cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Astiphromma nigrocoxatum
Liên kết ngoài
Thể loại:Astiphromma
Schoenus unispiculatus
Schoenus unispiculatus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được F.Muell. ex Benth. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schoenus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1878
Maranta phrynioides
Maranta phrynioides là một loài thực vật có hoa trong họ Marantaceae. Loài này được Körn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.
Liên kết ngoài
Thể loại:Maranta Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1862
Belotus nueschi
Belotus nueschi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Belotus
Dandapur, Gokak
Dandapur là một làng thuộc tehsil Gokak, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Belgaum (huyện)
Badarpur Rly Town
Badarpur Rly Town là một thị trấn thống kê (census town) của quận Karimganj thuộc bang Assam, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Badarpur Rly Town có dân số 9940 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Badarpur Rly Town có tỷ lệ 84% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 81%. Tại Badarpur Rly Town, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Mihmanlı, Akçadağ
Mihmanlı là một xã thuộc huyện Akçadağ, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 99 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Malatya
Dominique Lefèbvre
Dominique Lefèbvre (tên Việt Nam là Ngãi, sinh năm 1810, mất năm 1865) là một giám mục của Giáo hội Công giáo Rôma, là đại diện Tông tòa đầu tiên của Địa phận Tây Đàng Trong (Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay) từ năm 1844 tới năm 1864, với 18 năm cai quản Địa phận Tây Đàng Trong, trong đó có hơn 3 năm hoạt động trong vùng Pháp tạm chiếm.
Dominique Lefèbvre học tại tiểu chủng viện Lisieux rồi tại đại chủng viện Bayeux. Sau đó, ông trở thành phó tế tại Hội Thừa sai Paris vào tháng chín năm 1833. Ông được thụ phong linh mục vào ngày 20 tháng 12 năm 1834, đến Bắc Kỳ năm 1835, nơi ông học tiếng với linh mục Borie. Ông từng làm cha sở họ đạo Cái Nhum (hiện nay thuộc Giáo phận Vĩnh Long).
Ngày 1 tháng 8 năm 1841, sau Công đồng Gò Thị, ông được tấn phong giám mục phụ tá hiệu tòa Isauropolis bởi giám mục Cuénot Thể. Ngày 2 tháng 3 năm 1844, Giáo hoàng Gregori XVI chia địa phận Đàng Trong làm hai: Địa phận Đông do giám mục Cuénot Thể cai quan và địa phận Tây được giao cho ông. Lúc này, địa phận Tây gồm các tỉnh: Bình Thuận, Di Linh, Đồng Nai (Biên Hòa), Gia Định (Sài Gòn), Định Tường (Mỹ Tho), Long Hồ (Vĩnh Long), An Giang (Châu Đốc), Hà Tiên, kiêm cả xứ Cao Miên và một phần Nam Ai Lao. Số giáo dân khoảng 23.000.
Do các chiếu chỉ cấm đạo vẫn chưa được dỡ bỏ nên ông chủ yếu lưu trú ở họ đạo Cái Nhum. Ngày 29 tháng 10 năm 1844, quan quân triều đình lục soát họ đạo, ngày 31 tháng 10, ông ra trình diện. Trước quan án, ông khai là "giám mục, 35 tuổi, đến nước Nam đã được 9 năm, từ Macao qua xứ Bắc đến xứ Nam, ở tỉnh này (tức Long Hồ) mới được 3 năm. Nơi ở không cố định, nay đây mai đó".
Sau đó, ông bị áp giải ra Huế. Các quan đề nghị tử hình nhưng vua Thiệu Trị chưa châu phê. Lúc này, thuyền Constitution của Hoa Kỳ do Percival chỉ huy đang ở ngoài biển lấy danh nghĩa nhân đạo yêu cầu phóng thích nhưng không được. Tàu Pháp do Fournier Duplan chỉ huy đang đậu ở Cửa Hàn lên tiếng can thiệp cũng không thành. Dulpan bèn báo tin cho Cécile chỉ huy trưởng hạm đội Pháp tại Đông Á. Cécile gửi cho Thiệu Trị một bức thư đòi thả vị giám mục và ngưng các cuộc bắt đạo. Ngày 15 tháng 4 năm 1845, Lefèbvre được trao cho Duplan đưa đi Singapore.
Ngày 23 tháng 5 năm 1846, Lefèbvre cùng một linh mục, ba chủng sinh theo một thuyền buôn trở lại, ngày 6 tháng 6 vào biển Cần Giờ. Bị phát hiện và sau đó bị dẫn giải ra Huế. Thiệu Trị tức giận đòi chém đầu ngay không cần xét xử nhưng sau đó rút lại và lần thứ hai phóng thích bằng cách sai một thuyền của triều đình dẫn ông đi Singapore trao cho nhà cầm quyền Anh cùng lời đề nghị không được quay trở lại Việt Nam. Mặc dù vậy, năm 1847, ông đã quay trở lại Đàng Trong nhờ đi lọt qua một cửa biển của sông Cửu Long. Ông lưu trú ở họ đạo Lái Thiêu.
Cuối năm 1848, ông tấn phong giám mục phụ tá hiệu tòa Dansara cho thừa sai Jean Miche Mịch. Địa phận Tây Đàng Trong quá rộng lớn nên vào năm 1850, theo sự đề nghị của ông, tòa thánh thiết lập địa phận Cao Miên, tách khỏi địa phận Tây. Địa phận mới được giao cho giám mục Miche Mịch cai quản.
Là người giúp ích nhiều cho quân đội viễn chinh Pháp, sau khi có Hòa ước 1862, ông được dành cho nhiều điều kiện hoạt động và Địa phận Tây Đàng Trong nhanh chóng phục hồi. Ông là người đã thiết lập Dòng Mến Thánh Giá Chợ Quán (năm 1852); mời Dòng thánh Phaolô thành Chartres (năm 1860); Đan viện Cát Minh đến Sàigòn (năm 1861).
Năm 1861, ông dời Chủng viện Thánh Giuse về vị trí hiện nay.
Năm 1863, ông thành lập họ đạo Sàigòn.
Những công trình xây dựng dưới thời ông chưa đủ kiên cố để tồn tại đến ngày nay, ngoại trừ cơ sở Dòng thánh Phaolô do Nguyễn Trường Tộ thiết kế và trông nom thi công.
Do vấn đề sức khỏe nên cuối năm 1864, ông xin từ chức để trở về Pháp và qua đời ngày 30 tháng 4 năm 1865.
Chú thích
Thể loại:Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh
Afrothismia winkleri
Afrothismia winkleri là một loài thực vật thuộc họ Burmanniaceae. Loài này có ở Cameroon, Nigeria, và có thể cả Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
W
Scoloderus ackerlyi
Scoloderus ackerlyi là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Scoloderus. Scoloderus ackerlyi được miêu tả năm 1996 bởi Traw.
Tham khảo
Thể loại:Scoloderus
Zákányfalu
Zákányfalu là một thị trấn thuộc hạt Somogy, Hungary. Thị trấn này có diện tích 6,7 km², dân số năm 2010 là 666 người, mật độ 99 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Somogy Thể loại:Thị trấn của Hungary
Xã Stuart, Quận Guthrie, Iowa
Xã Stuart (Stuart Township) là một xã thuộc quận Guthrie, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.064 người.
Três Palmeiras
Três Palmeiras là một đô thị thuộc bang Rio Grande do Sul, Brasil. Đô thị này có diện tích 188,7 km², dân số năm 2007 là 4388 người, mật độ 23,25 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Rio Grande do Sul
Thần tượng teen
Thần tượng teen hay sao teen là một người nổi tiếng sở hữu lực lượng người hâm mộ tuổi teen đông đảo. Thần tượng teen nói chung là còn trẻ nhưng không nhất thiết phải ở độ tuổi thanh thiếu niên. Thường thì họ là những diễn viên hay ca sĩ, nhóm nhạc. Một vài thần tượng teen bắt đầu sự nghiệp của họ trong vai trò diễn viên nhí, ví dụ như Lindsay Lohan.
