cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bothriocline longipes
Liên kết ngoài
Thể loại:Bothriocline Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
Gemmabryum demaretianum
Gemmabryum demaretianum là một loài Rêu trong họ Bryaceae. Loài này được (Arts) J.R. Spence mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gemmabryum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007
Lygarina nitida
Lygarina nitida là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Lygarina. Lygarina nitida được Eugène Simon miêu tả năm 1894.
Tham khảo
Thể loại:Lygarina
Alurdoddanahalli, Devanahalli
Alurdoddanahalli là một làng thuộc tehsil Devanahalli, huyện Bangalore Rural, bang Karnataka, Ấn Độ.
Arsenura armida
Arsenura armida (tên tiếng Anh: Giant Silk Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở México to Bolivia, Ecuador và tây nam Brasil.
Alurdoddanahalli, Devanahalli
Tham khảo
Thể loại:Bangalore Rural
Arsenura armida
Ấu trùng ăn Guazuma ulmifolia, Rollinia membranacea và Bombacopsis quinatum.
Liên kết ngoài
Thể loại:Arsenura
Ectropothecium longipedunculatum
Ectropothecium longipedunculatum là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ectropothecium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1942
Syzygium sogerense
Syzygium sogerense là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Greves) Merr. & L.M.Perry miêu tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Sphecodes simlaellus
Sphecodes simlaellus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1927.
Tham khảo
Thể loại:Sphecodes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1927
Arsenura pandora
Arsenura pandora là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở Brasil.
Liên kết ngoài
Thể loại:Arsenura
Bambusa longipalea
Bambusa longipalea là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được W.T.Lin mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Borrala dorrigo
Borrala dorrigo là một loài nhện trong họ Stiphidiidae.
Pangrapta umbrosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Pangrapta
Borrala dorrigo
Loài này thuộc chi Borrala. Borrala dorrigo được M.R. Gray & H. M. Smith miêu tả năm 2004.
Banksy
Nghệ thuật đường phố mang tính trào phúng và những lời thơ trào phúng (epigram) mang khuynh hướng đối lập của Banksy kết hợp giữa nghệ thuật hài hước đen (dark humor) và graffiti thực hiện với một kĩ thuật dùng khuôn tô (stencil) mang tính đặc biệt. Những tác phẩm nghệ thuật về chính trị và bình luận xã hội như vậy xuất hiện trên khắp các đường phố, những bức tường và cây cầu ở các thành phố khác nhau trên khắp thế giới.
Các tác phẩm của Banksy được gộp vào trong nền văn hóa underground Bristol có liên quan đến những sự hợp tác giữa các nghệ sĩ và nhạc sĩ. Theo nhà thiết kế đồ họa Tristan Manco, tác giả của cuốn sách Home Sweet Home, Banksy "được sinh ra vào năm 1974 và lớn lên ở Bristol, Anh. Là con trai của một kỹ thuật viên máy photocopy, ông đã học nghề bán thịt, nhưng sau đó đã dành trọn thời gian vào graffiti trong thời gian diễn ra sự bùng nổ to lớn về nghệ thuật phun sơn Bristol (Bristol aerosol boom) cuối thập niên 1980." Các nhà quan sát đã ghi nhận rằng phong cách của ông có phần tương đồng với Blek le Rat, người bắt đầu thực hiện các tác phẩm với khuôn tô từ năm 1981 tại Paris. Banksy phát biểu rằng ông đã lấy cảm hứng từ "3D", một nghệ sĩ graffiti mà sau này là một thành viên sáng lập của Massive Attack.
Được biết đến với sự khinh thường của mình dành cho chính phủ trong việc đặt graffiti nằm trong chủ nghĩa xâm hại, Banksy thể hiện nghệ thuật của ông trên những bề mặt có thể hiển thị một cách công khai như bờ tường, thậm chí tiến xa hơn với việc tạo ra những phần chống đỡ mang tính vật lý. Banksy không bán hình ảnh hoặc bản sao tác phẩm graffiti đường phố của mình, nhưng những người bán đấu giá tác phẩm nghệ thuật được biết đã có những hành động cố gắng bán tác phẩm nghệ thuật đường phố nằm trên các địa điểm khác nhau của ông và phó thác việc gỡ bỏ chúng cho người thắng đấu giá. Bộ phim đầu tiên của Banksy, Exit Through the Gift Shop, được quảng cáo là "bộ phim mang chủ đề thảm họa (disaster film) về nghệ thuật đường phố đầu tiên trên thế giới", công chiếu lần đầu vào Liên hoan phim Sundance năm 2010. Bộ phim đã được phát hành tại Anh vào ngày 5 tháng 3 năm 2010. Tháng Giêng năm 2011, ông được đề cử cho Giải Oscar cho phim tài liệu hay nhất cho bộ phim này. Trong năm 2014, ông được trao giải nhân vật của năm của Webby Awards.
Những năm đầu (1992–2001)
Banksy bắt đầu sự nghiệp như một nghệ sĩ graffiti tự do trong những năm 1990–1994 với vai trò thành viên DryBreadZ Crew (DBZ) của Bristol, với Kato và Tes. Ông đã lấy cảm hứng từ những nghệ sĩ địa phương và công việc của Banksy là một phần của bức tranh rộng lớn về nền văn hóa underground Bristol với Nick Walker, Inkie và 3D. Trong thời gian này, ông đã gặp Steve Lazarides, một nhiếp ảnh gia đến từ Bristol, người đã bắt đầu bán các tác phẩm của Banksy, và sau đó trở thành đại diện của ông. Từ khi bắt đầu sự nghiệp, Banksy cũng sử dụng các khuôn tô như một trong những yếu tố trong các tác phẩm tự do của mình. Đến năm 2000, ông bắt đầu chuyển sang nghệ thuật sử dụng khuôn tô, sau khi nhận ra rằng kĩ thuật này có thể giúp tiết kiệm thời gian tiêu tốn để hoàn thành một tác phẩm. Ông thừa nhận đã chuyển sang sử dụng kỹ thuật tô sơn bằng khuôn trong khi trốn chạy sự truy đuổi của cảnh sát đằng sau một chiếc xe tải chở rác, khi ông phát hiện một dãy số được tô bằng khuôn và bằng cách sử dụng kỹ thuật này, ông sớm được chú ý rộng rãi với các tác phẩm của mình ở khắp Bristol và London. Ông chơi bóng với Easton Cowboys and Cowgirls, một câu lạc bộ thể thao với mục đích từ thiện trong những năm 1990 và đi lưu diễn với câu lạc bộ này tới Mexico trong năm 2001. Bức tranh tường khổ lớn đầu tiên được biết đến của Banksy là The Mild Mild West (Phương Tây êm dịu), được vẽ vào năm 1997 để che phủ lên biển quảng cáo cũ của một văn phòng cố vấn pháp luật trong quá khứ nằm trên đại lộ Stokes Croft, Bristol. Bức tranh mô tả một con gấu bông đang ném một quả bom xăng vào ba cảnh sát chống bạo động (riot police). Các bức tranh tô khuôn của Banksy nổi bật bằng những hình ảnh hài hước và ấn tượng, đôi khi kết hợp với những khẩu hiệu. Thông điệp thường là chống chiến tranh, chống tư bản chủ nghĩa hoặc chống nhà cầm quyền (anti-establishment). Đối tượng thường bao gồm chuột, khỉ, cảnh sát, binh sĩ, trẻ em và người già.
