cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pitcairnia attenuata
Pitcairnia attenuata là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. & Read miêu tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pitcairnia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Aden Foyer
Jonas Engelschiøn Mjåset (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1996), được biết đến nhiều hơn với cái tên Jonas Aden hay Aden Foyer, là một nhà sản xuất nhạc EDM, DJ, ca sĩ và nhạc sĩ người Na Uy.
Sự nghiệp
Trong nửa cuối năm 2015, Jonas Aden đã phát hành các bản remix không chính thức của các bản hit như 'Lean On', 'Heads Will Roll' và 'Secrets'.
Vào cuối năm 2015, Jonas Aden hợp tác với Robby East, đã phát hành đĩa đơn chính thức đầu tiên 'Fall Under Skies' thông qua hãng thu âm Heldeep Records của Oliver Heldens. Bài hát này sau đó đã cán mốc một triệu lượt nghe trên SoundCloud trong vòng một vài tuần, đạt vị trí thứ 22 trên bảng xếp hạng Beatport House. Tiếp theo đó, "Temple" đã được phát hành trên hãng thu âm Hexagon của Don Diablo vào năm 2016, sau đó nó cũng lọt vào top 40 của bảng xếp hạng Beatport House. Ngoài sản nhạc ra, anh còn nổi tiếng với các video hướng dẫn sản xuất âm nhạc.
Ngày 25 tháng 2 năm 2021, Jonas Aden đăng 1 video lên Youtube dưới dạng note, cho biết hiện tại anh đang gặp các vấn đề tâm lý và phải tạm thời ngừng hoạt động âm nhạc. Trong video, anh cũng gửi lời cảm ơn tới những người hâm mộ đã ủng hộ anh, để anh có cơ hội gặp gỡ làm việc với những tên tuổi lớn như Alan Walker, Martin Garrix,...
Ngày 1 tháng 11 năm 2022, sau một khoảng thời gian trị liệu tâm lý, Jonas Aden đã chính thức trở lại với một nghệ danh mới là Aden Foyer với tư cách là một ca sĩ và nhạc sĩ. Anh cho biết anh muốn tiếp tục con đường âm nhạc của mình với một màu sắc mới là Pop/Ballad cùng với việc anh tự sáng tác và hát những bài hát mới của mình. Đĩa đơn đầu tay với nghệ danh mới của anh là "The Ballet Girl".
Ngày 1 tháng 3 năm 2023, anh chính thức trở thành nghệ sĩ trực thuộc của hãng thu âm Columbia Records, một hãng đĩa trực thuộc quản lý của Sony Music Entertainment. Ngày 14 tháng 3 cùng năm, anh cho ra mắt đĩa đơn thứ 2 của mình có tên là "Other Side of the Moon".
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà sản xuất âm nhạc Thể loại:DJ Thể loại:Nhạc sĩ Na Uy Thể loại:Sinh năm 1996 Thể loại:Người Na Uy Thể loại:Người Na Uy thế kỷ 21
Diaea ambara
Diaea ambara là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Diaea. Diaea ambara được Arthur T. Urquhart. miêu tả năm 1885.
Tham khảo
Thể loại:Diaea
Michaela Kargbo
Michaela Kargbo (sinh ngày 05 tháng 7 năm 1991) là một vận động viên chạy nước rút thi đấu quốc tế cho Sierra Leone.
Kargbo đại diện cho Sierra Leone tại Thế vận hội Mùa hè 2008 ở Bắc Kinh. Cô thi đấu ở chặng nước rút 100 mét và đứng thứ bảy trong lượt chạy của mình và không tiến vào vòng hai. Cô chạy quãng đường trong khoảng thời gian 12,54 giây.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1991
Sigmodon alleni
Sigmodon alleni là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Bailey mô tả năm 1902.
Tham khảo
Thể loại:Sigmodon Thể loại:Động vật được mô tả năm 1902 Thể loại:Động vật đặc hữu México Thể loại:Loài dễ thương tổn
Suarius caviceps
Suarius caviceps là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được McLachlan miêu tả năm 1898.
6155 Yokosugano
6155 Yokosugano (1990 VY2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 11 năm 1990 bởi T. Nomura và K. Kawanishi ở Minami-Oda.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1990 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Compsophorus striatifrons
Compsophorus striatifrons là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Compsophorus
Astragalus bithynicus
Astragalus bithynicus là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Bornm.) Podl. & Sytin mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Liên kết ngoài
B Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Tridactylina
Tridactylina là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Tridactylina gồm các loài:
Liên kết ngoài
Thể loại:Anthemideae
Viêm mô tế bào
Viêm mô tế bào là một nhiễm trùng do vi khuẩn liên quan đến các lớp bên trong của da. Nó đặc biệt ảnh hưởng đến lớp hạ bì và chất béo dưới da. Dấu hiệu và triệu chứng bao gồm một vùng da bị đỏ và tăng kích thước trong một vài ngày. Viền của vùng đỏ thường không sắc và da có thể sưng lên. Mặc dù màu đỏ của da bị sưng thường chuyển sang màu trắng khi bị ấn vào, điều này không phải lúc nào cũng đúng. Khu vực bị nhiễm trùng thường gây đau. Các mạch bạch huyết thỉnh thoảng cũng có liên quan, và người bệnh có thể bị sốt và cảm thấy mệt mỏi.
Chân và mặt là những vị trí mắc bệnh phổ biến nhất, mặc dù viêm mô tế bào có thể xảy ra ở bất kỳ phần nào của cơ thể. Chân thường bị viêm nhiễm sau khi bị rách da. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm béo phì, phù chân, và tuổi già. Đối với nhiễm trùng trên mặt, ít khi việc viêm nhiễm xảy ra do một sự cố làm rách da mặt trước đó. Các vi khuẩn liên quan thường gặp là streptococcus và Staphylococcus aureus. Trái ngược với viêm tế bào, erysipelas là một nhiễm trùng do vi khuẩn liên quan đến các lớp da trên bề mặt, có màu đỏ với các cạnh được xác định rõ ràng, và thường có sốt. Chẩn đoán thường dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng hiện tại, không dùng cách nuôi cấy tế bào. Trước khi chẩn đoán, các nhiễm trùng nghiêm trọng hơn như nhiễm trùng xương hoặc viêm mô hoại tử cần phải loại trừ.
Điều trị thường dùng thuốc uống kháng sinh như cephalexin, amoxicillin, hoặc cloxacillin. Đối với các bệnh nhân dị ứng với penicillin, có thể dùng erythromycin hoặc clindamycin. Nếu gặp chứng kháng methicillin S. aureus (MRSA), cần dùng doxycycline hoặc trimethoprim/sulfamethoxazole. Cần thận trọng khi có mủ ở các viêm nhiễm MRSA trước đó. Dùng thuốc giảm đau có thể hỗ trợ việc điều trị.
