cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
USS Alabama (BB-60)
1944
Hoạt động như là soái hạm của Chuẩn Đô đốc E. W. Hanson, Tư lệnh Hải đội Thiết giáp hạm 9, Alabama rời Eniwetok ngày 14 tháng 7 trong thành phần đội đặc nhiệm được hình thành chung quanh chiếc tàu sân bay Bunker Hill. Nó hộ tống các tàu sân bay khi chúng tung các đợt không kích chuẩn bị và trực tiếp hỗ trợ cho cuộc đổ bộ lên đảo Guam vào ngày 21 tháng 7. Nó quay về Eniwetok một thời gian ngắn vào ngày 11 tháng 8, rồi lại lên đường vào ngày 30 tháng 8 hộ tống cho tàu sân bay Essex thực hiện Chiến dịch Stalemate II nhằm chiếm đóng Palau, Ulithi và Yap. Từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 9, lực lượng này tung các đợt không kích lên quần đảo Carolinas.
Alabama rời Carolines hướng đến Philippines; hộ tống các tàu sân bay khi chúng không kích xuống các đảo Cebu, Leyte, Bohol và Negros từ ngày 12 đến ngày 14 tháng 9; được tiếp nối bằng các đợt không kích xuống tàu bè và căn cứ trong khu vực vịnh Manila trong các ngày 21 và 22 tháng 9; và sau đó là vào khu vực Trung Philippines vào ngày 24 tháng 9. Nó rút lui về Saipan một thời gian ngắn vào ngày 28 tháng 9, rồi hướng đến Ulithi vào ngày 1 tháng 10. Ngày 6 tháng 10, Alabama lên đường cùng Lực lượng Đặc nhiệm 38 hỗ trợ cho chiến dịch giải phóng Philippines, một lần nữa trong thành phần của lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh. Chiếc thiết giáp hạm đảm trách vai trò bảo vệ các tàu sân bay khi chúng tung ra các đợt không kích vào các căn cứ Nhật Bản tại Okinawa, quần đảo Penghu và Đài Loan.
Pseudobaptria eurytaenia
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudobaptria
USS Alabama (BB-60)
1944
Rời khỏi khu vực Đài Loan vào ngày 14 tháng 10 hướng đến Luzon, chiếc thiết giáp hạm sử dụng dàn pháo phòng không mạnh mẽ hộ tống các tàu sân bay khi máy bay đối phương tìm cách tấn công vào đội hình. Xạ thủ trên chiếc Alabama đã bắn rơi ba máy bay đối phương và làm hư hại một chiếc khác. Đến ngày 15 tháng 10, Alabama hỗ trợ các hoạt động đổ bộ lên đảo Leyte. Sau đó nó hộ tống các tàu sân bay khi chúng thực hiện không kích lên Cebu, Negros, Panay, phía Bắc Mindanao và Leyte trong ngày 21 tháng 10.
Uvularia floridana
Uvularia floridana là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Chapm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1860.
USS Alabama (BB-60)
1944
Trong thành phần hộ tống cho chiếc tàu sân bay Enterprise, Alabama hỗ trợ các cuộc không kích xuống Lực lượng phía Nam Nhật Bản tại khu vự phụ cận eo biển Surigao, rồi sau đó di chuyển lên phía Bắc tấn công Lực lượng Trung tâm Nhật Bản mạnh mẽ đang hướng đến eo biển San Bernardino Strait. Sau khi nhận được thông báo về một lực lượng Nhật Bản thứ ba gồm các tàu sân bay xuất hiện, mà thực chất chỉ là con mồi để nhữ lực lượng Đồng Minh khỏi chiến trường chính, chiếc thiết giáp hạm đã hoạt động hộ tống cho lực lượng đặc nhiệm tàu sân bay nhanh khi chúng hướng đến mũi Engaño truy kích các tàu sân bay Nhật. Ngày 24 tháng 10, trong khi lực lượng tàu sân bay và thiết giáp hạm Mỹ theo đuổi con mồi trong Trận chiến ngoài khơi mũi Engaño và đánh chìm được bốn tàu sân bay Nhật Bản, lực lượng trung tâm dưới quyền chỉ huy của Phó Đô đốc Takeo Kurita đã vượt qua eo biển San Bernardino, xuất hiện tại vùng biển ngoài khơi đảo Samar, nơi chúng tấn công một lực lượng các tàu sân bay hộ tống Mỹ chỉ được bảo vệ bởi một nhóm nhỏ các tàu khu trục và tàu khu trục hộ tống. Alabama buộc phải quay mũi hướng về Samar giúp đỡ lực lượng Mỹ bị áp đảo về số lượng. Tuy nhiên, hạm đội Nhật Bản đã rút lui qua khỏi eo biển San Bernardino trước khi nó quay về đến chiến trường. Sau đó, chiếc thiết giáp hạm hộ tống cho đội đặc nhiệm tàu sân bay Essex tấn công các lực lượng Nhật tại miền Trung Philippines trước khi rút lui về Ulithi vào ngày 30 tháng 10 năm 1944 để được tiếp liệu.
Uvularia floridana
Liên kết ngoài
Thể loại:Uvularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1860 Thể loại:Thực vật Alabama Thể loại:Thực vật Florida
USS Alabama (BB-60)
1944
Lại khởi hành vào ngày 3 tháng 11, Alabama bảo vệ các tàu sân bay nhanh khi chúng tung các cuộc tấn công vào các sân bay Nhật và các cơ sở trên đảo Luzon chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên đảo Mindoro. Nó trải qua vài tuần lễ sau đó tham gia các chiến dịch chống lại Visayas và Luzon trước khi rút lui về Ulithi vào ngày 24 tháng 11.
Trong nữa đầu của tháng 12 năm 1944, Alabama tham gia nhiều cuộc tập trận và thực hiện các bảo trì cần thiết. Nó rời Ulithi ngày 10 tháng 12, đi đến vị trí xuất phát các cuộc không kích nhắm vào Luzon ngày 14 tháng 12, khi các tàu sân bay tung máy bay của chúng ra thực hiện các cuộc không kích chuẩn bị xuống các sân bay tại Luzon có thể đe dọa cuộc đổ bộ được dự định thực hiện tại Mindoro. Từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 12, ưu thế trên không bởi máy bay từ các tàu sân bay bên trên các sân bay trong khu vực Luzon đã ngăn trở mọi máy bay đối phương có thể cất cánh để thách thức các đoàn tàu vận tải Đồng Minh đang hướng đến Mindoro. Sau khi hoàn tất các nhiệm vụ, nó rời khu vực để được tiếp nhiên liệu vào ngày 17 tháng 12, nhưng khi nó đi đến điểm hẹn tiếp nhiên liệu thời tiết trở nên rất xấu. Lúc bình minh ngày 18 tháng 12, biển động mạnh và thời tiết rất xấu khiến cho việc tiếp nhiên liệu không thể thực hiện, vận tốc gió lên đến 93 km/h (50 knot) khiến các con tàu bị chao đảo mạnh. Alabama chịu đựng những cú chao nghiêng lên đến 30o, khiến cả hai chiếc thủy phi cơ OS2U Kingfisher bị hư hại đến mức hoàn toàn không sửa chữa được nữa, và bản thân chiếc thiết giáp hạm cũng bị hư hại nhẹ về cấu trúc thân tàu. Vào lúc cao điểm của trận bão, Alabama ghi nhận sức gió lên đến 154 km/h (83 knot). Ba tàu khu trục Hull, Monaghan và Spence bị mất trong trận bão này. Sang ngày 19 tháng 12, cơn bão đã qua đi và Alabama có thể quay về Ulithi vào ngày 24 tháng 12. Sau một chặng dừng ngắn tại đây, chiếc thiết giáp hạm tiếp tục hướng đến xưởng hải quân Puget Sound để được đại tu.
