cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quang hợp
Về mặt năng lượng và dinh dưỡng
Về mặt địa hóa - sinh thái, quang hợp là một nhân tố quyết định giúp thực vật có mặt trong chu trình carbon toàn cầu bằng cách hấp thụ carbon dioxide sử dụng trong quá trình tự dưỡng của mình.
Về mặt môi trường
Khí oxy được thải ra ngoài môi trường thông qua quá trình quang phân li giúp giữ vững nồng độ khí oxy trong khí quyển quanh mức 21%, một lượng đủ và cần thiết để sinh giới tồn tại và phát triển. Đồng thời trong quá trình quang hợp, thực vật còn hút khí CO2 không những tạo ra sản phẩm là tinh bột mà còn giúp điều hòa nồng độ khí CO2 trong khí quyển.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nông học Thể loại:Sinh lý học thực vật Thể loại:Thực vật học Thể loại:Trao đổi chất Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình Thể loại:Hô hấp tế bào
Josh Groban
Joshua Winslow Groban (sinh ngày 27 tháng 2 năm 1981) là nhạc sĩ, ca sĩ, danh hài người Mỹ từng được đề cử giải Grammy. Album Noel (2007) của anh đứng đầu bảng xếp hạng các album bán chạy nhất Hoa Kỳ năm 2007. , các đĩa nhạc của anh đã bán được hơn 25 triệu bản trên toàn thế giới.
Thời thơ ấu và niên thiếu
Josh Groban sinh tại Los Angeles, California trong một gia đình viên chức yêu nghệ thuật. Bố anh, ông Jack Groban là người Mỹ gốc Do Thái có tổ tiên là người Nga lai Ba Lan di cư. Mẹ anh, Lindy Groban là người gốc Na Uy. Tổ tiên bà đến từ Toten, một quận phía Đông Na Uy. Bố của Josh Groban đã cải đạo sang Thiên Chúa giáo khi ông cưới bà Lindy. Josh có một em trai, Chris kém anh bốn tuổi và họ có chung ngày sinh nhật.
Mặc dù bố mẹ Groban không phải là nghệ sĩ nhưng họ đều là những người yêu nghệ thuật. Bố anh từng chơi kèn trompet khi ông còn là sinh viên đại học. Lúc nhỏ, cậu nhóc Groban thường dùng xoong chảo làm nhạc cụ và chỉ đến năm học lớp năm, Josh mới trình diễn trước đám đông. Đó là trong một buổi diễn văn nghệ ở trường. Josh kể lại rằng khi mẹ anh lần đầu nghe anh hát, bà đã không tin đó là con trai mình, sau đó bà đã bật khóc. Tuy nhiên, Josh vẫn phải tập trung cho việc học. "Tôi thích thú mọi khía cạnh của nghệ thuật, nhưng kết quả học tập của tôi đã tồi tệ đi...Vì vậy tôi đến học ở Trường Bridge để nâng các con điểm lên thành A". Thời gian ở trường Bridge, Groban tham gia các lớp học bình thường từ 9 giờ sáng đến 1 giờ chiều, sau đó tham gia các lớp học kịch. Trong hai năm 1997 và 1998, Groban tham gia trại hè Nghệ thuật ở Michigan, nơi cậu tập nhạc kịch với các bạn, cũng là lúc Josh bắt đầu học các bài luyện thanh. "Tôi tập nhạc kịch khá nhiều. Tôi có một giọng nam trung khá, vì thế tôi bắt đầu diễn kịch và hát trong các vở kịch ở trường". Josh cho biết.
Bước ngoặt lớn nhất đã làm thay đổi cuộc sống của Groban là vào cuối năm 1998, khi anh được giới thiệu với nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc lừng danh David Foster, người đã góp phần tạo nên thành công của những nghệ sĩ như Celine Dion, The Corrs, Brian Mc Knight... David Foster, sau khi nghe bản thu âm của Josh mà thầy giáo luyện thanh của cậu gửi tới đã quyết định mời cậu thiếu niên 17 tuổi tới hát tại buổi hòa nhạc chào mừng lễ nhận chức của thống đốc bang California bấy giờ là Gray Davis. Sau đó, Josh lại được David mời đến hát trong buổi diễn tập trước lễ trao giải Grammy 1999 thay thế vai trò của giọng Tenor lừng danh Andrea Bocelli. Josh, ban đầu từ chối vì sợ không đảm nhiệm nổi, nhưng David Foster đã khích lệ cậu. Cuối cùng, Groban đã cùng hát với Celine Dion ca khúc The Prayer của Foster trong buổi diễn tập đó. Sau này, cả Celine Dion và Groban đã nhiều lần nhắc lại kỉ niệm đó, với hình ảnh cậu bé tóc xoăn "trông như mới 12 tuổi" đứng run rẩy trong đám đông hơn 50 nghệ sĩ lừng danh của nước Mỹ và cất giọng baritone trời phú của mình làm mọi người đều kinh ngạc.
Sau khi tốt nghiệp Trường Trung học Nghệ thuật hạt Los Angeles năm 1999, Groban vào học Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh, Pennsylvania, ngành Kịch. Tuy nhiên, anh đã bỏ dở việc học ngay từ học kỳ đầu tiên khi nhận được bản hợp đồng thu âm từ hãng Warner Bros. Records, dưới tác động của David Foster.
Khởi nghiệp
Nhận xét về tài năng của Groban, David Foster nói: "Tôi thích khả năng thiên phú của cậu ấy về pop và rock arena, nhưng tôi còn yêu năng khiếu về nhạc cổ điển của cậu ấy hơn nữa. Cậu ấy là một nguồn năng lượng âm nhạc đáng để khám phá". Đó là lý do tại sao dưới ảnh hưởng của Foster, album đầu tiên của Josh Groban tập trung vào các ca khúc đậm chất cổ điển như Gira Con Me hay Alla Luce Del Sole.
Sự xuất hiện của Groban trong các show diễn lớn đã khiến anh được đạo diễn David E. Kelly chú ý. Ông mời anh tham gia trong series phim truyền hình Ally McBeal, vào tháng 5 năm 2001, với vai diễn nhân vật Malcolm Wyatt. Trong tập phim này, Groban đã hát ca khúc You are still you. Nhân vật này của anh ngay lập tức gây được sự chú ý và đã có 8000 email gửi tới nhà sản xuất yêu cầu để nhân vật của Groban xuất hiện trở lại. Trong lần thứ hai xuất hiện, Groban đã hát ca khúc To where you are trong tập phim dành tưởng niệm các nạn nhân của vụ khủng bố 11 tháng 9 vào Trung tâm thương mại thế giới tại thành phố New York.
Sau thành công đó, Groban phát hành album mang tên anh vào ngày 20 tháng 11 năm 2001. Năm sau, album đã nhảy từ nhãn đĩa vàng sang đĩa đôi bạch kim.
Hoạt động âm nhạc gần đây
Album thứ hai của Groban mang tên Closer, do David Foster sản xuất, được phát hành ngày 11 tháng 11 năm 2003. Groban nói rằng đây là đây là album thể hiện rõ chính anh và khán giá có thể qua đó khám phá về bản thân anh nhiều hơn. "Những gì mọi người biết về tôi là qua âm nhạc. Lần này, tôi cố gắng mở cánh cửa đó càng rộng càng tốt. Những ca khúc này là một bước lớn hơn để tới với con người của tôi và âm nhạc của tôi. Giống như tên của album đã nói rõ". Hai tháng sau khi Closer phát hành, nó đã nhảy từ vị trí thứ 11 lên vị trí thứ 1 trên bảng xếp hạng Billboard.Bản cover ca khúc You raise me up của Josh trở nên được yêu thích trong các bảng xếp hạng âm nhạc đương đại dành cho người lớn. Groban tiếp tục hát các ca khúc trong phim, bao gồm Remember trong bộ phim bom tấn Troy (cùng với Tanja Tzarovska) và Believe trong phim hoạt hình 3D The Polar Express (2004)và cover lại bài hát My December của nhóm Linkin Park với sự kết hợp đặc biệt chất cổ điển với nhạc Rock.
