cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tượng đài Quốc gia Tượng Nữ thần Tự do
Thẩm quyền
nhỏ|phải|Đảo Ellis và Đảo Liberty (giữa phía dưới) trong [[Vịnh Thượng New York ở cửa sông Hudson (trái) gần Công viên Tiểu bang Liberty]] Đảo Liberty và Đảo Ellis là tài sản của Chính phủ liên bang Hoa Kỳ từ năm 1800 và 1808, theo thứ tự thời gian. Những hoàn cảnh lịch sử đã khiến cho tình trạng bất thường xảy ra đối với Đảo Liberty và 3,3 mẫu Anh (13.000 m2) đất của Đảo Ellis biến thành những khu cách biệt bên ngoài của 1 tiểu bang là tiểu bang New York lại nằm hoàn toàn bên trong 1 tiểu bang khác là tiểu bang New Jersey. Quyền lực, thẩm quyền, và chủ quyền của những hòn đảo này đã từng là chủ thể của một loạt phức tạp gồm có 1 lần ban tặng đất thời thuộc địa, 1 chỉ thị của tỉnh trưởng, và 1 hiệp ước liên tiểu bang cũng như một vài lần kiện tụng và phán quyết của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ. Đảo Liberty và một phần trên Đảo Ellis là một phần đất của Thành phố New York tuy chúng bị bao bọc xung quanh bởi ranh giới hành chính của Thành phố Jersey trong đó có 24 mẫu Anh (97.000 m2) đất san lấp nhân tạo tại Đảo Ellis và những khu vực gần bờ. Khu vực thẩm quyền không do chính phủ liên bang nắm giữ thì rơi vào thẩm quyền của tiểu bang. Tuy nhiên, toàn bộ khu vực tượng đài quốc gia này vẫn là tài sản liên bang. Những phán quyết pháp lý không đưa đến kết quả là hai tiểu bang tranh chấp nhận lấy trách nhiệm bảo trì, bảo tồn hay cải thiện bất cứ các tài sản lịch sử nào.
Những nơi có liên quan
nhỏ|trái|Quang cảnh bến cảng trước khi [[sự kiện 11 tháng 9|Trung tâm Thương mại Thế giới bị phá hủy trong năm 2001]]
Hydrobiosis johnsi
Hydrobiosis johnsi là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Chú thích
Thể loại:Hydrobiosis
Xanthophorus nepalica
Xanthophorus nepalica là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev & Sprecher-Uebersax miêu tả khoa học năm 1999.
Schizidium reinoehli
Schizidium reinoehli là một loài chân đều trong họ Armadillidiidae. Loài này được Schmalfuss miêu tả khoa học năm 1988.
Tham khảo
Thể loại:Schizidium
Güneyməhlə
Güneyməhlə (hay còn gọi là Güneyməhəllə) là một làng đô thị ở Püstəqasım thuộc vùng Quba của Azerbaijan.
Le Creusot
Le Creusot là một xã trong tỉnh Saône-et-Loire, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté của nước Pháp, có dân số là 26.283 người (thời điểm 2003).
Tham khảo
Thể loại:Xã của Saône-et-Loire
Constantin Daicoviciu, Caraș-Severin
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Caraș-Severin
Giáo đường Do Thái ở Malacky
Giáo đường Do Thái ở Malacky (tiếng Slovakia: Synagóga v Malackách) là một giáo đường Do Thái tọa lạc trên phố Na brehu ở trung tâm thành phố Malacky, vùng Bratislava, Slovakia. Vào ngày 22 tháng 7 năm 1993, giáo đường Do Thái này được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương theo quyết định của Bộ Văn hóa Cộng hòa Slovakia. Tháng 9 năm 2009, giáo đường Do Thái ở Malacky được đưa vào dự án Con đường Di sản Văn hóa Do Thái của người Slovakia.
Lịch sử
Giáo đường Do Thái được xây dựng theo phong cách kiến trúc Moorish vào năm 1887. Tác giả của bản thiết kế tòa nhà là Wilhelm Stiassny. Ján Terebessy đã chỉ đạo công việc xây dựng. Những trang trí bằng vữa ban đầu của tòa nhà hiện vẫn được bảo tồn.
Vào đêm 18, ngày 19 tháng 7 năm 1889, sét đánh trực tiếp vào tòa nhà, gây ra một trận hỏa hoạn và khiến tòa nhà bị hư hại. Mười một năm sau, tòa nhà được tái thiết như diện mạo hiện tại. Ján Terebessy tiếp tục chỉ đạo công cuộc xây dựng lại.
Giáo đường Do Thái này phục vụ cộng đồng Do Thái giáo cho đến những năm 1950. Kể từ đó, địa điểm này được đặt dưới sự quản lý của nhà nước, và được sử dụng làm nơi tổ chức các sự kiện văn hóa - xã hội từ thập niên 1980.
Tham khảo
Thể loại:Công trình xây dựng Slovakia Thể loại:Di ​​tích và đài tưởng niệm ở Slovakia
Vút bay (phim)
Ban đầu phim có tên là Heliums, Docter đã hình thành bản phác thảo cho Vút bay vào năm 2004 dựa trên những tưởng tượng thoát khỏi cuộc sống khi nó trở nên quá khó chịu. Ông và mười một nghệ sĩ khác của Pixar đã dành ba ngày ở Venezuela để thu thập nghiên cứu và cảm hứng. Thiết kế của các nhân vật đã được biếm họa và cách điệu đáng kể, và các nhà làm phim hoạt hình đã được thử thách với việc tạo ra vải giống như thật. Nhà soạn nhạc Michael Giacchino đã soạn nhạc cho phim. Đây là bộ phim đầu tiên của Pixar được trình chiếu ở định dạng 3D.
Vút bay ra mắt tại Liên hoan phim Cannes lần thứ 62 vào ngày 13 tháng 5 năm 2009, và được phát hành tại Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 5. Bộ phim đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ các nhà phê bình về kịch bản, hoạt hình, nhân vật, chủ đề, câu chuyện, giọng hát của Asner, vở nhạc kịch của Giacchino. tỷ số, và trình tự mở đầu. Các tổ chức như National Board of Review và American Film Institute đã vinh danh Vút bay là một trong 10 phim hay nhất năm 2009. Phim thu về 735,1 triệu USD trên toàn thế giới, kết thúc thời gian chiếu rạp với tư cách là phim có doanh thu cao thứ sáu trong năm 2009. Vút bay đã được đề cử cho năm giải thưởng tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 82, chiến thắng hai giải và nhận giải nhiều giải thưởng. Trong số này, nó trở thành bộ phim hoạt hình thứ hai trong lịch sử nhận được đề cử cho Giải Oscar cho Phim hay nhất.
Nội dung
Qua một bộ phim tài liệu, khán giả được biết đến nhà thám hiểm nổi tiếng Charles F. Muntz (Christopher Plummer), người đã thám hiểm thế giới bằng khinh khí cầu khổng lồ của ông với tên "The Spirit of Adventure". Trong chuyến du hành táo bạo nhất của mình, ông trở về từ Nam Mỹ với một bộ xương của một sinh vật lớn và chưa nhận dạng được. Các nhà khoa học hoài nghi và cho rằng đây là một mẫu vật giả, và từ đó Muntz tự lưu vong. Muntz thề rằng ông sẽ không trở về cho đến khi tìm được bằng chứng.
