cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludovico Podocathor
Tiểu sử
Hồng y Ludovico Podocathor sinh năm 1429 tại Nicosia, thuộc Tổng giáo phận Nicosia, thuộc Síp. Sau quá trình tu học dài hạn tại các cơ sở chủng viện theo quy định của Giáo luật, Phó tế Podocathor cũng tiến đến việc được truyền chức linh mục như bao giáo sĩ khác.
Sau quá trình phục vụ lâu dài trên cương vị là một linh mục, ngày 14 tháng 11 năm 1483, tin tức loan báo từ Tòa Thánh rằng Giáo hoàng đã quyết định tuyển chọn linh mục Ludovico Podocathor, 54 tuổi, gia nhập vào Giám mục mục đoàn, cụ thể với vị trí Giám mục chính tòa Giáo phận Capaccio, thuộc Italia.
Blake Oshiro
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1970 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Chính khách đồng tính nam
Ludovico Podocathor
Tiểu sử
Sau gần mười bảy năm thi hành các tác vụ của một giám mục, ngày 28 tháng 9 năm 1500, qua một Công nghị Hồng y, Giáo hoàng vinh thăng Giám mục Ludovico Podocathor tước vị danh dự Hồng y, với danh hiệu Hồng y đẳng linh mục Nhà thờ Sant’Agata de’ Goti. Tân Hồng y cũng đã nhanh chóng đến nhận nhà thờ hiệu tòa của mình sau đó vào ngày 5 tháng 10.
Ba năm sau khi được thăng Hồng y, ngày 20 tháng 1 năm 1503, Giám mục Ludovico Podocathor được thông báo được Tòa Thánh thuyên chuyển đến nhiệm sở mới, làm Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Benevento, thuộc Italia. Sau đó ít lâu, Giáo hoàng qua đời, ông cũng là một trong số các hồng y tham dự Mật nghị Hồng y bầu chọn tân Giáo hoàng vào tháng 9 năm 1503.
Ngày 8 tháng 1 năm 1504, chức danh của vị Hồng y già được thay dổi thành Giám quản Tông Tòa Tổng giáo phận Benevento. Hồng y Ludovico Podocathor qua đời không lâu sau đó vào ngày 25 tháng 8 năm 1504 tại Milan, thuộc Tổng giáo phận Milan, thọ 75 tuổi, được chôn chất tại Nhà thờ S. Maria del Popolo, Roma, Giáo phận Roma.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1429 Thể loại:Mất năm 1504 Thể loại:Giám mục Công giáo Síp Thể loại:Hồng y
Lasia geniculata
Lasia geniculata là một loài Rêu trong họ Leptodontaceae. Loài này được (Mitt.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lasia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877
5128 Wakabayashi
5128 Wakabayashi (1989 FJ) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 30 tháng 3 năm 1989 bởi M. Koishikawa ở Ayashi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Masahiro Koishikawa Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1989
Xã Honey Creek, Quận Adams, Illinois
Xã Honey Creek (Honey Creek Township) là một xã thuộc quận Adams, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 720 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Illinois Thể loại:Quận Adams, Illinois
Poospiza thoracica
Poospiza thoracica là một loài chim trong họ Thraupidae.
Tham khảo
Thể loại:Poospiza Thể loại:Chim Brasil
Đồng Tiến, Bắc Quang
Đồng Tiến là một xã thuộc huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.
Địa lý
Xã Đồng Tiến nằm ở phía bắc huyện Bắc Quang, có vị trí địa lý:
Lịch sử
Ngày 20 tháng 8 năm 1999, Chính phủ ban hành Nghị định 74/1999/NĐ-CP về việc thành lập xã Đồng Tiến trên cơ sở điều chỉnh 3.385,6 ha diện tích tự nhiên và 2.293 nhân khẩu của xã Đồng Tâm.
Don't Save Me
"Don't Save Me" là đĩa đơn đầu tiên trích từ album đầu tay Under the Surface của nữ ca sĩ nhạc pop người Na Uy Marit Larsen. Đĩa đơn được phát hành vào ngày 2 tháng 2 năm 2006 ở Na Uy. Sau khi xuất hiện ở vị trí số 3 trên Bảng xếp hạng Top 20 Đĩa đơn Na Uy, ca khúc leo lên vị trí đầu bảng và giữ nguyên vị trí dẫn đầu trong 5 tuần liên tiếp.