Tháng 7 năm 2011, một trong những tác phẩm đầu tiên của Banksy, Gorilla in a Pink Mask (Gorilla trong chiếc Mặt nạ Hồng), mà đã là một địa điểm nổi bật trên bức tường bên ngoài một câu lạc bộ xã hội cũ ở Eastville trong hơn mười năm, đã vô tình bị sơn phủ lên sau khi các cơ sở đã trở thành một trung tâm văn hóa về Hồi giáo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đạo diễn phim Anh Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nghệ sĩ đường phố Thể loại:Nhà hoạt động chính trị Anh Thể loại:Nghệ sĩ Anh Thể loại:Nhà hoạt động xã hội Anh Thể loại:Người không xác định Thể loại:Họa sĩ Anh thế kỷ 21
Ptycholaemus murinus
Ptycholaemus murinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Ptycholaemus
Pipreola frontalis
Pipreola frontalis là một loài chim trong họ Cotingidae. Loài chim này được tìm thấy ở Bolivia, Ecuador và Peru. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Được mô tả lần đầu tiên bởi nhà nghiên cứu chim của Anh Philip Sclater năm 1858, loài chim này là một trong mười một loài trong chi Pipreola. Mẫu tiêu biểu của loài này được lưu giữ tại Học viện Khoa học tự nhiên thuộc Đại học Drexel ở Philadelphia. Loài này có quan hệ gần gũi với chim ăn trái cây họng lửa, nhưng được tìm thấy ở độ cao cao hơn. Loài nàycó hai phân loài, trong đó một số nhà phân loại học cho là đại diện cho hai loài riêng biệt.
Tham khảo
Thể loại:Pipreola Thể loại:Chim Bolivia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1858 Thể loại:Chim Ecuador Thể loại:Chim Peru
Latouchea fokienensis
Latouchea fokienensis là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được Franch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Liên kết ngoài
Thể loại:Latouchea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1899
Bất đẳng thức Hölder
Trong giải tích toán học, bất đẳng thức Hölder, đặt theo tên nhà toán học Đức Otto Hölder, là một bất đẳng thức cơ bản liên quan đến các không gian Lp: giả sử S là một không gian đo, với 1 ≤ p, q ≤ ∞ thỏa 1/p + 1/q = 1, đồng thời f thuộc Lp(S) và g thuộc Lq(S). Khi đó fg thuộc L1(S) và
Các trường hợp đặc biệt đáng chú ý
, trong đó \mathbb{E} là ký hiệu chỉ giá trị kỳ vọng. Bất đẳng thức Holder trở thành
Trường hợp tổng quát
Có thể chứng minh trường hợp tổng quát sau bằng phương pháp quy nạp
Giả sử sao cho Giả sử. Khi đó ta có và
Tham khảo
Thể loại:Bất đẳng thức Thể loại:Giải tích hàm Thể loại:Bất đẳng thức xác suất
Cuphea parsonsia
Cuphea parsonsia là một loài thực vật có hoa trong họ Lythraceae. Loài này được (L.) R.Br. ex Steud. mô tả khoa học đầu tiên năm 1821.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cuphea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1821
1963 Bezovec
1963 Bezovec (1975 CB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 2 năm 1975 bởi Kohoutek, L. ở Bergedorf.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Luboš Kohoutek Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1975
Bothriocline madagascariensis
Bothriocline madagascariensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (DC.) C.Jeffrey mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bothriocline Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Pidhaitsi (huyện)
Huyện Pidhaitsi (Підгаєцький район, chuyển tự: Pidhaitsis’kyi raion) là một huyện của tỉnh Ternopil thuộc Ukraina. Huyện Pidhaitsi có diện tích 496 km², dân số theo điều tra dân số ngày 5 tháng 12 năm 2001 là 22951 người với mật độ 46 người/km2. Trung tâm huyện nằm ở Pidhaitsi.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Ukraina Thể loại:Tỉnh Ternopil
Bozeman, Montana
Bozeman là một thành phố và thủ phủ quận của quận Gallatin, bang Montana, Hoa Kỳ, ở phía tây nam của bang. Theo điều tra dân số 2010 dân số thành phố Bozeman là 37.280 người, là thành phố lớn thứ tư trong tiểu bang. Đây là thành phố chính của khu vực tiểu đô thị Bozeman, trong đó bao gồm tất cả quận Gallatin.
Thành phố này được đặt tên theo John M. Bozeman người thiết lập đường mòn Bozeman và là người sáng lập chính của thị trấn vào tháng 8 năm 1864. Thị xã đã được thành lập vào tháng 4 năm 1883 với một hình thức hội đồng thành phố của chính phủ và sau này trong tháng 1 năm 1922 thành phố chuyển sang hình thức chính quyền quản lý thành phố hiện hiện tại của nó. Bozeman tọa lạc tại một trong những quận phát triển nhanh nhất tại Hoa Kỳ. Bozeman được bầu làm một thành phố toàn Mỹ trong năm 2001 theo bầu chọn của National Civic League. .
Bozeman có Đại học Công lập Montana - Bozeman. Các tờ báo địa phương là Bozeman Chronicle hàng ngày, và thành phố có sân bay Gallatin.
Tham khảo
Thể loại:Khởi đầu năm 1864 ở Lãnh thổ Montana Thể loại:Thành phố của Montana Thể loại:Thành phố ở quận Gallatin, Montana
Cầu diệp thưa
Cầu diệp thưa (danh pháp hai phần: Bulbophyllum tortuosum) là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum. Loài này phân bố từ Sikkim qua Đông Nam Á đến Papua New Guinea.
Tham khảo
T
Bìu dái
Dái hay bìu dái là một cơ quan thuộc hệ sinh dục của các lớp động vật cao cấp như chim, thú và người. Nó là một túi da nằm dưới dương vật và chứa đựng tinh hoàn. Bìu dái là một phần của da bụng thòng xuống, nằm giữa dương vật và hậu môn. Bộ phận tương đương của bìu ở người nữ là môi lớn. Khu vực nằm ngay dưới bìu dái là đáy chậu.
Chức năng
Chức năng của dái là giữ cho nhiệt độ của tinh hoàn thấp hơn là nhiệt độ của cơ thể nói chung. Nhiệt độ khoảng 34.4 °C là lý tưởng cho sự phát sinh và tồn trữ của tinh dịch, nhiệt độ cao hơn 36,7 °C có thể làm ảnh hưởng không tốt đến số lượng của tinh trùng. Nhiệt độ của tinh hoàn trong bìu dái được quân bình bởi sự co thắt và giãn của cơ bìu (Cremaster muscle) và lớp cân Dartos (dartos fascia), nếu nhiệt độ bên ngoài lạnh, tinh hoàn sẽ được kéo lên gần ổ bụng, nếu nhiệt độ môi trường nóng, tinh hoàn sẽ được thả lỏng xuống.
Thường thì người nam không điều khiển được cơ bìu của mình một cách trực tiếp. Sự co thắt bên trong của bắp thịt bụng dưới, cũng như sự thay đổi của áp suất trong ổ bụng, điều khiển sự di động lên xuống của tinh hoàn bên trong bìu.
Sự co thắt của những sợi cơ của lớp cân Dartos bao bọc tinh hoàn cũng hoàn toàn xảy ra một cách tự động. Da bìu trở nên dày hơn và nhăn nheo hơn là do cơ chế đó. (Tinh hoàn không trực tiếp dính vào da bìu, do đó khi cân dartos co thắt, nó trượt lên xuống trong da bìu về phía ổ bụng).
Tham khảo
Thể loại:Hệ sinh dục nam Thể loại:Cơ quan sinh dục đực Thể loại:Bìu dái
Pipreola chlorolepidota
Pipreola chlorolepidota là một loài chim trong họ Cotingidae. Loài này được tìm thấy ở Colombia, Ecuador, Peru và nơi môi trường sống tự nhiên của loài chim này là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và rừng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang trở nên hiếm do mất môi trường sống của rừng nhiệt đới của nó. Quy mô số lượng và phạm vi được hạn chế gây ra loài này được coi là gần bị đe dọa.