Carl Fredricksen (Jeremy Leary), một cậu bé nhút nhát, ít nói và từ lâu đã ngưỡng mộ Muntz, cũng bị sốc, nhưng tin tưởng rằng Muntz sẽ trở về và chứng minh mình là đúng. Một ngày, Carl kết bạn với một cô gái tinh nghịch và đầy nghị lực tên là Ellie (Elizabeth Docter), cũng là một người hâm mộ Muntz. Cô viết giấc mơ của mình vào sổ lưu niệm cá nhân, cho Carl biết rằng cô muốn di chuyển căn nhà câu lạc bộ đến Thác Paradise — một thác nước vách đá hùng vĩ ở Nam Mỹ, và kêu gọi cậu hãy hứa sẽ giúp cô. Trong đoạn phim ngắn kế tiếp, khán giả chứng kiến Carl và Ellie trưởng thành, kết hôn, và sống đến bạc đầu trong căn nhà cũ mà họ đã gặp nhau đầu tiên, với Carl làm việc như một người bán bóng bay đồ chơi trong khi Ellie làm nhân viên sở thú. Họ không thể có con, và luôn tiết kiệm để có đủ tiền du lịch đến Thác Paradise, nhưng luôn gặp những vướng bận về tài chính khác. Cuối cùng, khi họ có thể thực hiện chuyến đi được, thì Ellie qua đời do tuổi già, Carl trở thành một người góa vợ cô đơn và cay đắng với cuộc đời vắng bóng bà vợ yêu quý.
Sau khi bị kẹt trong một trận bão, họ hạ cánh gần một khe núi lớn đối diện với Thác Paradise. Họ dùng trọng lượng thân thể làm chấn lưu (để kéo căn nhà nổi) và đi lại xung quanh khe núi, với hy vọng rằng họ sẽ đến được thác nước trước khi các bóng bay xì hơi. Họ gặp một con chim không bay to lớn và đầy màu sắc mà Russell đặt tên là Kevin (Pete Docter) (về sau họ mới biết đó là một con chim mái), và một con chó tên Dug (Bob Peterson) đeo một vòng cổ đặc biệt cho phép nó có thể nói được. Dug là thành viên có địa vị thấp nhất trong một đàn chó rất thông minh của Charles Muntz. Muntz, vì chưa tìm được mẫu vật còn sống của con vật mà xưa kia bị cho là giả tạo, vẫn còn sống trong lưu vong. Vẫn tin tưởng rằng ông và các con chó của mình sẽ tìm được con thú ấy, Muntz đã huấn luyện các con chó như một đội quân đầy tớ.
Muntz mời Carl và Russell vào khinh khí cầu khổng lồ của mình. Lúc đầu Carl rất vui mừng được gặp mặt thần tượng thời thơ ấu, nhưng sau đó nhận thấy rằng Muntz có mặt tối: Khi Muntz biết được về Kevin, Carl nhận thấy Muntz đang tìm cách bắt nó, và đã giết những nhà thám hiểm trước đó đã trở thành chướng ngại. Carl, Russell, Dug, và Kevin chạy trốn khỏi đội quân chó của Muntz, nhưng Kevin đã bị thương trong lúc chạy trốn. Khi mọi người đưa Kevin về với các con, Muntz và bầy chó cũng đến (do có thiết bị định vị trong vòng cổ của Dug) và đốt lửa dưới căn nhà của Carl, buộc Carl phải bỏ Kevin để chữa cháy; Muntz bắt được con chim và bỏ đi. Carl cuối cùng đưa căn nhà đến thác nước (đúng như lời đã hứa với người vợ) và các bóng bay cũng đã xì hơi. Buồn bã vì Carl đã bỏ Kevin để cứu căn nhà và tin rằng tự mình có thể cứu được con chim đó, Russell đã gắn bóng bay của Carl vào mình và dùng một máy thổi lá để đi tìm khinh khí cầu của Muntz.
Ngồi trong căn nhà của mình, Carl buồn bã mở ra quyển lưu niệm từ niên thiếu của Ellie, và bất ngờ tìm được những hình ảnh trong cuộc sống chung của họ trong những trang trước kia còn trống, và một lời ghi cuối từ Ellie, cảm ơn ông cho "cuộc phiêu lưu", và động viên ông hãy đi tìm một "cuộc phiêu lưu mới". Hớn hở, ông ra ngoài để tìm Russell, nhưng chỉ thấy cậu bé đã bay xa. Carl giảm nhẹ trọng lượng của căn nhà bằng cách vứt đi những đồ nội thất cũ và những vật dụng có kỷ niệm tình cảm khác, và đuổi theo Russell. Russell cuối cùng bị bắt, nhưng Carl đến kịp lúc để cứu cậu bé và thả Kevin. Muntz rượt đuổi theo họ trong khinh khí cầu cho đến khi ông dồn họ vào căn nhà với một khẩu súng săn trong khi Carl cố gắng giữ thăng bằng. Một khi Muntz vào được, Carl dụ Kevin ra ngoài cửa sổ bằng một thanh kẹo sô-cô-la trong lúc Dug và Russell ôm theo. Muntz nhảy ra theo, nhưng chỉ chụp được dây bóng bay và rơi xuống chết. Không còn dây giữ, căn nhà rơi xuống, nhưng Carl không quan tâm nữa.
Carl dùng khinh khí cầu của Muntz và đưa Kevin về với các con, rồi chở Russell và Dug về lại thành phố. Khi cha của Russell không tham dự lễ lên cấp cho con, Carl thực hiện vai trò đó và hãnh diện gắn chuyên hiệu cuối cùng cho Russell: là một cái nắp chai mà Ellie đã đưa cho Carl khi họ vừa gặp mặt - "Chuyên hiệu Ellie". Russell coi Carl như người cha, trong khi Dug - nay có địa vị cao nhất trong bầy chó của Muntz - coi Carl như chủ nhân mới. Khi cả ba bắt đầu những cuộc phiêu lưu mới, khán giả nhìn thấy căn nhà đã rơi đúng chỗ, ngay tại Thác Paradise.
Sản xuất
trái|nhỏ|Nhân vật chính Carl Fredricksen được lấy cảm hứng một phần từ [[Spencer Tracy]] Ý tưởng về một căn nhà biết bay được sinh ra từ ý nghĩ của đạo diễn Pete Docter về việc thoát khỏi cuộc sống khi nó trở nên khó chịu, mà ông giải thích bắt nguồn từ việc khó khăn cư xử với những người khác trong lúc ông đang trưởng thành. Kịch bản được bắt đầu viết vào năm 2004. Diễn viên kiêm nhà văn Thomas McCarthy đã giúp Docter và Bob Peterson trong việc định hình câu chuyện trong vòng ba tháng. Docter chọn một ông già cho nhân vật chính sau vẽ một bức tranh có ông già khó tính cầm nhiều bóng bay mỉm cười. Hai người nghĩ rằng một ông già là một ý kiến hay cho nhân vật chính vì họ cảm thấy trải nghiệm của họ và cách nhìn cuộc sống của họ là một nguồn hài hước phong phú. Docter không lo lắng về việc lấy một nhân vật cao tuổi làm nhân vật chính, và cho rằng trẻ em sẽ có cảm tình với Carl như là cảm tình họ có đối với ông bà.