Các biến chứng thường bao gồm việc tạo thành áp-xe. Khoảng 95% số người được điều trị có kết quả tốt sau 7 đến 10 ngày. Viêm mô tế bào ảnh hưởng đến 21,2 triệu người vào năm 2015. Tại Hoa Kỳ khoảng 2 trong số 1000 người mỗi năm bị chứng bệnh này ở phần dưới của chân. Trong năm 2015 bệnh này đã gây ra 16,900 ca tử vong trên toàn cầu.Ở Anh, viêm mô tế bào là lý do của 1,6% ca nhập viện.
Liên kết ngoài
Thể loại:Viêm Thể loại:RTT
Tông Cọ
Tông Cọ là một xã thuộc huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Xã Tông Cọ có diện tích 35,06 km², dân số năm 1999 là 4504 người, mật độ dân số đạt 128 người/km².
Ericentrodea ramirezii
Ericentrodea ramirezii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được H.Rob. & S.Díaz mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ericentrodea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Ornithidium affine
Ornithidium affine là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Poepp. & Endl.) M.A.Blanco & Ojeda mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ornithidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007
Alkanna verecunda
Alkanna verecunda là loài thực vật có hoa trong họ Mồ hôi. Loài này được Hub.-Mor. mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.
Liên kết ngoài
Thể loại:Alkanna Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1971
Callicostella paupera
Callicostella paupera là một loài rêu trong họ Pilotrichaceae. Loài này được (Müll. Hal.) Kindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Liên kết ngoài
Thể loại:Callicostella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1891
Eilema sanguicosta
Eilema sanguicosta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eilema
Dalopius pallidus
Dalopius pallidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Dalopius
Thời đại đồ đá cũ
nhỏ|phải|Hộp sọ của [[Homo heidelbergensis, tổ tiên thời kỳ đồ đá cũ hạ của Homo neanderthalensis, có niên đại từ khoảng 500 Ka tới 400 Ka BP]] Thời đại đồ đá cũ là giai đoạn đầu của thời đại đồ đá trong thời tiền sử, được phân biệt bằng sự phát triển của các công cụ đá. Về cơ bản, nó chiếm gần như toàn bộ lịch sử loài người trên Trái Đất, bắt đầu từ khoảng 2,5 Ma BP (Ma/Ka BP: Mega/Kilo annum before present; triệu/ngàn năm trước), với sự xuất hiện của các công cụ bằng đá do các dạng người nguyên thủy như người khéo tay (Homo habilis) đưa ra, cho đến khi có sự xuất hiện của nông nghiệp vào khoảng 12 Ka BP. Thuật ngữ "Paleolithic", nghĩa văn chương là "Thời đại cổ của đá", đã được nhà khảo cổ học John Lubbock tạo ra vào năm 1865 và có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "παλαιός", "paleos" (cổ, cũ) và "λίθος", "lithos", (đá).
Thời đại đồ đá cũ nói chung kết thúc khi thời đại đồ đá giữa (Mesolithic) bắt đầu, hoặc ở các khu vực với quá trình đồ đá mới hóa là sự bắt đầu của thời đại đồ đá cũ trên (Epipaleolithic).
Phả hệ loài người đơn giản hóa
Niên biểu chỉ ra dưới đây là phả hệ đơn giản hóa của nhân loại thời kỳ đồ đá:
Cách sinh sống
nhỏ|Hình vẽ mô phỏng lại một ngôi nhà gỗ tạm thời, tìm thấy tại [[Terra Amata (ở Nice, Pháp) có niên đại khoảng 400 Ka BP]] Nền kinh tế của một xã hội thời đại đồ đá cũ điển hình là rất đơn giản, với việc săn bắt và hái lượm là chủ yếu. Con người khi đó thu lượm thức ăn, củi và các vật liệu làm công cụ, quần áo hay dựng lều để tránh mưa gió.
Công cụ
Nói chung, các phương pháp chế tạo công cụ không thay đổi nhiều ở mức đáng kể trong thời đại đồ đá cũ, mặc dù đã có một loạt các nền văn hóa đã tồn tại trong thời đại này.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thế Pleistocen *
Lê Phạm Thành Long
Lê Phạm Thành Long (sinh ngày 5 tháng 6 năm 1996 tại tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam) là một cầu thủ bóng đá người Việt Nam hiện đang thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Đông Á Thanh Hoá.
Hoàng Anh Gia Lai (2007-2018)
11 tuổi, Thành Long trúng tuyển vào khóa 1 Học viện HAGL - JMG. Cùng lứa với anh là Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường… Nhưng chỉ sau một năm ăn tập, Thành Long đã phải xuống chơi ở đội năng khiếu vì không phát triển tốt như các đồng đội. Cú sốc đầu đời đó giúp cậu bé quê Quảng Ngãi buộc phải nỗ lực hơn trên sân tập nếu như không muốn tiếp tục bị đào thải. Nhưng khổ nỗi Học viện HAGL - JMG và tuyến năng khiếu lại đào tạo ra nhiều tiền vệ trung tâm xuất sắc như Tuấn Anh, Xuân Trường, Minh Vương, Triệu Việt Hưng… Vì vậy, Thành Long và nhiều cầu thủ khác buộc phải tìm đường đến các CLB hạng thấp để được thi đấu. Năm 2014, Thành Long được cho CLB Phú Yên mượn thi đấu ở Giải hạng nhì 2014 rồi Giải hạng nhất 2015 khi đội giành quyền thăng hạng.
Lứa 1 và 2 của Học viện HAGL-JMG đa số đều được bầu Đức đôn lên chơi ở V-League 2015. Nhưng Thành Long vẫn không có chỗ ở đội 1 HAGL vì không thể cạnh tranh được nơi tuyến giữa. Rời Phú Yên sau 2 năm, Thành Long tiếp tục được cho CLB Đắk Lắk mượn thi đấu ở Giải hạng nhất 2016 rồi lượt đi của mùa 2017.
Những năm tháng sau đó anh thi đấu cho Long An và Hải Phòng theo dạng cho mượn cho đến khi được Hải Phòng mua đứt vào cuối năm 2018.
Long An(2017)
Mùa giải 2017, Thành Long lọt vào mắt xanh nhà cầm quân Minh Phương khi ấy vị HLV này đang dẫn dắt Long An. Thành Long được câu lạc bộ chủ quản Hoàng Anh Gia Lai cho Long An mượn đến hết mùa giải 2017. Anh sớm trở thành nhân tố chủ chốt khi thi đấu tất cả các trận ở giai đoạn 2 nhưng tiếc là không đủ để giúp Long An ở lại V. League. Sau khi kết thúc mùa giải, Thành Long lại chuyển sang câu lạc bộ Hải Phòng dưới hình thức cho mượn cầu thủ.
Hải Phòng (2018-2019)
Mùa giải 2018, Thành Long chính thức chuyển sang thi đấu cho Hải Phòng dưới dạng cho mượn từ Hoàng ANh Gia Lai. Tại đây, Thành Long là cầu thủ tạo ấn tượng tốt nhất khi thể hiện tài kiểm soát bóng tốt hơn hẳn so với các cầu thủ đang thi đấu cho CLB Hải Phòng lúc bấy giờ. Qua những trận bóng, Thành Long ghi được 3 bàn, 3 kiến tạo và thi đấu 20 trận. Thành Long đã góp công lớn giúp đội nhà lọt vào top 6 cuối mùa.