Tham khảo
Thể loại:Pipreola Thể loại:Động vật được mô tả năm 1837 Thể loại:Chim Colombia Thể loại:Chim Ecuador Thể loại:Chim Peru
Kwon Hyun-bin
Kwon Hyun-bin (sinh ngày 4 tháng 3 năm 1997) là một người mẫu, rapper và diễn viên người Hàn Quốc. Anh nổi tiếng với sự xuất hiện của mình trong chương trình sinh tồn thực tế Produce 101 Mùa 2 và ra mắt trong nhóm nhạc nam cũ JBJ.
Tiểu sử
Kwon Hyun-bin sinh ngày 4 tháng 3 năm 1997 tại Seoul, Hàn Quốc. Hyun-bin cư trú ngắn ngủi tại Tokyo, Nhật Bản để học, cũng tham gia đội bóng chày trong trường quốc tế Aoba-Nhật Bản. Anh học ở trường trung học Jungkyung với tư cách là một vận động viên chuyên môn Đấu kiếm. Anh cũng được chọn làm đại diện cho giải đấu đấu kiếm của thiếu niên. Không lâu sau, Hyun-bin bị chấn thương, do đó phải từ bỏ việc đấu kiếm và trở lại với một học sinh trung học bình thường.
2015-16: YGKPlus
Năm 2015, Hyun-bin trở thành người mẫu thuộc YGKPlus, đội hình trẻ nhất lúc bấy giờ. Anh xuất hiện trên một loạt các bức tranh, cụ thể là Studio K's Lookbook và The Growing.
2017-Present: Produce 101 S2, JBJ and Solo activities
Tháng 4 năm 2017, Hyun-bin đã tham gia chương trình sinh tồn thực tế Produce 101 Mùa 2, tổng thể xếp thứ 22. Sau đó, Hyun-bin đã được cung cấp một cơ hội để tham gia nhóm dự án JBJ, bao gồm các thí sinh khác từ chương trình do chính người xem bình chọn. Tháng 10 năm 2017, JBJ đã ra mắt với trò chơi Fantasy mở rộng đầu tiên của họ. Trong vòng bảy tháng của sự nghiệp, nhóm đã phát hành hai EP và một album đặc biệt. Sau khi hết hạn hợp đồng, nhóm đã kết thúc mọi hoạt động vào khoảng cuối tháng 4 năm 2018.
2019 Debut Solo
Vào ngày 31 tháng 5, nó đã được tiết lộ Hyun-bin sẽ chuẩn bị ra mắt solo vào mùa hè dưới tướng công ty con YGX của YG Entertainment. Cùng ngày, kênh YouTube của anh, Kwon Hyunbin Begins đã được ra mắt, phát hành các cảnh quay vào mỗi thứ Sáu 5pm KST của quá trình chuẩn bị album, cuộc sống hàng ngày của anh ấy, và nhiều hơn nữa.
Tham khảo
Thể loại:Ca sĩ K-pop Thể loại:Nam ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21 Thể loại:Nghệ sĩ của YG Entertainment Thể loại:Thí sinh Produce 101 Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Hàn Quốc Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Hàn Quốc Thể loại:Nghệ sĩ của IST Entertainment
Hàm số
Trong toán học, một hàm số hay hàm là một quan hệ hai ngôi giữa hai tập hợp liên kết mọi phần tử của tập hợp đầu tiên với đúng một phần tử của tập hợp thứ hai. Ví dụ điển hình là các hàm từ số nguyên sang số nguyên hoặc từ số thực sang số thực.
Aluvalli, Sakleshpur
Aluvalli là một làng thuộc tehsil Sakleshpur, huyện Hassan, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hàm số
Các hàm số ban đầu là sự lý tưởng hóa cách một đại lượng thay đổi phụ thuộc vào một đại lượng khác. Ví dụ, vị trí của một hành tinh là một hàm số của thời gian. Về mặt lịch sử, khái niệm này được xây dựng dựa trên phép tính vi tích phân vào cuối thế kỷ 17, và cho đến thế kỷ 19, các hàm được coi là khả vi (nghĩa là chúng có mức độ mịn cao). Khái niệm hàm số được chính thức hóa vào cuối thế kỷ 19 dưới dạng lý thuyết tập hợp, và điều này đã mở rộng đáng kể các lĩnh vực ứng dụng của khái niệm này.
Aluvalli, Sakleshpur
Tham khảo
Thể loại:Hassan (huyện)
Hàm số
Một hàm số là một quá trình hoặc một mối quan hệ mà liên kết mỗi phần tử x của một tập hợp X, được gọi là miền xác định của hàm số, đến một phần tử y duy nhất của một tập hợp Y (có thể là cùng một tập hợp như X), và gọi là tập hợp đích của hàm số này. Hàm số thường được ký hiệu bằng các chữ cái như f, g và h.
Nếu hàm được gọi là f, quan hệ này được ký hiệu là
y = f(x)
(đọc là " f của x "), trong đó phần tử x là đối số hoặc đầu vào của hàm và y là giá trị của hàm, đầu ra hoặc ảnh của x theo f. Ký hiệu được sử dụng để biểu diễn đầu vào là biến của hàm (ví dụ: f là hàm của biến x).
Một hàm số được biểu diễn duy nhất bởi tập hợp tất cả các cặp số
(x, f(x))
, được gọi là đồ thị của hàm số. Khi miền và miền là tập hợp các số thực, mỗi cặp như vậy có thể được coi là tọa độ Descartes của một điểm trong mặt phẳng. Tập hợp các điểm này được gọi là đồ thị của hàm số; nó là một phương tiện phổ biến để minh họa một hàm số. liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADptin:Function_machine2.svg|phải|nhỏ|Mô tả sơ đồ của một hàm số được mô tả ẩn dụ như một "máy" hoặc "[[hộp đen" mà đối với mỗi đầu vào tạo ra một đầu ra tương ứng]] liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADptin:Graph_of_example_function.svg|phải|nhỏ|Đường cong màu đỏ là [[Đồ thị của hàm số|đồ thị của một hàm số, bởi vì bất kỳ đường thẳng đứng nào cũng có đúng một điểm giao nhau với đường cong trên.]] liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADptin:Function_color_example_3.svg|nhỏ|Một hàm liên kết bất kỳ hình dạng màu nào trong số bốn hình màu với màu của nó. Các hàm số được sử dụng rộng rãi trong khoa học và trong hầu hết các lĩnh vực toán học. Người ta đã nói rằng các hàm là "đối tượng trung tâm của nghiên cứu" trong hầu hết các lĩnh vực toán học.
Khái niệm
Nói một cách trực quan, hàm là một quá trình liên kết từng phần tử của tập hợp
X
với một phần tử của tập hợp
Y
.
Về mặt hình thức, một hàm
f
từ tập
đến tập
được xác định bởi tập G gồm các cặp có thứ tự
(x, y)
sao cho
x ∈ X
,
y ∈ Y
là thành phần đầu tiên của đúng một cặp có thứ tự ghép đôi trong G Nói cách khác, với mọi
x
, có đúng một phần tử
y
Sphecodes smilacinae
Sphecodes smilacinae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Robertson mô tả khoa học năm 1897.
Hàm số
Khái niệm
sao cho cặp có thứ tự
Sphecodes smilacinae
Tham khảo
Thể loại:Sphecodes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1897
Hàm số
Khái niệm
thuộc tập các cặp xác định hàm
. Tập hợp G được gọi là đồ thị của hàm số. Về mặt hình thức, nó có thể được xác định với hàm số trên, nhưng điều này che giấu cách giải thích thông thường về một chức năng như một quá trình. Do đó, trong cách sử dụng thông thường, hàm số thường được phân biệt với đồ thị của nó.
