầu với những cặp lông trong cùng thứ hai và kết thúc với cặp lông giữa, và vẫn giữa một cặp lông với chức năng leo trèo .upright|phải|nhỏ|[[Vẹt Lory đỏ (Eos bornea) đang rỉa lông.]] Ở các loài sẻ, kiểu thay lông chung là lông cánh sơ cấp thay trước, lông thứ cấp thay sau, còn đuôi thì khởi đầu với những lông ở giữa. Trước khi xây tổ, đa phần các con chim mái đều rụng phần lông gần bụng tạo thành một "vết ấp" (brood patch). Phần da ở đấy sẽ được cung cấp tốt từ các mạch máu và hỗ trợ chim trong việc ấp trứng.
Mỏ, chân và vảy
Mỏ là một cấu trúc bên ngoài của chim, được sử dụng cho việc ăn và nhiều mục đích khác. Trong mỏ không có răng, mỏ bao gồm 2 phần, phần hàm trên được bao phủ bởi một bao vỏ sừng (rhamphotheca), cấu tạo từ keratin. Giữa phần trên mỏ có hai lỗ mũi, ăn thông với hệ hô hấp. Ở một số loài, mỏ và lỗ mũi được bao bởi một phần mô mềm, sáp, được gọi là da gốc mỏ (cere).
Giống các bộ phận mỏ, vuốt và cựa, vảy chim là sản phẩm của da, được tạo thành từ cùng một loại keratin. Vảy được tìm thấy chủ yếu ở ngón chân và bàn chân, nhưng cũng có thể xuất hiện ở mắt cá chân một vài loài. Hầu hết ở các loài chim, vảy không che phủ đáng kể, ngoại trừ trường hợp gõ kiến và đuôi cứng. Vảy của chim được cho là tương đồng với vảy của động vật có vú và bò sát.
Bay
trái|nhỏ|[[Đại bàng cá châu Phi (Haliaeetus vocifer) đang chao liệng trên không.]] Phần lớn chim đều có thể bay, điều này tạo nên sự khác biệt giữa chúng và hầu hết các loài động vật có xương sống khác. Bay là phương tiện chính để di chuyển của đa số loài chim, sử dụng cho các hoạt động sinh sản, kiếm thức ăn hay chạy trốn kẻ thù. Chim có nhiều đặc điểm thích nghi cho việc bay, bao gồm bộ xương khối lượng nhẹ, hai khối cơ vận động cánh lớn (cơ ngực và cơ quạ trên - supracoracoideus), cũng như hai chi trước đã biến đổi thành cánh, có vai trò tương tự như cánh máy bay. Hình dạng và kích thước cánh thông thường xác định kiểu bay của mỗi loài; nhiều loài chim có khả năng phối hợp giữa những cú đập cánh mạnh mẽ và kiểu chao liệng đòi hỏi ít năng lượng. Chim ruồi là một trường hợp đặc biệt của lớp Chim, khi chúng có thể bay lởn vởn tại chỗ bằng cách đập cánh 15-80 lần một giây (tùy mỗi loài), và đặc biệt có thể bay ngược phía sau, một khả năng mà không nhóm chim nào khác có. Chim cắt Falco peregrinus với sải cánh rộng là kẻ nhanh nhất trong giới động vật, với những cú liệng xuống dưới đạt tốc độ hơn 322 km/h.
Khoảng 60 loài chim còn tồn tại không biết bay, cũng như với nhiều loài chim đã tuyệt chủng. Việc không biết bay chủ yếu xuất hiện ở các loài sống biệt lập trên các đảo, phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên giới hạn và không có kẻ săn mồi. Dù không biết bay, những con chim cánh cụt vẫn sử dụng cơ và cách di chuyển tương đồng để "bay" xuyên qua làn nước, tương tự các loài chim anca, hét nước hay chim báo bão.
Các kiểu di chuyển khác
nhỏ|phải|130px|[[Gõ kiến Hispaniola (Melanerpes striatus) dùng móng để bám lên cây.]] Bên cạnh bay, các loài chim còn có các kiểu di chuyển khác như leo trèo, bơi lặn hay đi trên mặt đất.