Thanh Hóa (2020-)
Anh chuyển sang thi đấu cho Thanh Hóa từ mùa giải 2020.
Mùa giải 2023, Thành Long được huấn luyện viên Popov kéo xuống đá thấp nhất ở tuyến giữa để vừa thu hồi vừa giữ nhịp và phân phối bóng. Có thể nói, phát hiện lớn nhất của HLV Popov khi đến CLB Thanh Hóa chính là Thành Long. Đánh giá cậu học trò có kỹ thuật và nhãn quan chiến thuật tốt, ông không ngần ngại biến Thành Long thành một "Andrea Pirlo của Thanh Hóa" như cuộc nói chuyện với chính ban huấn luyện. Sự tỏa sáng của Thành Long đã góp phần giúp CLB Thanh Hóa đang bay cao ở ngôi đầu bảng xếp hạng V-League 2023. Tiền vệ cao 1,65m này cũng được HLV Philippe Troussier gọi vào đội tuyển Việt Nam.
Sự nghiệp đội tuyển Quốc gia
Thành Long đã được triệu tập vào danh sách tập trung của Olympic Việt Nam chuẩn bị cho ASIAD 2018. Dù không thể trụ lại song đây có thể xem là cột mốc đáng chú ý trong sự nghiệp non trẻ của Thành Long.
Anh được triệu tập lên đội tuyển Việt Nam sau giai đoạn thăng hoa cùng đội bóng xứ Thanh ở V League 2023. Thành Long hoàn toàn có cơ hội nếu thể hiện được mình trên sân tập và trong những trận giao hữu sắp tới với Hong Kong và Syria vào tháng 6 này. Thành Long có những điểm mạnh mà HLV Troussier muốn ở một tiền vệ trung tâm. Anh có thể phòng ngự, chuyền bóng chính xác ở mọi cự ly, quan sát nhạy bén và chơi bóng sáng tạo. Điều quan trọng chỉ là Thành Long hòa nhập như thế nào ở môi trường mới. Tiếc thay anh bị chấn thương trong lúc tập luyện và vẫn chưa thể ra sân được.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1996 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá nam Việt Nam Thể loại:Tiền vệ bóng đá nam Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá hạng nhất quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá hạng nhì quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Phú Yên Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Đắk Lắk Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Long An Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Hải Phòng Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa
Corydalis pseudotongolensis
Corydalis pseudotongolensis là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Lidén mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Liên kết ngoài
Thể loại:Corydalis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1995
Malkolm Moënza
Malkolm Moënza (sinh ngày 15 tháng 11 năm 1993) là một cầu thủ bóng đá người Thụy Điển thi đấu cho Dalkurd FF ở vị trí hậu vệ.
Đời sống cá nhân
Moënza sinh ra ở Majorna ở Gothenburg, với bố là người Guadeloupe và mẹ là người Thụy Điển.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1993 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhân vật thể thao từ Gothenburg Thể loại:Cầu thủ bóng đá Thụy Điển Thể loại:Người Thụy Điển gốc Guadeloupe Thể loại:Cầu thủ bóng đá GAIS Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Allsvenskan
Aderus trifasciatus
Aderus trifasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Aderus
Diaea bengalensis
Diaea bengalensis là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Diaea. Diaea bengalensis được miêu tả năm 1981 bởi Biswamoy Biswas & Mazumder.
Tham khảo
Thể loại:Diaea
San Pedro Taviche
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang Oaxaca
Hàm lồi
thumb|300px|right|Hàm lồi trên một đoạn khoảng cách.
right|thumb|300px|Một hàm (màu đen) là lồi nếu và chỉ nếu vùng phía trên [[đồ thị của hàm số của nó (màu xanh) là một tập lồi.]] right|300px|thumb|Một đồ thị [[đa thức hàm lồi x2 + xy + y2.]]
Trong toán học, một hàm có giá trị thực định nghĩa một khoảng cách chiều n được gọi là lồi (tiếng Anh: convex) nếu đoạn thẳng ở giữa, nối bất kỳ hai điểm nào của đồ thị của hàm số nằm phía trên đồ thị giữa hai điểm. Tương tự, một hàm là hàm lồi nếu epigraph (tập các điểm ở trên hoặc phía trên đồ thị hàm số) là một tập lồi. Hàm khả vi hai lần (twice-differentiable) của một biến đơn là hàm lồi nếu và chỉ nếu đạo hàm cấp hai của nó là không âm trên toàn bộ miền giá trị của nó. Các ví dụ phổ biến của hàm lồi trên một biến đơn bao gồm hàm số bậc hai x^2 và hàm mũ e^x. Nói một cách dễ hiểu, hàm lồi dùng để chỉ một hàm có dạng hình cái cốc \cup, và một hàm lõm có hình dạng của một cái mũ \cap.
Liên kết ngoài
Thể loại:Loại hàm số Thể loại:Phân tích lồi
Sugawara no Takasue no Musume
Sugawara no Takasue no Musume (菅原孝標女), là một nữ tác giả Nhật Bản sống vào thời Heian. "Sugawara no Takasue no Musume" có nghĩa là con gái của Sugawara no Takasue. Không rõ tên thật của bà là gì. Tuy nhiên, học giả người Anh Ivan Morris, đã dịch cuốn nhật ký riêng của bà thì gọi bằng cái tên Phu nhân Sarashina.
Bà nổi danh với cuốn du ký kinh điển thời Heian là Sarashina Nikki (Nhật ký Sarashina). Trong những năm cuối đời, văn nhân Fujiwara no Teika đã ngưỡng mộ nó đến mức phải sao chép lại để nghiền ngẫm cho riêng mình.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh thập niên 1000 Thể loại:Năm mất không rõ Thể loại:Nhà văn nữ thế kỷ 11 Thể loại:Nhà văn thế kỷ 11 Thể loại:Nhà văn nhật ký Nhật Bản Thể loại:Nhà văn du ký Nhật Bản Thể loại:Nhà thơ nữ Nhật Bản Thể loại:Nhà văn du ký nữ Thể loại:Truyện kể Genji Thể loại:Nhà văn du ký thời trung cổ Thể loại:Nhà văn bút ký nữ Thể loại:Nhà thơ Nhật Bản thế kỷ 11 Thể loại:Phụ nữ Nhật Bản thế kỷ 11 Thể loại:Người viết hồi ký nữ
Giải Goya cho phim châu Âu hay nhất
Giải Goya cho phim châu Âu hay nhất (tiếng Tây Ban Nha: Premio Goya a la mejor película europea) là một trong các giải Goya dành cho một phim của một nước châu Âu, được bầu chọn là hay nhất. Giải này được lập từ năm 1993.