Ngoài ra, Groban còn xuất hiện và biểu diễn trên nhiều chương trình truyền hình nổi tiếng như The Oprah Winfrey Show, The Ellen Degeneres Show, Jay Leno, Larry King Live, The Rosie O'Donnell Show, 20/20, The Today Show, Macy's Thanksgiving Day Parade, Super Bowl XXXVIII, the Walt Disney World Christmas Day Parade, và the Rockefeller Tree Lighting.
Trong những tuần đầu tiên của tháng 9 năm 2006, đĩa đơn mới nhất của Groban có tên You Are Loved (Don't Give Up)ra mắt trên hệ thống của AOL. Ca khúc này rút từ album Awake chính thức phát hành tháng 11 năm 2006. Trong album này, Groban hợp tác với nhạc sĩ người Anh Imogen Heap viết ca khúc Now or never. Hai ca khúc mang âm hưởng nhạc châu Phi là Weeping và Lullaby được Josh hát cùng với nhóm nhạc acapela đến từ châu Phi Ladysmith Black Mambazo. Groban cũng thực hiện tour Awake vòng quanh nước Mỹ với Angelique Kidjo. Năm 2007, Groban thực hiện tour Awake ngoài nước Mỹ, tới 71 thành phố từ tháng 2 đến tháng 8, tới tận Australia và Philippines. Anh cũng hát chung ca khúc All I know of love với Barbra Streisand và Somewhere over the rainbow với Mireille Mathieu.
Tháng 6 năm 2007, Josh Groban đến London thu âm album Giáng sinh với dàn nhạc giao hưởng London và dàn đồng ca trường cao đẳng Magdalen. Album này được phát hành ngày 9 tháng 10 năm 2007 với tiêu đề Noel.[9]Noel ngay lập tức được chào đón trên khắp nước Mỹ và phá vỡ nhiều kỷ lục dành cho một album nhạc giáng sinh và trở thành album bán chạy nhất năm 2007 ở Mỹ chỉ 10 tuần sau khi phát hành, với con số 3.6 triệu bản.
Ngày 10 tháng 2 năm 2008, Josh Groban trình diễn tại lễ trao giải Grammy cùng với Andrea Bocelli để tưởng niệm giọng tenor số 1 thế giới Luciano Pavarotti. Anh cũng được đề cử tại giải thưởng âm nhạc Juno tại hạng mục Album quốc tế của năm cho album Noel. Anh cũng thu âm ca khúc La Boheme với huyền thoại âm nhạc Pháp Charles Aznavour trong album Duets của ông.
Ngày 1 tháng 7 năm 2008, Josh song ca cùng Sarah Brightman tại buổi hòa nhạc tưởng niệm công nương Diana tại sân vận động Wembley, trước khoảng 15 triệu khán giả Anh theo dõi qua truyền hình. Buổi diễn được truyền trực tiếp tới 140 nước trên thế giới.
Ngày 15 tháng 7 năm 2008, Josh trình diễn ca khúc God bless America tại sân vận động Yankee thành phố New York.
Ngày 29 tháng 8, Josh xuất hiện trên show truyền hình của Charlotte Church và song ca The prayer với Charlotte Church.
Ngày 21 tháng 9 năm 2008, Josh trình diễn một liên khúc những bài hát chủ đề và trong các bộ phim và show truyền hình quen thuộc tại Lễ kỷ niệm 60 giải thưởng Emmy.
Tháng 12 năm 2008, Groban tham gia chương trình truyền hình được yêu thích ở nước Anh Never Mind the Buzzcocks.Sau đó, anh cũng tham gia buổi hòa nhạc hoàng gia Royal Variety Show cho trước Hoàng tử xứ Wales.
Ngày 18 tháng 1 năm 2009, Josh trình diễn tại buổi hòa nhạc mừng lễ nhận chức của Tổng thống Barack Obama, song ca My Country 'Tis of Thee với Heather Headley.
Tháng 3 năm 2009, Groban hát lại những ca khúc của Casey Tatum trong chương trình Tim and Eric Awesome Show, Great Job.
Cuối tháng 4 năm 2009, Groban xuất hiện trên show truyền hình nổi tiếng của Oprah Winfrey và khiến khán giả kinh ngạc vì âm vực mênh mông của mình. Ngày 30 tháng 5 năm 2009, Josh thực hiện đêm diễn An Evening in New York city với kênh truyền thông PBS.
Hoạt động từ thiện
Josh Groban đã tham gia trình diễn tại rất nhiều chương trình ca nhạc từ thiện bao gồm Save the Music (2005), Tsunami Aid: A Concert of Hope (2005), Fifth Adopt-A-Annual Minefield concert (2005), 2nd Annual Grammy Jam (2005), Live 8 (2005), The Heart Foundation Gala (2005)và Gala âm nhạc từ thiện David Foster và Bạn bè (2006). Sau chuyền thăm cựu tổng thống Nam Phi Nelson Mandela năm 2004, Josh lập quỹ từ thiện Josh Groban để trợ giúp các trẻ em nghèo trong học tập, chăm sóc sức khỏe và hoạt động nghệ thuật. Anh cũng trở thành đại sức chính thức của dự án 46664, một chiến dịch nâng cao kiến thức phòng chống HIV/AIDS tại châu Phi. Tháng 9 năm 2007, Josh tặng $ 150,000 cho Trường Charlotte-Mecklenburg gây quỹ giáo dục âm nhạc. Tháng 2 năm 2008, anh xuất hiện tại show từ thiện One Night Live ở Toronto, Canada với các nghệ sĩ Bryan Adams, Sarah McLachlan, Jann Arden và Ryan Dan ủng hộ dự án chăm sóc bà mẹ và trẻ em của Bệnh viên Sunnybrook. Vào sinh nhật lần thứ 27 của Josh Groban, những người hâm mộ anh đã thực hiện chiến dịch "Raise 27", ủng hộ quỹ Josh Groban tới $44,227 gửi tới Trại trẻ mồ côi Siyawela ở Nam Phi.
Đời sống cá nhân và ảnh hưởng
Một số ca khúc của Josh Groban ảnh hưởng bởi âm nhạc của Radiohead, Steve Perry, Paul Simon, Sting, Peter Gabriel, Freddie Mercury và Björk, cũng như Mandy Patinkin, Klaus Nomi, George Hearn, và Luciano Pavarotti.
Josh Groban từng hò hẹn với diễn viên điện ảnh January Jones từ năm 2003 đến năm 2006, và Kat Dennings từ năm 2014 đến năm 2016. Anh bắt đầu hẹn hò với nữ diễn viên kiêm nhà văn Schuyler Helford từ năm 2017.
Hiện tại, Groban sống tại Los Angeles, California.