Hàm còn được gọi là ánh xạ, mặc dù một số tác giả phân biệt giữa "ánh xạ" và "hàm số".
Trong định nghĩa về hàm số,
và
tương ứng được gọi là tập/miền xác định và tập đích/ miền giá trị của hàm f Nếu
thuộc tập xác định f, thì y là ảnh của x thông qua f, hoặc giá trị của f được áp dụng cho đối số x. Đặc biệt, trong ngữ cảnh của các con số, người ta cũng nói rằng y là giá trị của f đối với giá trị x của biến của nó, hay ngắn gọn hơn, y là giá trị của f của x, được ký hiệu là
Hai hàm f và g là bằng nhau, nếu miền và tập hợp miền xác định của chúng giống nhau và giá trị đầu ra của chúng giống nhau trên toàn miền xác định đó. Chính thức hơn,
f = g
nếu
f(x) = g(x)
với mọi
f:X → Y
g:X → Y
Miền xác định và miền giá trị không phải lúc nào cũng được cung cấp rõ ràng khi một hàm được xác định và, nếu không có một số tính toán (có thể khó), người ta có thể chỉ biết rằng miền được chứa trong một tập hợp lớn hơn. Thông thường, điều này xảy ra trong giải tích toán học, trong đó "một hàm từ X tới Y " thường đề cập đến một hàm có thể có một tập con thích hợp của X là miền xác định. Ví dụ, một "hàm từ giá trị thực đến giá trị thực" có thể tham chiếu đến một hàm có giá trị thực của một biến thực. Tuy nhiên, một "hàm từ số thực đến số thực" không có nghĩa là miền của hàm là toàn bộ tập các số thực, mà chỉ có nghĩa miền là tập các số thực có chứa khoảng mở không rỗng. Khi đó một hàm như vậy được gọi là hàm một phần. Ví dụ: nếu f là một hàm có các số thực là miền xác định và miền giá trị, thì một hàm ánh xạ giá trị x với giá trị là một hàm g từ miền số thực đến miền số thực, có miền xác định là tập các số thực x, sao cho
f(x) ≠ 0
Phạm vi của một hàm là tập hợp các ảnh của tất cả các phần tử trong miền. Tuy nhiên, phạm vi đôi khi được sử dụng như một từ đồng nghĩa của miền giá trị, thường sử dụng trong các sách cũ.
Ectropothecium loricatifolium
Ectropothecium loricatifolium là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Hàm số
Định nghĩa dùng quan hệ
Một quan hệ hai ngôi là có tính hàm số (còn được gọi là duy nhất bên phải) nếu
Một quan hệ nhị phân là có tính nối tiếp (còn được gọi là tổng bên trái) nếu
Ectropothecium loricatifolium
Liên kết ngoài
Thể loại:Ectropothecium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1893
Hàm số
Định nghĩa dùng quan hệ
Một hàm một phần là một quan hệ hai ngôi mà có tính hàm số..
Một hàm số là một quan hệ hai ngôi có tính hàm số và nối tiếp.
Các thuộc tính khác nhau của hàm số và thành phần hàm số có thể được định dạng lại bằng ngôn ngữ của các quan hệ. Ví dụ, một hàm số là đơn ánh nếu quan hệ ngược là có tính hàm số, trong đó quan hệ ngược được định nghĩa là
Cách cho hàm số
Hàm số có thể được cho bằng bảng hoặc bằng biểu đồ hoặc bằng 1 biểu thức hoặc nhiều biểu thức trên từng khoảng, đoạn, nửa khoảng.
Ví dụ: X = {1,2,3,4,5}, Y = {5,6,7,8,9,10}.
Hàm f: X \to Y được cho bảng sau:
Các hàm cho bằng biểu thức như y = 2x+3, y=x^2, y= \sin x...
Lưu ý: Trong chương trình môn Toán ở bậc Trung học phổ thông của Việt Nam (chỉ đề cập đến Hàm số biến số thực) quy ước rằng:
Đơn ánh, song ánh, toàn ánh
Như trên đã đề cập, hàm số là một trường hợp ánh xạ, nên người ta cũng miêu tả hàm số dưới 3 dạng là đơn ánh, toàn ánh và song ánh.
Đơn ánh
Một hàm số là đơn ánh khi nó áp dụng lên 2 đối số khác nhau luôn cho 2 giá trị khác nhau.
Một cách chặt chẽ, hàm f, xác định trên X và nhận giá trị trong Y, là đơn ánh nếu như nó thỏa mãn điều kiện với mọi x1 và x2 thuộc X và nếu x1 ≠ x2 thì f(x1) ≠ f(x2).
Nghĩa là, hàm số f là đơn ánh khi và chỉ khi:
Với đồ thị hàm số y = f(x) trong hệ tọa độ Đề các, mọi đường thẳng vuông góc với trục đối số Ox sẽ chỉ cắt đường cong đồ thị tại nhiều nhất là một điểm
Toàn ánh
Hàm số f được gọi là toàn ánh nếu như với mọi số y thuộc Y ta luôn tìm được ít nhất một số x thuộc X sao cho f(x) = y. Theo cách gọi của ánh xạ thì điều kiện này có nghĩa là mỗi phần tử y thuộc Y đều là ảnh của ít nhất một tạo ảnh x thuộc X qua ánh xạ f.
Nghĩa là, hàm số f là toàn ánh khi và chỉ khi:
Đồ thị hàm y = f(x)\, cắt đường thẳng
Song ánh
Trong toán học, song ánh, hoặc hàm song ánh, là một hàm số f từ tập X vào tập Y thỏa mãn tính chất, đối với mỗi y thuộc Y, có duy nhất một x thuộc X sao cho f(x) = y.
Nói cách khác, f là một song ánh nếu và chỉ nếu nó là tương ứng một-một giữa hai tập hợp; tức là nó vừa là đơn ánh và vừa là toàn ánh.
Hàm song ánh đôi khi còn gọi là hoán vị.
Tập hợp tất cả các song ánh từ tập X vào tập Y được ký hiệu là X ↔ Y. Thông thường tập các hoán vị của tập X được ký hiệu là X!.
Song ánh đóng nhiều vai trò quan trọng trong toán học, như nó dùng để định nghĩa đẳng cấu (và những khái niệm liên quan như phép đồng phôi và vi phôi), nhóm hoán vị, ánh xạ xạ ảnh, và nhiều định nghĩa khác
Hàm hợp
Cho các hàm số: trong đó X, Y, Z là các tập hợp số nói chung. Hàm hợp của f1 và f2 là hàm số: được định nghĩa bởi:
Có thể ký hiệu hàm hợp là:
Ví dụ, hàm số f(x) = sin (x2+1) là hàm số hợp f2(f1(x)), trong đó f2(y) = sin(y), f1(x) = (x2 +1).
Việc nhận biết một hàm số là hàm hợp của các hàm khác, trong nhiều trường hợp có thể khiến các tính toán giải tích (đạo hàm, vi phân, tích phân) trở nên đơn giản hơn.
Hàm ngược
Cho hàm số song ánh: trong đó X, Y là tập hợp số nói chung.Khi đó mỗi phần tử y = f(x) với y nằm trong Y đều là ảnh của một và chỉ một phần tử x trong X. Như vậy, có thể đặt tương ứng mỗi phần tử y trong Y với một phần tử x trong X. Phép tương ứng đó đã xác định một hàm số, ánh xạ từ Y sang X, hàm số này được gọi là hàm số ngược của hàm số f và được ký hiệu là:
Nếu f−1(x) tồn tại ta nói hàm số f(x) là khả nghịch. Có thể nói tính chất song ánh là điều kiện cần và đủ để hàm f(x) khả nghịch, tức là nếu f(x) là song ánh thì ta luôn tìm được hàm ngược f−1(x) và ngược lại.