1945
Chiếc thiết giáp hạm vào ụ tàu ngày 18 tháng 1 năm 1945, và ở lại đây cho đến ngày 25 tháng 2. Công việc bảo trì tiếp tục cho đến ngày 17 tháng 3, khi Alabama lên đường chạy thử máy và huấn luyện ôn tập dọc theo bờ biển Nam California. Ngày 4 tháng 4, nó khởi hành đi Trân Châu Cảng, đến nơi vào ngày 10 tháng 4 và ở lại một tuần thực tập huấn luyện. Nó lại tiếp tục hành trình về phía Ulithi và thả neo tại đây vào ngày 28 tháng 4.
Alabama rời Ulithi cùng Lực lượng Đặc nhiệm 58 vào ngày 9 tháng 5, hướng đến quần đảo Ryukyu để hỗ trợ cho lực lượng đã đổ bộ lên Okinawa vào ngày 1 tháng 4, và cũng để bảo vệ các tàu sân bay nhanh khi chúng tung ra các đợt không kích xuống các căn cứ đối phương tại Ryukyus và trên đảo Kyūshū. Vào ngày 14 tháng 5, nhiều máy bay Nhật đã lọt qua được hàng rào tuần tra chiến đấu trên không tiếp cận các tàu sân bay, trong đó một chiếc đã đâm bổ vào soái hạm của Đô đốc Mitscher. Hỏa lực phòng không của Alabama đã bắn rơi được hai máy bay đối phương và hỗ trợ cho việc bắn rơi hai chiếc khác.
Trong các ngày 4 và 5 tháng 6, Alabama chịu đựng một cơn bão và chỉ bị thiệt hại nhẹ, trong khi chiếc tàu tuần dương Pittsburgh bị mất mũi tàu. Sau đó chiếc tàu chiến cùng với các thiết giáp hạm nhanh khác tiến hành nả pháo xuống hòn đảo Nhật Bản Minami Daito Shima vào ngày 10 tháng 6, rồi hướng đến vịnh Leyte vào cuối tháng 6 chuẩn bị tấn công thẳng vào chính quốc Nhật Bản cùng với các đơn vị khác của Đệ Tam hạm đội.
Vào ngày 1 tháng 7, Alabama cùng các đơn vị khác của Hạm đội 3 lên đường nhắm đến các đảo chính quốc Nhật Bản. Trong suốt tháng 7, Alabama tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu tại khu công nghiệp Tokyo và các điểm khác tại Honshū, Hokkaidō, và Kyūshū. Vào đêm 17 và 18 tháng 7, Alabama cùng các thiết giáp hạm nhanh khác trong đội đặc nhiệm đã tiến hành đợt bắn phá ban đêm lần đầu tiên nhắm vào sáu nhà máy công nghiệp quan trọng tại khu vực Hitachi-Mito trên đảo Honshū, khoảng 13 km (8 dặm) về phía Đông Bắc Tokyo. Có mặt bên trên chiếc Alabama để thị sát các hoạt động trên là Chuẩn Đô đốc hồi hưu Richard Byrd, nhà thám hiểm Bắc Cực lừng danh.
Ngày 9 tháng 8, Alabama chuyển một đội chăm sóc y tế sang tàu khu trục Ault, để sau đó được chuyển sang tàu khu trục Borie. Chiếc này đang làm nhiệm vụ cảnh giới radar từ xa, khi bị một máy bay tấn công cảm tử kamikaze Nhật Bản đánh trúng vào ngày hôm đó, và cần những sự trợ giúp y tế ngay lập tức.
Căn cứ vào tài liệu được lưu trữ, chiếc thiết giáp hạm đã bắn trên 1.250 quả đạn pháo 406 mm (16 inch) vào các mục tiêu đối phương trong các chiến dịch hỗ trợ, bắn rơi 22 máy bay đối phương và chưa hề phải chịu thiệt hại nào do hành động của đối phương. Alabama chỉ chịu 5 thương vong trong cuộc chiến, nhưng do một tai nạn bắn nhầm từ một khẩu đội vào một khẩu đội khác trên tàu.
Sau chiến tranh
Chiến tranh kết thúc đang khi Alabama còn đang ngoài biển, hoạt động ngoài khơi bờ biển phía Nam đảo Honshū. Ngày 15 tháng 8 năm 1945, nó nhận được tin Nhật Bản chấp thuận đầu hàng. Trong cuộc chiếm đóng ban đầu xuống khu vực Yokosuka-Tokyo, Alabama đưa lên bờ các đội Thủy quân Lục chiến và thủy thủ cho các nhiệm vụ tạm thời, là một trong số các đơn vị đổ bộ đầu tiên. Chiếc thiết giáp hạm còn tiếp tục hộ tống các tàu sân bay khi chúng thực hiện các phi vụ trinh sát nhằm tìm kiếm các trại tập trung tù binh chiến tranh.
Tàu bảo tàng
nhỏ|trái|USS Alabama tại nơi neo đậu vĩnh viễn. Công dân của tiểu bang Alabama đã thành lập "Ủy ban thiết giáp hạm USS Alabama" nhằm gây quỹ cho việc bảo tồn Alabama như một tàu bảo tàng nhằm tưởng niệm những người đã phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Trong đó, đáng chú ý là có gần 100.000 Đô-la được quyên góp bởi trẻ em học sinh Alabama hầu hết dưới dạng tiền lẻ; và tổng cộng có gần 1 triệu Đô-la đã được quyên góp từ các công ty và tổ chức. Con tàu được chính thức trao cho tiểu bang vào ngày 7 tháng 7 năm 1964 trong một buổi lễ tổ chức tại Seattle. Sau đó Alabama được kéo về bến neo đậu vĩnh viễn tại Battleship Memorial Park, Mobile, Alabama, về đến vịnh Mobile vào ngày 14 tháng 9 năm 1964, và mở cửa như một tàu bảo tàng vào ngày 9 tháng 1 năm 1965. Đến năm 1969 có thêm chiếc tàu ngầm USS Drum cùng gia nhập và được cho neo đậu phía sau Alabama cho đến khi nó bị hư hại trong trận bão Georges, khiến phải chuyển sang một điểm trưng bày trên bờ.
Alabama được công nhận là một Di tích Lịch sử Quốc gia vào năm 1986. nhỏ|trái|210px|Bảo tàng USS Alabama tại Mobile, Alabama. Du khách được phép viếng thăm bên trong các tháp pháo chính và tháp súng phòng không. Hầm thuốc súng của pháo chính được mở ra cho khách tham quan bằng cách cắt những lỗ và đặt thang dẫn vào. Giường ngũ của cầu thủ bóng chày nổi tiếng Bob Feller được đánh dấu trong chuyến tham quan. Feller từng phục vụ nhiều năm trên chiếc Alabama trong Thế Chiến II.
Trong những năm gần đây, Alabama thỉnh thoảng đã được sử dụng làm những nơi trú bão. Trong cơn bão Katrina, trong khi gia đình của 18 nhân viên làm việc cho bảo tàng Alabama đang trú ẩn trên tàu, chiếc thiết giáp hạm chịu đựng những hư hại làm nó bị nghiêng 8 độ sang mạn trái, và bị xô lệch khỏi nơi neo đậu vĩnh viễn. Thêm vào đó, cánh trưng bày máy bay bị hư hại nặng, và ba trong số máy bay trưng bày bị phá hủy. Vào cuối năm 2005, những thiệt hại được ước lượng vượt quá bốn triệu Đô-la. Bảo tàng đã được mở cửa trở lại vào ngày 9 tháng 1 năm 2006, khi con tàu vẫn còn bị nghiêng 3 độ và vẫn còn đang trong quá trình sửa chữa. Các gian triển lãm thiết giáp hạm, tàu ngầm và máy bay đã đều được mở.