Leo trèo là kiểu di chuyển nguyên thủy của nhiều loài chim tiền sử, ví dụ như Archaeopteryx sử dụng móng vuốt để leo lên cây sau đó thả mình lướt xuống đất. Trải qua thời gian, chân của các loại chim leo trèo nguyên thủy (với 3 ngón phía trước, 1 ngón phía sau) được biến đổi thành chân của các chim leo trèo hiện đại, với móng khỏe cùng 2 ngón trước và 2 ngón sau (kiểu ngón zygodactyly). Số loài chim leo trèo còn tồn tại không nhiều, bao gồm các loài thuộc các họ Gõ kiến, Đuôi cứng, Trèo cây cũng như vẹt và một số loài khác. Các loài này đều có cách leo trèo riêng của mình, một số loài như vẹt sử dụng mỏ như một chân thứ ba để trèo cây. Chim gõ kiến dùng móng sắc để bám và dùng đuôi cứng như một điểm tựa, di chuyển trên các thân cây. Các loài chim sống gần nước có các kiểu di chuyển khác nhau. Những loài bơi lặn giỏi có những đặc điểm thích nghi như chân có màng hay bộ lông không thấm nước. Chúng được chia làm hai loại dựa trên cách thức bơi : nhờ chân, tức dùng chân như một mái chèo để tạo sức đẩy, ví dụ chim cốc, chim lặn, gavia và họ Vịt, và nhờ cánh - chủ yếu là các loài sống ở biển, tiêu biểu là chim cánh cụt, chim anca hay hải âu pêtren lặn. Các loài chim lặn nhờ cánh nhìn chung thường nhanh hơn các loài sử dụng chân. Tuy nhiên, dù dùng chân hay dùng cánh thì đều khiến các loài này bị hạn chế ở các cách di chuyển khác, như bay hay di chuyển trên mặt đất. Các loài chim cánh cụt không biết bay có thể là sinh vật thích nghi với nước nhất trong số các loài chim bơi lặn, đặc biệt chim cánh cụt Gentoo (Pygoscelis papua) là loài chim bơi nhanh nhất, với tốc độ đạt 36 km/h. Bên cạnh đó, còn có các loài lặn bằng cách lao thẳng từ trên cao xuyên qua làn nước để bắt mồi, ví dụ chim điên, ó biển, bồ nông nâu và một số nhạn biển. Những loài chim như hồng hạc, sếu, diệc, cò... và nhỏ hơn như dẽ hay choi choi là những loài chim lội nước, với đôi chân dài, mảnh, có thể đi qua nước dễ dàng mà cơ thể không bị ướt, dùng chân hay mỏ để kiếm thức ăn.
nhỏ|trái|200px|[[Chim cánh cụt hoàng đế (Aptenodytes forsteri) lướt mình trên tuyết.]] Hầu hết các loài chim đều có thể di chuyển trên mặt đất qua hai cách: đi và chạy, với khả năng khác nhau ở mỗi loài. Tuy nhiên, cũng có những ngoại lệ như chim yến, khi không có khả năng đậu hay chạy do đôi chân quá yếu ớt, mà chỉ có thể dùng chân bám lên các bề mặt thẳng; hay hầu hết các loài chim lặn gavia cũng không thể đi đứng bình thường trên mặt đất do kết cấu đôi chân chỉ phù hợp với việc bơi lặn. Ngược lại, có những chim như bộ Đà điểu, tinamou, ô tác, gà maleo cũng như nhiều loài thuộc bộ Gà, đã phát triển kết cấu chân thích hợp, là đại diện của những loài chim di chuyển tốt trên mặt đất. Các loài chim ở nước thường di chuyển trên mặt đất rất khó khăn; dù thế, để di chuyển nhanh hơn, chim cánh cụt lại có một phương thức đặc biệt, đó là "lướt ván" trên phần bụng của chúng, sử dụng cánh và chân để đẩy thân mình lướt đi trên băng tuyết.
Di truyền
Chim có hai giới tính: trống (đực) và mái (cái). Giới tính của chim được xác định bởi hai nhiễm sắc thể giới tính Z và W, không giống cặp nhiễm sắc thể (NST) X và Y ở động vật có vú. Các con trống có hai nhiễm sắc thể Z (ZZ) và con mái có một NST Z và một NST W (WZ).
Gần như ở toàn bộ các loài chim, giới tính một cá thể được xác định tại thời điểm thụ tinh. Tuy nhiên, một nghiên cứu gần đây đã cho thấy sự xác định giới tính phụ thuộc nhiệt độ ở những con gà tây bụi rậm Úc (Alectura lathami), khi mà nhiệt độ càng cao trong quá trình ấp trứng thì sẽ tạo tỉ lệ mái trên trống cao hơn.
Thính giác
Chim dùng âm thanh để xác định ranh giới vùng làm tổ, cảnh báo kẻ thù xâm phạm lãnh thổ, bày tỏ tình cảm, báo hiệu thức ăn, dẫn đường chim di cư trong đêm tối, báo hiệu nguy hiểm, nhận biết con cái. Thính giác của chim gấp 10 lần người.
Tuổi thọ
Tuổi thọ của chim rất khác nhau tùy theo loài, có thể từ ba đến bốn năm tuổi đối với một số loài chim sẻ và hơn 50 năm đối với một số loài hải âu, và thậm chí hơn 60 năm tuổi đối với một số loài hiếm có như chim kakapo (Strigops habroptilus). Trong cùng một loài chim, việc thay lông không những phụ thuộc vào mùa, mà còn vào độ tuổi của chim, do vậy việc biết rõ các thông tin này sẽ giúp tính ra tuổi của nhiều loài chim hoang dã. Ngoài ra mức độ khí hóa khung xương cũng là một đặc điểm được sử dụng để ước tính ra tuổi của chim.
Tuổi thọ của chim nuôi và chim hoang dã khác nhau do điều kiện môi trường sống thay đổi. Trung bình tuổi thọ các loài cú là 15 năm, vet 20 năm, bồ câu 12 năm, gà 13 năm (gà nhà 30 năm).
Ký sinh
Các sinh vật ký sinh phổ biến ở chim chủ yếu thuộc về các nhóm ghẻ, rận và chấy. Các loài ký sinh khác nhỏ hơn như một số loài thuộc động vật nguyên sinh, thường gây bệnh cho chim.