Đồ thị của hàm số
Thông thường thì hàm số được xác định bằng một biểu thức tổng quát y = f(x) nào đó, ví dụ như y = x2 - 5. Tuy nhiên cũng có những hàm đặc biệt mà quy tắc cho tương ứng x với y của nó không theo bất kỳ một quy luật nào để có thể diễn đạt bằng một biểu thức toán học. Trong trường hợp này ta có thể lập bảng cho các giá trị đối số x và các giá trị hàm số y tương ứng với chúng. Ngoài ra hàm số còn có thể được xác định một cách triệt để bằng đồ thị của nó.
Đối với hàm số một biến số thực (có miền xác định thực), đồ thị hàm số được định nghĩa như sau:
Ký hiệu đồ thị hàm số theo định nghĩa trên là:
Tính đơn điệu
Giả sử hàm số y= f(x) xác định trên K. Ta nói:
Điều kiện để một hàm số chẵn hoặc lẻ
Cho hàm số y=f(x) xác định trên D
Đồ thị của hàm số chẵn và hàm số lẻ
Trong mặt phẳng tọa độ Descartes:
Chú thích
Thể loại:Hàm số và ánh xạ Thể loại:Khái niệm cơ bản trong lý thuyết tập hợp Thể loại:Toán học sơ cấp Thể loại:Thuật ngữ toán học
Staré Hrady
Staré Hrady là một làng thuộc huyện Jičín, vùng Královéhradecký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Jičín Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Lăng Ông (Bà Chiểu)
Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt (tên chữ: Thượng Công Miếu, chữ Hán: 上公廟, tục gọi là Lăng Ông - Bà Chiểu) là khu đền và mộ của Tả quân Lê Văn Duyệt (1764-1832) hiện tọa lạc tại số 1 đường Vũ Tùng, có cổng Tây tại số 126 đường Lê Văn Duyệt, phường 1, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Do vị trí Lăng Ông nằm ở khu vực Bà Chiểu nên người dân quen gọi chung Lăng Ông - Bà Chiểu (tức là "Lăng Ông ở Bà Chiểu") để chỉ khu vực này.
Trước năm 1975, tuyến đường chạy dọc theo phía tây Lăng Ông (đoạn từ Lăng Ông đến cầu Bông) mang tên đại lộ Lê Văn Duyệt. Đến ngày 14 tháng 8 năm 1975, đoạn này được đổi tên thành Đinh Tiên Hoàng và nhập chung với con đường cùng tên ở phía Quận 1. Đến ngày 16 tháng 9 năm 2020, đoạn đường này được phục hồi tên cũ là đường Lê Văn Duyệt nhân dịp giỗ lần thứ 188 của ông.
Vị trí, tên gọi
Lăng Ông rộng 18.501 m² trên một gò đất cao, nằm giữa bốn con đường: Lê Văn Duyệt, Phan Đăng Lưu, Trịnh Hoài Đức và Vũ Tùng.
Lăng nằm kế bên khu chợ Bà Chiểu nên mỗi khi nhắc đến tên chợ này là nghĩ ngay đến lăng Ông. Rất nhiều người nơi khác thường nhầm rằng đây là lăng thờ ông và bà tên Chiểu. Thật ra không phải như vậy, đây là lăng thờ ông bà Lê Văn Duyệt. Và do lệ kiêng cữ tên, không biết từ lúc nào, người dân đã ghép hai từ "lăng Ông" với hai từ "Bà Chiểu" để chỉ khu lăng của Tả Quân.
Theo nhà văn Sơn Nam, tên Bà Chiểu là tên vùng đất, chỉ mới xuất hiện thời vua Tự Đức. Chiểu có nghĩa là ao nước thiên nhiên, Bà Chiểu là nữ thần được thờ bên ao thiên nhiên. Ở Thủ Đức cũng có vùng đất tên là Linh Chiểu.
Lịch sử
Trong công trình kiến trúc của lăng, được xây dựng sớm nhất là phần mộ.
Năm 1835 sau sự biến thành Phiên An, Lê Văn Duyệt bị lên án và buộc tội đã gián tiếp gây nên biến loạn, vua Minh Mạng đã ra chỉ dụ san bằng mộ, trên dựng bia đá có khắc tám chữ Quyền yêm Lê Văn Duyệt phục pháp xử (chỗ tên hoạn quan Lê Văn Duyệt chịu tội), theo Đại nam thực lục chính biên quốc sử quán triều Nguyễn.
Đến năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị lên ngôi cho dẹp bỏ trụ đá hài tội và đắp lại mộ. Năm đầu đời Tự Đức (1848), Đông Các đại học sĩ Võ Xuân Cẩn dâng sớ xin phục hồi quan tước, gia ơn cho con cháu các công thần, trong đó có Lê Văn Duyệt. Nhà vua xem sớ cảm động, truy phong cho cả ba ông và ban phẩm hàm cho con cháu họ. Lại cho đắp phần mộ Lê Văn Duyệt ở Gia Định cao rộng thêm và cho sửa sang miếu thờ. Theo nhà văn Sơn Nam, thì sau đó dân làng Long Hưng đem trình quan sở tại một người cháu nội của Lê Văn Phong (Phong là em ruột Tả quân) tên Lê Văn Thi, bấy lâu sợ tội với triều đình nên mãi trốn tránh. Sau đó, ông Thi được phép đến Bà Chiểu, lo việc chăm sóc Lăng Ông. Ngày nay ở trong miếu vẫn còn thờ ông Thi làm Tiền hiền.
Và từ khi Hội Thượng Công Quý Tế được thành lập vào năm 1914, việc cúng tế được tổ chức đều đặn hàng năm và việc trùng tu cũng được tiến hành nhiều lần. Ngày 6 tháng 12 năm 1989, toàn bộ khu lăng được Bộ Văn hóa công nhận là di tích Lịch sử Văn hóa cấp quốc gia.
Kiến trúc
nhỏ|250px|Mộ (trái) và đền thờ (phải) Tả quân Lê Văn Duyệtnhỏ|250px|Miếu thờ nhỏ|250px|Lăng Ông trên mặt sau tờ 100 đồng [[Việt Nam Cộng Hòa]] Chung quanh khu lăng có bức tường bao bọc dài 500m, cao 1,2 m được trổ bốn cổng ra vào theo bốn hướng, được xây dựng vào năm 1948. Năm sau, cổng Tam quan cũng được xây. Cổng có hàng đại tự nổi bằng chữ Hán Thượng Công Miếu, được đặt ở hướng Nam, mở ra đường Vũ Tùng. Trước năm 1975, cổng này đã từng được chọn là biểu tượng của vùng Sài Gòn-Gia Định xưa.
Khu lăng được xây dựng trên một trục đường chính. Từ cổng Tam quan ở phía nam vào qua một khu vườn cảnh là:
Lăng mộ
Toàn thể khu mộ đều được xây bằng một loại vữa hợp chất. Phần mộ gồm hai ngôi mộ song táng: Tả quân và vợ là bà Đỗ Thị Phẫn. Hai ngôi mộ đặt song song và được cấu tạo giống nhau, có hình dạng như nửa quả trứng ngỗng xẻ theo chiều dọc, úp trên bệ lớn hình chữ nhật. Theo các nhà khảo cổ học và kiến trúc sư, mộ này còn được gọi là mộ "quy" (quy tức là rùa, vì ngôi mộ có hình dáng như một con rùa đang nằm). Trước mộ có một khoảnh sân nhỏ để làm lễ. Từ nơi nhà bia nhìn vào, mộ Lê Văn Duyệt phía bên phải. Bao quanh mộ là một bức tường bằng đá ong dày hình chữ nhật, thông ra tận sân đốt nhang đèn.