Xuất hiện trong văn hóa đại chúng
Cho dù các hoạt động được giả định đã xảy ra trên chiếc thiết giáp hạm Missouri (BB-63) và hình ảnh của chiếc tàu chiến này xuất hiện trên một số cảnh, thực ra chính chiếc Alabama đã được sử dụng để quay hầu hết các cảnh trên tàu trong bộ phim Under Siege năm 1992.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiết giáp hạm Thể loại:Tàu chiến thời Thế chiến thứ hai Thể loại:Thiết giáp hạm của Hải quân Hoa Kỳ Thể loại:Tàu bảo tàng Thể loại:Tàu thuộc di tích lịch sử quốc gia
Besse, Dordogne
Besse (trong tiếng Occitan Beça) là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Dordogne trong vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 16,2 km2, dân số năm 2007 là 151 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 270 m trên mực nước biển.
Thông tin nhân khẩu
En 1864: 622
Liên kết ngoài
Besse
Bún chả
nhỏ|300px|Bún chả ở một cửa hàng trên phố Thụy Khuê, Hà Nội. Cách bày bàn với chả miếng, chả viên, đu đủ bóp chua dầm trong bát nước mắm pha khéo; đĩa rau sống; bún và gia vị ăn kèm (tỏi băm, ớt băm) như hình là phổ biến tại đa số các cửa hàng bún chả ở Hà Nội
Bún chả là một món ăn của Việt Nam, bao gồm bún, chả thịt lợn nướng trên than hoa và bát nước mắm chua cay mặn ngọt. Món ăn xuất xứ từ miền Bắc Việt Nam, là thứ quà có sức sống lâu bền nhất của Hà Nội, nên có thể coi đây là một trong những đặc sản đặc trưng của ẩm thực Hà thành. Bún chả có nét tương tự món bún thịt nướng ở miền Trung và miền Nam, nhưng nước mắm pha có vị thanh nhẹ hơn.
Nguyên liệu
nhỏ|200px|Chả miếng trong bát bún chả
Chế biến và thưởng thức
Dùng thịt nạc vai để làm món chả là một lựa chọn tinh tế đã có truyền thống vì nạc vai chắc thịt nhưng không có sớ nhiều như thịt đùi, không mềm như thịt mông... điều này làm cho miếng thịt khi băm nhuyễn rồi nắn lại, miếng chả chắc hơn là dùng những phần thịt khác.
Còn chả miếng thường dùng thịt nách hoặc thịt ba chỉ (ba rọi) thái mỏng tẩm ướp gia vị tương tự chả viên và nướng vàng trên than củi. Tuỳ theo khẩu vị của mỗi người, có thể gọi toàn chả miếng hoặc chả viên để ăn cùng bún. Thịt miếng thường được lọc bỏ bì (da) để khi nướng không bị cứng và khét. Nếu dùng thịt nạc quá (thịt mông, thịt thăn) khi nướng sẽ không ngon vì chả bị khô và cứng
Thịt sau khi ướp được xếp vào xiên hoặc vỉ, nướng trên than củi. Khi thịt chín thơm và ngậy mùi, cho vào bát nước mắm pha có đầy đủ vị chua cay mặn ngọt, cùng với hoặc đu đủ xanh (hoặc su hào, cà rốt) trộn giấm. Bát nước mắm có thể vừa ăn vừa húp được, ăn cùng với bún và rau sống (gồm rau xà lách, rau mùi, húng Láng, ngổ, kinh giới, tía tô, giá đỗ).
Ngày nay, bún trong bún chả là bún rối. Nhưng bún con (từng vắt bún nhỏ cuộn chặt, vừa một lần gắp) mới là nguyên liệu truyền thống. Những hàng bún chả bán rong với nước mắm thoảng chút hương cà cuống và những lá bún là một phần của Hà Nội xưa, được nhiều nhà văn như Vũ Bằng, Thạch Lam ca ngợi.
Cách làm bún chả tuy đơn giản, nhưng để làm được bát bún chả ngon còn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và bí quyết gia truyền, đặc biệt quan trọng là cách pha nước chấm khi phải cân bằng giữa các hương vị chua, thanh, ngọt và mặn.
Đặc sản Hà Nội
nhỏ|200px|Bún chả, nem cua bể tại phố Hàng Mành, Hà Nội Bún chả thường được ăn vào buổi trưa. Việc lựa chọn thời gian thưởng thức bún chả dường như là một nghệ thuật về thời gian: ăn bún chả vào giờ nào là thích hợp. Đây là một nét rất riêng của văn hóa ẩm thực đất kinh kỳ. Tuy nhiên hiện nay cũng có một số cửa hàng bán bún chả cả sáng trưa chiều tối.
Tại thủ đô Hà Nội, có rất nhiều cửa hàng bán món bún chả, trong đó, có một số cửa hàng đã khá nổi tiếng, quen thuộc với thực khách như bún chả Đắc Kim ở Hàng Mành, bún chả Bình Chung ở Bạch Mai, bún chả Sinh Từ, bún chả Duy Diễm ở Ngọc Khánh, bún chả Hương Liên ở Ngô Thì Nhậm, bún chả Ngọc Xuân ở Thụy Khuê, v.v.
Có nhiều biến tấu cho bún chả tại Hà Nội và một số cửa hàng đã ít nhiều tạo nên phong cách khi thay đổi phương thức chế biến, thời gian thưởng thức như bún chả bọc lá chuối, bún chả kẹp que tre hay bún chả chan nước xương hầm.
Bún chả trong văn học
Trong cuốn Hà Nội băm sáu phố phường, Thạch Lam đã viết về sự hấp dẫn của món bún chả như sau:
Vũ Ngọc Phan, trong Những năm tháng ấy, cũng viết:
"Bún chả bán rong cũng ngon tuyệt. Ba xu hoặc năm xu một mẹt. Cái mẹt đường kính chỉ 25cm (...) trên lót mấy chiếc lá dong, người ta đặt lên mấy lá bún nhỏ sợi, trắng muốt, mấy lá rau sống, diếp tây và thơm mùi, một cái chén xinh xẻo, nhỉnh hơn cái chén đong rượu nếp một tí, trong có nước mắm chanh đường ớt, pha rất khéo, và chả miếng hoặc chả băm tùy theo sở thích người ăn. Hàng bún chả đỗ đâu là thơm nức ở đó, cô hàng bún chả quạt chả trên than hồng đựng trong cái hộp sắt tây, chả cháy xèo xèo, khói bay nghi ngút. Có ba xu hoặc năm xu là đã được ăn bún chả thơm ngon, nhà làm thì tốn hơn và kềnh càng lắm."
Liên kết ngoài
Chả Thể loại:Ẩm thực Hà Nội Thể loại:Ẩm thực đường phố Thể loại:Ẩm thực đường phố Việt Nam
Acheilognathus polyspinus
Tham khảo
Thể loại:Acheilognathus Thể loại:Cá Việt Nam
Serjania inscripta
Serjania inscripta là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được Radlk. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Liên kết ngoài
Thể loại:Serjania Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1905
Pusiola squamosa
Pusiola squamosa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Thelypteris duplosetosa
Thelypteris duplosetosa là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được C.F.Reed mô tả khoa học đầu tiên năm 1968. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
D Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968 Thể loại:Unresolved names
Thelypteris duplosetosa
Khuyến lâm
Khuyến lâm (forestry extention) là một quá trình chuyển giao kiến thức, đào tạo kỹ năng và những điều kiện vật chất cần thiết cho nông dân để họ có đủ khả năng quản lý và bảo vệ được nguồn tài nguyên rừng tại cộng đồng.
Mục tiêu
Làm thay đổi cách đánh giá, cách nhận thức của nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống, giúp họ có cái nhìn thực tế và lạc quan hơn đối với mọi vấn đề trong cuộc sống để họ tự quyết định biện pháp vượt qua những khó khăn. Nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn, miền núi. Bảo tồn được các nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường.
Cấp huyện
Duy trì hoạt động khuyến lâm bởi các trạm khuyến nông khuyến lâm.