Thập niên 1990
1993: Indochine – Régis Wargnier •
1994: Three Colors: Blue (Trois couleurs: Bleu) – Krzysztof Kieślowski • /
1995: The Snapper – Stephen Frears •
1996: Lamerica – Gianni Amelio •
1998: The Full Monty – Peter Cattaneo •
Leptoctenopsis subrufa
Leptoctenopsis subrufa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leptoctenopsis
Gotravalli, Belur
Gotravalli là một làng thuộc tehsil Belur, huyện Hassan, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Hassan (huyện)
Scythocentropus scripturosa
Scythocentropus scripturosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scythocentropus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1854
Tridax
Tridax là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Tridax gồm các loài:
Pitcairnia augusti
Pitcairnia augusti là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Harms miêu tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pitcairnia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Lakewood Shores, Illinois
Dân số
Dân số qua các năm:
Xem thêm
Thể loại:Nơi ấn định cho điều tra dân số của Illinois Thể loại:Quận Will, Illinois
Lonar
Lonar là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Buldana thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý
Lonar có vị trí Nó có độ cao trung bình là 563 mét (1847 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Lonar có dân số 20.082 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Lonar có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Lonar, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Chrysopa cephalica
Chrysopa cephalica là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Navás miêu tả năm 1936.
Tham khảo
Thể loại:Chrysopa
Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ
Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ (chữ Hán: 竹林大士出山圖) là một bức trường quyển trên giấy quyến bao gồm họa phẩm tranh thủy mặc kết hợp nghệ thuật thư pháp đặc sắc, và miêu tả cảnh Trúc Lâm đại sĩ (tức Trần Nhân Tông) từ động Vũ Lâm xuất du. Trúc Lâm Đại sĩ xuất sơn đồ được vẽ trên một trường quyển (长卷) có kích thước 961×28 cm, trong đó bao gồm một bức họa rộng 316×28 cm.
Năm 1922, bức thư họa được hoàng đế Phổ Nghi bí mật đưa ra ngoài và lưu lạc cho đến năm 1949 mới được đem về cất giữ tại Bảo tàng Liêu Ninh, thành phố Thẩm Dương. Cho đến trước tháng 4 năm 2012 những gì được biết về bức thư họa vẫn chỉ là những lời miêu tả, ghi chép trên văn bản. Vào tháng 4 năm 2012, trong một cuộc đấu giá, bản phục chế của bức thư họa được bán với giá 1,8 triệu đô la Mỹ.
Tác giả bức họa
Học giả Trần Quang Đức trích dẫn "Liêu Ninh tỉnh bác vật quán tàng – Thư họa trước lục – Hội họa quyển" do Nhà xuất bản. Mỹ thuật Liêu Ninh xuất bản năm 1999 cho biết: ''“Sách Bí điện chu lâm thời Thanh nhận định Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ là do Trần Giám Như vẽ, thực ra đã lầm. Bởi vết tích cắt xén ở phần cuối tranh vẫn có thể thấy rõ, vả lại dòng lạc khoản ‘Chí Chính chấp tam niên xuân Trần Giám Như tả’ sau này mới điền vào cũng hết sức rõ rệt. Theo Quyển 5 sách Đồ hội bảo giám của Hạ Văn Ngạn thời Nguyên cho biết ‘Trần Giám Như sống ở Hàng Châu, tinh thông vẽ truyền thần, là cao thủ số một của quốc triều’. Song trước mắt chúng ta chưa thấy tác phẩm nào của ông, nên không có cách nào so sánh với bức tranh này được, riêng dòng lạc khoản sau này mới điền đã đủ chứng minh đây không phải họa phẩm được vẽ ra từ tay bút Trần Giám Như. Dựa vào bốn nửa con dấu giáp lai như Ký Ngao, Tây Sở Vương Tôn của Hạng Nguyên Biện ở phần cách thủy sau tranh, có thể thấy rõ ràng việc này phát sinh trong lúc người ta cắt xén tranh khi bồi biểu. Từ đó có thể đoán rằng, thời gian điền lạc khoản phải rơi vào quãng sau khi họ Hạng đóng ấn và trước khi được đưa vào cung nhà Thanh."''
Cũng theo Trần Quang Đức trong "Ngàn năm áo mũ", những người viết lời bình của các danh sĩ ở cuối tranh đều không nhắc đến danh họa Trần Giám Như. Trong số những lời bình đó, có Dư Đỉnh viết: "Từ triều trước đến nay, tên tuổi ngài không được biết đến ở Trung châu [...] Nay may gặp thánh triều, khôi phục cương thổ thời Hán Đường, thu hết đất ấy, nhập vào bản đồ, khiến phong tục đồng văn đồng quỹ, nên tranh này mới được truyền bá ở kinh sư. Bằng không, tên tuổi của đại sĩ cũng chỉ lưu truyền ở một vùng Nam Giao mà thôi [...] Người Nam Giao vẽ lại sự việc nhất thời, hoan hỷ truyền xem”, Phó Hiệp viết: “Người trong nước hâm mộ, làm ra tranh này”. Vì vậy, rất có khả năng tranh do họa sĩ người Việt vẽ.
Theo giáo sư Phan Huy Lê năm 2016, những giám định gần đây khẳng định bức tranh vẽ tại Việt Nam và do những họa sĩ Việt Nam vẽ.
Mô tả
Toàn bộ thư quyển có kích thước 961×28 cm, trong đó bao gồm một bức họa rộng 316×28 cm, phần còn lại là phần thư pháp.
Bức họa
nhỏ|Hình ảnh Thượng hoàng Trần Nhân Tông trong tác phẩm Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ Với diện tích 316×28 cm của bức tranh, họa sĩ bức tranh đã vẽ tổng cộng 82 người: 61 người ở bên phải thuộc đoàn tiếp đón của Vua Trần Anh Tông và các tùy tùng, hộ giá; 21 người bên trái thuộc đoàn của Thượng hoàng Trần Nhân Tông, được chia làm 2 nhóm: Nhóm rước kiệu, tất cả đều đi chân đất và nhóm Vua quan, gồm 5 quan văn và 2 quan võ đứng trước vua. Bức tranh mô tả không gian với mây, núi, sông, cây cổ thủ xen lẫn cây cỏ dại ven đường. Màu sắc đen trắng của thủy mặc, giãn cùng các điểm nhấn là con người, những cây tùng cổ thụ, núi và mây tạo nên hiệu ứng thẩm mỹ về không gian và thời gian. Người, voi, ngựa, trâu, hạc cùng võng lọng, ngai, nghi trượng tạo nên một chỉnh thể hoàn chỉnh về bố cục của bức tranh. Từ núi ra có 21 người gồm Trần Nhân Tông, đạo sĩ Trung Quốc Lâm Thời Vũ. 5 tăng nhân ngoại quốc với đặc trưng về dị tộc rất đặc thù của người Nam Á rất có thể đây là tăng nhân Ấn Độ, tay cầm tích trượng, bình bát, kinh quyển. 8 đệ tử của Nhân Tông và 6 người khiêng kiệu đều có mày dài, có râu, tai to, tay lần tràng hạt.
