Đình_Hoa_Vân_Hải
SỰ KIỆN NHÂN VẬT LỊCH SỬ
4) Đình Hoa Vân Hải trụ sở rút lui của xứ ủy Trung kỳ năm 1931 – 1932:	Làng Hoa Vân Hải có vị trí chiến lược hết sức quan trọng đối với phong trào cách mạng lúc bấy giờ. Làng nằm trên trục đường tỉnh lộ 22A, là tâm điểm giáp giới của 3 huyện Can Lộc, Nghi Xuân, Thạch Hà. Đây là những huyện có phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh lớn mạnh trong thời kỳ 30 – 31. Phía đông của làng ăn liền với bờ biển, phía tây có dãy núi Hồng Lĩnh đã bao đời nay từng là căn cứ của các cuộc kháng chiến, do các sĩ phu và những nhà yêu nước khởi xướng. Nhân dân địa phương lại thủy chung, trung thành với cách mạng. Với vị trí và khi phong trào cách mới chớm nổ ra, tổng bộ Tân Việt ở Vinh đã cử đ/c Hà Huy Tập, Lê Duy Điếm, Nguyễn Thị Kim hoạt động ở Vinh – Nghệ An nhiều lần về tại làng Hoa Vân Hải để tổ chức nhân dân diễn thuyết, giác ngộ cách mạng và thành lập các tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng.	Từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (3/2/1930), Đảng bộ lâm thời Nghi Xuân cũng nhanh chóng được thành lập, đình Hoa Vân Hải trở thành trụ sở hoạt động của Đảng bộ. Đ/c Trần Hữu Thiều lúc đó bí thư lâm thời của Tỉnh ủy Hà Tĩnh cũng đã nhiều lần về Hoa Vân hải để trực tiếp chỉ đạo, uốn nắn phong trào. Sau này Tỉnh ủy còn cử các đ/c Trần Văn Hoành, Trần Kính, Phong Nhã, Lê Tuấn v.v… về trực tiếp nằm vùng tại làng Hoa Vân Hải để lãnh đạo các cuộc đấu tranh và tìm cách ngăn chặn sự đàn áp của kẻ thù. Khi phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, bị thực dân Pháp thực hiện chính sách khùng bố, đốt sạch, phá sạch, hòng dìm phong trào trong biển máu, xứ ủy Trung kỳ đã chọn đình Hoa Vân Hải làm nơi tạm lánh, nhằm bảo toàn lực lượng. Đình làng là địa điểm để giữ mối liên lạc, là chỗ gặp gỡ để trao đổi những thông tin cần thiết. Trong những năm 1930 – 1933, có những thời điểm ở thành phố Vinh, các cơ sở Đảng trong các nhà máy bị kẻ thù ráo riết truy lùng. Trụ sở của xứ ủy Trung kỳ lúc đó đóng ở Yên Dung Thượng, Yên Dũng Hạ thuộc thành phố Vinh – Nghệ An, bị thực dân Pháp lùng sục khủng bố. Các đ/c lãnh đạo của xứ uỷ Trung Kỳ như Nguyễn Phong Sắc, Lê Mao, Lê Viết Thuật, Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Duy Trinh đã đóng giả thường dân để vượt qua dông Lam về làng Hoa Vân Hải tạm lánh, tránh sự truy lùng săn đuổi của kẻ thù. Sau đó tìm cách bắt muối liên lạc, nhằm duy trì phong trào cách mạng. Trường hợp của đ/c Lê Mao, bí thư khu ủy vùng Vinh – Bến Thủy - Ủy viên xứ ủ Trung Kỳ, khi bị kẻ thù truy đuổi, đ/c đã chạy ra cầu cảng ngoài bờ sông để tìm cách vượt sang Hà Tĩnh. Khi đang bơi qua giữa sông, bọn địch trên bờ xả đạn xuống đ/c Lê Mao đã hy sinh (1). Trong một số hồi ký của đ/c Chu Biên, Võ Thúc Đồng, Nguyễn Sỹ Quế, tại các địa điểm của xứ uỷ Trung kỳ đóng ở làng Hưng Dũng bao giờ ngoài bờ sông Lam cũng có một con đò ngang để khi bị địch vây đuổi thì các đ/c có thể vượt sang Hà Tĩnh rồi tìm cách về làng Hoa Vân Hải để ẩn náu và bảo toàn lực lượng (2). Đình Hoa Vân hải lúc này trở thành điểm liên lạc, điểm hẹn, trung tâm chỉ đạo của xứ Trung Kỳ của thời kỳ cuối phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Sai khi phong