Khuôn khổ pháp lý
Chính sách khuyến lâm của chính phủ Việt Nam được phản ánh trong Nghị định số 13/CP ngày 02/03/1993 về Quy định công tác khuyến nông khuyến lâm và Thông tư liên bộ số 02/LB-TT ngày 02/08/1993 về hướng dẫn thi hành Nghị định 13/CP.
Khuyến lâm ở Ấn Độ
Ấn Độ có 100 trung tâm khuyến lâm trong cả nước và có 1 văn phòng khuyến lâm trung ương.
Tham khảo
Thể loại:Khuyến lâm Thể loại:Lâm nghiệp
Cheilosia morio
Cheilosia morio là một loài ruồi trong họ Ruồi giả ong (Syrphidae). Loài này được Zetterstedt mô tả khoa học đầu tiên năm 1838. Cheilosia morio phân bố ở vùng Cổ Bắc giới
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1838 Thể loại:Cheilosia
Tyulgansky (huyện)
Huyện Tyulgansky (? райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Tỉnh Orenburg, Nga. Huyện có diện tích 1924 kilômét vuông, dân số thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2000 là 25700 người. Trung tâm của huyện đóng ở Tyulgan.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Tỉnh Orenburg Thể loại:Huyện của Nga
Beaune-la-Rolande
Beaune-la-Rolande là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 91-119 mét trên mực nước biển.
Psychotria berteroana
Psychotria berteroana là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được DC. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Anisodera tuberosa
Anisodera tuberosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gestro miêu tả khoa học năm 1897.
Psychotria berteroana
Liên kết ngoài
B Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1830
Anisodera tuberosa
Tham khảo
Thể loại:Anisodera
Pterostylis pedunculata
Pterostylis pedunculata là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được R.Br. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1810
Phương ngữ Thanh Hóa
Phương ngữ Thanh Hóa hay thổ ngữ Thanh Hóa, tiếng Thanh Hóa, tiếng địa phương Thanh Hóa là một phương ngữ thuộc vùng phương ngữ Trung của tiếng Việt lưu hành chủ yếu trong phạm vi xứ Thanh, ngày nay là tỉnh Thanh Hóa (trừ một số vùng nhỏ như phía đông huyện Nga Sơn), với hạt nhân là đồng bằng sông Mã.
Phân loại
Phương ngữ Thanh Hóa hiện đang được xếp vào vùng phương ngữ Trung của tiếng Việt, nhưng việc xếp phương ngữ Thanh Hóa vào vùng phương ngữ Trung lại không được một số nhà ngôn ngữ học Việt Nam đồng thuận.
Phương ngữ Thanh Hóa nói chung được coi là trung gian giữa vùng phương ngữ Bắc (vùng Bắc Bộ) và vùng phương ngữ Trung (vùng Bắc Trung Bộ).
Về giọng điệu, người Thanh Hóa nói giọng Bắc trong khi có một bộ phận từ vựng và một số đặc điểm ngữ âm lại khá gần với người Nghệ An và Hà Tĩnh.
Xenocytaea
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Phương ngữ Thanh Hóa
Phân loại
Hoàng Thị Châu, Vương Hữu Lễ, v.v. xếp phương ngữ Thanh Hoá vào vùng phương ngữ Trung trong khi Nguyễn Bạt Tụy lại xếp phương ngữ Thanh Hóa vào vùng phương ngữ Bắc. Nguyễn Kim Thản thì cho rằng "một phần tỉnh Thanh Hóa thuộc về vùng phương ngữ Bắc, phần còn lại thuộc về vùng phương ngữ Trung" nhưng lại không chỉ rõ ranh giới giữa hai phần nêu trên. Căn cứ trên ngữ âm và từ vựng, Trương Văn Sinh và Nguyễn Thành Thân cho rằng đây là một phương ngữ chuyển tiếp nhưng có thể xếp vào vùng phương ngữ Trung. Quan điểm này đặc biệt quan tâm đến diện mạo của từ vựng cũng như các yếu tố cổ là đặc điểm chung giữa phương ngữ Thanh Hóa với phương ngữ Nghệ Tĩnh, và sự tương đồng của thổ ngữ tại thành phố Thanh Hóa cũng như thành phố Vinh so với vùng phương ngữ Bắc chỉ là kết quả của sự xuất hiện các kôinê văn hóa. Ngược lại, Phạm Văn Hảo cho rằng mặc dù phương ngữ Thanh Hóa tương tự phương ngữ Nghệ Tĩnh về phụ âm đầu, các từ về khẩu ngữ, một bộ phận từ vựng, v.v. nhưng về tổng thể ngữ âm và từ vựng, nên xếp phương ngữ Thanh Hóa vào vùng phương ngữ Bắc.
Xenocytaea
Tham khảo
Thể loại:Cytaeini
Hieracium amplificatum
Hieracium amplificatum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Dahlst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1902.
Phương ngữ Thanh Hóa
Phân loại
Trước đây, vì lý do khí hậu và ngôn ngữ (có nhiều tương đồng với các phương ngữ Bắc) mà một số học giả người Pháp thời Pháp thuộc muốn đem Thanh Hóa nhập vào Bắc Kỳ, để tách Thanh Hóa khỏi Trung Kỳ "trực trị" của triều đình Huế, thể hiện kín đáo một quan điểm mang ý đồ chính trị, vì bấy giờ Bắc Kỳ là đất bảo hộ của Pháp.
Hieracium amplificatum
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
Phương ngữ Thanh Hóa
Tính chất địa phương
Tiếng địa phương Thanh Hóa được coi là "một thổ ngữ chuyển tiếp giữa phương ngữ miền Bắc và phương ngữ miền Trung", vừa có yếu tố giống phương ngữ miền Trung, lại vừa có yếu tố giống phương ngữ miền Bắc. Một số tác giả còn cho rằng tiếng Thanh Hóa là "nguồn cội" hay "điểm xuất phát" của phương ngữ Nam Trung Bộ gắn với quá trình mở cõi vào Nam của chúa Nguyễn. Phương ngữ Thanh Hóa còn bảo lưu nhiều yếu tố cổ của tiếng Việt.
Về địa lý, Thanh Hóa được đóng khung bởi ba bề núi, một mặt biển. Tính ổn định về lịch sử, địa lý và tính bền vững của cư dân bản địa người Việt Cửu Chân (xuất hiện từ thời Hùng Vương và có thể xa xưa hơn nữa) là cơ sở để hình thành một kiểu lời ăn tiếng nói giàu sắc thái thổ âm–ngữ Thanh Hóa. Ngoài đặc trưng về thanh điệu (thanh hỏi và thanh ngã), trong phương ngữ Thanh Hóa có một số vần và phụ âm đầu bị biến đổi.
Có những thành ngữ, tục ngữ, ca dao in dậm dấu vết thổ âm–ngữ xứ Thanh, đã góp phần làm giàu có thêm kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam:
Dân ca Thanh Hóa sử dụng nhiều từ địa phương và:
Trong dân ca Thanh Hóa còn có hiện tượng dùng song song cả từ địa phương và từ toàn dân: Hay: Dân ca Đông Anh (huyện Đông Sơn) có câu: Ba bốn o có bợm cùng chăng,... nếu thay o bằng cô, bợm bằng bạn thì mất nét đặc sắc của dân ca Thanh Hóa.
Trong trò Trống mõ, một trò diễn cũng thuộc dân ca Đông Anh có câu hát: Theo quy luật biến đổi âm cuối của phương ngữ Thanh Hóa, từ tầm tơn ở đây tương ứng với tầm tơi, chính là mùng tơi của tiếng Việt phổ thông. Tuy nhiên, do không nắm được quy luật này mà người viết sách đã chú giải rằng tầm tơn là do đọc chệch từ tầm tơ mà thành.