Phần thư pháp
Được cho là thêm vào thời nhà Minh do Trần Quang Chỉ, chủ nhân của bức họa đã mời các danh sĩ thời đó viết thêm lời bình dẫn và đề thơ.
Các lời bình về bức tranh được thực hiện vào khoảng năm Vĩnh Lạc thứ 18 (1420). Bao gồm Triện phía đầu tranh và các bài bạt tựa phía sau tranh. Dưới đây là đoạn trích từ lời bình trên bức tranh của tiến sĩ Dư Đỉnh đời nhà Minh: ...nay bức họa miêu tả lúc ông [ Trần Nhân Tông ] từ động Vũ Lâm xuất du. Đại sĩ ngồi trên cáng, còn các tùy tùng đều khoác áo tăng. Voi trắng chở kinh đi ở sau cùng. Phía trước voi có người đội mũ vàng, cưỡi trâu, ấy hẳn là đạo sĩ Lâm thời Vũ. Cung nghênh trên đường chính là con của đại sĩ, người nối ngôi, thay cha trị nước...
Tác phẩm phái sinh
Tại Việt Nam, họa phẩm “Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn chi đồ” cũng được nhân bản và chuyển thể, tiêu biểu như:
Liên kết ngoài
Thể loại:Hội họa Trung Quốc Thể loại:Thế kỷ 14 Thể loại:Tranh vẽ Trung Quốc Thể loại:Thư họa Trung Hoa Thể loại:Tranh Việt Nam Thể loại:Lịch sử Việt Nam thời Trần
Sigmodon alstoni
Sigmodon alstoni là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas mô tả năm 1880.
Tham khảo
Thể loại:Sigmodon Thể loại:Động vật được mô tả năm 1880 Thể loại:Động vật được mô tả năm 1881
La bàn (định hướng)
La bàn hoặc La Bàn ở đây có thể là:
Çayköy, Demirci
Çayköy là một xã thuộc huyện Demirci, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 153 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Manisa
Aderus triguttatus
Aderus triguttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1916.
Tham khảo
Thể loại:Aderus
Hibiscus gilletii
Hibiscus gilletii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được De Wild. mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Hàng không năm 1942
Đây là danh sách các sự kiện hàng không nổi bật xảy ra trong năm 1942:
Chuyến bay đầu tiên
Tháng 1
Tháng 3
Tháng 4
Tháng 5
Tháng 6
Tháng 9
Tháng 11
Tháng 12
Bắt đầu hoạt động
Tháng 1
Tham khảo
Thể loại:Hàng không năm 1942
Dalopius partitus
Dalopius partitus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Brown miêu tả khoa học năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Dalopius
Xylotrechus quadrisignatus
Xylotrechus quadrisignatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Xylotrechus
Diaea bipunctata
Diaea bipunctata là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Diaea. Diaea bipunctata được William Joseph Rainbow miêu tả năm 1902.
Tham khảo
Thể loại:Diaea
Fight Song (bài hát của Rachel Platten)
"Fight Song" là bài hát của nữ ca sĩ người Mỹ Rachel Platten, được Columbia Records phát hành thành đĩa đơn từ album phòng thu thứ ba sắp ra mắt của cô Wildfire vào ngày 19 tháng 2 năm 2015. Ca khúc xuất hiện trong EP cùng tên với bài hát của nữ ca sĩ.
Ca khúc đạt được thành công thương mại trên toàn cầu, giành ngôi quán quân bảng xếp hạng của Vương quốc Anh và Scotland, và nằm trong top 10 tại Úc, Canada, New Zealand, và tại Hoa Kỳ, nơi mà ca khúc đã leo tới top 10 của nhiều bảng xếp hạng trong đó đạt vị trí thứ 6 trên bảng xếp hạng US Billboard Hot 100. Ca khúc cũng lọt vào top 20 của Slovakia. Đĩa đơn đã bán được hơn 1 triệu bản tại Hoa Kỳ, nhận được chứng nhận bạch kim của RIAA. EP Fight Song của Platten đã đạt đến vị trí 20 trên bảng xếp hạng US Billboard 200.
Bối cảnh sản xuất
Rachel Platten nói về cảm hứng viết bài hát: "'Fight Song' được lấy cảm hứng từ rất nhiều những trải nghiệm đau khổ của tôi, và chúng khiến tôi cảm thấy như thể tôi dường như không có cơ hội trong ngành công nghiệp này. Tôi viết bài hát này vì tôi cần nhắc nhở bản thân rằng tôi tin vào chính mình. Dẫu có chuyện gì xảy ra, tôi vẫn sẽ tiếp tục làm nhạc, thậm chí ngay cả khi chúng chỉ nằm trong một giới hạn nhỏ. Thậm chí ngay cả khi chúng chỉ dành cho tôi." Cô cũng nói thêm: "Trong một vài năm gần đây, tôi đã thật sự thử thách bản thân trong cách viết nhạc, để có thể trở nên tổn thương trong từng lời ca. Tôi không muốn bỏ quên những gì đã gây tổn thương cho tôi. Tôi không sợ bị chúng làm tổn thương nữa, vì tôi nghĩ rằng đó chính là lúc bạn đạt được thứ gì đó tuyệt vời."
Sử dụng trong truyền thông và các màn biểu diễn
Ngày 27 tháng 6 năm 2014, Platten ra mắt "Fight Song" trên We Heart It như một phần trong mục giới thiệu nghệ sĩ mới tiêu điểm. Ca khúc sau đó xuất hiện ở tập Giáng Sinh trong mùa thứ năm của Pretty Little Liars. Platten cho biết chương trình này đã giúp cho ca khúc của cô đến gần hơn với khán giả. Ca khúc cũng được đưa vào đoạn quảng cáo cho mùa thứ tư của Revenge trêm kênh Seven Network của Australia và cũng có trong video giới thiệu chương trình sắp ra mắt của đài CBS Supergirl trong tháng 5 năm 2015. "Fight Song" cũng được đưa vào đoạn quảng cáo của hãng ô tô Ford.
Vào ngày 14 tháng 5 năm 2015, Platten ra mắt lần đầu trên sóng truyền hình trong chương trình Good Morning America, và biểu diễn ca khúc. Ngày 13 tháng 6 năm 2015, Platten được Taylor Swift mời đến biểu diễn ca khúc vào một buổi diễn trong khuôn khổ chuyến lưu diễn 1989 World Tour tại Lincoln Financial Field ở Philadelphia.
Video âm nhạc
Một video âm nhạc đi kèm với ca khúc, được đạo diễn bởi James Lees, ra mắt vào ngày 19 tháng 5 năm 2015. Quá trình ghi hình kéo dài 4 ngày. Platten nói về chủ đề: "Tôi muốn video của tôi thể hiện được 2 khía cạnh – sự sợ hãi và nỗi đau – nhưng tôi cũng muốn nói rằng, đôi khi, để vượt qua những trận chiến chúng ta phải tự tiến lên phía trước."