Miếu thờ
Cách khu lăng mộ một khoảng sân dài đến khu vực "Thượng công linh miếu", nơi diễn ra các sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân trong việc thờ cúng Lê Văn Duyệt. Bố cục của miếu bao gồm tiền điện, trung điện và chính điện. Mỗi gian điện thờ cách nhau bằng một khoảnh sân lộ thiên, gọi là sân thiên tỉnh (giếng trời). Đối xứng hai bên trục nhà chính là hai dãy Đông lang và Tây lang.
Công trình mang dấu ấn của lối kiến trúc miếu thờ nhà Nguyễn, với những mái "trùng thiềm điệp ốc" và kỹ thuật kết nối khung nhà bằng các lỗ mộng. Ngoài ra, nhờ kỹ thuật chạm khắc gỗ, chạm khắc đá, khảm sành sứ mà nơi thờ cúng này còn giữ được vẻ đẹp cổ kính cho đến ngày nay.
Thờ cúng
nhỏ|250px|Mộ Tả quân Lê Văn Duyệt (phải) và vợ (trái) nhỏ|250px|Cận cảnh mộ tả quân Lê Văn Duyệt (phải) và vợ (trái) Nơi chính điện có bức tượng bằng đồng của Tả quân Lê Văn Duyệt. Tượng được đúc bằng đồng nguyên chất, cao 2,65 m, nặng 3 tấn do nhà điêu khắc Phạm Văn Hạng thực hiện. Đây là ý tưởng của tạp chí Xưa & nay và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam trong chương trình Đúc tượng đồng cho lăng Ông.
Nơi trung điện, thờ Tả quân Lê Văn Duyệt (giữa), Thiếu phó Lê Chất (phải), Kinh lược Phan Thanh Giản (trái).
Hàng năm, tại lăng đều có tổ chức lễ giỗ Tả Quân Lê Văn Duyệt long trọng, vào các ngày 29 hoặc 30 tháng 7, mồng 1 và 2 tháng 8 âm lịch. Lễ giỗ được cử hành theo nghi thức cấp tiểu cung đình triều Nguyễn, lễ tế do Ban Quý Tế Lăng Tả Quân Lê Văn Duyệt thực hiện. Ngoài lễ tế, còn có lễ xây chầu - đại bội và lễ Tôn Vương, diễn những vở tuồng xưa để phụng cúng Đức Tả Quân và bá tánh thưởng thức, Khi ông mất, dân gian xem ông như một vị thần, vì vậy việc thờ cúng và tế lễ ông tại lăng mang nghi thức thờ thần và tế thần. Nói rõ hơn, lễ hội lăng Ông Bà Chiểu không phải là lễ tưởng niệm anh hùng dân tộc như Trương Định, Nguyễn Trung Trực hay Nguyễn Huỳnh Đức... mà là lễ hội mang tính dân gian như lễ Bà Chúa Xứ (xem Miếu Bà Chúa Xứ) hoặc vía Điện Bà ở Tây Ninh (xem Núi Bà Đen). nhỏ|250px|Nhà bia trong khuôn viên nhỏ|250px|Nội dung bia trong khu Lăng Ông Bà Chiểu Số người dự hội có đến hàng chục vạn, không chỉ người địa phương mà cả khách tỉnh xa cũng về dự hội. Đáng chú ý trong số khách đi lễ số lượng người Hoa chiếm khoảng phân nửa. Bởi họ đến dâng hương để tạ ơn một vị "phúc thần", vì lúc sinh thời khi làm Tổng trấn Gia Định, ông đã có những chính sách, chủ trương nâng đỡ, tạo điều kiện cho cộng đồng người Hoa phát triển ngành nghề, an cư lạc nghiệp trên quê hương thứ hai của họ.
Ngoài Lê Văn Duyệt, Lê Chất, Phan Thanh Giản, trong đền còn thờ vợ ông, các Tiền hiền, Hậu hiền, các "Anh hùng liệt sĩ vị quốc vong thân" và hội viên quá vãng (những hội viên Hội Thượng Công Quý Tế đã qua đời và những vị đã cống hiến và giữ gìn truyền thống tại Lăng). nhỏ|280px|Mộ cô hầu
Liên kết ngoài
Thể loại:Di tích tại Thành phố Hồ Chí Minh Lê Văn Duyệt Thể loại:Bình Thạnh
Lygarina silvicola
Loài này thuộc chi Lygarina. Lygarina silvicola được Alfred Frank Millidge miêu tả năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Lygarina
Gemmabryum dichotomum
Gemmabryum dichotomum là một loài Rêu trong họ Bryaceae. Loài này được (Hedw.) J.R. Spence & H.P. Ramsay mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gemmabryum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2005
Danh sách thành phố Turkmenistan
nhỏ|250x250px|Các thành phố lớn nhất ở Turkmenistan Dưới đây là danh sách các thành phố ở Turkmenistan.
Luật của Turkmenistan phân chia các thành phố làm ba loại: trực thuộc trung ương (thủ đô Ashgabat), trực thuộc tỉnh (etrap hukukly) và trực thuộc huyện (etrapdaky). Cũng theo luật, các thành phố trực thuộc tỉnh phải có dân số trên 30.000 người, đồng thời là tỉnh lỵ hoặc một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa và hành chính của tỉnh. Các thành phố trực thuộc huyện phải có dân số trên 8.000 người và có các công ty công nghiệp, tổ chức xây dựng và giao thông, tiện ích cơ bản, nhà ở thuộc sở hữu đô thị, các cơ sở văn hóa xã hội, thương mại và dịch vụ. Chính phủ Turkmenistan đã liệt kê các thành phố theo loại, nhưng việc công bố danh sách này không thường xuyên. Phiên bản gần đây nhất của danh sách được phát hành vào năm 2012.
Các thành phố trực thuộc tỉnh được lãnh đạo bởi một thị trưởng (häkim) do tổng thống bổ nhiệm. Hai thành phố Ashgabat và Turkmenbashy lại được chia thành các phân khu, mỗi phân khu có một häkim. Các thành phố trực thuộc huyện và thị trấn được lãnh đạo bởi một hội đồng dân cử (geňeş) do một thị trưởng (arçyn) đứng đầu.
Danh sách
thumb|[[Ashgabat, thủ đô của Turkmenistan.]] thumb|[[Türkmenabat]]
Liên kết ngoài
Thể loại:Khu dân cư ở Turkmenistan Thể loại:Danh sách địa lý Turkmenistan Thể loại:Danh sách thành phố theo quốc gia
Ortaköy, Kavak
Ortaköy là một xã thuộc huyện Kavak, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 126 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Samsun
Olearia ilicifolia
Olearia ilicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hook.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.
Liên kết ngoài
Thể loại:Olearia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1864
Arsenura rebeli
Arsenura rebeli là một loài bướm đêm thuộc họ Saturniidae. Nó được tìm thấy ở Andes, from Ecuador, phía nam đến Bolivia.
Sải cánh dài 145–150 mm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Arsenura
Gia Cát Chiêm
Gia Cát Chiêm (Chữ Hán: 諸葛瞻 - 217–263), tự Tử Viễn, là một mưu lược gia và tướng lĩnh nhà Thục Hán trong thời kỳ Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông nổi tiếng vì là con trai của Thừa tướng Thục Hán Gia Cát Lượng. Bản thân ông kế thừa tấm lòng "cúc cung tận tụy, đến chết mới thôi" của cha mình và đã anh dũng tử trận khi nhà Thục Hán sắp sụp đổ, tạo nên tấm gương "Ba đời trung liệt" nổi tiếng lịch sử của nhà Gia Cát.