Nhân vật Charles Muntz, có hình ảnh giống Kirk Douglas, được lấy cảm hứng từ Howard Hughes và Errol Flynn. Tên của nhân vật được lấy cảm hứng từ nhà sản xuất hoạt hình Charles B. Mintz, người đã đánh cắp nhân vật Oswald the Lucky Rabbit từ Walt Disney, buộc Disney phải tạo nhân vật thay thế là Chuột Mickey. Mintz, tương tự như Muntz, cũng bị trả báo sau này.
nhỏ|phải|Docter và 11 họa sĩ Pixar khác đã tham quan các [[tepuis Venezuela trong năm 2004 để nghiên cứu]] Docter đã lấy Venezuela làm bối cảnh sau khi Ralph Eggleston cho ông xem một video của các núi tepui. Trong năm 2004, Docter và 11 họa sĩ Pixar khác đã tốn ba ngày đến Monte Roraima bằng máy bay, xe jeep, và trực thăng. Họ ở đó 3 đêm vẽ cảnh, và khám phá các loài kiến, muỗi, bọ cạp, nhái, và rắn. Họ cũng đã bay đến Matawi Tepui và trèo lên Thác nước Ángel, cũng như Brasil. Docter cảm thấy "chúng tôi không thể sử dụng được [các loại đá và thực vật mà chúng tôi đã thấy]. Thực tế thật là khó tin, nếu chúng tôi đưa chúng vào phim, bạn cũng sẽ không tin." Các động vật trong phim cũng khó thiết kế, vì chúng phải phù hợp với môi trường kỳ quái của các tepuis, nhưng cũng phải giống thật vì những ngọn núi này tồn tại trong thực tế. Các nhà làm phim đến Sở thú Sacramento để xem một loài chim quý hiếm từ Hy Mã Lạp Sơn để vẽ Kevin. Các họa sĩ thiết kế Russell như một người Mỹ gốc Á, và mô hình tương tự như Peter Sohn, một nhân viên Pixar và là người lồng tiếng cho Emile trong phim Ratatouille và cũng đạo diễn cho phim ngắn Partly Cloudy (cùng chiếu trong rạp với phim Vút bay).
Một đạo diễn kỹ thuật tính rằng nếu muốn căn nhà của Carl bay được trong thực tế, ông cần phải có 23 triệu bóng bay, nhưng Docter nhận thấy rằng số lượng đó sẽ làm các bóng bay giống như những dấu chấm nhỏ. Thay vào đó, những bóng bay được tạo trong phim có kích cỡ gấp hai lần Carl. Có tổng cộng 10.927 bóng bay được sử dụng trong những cảnh ngôi nhà đang bay, 20.622 bóng bay cho cảnh ngôi nhà cất cánh, và các số lượng khác trong những cảnh khác.
Phát hành
Khi bộ phim được chiếu tại Rạp El Capitan ở Hollywood từ ngày 29 tháng 5 đến 23 tháng 7 năm 2009, nó được kèm theo chương trình biểu diễn Lighten Up! với nhiều nhân vật Disney.
Tại Colombia, bộ phim nhận được chú ý bất ngờ vì nhân vật Carl Fredricksen nhìn giống cựu tổng thống Julio César Turbay Ayala.
Bộ phim được ra mắt bằng đĩa Blu-ray và DVD tại Bắc Mỹ vào ngày 10 tháng 11 năm 2009 và tại Anh vào ngày 15 tháng 2 năm 2010. Đĩa sẽ gồm bộ phim cùng với phim ngắn Partly Cloudy và Dug's Special Mission, cũng như lời bàn luận của đạo diễn Pete Docter, phim tài liệu Adventure is Out There về chuyến du hành đến Nam Mỹ của các nhà làm phim, và đoạn phim The Many Endings of Muntz.
Phê bình
nhỏ|phải|200px|hình nộm Carl Fredricksen và Russell tại Liên hoan Điện ảnh Venise lần thứ 66 (06/09/2009) Từ khi được phát hành, Vút bay đã nhận nhiều khen thưởng từ giới phê bình. Tại website Rotten Tomatoes, 98% nhà phê bình chuyên nghiệp đã đánh giá cao bộ phim, trong 252 bài phê bình, với điểm trung bình là 8,6/10. Tại website Metacritic bộ phim cũng đạt số điểm cao 88. Nhà phê bình Roger Ebert đã cho bộ phim 4 ngôi sao, số điểm tối đa.
Tờ The Hollywood Reporter khen bộ phim, cho rằng nó "làm say mê, cảm động, và có thể nói đây là nỗ lực vui nhộn nhất của Pixar."
Mặc dù tờ San Francisco Chronicle nói rằng bộ phim "có nhiều đoạn nhàm chán", nó cũng cho rằng có những cảnh trong Vút bay "xứng đáng nằm trong danh sách những khoảng khắc vĩ đại nhất trong phim".
Tạp chí Variety đánh giá "Vút bay là một bộ phim tinh tế lạ thường"
Dug, con chó biết nói, thắng giải Palm Dog do các nhà phê bình Anh tại Liên hoan phim Cannes trao tặng cho diễn xuất chó hay nhất. Dug thắng con cáo từ phim Antichrist và con chó đen từ Inglourious Basterds.
Theo thống kê của trang web xếp hạng phim They Shoot Pictures, Don't They?, Up đứng thứ 110 trong số 250 phim xuất sắc nhất thế kỉ 21. Cũng theo thống kê của trang web này, Up đứng thứ 2 trong số những phim hoạt hình xuất sắc nhất năm 2009, sau Fantastic Mr. Fox
Doanh thu
Vút bay đoạt doanh thu cao nhất trong tuần ra mắt, giành được 68.108.790 USD tại Bắc Mỹ trong ba ngày đầu. Đây là con số cao hơn số mà các nhà phân tích dự đoán. Trong tuần lễ thứ nhì, bộ phim giảm xuống 35%, và giành được 44.244.000 USD trong ba ngày cuối tuần thứ nhì. Các ước lượng ban đầu cho thấy bộ phim sẽ giành địa vị cao nhất trong tuần thứ nhì, nhưng các số liệu sửa đổi cho thấy nó đứng thứ nhì, với doanh thu ít hơn phim The Hangover của Warner Bros. chỉ khoảng 1 triệu USD, nhưng cao hơn phim Land of the Lost của diễn viên Will Ferrell hơn 25 triệu USD. Trong tuần lễ thứ ba, bộ phim giảm doanh thu xuống chỉ 30%, một lần nữa chỉ thua The Hangover vài triệu để đứng thứ nhì. Với doanh thu 30.762.280 USD trong tuần đó, đây là doanh thu cao thứ 11 cho tuần thứ ba của một bộ phim. Đến cuối năm 2009, bộ phim đã có doanh thu 293 triệu USD tại Hoa Kỳ và Canada và 430 triệu USD trong các lãnh thổ khác, tổng cộng doanh thu toàn cầu là 723 triệu USD. Đây là bộ phim có doanh thu toàn cầu cao thứ nhì của Pixar, chỉ thua ''Finding Nemo.
Các giải thưởng và đề cử
Vút bay đã thắng Giải Oscar cho phim hoạt hình hay nhất và Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất năm 2009.
Vút bay đã thắng Giải nhạc phim gốc hay nhất và Giải phim hoạt hình hay nhất tại  Giải Quả cầu vàng lần thứ 67. Nó cũng được đề cử cho 9 giải Annie trong 8 lĩnh vực, thắng giải "Phim hoạt hình hay nhất" và "Đạo diễn hay nhất". Up cũng đoạt giải Golden Tomato từ website Rotten Tomatoes cho bộ phim có số điểm phê bình cao nhất trong năm 2009. Thêm vào đó, nó thắng hai giải Chọn lựa của Nhà phê bình (Critics' Choice Award) cho Phim Hoạt hình hay nhất và Nhạc phim gốc hay nhất. Nó cũng được đề cử cho ba giải trong Giải Grammy lần thứ 52 và thắng hai giải.