Tham khảo
Thể loại:Nam ca sĩ Mỹ Thể loại:Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Mỹ Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Mỹ Thể loại:Người Mỹ gốc Anh Thể loại:Người Mỹ gốc Na Uy Thể loại:Ca sĩ nhạc pop Mỹ  Thể loại:Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Người Mỹ gốc Đức Thể loại:Nghệ sĩ của Warner Music Group Thể loại:Nam diễn viên Los Angeles Thể loại:Nghệ sĩ dương cầm pop Mỹ
Bão Sơn Tinh (2012)
Lịch sử khí tượng
Vào ngày 19 tháng 10, một vùng nhiễu động nhiệt đới hình thành trên vùng biển phía Đông Nam Yap, và hai ngày sau Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã đề cập đến hệ thống như là một áp thấp nhiệt đới. Sang ngày 22, Cục quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA) bắt đầu theo dõi áp thấp nhiệt đới và họ đặt tên cho nó là Ofel. Ngày hôm sau, khi hệ thống bắt đầu tăng kích cỡ, mây dông mạnh đã xuất hiện rời rạc trong một dải bao bọc lỏng lẻo quanh tâm hoàn lưu, vươn cao tới tầng đối lưu với nhiệt độ đỉnh đám mây lạnh -63 °F (-52 °C). Vào ngày 24, cơn bão đổ bộ lên Leyte với cường độ bão nhiệt đới, với mây đối lưu trải rộng trên toàn khu vực, dù vậy phần đối lưu mạnh nhất vẫn duy trì ở phía Đông ngoài biển Philippines. Sang ngày 25, khi Sơn Tinh mạnh lên thành bão nhiệt đới dữ dội, nửa phía Tây cơn bão đã tiến vào Biển Đông, còn phần mây dông mạnh nhất ở phía Đông vẫn đang trút những cơn mưa nặng hạt xuống Philippines. Sau đó, cơn bão tiếp tục mạnh thêm trên Biển Đông, đạt đến cấp độ bão cuồng phong vào ngày 27. Cuối ngày 27, hệ thống tăng cường mạnh mẽ thành bão cấp 3 chỉ trong vòng 6 giờ, ban đầu là một con mắt méo mó, nhưng không lâu sau đã phát triển thành sắc nét. Sau khi tác động đến đảo Hải Nam và Việt Nam, Sơn Tinh suy yếu nhanh chóng, do tương tác với đất liền và độ đứt gió mạnh. Vào cuối ngày 29 tháng 10, bởi một luồng không khí lạnh từ phía Bắc di chuyển xuống, vùng thấp tàn dư của cơn bão bị đẩy lùi về phía Nam, vươn trở ra vịnh Bắc Bộ và đi vào vùng phía Tây đảo Hải Nam lúc khoảng 07:00 UTC. Ngày hôm sau, tàn dư của Sơn Tinh tiếp tục di chuyển xuống phía Nam, đi ra Biển Đông và cuối cùng tan hoàn toàn trên vùng biển này.
Philippines
Bão quét qua Philippines làm ít nhất 24 người thiệt mạng ở nước này, và hơn 15.000 dân phải trú trong các trung tâm sơ tán do chính phủ lập. Gây ngập lụt các tỉnh như Romblon, Oriental Mindoro, Marinduque, Palawan, Batangas và Capiz.
Tại Philippines, hơn 16.400 hành khách, khoảng 130 phương tiện giao thông đường bộ và hơn 100 tàu thuyền đã bị mắc kẹt, 40 chuyến bay nội địa cũng đã bị hủy bỏ do thời tiết xấu. Nhiều trường học cũng đã phải đóng cửa trong ngày.
Việt Nam
Tại Việt Nam, từ chiều tối ngày 27 tháng 10 năm 2012, mắt bão Sơn Tinh sắc nét trên vùng bờ biển miền Trung Việt Nam cho thấy cơn bão rất dữ dội, tới mức siêu bão. Cho đến ngày 28 tháng 10 năm 2012, tâm bão vẫn ngoài khơi và hướng bão đi dọc theo bờ biển, chưa vào đất liền. Với cấp gió lên đến 13 - 14 giật cấp 15, bão gây mưa trên diện rộng, biển động dữ dội, hàng vạn người dân các vùng ven biển như Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định đã phải sơ tán tránh bão.
Tối 28 tháng 10 năm 2012, cơn bão này mạnh cấp 11 đến cuối cấp 12 giật cấp 14-15 và đi dọc bờ biển các tỉnh Ninh Bình tới Hải Phòng, vùng tâm bão đi vào địa phận giữa Thái Bình và Hải Phòng. Tại trạm khí tượng đảo Hòn Dấu (Hải Phòng) đã quan trắc được gió mạnh 36m/s (cuối cấp 12), giật 40m/s (cấp 13), trạm khí tượng Thái Bình có gió mạnh 31m/s (cấp 11), giật 45m/s (cấp 14). Bão làm ít nhất 3 người chết, hàng nghìn ngôi nhà bị tốc mái, điện mất trên diện rộng. Tháp truyền hình Nam Định, tháp truyền hình cao nhất miền Bắc Việt Nam bị bão quật đổ. Đến 10h sáng ngày 29 tháng 10 năm 2012, thống kê sơ bộ cho thấy ít nhất đã có ba người chết, 7 người mất tích và 5 người bị thương. 8g sáng ngày 28 tháng 10 năm 2012, bão đã gây sóng biển đánh sập hoàn toàn 330m đường đê chắn sóng nối đảo Hòn Cỏ với cảng Hòn La, thuộc Khu kinh tế Hòn La, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.
Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam trong hai ngày 27 và 28 tháng 10 đã dự kiến hủy 24 chuyến bay đến và đi từ 4 sân bay miền Trung, gồm Đà Nẵng, Huế, Đồng Hới và Vinh, nhưng sau đó tổng số chuyến bay hủy nâng lên 62. Trong khi đó Vietjet Air có 4 chuyến bay đi và đến Đà Nẵng điều bị ảnh hưởng phải hoãn lại.
Trung Quốc
Khi bão Sơn Tinh đến gần vịnh Bắc Bộ, 82.326 người ở đảo Hải Nam đã được di dời vào nơi trú ẩn tạm thời, nơi nước, thực phẩm và thuốc men đã được cung cấp cho họ khi bão Sơn Tinh đến vào ngày 27 tháng 10 và làm đổ rất nhiều cây cối trên địa bàn tỉnh Hải Nam, với các con sóng cao 5-8 mét đã được người ta báo cáo. Cơn bão này gây mưa lớn các thành phố Bắc Hải, Khâm Châu, Phòng Thành Cảng, Sùng Tả, Ngọc Lâm và Nam Ninh vào ngày chủ nhật 28 tháng 10, với mực nước trên các sông trong thành phố hưởng nặng nề nhất Bắc Hải, Khâm Châu và Phòng Thành Cảng tăng đáng kể. Trung tâm cảnh báo tàu và người dân trong khu vực bị ảnh hưởng phải cẩn thận đôn đốc các cơ quan có thẩm quyền có biện pháp phòng ngừa đầy đủ. Đã dự báo lượng mưa lên đến 80 cm ngày 29 tháng 10 dọc theo bờ biển phía đông và phía nam tỉnh Hải Nam và bờ biển phía đông của bán đảo Lôi Châu.
Tổng cộng đã có 7 người thiệt mạng tại Trung Quốc. Thiệt hại kinh tế tại Trung Quốc được ước tính là CN¥1.52 tỷ (US$243 triệu).
Tham khảo
Thể loại:Việt Nam năm 2012 Thể loại:Philippines năm 2012 Thể loại:Bão tại Việt Nam Thể loại:Typhoon Thể loại:Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2012 Thể loại:Bão tại Philippines Thể loại:Bão tại Trung Quốc
Mary I của Anh
Mary I của Anh (tiếng Anh: Mary I of England; tiếng Tây Ban Nha: María I de Inglaterra; tiếng Pháp: Marie Ire d'Angleterre; tiếng Đức: Maria I. von England; tiếng Ý: Maria I d'Inghilterra; 18 tháng 2, 1516 – 17 tháng 11, 1558), được biết đến là Nữ vương của nước Anh và Ireland từ tháng 7, 1553 cho đến khi qua đời. Bởi vì những hành động thẳng tay đàn áp những người Tin lành trong thời kỳ mà bà trị vì, những người chống đối gọi bà là Mary khát máu (Bloody Mary). Trong lịch sử quân chủ nước Anh, nếu không tính Hoàng hậu Matilda và Lady Jane Grey chưa chính thức hoặc gây tranh cãi về tính hợp pháp, thì Mary được xem là vị Nữ vương đầu tiên chính thức nhận ngai vị trị vì lãnh thổ Anh.