Tham dự triều chính
Gia Cát Chiêm là người quận Lang Gia, Thanh Châu (nay thuộc huyện Nghi Nam, Sơn Đông, Trung Quốc). Ông là con thứ của Gia Cát Lượng, do trước khi sinh Chiêm, Gia Cát Lượng đã nhận con thứ của anh trai Gia Cát Cẩn là Kiều làm con nuôi. Mẹ ông là Hoàng Nguyệt Anh, con gái của danh sĩ nhà Đông Hán Hoàng Thừa Ngạn.
Khoảng năm 225, Gia Cát Lượng khi ở huyện Vũ Công đã viết thư cho anh trai là Gia Cát Cẩn, có nhận xét về Tử Viễn: Chiêm nay đã tám tuổi, thông tuệ khả ái, hiềm là sớm chín chắn, sợ rằng chẳng có chí khí lớn
Năm 234, Gia Cát Lượng mất tại Ngũ Trượng trong khi đang chỉ huy cuộc chiến chống Ngụy. Hậu Chủ xét công lao của Gia Cát Lượng, gả công chúa cho Chiêm và phong ông làm Kỵ đô uý. Năm sau thăng làm Vũ lâm Trung lang tướng, liền đó chuyển qua làm Thanh Xạ Hiệu uý, Thị Trung, Thượng thư Bộc xạ, gia thêm chức Quân sư tướng quân, tập tước Vũ Hương Hầu.
Gia Cát Chiêm còn nổi tiếng về thư hoạ, hiểu rộng nhớ dai. Người nước Thục đều nhận định Tử Viễn sẽ bắt kịp Khổng Minh nên hết sức quý trọng tài ấy. Mỗi khi triều đình có hỷ sự, dù ông không ở đó khởi xướng, mọi người đều bảo nhau rằng: Gia Cát hầu ở đây vậy. Thế rồi lời vui tràn đầy, có khi hơn cả khi ông có mặt ở đó.
Năm 261, Gia Cát Chiêm được phong Hành đô hộ Vệ tướng quân, cùng với Đổng Quyết coi chính sự. Tuy nhiên triều đình khi đó bị lũng đoạn bởi thế lực của hoạn quan Hoàng Hạo. Di động tạp ký của Tôn Thịnh ghi rằng Gia Cát Chiêm và Đổng Quyết thấy Khương Duy chinh chiến nhiều khiến quốc lực suy kiệt, triệu về làm Thứ sử Ích Châu, bổ Dương Vũ ra thay. Về sau Thường Cừ mới thuyết lại rằng: Trần Thọ từng làm lại cho Chiêm, bị Chiêm làm nhục, cho nên nhân việc đó đổ tiếng ác cho Hoàng Hạo, mà nói rằng Chiêm không chỉnh đốn được triều chính.
Chống quân Đặng Ngải
Năm 263, quân Ngụy do tướng Chung Hội và Đặng Ngải chỉ huy dẫn 18 vạn quân chinh phạt nước Thục. Cánh quân của Chung Hội bị Khương Duy, Đổng Quyết, Liêu Hóa, Trương Dực chặn lại. Trong khi đó, Đặng Ngải dẫn quân lẻn qua đường núi Âm Bình, vượt qua Cảnh Cốc, mưu đánh úp Thành Đô. Khi đó hầu hết các tướng lĩnh đều theo Khương Duy giữ phòng tuyến Kiếm Các, Hậu Chủ bèn lệnh cho Gia Cát Chiêm ra chống lại Đặng Ngải.
Gia Cát Chiêm lĩnh quân, đem các tướng Gia Cát Thượng, Trương Tuần, Hoàng Sùng, Lý Cầu ra chống giữ. Đáng lưu ý rằng các tướng trong quân của Gia Cát Chiêm hầu hết đều là con cháu của các khai quốc công thần nhà Thục Hán: Gia Cát Thượng là con trưởng của Chiêm, cháu đích tôn của Gia Cát Lượng; Trương Tuân là con trai của Trương Bào, cháu Trương Phi; Hoàng Sùng là con trai của Hoàng Quyền; Lý Cầu là cháu gọi Lý Khôi bằng bác.
Chiêm dẫn quân đóng giữ Bồi Thành, quân tiên phong bị phá. Gia Cát Chiêm định quay về, Hoàng Sùng luôn miệng khuyên Chiêm cấp tốc chiếm giữ nơi hiểm yếu, không cho địch vào được đất bằng. Gia Cát Chiêm không đồng ý, bỏ mặc Mã Mạc ở Giang Du, khiến Mạc đầu hàng. Sau đó Chiêm lui về giữ ải Miên Trúc. Đặng Ngải thừa thế kéo đến Miên Trúc, đưa thư dụ Gia Cát Chiêm: Nếu ngài theo hàng tôi sẽ dâng biểu xin cho làm Lang Gia vương
Chiêm nổi giận, chém sứ giả, dẫn quân ra đánh, bị Đặng Ngải đánh bại, chết trong trận. Gia Cát Thượng than: Cha con ta chịu trọng ân của quốc gia, chẳng sớm chém Hoàng Hạo, để sau cùng phải bại vong, còn sống để làm gì!
Sau đó Gia Cát Thượng xông thẳng vào quân Ngụy rồi tử trận. Hoàng Sùng thấy vậy, bèn khích lệ quân sĩ tử chiến. Cuối cùng quân sĩ lý tán, Hoàng Sùng, Lý Cầu, Trương Tuân chống không nổi quân Ngụy, chết trong loạn quân. Ải Miên Trúc bị mất, lá chắn cuối cùng của Thành Đô bị vỡ, lực lượng quân sự cuối cùng là quân của Lai Hàng đô đốc Hoắc Dặc ở xa không kịp tới. Hậu chủ đầu hàng, Thục Hán mất nước.
Trong văn hóa
Trong Tam quốc diễn nghĩa, cha con Gia Cát Chiêm xuất hiện trong hồi 117: Đặng Sĩ Tái lẻn qua núi Âm Bình - Gia Cát Chiêm chết tại thành Miên Trúc. Theo đó, Gia Cát Chiêm được tập tước Vũ Hương Hầu của Gia Cát Lượng, nhưng do Hoàng Hạo cần quyền nên thác bệnh ở nhà. Đặng Ngải lẻn qua núi Âm Bình chiếm Bồi Thành, Khước Chính tâu với Hậu Chủ rằng: Việc đã cấp lắm rồi, xin bệ hạ cho vời con Vũ hầu bàn kế đánh giặc
Hậu Chủ nghe lời Chính, phát ba đạo chiếu vời Chiêm vào triều. Gia Cát Chiêm xin hết quân trong Thành Đô gồm 7 vạn ra giữ Miên Trúc, sai Gia Cát Thượng làm tiên phong. Gia Cát Chiêm dùng kế làm bộ tượng gỗ hình Gia Cát Lượng, khiến cho tướng Ngụy là Sư Toản, Đặng Trung hoảng loạn rút quân về. Nhân đó quân Thục truy kích hơn hai mươi dặm. Sau Gia Cát Chiêm lại sai Gia Cát Thượng xung trận, đánh dạt quân Ngụy, rồi thúc hai cánh quân đánh vào trại. Thắng liên tiếp hai trận, chém hơn 1 vạn quân.