Cùng với phim Avatar, Vút bay là một trong hai bộ phim 3 chiều đầu tiên được đề cử cho Giải Oscar cho phim xuất sắc nhất. Đây là bộ phim hoạt hình thứ nhì được đề cử cho giải này, sau Người đẹp và quái vật năm 1991.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim năm 2009 Thể loại:Phim tiếng Anh Thể loại:Phim 3D thập niên 2000 Thể loại:Phim phiêu lưu thập niên 2000 Thể loại:Phim hài hước có tính kịch của thập niên 2000 Thể loại:Phim phiêu lưu hài hước Thể loại:Phim giành giải Annie cho phim hoạt hình xuất sắc nhất Thể loại:Phim hàng không Thể loại:Phim giành giải Oscar cho phim hoạt hình hay nhất Thể loại:Phim và người giành Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất Thể loại:Phim tưởng tượng dành cho trẻ em Thể loại:Phim của Pixar Thể loại:Phim về tuổi già Thể loại:Phim hoạt hình máy tính Thể loại:Phim phiêu lưu Mỹ Thể loại:Phim thiếu nhi Mỹ Thể loại:Phim 3D Thể loại:Phim hoạt hình Mỹ Thể loại:Phim 3D Mỹ Thể loại:Phim hoạt hình tưởng tượng Thể loại:Phim hài hoạt hình Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở Hoa Kỳ Thể loại:Phim với các sự vật được nhân hoá Thể loại:Phim do Pete Docter đạo diễn Thể loại:Phim hoạt hình Mỹ thập niên 2000 Thể loại:Phim hoạt hình máy tính năm 2009 Thể loại:Phim tưởng tượng dành cho trẻ em của Mỹ Thể loại:Phim Mỹ Thể loại:Phim hoạt hình phiêu lưu Thể loại:Phim giành giải BAFTA cho phim hoạt hình hay nhất Thể loại:Nhạc nền phim của Michael Giacchino Thể loại:Phim về động vật Thể loại:Phim giành giải Oscar cho nhạc phim hay nhất Thể loại:Phim của Walt Disney Pictures Thể loại:Phim hài thập niên 2000 Thể loại:Phim kỳ ảo thập niên 2000 Thể loại:Phim giành giải Quả cầu vàng cho Phim hoạt hình hay nhất Thể loại:Phim đôi bạn
Pogonioefferia mortensoni
Tham khảo
Thể loại:Pogonioefferia
Key Sounds Label
Key Sounds Label là một hãng thu âm độc lập tại Nhật Bản được thành lập vào năm 2001 như một thương hiệu của nhà xuất bản Visual Art's. Key Sounds Label được thành lập để tập hợp và phát hành các nhạc phẩm liên quan đến visual novel sản xuất bởi công ty Key, cũng là một thương hiệu của Visual Art's, nổi tiếng nhờ phát triển các tựa game lớn như Kanon, AIR và CLANNAD. Ngoại trừ hai album và một đĩa đơn được Key và Visual Art's cho ra mắt trước khi hãng thành lập, phần lớn mỗi nhạc phẩm của Key Sounds Label đều lấy cơ sở từ một trò chơi của Key. Cũng có một vài album và đĩa đơn gắn nhãn này không liên quan trực tiếp đến các visual novel của Key, đơn cử là hai đĩa của Lia và một album của Riya. Không như các hãng thu âm thông thường, Key Sounds Label không có bất kì sự cấp phép nào của các nghệ sĩ thực hiện album và đĩa đơn gắn nhãn.
Khi Key Sounds Label mới ra đời, Maeda Jun, Orito Shinji và Togoshi Magome là những nhạc sĩ chủ chốt và họ vẫn giữ vai trò này đến bây giờ, mặc dù Togoshi hiện đã không còn mối liên kết nào với Key hoặc Visual Art's. Key thường bán album và đĩa đơn mang nhãn hiệu này của họ tại hội nghị Comiket. Key Sounds Label không ký hợp đồng với JASRAC hay bất kì cục bản quyền nào khác của Nhật Bản. Vì vậy, các nhạc phẩm của hãng không được bán trong các cửa hàng ở Nhật chung với những đĩa đơn và album khác, nhưng khách hàng vẫn có thể mua chúng thông qua dịch vụ đặt hàng trực tuyến.
Lịch sử
Key Sounds Label vốn đã được lên kế hoạch từ năm 1999, hai năm trước khi album đầu tiên của hãng ra mắt. Khi visual novel đầu tay của công ty Key, thuộc quyền của nhà xuất bản Visual Art's, phát hành dưới tựa đề Kanon, Key đã tiến hành hòa âm album Anemoscope và đính kèm nó với phiên bản đầu tiên của Kanon, phát hành trong tháng 6 năm 1999. Nhạc phẩm thứ hai là một đĩa đơn, ra mắt vào tháng 11 cùng năm. Nhạc phẩm thứ ba, một album hòa âm khác, phát hành tiếp theo sau đó vào tháng 9 năm 2000 cùng với phiên bản gốc của AIR, tựa game thứ hai của Key, nó cũng là nhạc phẩm đầu tiên của Key được gắn mã số lô hàng, KYCD-0303. Mỗi trò chơi kèm với ba nhạc phẩm trên đều phát hành dưới dạng phiên bản giới hạn, và do đó chúng không được bán rộng rãi.
Năm 2001, Visual Art's và Key quyết định thành lập Key Sounds Label, đồng thời tiến hành biên mục các album và đĩa đơn của hãng với đuôi "KSLA–", theo sau là bốn ký tự nhãn. Ví dụ, nhạc phẩm đầu tiên mang mã số KSLA-0001. Hai nhạc phẩm đầu tiên của hãng là một album và đĩa đơn được ra mắt trong hội nghị Comiket 60 diễn ra vào tháng 8 năm 2001, chúng được Key bán ra thị trường sau đó. Kể từ đó, Key thường xuyên bán các album và đĩa đơn gắn nhãn Key Sounds Label của họ trong các kỳ Comiket tiếp theo. Sau những dịp ra mắt các sản phẩm của Kanon và AIR, Key tiếp tục phát hành thêm ba album nữa cũng đính kèm với các visual novel tiếp theo của công ty là CLANNAD, Little Busters! và Little Busters! Ecstasy.  Ba album này đã không bao giờ tái phát hành, và thậm chí cũng không được xuất hiện trong danh sách đĩa nhạc trực tuyến của Key Sounds Label. Khoảng đầu năm 2008, ba album của hãng có thể mua thông qua iTunes Store—một phần của album -Memento- và Recollections, cùng phiên bản đầy đủ của album Ma-Na—mang tên Key Sound Team. Sau đó, -Memento- bị gỡ bỏ, và phiên bản đầy đủ của Recollections được đưa vào thay thế.
Hầu hết nhạc phẩm của Key Sounds Label chứa các ca khúc trong những visual novel của Key, cho dù chúng là soundtrack gốc, album remix, hay đĩa đơn và album nhạc hình. Cũng có một số đĩa đơn và album khác do các nhân viên của Key sản xuất nhưng chưa từng xuất hiện trong những sản phẩm của công ty. Ví dụ, album đầu tiên của hãng, Humanity..., chỉ là một nhạc phẩm do nhóm sản xuất Work-S của Orito Shinji phát hành. Hai maxi single chứa các bài hát do Lia trình bày được Key Sounds Label phát hành vào tháng 12 năm 2002 và tháng 8 năm 2003. Một album có tựa Love Song đã ra mắt vào tháng 8 năm 2005 chứa các bài hát do Riya của nhóm Eufonius thực hiện. Tháng 12 năm 2006, Key Sounds Label sản xuất drama CD đầu tiên của hãng, và hai đĩa tiếp theo ra mắt trong tháng 7 năm 2007. Cũng trong tháng 12 năm 2006, đĩa đơn nhạc anime đầu tiên của hãng được sản xuất để kỷ niệm sự thành công của hai sê-ri anime truyền hình chuyển thể từ Kanon, và đĩa nhạc anime cho loạt TV anime CLANNAD phát hành tiếp theo trong tháng 10 năm 2007. Đĩa nhạc anime thứ ba, lần này là dành cho sê-ri TV anime CLANNAD ~After Story~, ra mắt trong tháng 11 năm 2008. Một album remix ngắn của CLANNAD ~After Story~ cũng đã phát hành trong tháng 12 cùng năm. Những đĩa đơn và album của Angel Beats!, anime gốc đầu tiên của Key, đã phát hành từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2010. Key Sounds Label đang tiến hành ra mắt các nhạc phẩm trong hai tựa game thứ tám và thứ chín của Key là Kud Wafter và Rewrite.