Sự nổi tiếng của thần tượng có thể chỉ giới hạn trong phạm vi khán giả thanh thiếu niên, hoặc có thể mở rộng ra tất cả các nhóm tuổi. Nhiều thần tượng teen nhắm tới khán giả người lớn để thỏa mãn những hoài niệm về tuổi trẻ.
Thần tượng teen thì xuất hiện trước khi có các tạp chí thanh thiếu niên hay tạp chí teen, thế nhưng các thần tượng thì luôn là nét đặc trưng thường có trên các tạp chí như Seventeen, 16, Tiger Beat, Right On! ở Mỹ và những tạp chí tương tự ở bất kỳ nơi đâu trên thế giới, đơn cử như Hoa Học Trò, 2!, Mực Tím, Đất Mũi Cuối Tuần hay Thiên Thần Nhỏ ở Việt Nam. Với sự ra đời của truyền hình, thần tượng teen còn được quảng bá thông qua các chương trình như American Bandstand, The Ed Sullivan Show, Soul Train của Mỹ và Top of the Pops của Vương quốc Anh. Thần tượng teen ngày nay còn sản sinh ra một ngành công nghiệp toàn diện với các tạp chí lá cải, chương trình truyền hình, YouTube, truyền thông xã hội và toàn bộ các kênh truyền hình như E!.
Nhiều thần tượng teen của Mỹ đạt được thành công "tạp giao" trên trường quốc tế, tuy nhiên danh sách này không chỉ giới hạn riêng mỗi các nghệ sĩ Hoa Kỳ mà còn có vài người nữa như ngôi sao nhạc pop người Đức Bill Kaulitz của ban nhạc pop-rock Tokio Hotel. Ở châu Á, có hàng loạt các thần tượng, từ những siêu sao nhạc pop người Nhật Ayumi Hamasaki và Namie Amuro cũng như Kana Nishino và các nhóm nhạc nữ Nhật Bản như Momoiro Clover Z, Morning Musume, AKB48, Perfume và các nhóm nhạc nam nhà Johnny & Associates như Arashi, NEWS, KAT-TUN, Hey! Say! JUMP, cho đến biểu tượng nhạc pop Hoa ngữ người Đài Loan Châu Kiệt Luân cũng như các ca sĩ Đài Loan La Chí Tường, Dương Thừa Lâm, các nhóm nhạc Đài Loan như F4, S.H.E, 5566, 183 Club, Phi Luân Hải, Bổng Bổng Đường (Lollipop F), Hắc Sáp Hội Mỹ Mi (Hey Girl), các nhóm nhạc Hồng Kông như Twins, Boy'z, nhóm nhạc Trung Quốc TFBoys, và các ca sĩ Hàn Quốc BoA, Rain, IU và các nhóm nhạc Hàn Quốc như BTS, TVXQ, 2PM, 2AM, Beast (Highlight), Shinee, Super Junior, 2NE1, Big Bang, Wonder Girls, T-ara, Kara, Girls' Generation, hay các thế hệ thần tượng Việt Nam như Đan Trường, Quang Vinh, Bảo Thy, Sơn Tùng M-TP cùng các nhóm nhạc V-pop như Quả dưa hấu, 1088, Mây Trắng, Mắt Ngọc, Weboys, H.A.T, 365daband, Uni5.
Ở Mỹ vào những năm 1990 - 2000 có nữ ca sĩ Vitamin C nổi tiếng với các bài hát "Graduation (Friends Forever)" và "As Long as You're Loving Me" cũng là một thần tượng teen.
nhỏ|phải|Các thần tượng teen của thập niên 1950 bao gồm [[Elvis Presley, Fabian Forte, Tommy Sands và Ricky Nelson, như trên ảnh]]
Nổi gió
Nổi gió (Rising Storm) là một bộ phim điện ảnh Việt Nam do Hãng phim truyện Việt Nam sản xuất năm 1966 và được đạo diễn bởi Huy Thành và Lê Bá Huyến. Bộ phim không chỉ làm nên tên tuổi của các diễn viên là Thụy Vân và Thế Anh, mà còn là một trong ba tác phẩm giúp đạo diễn Huy Thành nhận được Giải thưởng Nhà nước.
Fomalhaut C
nhỏ|250px|Fomalhaut C Fomalhaut C hay tên ban đầu của nó, LP 876-10 là ngôi sao thứ ba ở xa của hệ Fomalhaut. Nó nằm cách Fomalhaut khoảng năm độ, khoảng giữa nó và Tinh vân Helix. Nó hiện đang cách Fomalhaut A 25 năm ánh sáng (0,77 pc) và cách Fomalhaut B 3,2 năm ánh sáng (0,987 pc). Toàn bộ hệ thống chỉ cách Hệ Mặt Trời của chúng ta khoảng 25 năm ánh sáng (7,7 parsec). Ban đầu nó được xếp vào danh mục là sao lùn đỏ đơn độc, cho đến tháng 10 năm 2013, khi Eric Mamajek thông báo rằng ngôi sao có khoảng cách, vận tốc và vị trí cường độ màu phù hợp với việc nó là một phần của hệ Fomalhaut. Rất có thể Fomalhaut C đã được xếp vào danh mục không liên quan đến Fomalhaut do thực tế là nó nằm trong chòm sao Bảo Bình, trong khi phần còn lại của hệ thống nằm trong chòm sao Nam Ngư.
Nổi gió
Nội dung
Bộ phim xoay quanh câu chuyện hai chị em trong một gia đình lại theo hai chính thể chính trị đối lập nhau, người chị là Vân theo Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam còn em trai Phương lại là trung úy quân lực Việt Nam Cộng hòa. Sau nhiều năm xa cách, hai chị em gặp lại nhau. Niềm vui chưa được bao lâu thì mâu thuẫn đã nảy sinh giữa hai chị em. Vân đã đuổi em trai đi khi biết Phương là trung úy của Việt Nam Cộng hòa.
Trong chiến tranh, Vân và con trai bị bắt vào trại tập trung. Vì tham gia đấu tranh và Vân bị bắt vào tù. Con trai bị giết khiến Vân trở nên như điên dại. Vì bị lầm tưởng là bị điên mà Vân dễ dàng hoạt động chính trị trong tù. Sau khi ra tù, bằng lý lẽ, hành động và tình cảm, Vân đã thuyết phục được em trai và nhiều quân nhân quân đội Việt Nam Cộng hòa đổi chiến tuyến sang Mặt trận Giải phóng. Sau khi tận mắt chứng kiến cảnh khổ đau, mất mát của chiến tranh, Phương trở về đứng chung chiến tuyến với chị, đấu tranh cho độc lập, hòa bình
Diễn viên
Ngoài ra, bộ phim còn có sự tham gia của Thanh Loan, người về sau nổi tiếng nhờ vai diễn trong Biệt động Sài Gòn.
Sản xuất
Bộ phim được đạo diễn Huy Thành chuyển thể từ một vở kịch cùng tên của tác giả Đào Hồng Cẩm, đề cập đến một vấn đề thời sự lúc bấy giờ, nhiều gia đình có con cái thuộc 2 phe đối lập nhau trong Chiến tranh Việt Nam. Ban đầu, người được giao cho vai trung úy Phương là một người khác. Tuy nhiên khi đã quay hơn 400 mét phim, đạo diễn Huy Thành cảm thấy không hài lòng với vai nam chính nên đã quyết định cho dừng quay và tuyển chọn diễn viên lại một lần nữa. Cuối cùng, vai này được giao cho Nghệ sĩ nhân dân Thế Anh và trở thành tác phẩm quan trọng trong sự nghiệp của ông. Bộ phim còn có sự tham gia của nhạc sĩ Hoàng Vân và nhà quay phim Nguyễn Đăng Bảy.