Một số lớn các loài ký sinh có thể gây hại cho chim non hoặc gà con. Tuy thế, một số nghiên cứu cho thấy sự hội sinh này không phải chỉ có hại cho chim. Có khá nhiều nghiên cứu về các tương tác phức tạp giữa sinh vật ký sinh và chim, và nhiều yếu tố đã được tìm hiểu. Và các nghiên cứu cho thấy việc đưa ra các quy tắc đơn giản trong trường hợp này là không dễ dàng.
Một số loài thuộc bộ Ăn lông (như Ischnocera) thường sống bám ở một số loài chim nhất định. Rất nhiều loài thuộc ngành Giun dẹp như sán dây hay sán lá có thể lây nhiễm các loài chim và các con chim này có thể mang chúng đi từ lục địa này sang lục địa khác. Chẳng hạn như các loài chim biển khi ăn các loài nhuyễn thể thuộc chi Cerastoderma, có thể phát tán các loài sán lá ký sinh (các chi Meiogymnophalus, Himasthla,...), truyền sang các động vật chủ khác như các loài chim hoặc các loài động vật thân mềm khác.
Bệnh tật
nhỏ|trái|Một trường hợp viêm phổi nặng do nhiễm [[Chlamydia (bệnh virus vẹt) ở một con diệc Egretta caerulea]] Chim và gia cầm là một trong những véc tơ truyền bệnh chủ yếu ở các cự ly xa đối với con người như các bệnh virút vẹt, bệnh vi khuẩn Salmonella, bệnh vi khuẩn xoắn (do Campylobacter), bệnh lao gia cầm (do Mycobacterium), cúm gia cầm, sốt hải ly (bệnh do loài ký sinh Giardia lamblia, và bệnh Cryptosporidium . Các bệnh này cũng như sự lây lan của chúng cũng được nghiên cứu rất kỹ. Cũng do tầm phổ biến của ngành nuôi gia cầm, việc phát hiện ra các ổ bệnh gia cầm có thể khiến chính quyền địa phương áp dụng các biện pháp triệt để và ngặt nghèo đối với việc chăn nuôi này. Vào tháng 9 năm 2007, 205.000 con gia cầm tại Bavière đã bị thiêu hủy, 160.000 gia cầm tại Bangladesh cũng đã bị thiêu hủy vào tháng 2 năm 2008 do phát hiện ra ổ dịch cúm gia cầm... Một số bệnh đặc thù như bệnh Pacheco chỉ có ở các loài thuộc bộ Vẹt.
Petasites spurius
Petasites spurius là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Retz.) Rchb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1831.
Tham khảo
Thể loại:Chi Kim tâm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1831
Masdevallia saulii
Masdevallia saulii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Königer mô tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1999
Mesoplia azurea
Mesoplia azurea là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Lepeletier & Audinet-Serville mô tả khoa học năm 1825.
Người Tiều (Việt Nam)
Người Tiều hay còn gọi người Triều Châu là bộ phận người Hoa xuất xứ từ Triều Châu, Trung Quốc, đến định cư sinh sống ở Việt Nam. Người Tiều chiếm số đông trong cộng đồng di dân Trung Hoa. Người Hoa Triều Châu tập trung sinh sống đông đúc ở Chợ Lớn, ngoài ra còn tập trung sinh sống ở Sóc Trăng, Trà Vinh, Hậu Giang, Bạc Liêu, Hà Tiên (Kiên Giang).
Trên toàn thế giới, người Tiều hiện nay có dân số khoảng 25 triệu và có mặt tại hơn 40 quốc gia.
Giới thiệu
nhỏ|240px|[[Hội quán Nghĩa An, Thành phố Hồ Chí Minh]] nhỏ|240px|[[Hội quán Triều Châu (Hội An)|Hội quán Triều Châu, Hội An.]]
Theo tư liệu, người Hoa di cư đến đàng Trong từ thế kỷ 17. Khi nhà Nguyễn ban hành quy chế thành lập các Bang Hoa Kiều, người Hoa sinh sống ở Việt Nam có tất cả là 7 bang, đã có 1 bang của người Tiều, (bên cạnh 6 bang khác là: Quảng Triệu (còn gọi là Bang Quảng Đông), Khách Gia, Phước Kiến, Phước Châu, Hải Nam và Quỳnh Châu).
Dân Tiều thường mang họ Trần, Trương, Lý, Lâm, Mã, Quách, Tạ, Trầm, Nhiêu, Huỳnh ... Người Tiều ở Nam Bộ sống chan hòa với cộng đồng người Việt và Khmer. Họ hòa nhập cùng các lễ tục của cộng đồng nhưng vẫn giữ nét văn hóa cổ truyền của dân tộc mình.
Doanh nhân Tiều rất giỏi làm giàu nên thành đạt và đóng góp tài lực dồi dào cho xã hội. Có thời, những ngai "vua" trong các ngành nghề kinh doanh ở Chợ Lớn đều do người Tiều nắm giữ.