Hay trong điệu múa Ngô quốc của trò Xuân Phả (huyện Thọ Xuân) có câu hát: Từ lổ trong phương ngữ Thanh Hóa chính là trổ (chuối trổ buồng), không phải là lỗ trong lỗ lãi.
Sách Thanh Hóa quan phong cũng ghi nhận một số thổ âm Thanh Hóa như chắc (=nhau): Văn học hiện đại cũng có nhiều trường hợp đặc sắc, như bài thơ "Nhớ" của Hồng Nguyên viết những năm đầu của cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ Nhất:
Trong một số ngữ cảnh, trên sách báo cũng xuất hiện các từ thuộc phương ngữ Thanh Hóa nói riêng và phương ngữ tiếng Việt nói chung. Một thống kê thực hiện trong những năm 1980 cho biết trên sách vở và báo chí xuất bản ở Thanh Hóa, cứ 6,4 trang (mỗi trang gồm 350 tiếng) thì có một từ địa phương xuất hiện, so với 4,4 trang ở Nghệ Tĩnh và 8,3 trang ở Vĩnh Phú.
Thổ ngữ tại làng Cổ Định, xã Tân Ninh huyện Triệu Sơn có những nét đặc trưng riêng, người làng bên cạnh có thể không hiểu. Thổ ngữ tại thôn Hoa Trường, xã Hoa Lộc, huyện Hậu Lộc giống phương ngữ Nghệ An, được gọi là tiếng "Nghệ non". Thổ ngữ làng Kênh Thủy xã Vĩnh Thịnh, huyện Vĩnh Lộc có cách dùng từ vựng khác biệt. Ví dụ: tóc gọi là tắc, mũi gọi là mủn, răng gọi là nanh, lưỡi gọi là lản, chân gọi là chò.
Đặc điểm ngữ âm
Những biến đổi ngữ âm của phương ngữ Thanh Hóa so với các phương ngữ Bắc và các phương ngữ Trung là khá phổ biến. Một người Thanh Hóa có thể nói chị thành chậy ([chệi]) mà với bản thân họ, 2 cách nói này có giá trị ngang nhau trong khi với một người Hà Nội và một người Huế thì hai từ này không phải biến thể của nhau.
Phụ âm đầu
Phương ngữ Thanh Hóa gồm 20 phụ âm như phương ngữ Bắc, tuy nhiên một số vùng ven biển có tới 23 phụ âm giống như phương ngữ Trung, hơn phương ngữ Bắc 3 phụ âm uốn lưỡi /ʂ, ʐ, ʈ/ (chữ quốc ngữ ghi bằng s, r, tr).
Phương ngữ này cũng giữ lại một số phụ âm tắc đang trong quá trình xát hóa như k/g (ví dụ: cấy, so với gái trong phương ngữ Bắc), d/z (đao/dao), v.v.
Nhà ngôn ngữ học Hoàng Thị Châu đã khảo sát về sự phân biệt hai phụ âm tr/ch ở Thanh Hóa. Kết quả là tại các huyện ven biển: Nga Sơn (ở phía đông bắc) và Quảng Xương, Tĩnh Gia (ở phía đông nam), phần lớn người dân có phân biệt tr/ch. Hiện tượng phân biệt tr/ch cũng diễn ra ở một số xã của huyện Nông Cống và lẻ tẻ ở một số xã của các huyện khác trong tỉnh. Tuy nhiên, phần đông người Thanh Hóa không phân biệt tr/ch. Đặc biệt là một số địa phương phát âm tr thành t (trời trong trẻo thành tời tong tẻo) như các xã Nga Mỹ, Nga Thủy thuộc huyện Nga Sơn, xã Phú Yên thuộc huyện Thọ Xuân.
Một số thổ ngữ ở các huyện Thọ Xuân và Triệu Sơn (phía tây và tây nam đồng bằng Thanh Hóa) thậm chí còn phát âm ch thành tr, d thành r. Ví dụ về một đoạn đối thoại giữa các cụ già ở xã Hạnh Phúc, huyện Thọ Xuân:
Một cuộc khảo sát đã cho thấy ở Thanh Hóa, vào đầu thế kỉ 21 một số thổ ngữ còn lưu giữ những biến thể phát âm phụ âm đầu không gặp ở các thổ ngữ hay phương ngữ nào khác ở Việt Nam, đó là các biến thế [ɟ], [k'], [p'], [ɾ] của các phụ âm /c/,/f/, /χ/, /ʐ/, /ʂ/.
Tác giả Đỗ Tiến Thắng đã khảo sát tại một thổ ngữ thuộc phương ngữ Thanh Hóa về các phụ âm đầu có liên hệ và có thể là âm gốc của phụ âm "v" trong tiếng Việt phổ thông:
Âm đệm
Trong một số trường hợp, âm oa có xu hướng biến đổi thành uo. Ví dụ: toàn được đọc như nửa toàn nửa tòn, quạt được đọc như nửa quạt nửa cọt. Trong phương ngữ Nam cũng có hiện tượng này, và tại một số thổ ngữ ở Quảng Bình, Quảng Trị thì âm uâ biến đổi thành uư (mùa xuân thành mùa xuưn).
Vần
Trong hệ thống vần của phương ngữ Thanh Hóa có một số vần không có trong tiếng Việt phổ thông cũng như không thấy ở các phương ngữ khác như /âj/ [ệi] (ví dụ: /câj6/ hay [chệi] tương ứng với chị trong tiếng phổ thông), /âƯ/ [ẫư] (ví dụ: /cƯ4/ hay [chẫư], tương ứng với chữ), /âw/ [ôu] (ví dụ: /mâw6/ hay [mộu], tương ứng với mụ).
Vần có thể thay đổi toàn bộ hoặc chỉ thay đổi một bộ phận (âm chính, âm cuối) như dưới đây.
Âm chính
Trong phương ngữ Thanh Hóa, các nguyên âm đôi /ie/ [iê], /Ươ/ [ươ], /uô/ [uô] bị triệt tiêu, chính điều này đã làm nảy sinh sự đối lập trường độ giữa các âm /i/ với /i:/, /Ư/ và /Ư:/, /u/ và /u:/, ví dụ: mía trong tiếng phổ thông trở thành /mi:3/ [mí:], kéo dài hơn so với mi3 [mí] (trong mí mắt). Sự thay đổi này không phụ thuộc vào phụ âm đầu kết hợp với âm chính tuy nhiên lại phụ thuộc vào sự kết hợp với các thanh điệu: miên được đọc thành mi:n, miến thành mi:3n nhưng miền và miện lại không thay đổi còn cặp miển/miễn dường như mới bắt đầu quá trình triệt tiêu. Hay là "biết" đọc là "bít".
Các nguyên âm /e/ [e], /ɔ/ [o:] và /ɔ/ [o] được chuyển tương ứng thành các âm chuyển sắc /ie/ [iê] và /wo/ [uô], ví dụ le te trở thành lia tia, to nhỏ trở thành tua nhủa. Quá trình này cũng không phụ thuộc vào phụ âm đầu mà phụ thuộc vào các thanh điệu, ví dụ me được đọc thành /mie/ [miê], mé thành /mie3/ [miế], mẻ/mẽ thành /mie4/ [miể] nhưng mè lại thành /mæ2/ [miè], mẹ lại thành /mæ6/ [miẹ], hoặc bó thành /bwo3/ [buố] nhưng bò lại thành [buò].
Một số biến đổi âm chính có tính đối xứng như [â] – [ă], [â] – [Ư] hay [ô] – [u] nhưng các thay đổi này phụ thuộc vào cả phụ âm đầu, âm cuối và thanh điệu. Ví dụ chân chuyển thành chưn trong khi sân chỉ thay đổi phụ âm đầu (s/x) ở một số thổ ngữ, âm chính không thay đổi, còn đầu lại chuyển thành đàu. Ngược với diễn tiến [â] – [Ư] là diễn tiến [Ư] – [â]: bực chuyển thành bậc, nóng nực chuyển thành nóng nậc, nóng rực chuyển thành nóng rậc, đực chuyển thành đậc.