Diễn biến thương mại
Ca khúc xuất hiện trên bảng xếp hạng US Billboard Hot 100 trong tuần 2 tháng 5 năm 2015, tại vị trí thứ 80, trở thành đĩa đơn đầu tiên của Platten góp mặt trên bảng xếp hạng. Ngày 18 tháng 7 năm 2015, ca khúc leo lên vị trí cuối cùng trong top 10, trở thành đĩa đơn top 10 đầu tiên của cô. Vào ngày 19 tháng 8 năm 2015, ca khúc đạt đến vị trí thứ 6, vị trí cao nhất tính đến thời điểm hiện tại. Tại vương quốc Anh, trong ấn bản phát hành ngày 3 tháng 9 năm 2015, ca khúc leo thẳng từ vị trí thứ 68 lên ngôi vị quán quân bảng xếp hạng UK Singles Chart, qua đó trở thành đĩa đơn đầu tiên của Platten lọt vào top 10 tại quốc gia này.
Trên bảng xếp hạng Irish Singles Chart, ca khúc nhảy 23 bậc, từ vị trí thứ 47 lên vị trí thứ 24 vào ngày 24 tháng 8 năm 2015. Hiện ca khúc đã đạt đến vị trí thứ 17.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đĩa đơn năm 2015 Thể loại:Bài hát năm 2015 Thể loại:Bài hát viết bởi Dave Bassett (nhà viết nhạc) Thể loại:Đĩa đơn của Columbia Records Thể loại:Metasongs Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40 Thể loại:Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary Thể loại:EP năm 2015 Thể loại:EP đầu tay
Compsophorus stuckenbergi
Compsophorus stuckenbergi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Compsophorus
Leptoctenopsis tatochorda
Leptoctenopsis tatochorda là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leptoctenopsis
Callicostella pellucida
Callicostella pellucida là một loài rêu trong họ Pilotrichaceae. Loài này được (Mitt.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Liên kết ngoài
Thể loại:Callicostella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877
Freycinetia novocaledonica
Freycinetia novocaledonica là một loài thực vật có hoa trong họ Dứa dại. Loài này được Warb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Saussurea lenensis
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1954
Freycinetia novocaledonica
Liên kết ngoài
Thể loại:Freycinetia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1900
Corydalis pseudoweigoldii
Corydalis pseudoweigoldii là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Z.Y.Su mô tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Metoponrhis kisilkumensis
Metoponrhis kisilkumensis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Corydalis pseudoweigoldii
Liên kết ngoài
Thể loại:Corydalis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1999
Metoponrhis kisilkumensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Metoponrhis
Johan Andersson (cầu thủ bóng đá, sinh 1995)
Johan Andersson (sinh ngày 15 tháng 6 năm 1995) là một cầu thủ bóng đá người Thụy Điển thi đấu cho Djurgårdens IF ở vị trí hậu vệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1995 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Djurgårdens IF Fotboll Thể loại:Cầu thủ bóng đá IK Sirius Fotboll Thể loại:Cầu thủ bóng đá Thụy Điển Thể loại:Hậu vệ bóng đá
Vũng Tàu (định hướng)
Vũng Tàu là thành phố thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Việt Nam. Ngoài ra, tên gọi Vũng Tàu còn có thể chỉ một số đơn vị hành chính từng tồn tại trong lịch sử như:
Xem thêm
Thể loại:Vũng Tàu
Alkanna viscidula
Alkanna viscidula là loài thực vật có hoa trong họ Mồ hôi. Loài này được Boiss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Liên kết ngoài
Thể loại:Alkanna Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1852
6156 Dall
6156 Dall (1991 AF1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 12 tháng 1 năm 1991 bởi Manning, B. G. W. ở Stakenbridge.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1991
Đại dịch COVID-19 tại Panama
Đại dịch COVID-19 tại Panama là một phần của đại dịch toàn cầu về bệnh coronavirus 2019 (COVID-19) do hội chứng hô hấp cấp tính nặng coronavirus 2 (SARS-CoV-2) gây ra. Virus được xác nhận đã lây lan sang Panama vào ngày 9 tháng 3 năm 2020. Một trong những người chết là một người đàn ông 64 tuổi, cũng bị biến chứng của bệnh tiểu đường và viêm phổi. Trong số những người mắc bệnh, 83 người được đưa vào bệnh viện. Các cá nhân bị nhiễm thuộc nhóm tuổi 29-59 và gần đây đã từng đi du lịch nước ngoài. Một bé gái 13 tuổi đã chết vì COVID-19 vào ngày 23 tháng 3. , Panama đã báo cáo 1,023,778 ca bệnh và 8,567 ca tử vong.
Chính phủ tuyên bố tình trạng khẩn cấp vào ngày 13 tháng 3 năm 2020. Động thái này của chính phủ đã giải ngân 50 triệu đô la Mỹ trong thời gian 180 ngày để mua hàng hóa và dịch vụ để chống lại COVID-19.
Tham khảo
Thể loại:Đại dịch COVID-19 theo quốc gia và vùng lãnh thổ
Trigonopterum
Trigonopterum là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Trigonopterum gồm các loài:
Gottamaranahalli, Anekal
Gottamaranahalli là một làng thuộc tehsil Anekal, huyện Bangalore Urban, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Bangalore Urban
Pitcairnia aurea
Pitcairnia aurea là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Rusby ex L.B.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Hibiscus gossweileri
Hibiscus gossweileri là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Sprague mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
Leucochrysa ceratica
Leucochrysa ceratica là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Navás miêu tả năm 1911.
Tham khảo
Thể loại:Leucochrysa
Lonavala
Lonavala là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Pune thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Lonavala có dân số 55.650 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Lonavala có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Lonavala, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Aderus trilineatus
Aderus trilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1920.
Tham khảo
Thể loại:Aderus
Sigmodon arizonae
Sigmodon arizonae là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Mearns mô tả năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Sigmodon Thể loại:Động vật được mô tả năm 1890
Đế Ai
Đế Ai (chữ Hán: 帝哀),   còn gọi là Đế Lý hay Đế Cư, được xem là vị vua thứ 7 của Thần Nông thị. Ông là con của Đế Ly (còn gọi là Đế Lai). Cả Tư trị thông giám và Thông giám tục biên đều chép là ông làm vua 43 năm.