Một người cháu của Quân chủ Công giáo, Mary là con gái cả của Quốc vương Henry VIII, nằm trong danh sách kế vị chính thống. Nhưng khi cha bà tiêu hôn với mẹ bà, Catalina của Aragón để cưới Anne Boleyn, Mary bị xem là con bất hợp pháp bà bị tước đi khả năng thừa kế Vương vị của cha. Sau khi xử tử Anne Boleyn và cưới Jane Seymour, nhà vua có người con trai tên Edward do Jane sinh ra, về cơ bản Mary hoàn toàn không còn khả năng kế vị, cùng với em gái Elizabeth Tudor. Năm 1547, em trai của Mary là Edward Tudor lên ngôi, tức Edward VI của Anh. Tuy vậy, nhà vua có sức khỏe không được tốt và không có khả năng sinh được người kế vị, quyền kế vị đột nhiên trở về tay của Mary sau Đạo luật kế vị thứ 3 vào năm 1543, một đạo luật mà vua cha Henry VIII đã thông qua trước khi qua đời, công nhận khả năng thừa kế của Mary và Elizabeth chỉ sau Edward.
Năm 1553, khi lâm trọng bênh, Edward cố dời bỏ tên Mary khỏi danh sách kế vị do dị biệt tôn giáo giữa hai chị em, vì Mary sùng theo Công giáo La Mã còn Edward theo phái Kháng Cách. Sau khi Edward qua đời, theo di chiếu của Edward thì Công nữ Jane Grey được tuyên xưng là Nữ vương. Với tình thế như vậy, Mary liền chiêu tập binh mã trong vùng East Anglia để truất phế Jane Grey và lên ngôi Nữ vương một cách chính thống, và dù không cần thiết nhưng sau đó Jane Grey cũng bị hành quyết để củng cố quyền cai trị của Mary trên ngai vàng nước Anh. Năm 1554, Mary kết hôn với Felipe II của Tây Ban Nha, do đó bà trở thành kiêm nhiệm tước hiệu Vương hậu của Vương quốc Tây Ban Nha cùng các lãnh thổ khác, sau khi chồng bà lên ngôi năm 1556.
Là vị quân chủ thứ tư của Nhà Tudor, Mary được nhớ đến vì việc khôi phục sự ảnh hưởng của Công giáo Roma tại nước Anh, đã bị đứt gãy vì cuộc hôn nhân giữa Henry VIII và Anne Boleyn. Trong suốt 5 năm trị vì, Mary ra sức càn quét những người theo Kháng Cách mà người ta gọi đó là Thời kỳ khủng bố triều đại Mary (Marian Persecution). Sau khi qua đời năm 1558, cục diện lại xoay chuyển lần nữa bởi người em gái cùng cha khác mẹ theo phái Kháng Cách, Elizabeth I của Anh.
Xuất thân
nhỏ|trái|200px|Mẹ của Mary, [[Catalina của Aragón|Catalina của Aragón và Castilla]] Mary Tudor chào đời ngày 18 tháng 2 năm 1516 tại Cung điện Placentia ở Greenwich, Luân Đôn, là con duy nhất còn sống cho đến tuổi trưởng thành của Henry VIII với người vợ đầu, Vương hậu Catalina của Aragón. Trước khi sinh ra Mary, Vương hậu Catalina bị sẩy thai nhiều lần, chỉ có một người anh chết yểu trước bà là Henry, Công tước xứ Cornwall là được kịp đặt tên và làm lễ rửa tội. Qua họ mẹ, Mary là cháu ngoại của Ferrando II của Aragón và Nữ vương Isabel I của Castilla, hai vị Song vương vĩ đại được Giáo hội Công giáo La Mã phong danh hiệu cao quý Quân chủ Công giáo. Sau khi ra đời 3 ngày, Mary được rửa tội theo nghi thức Công giáo ở Greenwich, cha mẹ đỡ đầu của Mary gồm có: Bá tước phu nhân xứ Devon, Tể tướng Thomas Wolsey, và Công tước phu nhân xứ Norfolk. Cháu họ của Henry, Margaret Plantagenet, Nữ Bá tước xứ Salisbury đỡ đầu Mary trong lễ kiên tín, tổ chức ngay sau lễ rửa tội.
Vương nữ Mary là cô bé thông minh trước tuổi. Tháng 7, 1520, khi chưa đủ 4 tuổi, Mary biểu diễn đàn virginals cho một phái đoàn Pháp đến viếng thăm. Mary thụ hưởng phần lớn nền giáo dục ban đầu từ mẹ, và Vương hậu đã nhờ một học giả người Tây Ban Nha, Juan Luis Vives, tư vấn, và yêu cầu ông viết quyển De Institutione Feminae Christianae, về phương pháp giáo dục dành cho các bé gái. Mới lên 9 tuổi, Mary biết đọc và viết bằng tiếng Latin. Mary học tiếng Pháp, Tây Ban Nha, âm nhạc, khiêu vũ, và có lẽ cả tiếng Hy Lạp. Quốc vương Henry VIII rất yêu con gái và khoe với sứ thần Venezia, Sebastian Giustiniani rằng:"Cô bé này chưa hề khóc bao giờ".
Dù yêu con gái hết mực, Henry VIII vẫn thất vọng về cuộc hôn nhân vì Vương hậu không thể sinh con trai. Khi Mary lên 9 tuổi, cơ may cho Henry và Catalina có con trai nối dõi đã tiêu tan. Năm 1525, Henry cử Mary đến biên giới xứ Wales để chủ tọa, chỉ trên danh nghĩa, Hội đồng xứ Wales. Mary khi đó có "triều đình" riêng đặt tại Lâu đài Ludlow cùng danh hiệu và các đặc quyền vương tộc dành cho Thân vương xứ Wales. Các phu nhân và những người khác gọi bà là Nữ Thân vương xứ Wales (Princess of Wales), mặc dù Mary chưa bao giờ được tấn phong danh hiệu này. Trong 3 năm sống ở biên giới xứ Wales, Mary thường về thăm triều đình của phụ vương, trước khi về sống tại London từ giữa năm 1528.
Suốt thời thơ ấu của Mary, Quốc vương Henry VIII nhiều lần sắp xếp hôn nhân cho con gái. Khi mới 2 tuổi, Mary đã được hứa gả cho Vương tử nước Pháp (khi ấy còn rất nhỏ), con trai của Quốc vương François I của Pháp, nhưng ba năm sau hôn ước bị hủy bỏ. Năm 1522, lúc sáu tuổi, Mary hứa hôn với người anh họ 22 tuổi, Carlos I của Tây Ban Nha, người cháu gọi vương hậu Catalina là dì. Tuy nhiên, vài năm sau, Karl hủy hôn ước với sự đồng ý của Henry VIII. Hồng y Wolsey, cố vấn chính của Henry VIII, một lần nữa sắp xếp hôn nhân với người Pháp, lần này Henry muốn Mary kết hôn với chính Quốc vương François I của Pháp, người đang thiết tha muốn liên kết với Anh. Hợp đồng hôn nhân được ký kết, theo đó Mary sẽ kết hôn hoặc với François I, hoặc với con trai ông, Henri, Công tước xứ Orléans, nhưng Wolsey muốn bảo đảm sự liên minh với Pháp mà không cần kết ước hôn nhân. Theo nhận xét của Mario Savorgnano, sứ thần Venezia, Mary là một thiếu nữ có vóc dáng cân đối với làn da đẹp.
Cha mẹ tiêu hôn
nhỏ|phải|200px|Vương nữ Mary vào thời điểm đính hôn với [[Karl V của Thánh chế La Mã|Carlos I của Tây Ban Nha. ]] Trong khi đó, hôn nhân giữa Henry VIII và Vương hậu Catalina có nguy cơ đổ vỡ. Thất vọng vì không có con trai nối ngôi, và vì khao khát kết hôn lần nữa, Henry muốn hủy bỏ hôn nhân với Catalina để cưới một người khác, nhưng ý định này của ông bị Giáo hoàng Clêmentê VII từ chối. Henry trích dẫn Kinh Thánh (Lê-vi ký 20: 21 ) để chứng minh rằng hôn phối giữa ông và Vương hậu Catalina là bất khiết bởi vì Catalina trước đó đã kết hôn với người anh trai quá cố của ông, Vương công Arthur, trong khi Vương hậu Catalina nói rằng hôn nhân giữa bà với Arthur là chưa hoàn thiện (hai người chưa nên vợ chồng trong khuê phòng). Dựa trên yếu tố ấy mà Giáo hoàng Giuliô II đã tuyên bố hủy bỏ cuộc hôn nhân. Clement miễn cưỡng từ khước yêu cầu của Henry VIII là do áp lực từ Karl V, cháu của Vương hậu Catalina, và từng là hôn phu của Mary. Trước đó, quân đội của Karl V đã chiếm đóng Roma trong Chiến tranh Liên minh Cognac.