Âm cuối
Hệ thống âm cuối tương tự như trong các phương ngữ Bắc và phương ngữ Trung trừ phương ngữ Huế. Riêng trong một số từ còn dấu vết của âm cuối /Ư/ nhưng đã không còn tư cách âm vị học.
Tuy nhiên, nhiều thổ ngữ của phương ngữ Thanh Hóa còn giữ lại hệ thống phụ âm cuối với khá nhiều từ cặn có phụ âm cuối -n, trong khi các phương ngữ khác đã biến đổi thành -j:
Đặc biệt, trong một số trường hợp các âm đầu lưỡi /n/, /t/ khi đi sau các âm chính /i/ và /e/ thì trở thành các âm mặt lưỡi, ví dụ xin thành xinh (nhưng tin được giữ nguyên mà không trở thành tinh), nít thành ních, quỵt thành quỵch…
Đôi khi phụ âm cuối được giữ lại trong khi các phương ngữ khác (trừ phương ngữ Nghệ Tĩnh) đã thành âm tiết mở: rẽn/rễ, rui mèn/rui mè, chỉnh khâu/chỉ châu, kiển (kẻn)/ghẻ, quả bính/quả bí, rẽn/rễ, nhẹn/nhẹ…. Riêng các trường hợp chỉnh khâu (phương ngữ Nghệ Tĩnh: chỉn khâu), quả bính (phương ngữ Nghệ Tĩnh: quả bín) là do âm cuối là âm đầu lưỡi trở thành các âm mặt lưỡi.
Thanh điệu
Thanh điệu, đặc biệt là các thanh hỏi, ngã là một trong những dấu hiệu quan trọng để nhận diện phương ngữ Thanh Hóa. Phương ngữ Thanh Hóa gồm có 5 thanh điệu: sắc, nặng, huyền, ngang, hỏi (ngã). Trừ một số ít vùng phân biệt hai thanh hỏi và ngã, đa số người Thanh Hóa nhập hai thanh điệu này làm một, có nơi nói nặng thanh ngã, có nơi còn lẫn lộn giữa hai thanh.
Việc rút gọn chỉ còn 5 thanh điệu cũng là một đặc điểm làm căn cứ để một số nhà ngôn ngữ học xếp phương ngữ Thanh Hóa vào vùng phương ngữ Trung. Nhưng trong khi các phương ngữ Trung khác ngoại trừ phương ngữ Huế chỉ có 4 thanh điệu vì phát âm không phân biệt thanh hỏi/ngã với thanh nặng thì phương ngữ Thanh Hóa, phương ngữ Huế cùng với các phương ngữ Nam lại phát âm không phân biệt thanh hỏi với thanh ngã. Ví dụ: với cụm từ chủ nghĩa xã hội thì với người Nghệ Tĩnh Bình Trị, cả ba từ đầu mang dấu nặng còn với hầu hết người Thanh Hóa, cả ba từ đầu mang dấu hỏi.
Cũng có một số thổ ngữ nhỏ ở đồng bằng Bắc Bộ hòa nhập thanh hỏi và thanh ngã làm một, như tại xã Đông Quan, huyện Đông Hưng, Thái Bình.
Ngoài ra, trong một số trường hợp, phương ngữ Thanh Hóa sử dụng các từ cổ với dấu hỏi trong khi phương ngữ Bắc đã chuyển sang thanh ngã do quá trình hữu thanh hóa xảy ra đồng thời với việc hạ thấp thanh điệu. Ví dụ: khở so với gỡ, khỏ so với gõ, khản so với gãi. Các cặp dấu tương tự là thanh sắc/thanh nặng như khót/gọt, thốt/dột hoặc thanh ngang/thanh huyền như kha/gà, chi/gì. Hiện tượng này không xảy ra một cách tuyệt đối như trong phương ngữ Nghệ Tĩnh, vì vẫn có một số từ đã hoàn thành quá trình chuyển hóa như trong phương ngữ Bắc, ví dụ: vỗ/vổ (không còn là phổ), gặp (không còn là kháp). Điều này càng khẳng định tính chuyển tiếp của phương ngữ Thanh Hóa.
Đặc điểm từ vựng
Một số từ đặc trưng của phương ngữ Thanh Hóa: trốc (đầu), trượng (mắt), me (con bê), ỉn, ỉ (con lợn), ruốc (moi), con của (vật nuôi), anh đỏ, chị đỏ (trai gái nông dân lấy vợ, lấy chồng chưa có con), cắm (sủa).
Anodontium
Anodontium là một chi rêu trong họ Orthotrichaceae.
Phương ngữ Thanh Hóa
Đặc điểm từ vựng
Khá nổi bật là nhóm từ thường dùng trong khẩu ngữ hay về mặt từ loại là các đại từ, rất giống với phương ngữ Nghệ Tĩnh như đại từ nghi vấn: mô (đâu), chi (gì), răng (sao), đại từ chỉ định: ni (này), tê (kia), nớ (ấy), ở ri (thế này), đại từ xưng hô: mi (mày), nớ (ấy), tau (tao). Một số đại từ nhân xưng trong phương ngữ Thanh Hóa cũng được sử dụng trong một số thổ ngữ thuộc vùng phương ngữ Bắc như cha (bố, cũng xuất hiện ở Hà Nam), thầy (bố), dượng (chồng của dì, cũng dùng ở Thái Bình). Đặc biệt, từ cha ở Thanh Hóa cũng như ở Hà Nam, được dùng để khóc người cha đã chết, không dùng trong đời sống như ở Nghệ Tĩnh. Đôi khi một số đại từ ngôi thứ ba giống phương ngữ Nam như cách nói tắt ổng (ông ấy), ảnh (anh ấy), trỏng (trong ấy) nhưng có nhiều từ không gặp ở các phương ngữ khác như mê (nhiều), mê ra (nhiều lắm), mê man (rất nhiều), cả cả (tất cả)
Idiolispa albisoleata
Idiolispa albisoleata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Phương ngữ Thanh Hóa
Đặc điểm từ vựng
Ngoài những từ đồng nghĩa nhưng khác âm với tiếng Việt phổ thông như đã nêu ở trên, phương ngữ Thanh Hóa còn có một số từ đồng âm nhưng khác nghĩa với tiếng Việt phổ thông như mê man (rất nhiều), tê (kia, không phải ở trạng thái mất hết cảm giác ở một bộ phận nào đó của cơ thể), cân kè (cây cọ), cấy đài (cái gầu múc nước).
Trong nhiều trường hợp, phương ngữ Thanh Hóa không thay thế hoàn toàn so với tiếng Việt phổ thông, mà chỉ được sử dụng trong một số ngữ cảnh nhất định. Ví dụ kêu được dùng để thay thế gọi trong các trường hợp: Nhưng lại dùng gọi trong một số ngữ cảnh khác: Gọi đến cơ quan, Tiếng gọi của trái tim.
Một phương thức cấu tạo từ đa tiết trong phương ngữ Thanh Hóa là kết hợp yếu tố địa phương với yếu tố toàn dân. Về từ láy, có mê man (rất nhiều), lần khân. Về từ ghép có ăn trấm, ăn trẩy, ăn trắt.
Tính chuyển tiếp của phương ngữ Thanh Hóa thể hiện rõ trong hệ thống từ vựng. Trong khi sử dụng cùng thạch sùng, thằn lằn, rèm, màn với phương ngữ Bắc (tương ứng trong các phương ngữ Trung và Nam là thằn lằn, rắn mối, màn, mùng) thì cũng dùng hòm, rương như phương ngữ Trung và Nam (tương ứng trong phương ngữ Bắc là áo quan, hòm).
Mối liên hệ với tiếng Việt-Mường cổ và tiếng Việt trung đại
Cũng như các phương ngữ khác trong vùng phương ngữ Trung, phương ngữ Thanh Hóa còn bảo lưu được nhiều yếu tố cổ của tiếng Việt.