nhỏ|200px|phải|Áp phích buổi hòa nhạc KSL Live World 2008, với hai nhân vật chính trong Little Busters! là Natsume Rin và Kamikita Komari. EP đầu tiên của Key Sounds Label chứa các ca khúc trong AIR và được phát hành trong buổi hòa nhạc đầu tiên của nhóm nhạc trance Nhật Bản OTSU, tổ chức trong tháng 5 năm 2006. EP thứ hai chứa các nhạc phẩm trong Little Busters! và ra mắt trong buổi hòa nhạc thứ hai của OTSU, tổ chức vào tháng 5 năm 2008. Cả hai buổi hòa nhạc đều được Key Sounds Label tài trợ, và cả hai EP đều phát hành dưới dạng đĩa ghi âm. Album OTSU Club Music Compilation đầu tiên chủ yếu chứa những ca khúc đã phối lại (remix) trong các visual novel của Key, ra mắt trong tháng 6 năm 2006. Album OTSU Club Music Compilation thứ hai phát hành trong tháng 2 năm 2008 như để quảng bá cho buổi hòa nhạc thứ hai của OTSU, và những nhạc phẩm remix trong Little Busters!. Nhạc phẩm thứ ba của OTSU, OTSU:Blasterhead, cũng chứa những ca khúc remix trong các visual novel của Key và ra mắt vào tháng 2 năm 2009.
Các buổi hòa nhạc
Key đã tổ chức một buổi hòa nhạc như một phần của lễ kỷ niệm mười năm thành lập công ty gọi là KSL Live World 2008 ~Way to the Little Busters! EX~, trình diễn vào ngày 10 tháng 5 năm 2008 ở Tōkyō, Nhật Bản và diễn lại vào ngày 17 tháng 5 năm 2008 ở Osaka, Nhật Bản. Mỗi lần diễn kéo dài hai tiếng rưỡi đồng hồ được hát bởi Lia, Rita, Chata và Tamiyasu Tomoe, những ca sĩ đã từng thực hiện các album và đĩa đơn do Key Sounds Label phát hành trước đó. Vé vào cửa của sự kiện lần đầu có thể mua thông qua dịch vụ đặt hàng trực tuyến vào ngày 26 tháng 3 năm 2008. Một đĩa CD đôi album remix có tựa KSL Live World 2008 ~Pamphlet and Memorial Disc~ đã được bán trong cả hai buổi hòa nhạc, mang mã số lô hàng KSLC-0001—0002, và chứa sáu phiên bản có lời đã remix từ ca khúc chủ đề mở đầu "Last regrets" của Kanon' trong track A-side của album; hai trong số các bài hát đã từng xuất hiện trong các nhạc phẩm trước đó của Key Sounds Label, và một từ album biên soạn năm 1999 Regret của nhóm I've Sound. Track B-side có chứa một bản ghi âm những cuộc trò chuyện theo nhóm của các nghệ sĩ trình diễn trực tiếp trong buổi hòa nhạc. Một live album chứa bản ghi âm của buổi hòa nhạc thứ hai ở Osaka phát hành vào tháng 12 năm 2008 mang tên KSL Live World 2008 ~Way to the Little Busters! EX~.
Một buổi hòa nhạc khác gọi là KSL Live World 2010 ~Way to the Kud-Wafter~ đã được tổ chức ở Tōkyō vào ngày 21 tháng 5 năm 2010 và trình diễn lần hai vào ngày hôm sau 22 tháng 5 năm 2010. Những ca khúc trong buổi hòa nhạc lần này được hát bởi Suzuki Keiko, Suzuta Miyako, Tada Aoi, Tamiyasu Tomoe, Chata, Marina, Lia, LiSA, Rita và nhóm Eufonius; tuy nhiên, Eufonius chỉ xuất hiện trong đêm diễn 22 tháng 5. Những MC trong buổi hòa nhạc là Orito Shinji và Rita; Maeda Jun cũng xuất hiện trong đêm diễn. Vé vào cửa của sự kiện lần đầu có thể mua thông qua dịch vụ đặt hàng trực tuyến vào ngày 30 tháng 3 năm 2010. Một live album có chứa bản thu âm của buổi hòa nhạc ngày 22 tháng 5 đã được phát hành trong tháng 12 năm 2010 mang tựa KSL Live World 2010 ~Way to the Kud Wafter~.
Nghệ sĩ
Không giống với những hãng thu âm thông thường, Key Sounds Label không có bất kì sự cấp phép nào của các nghệ sĩ thực hiện album và đĩa đơn gắn nhãn. Khi hãng mới thành lập, Maeda Jun, Orito Shinji và Togoshi Magome của Key là những nhà soạn nhạc chủ chốt và họ vẫn tiếp tục đóng góp phần lớn trong các nhạc phẩm của Key Sounds Label cho đến nay. Tuy nhiên, vào tháng 10 năm 2006, Togoshi từ chức và từ đó ông không còn mối liên kết nào với Key hay Visual Art's. Một trong những sáng lập viên của Key là OdiakeS, rời khỏi Key trước khi Key Sounds Label thành lập, nhưng ông đã soạn nhạc trong Kanon Original Soundtrack và hòa phối các nhạc phẩm trong album remix -Memento- của CLANNAD. Key Sounds Label nhận sự đóng góp luân phiên từ nhiều ban nhạc và ca sĩ Nhật Bản khác nhau, một số trong đó đến từ nhóm sản xuất nhạc techno/trance I've Sound, cũng thuộc quyền Visual Art's, chẳng hạn như Ayana, Lia, Mell và Shimamiya Eiko. Những ca sĩ khác gồm có: Annabel, Chata, Karuta, LiSA, Marina, Mizutani Runa, Psychic Lover, Rita, Riya, Sakurai Harumi, Shimotsuki Haruka, Suzuki Keiko, Suzuta Miyako, Tada Aoi, Yanagi Nagi, và Tamiyasu Tomoe có phát hành những bản thu âm gắn nhãn. Các đơn vị âm nhạc Work-S, Eufonius, OTSU, PMMK và MintJam cũng đóng góp trong các nhạc phẩm của Key Sounds Label. Những nhạc sĩ trong nhóm I've Sound đã hợp tác với Key trong khâu hòa âm các ca khúc, cùng nhiều người khác nữa.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hãng ghi âm Nhật Bản Thể loại:Công ty thành lập năm 2001 Thể loại:Âm nhạc trò chơi điện tử Thể loại:Visual Art's
Cryptamorpha infans
Cryptamorpha infans là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1908.
Hydrobiosis kiddi
Hydrobiosis kiddi là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Chú thích
Thể loại:Hydrobiosis
Paulo Fonseca
Paulo Alexandre Coleues Fonseca (sinh ngày 05 tháng 3 năm 1973) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Bồ Đào Nha, từng chơi ở vị trí trung vệ. Đội bóng gần nhất ông dẫn dắt là Roma.
Sự nghiệp cầu thủ
Sinh ra ở Nampula, Mozambique từng trực thuộc Bồ Đào Nha, Fonseca đã thi đấu 14 năm, bắt đầu với FC Barreirense ở giải hạng ba và thi đấu ở Primeira Liga với Leça FC trong mùa giải 1995-96, với 21 lần ra sân, đội bóng kết thúc mùa giải ở vị trí thứ 14.
Fonseca giải nghệ vào tháng 6 năm 2005 ở tuổi 32 sau 4 mùa giải với Estrela, 3 trong số đó là thi đấu ở giải hạng 2.