Đánh giá và đón nhận
Nổi gió là một bộ phim đánh dấu cột mốc quan trọng của điện ảnh Việt Nam khi là bộ phim đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam làm về Chiến tranh Việt Nam với bối cảnh miền Nam. Bộ phim được liệt kê trong cuốn sách "101 bộ phim Việt Nam hay nhất" với lời nhận xét của tác giả Lê Hồng Lâm: Và không chỉ thành công với việc xây dựng hình ảnh người chiến sĩ cách mạng đầy khí phách, đạo diễn Huy Thành cũng rất thuyết phục khi mô tả những bước chuyển tâm lý của trung úy Phương, nhờ diễn xuất tinh tế của Thế Anh, đặc biệt là trong những cảnh cuối, khi Phương phải bước vào cuộc thử thách và lựa chọn giữa lý tưởng chính trị và gia đình ruột thịt, quê hương của mình. Bộ phim rất được khán giả Việt Nam yêu thích. Chất anh hùng ca được xem là một trong những lý do khiến bộ phim gây ấn tượng mạnh từ khi mới ra mắt. Trong phim, nhân vật Vân phải chịu hàng loạt sự tra tấn và hành hạ, đỉnh điểm là bị quấn băng gạt tẩm cồn vào 10 đầu ngón tay rồi châm lửa đốt. Ánh mắt cương nghị của nữ diễn viên Thụy Vân đối lập với hình thức tra tấn dã man đã gây ấn tượng mạnh cho khán giả nhiều thế hệ.
Nổi gió là tác phẩm đầu tiên của nghệ sĩ nhân dân Huy Thành giành được Bông Sen Vàng cho phim truyện điện ảnh và cũng là một trong ba tác phẩm giúp ông đạt được Giải thưởng Nhà nước cho Văn học Nghệ thuật vào năm 2007. Cho đến nay thì đây vẫn được xem là một trong những bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim giành giải Bông sen vàng Thể loại:Phim của Hãng phim truyện Việt Nam Thể loại:Phim Việt Nam thập niên 1960 Thể loại:Phim tuyên truyền Việt Nam Thể loại:Phim về chiến tranh Việt Nam Thể loại:Phim chiến tranh cách mạng Thể loại:Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn Thể loại:Phim năm 1966 Thể loại:Phim do Huy Thành đạo diễn
Ampedus brunnicornis
Ampedus brunnicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1844.
Tham khảo
Thể loại:Ampedus
Böttingen
Böttingen là một xã trong huyện Tuttlingen trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức. Đô thị này có diện tích 16,31 km2.
Pentameris uniflora
Pentameris uniflora là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được N.P.Barker mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pentameris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Microhyla mihintalei
Microhyla mihintalei là một loài ếch trong họ Microhylidae. Chúng là loài đặc hữu của Sri Lanka.
Aubertia (bướm nhảy)
Aubertia là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.
Macrodes cynara
Macrodes cynara là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macrodes
HMS Goodson (K480)
HMS Goodson (K480) là một tàu frigate lớp Captain của Hải quân Hoàng gia Anh hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó nguyên được Hoa Kỳ chế tạo như là chiếc USS George (DE-276), một tàu hộ tống khu trục lớp Evarts, và chuyển giao cho Anh Quốc theo Chương trình Cho thuê-Cho mượn (Lend-Lease). Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Anh được đặt tên theo Phó đô đốc William Goodsonn (1610 – khoảng 1680), người từng tham gia các cuộc Nội chiến Anh thứ hai, Chiến tranh Anh-Hà Lan thứ nhất và Chiến tranh Anh-Tây Ban Nha. Nó đã phục vụ trong chiến tranh cho đến khi bị hư hại nặng do trúng ngư lôi ngoài khơi Cherbourg, Pháp sau cuộc Đổ bộ Normandy. Bị xem như một tổn thất toàn bộ, nó được hoàn trả cho Hoa Kỳ năm 1944 và cuối cùng bị bán để tháo dỡ vào năm 1947.
Byttneria irwinii
Byttneria irwinii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Cristóbal mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
HMS Goodson (K480)
Thiết kế và chế tạo
Những tàu frigate lớp Captain thuộc phân lớp Evarts có chiều dài chung 289 ft, mạn tàu rộng 35 ft và độ sâu mớn nước khi đầy tải là 8 ft. Chúng có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn 1140 LT; và lên đến 1430 LT khi đầy tải. Hệ thống động lực bao gồm bốn động cơ diesel General Motors Kiểu 16-278A nối với bốn máy phát điện để vận hành hai trục chân vịt; công suất 6000 hp cho phép đạt được tốc độ tối đa 21 kn, và có dự trữ hành trình 4150 nmi khi di chuyển ở vận tốc đường trường 12 kn.
Byttneria irwinii
Liên kết ngoài
Thể loại:Byttneria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
HMS Goodson (K480)
Thiết kế và chế tạo
Vũ khí trang bị bao gồm ba pháo 3 in/50 cal trên tháp pháo nòng đơn có thể đối hạm hoặc phòng không, một khẩu đội 1,1 inch/75 caliber bốn nòng và chín pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu.
George (DE-276) được đặt lườn tại Xưởng hải quân Boston ở Boston, Massachusetts vào ngày 20 tháng 5, 1943; tên nó được đặt theo thủy thủ Eugene Frank George (1925-1942), người phục vụ trên tàu tuân dương hạng nặng USS San Francisco (CA-38), đã tử trận trong trận Hải chiến Guadalcanal và được truy tặng Huân chương Chữ thập Hải quân. Con tàu được chuyển giao cho Anh Quốc vào ngày 22 tháng 6, 1943, được hạ thủy vào ngày 8 tháng 7, 1943, và nhập biên chế cùng Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 9 tháng 10, 1943 như là chiếc HMS Goodson (K480) dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân Frank Brown Allen.
Lịch sử hoạt động
Trong quá trình phục vụ cùng Hải quân Hoàng gia Anh, Goodson hoạt động trong vai trò chính là hộ tống các đoàn tàu vận tải vượt Đại Tây Dương và tại eo biển Manche từ năm 1943 đến năm 1944. Nó đã tham gia Chiến dịch Neptune, hoạt động hải quân trong khuôn khổ cuộc Đổ bộ Normandy vào ngày 6 tháng 6, 1944. Con tàu bị hư hại nặng do trúng ngư lôi phóng từ tàu ngầm U-boat Đức U-984 vào ngày 25 tháng 6, và được xem như một tổn thất toàn bộ. Nó được hoàn trả cho Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 10, 1944; rồi được bán cho hãng John Lee tại Belfast, Bắc Ireland vào ngày 9 tháng 1, 1947 để tháo dỡ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lớp tàu frigate Captain Thể loại:Lớp tàu hộ tống khu trục Evarts Thể loại:Khinh hạm của Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Tàu frigate trong Thế Chiến II Thể loại:Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Sự cố hàng hải năm 1944 Thể loại:Tàu thủy năm 1943
Zellenberg
Zellenberg là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 4,96 km², dân số năm 1999 là 404 người. Khu vực này có độ cao 183 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Haut-Rhin
Hydriomena puncticaudata
Hydriomena puncticaudata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hydriomena
Astiphromma nitidum
Astiphromma nitidum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Astiphromma
Maranta pleiostachys
Maranta pleiostachys là một loài thực vật có hoa trong họ Marantaceae. Loài này được K.Schum. mô tả khoa học đầu tiên năm 1902.
Liên kết ngoài
Thể loại:Maranta Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
Schoenus vaginatus
Schoenus vaginatus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Benth. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schoenus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1878
Belotus paranensis
Belotus paranensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Belotus
Ampedus callegarii
Ampedus callegarii là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 2000.