Espinosa
Espinosa là một đô thị thuộc bang Minas Gerais, Brasil. Đô thị này có diện tích 1876,401 km², dân số năm 2007 là 32329 người, mật độ 16,7 người/km².
Don't Save Me
Danh sách bài hát
CD Đĩa đơn tại Na Uy
Espinosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Minas Gerais Thể loại:Họ tên
Don't Save Me
Liên kết ngoài
Thể loại:Đĩa đơn năm 2006 Thể loại:Bài hát của Marit Larsen Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Na Uy Thể loại:Đĩa đơn đầu tay Thể loại:Bài hát năm 2005
Bidarakere, Hassan
Bidarakere là một làng thuộc tehsil Hassan, huyện Hassan, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Hassan (huyện)
Harpalejeunea tridens
Harpalejeunea tridens là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được (Besch. & Spruce) Stephani mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Harpalejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Sternhydrus toxopei
Sternhydrus toxopei là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học năm 1925.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Sternhydrus
Clitocybe odora
Clitocybe odora, hay còn được biết đến với tên nấm phễu mùi hồi, là loại nấm mọc gần các cây rụng lá và cây lá kim. Chúng có thể được tìm thấy mọc thành từng nhóm nhỏ dọc theo rễ cây. Loại nấm này có thể ăn được nhưng một số nhà chuyên gia săn nấm đã lưu ý rằng nên tránh ăn các mẫu nấm non vì có thể bị nhầm lẫn với nấm Stropharia aeruginosa, một loài nấm độc. Loài nấm này dễ nhận biết nhờ mùi đặc trưng rất đậm giống mùi hồi và chúng có màu lam sáng, ngả sang màu lục xám khi già. Mùi hồi của chúng được tạo nên từ p-anisaldehyde và một lượng nhỏ benzaldehyde.
Phân loại
Chúng được mô tả lần đầu tiên bởi nhà nghiên cứu nấm người Pháp Jean Baptiste Francois Pierre Bulliard (1742–1793). Tên gọi của loài này theo tiếng Latinh có nghĩa là "thơm".
Mô tả
Nấm non ở loài này sẽ có màu xanh lam nhạt trên mũ nấm và chúng sẽ chuyển dần sang màu xám theo độ tuổi. Lá tia và cuống nấm có màu trắng và không có vòng.
Nấm trưởng thành sẽ có màu xanh lam-xanh lục, giống hoa và có mũ hình cốc; lá tia nấm có màu trắng kem hoặc phản chiếu màu xanh lam của mũ nấm. Bề mặt của mũ nấm có cảm giác thô ráp. Thân dày, mang không có vòng nhưng có vân, màu vàng nhạt. Những nấm non sẽ có mũ hình chuông với màu xanh lam nhạt hoặc xanh băng giá. Lá tia và thân có màu trắng hoặc hơi xanh. Chúng có mùi hương nồng và vị của hồi do đó chúng còn được gọi là nấm phễu mùi hồi.
Loại nấm này còn có một dạng màu trắng (Clitocybe odora var.alba Lange) cũng có mùi nồng tương tự.
Phân bố và sinh sống
Nấm phễu mùi hồi có thể được tìm thấy trên cả cây rụng lá và cây lá kim, chúng xuất hiện phổ biến ở các vùng ôn đới của Châu Á, Châu Âu và Bắc Mỹ. Ở Bờ Đông của Bắc Mỹ, chúng ưa sinh sôi ở rừng sồi nhưng cũng xuất hiện nhiều trong các khu rừng lá kim ở vùng Tây Bắc Thái Bình Dương.
Khả năng ăn được
Mũ nấm có thể sấy khô và được sử dụng như một loại gia vị hoặc có thể dùng tươi để làm hương liệu. Những thợ săn nấm thường chọn những nấm trưởng thành vì những nấm non có thể bị nhầm lẫn với một số loại nấm độc tương tự mọc cùng. Mọi phần của nấm nên được kiểm tra trước khi thu hái về bàn ăn. Ngoài ra, cũng cần kiểm tra thân cây và mũ nấm xem có ấu trùng ruồi hay không. Một số hướng dẫn viên sẽ khuyên bạn nên tránh ăn loài này.