Sau Đặng Ngải nghe lời Khâu Bản, viết thư dụ Chiêm, hứa sẽ phong làm Lang Nha Vương. Chiêm nổi giận, xé thư chém sứ. Đặng Ngải bèn cho Vương Kỳ và Khiên Hoằng phục kỳ binh. Đặng Ngải và Gia Cát Chiêm giao chiến, Ngải vờ thua. Chiêm cho quân đuổi theo, hai cánh quân Vương Kỳ, Khiên Hoằng đổ ra. Quân Thục thua lớn, rút vào thành Miên Trúc. Quân Ngụy vây kín cả bốn mặt. Gia Cát Chiêm thấy thế nguy cấp, bèn sai Bành Hòa sang Ngô cầu viện.
Gia Cát Chiêm chờ quân cứu mãi không đến, bèn sai Gia Cát Thượng và Trương Tuân giữ thành, còn bản thân ra giao chiến. Đặng Ngải thấy quân Thục ra đánh, bèn rút chạy. Gia Cát Chiêm đuổi theo, bị quân Ngụy vậy bốn mặt. Chiêm cố đánh, giết quân Ngụy vài trăm. Đặng Ngải sai quân bắn tên vào, quân Thục tan vỡ. Chiêm bị trúng tên, ngã ngựa, bèn than rằng: Sức ta đã cạn rồi, xin đem cái chết này để báo nước Rồi rút gươm tự vẫn. Gia Cát Thượng thấy cha vậy, nổi giận rồi đem quân ra tử chiến. Trương Tuân, Hoàng Sùng, Lý Cầu cũng đem quân ra. Quân Thục ít, cả ba đều chết trận. Đặng Ngải hạ được Miên Trúc, lại dẫn quân đến Thành Đô.
Nhận định
Kiều Bảo nhận xét về Gia Cát Chiêm:Chiêm dẫu có trí chẳng đủ phù giúp lúc nguy nan, có dũng chẳng đủ để cự địch, mà bên ngoài chẳng giúp được quốc gia, bên trong chẳng thể thay đổi triều chính, mà hiếu trung còn mãi.
Mao Tôn Cương trong Thánh Thán ngoại thư có bình luận:
La Quán Trung có thơ rằng: Có phải trung thần kém mẹo đâu? Lòng giời không tựa vận Viêm Lưu! Mới hay con cháu nhà dòng dõi, Tiết nghĩa còn lưu tiếng Vũ hầu.
Người đời sau có thơ khen gia đình Gia Cát như sau: Gia Cát danh cao toàn vũ trụ, Trung nghĩa truyền gia thế vô song. Con cháu ba đời đều tuẫn tiết, Đất trời nhỏ lệ ánh mây sầu. Cúc cung tận tụy cao khí tiết, Một nhà trung liệt sáng muôn đời. Khí vút cầu vồng anh linh mãi, Vạn cổ ngàn thu át trời xanh.
Chú thích
Thể loại:Người Sơn Đông Thể loại:Nhân vật quân sự Thục Hán Thể loại:Nhân vật chính trị Thục Hán Thể loại:Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Khát vọng Thăng Long
Khát vọng Thăng Long là bộ phim nhựa lịch sử Việt Nam mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.
Nội dung
Phim lấy bối cảnh nước Đại Cồ Việt cuối thế kỷ 10. Phim kể về cuộc đời của Lý Công Uẩn và Lê Long Đĩnh từ lúc nhỏ cho đến khi Lý Công Uẩn lên làm vua và ban Chiếu dời đô. Trong phim, Lý Công Uẩn từng vào Hoa Lư phò Lê Hoàn, rồi trở thành chỉ huy cấm vệ quân và bạn thân của Lê Long Đĩnh. Bộ phim cũng kể về một mối tình tay ba giữa Lý Công Uẩn, Lê Long Đĩnh và ca nữ Dạ Hương.
Sản xuất
Khát vọng Thăng Long do Công ty cổ phần Kỷ Nguyên Sáng đầu tư và sản xuất. Nghệ sĩ nhân dân Lưu Trọng Ninh làm đạo diễn. Johnny Trí Nguyễn chỉ đạo võ thuật. Đạo diễn hình ảnh bởi Dominic. Lưu Trọng Ninh và Charlie Nguyễn chắp bút kịch bản. Trần Bảo Chi thiết kế trang phục. Hồ Hoài Anh và Thanh Trần phụ trách âm nhạc. Công ty Kinomotive (của Hàn Quốc) thực hiện các kỹ xảo. Các cảnh quay được thực hiện tại Thái Bình, Ninh Bình, Huế, Hà Nội, Đắk Lắk.
Sự kiện
Nhà sản xuất phim công bố tác giả kịch bản phim Khát vọng Thăng Long là Lưu Trọng Ninh, Phan Đăng Di và Charlie Nguyễn. Tuy nhiên, nhà văn - nhà báo Phạm Tường Vân (người đã ký hợp đồng viết kịch bản cho phim Khát vọng Thăng Long với công ty "Kỷ Nguyên Sáng") khẳng định chắc chắn sẽ đưa những tranh chấp giữa mình và Kỷ Nguyên Sáng ra tòa nếu công ty này không có động thái tích cực.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lưu Trọng Ninh Thể loại:Charlie Nguyễn Thể loại:Phim do Lưu Trọng Ninh đạo diễn Thể loại:Phim cổ trang Việt Nam Thể loại:Phim sử thi Thể loại:Phim hành động Việt Nam Thể loại:Phim năm 2010 Thể loại:Phim giành giải Cánh diều bạc Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở Hà Nội
Vạn Hạnh
Vạn Hạnh (chữ Hán: 萬行) (938 – 1018) là một tăng sĩ Phật giáo Đại Cồ Việt, người châu Cổ Pháp (Bắc Ninh). Ông là một trong những Tăng sĩ làm cố vấn cho vua Lê Đại Hành, đồng thời là người thầy của Lý Công Uẩn, đã hướng dẫn cho vị này lên ngôi thay đổi triều đại và triều Lý thành lập.
Hành trạng
Thiền sư họ Nguyễn, quê châu Cổ Pháp (古法) (nay thuộc thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh), từ thuở nhỏ đã thông minh, học thông Nho, Lão, Phật và nghiên cứu hàng trăm bộ luận Phật giáo. Năm 21 tuổi ông xuất gia, tu học với bạn là Thiền sư Định Tuệ dưới sự chỉ dẫn của Thiền sư Thiền Ông tại chùa Lục Tổ. Sau khi Thiền Ông mất, ông bắt đầu chuyên thực tập Tổng Trì Tam Ma Địa, nên sau này hễ ông nói lời gì đều được thiên hạ cho là phù sấm. Vua Lê Đại Hành rất tôn kính ông. Năm 980, hoàng đế Đại Tống sai tướng Hầu Nhân Bảo mang quân sang đóng ở núi Cương Giáp Lãng định xâm chiếm nước Đại Cồ Việt, Lê Đại Hành triệu ông vào hỏi nếu đánh thì thắng hay bại. Ông đáp trong vòng từ ba đến bảy ngày quân Tống sẽ rút lui. Lời này sau ứng nghiệm. Khi Lê Đại Hành muốn xuất quân đánh Chiêm Thành để cứu sứ giả bị vua Chiêm bắt giữ nhưng còn do dự, thì Vạn Hạnh nói đây là cơ hội đừng để mất. Sau đó lời này nghiệm, và Lê Đại Hành đánh tan quân Chiêm.
Theo sách Thiền Uyển tập anh, thời bấy giờ có người tên Đỗ Ngân muốn ám hại thiền sư; việc chưa xảy ra thì thiền sư đã biết trước, gửi cho Đỗ Ngân bài thơ:
Đỗ Ngân bèn từ bỏ dã tâm.