Cả Tư trị thông giám và Thông giám tục biên cũng gọi Đế Ly (hay Đế Lai) là Đế Khắc, với chữ Khắc trong Tư trị thông giám dùng chỉ Đế Ly và trong Thông giám tục biên dùng chỉ Đế Lai và Khắc con của Tiết Hành cùng đều là chữ 克.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật thần thoại Trung Hoa Thể loại:Nhân vật truyền thuyết Trung Hoa Thể loại:Vua Thần Nông thị Thể loại:Người thời Tam Hoàng Ngũ Đế
Puerto Rico
Puerto Rico (phiên âm tiếng Việt: Pu-éc-tô Ri-cô, có nghĩa là "cảng giàu có"), tên gọi chính thức là Cộng Hòa Puerto Rico (Estado Libre Asociado de Puerto Rico, Repulic of Puerto Rico) là một vùng quốc hải thuộc chủ quyền của Hoa Kỳ. Puerto Rico nằm ở phía đông bắc vùng biển Caribbean, phía tây giáp nước Cộng hòa Dominica và phía đông là Quần đảo Virgin. Lãnh thổ Puerto Rico bao gồm một quần đảo trong đó bao gồm đảo chính Puerto Rico và nhiều đảo nhỏ hơn xung quanh, lớn nhất là các đảo Vieques, Culebra và Mona. Trong nhóm 4 đảo Đại Antilles (bao gồm các đảo Cuba, Hispaniola, Jamaica và Puerto Rico), Puerto Rico là hòn đảo có diện tích nhỏ nhất nhưng lại đứng thứ ba về dân số. Tính đến năm 2008, dân số của Puerto Rico được ước tính khoảng gần 4 triệu người. Ngoài tên gọi chính thức là Puerto Rico, người dân còn gọi hòn đảo này với tên gọi Borinquen, theo từ Borikén mà người Taino bản địa gọi hòn đảo. Bên cạnh đó, Puerto Rico còn được biết đến với biệt danh La Isla del Encanto, có nghĩa là "Hòn đảo diệu kỳ".
Lịch sử của đất nước Puerto Rico bắt đầu với những cộng đồng da đỏ bản địa, trong đó người Taino xây dựng một nền văn hóa khá phát triển và chiếm ưu thế tại hòn đảo trong thời gian dài. Năm 1493, Christopher Columbus đặt chân đến Puerto Rico trong chuyến hành trình thứ hai đến Tân thế giới. Hòn đảo này nhanh chóng được sáp nhập thành một thuộc địa của Đế quốc Tây Ban Nha và những người dân da đỏ Taino dần dần bị tiêu diệt và thay thế bởi người châu Âu da trắng và sự di cư của các nô lệ da đen đến từ châu Phi. Trong cuộc chiến tranh Mỹ-Tây Ban Nha năm 1898, Mỹ đã thay thế Tây Ban Nha giành quyền kiểm soát Puerto Rico. Ngày nay, Puerto Rico là một nhà nước cộng hòa tồn tại dưới hình thức lãnh thổ thịnh vượng chung và chưa được hợp nhất chính thức vào chính quốc Mỹ. Tuy vậy, người dân Puerto Rico vẫn có một chính phủ riêng biệt và có ủy viên cư dân không có quyền biểu quyết (non-voting resident commissioner) tại Quốc hội Hoa Kỳ. Tất cả người dân sinh ra tại Puerto Rico đều được công nhận là công dân Hoa Kỳ hợp pháp. Mặc dù vậy, người Puerto Rico lại không được tham gia bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ tại quê nhà nhưng họ vẫn có quyền bầu cử hay tham gia tranh cử tại bất cứ tiểu bang nào của Hoa Kỳ mà họ đến cư ngụ.
Tình trạng chính trị hiện nay của hòn đảo, bao gồm khả năng trở thành một tiểu bang của Hoa Kỳ hay tách ra độc lập, hiện vẫn đang được tranh luận rất nhiều. Từ năm 1967, cử tri Puerto Rico đã bốn lần tham gia trưng cầu dân ý để xác định tương lai cho hòn đảo, nhưng đều với kết quả là giữ tình trạng như cũ cho đến cuộc trưng cầu dân ý ngày 6 tháng 11 năm 2012 - cuộc trưng cầu dân ý không có tính ràng buộc pháp lý về tình trạng chính trị của hòn đảo mới nhất đã được tổ chức. Tuy nhiên, kết quả cuối cùng là đại đa số cử tri Puerto Rico vẫn bác bỏ khả năng tách ra độc lập (câu hỏi thứ nhất) và chấp thuận áp đảo việc trở thành một tiểu bang của Hoa Kỳ như là một chọn lựa ưng ý (câu hỏi thứ hai). Năm 2020, kinh tế Puerto Rico là một nền kinh tế phát triển với thu nhập cao theo phân loại của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức rất cao.
Thời kỳ Tiền Columbus
200px|nhỏ|Một di chỉ bằng đá của người Taino Lịch sử của quần đảo Puerto Rico (tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "Bến cảng giàu có") trước khi Christopher Columbus khám phá ra hòn đảo được rất ít người biết đến. Những hiểu biết ngày nay về những cư dân đầu tiên của hòn đảo chủ yếu được khám phá sau này bởi người Tây Ban Nha. Cuốn sách lịch sử đầy đủ đầu tiên về đất nước này được viết bởi Fray Iñigo Abbad y Lasierra vào năm 1786, 293 năm sau khi người Tây Ban Nha đầu tiên đặt chân lên hòn đảo.
Những cư dân đầu tiên của đảo Puerto Rico là những thổ dân da đỏ thuộc bộ lạc Ortoiroid làm nghề sắn bắt và đánh cá. Những di chỉ tìm được về người Ortoiroid, hay người Arcaico được phát hiện năm 1990 được xác định có niên đại 2000 năm trước công nguyên. Trong khoảng giữa năm 120 và 400 sau công nguyên, người Igneri, một bộ lạc xuất xứ từ vùng châu thổ sông Orinoco, nơi ngày nay là Venezuela đã đến hòn đảo này. Giữa thế kỉ 4 và thế kỉ 10, người Arcaico và người Igneri đã cũng tồn tại trên hòn đảo, nhưng cũng có lẽ đã xung đột với nhau. Trong khoảng giữa thế kỉ 7 và thế kỉ 10, nền văn hóa Taino bắt đầu phát triển mạnh mẽ trên hòn đảo và đến khoảng năm 1000 thì lấn át hoàn toàn các nền văn hóa trước đó. Giai đoạn phát triển thịnh vượng của người Taino kéo dài cho đến khi người châu Âu phát kiến ra châu Mỹ năm 1492.
Thuộc địa của Tây Ban Nha
200px|nhỏ|trái|Pháo đài San Felipe del Morro Ngày 19 tháng 11 năm 1493, Christopher Columbus trong chuyến thám hiểm lần thứ hai của mình đã phát hiện ra đảo Puerto Rico. Lúc này, cư dân của hòn đảo là những người da đỏ châu Mỹ thuộc nền văn hóa Taino và họ gọi hòn đảo của mình là "Borikén", hay trong tiếng Tây Ban Nha là "Boriquen". Columbus đã đặt cái tên mới cho hòn đảo là San Juan Bautista để tưởng niệm thánh John Baptist. Sau đó, hòn đảo được đổi tiên thành Puerto Rico còn San Juan thì trở thành tên thủ phủ của hòn đảo. Năm 1508, Juan Ponce de Leon trở thành thống đốc đầu tiên của đảo Puerto Rico.