Sự nghiệp huấn luyện
Fonseca trở thành huấn luyện viên ngay sau khi giải nghệ, làm huấn luyện viên đội trẻ Estrela da Amadora trong 2 năm. Từ năm 2007 đến 2011, ông huấn luyện một số đội bóng nhỏ, đáng chú ý là CD Pinhalnovense, ông đã đưa đội đến trận tứ kết Cúp Quốc gia Bồ Đào Nha trong cả hai mùa bóng 2009-10 và 2010-11.
Mùa 2011-12, Fonseca được bổ nhiệm làm HLV CD Aves ở giải hai, và ông đã dẫn dắt đội đến vị trí thứ 3 chung cuộc, thiếu 2 điểm để lên hạng. Trong mùa giải tiếp theo, ông trở thành HLV của FC Paços de Ferreira, một lần nữa kết thúc mùa giải ở vị trí thứ ba, đủ điều kiện tham dự vòng sơ loại tại UEFA Champions League; nổi bật trong mùa giải đó bao gồm chiến thắng cả hai trận đấu với Braga (2-0 trên sân nhà, 3-2 trên sân khách) và Sporting CP (1-0 trong cả lần đối đầu).
Ngày 10 tháng 6 năm 2013, Fonseca kế nhiệm Vítor Pereira làm huấn luyện viên trưởng của nhà đương kim vô địch quốc gia FC Porto, với bản hợp đồng 2 năm. Ông bắt đầu tạo sự chú ý bằng chiến thắng tại siêu cúp Bồ Đào Nha sau chiến thắng 3-0 trước Vitória de Guimarães, giành được danh hiệu đầu tiên của mình trên cương vị huấn luyện viên.
Tuy nhiên, vào ngày 05 tháng 3 năm 2014, sau chuỗi kết quả tồi tệ khiến câu lạc bộ rơi khỏi vị trí thứ 3, kém 9 điểm so với các đội đầu bảng SL Benfica, Fonseca đã bị sa thải. Trước đó, vào ngày 12 tháng 01, ông đã tuyên bố rằng Porto sẽ trở thành nhà vô địch trong trận đấu cuối cùng trước chính đối thủ.
Từ 2014 đến 2016, Fonseca tiếp tục là huấn luyện viên của Paços và SC Braga. Ông dẫn dắt SC Braga đến vị trí thứ 4 giải VĐQG, và giành cúp quốc gia.
Ngày 31 tháng 5 năm 2016, Fonseca lần đầu tiên chuyển ra nước ngoài trong sự nghiệp, làm HLV của Shakhtar Donetsk thế huyền thoại Mircea Lucescu (HLV của đội 12 mùa trước đó), ký hợp đồng 2 năm với đội bóng thi đấu ở giải Premier League Ukraine. Ông đã giành chức vô địch quốc gia trong cả ba mùa, hơn nữa cũng giành được cú đúp trong cả ba mùa - điều đó giúp ông trở thành huấn luyện viên xuất sắc nhất giải đấu. Ông giúp đội lọt vào vòng 16 đội UEFA Champions League 2017-18 khi kết thúc vòng bảng ở vị trí thứ hai, sau chiến thắng 2-1 trên sân nhà trước đội bóng đang thi đấu ở Premier League, Manchester City
Huấn luyện viên
Porto
Shakhtar Donetsk
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1973 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Porto Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Mirotki, Tỉnh West Pomeranian
Mirotki là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Polanów, thuộc quận Koszalin, Tây Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 21 km  phía tây bắc Polanów, 17 km phía đông Koszalin và 150 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Schizidium schmalfussi
Schizidium schmalfussi là một loài chân đều trong họ Armadillidiidae. Loài này được Sfenthourakis miêu tả khoa học năm 1992.
Tham khảo
Thể loại:Schizidium
Heteropogon stonei
Heteropogon stonei là một loài ruồi trong họ Asilidae. Heteropogon stonei được Wilcox miêu tả năm 1965. Loài này phân bố ở vùng Tân Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Heteropogon (Asilidae)
L'Isle-sur-Serein
L'Isle-sur-Serein là một xã trong tỉnh Yonne, thuộc vùng hành chính Burgund của nước Pháp, có dân số là 716 người (thời điểm 1999).
Tham khảo
Thể loại:Xã của Yonne
Conțești, Dâmbovița
Conțești là một xã thuộc hạt Dâmbovița, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 5562 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Dâmbovița
Tốc độ ánh sáng
Tốc độ ánh sáng trong chân không, ký hiệu là c, là một hằng số vật lý cơ bản quan trọng trong nhiều lĩnh vực vật lý. Nó có giá trị chính xác bằng 299 792 458m/s. Theo thuyết tương đối hẹp, c là tốc độ cực đại mà mọi năng lượng, vật chất, và thông tin trong vũ trụ có thể đạt được. Nó là tốc độ cho mọi hạt phi khối lượng liên kết với các trường vật lý (bao gồm bức xạ điện từ như photon ánh sáng) lan truyền trong chân không. Nó cũng là tốc độ truyền của hấp dẫn (như sóng hấp dẫn) được tiên đoán bởi các lý thuyết hiện tại. Những hạt và sóng truyền với vận tốc c không kể chuyển động của nguồn hay của hệ quy chiếu quán tính của người quan sát. Trong thuyết tương đối, c có liên hệ với không gian và thời gian, và do vậy nó xuất hiện trong phương trình nổi tiếng sự tương đương khối lượng-năng lượng
E = mc
.
Vận tốc của ánh sáng khi nó lan truyền qua vật liệu trong suốt, như thủy tinh hoặc không khí, nhỏ hơn c. Tỉ số giữa c và vận tốc v của ánh sáng truyền qua vận liệu gọi là chỉ số chiết suất n của vật liệu (n = c / v). Ví dụ, đối với ánh sáng khả kiến chiết suất của thủy tinh có giá trị khoảng 1,5, có nghĩa là ánh sáng truyền qua thủy tinh với vận tốc c / 1,5 ≈ 200,000 km/s; chiết suất của không khí cho ánh sáng khả kiến bằng 1,0003, do vậy tốc độ trong không khí của ánh sáng chậm hơn 90 km/s so với c.
Trong thực hành hàng ngày, ánh sáng có thể coi là lan truyền "tức thì", nhưng đối với khoảng cách lớn và phép đo rất nhạy sự hữu hạn của tốc độ ánh sáng có thể nhận biết được. Ví dụ, trong các video về những cơn bão có tia sét trong khí quyển Trái Đất chụp từ Trạm vũ trụ Quốc tế ISS, hình ảnh tia sáng chạy dài từ ánh chớp có thể nhận thấy được, và cho phép các nhà khoa học ước lượng tốc độ ánh sáng bằng cách phân tích các khung hình về vị trí của đầu sóng tia sáng. Điều này không hề ngạc nhiên, do thời gian ánh sáng đi một vòng quanh chu vi Trái Đất vào cỡ 140 ms. Hiện tượng thời gian trễ này cũng chính là nguyên nhân trong cộng hưởng Schumann. Trong liên lạc truyền tín hiệu thông tin đến các tàu không gian, thời gian mất khoảng từ vài phút đến hàng giờ cho tín hiệu đến được Trái Đất và ngược lại. Ánh sáng phát ra từ những ngôi sao đến được chúng ta mất thời gian nhiều năm, cho phép các nhà thiên văn nghiên cứu được lịch sử của vũ trụ bằng cách quan sát những thiên thể ở rất xa. Tốc độ hữu hạn của ánh sáng cũng đặt ra giới hạn lý thuyết cho tốc độ tính toán của máy tính, do thông tin dưới dạng bit truyền bằng tín hiệu điện trong máy tính giữa các bộ vi xử lý. Cuối cùng, tốc độ ánh sáng có thể được kết hợp với thời gian chuyến bay nhằm đo lường các khoảng cách lớn với độ chính xác cao.