Bả dột
Ba dót hay bả dột (danh pháp hai phần: Eupatorium triplinerve) là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Vahl mô tả khoa học đầu tiên năm 1794.
Mary I của Anh
Cha mẹ tiêu hôn
Từ năm 1531, Mary thường xuyên mắc bệnh và bị trầm cảm, dù không rõ nguyên nhân. Bà không được phép gặp mẹ, lúc ấy bà đã rời khỏi cung. Đầu năm 1533, Henry kết hôn với Anne Boleyn, đến tháng 5, Thomas Cranmer, Tổng Giám mục Canterbury, chính thức tuyên bố cuộc hôn nhân với Vương hậu Catalina bị hủy bỏ, và hôn nhân với Anne là hợp lệ. Henry tách khỏi Giáo hội Công giáo La Mã, tuyên bố đứng đầu Giáo hội Anh. Vương hậu Catalina trở thành Quả phụ Vương phi xứ Wales (Dowager Princess of Wales), và Mary bị xem là con ngoại hôn, và vị trí của bà trong danh sách kế vị được dành cho em gái cùng cha khác mẹ mới chào đời của bà, Elizabeth Tudor, con gái của Anne Boleyn.
Bả dột
Liên kết ngoài
T Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1794
Mary I của Anh
Trưởng thành
nhỏ|trái|upright|180px|[[Henry VIII của Anh|Henry VIII, c. 1537]] Năm 1536, Vương hậu Anne Boleyn bị thất sủng rồi bị xử chém. Vương nữ Elizabeth, giống Mary, trở thành Lady Elizabeth và bị tước quyền kế vị. Chỉ hai tuần sau khi hành quyết Anne, Henry kết hôn với Jane Seymour. Vương hậu Jane Seymour nài xin chồng giải hòa với Mary. Henry nhấn mạnh rằng Mary phải nhìn nhận ông là người đứng đầu Giáo hội Anh, bác bỏ thẩm quyền Giáo hoàng, công nhận hôn nhân của ông với mẹ bà là không hợp lệ, và chấp nhận mình là con bất hợp pháp. Mary cố giải hòa với cha bằng cách thuận phục thẩm quyền của ông đến mức "Chúa và lương tâm" cho phép, nhưng dần dà Mary chịu ký một văn kiện thỏa thuận với những đòi hỏi của Henry. Mary được phục hồi địa vị trong triều. Henry ban cho bà gia nhân và người tùy tùng. Tòa nhà Hatfield, Cung Beaulie, Richmond và Hunsdon là những nơi ở chính của Mary, cùng các cung điện của Henry ở Greenwich như Westminster và Hampton Court. Bà có quỹ riêng để chi trả cho các loại trang phục đắt tiền cũng như giải trí bằng cách chơi bài, là thú vui bà ưa thích. Cuộc nổi dậy ở phía bắc nước Anh, gọi là Pilgrimage of Grace, có sự tham gia của Lord Hussey, từng là quan thị thần cho Mary, bị trấn áp dữ dội. Hussey, cùng những người khác, bị xử tử, nhưng không có chứng cứ Mary dính líu đến vụ việc. Năm sau, 1537, Jane từ trần sau khi sinh Vương tử Edward. Mary được chọn làm mẹ đỡ đầu cho em trai cùng cha khác mẹ của mình, và là người than khóc chính trong tang lễ của Vương hậu.
Cuối năm 1539, Công tước Philip xứ Bayern muốn tìm hiểu bà, nhưng Philipp là tín hữu Lutheran nên việc không thành. Tể tướng của nhà vua, Thomas Cromwell, thương thuyết với đồng minh tiềm năng, Công tước xứ Kleve, và muốn sắp xếp hôn nhân giữa Mary với Cleves, người cùng tuổi với Mary, nhưng lại không thành. Rốt cuộc, Henry đồng ý cưới Anna, chị gái của Công tước xứ Kleve. Tháng 12, 1539, sau lần gặp mặt đầu tiên, Henry không thích cô dâu nhưng không thể từ hôn vì lý do ngoại giao. Song, Cromwell bị thất sủng, bị bắt giữ vì tội phản quốc, và một tội danh vô lý khác: ông mưu tính kết hôn với Mary. Anna vội vàng đồng ý hủy hôn, tuyên bố cuộc hôn nhân là chưa hoàn thiện, còn Cromwell bị chém đầu.
nhỏ|upright|200px|alt=Mary as a young woman|Lady Mary vào năm 1544
Năm 1541, Henry xử tội chết Nữ Bá tước xứ Salisbury, từng là mẹ đỡ đầu và quản gia cho Mary, do một âm mưu của người Công giáo mà con trai của bà, Reginald Pole, có liên can. Năm 1542, sau khi hành quyết người vợ thứ năm của mình, Catherine Howard, Henry, đang sống đơn thân, cho mời Mary đến dự lễ Giáng sinh. Mary xuất hiện với cha trong các sự kiện trong triều với tư cách người phụ nữ chủ nhà. Năm 1543, Henry kết hôn với người vợ thứ sáu, Catherine Parr, người đã giúp hàn gắn gia đình chồng. Qua Đạo luật Kế vị 1544, Henry phục hồi quyền kế vị cho hai người con gái, Mary và Elizabeth, kế tiếp Edward, mặc dù họ vẫn bị xem là con ngoại hôn. Năm 1547, Henry băng hà và Edward lên ngôi. Mary thừa hưởng các lãnh địa ở Norfolk, Suffolk, và Essex, còn được ban tặng tòa nhà Hunsdon và Cung Beaulieu. Edward và Hội đồng Nhiếp chính tiến hành các cải cách tôn giáo trên toàn quốc theo khuynh hướng Kháng Cách qua Đạo luật Đồng nhất năm 1549, áp dụng nghi thức Tin Lành trong các thánh lễ và sử dụng Sách Cầu nguyện chung của Thomas Cranmer. Mary vẫn kiên định với niềm tin Công giáo và cho cử hành lễ misa trong nguyện đường của bà. Bà cũng kêu gọi người anh họ, Karl V, sử dụng các biện pháp ngoại giao để bà có thể tiếp tục hành đạo theo niềm tin của bà.
Trong thời trị vì của Edward, Mary ít khi xuất hiện tại triều đình. Giữa tháng 5 và 7 năm 1550, có một kế hoạch nhằm giúp Mary đào thoát khỏi nước Anh để đến một nơi an toàn trong lục địa châu Âu nhưng bất thành. Giáng sinh năm 1550, Mary họp mặt với Elizabeth và Edward, lúc đó nhà vua công khai quở trách Mary vì xem thường các chuẩn mực tôn giáo. Mary kiên quyết bác bỏ yêu cầu của Edward muốn bà từ bỏ Công giáo, trong khi Edward tiếp tục kiên trì với đòi hỏi của mình.
Lên ngôi
nhỏ|trái|250px|Mary và [[Elizabeth I của Anh|Elizabeth được tiếp rước khi vào Luân Đôn, tranh họa sĩ ẩn danh (sau năm 1907).]] Ngày 6 tháng 7 năm 1553, Edward VI băng hà khi mới 15 tuổi. Edward không muốn trao ngai vàng cho Mary bởi vì e ngại Mary sẽ phục hồi Công giáo và đảo ngược mọi nỗ lực cải cách của ông, cũng như của phụ vương Henry VIII, người tìm mọi cách loại bỏ Mary khỏi danh sách kế vị. Các cố vấn cho biết không thể loại bỏ một mình Mary mà không làm như thế đối với Elizabeth, dù Elizabeth ủng hộ chương trình cải cách, Edward đồng ý tước bỏ quyền kế vị của cả hai người chị.