Người Tiều có ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Tiều. Người Tiều nói riêng cùng với cộng đồng người Hoa kiều nói chung có nền văn hóa nghệ thuật phát triển rất phong phú, đặc sắc, mang đậm nét Trung Hoa truyền thống. Trong đó, hát tiều là thể loại ca kịch độc đáo vẫn được bảo tồn, phát triển.
Tại Việt Nam, ẩm thực của người Tiều phong phú và đặc sắc với nhiều món ăn đã thành danh và được người dân yêu chuộng như xá bấu (chai por), phá lấu (lou mei), cháo Tiều, bột chiên (chai tau kueh), bò pía, hủ tiếu Hồ (kway chap), hủ tiếu (kway teow), chè hột gà nấu đường, bánh lá liễu...
Người Tiều cũng như các cộng đồng người Hoa khác có các hội quán, không chỉ là nơi có ý nghĩa về tín ngưỡng mà còn là nơi sinh hoạt gặp gỡ của cộng đồng như Hội quán Triều Châu (chùa Ông Bổn) tại Hội An được người Tiều xây dựng vào năm 1845, làm nơi sinh hoạt cộng đồng và tín ngưỡng khi đến Hội An sinh sống; Hội quán Nghĩa An tại quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là nơi chiêm bái của người Tiều ở vùng Chợ Lớn, mà còn là một công trình có giá trị về kiến trúc và nghệ thuật ở nửa cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20.
Tham khảo
Thể loại:Hoa kiều ở Việt Nam
HMS Raider
Ba tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Raider:
Thể loại:Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh
Trường Hải quân Hoàng gia cũ
Nguồn gốc
Ban đầu nó là địa điểm của Cung điện Bella được xây dựng bởi Humphrey, Công tước xứ Gloucester, sau đó được đổi thành Cung điện Placentia bởi Marguerite d'Anjou, Vương hậu Anh là vợ của vua Henry VI sau khi nó bị tịch thu. Công trình sau đó được xây dựng lại bởi Henry VII và từ đó thường được gọi là Cung điện Greenwich. Như vậy, cung điện là nơi sinh của các vị vua Henry VIII và nữ hoàng Mary I, Elizabeth I, là nơi mà Henry VIII rất yêu thích. Cung điện sau đó rơi vào tình trạng hư hỏng trong cuộc Nội chiến Anh. Ngoại trừ tòa nhà do kiến trúc sư John Webb thiết kế chưa hoàn thành thì toàn bộ các tòa nhà còn lại cuối cùng của cung điện đều bị phá hủy vào năm 1694.
Năm 1692, Bệnh viện Hoàng gia Thủy thủ tại Greenwich được thành lập trên địa điểm của cung điện cũ theo chỉ dụ của Mary II, người đã lấy cảm hứng từ cảnh các thủy thủ bị thương Trận La Hogue trở về. Điểm nổi bật về kiến ​​trúc bao gồm Nhà nguyện và Hội trường Vẽ tranh. Hội trường này được Sir James Thornhill vẽ từ năm 1707-1726. Bệnh viện đóng cửa vào năm 1869 và hài cốt của hàng ngàn thủy thủ và sĩ quan đã được đưa ra khỏi bệnh viện vào năm 1875, và đưa đến Đông Greenwich Pleasaunce, hay còn gọi là "Công viên Pleasaunce".
Năm 1873, tức là bốn năm sau khi bệnh viện đóng cửa, các tòa nhà được chuyển đổi thành cơ sở đào tạo cho Hải quân Hoàng gia. Và những người lính Hải quân Hoàng gia cuối cùng rời khỏi trường vào năm 1998, khi địa điểm này được chuyển giao cho Greenwich Foundation.
Liên kết ngoài
Thể loại:Di sản thế giới tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland Thể loại:Kiến trúc Baroque Anh Thể loại:Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Đại học Greenwich
Moulins-lès-Metz
Moulins-lès-Metz là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Metz-Campagne, tổng Woippy. Tọa độ địa lý của xã là 49° 06' vĩ độ bắc, 06° 06' kinh độ đông. Moulins-lès-Metz nằm trên độ cao trung bình là 175 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 165 mét và điểm cao nhất là 196 mét. Xã có diện tích 6,98 km², dân số vào thời điểm 1999 là 4663 người; mật độ dân số là 668 người/km². Xã nằm về phía tây của Metz.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Moselle
Bhavikeri, Ankola
Bhavikeri là một làng thuộc tehsil Ankola, huyện Uttara Kannada, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Uttara Kannada
Schinopsis lorentzii
Schinopsis lorentzii là một loài thực vật có hoa trong họ Đào lộn hột. Loài này được (Griseb.) Engl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1881.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schinopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1881 Thể loại:Thực vật Argentina
Hemispingus xanthophthalmus
Hemispingus xanthophthalmus là một loài chim trong họ Thraupidae.
Tham khảo
Thể loại:Hemispingus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1874 Thể loại:Động vật Nam Mỹ Thể loại:Loài ít quan tâm
4945 Ikenozenni
4945 Ikenozenni (1987 SJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 9 năm 1987 bởi Suzuki và Urata ở Toyota.
Appeville-Annebault
Appeville-Annebault là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Appevilleannebault
Stenocorus insitivus
Stenocorus insitivus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Stenocorus
Platambus apache
Platambus apache là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young miêu tả khoa học năm 1981.