Ole Rømer là người đầu tiên chứng tỏ ánh sáng truyền với tốc độ hữu hạn vào năm 1676 (trái ngược với suy nghĩ tốc độ tức thì vào thời đó) khi ông nghiên cứu chuyển động biểu kiến của vệ tinh Io của Sao Mộc. Năm 1865, James Clerk Maxwell dựa trên lý thuyết điện từ của mình chứng tỏ được ánh sáng là một dạng sóng điện từ, do hằng số c xuất hiện trong các phương trình truyền sóng của ông. Năm 1905, Albert Einstein nêu ra tiên đề rằng tốc độ ánh sáng trong chân không đối với mọi hệ quy chiếu quán tính là không đổi và độc lập với chuyển động của nguồn sáng, và cùng với một tiên đề và các định luật khác ông đã xây dựng lên thuyết tương đối hẹp và chứng minh rằng hằng số c còn có liên hệ bản chất sâu xa ngoài khái niệm tốc độ ánh sáng và sóng điện từ. Sau nhiều thập kỷ đo lường chính xác, năm 1975 tốc độ ánh sáng trong chân không được định nghĩa lại bằng 299,792,458 m/s với sai số là 4 phần tỷ. Năm 1983, đơn vị đo mét được định nghĩa lại trong hệ SI bằng khoảng cách ánh sáng truyền trong chân không trong thời gian bằng 1/299.792.458 của một giây. Kết quả là, giá trị số của c trong đơn vị mét trên giây được định nghĩa cố định và chính xác.
Giá trị số, ký hiệu, và đơn vị
Tốc độ ánh sáng trong chân không ký hiệu là c. Ký hiệu c bắt nguồn từ chữ "constant" (hằng số) trong hệ thống đơn vị đo vật lý, và c cũng bắt nguồn từ chữ Latin "celeritas", có nghĩa là "nhanh nhẹn" hay "tốc độ". (Chữ C hoa trong đơn vị SI ký hiệu cho đơn vị coulomb của điện tích.) Ban đầu, ký hiệu V được dùng cho tốc độ ánh sáng, do James Clerk Maxwell sử dụng năm 1865. Năm 1856, Wilhelm Eduard Weber và Rudolf Kohlrausch đã sử dụng c cho một hằng số khác mà sau này được chỉ ra nó bằng √2 lần tốc độ ánh sáng trong chân không. Năm 1894, Paul Drude định nghĩa lại c theo cách sử dụng hiện đại. Einstein ban đầu cũng sử dụng V trong bài báo về thuyết tương đối hẹp năm 1905, nhưng vào năm 1907 ông chuyển sang sử dụng c, và bắt đầu từ đó nó trở thành một ký hiệu tiêu chuẩn cho tốc độ ánh sáng.
Đôi khi c được sử dụng cho tốc độ sóng trong môi trường vật liệu bất kỳ, và c0 là ký hiệu cho tốc độ ánh sáng trong chân không. Ký hiệu với chỉ số dưới, như được sử dụng trong các văn bản chính của hệ SI, có cùng dạng như đối với các hằng số liên hệ với nó: bao gồm μ0 cho hằng số từ môi hoặc hằng số từ, ε0 cho hằng số điện môi hoặc hằng số điện, và Z0 cho trở kháng chân không. Bài viết này sử dụng c cho cả tốc độ ánh sáng trong chân không.
Trong hệ SI, mét được định nghĩa là khoảng cách ánh sáng lan truyền trong chân không với thời gian bằng 1/299,792,458 của một giây. Định nghĩa này cố định giá trị của tốc độ ánh sáng trong chân không chính xác bằng 299,792,458 m/s. Là một hằng số vật lý có thứ nguyên, giá trị số của c có thể khác nhau trong một vài hệ đơn vị. Trong những ngành của vật lý mà c xuất hiện, như trong thuyết tương đối, các nhà vật lý thường sử dụng hệ đo đơn vị tự nhiên hoặc hệ đơn vị hình học mà. Và khi sử dụng những hệ đo này, c không còn xuất hiện trong các phương trình vật lý nữa do giá trị của nó bằng 1 không ảnh hưởng đến kết quả các đại lượng khác.
Vai trò cơ sở trong vật lý
Tốc độ ánh sáng lan truyền trong chân không độc lập với cả chuyển động của nguồn sáng cũng như đối với hệ quy chiếu quán tính của người quan sát. Tính bất biến của tốc độ ánh sáng do Einstein nêu thành tiên đề trong bài báo về thuyết tương đối hẹp năm 1905, sau khi thôi thúc bởi lý thuyết điện từ cổ điển Maxwell và không có chứng cứ thực nghiệm nào cho ête siêu sáng tồn tại; và sự bất biến này đã được nhiều thí nghiệm xác nhận. Các nhà vật lý hiện nay chỉ có thể xác nhận bằng thực nghiệm về tốc độ của ánh sáng theo phương pháp trên hai đường truyền (two-way speed of light) (ví dụ, từ nguồn đến gương phản xạ và quay trở lại) là độc lập với hệ quy chiếu, bởi vì không thể đo được tốc độ ánh sáng trên một đường truyền (one-way speed of light) (ví dụ, từ một nguồn ở rất xa) mà bỏ qua một số quy ước về tính đồng bộ hóa giữa đồng hồ ở nguồn phát và đồng hồ ở máy thu. Tuy nhiên, bằng cách chấp nhận phương pháp đồng bộ hóa Einstein cho các đồng hồ, tốc độ ánh sáng truyền trong thí nghiệm một đường được các nhà vật lý đặt bằng tốc độ ánh sáng truyền trong thí nghiệm hai đường. Thuyết tương đối hẹp khám phá ra những hệ quả kỳ lạ dựa trên tiên đề bất biến của c và tiên đề về các định luật vật lý là như nhau trong mọi hệ quy chiếu quán tính. Một hệ quả c là tốc độ của mọi hạt phi khối lượng và sóng bao gồm ánh sáng chuyển động trong chân không.
nhỏ|trái|upright|alt=γ bắt đầu tại giá trị 1 khi v bằng 0 và gần như không đổi với v nhỏ, sau đó nó nhanh chóng chuyển thành đường cong thẳng lên và dần dần tiệm cận thẳng đứng, phân kỳ thành giá trị dương vô hạn khi v gần bằng c. |Hệ số Lorentz γ như là hàm của vận tốc. Nó bắt đầu bằng 1 và tiệm cận đến giá trị vô hạn khi v tiếp cận đến c. Thuyết tương đối hẹp có nhiều hệ quả phản trực giác và những kết quả này đã được xác nhận bằng thực nghiệm. Bao gồm nguyên lý tương đương khối lượng - năng lượng, sự co độ dài (các vật chuyển động nhìn ngắn đi), và sự giãn thời gian (các đồng hồ chuyển động chạy chậm hơn). Thừa số γ đặc trưng cho độ dài co bao nhiêu và thời gian giãn bao nhiêu gọi là hệ số Lorentz và cho bởi công thức, trong đó v vận tốc của vật. Sự khác nhau giữa γ và 1 bỏ qua được khi tốc độ của vật nhỏ hơn c rất nhiều, như các vận tốc trong đời sống hàng ngày—hay trong thuyết tương đối hẹp nó được xấp xỉ thành nguyên lý tương đối Galileo— nhưng hệ số sẽ tăng lên khi tốc độ tương đối tính và tiến tới giá trị vô hạn khi v tiếp cận đến c.