trào Xô viết nghệ tĩnh bị nhấn chìm trong biển máu, làng Hoa Vân Hải được mệnh danh là làng Đỏ (làng cộng sản) (3). Thực dân Pháp và bon phong kiến cũng tập trung lực lượng khủng bố, xoá sổ bằng được làng Hoa Vân hải. Chúng tổ chức màng lưới mật thám, lùng bắt tra khảo, bắn giết những người cộng sản. Nhiều cán bộ của xứ uỷ Trung kỳ, Tỉnh Uỷ Hà Tĩnh, Đảng bộ Nghi Xuân, đang trực tiếp hoạt động tại làng Hoa Vân Hải, hoặc dưới chân núi Hồng Lĩnh đều bị kẻ thù vây ráp truy đuổi. Ngôi đình làng Hoa Vân Hải và khu đất bãi rộng trước đình trở thành nơi giam cầm xét hỏi, tra tấn hành quyết của thực dân phong kiến đối với những người cộng sản. Trong đó có tấm gương của đ/c Phan Viết Biểu – cán bộ Tỉnh uỷ Hà Tĩnh được biệt phái về công tác tại Hoa Vân hải bị bọn mật thám theo dõi và truy bắt. Chúng đã dùng mọi biện pháp tra tấn dã man, bắt đ/c nằm giữa sân đình, căng mắt để nhìn ánh nắng mặt trời mùa hè. Hai ngày sau đ/c cũng không khai, chúng đã treo người lên ngọn cây tre, những hành động đó cũng không lay chuyển được lòng trung kiên của đ/c. Ba ngày sau, chúng bắt mọi người trong làng Hoa Vân Hải ra chứng kiến việc hành quyết Phan Viết Biểu trước cổng đình làng. Mặc dù bị đàn áp, khủng bố dã man, nhưng sự đoàn kết giữa đảng và nhân dân càng thêm gắn bó. Quần chúng nhân dân Hoa Vân Hải vẫn một lòng đùm bọc che chở, bảo vệ cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng. Những tấm gương tiêu biểu của quần chúng nhân dân như cụ Phan Công Chính (cha Phan Viết Biểu) ngày đêm canh gác bảo vệ cơ sở đảng. Bà Dương Thị Thiều, có bốn người con trài đều hiến dâng cho cách mạng (hai người làm liên lạc, hai người trong đội tự vệ bảo vệ tổ chức Đảng) cả bốn người đều bị bắt đi tù đày, riêng bản thân bà Dương Thị Thiều bị quản thúc, nhưng khi một số đ/c cách mạng của ta bị truy đuổi lâm nguy phải chạy vào nhà, bà vẫn tìm cách che giấu nuôi nấng. Bà Phan Thị Đình (vợ Trần Sỹ Cơ) đã có hàng tháng thời lăn lộn, tiếp cơm cháo, quần áo cho cán bộ, giữ mối liên lạc giữa các đ/c trên đỉnh núi Hồng Lĩnh với vùng cách mạng. Tất cả các gia đình nhân dân thuộc làng Hoa Vân Hải đều có người bị bắt, bị tra tấn hoặc bị đốt phá nhà cửa, nhiều gia đình có người bị đày đi biệt xứ như Trần Văn Hoành, Phan Năm Tuyết, Trần Đình Vượng, nhưng những người ở nhà vẫn một mực trung thành với đảng, che giấu nuôi nấng, tìm cách tiếp tế cho cán bộ. Ngôi đình làng nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử tiêu biểu, cũng bị thực dân pháp và bọ phong kiến đổ dầu đốt cháy toàn bộ vào những ngày cuối năm 1932 (Ngôi đình chỉ còn lại nhà hậu cung phía sau, nơi xứ uỷ Trung kỳ đã từng đặt cơ quan ấn loát và hoạt động bí mật của thời kỳ Xô viết Nghệ Tĩnh). Đến giữa năm 1933 thực dân Pháp và phòng kiến đã thiết lập lại được chính quyền ở làng Hoa Vân hải. Nhưng tất cả những thủ đoạn đàn áp, cũng như những hình thức mỵ dân của kẻ thù, không làm lung lay được tinh thần cách mạng và tấm lòng bảo vệ Đảng của quần chúng nhân dân. Những ảnh hưởng của Đảng và phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, đã thấm sâu vào đại đa số quần chúng nhân dân, khi có điều kiện và thời cơ, tinh thần cách mạng ấy lại được thổi bùng lên thành những cơn báo táp cách mạng mới.