Xã Fillmore, Quận Montgomery, Illinois
Xã Fillmore (Fillmore Township) là một xã thuộc quận Montgomery, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 616 người.
Zoppè di Cadore
Zoppè di Cadore là một đô thị ở tỉnh Belluno trong vùng Veneto, có vị trí cách khoảng 110 km về phía bắc của Venice và khoảng 30 km về phía bắc của Belluno. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 292 và diện tích 4,4 km².
Xã Fillmore, Quận Montgomery, Illinois
Xem thêm
Thể loại:Xã của Illinois Thể loại:Quận Montgomery, Illinois
Zoppè di Cadore
Đô thị Zoppè di Cadore có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là thôn làng) Villa, Bortolot, and Sagui.
Zoppè di Cadore giáp các đô thị: Forno di Zoldo, Vodo di Cadore, Zoldo Alto.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Belluno Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Veneto
Đinh Trang Thượng
Đinh Trang Thượng là một xã thuộc huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.
Xã Đinh Trang Thượng có diện tích 89,22 km², dân số năm 1999 là 1.891 người, mật độ dân số đạt 21 người/km².
Plecoptera hamifera
Plecoptera hamifera là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Plecoptera
Cirsium succinctum
Cirsium succinctum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Ledeb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1846
Psygmorchis
Psygmorchis là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách các chi phong lan Thể loại:Phân họ Lan
JS Suzunami (DD-114)
JS Suzunami (すずなみ) là tàu chiến thứ năm được sản xuất của Tàu khu trục lớp Takanami thuộc Lực lượng Phòng vệ trên biển Nhật Bản (JMSDF).
Suzunami được thực hiện theo Kế hoạch Bảo vệ Trung hạn năm 1996 và được đóng bởi nhà máy đóng tàu Mitsubishi tại Nagasaki. Tàu được đặt lườm vào ngày 24 tháng 9 năm 2003, hạ thủy vào 26 tháng 8 năm 2004. Tàu được đưa vào phục vụ vào ngày 16 tháng 2 năm 2006. và ban đầu được chỉ định cho Hải đội hộ vệ số 3 có trụ sở tại Maizuru, Kyoto.
Phục vụ
Ngày 16 tháng 2 năm 2005, tàu được đưa vào biên chế của Hải đội hộ vệ số 3 đóng tại Căn cứ hải quân Maizuru, Kyoto. Tháng 3 năm 2007, trong khuôn khổ của chiến dịch Tự do bền vững (Operation Enduring Freedom), tàu JS Suzunami cùng với tàu tiếp liệu JS Hamana đã được JMSDF triển khai đến Ấn Độ Dương để hỗ trợ việc tiếp nhiên liệu cho các lực lượng liên minh chống khủng bố ở Afghanistan. Tàu quay trở về Nhật Bản vào tháng 7 năm 2007. Vào ngày 25 tháng 3năm 2008, tàu đã được chuyển giao cho Hải đội hộ vệ số 1, Căn cứ hải quân Yokosuka, Kanagawa.
Ngày 13 tháng 8 năm 2012, JS Suzunami đã được phái đến Aden, Yemen để tham gia các hoạt động hộ tống chống cướp biển ngoài khơi bờ biển Somalia. Ngày 29-30 tháng 12, tàu đã ghé thăm cảng Port Klang, Malaysia.
JS Suzunami trở về Yokosuka vào ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Tham khảo
- Saunders, Stephen. IHS Jane's Fighting Ships 2013-2014. Jane's Information Group (2003). ISBN 0710630484
Tortula plinthobia
Tortula plinthobia là một loài Rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Sull. & Lesq.) Broth. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1902.
Cornukaempferia chayanii
Cornukaempferia chayanii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Piyapong Yupparach và Pornpimon Wongsuwan mô tả khoa học đầu tiên năm 2019.
Từ nguyên
Loài được đặt tên để vinh danh tiến sĩ Chayan Picheansoonthon.
Phân bố
Loài này được tìm thấy ở cao độ 100 m trong huyện Laplae, tỉnh Uttaradit, miền bắc Thái Lan.
Chú thích
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2019 Thể loại:Thực vật Thái Lan
Quy trình chăn nuôi chính xác
Trong khi nông nghiệp chính xác xuất hiện lần đầu cách đây hàng thập kỷ trong sản xuất cây trồng, nơi công nghệ GPS đã giúp nông dân giảm sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu và phân bón, thì gần đây nó mới được đưa vào ngành chăn nuôi. Cốt lõi của quy trình này là ứng dụng Internet vạn vật (IoT) vào hoạt động chăn nuôi. Bằng cách ứng dụng công nghệ Precision Farming Technologies (PFT), người chăn nuôi có thể theo dõi từng con gia súc ở trang trại, bao gồm theo dõi nhiệt độ, mức độ dinh dưỡng, hoặc thậm chí tình trạng sức khỏe. Điều này cho phép họ xác định những con vật bị bệnh từ đó kịp thời chăm sóc và chữa trị, IoT cho thấy khả năng cung cấp các thông tin cần thiết và đảm bảo sức khỏe vật nuôi, góp phần làm giảm những tổn thất không mong đợi.