Những kết quả này trong thuyết tương đối hẹp có thể tổng hợp lại khi coi không gian và thời gian thành một cấu trúc thống nhất gọi là không thời gian (với c liên hệ giữa các đơn vị không gian và thời gian), và đòi hỏi các lý thuyết vật lý phải thỏa mãn một đối xứng đặc biệt gọi là bất biến Lorentz, mà trong các công thức của những lý thuyết này chứa hằng số c. Bất biến Lorentz là một giả thuyết phổ quát trong các lý thuyết vật lý hiện đại, như điện động lực học lượng tử, sắc động lực học lượng tử, Mô hình chuẩn của vật lý hạt, thuyết tương đối tổng quát cũng như mô hình Vụ Nổ Lớn. Như thế tham số c là phổ biến trong vật lý hiện đại, xuất hiện trong nhiều phương trình không liên quan đến ánh sáng. Ví dụ, trong thuyết tương đối rộng tiên đoán c cũng là vận tốc lan truyền của trường hấp dẫn hay sóng hấp dẫn. Trong những hệ quy chiếu phi quán tính (không thời gian cong trong thuyết tương đối tổng quát và trong hệ quy chiếu chuyển động gia tốc), tốc độ cục bộ của ánh sáng là hằng số và bằng c, nhưng tốc độ ánh sáng dọc một quỹ đạo có độ dài hữu hạn có thể khác c, phụ thuộc vào khoảng cách và thời gian được định nghĩa như thế nào.
Nói chung các nhà vật lý thường giả sử những hằng số cơ bản như c có cùng một giá trị trong nhiều vùng không thời gian, có nghĩa là chúng không phụ thuộc vào vị trí cũng như không biến đổi theo thời gian. Tuy nhiên, có một số tác giả đã đề xuất lý thuyết rằng tốc độ ánh sáng có thể thay đổi theo thời gian. Chưa có bằng chứng thực nghiệm được chấp thuận rộng rãi cho sự biến đổi của các hằng số, nhưng nó vẫn là một chủ đề được tiếp tục nghiên cứu.
Các nhà vật lý cũng đồng thuận giả sử tốc độ của ánh sáng là đẳng hướng, có nghĩa nó có cùng một giá trị trong những hướng mà nó được đo. Quan sát bức xạ từ các mức năng lượng hạt nhân như là hàm của hạt nhân phát xạ theo hướng riêng trong từ trường (như thí nghiệm Hughes–Drever), và các máy cộng hưởng quang học (như bộ cộng hưởng trong các thí nghiệm kiểu thí nghiệm Michelson-Morley) đã đặt ra giới hạn chặt cho khả năng phi đẳng hướng trên thí nghiệm hai đường truyền.
Giới hạn trên của tốc độ
Theo thuyết tương đối hẹp, năng lượng của một vật với có khối lượng nghỉ m và vận tốc v tính theo công thức E = γmc2, với γ là hệ số Lorentz xác định ở trên. Khi v bằng 0, γ bằng 1, và xuất hiện công thức nổi tiếng cho sự tương đương khối lượng - năng lượng. Thừa số γ tiếp cận giá trị vô hạn khi v gần bằng c, và do đó cần một năng lượng vô hạn để gia tốc một vật có khối lượng đến vận tốc của ánh sáng. Tốc độ ánh sáng là giới hạn trên cho tốc độ của mọi vật có khối lượng nghỉ dương. Điều này đã được xác nhận bằng thực nghiệm trong nhiều thí nghiệm về năng lượng và động lượng tương đối tính.
Quan sát và thí nghiệm về chuyển động nhanh hơn ánh sáng
Có những tình huống dường như vật chất, năng lượng, hoặc thông tin truyền với vận tốc nhanh hơn tốc độ ánh sáng c, nhưng thực chất không phải vậy. Ví dụ, như được thảo luận trong phần sự lan truyền của ánh sáng trong môi trường ở dưới, nhiều vận tốc sóng có thể vượt c. Cụ thể, vận tốc pha của tia X truyền qua hầu hết thủy tinh có thể vượt c, nhưng sóng này không chứa một thông tin vật lý gì.
Nếu một chùm laser quét nhanh qua một vật ở xa, điểm sáng có thể chạy nhanh hơn c, mặc dù chuyển động ban đầu của điểm bị trễ bởi vì thời gian ánh sáng truyền đến vật ở xa này luôn bằng c (trong chân không). Tuy nhiên, chỉ có thực thể vật lý đang chuyển động là tia laser và nó phát ra ánh sáng truyền với vận tốc c từ laser đến nhiều vị trí của điểm. Tương tự, bóng của hình chiếu lên một thể ở xa có thể nghĩ là chuyển động nhanh hơn ánh sáng, sau một thời gian trễ. Trong tất cả các trường hợp bao gồm vật chất, năng lượng, hoặc thông tin không có cái nào chuyển động nhanh hơn ánh sáng.
Tốc độ thay đổi khoảng cách giữa hai vật trong cùng một hệ quy chiếu mà chúng đang chuyển động có giá trị có thể vượt c. Tuy nhiên, tốc độ này không thể hiện tốc độ của từng vật đo bởi một hệ quy chiếu quán tính.
Những hiệu ứng lượng tử mà thông tin hiện lên dường như truyền tức thì nhanh hơn c, như nghịch lý EPR. Trong thí nghiệm tưởng tượng này bao gồm trạng thái lượng tử của hai hạt bị vướng víu với nhau. Cho tận đến khi các hạt được quan sát (hay đo), cả hai tồn tại trong trạng thái chồng chập của hai trạng thái lượng tử. Nếu hai hạt này nằm cách xa nhau và khi một trạng thái lượng tử của một hạt được quan sát, trạng thái lượng tử của hạt kia ngay lập tức được xác định (hay là thông tin có thể truyền từ hạt này sang hạt kia nhanh hơn tốc độ ánh sáng). Tuy nhiên, chúng ta không thể kiểm soát (hay biết trước được) hạt thứ nhất có trạng thái lượng tử nào trước khi đo nó, và do vậy thông tin không thể được truyền đi theo nghĩa thông thường này.
Một hiệu ứng lượng tử khác tiên đoán sự xuất hiện nhanh hơn tốc độ ánh sáng gọi là hiệu ứng Hartman; dưới những điều kiện xác định thời gian cần thiết cho một hạt ảo thực hiện chui hầm đi qua một hàng rào là hằng số, không kể chiều dày của hàng rào là bao nhiêu. Điều này dẫn tới một hạt ảo có thể băng qua một khoảng cách lớn với tốc độ nhanh hơn ánh sáng. Tuy nhiên, không một thông tin nào có thể gửi nhờ sử dụng hiệu ứng này.
Tháng 9 năm 2011, các nhà vật lý làm việc tại thí nghiệm OPERA công bố kết quả cho thấy chùm hạt neutrino chuyển động từ CERN (ở Genève, Thụy Sĩ) đến phòng thí nghiệm Gran Sasso (LNGS, Ý|Italia) với vận tốc nhanh hơn tốc độ ánh sáng. Kết quả của họ, được một số người coi là "dị thường neutrino chuyển động siêu sáng", sau đó được chính phát ngôn viên thí nghiệm OPERA xác nhận là đã có những sai số trong thí nghiệm, với một số sợi quang học bị hỏng làm ảnh hưởng đến kết quả đo.
Sự lan truyền của ánh sáng
Vật lý cổ điển miêu tả ánh sáng là một loại bức xạ điện từ. Những tính chất cổ điển của trường điện từ được miêu tả bởi phương trình Maxwell, tiên đoán tốc độ truyền sóng điện từ c (như ánh sáng) trong chân không có liên hệ với hằng số điện môi ε0 và hằng số từ môi μ0 bằng phương trình. Trong cơ học lượng tử, trường điện từ được miêu tả bằng lý thuyết điện động lực học lượng tử (QED). Theo lý thuyết này, ánh sáng được miêu tả là trạng thái kích thích cơ bản (hay lượng tử) của trường điện từ, gọi là photon. Photon là những hạt phi khối lượng và do vậy theo thuyết tương đối hẹp, chúng chuyển động với vận tốc ánh sáng trong chân không.