Ngược với tinh thần Đạo luật Kế vị thứ ba, theo đó Mary và Elizabeth đã được phục hồi quyền kế vị, Edward chọn con dâu của Dudley, Lady Jane Grey, là người kế vị. Lady Jane là cháu ngoại của em gái Henry VIII, Mary Tudor, Vương hậu Pháp. Mẹ của Lady Jane, Frances Brandon, là em họ và là con đỡ đầu của Mary. Trước khi Edward băng hà, Mary được gọi về Luân Đôn để gặp nhà vua, nhưng bà được báo cho biết đó là cái cớ để bắt giữ bà rồi đưa Jane lên ngôi. Mary rời Hunsdon để đến vùng Đông Anglia; ở đây bà sở hữu những lãnh địa rộng lớn, năm 1549 tại đây bùng nổ một cơn bạo loạn đã bị Dudley đập tan. Nhiều người ủng hộ Công giáo cùng những người đối kháng với Dudley đang sống trong vùng. Ngày 9 tháng 7, từ Kenninghall, Norfolk, Mary viết thư gửi Hội đồng Cơ mật yêu cầu tuyên bố bà là người kế vị Edward.
Một trong những động thái đầu tiên của Mary trong cương vị Nữ vương là ra lệnh phóng thích những nhân vật Công giáo La Mã như Công tước Thomas Howard xứ Norfolk, giám mục Stephen Gardiner và Bá tước Edward Courtenay xứ Devon khỏi Tháp Luân Đôn. Mary biết cô gái trẻ Jane Grey chỉ là con tốt trong kế hoạch của Dudley, người bị xử tử vì tội phản quốc ngay sau vụ chính biến. Lady Jane Grey và chồng, Guildford Dudley, bị kết án, nhưng bị giam giữ tại Tháp Luân Đôn thay vì bị hành quyết, trong khi cha của Jane, Công tước Henry Grey xứ Suffolk, được tha. Mary lâm vào tình huống khó xử bởi vì hầu hết thành viên Hội đồng Cơ mật đều có liên can đến kế hoạch lập Lady Jane làm Nữ vương. Mary bổ nhiệm Gardiner vào Hội đồng, và cho ông nắm giữ cùng lúc hai chức vụ, Giám mục Winchester và Tể tướng, Gardiner đảm nhiệm hai chức vụ này cho đến khi qua đời vào tháng 11, 1555. Ngày 1 tháng 10, 1553, Gardiner chính thức trao vương miện cho Mary tại Điện Westminster.
Hôn nhân
Ở tuổi 37, Mary chú tâm đến việc lập gia đình và có con nối ngôi nhằm ngăn cản Lady Elizabeth, một tín hữu Kháng Cách lên ngôi (theo Đạo luật Kế vị 1554, và theo chúc thư của Henry VIII, Elizabeth vẫn là người kế vị). Dù Edward Courtenay và Reginald Pole được xem là những người có triển vọng, nhưng anh họ của Mary là Hoàng đế Karl V khuyên bà nên kết hôn với con trai duy nhất của ông, Vương tử Felipe. Felipe đã có một con trai từ cuộc hôn nhân trước; ông cũng là người thừa kế những lãnh thổ rộng lớn ở châu Âu và Tân Thế giới. Một bức chân dung của Felipe được gởi đến Mary trong tháng 9, 1553.
nhỏ|phải|200px|[[Felipe II của Tây Ban Nha, tranh Tiziano Vecelli (1551).]]
Quan Chưởng ấn Gardiner và Hạ Nghị viện nài xin Nữ vương kết hôn với một người Anh vì e rằng nước Anh sẽ bị phụ thuộc nhà Habsburg của Thánh chế La Mã. Cuộc hôn nhân này giữa Mary và Felipe rất mất lòng dân; Gardiner và đồng minh của ông đề kháng vì muốn bảo vệ quyền lợi quốc gia, còn người Kháng Cách thì e sợ Công giáo. Khi Mary tỏ ý kiên quyết kết hôn với Philip liền bùng nổ các cuộc nổi dậy. Việc Thomas Wyatt lãnh đạo một lực lượng nổi dậy từ Kent nhằm lật đổ Mary để tôn vương Elizabeth là một phần trong cuộc bạo loạn liên quan đến Công tước Suffolk, cha của Lady Jane. Mary công khai tuyên bố sẽ triệu tập Quốc hội để xem xét vấn đề hôn nhân, nếu Quốc hội quyết định rằng cuộc hôn nhân đi ngược với quyền lợi của vương quốc, bà sẽ đổi ý. Trên đường đến Luân Đôn, Wyatt bị bắt giữ. Wyatt, Công tước xứ Suffolk và con gái, Lady Jane, bị xử tử. Courtenay, có liên can đến vụ nổi dậy, bị tống giam, rồi đào thoát. Elizabeth, dù đã biện minh cho sự vô tội của mình, bị giam giữ tại Tháp Luân Đôn trong hai tháng rồi bị quản thúc trong Cung Woodstock.
Trong lịch sử nước Anh, nếu không kể những ngày trị vì ngắn ngủi của Jane Grey và Hoàng hậu Matilda, Mary là Nữ vương đầu tiên của đất nước. Hơn nữa theo tập quán "jure uxoris" ở Châu Âu qua quan hệ hôn nhân, người chồng được hưởng tài sản và danh hiệu của vợ (xem ví dụ Philipp Đẹp trai và Juana I của Castilla), người ta e rằng phu quân tương lai của Nữ vương sẽ trở thành Quốc vương nước Anh (King of England), cả trên danh nghĩa lẫn thực quyền. Bên cạnh đó, cả Mary và Philip đều là hậu duệ của John xứ Gaunt, Công tước Lancaster, và mối quan hệ này được sử dụng để củng cố quyền hành Philip trở thành Quốc vương của Anh. Theo các điều khoản của thỏa ước hôn nhân, Philip sẽ là "Vua Anh", mọi văn kiện chính thức (kể cả các đạo luật của Quốc hội) đều ghi tên cả hai, Quốc hội cũng sẽ được triệu tập dưới thẩm quyền chung của hai người, suốt trong lúc Mary còn sống. Nước Anh không có nghĩa vụ cung ứng hỗ trợ quân sự cho phụ vương của Philip trong bất cứ cuộc chiến nào, và mọi quyết định của Philip phải có sự đồng thuận của vợ, ông cũng không được bổ nhiệm người nước ngoài vào các chức vụ trong nước Anh. Dù không hài lòng, nhưng Philip sẵn sàng chấp nhận để có thể kết hôn với Mary. Đối với Mary, ông chẳng có chút xúc cảm nào, nhưng cưới vợ vì mưu cầu lợi ích chính trị và vì những mục tiêu chiến lược. Ruy Gómez de Silva, một tùy tùng của Philip, khi ở Bỉ đã viết trong một bức thư, "chẳng có chút ham muốn thể xác nào trong cuộc hôn nhân này, tất cả chỉ nhằm giải quyết những bất ổn của vương quốc này và để bảo toàn lãnh thổ ở vùng hạ địa".
Để nâng tầm con trai mình ngang hàng với Mary, Hoàng đế Karl V cuối cùng nhượng quyền cai trị Napoli và Vương quốc Jerusalem cho Philip. Do đó, Mary trở thành Vương hậu Napoli và Jerusalem. Ngày 25 tháng 7, 1554, hôn lễ tổ chức tại Đại giáo đường Winchester, hai ngày sau khi họ gặp nhau lần đầu. Bởi vì Philip không biết tiếng Anh nên hai người nói chuyện với nhau bằng loại ngôn ngữ pha trộn giữa tiếng Tây Ban Nha, Pháp, và La-tinh.