Tổng quan
Việc sử dụng công nghệ chính xác trong sản xuất sữa đã tăng lên rất nhiều. Quy trình này hoạt động thực sự tốt ở cấp độ cá thể bởi vì một con bò sữa có giá trị rất nhiều tiền so với một con gà mái đẻ. Trong khi theo dõi hành vi chi tiết trong chăn nuôi gia súc đã chứng tỏ là một công cụ có giá trị để cải thiện hiệu quả, nhưng còn ở một đàn gia cầm thường thường có số lượng lớn hơn và thói quen, tính khí thất thường của gà (ví dụ như hoảng loạn) đã khiến việc theo dõi trở nên khó khăn hơn nhiều. Có những nghiên cứu phúc lợi gia cầm đang cố gắng hiểu rõ hơn về hành vi của gà mái thông qua nghiên cứu ở cấp độ cá thể, kiến thức đàn chính xác hơn sẽ dẫn đến một chiến lược quản lý chính xác hơn.
Trên gà
Dự án hệ thống ZTHZc hợp tác giữa Đại học Bern và Văn phòng thú y và an toàn thực phẩm liên bang Thụy Sĩ, sử dụng chuồng hai lớp để nghiên cứu tại chỗ. Ngôi chuồng đầu tiên có tám nhóm 360 con gà mái và có một khu vườn và đồng cỏ mùa đông. Ngôi nhà thứ hai có 20 nhóm 225 con gà mái và có một khu vực bên ngoài với một khu vườn mùa đông. Các cơ sở cho phép các nhà nghiên cứu nhân rộng các thử nghiệm và tiến hành nghiên cứu trong một môi trường bán thương mại. Một trang trại ở Hà Lan cung cấp cho gà một khu vườn mùa đông, một khu vực kín, nơi gà có thể tiếp cận với không khí trong lành và ánh sáng mặt trời. Vào những ngày nóng hơn, những con gà mái lang thang ở ngưỡng cửa vài nơi dạo bên ngoài.
Trong một ngày thông thường, gà mái trong các hệ thống chuồng mở sẽ di chuyển xuống từ các vị trí trên cao, nơi chúng đang ngủ đến khu vực xả rác/lông khoảng 20 phút sau khi đèn bật sáng trong nửa đêm về sáng. Chúng sẽ dành khoảng ba đến bốn giờ để gãi, mổ và giũ bụi trước khi đến hộp làm tổ, rất có thể là đẻ trứng. Từ đó, chúng sẽ đi lang thang khắp nơi và di chuyển ra ngoài trời đến khu vườn mùa đông khi lỗ pop cuối cùng mở ra. Trên bề mặt, nó có thể xuất hiện như thể những con chim di chuyển ngẫu nhiên hoặc không có cấu trúc, nhưng khi được theo dõi riêng lẻ, hành vi độc đáo trở nên rõ ràng như một số đi ra ngoài trời ngay khi cửa ổ mở ra, còn những con gà khác hầu như không mạo hiểm ở bên ngoài.
Bằng việc giám sát các loài gà bằng hệ thống theo dõi hồng ngoại được thiết kế thành hệ thống theo dõi sử dụng chùm tia hồng ngoại có mã đặc biệt được nhúng vào chúng, tương tự như chùm phát ra từ điều khiển từ xa tạo ra các chùm tia ở những khu vực mà muốn ghi lại chuyển động của gà mái. Người nhận được gắn vào chân gà mái. Họ nhận ra các mã trong chùm tia hồng ngoại và lưu trữ thông tin mỗi khi gà mái đi vào và để lại một vùng (pin trong máy thu kéo dài đến ba tuần). Sử dụng hệ thống này, các nhà nghiên cứu theo dõi chuyển động trong năm khu vực của chuồng. Đầu ra của bốn con gà mái trong 11 ngày liên tiếp có thể được nhìn thấy.
Về mặt phúc lợi gà mái về những con gà mổ lông và động lực gây nên hành vi này cho thấy những nơi mà đàn gà được thả rông (range), chúng có xu hướng ít mổ lông hơn, dù đó là bởi vì những con gà đó là gà mổ lông đi ra ngoài nhiều hơn hay liệu những con gà bị mổ lông đang đi ra ngoài để thoát ra, đồng thời biết thêm về con gà nào gây ra vấn đề sẽ cho phép các nhà chọn giống loại bỏ đặc điểm đó thông qua các chương trình nhân giống. Cũng bằng việc sử dụng dữ liệu cá thể cho thấy sau khi tiêm vắc-xin tiêu chuẩn, chuyển động của gà mái đột nhiên vô cùng thay đổi, một sự thay đổi hành vi dường như kéo dài bảy đến tám ngày. Trong khi 97% số gà đã đi ra ngoài, hầu hết chúng không bao giờ vượt ra ngoài khu vườn mùa đông đến khu vực thả rông, mặc dù chúng có thể đi lên phạm vi, chúng dường như dành phần lớn thời gian trong khu vườn mùa đông.