Tham khảo
Thể loại:Ampedus
Roger Y. Tsien
Roger Yonchien Tsien còn có tên khác là Tiền Vĩnh Kiện, (1 tháng 2 năm 1952– 24 tháng 8 năm 2016) là một nhà hóa sinh người Mỹ gốc Hoa. Ông là giáo sư Khoa Hóa học và Hóa sinh của Đại học California tại San Diego. Ông đã được trao giải Nobel Hóa học năm 2008 cho những khám phá và phát triển của ông về GFP cùng với hai nhà hóa học khác: Martin Chalfie của Đại học Columbia và Osamu Shimomura của Đại học Boston và Marine Biological Laboratory.
Đời tư
Theo gia phả dòng họ Tiền (Tsien), Roger Y. Tsien là hậu duệ đời thứ 34 của vua Tiền Lưu của nước Ngô Việt, Trung Quốc xưa.
Trong dòng họ của ông có nhiều kỹ sư tài năng, trong đó có cha ông là Hsue-Chu Tsien (Tiền Học Củ), một kỹ thuật cơ khí, và những người bác bên ngoại là các giáo sư cộng nghệ của MIT. Cả cha và mẹ của ông đến từ tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Nhà khoa học tên lửa nổi tiếng Tsien Hsue-shen (Tiền Học Sâm), là người đồng sáng lập JPL và Học viện Công nghệ California và sau đó làm giám đốc các chương trình không gian và tên lửa đạn đạo của Trung Quốc, là anh em họ của cha Roger Y. Tsien. Người anh Richard W. Tsien (Tiền Vĩnh Hựu) cũng là một nhà khoa học có tiếng của đại học New York. Ông đã từng nói rằng: "Vì di truyền tôi bị buộc phải làm loại công việc này".
Tsien sinh ra tại New York năm 1952. Ông đã lớn lên tại Livingston, New Jersey và từng học trường trung học Livingston tại đây.
Khi còn bé ông bị bệnh hen suyễn, do đó ông thường ở trong nhà. Ông thường dành hàng giờ làm thí nghiệm hóa học trong phòng thí nghiệm dưới tầng hầm của ông. Năm 16 tuổi, ông đã giành giải thưởng đầu tiên tại cuộc thi Intel Science Talent Search toàn quốc với dự án nghiên cứu bằng cách nào kim loại kết hợp với thiocyanate.
Ông đã theo học đại học Harvard bằng học bổng quốc gia rồi được bầu vào Phi Beta Kappa khi học năm thứ 3. Năm 1972 ông tốt nghiệp loại summa cum laude (cao quý nhất) với bằng cử nhân khoa học về hóa học và vật lý. Nhà kinh tế học và chính trị gia bang Iowa Herman Quirmbach, bạn cùng phòng năm nhất của ông, đã nói "Cũng chẳng phải cường điệu khi nói rằng ông ấy là người thông minh nhất tôi từng gặp... và tôi cùng từng gặp rất nhiều người tài giỏi".
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1952 Thể loại:Mất năm 2016 Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Người Mỹ gốc Hoa Thể loại:Nhà hóa sinh Hoa Kỳ Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Harvard Thể loại:Giáo sư Đại học California tại Berkeley Thể loại:Người đoạt giải Nobel Hóa học
Correbidia simonsi
Correbidia simonsi là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Correbidia
Bubsheim
Bubsheim là một xã trong huyện Tuttlingen trong bang Baden-Württemberg thuộc nước Đức.
Scoloderus cordatus
Scoloderus cordatus là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Scoloderus. Scoloderus cordatus được Władysław Taczanowski miêu tả năm 1879.
Tham khảo
Thể loại:Scoloderus
Pentapogon quadrifidus
Pentapogon quadrifidus là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Labill.) Baill. mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pentapogon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
Augiades
Augiades là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.
Zillisheim
Zillisheim là một xã trong tỉnh Haut-Rhin, vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 8,22 km², dân số năm 1999 là 2612 người. Khu vực này có độ cao 252 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Haut-Rhin
Badarwas
Badarwas là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Shivpuri thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý
Badarwas có vị trí Nó có độ cao trung bình là 471 mét (1545 foot).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Badarwas có dân số 10.408 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Badarwas có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 51%. Tại Badarwas, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Madhya Pradesh Thể loại:Shivpuri
Arti Cameron
Arti Cameron (sinh ngày 14 tháng 12 năm 1988) là một người mẫu Guyana. Cô tốt nghiệp trường Cao đẳng Cộng đồng LaGuardia năm 2008 Cô được đặt tên là Hoa hậu Guyana vào năm 2011, nhưng cô không thể đạt được thị thực kịp thời để tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2011, vì vậy, mục nhập của cô đã được hoãn lại trong cuộc thi quốc tế năm sau. Cô đã gặp Bharrat Jagdeo, Chủ tịch Guyana, sau khi giành chiến thắng trong cuộc thi quốc gia. Tại cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2012, Cameron đã giành giải thưởng Lựa chọn được yêu thích nhất. Theo truyền thống, các nữ hoàng sắc đẹp phải cao để khoe chân tốt hơn, nhưng Cameron là một trong số nhiều thí sinh tại Miss World 2012, người nhỏ nhắn. Cuộc thi được tổ chức tại Trung Quốc và Cameron ca ngợi kiến trúc Trung Quốc khi cô ở đó. Liên minh Tri-State Guyana đã cung cấp cho Cameron ba bộ váy cocktail cho cuộc thi. Tháng 7 năm đó, Cameron đã xuất hiện tại buổi trình diễn thời trang bikini của JRG tại thành phố New York, New York, Hoa Kỳ. Sự trị vì của cô là Hoa hậu Guyana kéo dài đến năm 2013.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1988 Thể loại:Nhân vật còn sống
Phyllomedusa venusta
Liên kết ngoài
Thể loại:Phyllomedusa Thể loại:Scaturiginichthys
Dandebala, Nagamangala
Dandebala là một làng thuộc tehsil Nagamangala, huyện Mandya, bang Karnataka, Ấn Độ.
Três Passos
Três Passos là một đô thị thuộc bang Rio Grande do Sul, Brasil. Đô thị này có diện tích 268,395 km², dân số năm 2007 là 23467 người, mật độ 87,43 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Rio Grande do Sul
Raparna melanospila
Raparna melanospila là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Ruellia longituba
Ruellia longituba là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được D.N. Gibson miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Chú thích
Thể loại:Ruellia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972
Xã Sugar Creek, Quận Cedar, Iowa
Xã Sugar Creek (Sugar Creek Township) là một xã thuộc quận Cedar, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 443 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Cedar, Iowa
Zákányszék
Zákányszék là một thị trấn thuộc hạt Csongrád, Hungary. Thị trấn này có diện tích 66,07 km², dân số năm 2010 là 2795 người, mật độ 42 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Csongrád Thể loại:Thị trấn của Hungary
Belotus striaticollis
Belotus striaticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Brancucci miêu tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Belotus
Jorge Manuel Pereira Santos
Jorge Manuel Pereira Santos (sinh ngày 10 tháng 3 năm 1993 ở Miragaia - Porto) hay Gazela, là một cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha thi đấu cho Gondomar, ở vị trí tiền đạo.
Sự nghiệp bóng đá
Vào ngày 10 tháng 8 năm 2014, Santos có màn ra mắt cho Sporting B trong trận đấu tại Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Bồ Đào Nha 2014–15 trước Farense.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1993 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá Sporting CP B Thể loại:Cầu thủ bóng đá Padroense F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá S.C. Salgueiros Thể loại:Cầu thủ bóng đá Gondomar S.C.
Maranta pluriflora
Liên kết ngoài
Thể loại:Maranta Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
Dân Chủ, Hòa An
Dân Chủ là một xã thuộc huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.