Sau khi phân ly khỏi tiếng Việt–Mường cổ, tiếng Việt và tiếng Mường có nhiều thay đổi. Ví dụ vần âu trong tiếng Việt tương ứng với vần u trong tiếng Mường: bâu/bu, trâu/tlu, dâu/du, nâu/nu. Trong trường hợp nêu trên, phương âm Thanh Hóa lại giống với tiếng Mường, nói cách khác tiếng Thanh Hóa còn giữ được nhiều chứng tích của tiếng Việt-Mường cổ. Một trường hợp khác, tiếng Việt có nước, lưới, lưỡi, lửa … thì tiếng Mường có nác, lái, lãi, lả và tiếng Thanh Hóa là nác, lứi, lửi, lả. Ở Thanh Hóa có câu tục ngữ khôn ăn nác, dại ăn xác.
Rhodiola tangutica
Rhodiola tangutica là một loài thực vật có hoa trong họ Crassulaceae. Loài này được (Maxim.) S.H. Fu miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Phương ngữ Thanh Hóa
Mối liên hệ với tiếng Việt-Mường cổ và tiếng Việt trung đại
Trong tiếng Mường, băn có nghĩa là bay trong tiếng Việt và tại một số thổ ngữ ở Thanh Hóa, người ta vẫn nói chim băn (chim bay), đặc biệt là lớp người cao tuổi.
Rhodiola tangutica
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhodiola Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Phương ngữ Thanh Hóa
Mối liên hệ với tiếng Việt-Mường cổ và tiếng Việt trung đại
Một số đại từ nhân xưng trong phương ngữ Thanh Hóa rất gần với tiếng Mường: ún (em), cố (cụ), mậu (bà), dá (mình).
Sự gần gũi giữa phương ngữ Thanh Hóa của tiếng Việt với tiếng Mường cũng tùy thuộc vào tương quan địa lý. So sánh: Roọc tiếng Mường là cánh đồng sâu, làng Đồng Pho nay thuộc xã Đông Hòa, huyện Đông Sơn, làng Phúc Ấm trước thuộc xã Đông Yên, huyện Đông Sơn, nay thuộc xã Đồng Tiến, huyện Triệu Sơn.
và:
Rọc Rầu là cánh đồng sâu tên Rầu ở gần cầu Lộc Xá, đều thuộc huyện Quảng Xương, là huyện ven biển, khá xa khu vực cư trú của người Mường ở Thanh Hóa.
Một số vùng ở Thanh Hóa sử dụng danh từ tẩng tương ứng với từ nôm cổ là đẳng (theo quy luật chuyển âm đ thành t). Đẳng (chữ Hán: 桌, Hán Việt: trác) là chiếc bàn vuông, thấp có thể dùng làm ghế ngồi, thành ngữ có câu: Trứng để đầu đẳng.
Theo Đỗ Tiến Thắng, trong hiện tượng /v/ hay /V/ (một âm hai môi gần với /v/ ở nhiều thổ ngũ Mường (Mường Vang, Mường Sơri, Mường Rặc) tương ứng với /m/ Việt thì: ở tiếng Mường, do tiếp xúc yếu với Hán mà vẫn lưu giữ /v/ của thời Proto Việt–Chứt, còn ở tiếng Việt toàn dân, do tiếp xúc mạnh với tiếng Hán mà số có tiền thân là /v/ bị đồng quy thành /w/để rồi lại thành /v/ (ví dụ: váy, vịt, vòi, voi); số có tiền thân là /m/ (giống như Hán) bị xát hóa thành /v/ (ví dụ: mách/vách, mú/vú, mấu/vấu) (diễn biến này tương tự quy luật phân đôi của "m" tiếng Hán thượng cổ). Trong khi đó, ở bộ phận tiếng Việt tiếp xúc với tiếng Hán ít hơn như phương ngữ Thanh Hóa, số có tiền thân là /m/ tiếp tục tồn tại cho đến tận ngày nay.
Cũng theo Đỗ Tiến Thắng, sự tương ứng /k/ (đi kèm với /-w/) trong phương ngữ Thanh Hóa với /v/ trong tiếng Việt toàn dân cũng có cùng quy luật như sự tương ứng giữa tiếng Mường với tiếng Việt: khường quac ~ khuân vác; quac cui ~ vác củi; quái ~ quải("vãi"); quái mã ~ gieo mạ ("vãi mạ", "vản mạ"); thậm chí cùng quy luật với sự tương ứng giữa tiếng Khmer Campuchia với tiếng Việt: kpăs ~ vảy; kbên ~ quấn, vấn, bện; kvơ ~ vơ; kvich kvo ~ vẹo vọ; krolo ~ vò (nắm).
Ảnh hưởng tới các phương ngữ khác
Năm 1471, nhiều người Thanh Hóa và Nghệ An theo vua Lê Thánh Tông nam tiến, đã khai phá đất đai và lập làng mới, góp phần tạo nên phương ngữ Nam Trung Bộ, đặc biệt là phương ngữ Quảng Nam – Đà Nẵng đặc sắc. Một số làng xã có địa hình hiểm trở, cho đến nay vẫn giữ giọng Thanh Hóa, ví dụ bên kia đèo Le của Quế Sơn, nơi có những làng mà tổ phụ là người Thanh Hóa. Do ít có sự giao lưu ngôn ngữ nên có những âm rặt của người Thanh còn được giữ lại dù bà con đã sống giữa lòng Quảng Nam trên 500 năm.
Trong các thế kỉ tiếp theo, dân Thanh Hóa theo chúa Nguyễn vào Nam Trung Bộ, góp phần tạo nên tiếng nói đặc trưng của vùng này. Cách "nói díu" ông ấy – ổng, bà ấy – bả, ngoài ấy – ngoải của các phương ngữ từ Quảng Nam – Đà Nẵng trở vào cũng có nguồn gốc từ phương ngữ Thanh Hóa.
Một ví dụ về liên hệ giữa phương ngữ Thanh Hóa với vùng phương ngữ Nam: Quả dứa trong vùng phương ngữ Bắc tương ứng với trấy thơm trong vùng phương ngữ Bắc Trung Bộ và trái gai trong vùng phương ngữ Nam, còn ở phương ngữ Thanh Hóa, nó là trấy gai, trấy dứa gai.
Thổ ngữ ở xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch ở phía bắc Quảng Bình có nhiều điểm giống các thổ ngữ ở Thanh Hóa và bắc Nghệ An.
Xu hướng phát triển
Cũng như phương ngữ Nghệ Tĩnh, phương ngữ Thanh Hóa được coi là một hệ thống biến thể khá hoàn chỉnh của tiếng Việt, với những biến âm tương đối đều đặn và một hệ thống đại từ cũng khá hoàn chỉnh. Tính hệ thống và có quy luật giúp cho phương ngữ Thanh Hóa tồn tại trong suốt thời gian vừa qua giữa các vùng phương ngữ lớn phía bắc và phía nam địa dư của nó.
Tuy vậy, ngày nay, cùng với xu thế hòa nhập chung, sự giao lưu về văn hóa và kinh tế giữa các vùng miền đã dẫn đến hai xu hướng. Xu hướng thứ nhất là các thổ ngữ nhỏ đang dần bị giải thể để hình thành một phương ngữ Thanh Hóa ngày càng đồng nhất hơn. Xu hướng thứ hai là phương ngữ Thanh Hóa ngày càng xích lại gần tiếng Việt phổ thông, hay nói chính xác hơn là gần với phương ngữ Hà Nội. Ví dụ hiện nay có xu hướng hòa nhập các phụ quặt lưỡi và không quặt lưỡi (ví dụ tr với ch) như phương ngữ Bắc tại các vùng như Nga Sơn, Quảng Xương, Tĩnh Gia, nơi trước đây phân biệt rõ hai loại phụ âm này.