Chính sách tôn giáo
nhỏ|180px|trái|Tấm biển tại [[Maidstone, Kent, ghi: "Năm 1557, gần địa điểm này, bảy người bị hỏa thiêu vì đức tin của họ".]] Sau khi đăng quang, Mary ra thông cáo sẽ không ép buộc thần dân phải theo tôn giáo của bà, nhưng đến cuối tháng 9, những giáo sĩ chủ trương cải cách như John Bradford, John Rogers, John Hooper, Hugh Latimer, và Thomas Cranmer đều bị tống giam. Quốc hội đầu tiên dưới triều Mary, họp vào đầu tháng 10, 1553, tuyên bố hôn nhân của song thân Nữ vương là hợp lệ, và hủy bỏ các luật lệ tôn giáo dưới triều Edward. Nền thần học của Giáo hội trở lại với thời kỳ trước cải cách, "Sáu Tín điều" năm 1539 được phục hồi với các điều khoản như tái xác nhận quy định độc thân cho giới tăng lữ. Những linh mục đã kết hôn bị trục xuất của giáo sở.
Mary luôn chống lại quyết định của Henry VIII tách khỏi Rô-ma và nỗ lực của Edward VI thiết lập giáo hội Kháng Cách. Cùng với chồng, Mary muốn nước Anh hòa giải với Rô-ma. Philip thuyết phục Quốc hội hủy bỏ luật tôn giáo đã thông qua dưới triều Henry để đưa Giáo hội Anh trở lại thần phục Rô-ma. Mất vài tháng mới có được sự đồng thuận, và Mary cùng Giáo hoàng Julius III phải chấp nhận một số nhượng bộ: không thu hồi đất của các tu viện hiện đang ở trong tay những chủ đất mới là những người có nhiều ảnh hưởng. Đến cuối năm 1554, Giáo hoàng phê chuẩn thỏa thuận, và Đạo luật Dị giáo được phục hồi.
Khi Đạo luật Dị giáo được áp dụng, nhiều người Kháng Cách bị hành quyết trong thời kỳ bách hại dưới triều Mary. Nhiều người Kháng Cách giàu có, như John Foxe, chọn sống lưu vong, có khoảng 800 người rời bỏ nước Anh. Những cuộc hành quyết đầu tiên diễn ra trong năm ngày vào đầu tháng 2, 1555: John Rogers bị hành hình ngày 4 tháng 2, Laurence Saunders ngày 8 tháng 2, Rowland Taylor và John Hooper ngày 9 tháng 2. Tổng Giám mục Canterbury đang bị cầm tù, Thomas Cranmer, bị buộc phải chứng kiến hai Giám mục Nicholas Ridley và Hug Latimer bị thiêu sống. Đến ngày ông bị hỏa thiêu, Cranmer chịu cải đạo.
Theo quy trình thông thường của luật pháp, lẽ ra ông được xá tội vì đã hối cải. Song, Mary không chịu ân xá cho Cranmer. Khi lên giàn hỏa thiêu, trong một hành động gây nhiều xúc động, Cranmer rút lại lời chối bỏ đức tin Kháng Cách. Tổng cộng có 283 người bị hành hình, trong đó có 56 phụ nữ, hầu hết là bị hỏa thiêu. Các vụ hỏa thiêu đã gây nhiều bất bình đến nỗi Alfonso de Castro, một trong những tùy tùng của Philip, cũng lên án chúng. Cố vấn của Philip, Simon Renard, cảnh báo Philip rằng "sự thực thi luật pháp cách tàn bạo" như thế có thể "gây ra một cuộc cách mạng". Mary vẫn kiên trì theo đuổi chính sách này cho đến khi băng hà, đã góp phần làm gia tăng tinh thần chống Công giáo và chống Tây Ban Nha trong dân chúng Anh, trong khi các nạn nhân của cuộc bách hại được tán tụng như là những người tuẫn đạo.
Tháng 11, 1554, Reginald Pole, người từng được kể tên trong số các ứng viên có thể trở thành phu quân của Mary, trở về như là sứ thần của Giáo hoàng. Pole được phong linh mục và bổ nhiệm làm Tổng Giám mục Canterbury ngay sau khi Cranmer bị hỏa thiêu trong tháng 3, 1556.
Chính sách ngoại giao
Đẩy mạnh quyết sách chinh phục Ireland của Nhà Tudor, dưới triều Mary dân Anh được đưa đến định cư tại vùng Midlands nhằm giảm thiểu các cuộc tấn kích vào Pale (khu vực bao quanh Dublin đang dưới quyền kiểm soát của Anh). Hai quận Queen và King được thành lập, người ta bắt đầu khai hoang và lập đồn điền. Những thị trấn quan trọng trong vùng được đặt tên là Maryborough (nay là Portlaoise) và Philipstown (nay là Daingean).
Tháng 1, 1556, cha của Phillip thoái vị, Phillip trở thành Quốc vương Tây Ban Nha với Mary là Vương hậu. Họ vẫn sống xa nhau; khi Philip được tuyên bố là vua ở Bruxelles, Mary vẫn ở Anh. Tháng 2, 1556, Philip thương thuyết để có cuộc hưu chiến ngắn ngủi với Pháp. Tháng sau, đại sứ Pháp tại Anh, Antoine de Noailles, có liên can đến một âm mưu chống lại Mary khi Sir Henry Dudley, cháu họ của Công tước Northumberland, mưu chiêu tập binh mã tại Pháp. Dudley bị phản bội, những người liên can đang ở Anh đều bị vây bắt. Dudley sống lưu vong tại Pháp, Noailles rời khỏi Anh.
Từ tháng 3 đến tháng 7, 1557, Philip về Anh để thuyết phục Mary ủng hộ Tây Ban Nha trong cuộc chiến chống Pháp. Mary muốn tuyên chiến nhưng bị các cố vấn chống đối bởi vì sẽ tổn hại cho thương mại với Pháp. Vả lại, như thế là vi phạm thỏa ước hôn nhân; hơn nữa nền kinh tế èo uột thừa hưởng từ Edward đang bị tác động mạnh bởi thất mùa triền miên do thời tiết xấu đã khiến nước Anh thiếu hụt trầm trọng tài chính và nguồn tiếp liệu. Người Anh chỉ chịu tuyên chiến sau khi Thomas Stafford, cháu của Reginald Pole, đem quân đánh nước Anh với sự trợ giúp của Pháp nhằm phế truất Mary. Hệ quả của cuộc chiến là mối quan hệ giữa Anh và Giáo hoàng trở nên căng thẳng bởi vì Giáo hoàng Paul VI là đồng minh với Vua Henri II của Pháp. Tháng 1, 1558, quân Pháp chiếm Calais, lãnh thổ còn sót lại trên lục địa Âu châu thuộc chủ quyền của Anh. Mặc dù Calais là một gánh nặng tài chính cho đất nước, mất Calais lại là một tổn thất về ý thức hệ khiến uy tín của Mary bị sút giảm.
Thương mại và Tài chính
Nước Anh trong những năm trị vì của Mary luôn ẩm ướt do mưa triền miên cùng lũ lụt dẫn đến đói kém. Một khó khăn khác nữa là sự suy giảm trong buôn bán vải vóc với Antwerpen. Dù Nữ vương kết hôn với Philip, nước Anh chẳng hưởng lợi gì từ nền thương mại khổng lồ có lợi tức lớn giữa Tây Ban Nha với Tân thế giới. Người Tây Ban Nha cẩn thận canh giữ lộ trình thương mại của họ, mà Mary không thể bỏ qua cho những thương vụ bất hợp pháp (thực chất là cướp biển) bởi vì bà là Vương hậu Tây Ban Nha.
Về tài chính, chính quyền của Mary chọn cách dung hòa giữa hình thái chính quyền hiện đại, với chi phí cao, và hệ thống thu thuế thời Trung cổ. Nữ vương duy trì chức Bộ trưởng Ngân khố từ thời Edward cho William Paulet, Hầu tước Winchester. Chính quyền cũng cho phát hành bộ mức thuế (1558) liệt kê các loại thuế cho mỗi mặt hàng nhập khẩu, được áp dụng cho đến năm 1604.