Địa lý
Xã Dân Chủ nằm ở phía tây bắc huyện Hòa An, có vị trí địa lý:
Xã Dân Chủ có diện tích 55,71 km², dân số năm 2019 là 4.957 người, mật độ dân số đạt 89 người/km².
Sông Bằng chảy dọc từ bắc xuống nam xã Dân Chủ. Xã có núi Pò Mì cùng mỏ sắt Ngườm Cháng. Tỉnh lộ 204 chạy qua xã, nối đến thị trấn Nước Hai và thành phố Cao Bằng, trên tuyến đường có đèo Mã Quỷnh.
Lịch sử
Sau năm 1975, Dân Chủ là một xã thuộc huyện Hòa An.
Đến năm 2019, xã Dân Chủ được chia thành 23 xóm: Mỏ Sắt, Bó Nình, Nà Đán, Danh Sỹ, Nà Nhừ, Lũng Tao, Nà Sẳng, Pác Bó, Nà Phia, Min Sáng, Bản Sỉnh, Bản Mạ, Bản Dủa, Bản Chang, Đoỏng An, Bản Hóa, Nà Mèo, Khuổi Bốc, Lũng Lạ, Lũng Lìu, Hoàng Súm, Kéo Thin, Phiắc Cát.
Ngày 9 tháng 7 năm 2020, Ủy ban nhân dân huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng ban hành Thông báo số 55/TB-UBND về việc:
Hành chính
Xã Dân Chủ được chia thành 13 xóm: Bản Chang, Bản Hóa, Bản Mạ, Cao Sơn, Danh Sỹ, Hoằng Súm, Khuổi Bốc, Lũng Tao, Mỏ Sắt, Nà Nhừ, Phiắc Cắt, Pác Bó, Tân Cường.
Nguyễn Phúc Thuần
Nguyễn Phúc Thuần (1754 - 1777, ở ngôi 1765 - 1777), hay Nguyễn Duệ Tông, Định Vương còn có tên khác là Nguyễn Phúc Hân, là người cai trị thứ 9 của chính quyền Chúa Nguyễn ở Đàng Trong vào thời kì Lê Trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Sau cái chết của phụ vương, Nguyễn Phúc Thuần được quyền thần Trương Phúc Loan lập làm Vương khi chỉ mới 12 tuổi, và người này sau đó thâu tóm hết chính quyền ở Nam Hà, và làm nhiều việc khiến triều đình Phú Xuân ngày càng lụn bại, suy yếu.
Thân thế
Nguyễn Phúc Thuần còn có tên khác là Hân, sinh ngày 18 tháng 11 năm Giáp Tuất (31 tháng 12 năm 1754), là con thứ 16 của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, mẫu thân là bà Công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Cầu. Bà Ngọc Cầu là con gái của Quận công Nguyễn Phúc Điền, cháu nội chúa Nguyễn Phúc Chu), theo vai vế là em họ của Vũ vương . Khi đó quyền thần Trương Phước Loan muốn thâu tóm triều chính, chiều đoán tính hiếu sắc của Vương, bèn tạo điều kiện cho Ngọc Cầu thường xuyên ra vào trong Vương phủ và gần gũi với Vũ Vương ở điện Trường Lạc. Kết quả của những lần gần gũi đó là bà Ngọc Cầu đã sinh hai công tử Nguyễn Phúc Diệu (1753, mất sớm) và Nguyễn Phúc Thuần (1754). Võ vương càng say mê đến nỗi không thiết lâm triều, phó mặc việc nước cho Phước Loan, bất chấp cả lời can gián của các triều thần.
Theo sách Đại Nam chính biên liệt truyện, Trương Phước Loan đã dùng nhiều cách dẫn dụ Chúa Nguyễn Phúc Khoát vào con đường tửu sắc, bỏ bê việc nước hòng âm mưu chiếm đoạt quyền lực sau này. Thế phả họ Nguyễn thừa nhận:
Lên ngôi
Mặc dù được Trương Phước Loan che giấu nhưng Vũ Vương không thoát khỏi mặc cảm loạn luân, cho nên Công tử Nguyễn Phúc Thuần chỉ được nuôi nấng một cách lén lút ở hậu cung và dĩ nhiên không được lập làm kế tự như mong muốn của Ngọc Cầu. Khi Đông cung Thế tử Nguyễn Phúc Hạo chết, con là Hoàng tôn Dương còn nhỏ tuổi mà hoàng tử cả là Chương cũng đã mất, Ngọc Cầu không bỏ lỡ cơ hội và ra sức dỗ dành Võ vương cho con mình kế vị. Các quan trong triều biết được âm mưu của Ngọc Cầu, nên đã ra sức can ngăn Võ vương không nên lập chúa bé. Do đó, Vũ vương không dám nghe theo lời của Ngọc Cầu và định lập con của Trương Thái phi là Nguyễn Phúc Luân (Côn) làm thái tử, rồi chỉ định 2 viên quan nổi tiếng thanh liêm là Thái phó Y đức hầu Trương Văn Hạnh và Thị giảng Lê Cao Kỳ chuyên lo giáo huấn cho hoàng tử Côn. Thấy tình hình như vậy, Ngọc Cầu lo lắng và bàn với Trương Phúc Loan tìm cách đối phó.
Ngày 7 tháng 7 năm 1765, Vũ vương mất, để lại di chiếu nhường ngôi cho công tử thứ hai là Nguyễn Phúc Luân (Côn) năm ấy 33 tuổi. Tuy nhiên, do biết Phúc Luân là người thông minh, quyết đoán khó lấn quyền được nên Trương Phúc Loan đã âm mưu cùng Ngọc Cầu và Thái giám Chử Đức hầu, Chưởng dinh Nguyễn Cửu Thông, giấu không chịu phát tang và lập tức cho gọi 100 võ sĩ nấp sẵn trong vương phủ. Sau đó lại cho gọi Thái phó Y Đức hầu Trương Văn Hạnh vào bàn việc. Trương Phước Loan ra tiếp và ném cây đèn xuống giường làm hiệu, ngay lúc đó các vệ sĩ xông ra giết chết Y Đức, bắt giam Nguyễn Phúc Luân và tôn Nguyễn Phúc Thuần mới 12 tuổi lên ngôi chúa, xưng hiệu là Định vương, đạo hiệu Khánh Phụ đạo nhân. Trương Phước Loan được phong lên làm Quốc phó, thi hành chính sách sai lầm làm người trong nước đều oán giận. Phúc Luân sau đó chết trong ngục vào ngày 24 tháng 10 năm 1765.
Quyền thần Trương Phước Loan
Sau khi lên ngôi, chúa dùng Trương Phước Loan làm Quốc phó, kiêm ở bộ Hộ, cơ Trung tượng và Tàu vụ, cho thu thuế sản vật nguồn vàng Thu Bồn và các nguồn Đồng Hương, Trà Sơn, Trà Vân làm ngụ lộc. Phước Loan biết Phúc Thuần nhỏ tuổi, lại bị bất ngờ đưa lên ngôi, trở nên bỡ ngỡ trên ngai vàng, càng được thế vơ vét, hằng năm được số vàng vô số mà nộp thuế cho nhà nước chỉ 1,2 phần 10. Của nhà Trương Phước Loan chất như núi, các con hắn đều lấy công chúa, làm quan đến Chưởng dinh, Cai cơ. Sử sách còn ghi lại rằng ngày nắng, Loan cho phơi của cải châu báu ra sân làm sáng rực cả một góc trời. Loan còn đem bè đảng là bọn Thái Sinh chia giữ những bến trọng yếu, người ta gọi là Trương Tần Cối. Phước Loan tuy chuyên quyền, nhưng sợ tiếng dư luận, bèn triệu hai vị quan đại thần có danh vọng là Nguyễn Cư Trinh và Nguyễn Quang Tiến về triều, xin chúa cất dùng. Tháng 5 năm 1767, Nguyễn Cư Trinh chết. Từ đó họ Trương không còn ai ngăn trở, càng ra sức lộng hành: bán quan tước, ăn tiền tha tội, hình phạt phiền nhiễu, thuế má nặng nề, nhân dân cực khổ.