Người Tây Ban Nha nhanh chóng chiếm toàn bộ đảo Puerto Rico làm thuộc địa. Những người thổ dân Taino hoặc bị giết trong những trận chiếm đẫm máu mà ưu thế thuộc về người Tây Ban Nha hay những bệnh dịch chết người từ châu Âu mà họ chưa tiếp xúc bao giờ, hoặc bị người Tây Ban Nha bắt làm nô lệ. Dân số Taino sụt giảm nhanh chóng đã buộc người Tây Ban Nha phải buôn nô lệ da đen từ châu Phi sang làm việc. Puerto Rico do vị trí địa lý chiến lược của mình trở thành một pháo đài phòng thủ quan trọng cho hệ thống thuộc địa to lớn của Tây Ban Nha tại Mỹ Latinh. Nhiều đồn lũy và các bức tường thành lớn được xây dựng như La Fortaleza, El Castillo, San Felipe del Morro hay El Castillo de San Cristobal để bảo vệ Puerto Rico khỏi sự dòm ngó của các cường quốc thù địch như Pháp, Hà Lan và Anh. Những nước này cũng từng cố chiếm Puerto Rico những đều không thành công. Tuy nhiên, sự giàu có tài nguyên của Puerto Rico chủ yếu mang lại sự thịnh vượng cho chính quốc chứ cư dân hòn đảo thì sống trong tình trạng nghèo khó.
Cuộc chiến tranh Iberia nổ ra giữa Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Anh với quân Pháp đã tạo điều kiện cho nhiều thuộc địa của Tây Ban Nha ly khai đòi độc lập. Năm 1809, Ủy ban Trung ương Tối cao tại Cadiz ra quyết định công nhận Puerto Rico là một tỉnh hải ngoại của Tây Ban Nha và đảo này có quyền gửi đại diện đến quốc hội Tây Ban Nha. Tuy nhiên chính sách tiến bộ này chỉ được thực thi trong khoảng các năm 1810-1814 và 1820-1823 rồi bãi bỏ do sự trở lại nắm quyền của triều đình quân chủ của vua Ferdinand VII. Tuy nhiên nó cũng đã góp phần nâng cao tính dân tộc của người dân hòn đảo.
Cuối thế kỉ 19, Puerto Rico và Cuba là hai thuộc địa cuối cùng còn ở lại với Tây Ban Nha tại châu Mỹ. Tuy nhiên, mâu thuẫn chính trị và sự nghèo đói của hòn đảo đã càng làm căng thẳng thêm mối quan hệ với chính quốc Tây Ban Nha. Năm 1868, cuộc nổi dậy "Grito de Lares" nổ ra tại thị trấn Lares, được lãnh đạo bởi người anh hùng Ramon Emeterio Betances, "người cha" của phong trào độc lập cho Puerto Rico. Nhưng khi tiến sang thị trấn San Sebatian, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị dập tắt. Năm 1897, Luis Munoz Rivera cùng một số người khác đã thuyết phục thành công chính phủ Tây Ban Nha trao quy chế tự trị cho người dân Cuba và Puerto Rico. Ngày 17 tháng 7 năm 1898, chính phủ tự trị đầu tiên của Puerto Rico nhậm chức nhưng chỉ tồn tại được một thời gian ngắn ngủi.
Thuộc địa của Mỹ
Chiến tranh Mỹ-Tây Ban Nha bùng nổ năm 1898 đã dẫn đến sự việc ngày 25 tháng 7 năm 1898, Puerto Rico bị quân đội Mỹ xâm chiếm. Tây Ban Nha đã buộc phải nhường lại các thuộc địa của mình cho Mỹ là Cuba, Puerto Rico ở Caribbean và Guam, Philippines ở châu Á theo Hiệp ước Paris 1898.
Đầu thế kỉ 20, Puerto Rico nằm dưới sự cai trị của quân đội Mỹ và thống đốc Puerto Rico đều là người được Tổng thống Mỹ chỉ định. Năm 1900, Đạo luật Foraker cho phép Puerto Rico có một số quyền lập chính phủ dân sự gồm có hạ viện do dân bầu. Đến năm 1917, Đạo luật Jones-Shafroth trao quyền công dân Mỹ cho người Puerto Rico cũng như cho phép lập ra thượng viện do dân bầu để Puerto Rico có đầy đủ một quốc hội lưỡng viện của riêng mình. Với quyền công dân Mỹ, nhiều thanh niên Puerto Rico đã tham gia quân đội Mỹ trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và những cuộc chiến của Mỹ sau đó nữa.
Những thập niên đầu tiên dưới sự cai trị của Mỹ, nhiều thảm họa tự nhiên liên tiếp xảy ra như động đất, sóng thần, các cơn bão nhiệt đới cũng như cuộc Đại khủng hoảng 1929 đã tàn phá nền kinh tế của đảo Puerto Rico. Trong nhân dân bắt đầu xuất hiện tư tưởng chống lại sự cai trị của Mỹ. Ngày 30 tháng 10 năm 1950, Pedro Albizu Campos, lãnh đạo Đảng Dân tộc Puerto Rico đã phát động cuộc khởi nghĩa Jayuya chống Mỹ. Hoa Kỳ tuyên bố tình trạng thiết quân luật và chấm dứt cuộc khởi nghĩa sau 3 ngày với việc sử dụng nhiều bộ binh, pháo binh và máy bay ném bom vào thị trấn Jayuya. Pedro Albizu Campos sau đó bị bắt giam vì tội âm mưu phản loạn nhằm lật độ chính phủ Mỹ tại Puerto Rico. Bên cạnh đó, những âm mưu ám sát tổng thống Harry Truman trong cùng năm 1950 cũng được những người dân tộc chủ nghĩa Puerto Rico thực hiện nhưng thất bại. Sự nhượng bộ giữa Mỹ và Puerto Rico trong giai đoạn giao thời giữa Roosevelt và Truman đã dẫn đến việc năm 1946, tổng thống Truman đã chỉ định Jesus Pinero, một người sinh ra ở Puerto Rico làm thống đốc hòn đảo này.
Trở thành thịnh vượng chung
Cùng với sự tự do chính trị, thập niên 1950 đã đánh dấu giai đoạn phát triển kinh tế vượt bậc của Puerto Rico. Kế hoạch Operación Manos a la Obra đầy tham vọng được thực hiện đã biến Puerto Rico từ một hòn đảo nghèo nàn chủ yếu dựa vào nông nghiệp sang một hòn đảo thịnh vượng với nền công nghiệp chế biến phát triển. Ngày nay, Puerto Rico là một địa điểm du lịch hấp dẫn thế giới và đồng thời là một trung tâm về dược phẩm và sản xuất hàng hóa.
Về mặt chính trị, những tranh cãi xung quanh quy chế chính trị của Puerto Rico vấn tiếp diễn. Ba xu hướng chính của chính trị Puerto Rico hiện nay là giữ nguyên hiện trạng thịnh vượng chung, trở thành một tiểu bang Hoa Kỳ và trở thành một quốc gia độc lập. Đã có tới 3 cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức và người dân Puerto Rico vẫn quyết định giữ nguyên hiện trạng chính trị như hiện nay. Hiến pháp Puerto Rico công nhận khái niệm "công dân Puerto Rico".