Liên kết ngoài
odora Thể loại:Nấm châu Âu Thể loại:Nấm được mô tả năm 1784 Thể loại:Nấm Edible Thể loại:Nấm ăn
Neufchâteau, Vosges
Neufchâteau là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Vosges, quận Neufchâteau, tổng Neufchâteau. Tọa độ địa lý của xã là 48° 21' vĩ độ bắc, 05° 41' kinh độ đông. Neufchâteau nằm trên độ cao trung bình là 289 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 274 mét và điểm cao nhất là 373 mét. Xã có diện tích 23,81 km², dân số vào thời điểm 1999 là 7533 người; mật độ dân số là 316 người/km².
Liên kết ngoài
Neufchateau Thể loại:Quận lỵ của Pháp
Fertőd
Tham khảo
Thể loại:Hạt Győr-Moson-Sopron Thể loại:Thành phố của Hungary
Vallermosa
Vallermosa giáp các đô thị: Decimoputzu, Iglesias, Siliqua, Villacidro, Villasor.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Sardegna
Nomada dybovskij
Nomada dybovskij là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Radoszkowski mô tả khoa học năm 1876.
Plexiphleps stellifera
Plexiphleps stellifera là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Polyphaga
Polyphaga là một trong năm phân bộ của bộ bọ cánh cứng, và là phân bộ đông đảo nhất, với sáu nhánh (phân thứ bộ) chia thành 17 liên họ, 152 họ và khoảng hơn 300.000 loài, chiếm xấp xỉ 90% số loài của bộ.
Plexiphleps stellifera
Liên kết ngoài
Thể loại:Plexiphleps Thể loại:Động vật được mô tả năm 1882 Thể loại:Hadeninae Thể loại:Bướm đêm Châu Á
Cleome khorassanica
Cleome khorassanica là một loài thực vật có hoa trong họ Màng màng. Loài này được Bunge & Bien. ex Boiss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1867.
Liên kết ngoài
K Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1867
Polyphaga
Tên gọi Polyphaga bắt nguồn ghép 2 từ tiếng Hy Lạp poly-, nghĩa là 'nhiều', và phagein, nghĩa là 'ăn'; có thể hiểu nôm na đây là phân bộ bọ cánh cứng ăn nhiều thể loại thức ăn.
Phân thứ bộ Bostrichiformia
Phân thứ bộ Bostrichiformia chứa liên họ duy nhất Bostrichoidea được chia thành 4-5 họ
Phân thứ bộ Cucujiformia
nhỏ|[[Trichodes alvearius|Trichodes alvaerius họ Cleridae]]
Phân thứ bộ Elateriformia
nhỏ|[[Photinus pyralis họ Lampyridae]] Gồm 5 liên họ:
Phân thứ bộ Scarabaeiformia
nhỏ|[[Euchroea auripimenta họ Scarabaeidae]] 1 liên họ Scarabaeoidea chia thành 16 họ:
Phân thứ bộ Staphyliniformia
nhỏ|[[Ocypus olens Staphylininae]] 3 liên họ:
Một vài kỷ lục
nhỏ|Goliathus goliatus ở [[Cộng hòa Trung Phi]] Bọ cánh cứng Goliath Goliathus goliatus thuộc Họ Bọ hung Scarabaeidae (tên chi và tên loài lấy theo một dũng sĩ khổng lồ của dân tộc Philistines Goliath) với kích thước lên đến 110 mm, 70-100 g, được ghi nhận là loài côn trùng nặng nhất thế giới.
Conyza longipedunculata
Conyza longipedunculata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Klatt mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.
Liên kết ngoài
Thể loại:Conyza Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1890
Kut Chap (huyện)
Kut Chap (กุดจับ) là một huyện (amphoe) ở phía tây của tỉnh Udon Thani, đông bắc Thái Lan.
Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là: Ban Phue, Mueang Udon Thani và Nong Wua So của tỉnh Udon Thani, Na Klang và Suwannakhuha của tỉnh Nongbua Lamphu
Hành chính
Huyện này được chia thành 7 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thành 94 làng (muban). Có 4 thị trấn (thesaban tambon) - Chiang Pheng, Sang Ko và Tan Lian mỗi đơn vị nằm trên một phần của tambon cùng tên, và Kut Chap nằm trên một phần của the tambon Kut Chap and Mueang Phia. Có 7 Tổ chức hành chính tambon.