Mùa thu năm 1767, triều đình mở khoa thi Hương, sai Hoàng thúc Thường quận công Tôn Thất Dục (Chưởng Hoàng) làm giám thí. Khoa ấy Lê Chính Việp, Bạch Doãn Triều đỗ đầu, người đương thời cho là xứng đáng. Năm 1768, chúa sai các châu huyện lập phường chơi xuân, mỗi phường 15 người, nộp thuế 1 quan tiền. Năm đó, Trương Phước Loan ghét Tôn Thất Dục, bèn vu khống ông ta chế tạo binh khí riêng, nhưng xét không có bằng chứng, bèn lấy một khẩu súng riêng của ông ta làm bằng, rồi bỏ Dục vào ngục. Mấy năm sau ông ta phát bệnh ung thư ở lưng, rồi chết.
Chiến tranh với Xiêm La
Mùa thu năm 1766, các thám tử của Hà Tiên về báo tin vua Xiêm có ý muốn xâm phạm đất Hà Tiên. Mạc Thiên Tứ, Tổng đốc Hà Tiên, lo sợ, sai người về Phú Xuân cầu viện. Mùa đông, các tướng Nguyễn cử 3 chiếc thuyền đi biển, 20 chiếc thuyền sai và 1.000 tinh binh đóng giữ Hà Tiên để phòng ngừa giặc Xiêm. Nhưng vào lúc đó thì quân Miến Điện cũng tấn công Xiêm La. Ngày 7 tháng 4 năm 1767, kinh A Du Đà thất thủ, quân Miến Điện cướp bóc, chém giết hả hê rồi sáp nhập toàn bộ nước Xiêm vào địa đồ của mình, bắt vua Xiêm là Ekkathat (sử Nhà Nguyễn gọi là vua Phung) cùng hoàng tử Chiêu Đốc Đa giải về Miến. Con thứ của vua Phung và Chiêu Xỉ Xoang chạy sang Chân Lạp, Chiêu Thúy chạy sang Hà Tiên. Thấy nước Xiêm đã mất, chúa bèn triệu hồi các đạo quân cứu viện về. Nhưng Mạc Thiên Tứ sợ quân Miến thừa thế đánh sau, nên đem binh thuyền đến giữ Chân Bôn là nơi giáp với Xiêm; lại sai quân đi tuần xét các hải đảo Cổ Rồng, Cổ Cốt và Dần Khảm.
Không lâu sau, nước Thanh đem quân tấn công nước Miến Điện. Vua Miến buộc phải triệu hồi đội quân viễn chinh phía tây trở về chống giữ kinh thành. Nhân nước Xiêm trống trải, chúa đất Mường Tát là Trịnh Quốc Anh (Taskin, người gốc Hoa) khởi binh, tự xưng là Vua, dời thủ phủ từ A Du Đà về Thôn Vũ Lý (Thonbury, nay là Bangkok). Lại sai người đòi Chân Lạp phải tiến cống. Vua Chân Lạp là Nặc Tôn (Ang Ton) cho rằng Trịnh Quốc Anh không phải là người Xiêm, không chịu tiến cống.
Mùa xuân năm 1769, vua Xiêm sai tướng đưa vua cũ của Chân Lạp đang lưu vong ở Xiêm là Nặc Nộn (Ang Non) về nước, gặp quân Nặc Tôn ở Bôn Ma, không phân được thắng thua. Mùa đông năm 1770, Trịnh Quốc Anh thấy hoàng tử triều trước là Chiêu Thúy ở Hà Tiên, sợ để lâu sinh vạ, bèn phái 20.000 quân thủy bộ đánh Hà Tiên. Quân Xiêm đông giữ núi Tô Châu, dùng đại bác bắn vào thành, thế rất nguy cấp. Mạc Thiên Tứ cho người chạy thư về Gia Định cầu cứu. Điều khiển Gia Định Nguyễn Cửu Khôi cho rằng năm trước Hà Tiên đã từng báo cáo thông tin sai lệch, nên không cho binh đến cứu. Vào một hôm trong lúc nửa đêm, người Xiêm cho phóng hỏa đốt kho thuốc sùng, rồi từ phía sau thành phá cửa tiến vào, phóng hỏa đốt doanh. Mạc Thiên Tứ đem quân ra chống cự, nhưng không chống nổi. Quân Xiêm thừa thế tiến đến dinh Long Hồ thì gặp Tống Phước Hiệp đem quân chi viện cho Hà Tiên. Hai bên dàn trận ở sông Châu Đốc, quân Xiêm chạy lộn vào ngách sông cụt, bị quân triều đình đánh, thiệt hại 300 nhân mạng, nhưng đất Hà Tiên vẫn còn bị người Xiêm chiếm giữ. Vua Xiêm bèn lưu Trần Liên ở lại giữ Hà Tiên, rồi tự đem quân thẳng sang Chân Lạp, Nặc Tôn bỏ chạy. Vua Xiêm vào thành Nam Vang (PhnomPenh), lập Nặc Nộn trở lại làm vua Chân Lạp. Tháng 2 năm 1771, chúa Nguyễn trách tội Nguyễn Cửu Khôi không đến chi viện để Hà Tiên bị mất, giáng ông ta làm Cai đội, và triệu Nguyễn Thừa Mân về triều.
Mùa hạ năm đó, tướng Nguyễn Cửu Đàm tiến quân theo đường Tiền Giang, cùng Cai bạ dinh Long Hồ là Nguyễn Khoa Thuyên tiến theo đường Kiên Giang; Lưu thủ Tống Phước Hiệp theo đường Hậu Giang tiến đóng giữ Châu Đốc để tiếp ứng cho hai cánh quân trên. Quân Nguyễn dùng người Chân Lạp là Nhẫm Lạch Tối chỉ đường, tiến đến Nam Vang đánh phá được quân Xiêm. Vua Xiêm chạy sang Hà Tiên, còn Nặc Nộn chạy qua Cần Bột. Quân Nguyễn thu phục Nam Vang và La Bích, đưa Nặc Tôn về nắm lại ngai vàng. Nguyễn Cửu Đàm thu quân về dinh, đắp lũy Tân Hoa kéo dài 15 dặm bao quanh đồn dinh, chắn ngang đường bộ đề phòng bất trắc. Vua Xiêm bèn về nước, để Trần Liên giữ Hà Tiên, tự mình đem quân đi bắt con trai con gái Thiên Tứ và Chiêu Thúy đem về, rồi giết Chiêu Thúy. Mùa xuân năm 1773, Mạc Thiên Tứ sang sứ sang xiêm dâng đồ lễ cầu hòa. Trịnh Quốc Anh mừng, trả lại các tù binh khi trước, và triệu Trần Liên về nước. Tình hình phía Nam mới được tạm yên một thời gian.
Khủng hoảng kinh tế và nổi dậy
Nền kinh tế Đàng Trong cũng gặp khủng hoảng, một phần do chính sách đúc tiền kẽm thay cho tiền đồng. Đói kém bắt đầu từ năm 1768, vì sai lầm trong chính sách tiền tệ kể trên: tiền giả xuất hiện rất nhiều, lạm phát tăng lên, người ta đem tiền giả mua gạo tích trữ, còn người giàu không dám bán gạo ra. Tệ trạng ấy kéo dài từ Phú Xuân đến Ba Thắc, kể cả trong những năm được mùa. Tài chính kiệt quệ đến nỗi dật sĩ Thuận Hoá là Ngô Thế Lân phải viết thư kêu lên triều đình
Nhưng mọi cố gắn của họ Ngô không được hồi âm.