Trong một trang trại ở Pháp, gà đẻ có thể chọn đi lang thang trong khu vườn mùa đông hoặc đi qua một cửa thứ hai mở ra một khu vực mở bên ngoài. Hầu hết chọn đi không xa hơn khu vườn mùa đông. Khu vườn mùa đông là không gian ngoài trời được bao quanh ở tất cả các phía. Thông thường, chúng có một mái nhà và được bao quanh bởi hàng rào lưới. Gà có thể tiếp cận với không khí trong lành và ánh sáng mặt trời nhưng được bảo vệ khỏi những con vật săn mồi. Biết có bao nhiêu con gà sử dụng khu vườn mùa đông so với khu vực phạm vi là thông tin có giá trị cho các nhà bán lẻ và người tiêu dùng, những người có thể đang thúc đẩy các nhà sản xuất cung cấp không gian cho những con gà không thích sử dụng nó.
Trên heo
Ngành chăn nuôi sạch đang chuyển dần từ thị trường ngách nhỏ lẻ sang một thị trường đầy tiềm năng, triển vọng. Dinh dưỡng đầy đủ chỉ là một phần cho sự thành công của một dự án và tổng thể những yếu tố như chất lượng con giống, chuồng trại và trang thiết bị, quản lý trang trại, kiểm soát sức khoẻ và phát triển nguồn nhân lực cần được kết hợp thành một chương trình chăm sóc nuôi dưỡng tối ưu để phát triển hệ thống chăn nuôi không kháng sinh toàn diện. Chăn nuôi sạch không lệ thuộc vào phương pháp điều trị bệnh mà chủ yếu là tăng cường công tác phòng bệnh, xác định chính xác và nhanh chóng những thách thức trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng để chủ động ngăn chặn sự phát triển của mầm bệnh.
Tiến trình dự kiến áp dụng từ "Quy trình chăn nuôi chính xác" (Precision Livestock Farming–PLF) vào chăn nuôi heo sạch không kháng sinh trong tương lai. Các dữ liệu thông tin từ chuồng nuôi nên được cập nhật liên tục và phân tích đầy đủ thực tế theo thời gian; nên được kết nối với các thiết bị cho ăn, để cung cấp thức ăn tốt nhất cho vật nuôi dựa trên trạng thái sức khỏe của heo. Thức ăn chăn nuôi thường được thiết kế theo nhóm khối lượng và nhu cầu, vì thế, việc cho ăn theo từng cá thể không hề dễ dàng do đó phải cần đến một số mô hình công thức và cách cho ăn (feeder) mới có thể cung cấp thức ăn từng con lợn trong sản xuất thương mại. Hệ thống này sẽ sử dụng thức ăn cơ bản, và sau đó trộn nhiều loại dinh dưỡng phù hợp cho từng con lợn và cung cấp cho nó.
Phương pháp này có thể cung cấp ít dinh dưỡng hơn cho những con lợn nặng ký và cung cấp nhiều dinh dưỡng cho các con vật nhỏ hơn. Nhiều cơ sở chăn nuôi lợn ở Châu Âu đã sẵn sàng tiến đến phương pháp dinh dưỡng chuẩn xá việc sử dụng công nghệ này không chỉ là đơn thuần là thay đổi cách cho ăn feeders, máy móc, hoặc xây một silo khác nó sẽ phức tạp hơn rất nhiều và họ phải thay đổi cách họ vận hành và thiết kế công thức. Những thay đổi này ở trong xu hướng dinh dưỡng chuẩn xác và không chỉ hướng đến dinh dưỡng chuẩn xá mà chăn nuôi một cách chuẩn xác, và trong đó dinh dưỡng là một yếu tố quan trong và sau cùng chi phí của sản xuất lợn chỉ là chi phí thức ăn.
Cho ăn
Cho ăn chính xác là cách mà người nuôi cung cấp thức ăn có hàm lượng chất dinh dưỡng phù hợp với một số lượng cần thiết. Các phương thức dinh dưỡng chính xác trong chăn nuôi heo và gia cầm giúp người chăn nuôi giảm tình trạng lãng phí thức ăn và chi phí thức ăn, đồng thời vẫn xử lý được những thách thức liên quan đến môi trường và sản xuất. Cho ăn chính xác có nghĩa cung cấp thức ăn với hàm lượng dinh dưỡng đúng chuẩn và liều lượng cần thiết cho vật nuôi, chăn nuôi chính xác mà dinh dưỡng chính xác là một phần quan trọng, vì thức ăn đóng góp vào chi phí chăn nuôi.
Hệ thống cho ăn chính xác cũng được cho là giúp một số phần của quy trình chăn nuôi trở nên tự động hơn bằng cách sử dụng công nghệ để theo dõi heo và quan sát cách chúng ăn và phát triển. Tùy từng trường hợp mà máy tính sẽ quyết định hệ thống sẽ trộn hai hay ba loại thức ăn lại với nhau, từ tất cả thông tin chúng có. Việc phân phối thức ăn cũng sẽ tự động, và các nhà chăn nuôi và chuyên gia dinh dưỡng sẽ có vai trò mới trong mô hình này. Hệ thống và mô hình chuẩn xác sẽ được phát triển dựa vào các thông tin hiện hữu như là lượng thức ăn tiêu thụ vào và hành vi con vật. Các nhà sản xuất sẽ thêm vào các cảm biến khác, như là cân cảm biến, mô hình để ước tính "hồ sơ dinh dưỡng" trở nên chính xác hơn, hệ thống cho ăn chuẩn xác (precision feeding) giúp các nhà sản xuất cung cấp đúng và vừa đủ các chất dinh dưỡng cần thiết.