Băng hà
Sau chuyến viếng thăm của Philip trong năm 1557, Mary nghĩ rằng bà mang thai và sẽ sinh con vào tháng 3, 1558. Nữ vương viết di chúc rằng chồng bà sẽ là nhiếp chính nếu bà qua đời. Tuy nhiên, chẳng có đứa bé nào ra đời, và Mary buộc phải chấp nhận Elizabeth là người kế vị hợp pháp. Từ tháng 5, 1558, Mary bị suy nhược và bệnh tật, rồi băng hà tại Cung St James ở tuổi 42 do mắc bệnh cúm trong một cơn dịch đã cướp mạng sống của Reginald Pole sau đó cũng trong một ngày, 17 tháng 11, 1558. Bà chết trong đau đớn, có thể do u nang buồng trứng hoặc ung thư tử cung. Em gái cùng cha khác mẹ với Mary nối ngôi và trở thành Nữ vương Elizabeth. Phillip, lúc ấy đang ở Bruxelles, viết trong thư gửi em gái: "Anh cảm thấy hối tiếc về cái chết của cô ấy".
Theo di chúc, Mary muốn nằm cạnh mẹ, nhưng bà được an táng tại Điện Westminster trong một phần mộ sau này cũng an táng Elizabeth. Vua James I cho khắc dòng chữ tiếng La-tinh trên mộ, Regno consortes et urna, hic obdormimus Elizabetha et Maria sorores, in spe resurrectionis (Chia sẻ với nhau vương quyền và mộ phần, chị em chúng tôi, Elizabeth và Mary, an nghỉ nơi đây trong niềm hi vọng được phục sinh).
Di sản
nhỏ|phải|180px|Hình Mary chạm nổi trên huy hiệu đồng (1554), của Jacopo da Trezzo. Tại tang lễ, John White, Giám mục Winchester, tán tụng Mary rằng: "Bà là con gái của một Quân vương; là chị gái của một Quân vương; là vợ của một Quân vương. Bà là Vương hậu (Queen), cũng đồng tước vị với một Quân vương".
Mặc dù những tranh cãi về quyền kế vị, những thảo luận về tính hợp pháp của những người trước đó (Hoàng hậu Matilda và Jane Grey) và những chống đối quyết liệt, Nữ vương Mary I của Anh quốc là người phụ nữ đầu tiên trị vì nước Anh một cách chính thức, giành được sự ủng hộ của dân chúng trong giai đoạn đầu, nhất là từ người dân theo Công giáo Rô-ma. Các sử gia Công giáo như John Lingard cho rằng các chính sách của Mary thất bại không phải vì sai lầm mà vì bà sống không đủ lâu để xác lập chúng, và cũng vì xảy ra thiên tai dồn dập vượt quá tầm kiểm soát của Nữ vương.
nhỏ|trái|150px|Vương gia huy của Mary I.
Đến thế kỷ 17, người ta gọi Nữ vương Mary bằng biệt danh Mary khát máu (Bloody Mary) do những cuộc bách hại người Kháng Cách. Trong cuốn The First Blast of the Trumpet Against the Monstrous Regimen of Women phát hành năm 1558, John Knox mạnh mẽ đả kích Mary. Bà cũng xuất hiện như là một nhân vật tiêu cực nổi bật trong quyển Actes and Monuments của John Foxe, xuất bản năm 1563, khoảng 6 năm sau khi bà mất. Trong các thế kỷ kế tiếp, nhiều tác phẩm phổ biến trong vòng người Kháng Cách giúp định hình khái niệm Mary là một bạo chúa khát máu, vì chỉ trong vòng 5 năm mà bà đã khiến cả trăm người Tin Lành bị thảm sát. Đến giữa thế kỷ 20, hình ảnh của Mary được xây dựng mạnh mẽ và có mục đích đem lại Công giáo trở về Anh, sau nỗ lực cải cách Tin Lành ngắn ngủi dưới triều em trai Edward. Học giả H. F. M. Prescott cố điều chỉnh truyền thống cho rằng Mary là con người cố chấp và độc đoán với những nhận định khách quan hơn.
Danh hiệu
Khi đăng quang, Mary có cùng danh hiệu như Henry VIII và Edward VI: "Mary, bởi ân điển của Thiên Chúa, là Nữ vương nước Anh, Pháp, và Ireland, Người Bảo vệ Đức tin, và Lãnh đạo Tối cao trên đất của Giáo hội Anh". Là giáo dân Công giáo sùng đạo, danh hiệu Lãnh đạo Tối cao của Giáo hội Anh là điều không thể chấp nhận được đối với Mary, đến Giáng sinh năm 1553, bà hủy bỏ danh hiệu này.
Theo thỏa ước hôn nhân, danh hiệu chính thức không chỉ có tên Mary mà còn có tên Felipe, "Philip và Mary, bởi ân điển của Thiên Chúa, là Quốc vương và Nữ vương Anh, Pháp, Naples, Jerusalem, và Ireland, Những người Bảo vệ Đức tin, Thân vương Tây Ban Nha và Sicilies, Đại Công tước Áo, Công tước xứ Milan, Công tước xứ Burgundy, và Công tước xứ Brabant, Bá tước xứ Habsburg, Flanders và Tyrol". Được sử dụng từ năm 1554, khi Philip kế vị ngai vàng Tây Ban Nha năm 1556, danh hiệu này bị thay thế bằng: "Philip và Mary, bởi ân điển của Thiên Chúa, là Quốc vương và Nữ vương Anh, Tây Ban Nha, Pháp, Sicilies, Jerusalem và Ireland, Những người Bảo vệ Đức tin, Đại Công tước Áo, Công tước xứ Burgundy, Milan và Brabant, Bá tước xứ Habsburg, Flanders và Tyrol".
Điện ảnh và Truyền hình
Những diễn viên đóng vai Mary:
Liên kết ngoài
Thể loại:Mary I của Anh Thể loại:Nữ vương Anh Thể loại:Vương nữ Anh Thể loại:Vương tộc Tudor Thể loại:Vương tộc Habsburg Thể loại:Phối ngẫu Vương thất Tây Ban Nha Thể loại:Vương hậu Tây Ban Nha Thể loại:Vương tức Tây Ban Nha Thể loại:Lịch sử Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Vương hậu Navarra Thể loại:Vương hậu Napoli Thể loại:Sinh năm 1516 Thể loại:Mất năm 1558 Thể loại:Chống đạo Tin Lành Thể loại:Vua theo đạo Công giáo Rôma Thể loại:Công tước phu nhân xứ Bourgogne Thể loại:Bá tước phu nhân xứ Bourgogne
Mecastrus
Mecastrus là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1877 bởi Sharp.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Ampedini
Dusona sachalini
Dusona sachalini là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dusona
Neauletes baitetensis
Tham khảo
Thể loại:Neauletes
Stemodia tenuifolia
Stemodia tenuifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Mã đề. Loài này được Minod miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stemodia
Obana irrufata
Obana irrufata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Obana
Rhinophylla fischerae
Rhinophylla fischerae là một loài động vật có vú trong họ Dơi mũi lá, bộ Dơi. Loài này được Carter mô tả năm 1966.
Tham khảo
Thể loại:Rhinophylla Thể loại:Động vật được mô tả năm 1966 Thể loại:Động vật có vú Brasil Thể loại:Dơi Nam Mỹ
Grammitis limbata
Grammitis limbata là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Liên kết ngoài
Thể loại:Grammitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1852
Littoraria cingulifera
Littoraria cingulifera là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Littorinidae.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ốc vùng triều
Hyponerita ockendeni
Hyponerita ockendeni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hyponerita
Heteroscyphus merapiensis
Heteroscyphus merapiensis là một loài rêu tản trong họ Geocalycaceae. Loài này được (Stephani) Piippo miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1993.