Ở Quảng Ngãi khi đó có quân Đá Vách thường hay nổi dậy. Năm 1770, chúa sai Ký lục Quảng Nam Trần Phước Thành đến tuần 5 thành Thăng Bình, Điện Bàn, Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Phú Yên để liệu việc đối phó, đánh dẹp quân Đá Vách.
Tây Sơn khởi nghĩa
Năm 1765, Trương Phước Loan làm việc phế lập, và giết thầy của Nguyễn Phúc Côn (cha Nguyễn Ánh) là Trương Vân Hạnh. Môn khách của Trương Vân Hạnh là Giáo Hiến phải bỏ Phú Xuân, trốn về Tây Sơn, nhận ba anh em Nguyễn Văn Nhạc, Nguyễn Văn Lữ, Nguyễn Văn Huệ làm học trò, và nói khích chí lớn của Nhạc. Khi đó Nhạc làm việc thu thuế trong vùng nhưng mang tiền thu thuế đánh bạc mất hết, bị Đốc trưng đòi rất gấp, dồn đến đường cùng, vì thế vào núi làm giặc cướp. Năm 1771, Nhạc lập đồn trại, chiêu nạp những kẻ kháng mệnh, hung hãn, vô lại, đầu trộm đuôi cướp... và thường lấy của người giàu cho cho người nghèo, để mua chuộc lòng người. Khi thế lực đã đủ mạnh, Nguyễn Nhạc phất cờ khởi nghĩa ở Quy Nhơn, lấy danh nghĩa lật đổ quyền thần Trương Phước Loan và phù lập Hoàng tôn Dương (con của thế tử cũ là Nguyễn Phúc Hiệu). Sau đó Nguyễn Nhạc dùng kế chiếm thành Quy Nhơn, Tuần phủ Nguyễn Khắc Tuyên bỏ trốn. Khi đó có hai lái buôn người nước Thanh là Tập Đình và Lý Tài nổi dậy hưởng ứng nghĩa quân. Tin tức truyền đến Phú Xuân. Tháng 10 năm 1773, chúa sai Nguyễn Cửu Thống và Nguyễn Cửu Sách dẫn quân đánh dẹp. Khi đó ở trong triều, Trương Phước Loan ăn hối lộ nên thay hết người này đến người khác ra trận, rồi mọi người đều căm oán, nên dễ dàng bị đánh bại. Linh mục Jumilla kể chi tiết về trận đánh năm ấy như sau
Cuối năm 1773, Nhà Nguyễn dùng Tôn Thất Hương làm Tiết chế, đem quân từ Thuận Hóa và Tam Kỳ tiến đến núi Bích Kê, nhưng bị Tập Đình và Lý Tài đánh bại, Tôn Thất Hương chết trận. Quân Tây Sơn được thế tiến chiếm Bình Thuận, Diên Khánh, Bình Khang, rồi lại tính lấn ra Quảng Nam. May có Cai đội Nguyễn Cửu Dật nhân đêm tối đem quân đánh úp, mới giữ được Quảng Nam.
Tháng 4 ÂL năm 1774, lưu thủ dinh Long Hồ Tống Phước Hiệp và Cai bạ Nguyễn Khoa Thuyên được lệnh đem quân tiến đánh Tây Sơn. Trước thế lực lớn mạnh của quân Nguyễn, quân Tây Sơn phải bỏ 3 phủ Bình Thuận, Diên Khánh, Bình Khang. Tống Phước Hiệp đóng quân ở Hòn Khói, giáp chiến với Tây Sơn. Bấy giờ chiến tranh loạn lạc xảy ra, đất Thuận Hoá vốn trù phú mà thành ra xơ xác, ngoài đường nhiều người chết đói.
Quân Trịnh nam tiến
Bấy giờ, trấn thủ Nghệ An của triều đình Lê - Trịnh là Bùi Thế Đạt nhân Nam Hà có loạn, bèn báo cáo lên chúa Trịnh Sâm. Chúa Trịnh được sự tán thành của Hoàng Ngũ Phúc và Nguyễn Nghiễm, bèn quyết ý xuất quân nam hạ. Hoàng Ngũ Phúc được cử làm tiên phong, còn Trịnh Sâm với đại quân theo sau hỗ trợ. Hoàng Ngũ Phúc cho làm tờ hịch nói mình vào đây là để đánh diệt Trương Phước Loan và giúp nhà Nguyễn diệt Tây Sơn.
Thế quân Trịnh đánh như chẻ tre, chẳng mấy chốc đã đến châu Bắc Bố Chính, tri phủ Trần Giai hàng giặc. Nguyễn Phúc Thuần bèn triệu Tôn Thất Nghiễm đưa mình về Phú Xuân, đồng thời sai quận Du là Nguyễn Cửu Dật làm Tả quân đại đô đốc lĩnh quân thủy bộ ở lại chống cự quân Tây Sơn. Giữa lúc đó tình hình Thuận Hóa rối loạn. Trong kinh kỳ bị đói to, mỗi lẻ gạo trị giá một tiền, ngoài đường có xác chết đói, người nhà có khi ăn thịt nhau. Lúc này quân Trịnh đã vượt sông Gianh, chúa sai sứ thần đến nói rằng tự họ Nguyễn sẽ dẹp được Tây Sơn, không cần đến quân Trịnh. Tuy nhiên bọn Kiêm Long ngầm ám chỉ cho Hoàng Ngũ Phúc hãy cứ nhân đó mà diệt họ Nguyễn. Ngũ Phúc bèn tiến vào dinh Bố Chính quân Nguyễn lui về lũy Thầy. Quân Trịnh do Hoàng Đình Thể chỉ huy phá lũy Trấn Ninh, dinh Quảng Bình, cùng lúc đó đại quân của Trịnh Sâm cũng đã đến Nghệ An, để làm thanh viện cho Hoàng Ngũ Phúc.
Các tướng lĩnh và tông thất của họ Nguyễn trước tình thế như vậy, liền cùng nhau lập mưu bắt Trương Phước Loan đưa nộp quân doanh của Hoàng Ngũ Phúc. Ngũ Phúc bắt được Phước Loan nhưng vẫn không lui quân, nói là còn phải diệt giặc Tây Sơn. Những cánh quân mà Chúa Nguyễn sai đến để chống quân Trịnh đều bị thất bại, quân Bắc sắp vào thành Phú Xuân. Ngày 18 tháng 12, Nguyễn Phúc Thuần bỏ Phú Xuân chạy ra Quảng Nam, cùng đi với ông còn có Vương tử Nguyễn Phúc Ánh, con trai Nguyễn Phúc Luân, chính là vua Gia Long về sau. Hoàng Ngũ Phúc thấy Nhà Nguyễn đã bỏ chạy, liền xua quân tiến vào Thuận Hóa.
Tây Sơn liên Trịnh công Nguyễn
Tháng giêng năm 1775, Chúa Nguyễn cho dựng hành tại ở Bến Giá thuộc Quảng Nam. Theo lời tâu của các tướng Nguyễn Cửu Dật, Tôn Thất Tĩnh, Tôn Thất Kính, Nguyễn Cửu Thận và Đỗ Thanh Nhơn, ông phong cho Hoàng tôn Dương làm thế tử, giao nhiệm vụ trấn thủ Quảng Nam. Không lâu sau, Nguyễn Nhạc và Lý Tài đem hai đạo binh đến đóng ở cửa biển Hiệp Hòa và sông Thu Bồn, tình thế nguy cấp, Đông cung Nguyễn Phúc Dương chạy về Câu Đê, còn Chúa Nguyễn thì chạy vào Gia Định. Ngày 13 tháng 3 năm 1775, khi chúa đang ngồi trên thuyền thì gặp gió to, 16 chiến thuyền quân Nguyễn đều bị đắm, chỉ riêng thuyền của chúa và vương tử Ánh được vô sự. Khi đến địa phận Bình Khang (Khánh Hòa), thì được Tống Phước Hiệp và Nguyễn Khoa Thuyên từ Hòn Khói đến nghênh giá. Ngày 25 tháng 3, thuyền chúa cập bến thành Gia Định, chúa lên bờ và dựng hành tại ở Bến Nghé, là tỉnh lỵ của Gia Định thời kỳ đó. Cùng khi đó Hoàng Ngũ Phúc đánh vào đồn Câu Đê, Nguyễn Phúc Dương phải bỏ đồn mà chạy, quân Trịnh bắt được mẹ và vợ của Phúc Thuần đem về.