Đặc biệt, ở các đô thị như thành phố Thanh Hóa, thị xã Bỉm Sơn và các thị trấn, các đặc thù địa phương trong ngôn ngữ càng giảm đi trên con đường hình thành các bán phương ngữ. Trên thực tế, thanh niên, học sinh và trí thức ở Thanh Hóa cũng như ở Vinh nói một ngôn ngữ gần với Hà Nội cả về vần lẫn thanh điệu.
Liên kết ngoài
Thanh Hóa Thể loại:Thanh Hóa
Ranularia springsteeni
Ranularia springsteeni là một loài ốc biển săn mồi, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Ranellidae, họ ốc tù và.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ranularia
Pseudobaptria ichinosawana
Pseudobaptria ichinosawana là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudobaptria
Animomyia turgida
Animomyia turgida là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Animomyia
Uvularia grandiflora
Uvularia grandiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1805.
Liên kết ngoài
Thể loại:Uvularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1805
Bệnh bào tử trùng
Bệnh bào tử trùng (Nosemosis) do hai loài Nosema ceranae và Nosema apis gây nên trên các đàn ong mật, gây hại phổ biến trên các đàn ong nuôi ở nhiều nước trên thế giới, cả các nước ôn đới và ở các n­ước nhiệt đới. Ong mật ở các nư­ớc ôn đới thư­ờng nhiễm bệnh Nosema khi các đàn ong vào vụ đông, không nuôi ấu trùng và không có nguồn hoa tự nhiên. Ngược lại, ở các nước nhiệt đới có khí hậu nóng và nguồn hoa quanh năm, bệnh Nosema xuất hiện thường xuyên hơn vào các tháng trong năm.
Phòng bệnh
Để phòng trị an toàn, hiệu quả và bền vững đối, một số nước trên thế giới đã và đang tập trung vào nghiên cứu và sử dụng một số loại axit hữu cơ và các sản phẩm tách chiết có nguồn gốc thực vật để phòng trị bệnh; đồng thời đi cùng với nó là các giải pháp về giống ong và kỹ thuật quản lý trại ong để phòng trị tổng hợp bệnh này.
Chú thích
Thể loại:Bệnh côn trùng
18132 Spector
18132 Spector (2000 ON9) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 7 năm 2000 bởi J. Broughton ở Reedy Creek Observatory.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 2000
Xã Richland, Quận Gasconade, Missouri
Xã Richland (Richland Township) là một xã thuộc quận Gasconade, tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 857 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Missouri Thể loại:Quận Gasconade, Missouri
Chi Kỳ lân
Chi Kỳ lân (danh pháp: Liatris) là chi thực vật gồm các loài hoa kỳ lân (còn gọi là cúc phất trần, cúc xà tiên, hoa đuôi ngựa) thuộc họ Cúc Asteraceae, bản địa Bắc Mỹ, México và Bahamas.
Các loài thuộc chi Kỳ lân là thức ăn của ấu trùng các loài bướm đêm Lepidoptera như Schinia gloriosa, Schinia sanguinea (cả hai loài bướm này chỉ ăn các loài trong chi Kỳ lân), Schinia tertia và Schinia trifascia.
Các loài
nhỏ|phải|nhỏ|Hoa Liatris aspera. Có 37 loài kì lân. Sau đây là một số loài:
Tham khảo
L Thể loại:Thực vật Bắc Mỹ
Trần Văn Tuyên
Luật sư Trần Văn Tuyên (1 tháng 9 năm 1913 - 28 tháng 10 năm 1976) là một trong các lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng, cựu dân biểu Hạ viện, sau làm Phó thủ tướng Việt Nam Cộng hòa. Ông cũng là một trong các huynh trưởng thuộc thế hệ sáng lập Hướng đạo Việt Nam. Ông đã bị chính quyền Cộng hòa Miền Nam Việt Nam bắt ngay sau khi Sài Gòn thất thủ và đã chết trong trại tù.
Tiểu sử
Trần Văn Tuyên từng là bạn của Võ Nguyên Giáp, nhưng hai người gặp nhau lần cuối tại Hội nghị trù bị Đà Lạt năm 1946 khi ông Tuyên tham gia hội nghị với tư cách Đổng lý Bộ Ngoại giao Chính phủ liên hiệp, sau đó "Chúng tôi siết tay nhau lần chót. Từ đó, mỗi kẻ một đường!"
Anisodera wegneri
Anisodera wegneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1960.
Tham khảo
Thể loại:Anisodera
Sutera carvalhoi
Sutera carvalhoi là một loài thực vật có hoa trong họ Huyền sâm. Loài này được (Engl.) Skan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sutera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1906
Brachytrichum
Brachytrichum là một chi rêu trong họ Orthotrichaceae.
ISO 3166-2:RU
ISO 3166-2:RU ISO 3166-2: RU là mục nhập cho Nga trong ISO 3166-2, một phần của tiêu chuẩn ISO 3166 tiêu chuẩn được công bố bởi Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), trong đó xác định mã số cho một số trong những cái tên của hiệu trưởng phân (ví dụ, các tỉnh hoặc tiểu bang) của tất cả các quốc gia được mã hóa theo ISO 3166-1. ISO 3166-2: RU không chứa mã cho Cộng hòa Krym và Thành phố Sevastopol do Nga quản lý, được quốc tế công nhận là một phần của Ukraina và có mã trongMục nhập của Ukraina trong ISO 3166-2.
Hiện tại đối với Nga, mã ISO 3166-2 được xác định cho các đối tượng liên bang sau:
Mỗi mã bao gồm hai phần, cách nhau bởi dấu gạch nối. Phần đầu tiên là RU, mã ISO 3166-1 alpha-2 của Nga. Phần thứ hai là một trong những điều sau đây:
Mã hiện tại
Nhấp vào nút trong tiêu đề để sắp xếp từng cột.
Thay đổi
Những thay đổi sau đây đối với mục đã được ISO 3166/MA công bố kể từ lần xuất bản đầu tiên của ISO 3166-2 vào năm 1998. ISO đã ngừng phát hành bản tin vào năm 2013.
Khoảng đồng lúa mì
Từ tháng 5 năm 1889 đến tháng 5 năm 1890, Van Gogh đã vẽ lại góc nhìn này trong các bối cảnh khác nhau: sau một cơn bão, với người gặt lúa trong khoảng sân này, lúc trồng lúa mì mới vào mùa thu và với hoa vào mùa xuân. Đây là một trong những loạt tác phẩm lớn của Van Gogh từ Saint-Rémy, bao gồm cả tác phẩm tuyệt vời như Khoảng đồng lúa mì lúc mặt trời mọc trong Bảo tàng Kröller-Müller. Van Gogh cũng đưa Khoảng đồng lúa mì lúc mặt trời mọc (F737) được vẽ trong tháng 12 năm 1889 vào triển lãm của mình tại Les XX 1890 tại Brussels.
Van Gogh đã vẽ loạt bức tranh "Khoảng đồng lúa mì" này từ những gì ông có thể nhìn thấy từ phòng bệnh của mình tại nhà thương Saint-Paul. Từ phòng bệnh, ông có thể thấy một cánh đồng lúa mì được viền bởi một bức tường. Xa xa hơn nữa là những ngọn núi từ dãy Arles. Trong thời gian ở trị bệnh, ông đã vẽ khoảng mười hai bức tranh về góc nhìn cánh đồng và những ngọn núi xa xôi. Vào tháng 5, Van Gogh viết cho Theo, "Qua song sắt cửa sổ, anh thấy một cánh đồng lúa mì được bao lại, một góc nhìn giống như ở Van Goyen. Bên trên đó, anh thấy mặt trời buổi sáng mọc lên với tất cả sự rạng rỡ của nó." Bức tường đá, giống như một khung hình, đã giúp diễn tả những màu sắc khác nhau của cánh đồng lúa mì.