Hệ thống thức ăn chuẩn xác này còn tăng việc tự động hóa trong sản xuất, sử dụng công nghệ theo dõi và quan sát hành vi ăn và quá trình sinh trưởng. Máy tính sẽ là là người quyết định dựa vào các thông tin thu thập được, và nó có thể sẽ trộn 2-3 lại thức ăn khác nhau trong một số trường hợp. Việc cho ăn cũng sẽ được tự động hoá, và nhà sản xuất và nhà dinh dưỡng khi đó sẽ có những vai trò mới trong sản xuất. Việc thay đổi phương pháp sản xuất, như việc tiến tới sản xuất không sử dụng kháng sinh, sẽ mang đến nhiều thử thách về hiệu suất thức ăn cho nhà sản xuất gia cầm và có thể hướng đến sử dụng nguyên liệu mới. Phương pháp dinh dưỡng chuẩn xác trong chăn nuôi lợn và gia cầm giúp nhà sản xuất tránh lãng phí các chất dinh dưỡng dư thừa và giảm chi phí liên quan đến thức ăn, đồng thời giải quyết phần nào những vấn đề môi trường và những khó khăn trong sản xuất.
Các nghiên cứu về dinh dưỡng chuẩn xác trong chăn nuôi lợn, phát triển và sử dụng mô hình toán học vào hệ thống cho ăn chuẩn xác và hệ thông chăn nuôi. Công nghệ dinh dưỡng chuẩn xác mang lại nhiều lợi ích, bao gồm giảm lượng thức ăn sử dụng và chi phí chăn nuôi khoảng 8% chi phí cho ăn và sản xuất; giúp người chăn nuôi dự đoán chính xác hơn thời gian xuất lợn vào lò mổ từ đó cho phép việc thiết lập các kế hoạch khác phù hợp hơn và cải thiện môi trường hơn và giảm áp lực lên môi trường. Hướng tiếp cận dinh dưỡng chính xác này còn giúp giảm bài tiết nitơ (nitrogen) ít nhất 30% và giảm lượng phosphor, phát hiện sớm dịch bệnh là một lợi ích khác mà người chăn nuôi sẽ nhận được.
Những công ty lớn tại châu Âu đã chuyển sang sử dụng phương thức cho ăn chính xác, ứng dụng công nghệ này không chỉ là vấn đề thay đổi máy móc cho ăn, hay xây dựng thêm hầm chứa thức ăn mà là thay đổi cách thức sản xuất và công thức thức ăn. Sự chuyển đổi này là một phần của chiến lược thay đổi quy mô to lớn hơn đó là chăn nuôi chính xác. Đã có một số nhà sản xuất quan tâm hơn về mức ảnh hưởng của thức ăn chăn nuôi lên môi trường. Với hệ thống sản xuất toàn diện, có thể đạt đến việc tối ưu hóa thức ăn cho lợn, và trồng các loại nguyên liệu được bón phân với những con vật ấy đó là một giai đoạn mà nhà sản xuất quan tâm hơn về làm thế nào thay đổi nguyên liệu và công nghệ sử dụng trong thức ăn để giảm ảnh hưởng xấu lên môi trường.
Công thức dinh dưỡng cho lợn và gia cầm đã được cải tiến rất nhiều, như là việc sử dụng synthetic amino acid và enzyme trong thức ăn, việc bổ sung có chọn lọc các amino acid đã làm thay đổi cách tổ hợp khẩu phần, ngày nay lysin được bổ sung với tỷ lệ cao hơn để hỗ trợ sự phát triển của các gà thịt giúp tạo ra nhiều thịt trắng hơn, trong sản xuất gà thịt hiện nay, lysine được thêm vào ở hàm lượng cao để tạo thêm nhiều thịt trắng hơn, các chất phụ gia giúp khẩu phần được cân bằng theo tỷ lệ amino acid lý tưởng, thay vì chỉ tập trung vào hàm lượng các amino acid riêng lẻ. Theo quan điểm chính xác, việc sử dụng tỷ lệ amino acid lý tưởng là tỷ lệ của các amino acid so với lysin và việc sử dụng các amino acid tổng hợp có lẽ là các thay đổi lớn nhất về cách tiếp cận dinh dưỡng và công thức thức ăn, việc sử dụng amino acid tổng hợp và sự cải tiến của các phần mềm tổ hợp công thức đã thay đổi cách sử dụng nguyên liệu và độ phức tạp của khẩu phần đối với các nhà sản xuất.
Tham khảo
Thể loại:Chăn nuôi Thể loại:Gia súc
Sáng kiến vùng Vịnh Bengal về hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật đa khu vực
Bay of Bengal Initiative for MultiSectoral Technical and Economic Cooperation (BIMSTEC), tạm dịch là Sáng kiến vùng Vịnh Bengal về hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật đa khu vực, là một tổ chức quốc tế bao gồm một số nước Nam Á và Đông Nam Á như: Bangladesh, Ấn Độ, Myanmar, Sri Lanka, Thái Lan, Bhutan và Nepal.