Ở Quảng Nam, Nguyễn Nhạc thấy Thế tử vừa mới thua quân Trịnh, không còn quân chiến đấu nữa, mới sai Lý Tài rước Thế tử đến chỗ mình, tìm cách dụ dỗ thế tử lên ngôi Vương, nhưng Thế tử không nhận. Mùa hạ năm đó, Tống Phước Hiệp tiến quân thu lại được Phú Yên, sai Bạch Doãn Triều đến buộc Nguyễn Nhạc trao trả Đông cung. Nhạc sợ, vừa giả vờ nhận lời, vừa đem hết của báu cất dấu trên núi Tây Sơn, rồi dời Đông cung đến Hà Liêu, An Thái để tránh. Trước tình thế hai đầu đều có địch, Nguyễn Nhạc dùng cách giả hàng với họ Trịnh, sai đem vàng bạc đến quân Hoàng Ngũ Phúc xin hàng, cầu làm quân tiên phong đánh Chúa Nguyễn. Ngũ Phúc phong cho Nhạc làm Tây Sơn trưởng hiệu Tráng biết tướng quân. Tống Phước Hiệp vẫn cho rằng Tây Sơn sẽ trả lại thế tử, nên lơ là phòng bị. Chớp thời cơ đó, Nguyễn Nhạc sai em là Nguyễn Huệ dẫn quân đánh Tống Phước Hiệp ở Phú Yên, Hiệp phải rút quân về Hòn Khói. Cùng lúc này quân Trịnh tiến vào địa giới Quảng Ngãi, song mắc dịch bệnh chết rất nhiều, Hoàng Ngũ Phúc phải bỏ Quảng Nam, lui về giữ Thuận Hóa, sau đó qua đời. Như vậy đất Thuận Hóa rơi vào tay Chúa Trịnh, còn Quảng Nam thuộc về Tây Sơn.
Nguyễn Văn Lữ đánh Gia Định
Sau khi quân Trịnh rút đi, Tây Sơn tập trung lực lượng để tiêu diệt chính quyền Chúa Nguyễn ở Gia Định. Tuy nhiên trong lúc đó nội bộ Tây Sơn phát sinh biến cố lớn, Lý Tài vì bất mãn với Nguyễn Văn Huệ nên đã đem toàn bộ trấn Phú Yên quy phục với Tống Phước Hiệp. Tống Phước Hiệp báo tin cho Định vương đang ở Gia Định. Vương cả mừng, đặt Lý Tài dưới quyền Tiết chế của Tống Phước Hiệp, và cử Trần Văn Thức đến làm quan trấn thủ Phú Yên. Quân Nguyễn lại hưng khởi, kiểm soát từ Phú Yên trở vào nam. Quân Tây Sơn tìm cách lấy Bình Thuận, song không thành công.
Phát hiện Chúa Nguyễn ở Gia Định không có quân, Nguyễn Nhạc cử em là Nguyễn Văn Lữ đem quân vào cướp Gia Định, Định vương hoảng hốt chạy ra Trấn Biên, đóng ở Đồng Lâm. Tây Sơn sau khi chiếm giữ Sài Gòn, lại đánh xuống dinh Long Hồ, bắt quan Ký lục Bùi Hữu Lễ rồi mổ thịt làm mắm mà ăn. Chúa Nguyễn liên tục bỏ chạy, có lần phải nấp vào gầm giường nhà một giáo sĩ, mới thoát nạn. Trong lúc đó ở Quy Nhơn, vào tháng 3 năm 1776, Nguyễn Nhạc xưng là Tây Sơn vương.
Chúa Nguyễn hạ chiếu triệu Tống Phước Hiệp ở Phú Yên, Đỗ Thanh Nhơn ở Mỹ Tho và Mạc Thiên Tứ ở Cần Thơ ba cánh quân về hộ giá. Đỗ Thanh Nhơn tập hợp được 3000 người, gọi là quân Đông Sơn, Thanh Nhơn xưng là Đông Sơn Thượng tướng quân, kéo quân từ Tam Phụ đánh về Gia Định. Nguyễn Lữ không xuất chiến, mà lấy thóc trong kho ra chất vào 200 chiến thuyền, rồi kéo quân về Quy Nhơn.
Lục đục trong nội bộ
Sau khi Tống Phước Hiệp, trụ cột của Nhà Nguyễn, chết đi (tháng 7/1776), hai tướng nắm nhiều binh quyền nhất còn lại là Đỗ Thanh Nhơn và Lý Tài xảy ra tranh chấp. Nguyên do là trước kia khi Tài đầu hàng, Chúa Nguyễn muốn cất nhắc, mà Thanh Nhơn lại nói Tài là đồ heo chó, sử dụng cũng không ích gì. Khi Tống Phước Hiệp còn sống thì hai người này sợ không dám xung đột. Đến khi Hiệp chết rồi, Tài bèn chỉ huy quân Hòa Nghĩa từ núi Châu Thới đánh úp quân Đông Sơn của Nhơn. Nhơn chống cự không nổi, phải đắp lũy từ sông Bến Nghé đến Bến Than để cố thủ.
Ở Quy Nhơn, Đông cung Nguyễn Phúc Dương bị Nguyễn Nhạc giam lỏng ở chùa Thập Tháp, nay giong buồm trốn thoát về nam. Chúa Nguyễn sai Thế tử đến dụ Lý Tài trở về. Lý Tài trông thấy Thế tử thì rũ cờ quy phục, rồi rước Thế tử về Dầu Mít. Vua Cao Miên là Nặc Ông Vinh nhân thấy Chúa Nguyễn nguy khốn, không chịu triều cống. Chúa sai Trương Phước Thận, Nguyễn Cửu Tuân theo giúp Nguyễn Ánh thảo phạt, Nặc Ông Vinh phải xin hàng.
Ngày 11 tháng 12 năm 1776, Lý Tài rước Đông cung Thế tử về Gia Định. Ngày 14 tháng 12, Lý Tài ép Nguyễn Phúc Thuần phải nhường ngôi cho Đông cung. Đông cung vì nỗi sự thế đương ngặt nghèo, bất đắc dĩ phải vâng mệnh, xưng là Tân Chính vương, tôn Định vương làm Thái thượng vương. Nguyễn Ánh khi đó 16 tuổi, rất được Thái Thượng vương tin tưởng, lại thấy Lý Tài là người kiêu căng, hung bạo, khó mà ở cùng được, nên khuyên Thái Thượng vương hãy về với Đỗ Thanh Nhơn ở Đông Sơn. Lý Tài được tin, đem quân đến bức Thái Thượng vương dời ra Dầu Mít. Tân Chính vương không thể ngăn được, bèn khiến Trương Phước Dĩnh theo hộ giá. Ngày hôm sau lại rước giá trở về Gia Định để cấm cố. Như vậy nội bộ Chúa Nguyễn lại chia ra thành hai phe: phe Tân Chính vương - Lý Tài, và phe Thái Thượng vương - Vương tử Ánh - Đỗ Thanh Nhơn. Điều này bị coi là rất tai hại cho quân Nguyễn trong bối cảnh quân Tây Sơn đã tới rất gần.