Liên kết ngoài
Kut Chap
Rhynchosia reptabunda
Rhynchosia reptabunda là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được N.E.Br. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhynchosia
Stenosphenus cordovanus
Stenosphenus cordovanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Stenosphenus
Pavocosa herteli
Pavocosa herteli là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Pavocosa. Pavocosa herteli được Cândido Firmino de Mello-Leitão miêu tả năm 1947.
Tham khảo
Thể loại:Pavocosa
Huỳnh quang
300px|phải|nhỏ|Các mẫu Huỳnh quang dưới các tia UV-A, UV-B và UV-C Huỳnh quang là sự phát quang khi phân tử hấp thụ năng lượng dạng nhiệt (photon) hoặc dạng quang (photon).Ở trạng thái cơ bản So, phân tử hấp thụ năng lượng từ môi trường bên ngoài và chuyển thành năng lượng của các electron, nhận năng lượng các electron này sẽ chuyển lên mức năng lượng cao hơn, gọi là trạng thái kích thích S*, đây là một trạng thái không bền, do đó electron sẽ mau chóng nhường năng lượng dưới dạng nhiệt để về trạng thái kích thích nhưng năng lượng thấp hơn S*o, thời gian tồn tại của electron giữa mức năng lượng S*->S*o vào khoảng 10−9 đến 10−12 giây, sau khi về trạng thái kích thích S*o, electron lại một lần nữa phát năng lượng dưới dạng photon để về mức thấp hơn, hiện tượng này gọi là huỳnh quang phân tử. Cùng là hiện tượng nhận năng lượng từ môi trường ngoài sau đó phân tử phát xạ photon, nhưng cần phân biệt sự khác nhau giữa quang phổ huỳnh quang (fluorescence) với quang phổ lân quang (phosphorescence) và quang phổ phát xạ (emission). Sự khác biệt cơ bản giữa huỳnh quang và lân quang là thời gian tồn tại của electron ở trạng thái kích thích, ở huỳnh quang là rất thấp cỡ 10−9 giây, còn lân quang cỡ mili giây. Sự khác nhau cơ bản giữa phát xạ với huỳnh quang và lân quang là mức phát năng lượng để chuyển về trạng thái cơ bản, quang phổ phát xạ hấp thụ bao nhiêu năng lượng từ bên ngoài sẽ phát xạ bấy nhiêu dưới dạng photon để chuyển về trạng thái ban đầu, còn huỳnh quang và lân quang thì không, do quá trình phát xạ năng lượng của nó có 2 bước, bước 1 phát xạ dưới dạng nhiệt, bước 2 mới phát xạ photon, nên năng lượng photon khi phát xạ sẽ không thể tương đương năng lượng mà phân tử đã hấp thụ trước đó.
Liên kết ngoài
các bạn tham khảo các mẫu sau đây
Thể loại:Cơ học lượng tử Thể loại:Quang phổ Thể loại:Phát quang Thể loại:Nhuộm Thể loại:Sinh học phân tử Thể loại:Huỳnh quang
Maytenus eggersii
Maytenus eggersii là một loài thực vật thuộc họ Celastraceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Maytenus Thể loại:Thực vật đặc hữu Ecuador
Trichostomum obscurum
Trichostomum obscurum là một loài Rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Kaulf.) De Not. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1838.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trichostomum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1838
Lasia indica
Liên kết ngoài
Thể loại:Lasia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Đồng Tiến, Cô Tô
Đồng Tiến là một xã thuộc huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.
Xã Đồng Tiến có diện tích 16,54 km², dân số năm 1999 là 885 người, mật độ dân số đạt 54 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Xã, phường, thị trấn hải đảo Việt Nam
Cao nguyên Columbia
300px|phải|Cao nguyên sông Columbia bao phủ phần nhiều [[vùng đất bazan Sông Columbia, được mô tả bằng màu xanh lá trên bản đồ. Các thành phố Spokane, Yakima và Pasco của Washington và thành phố Pendleton của Oregon nằm trên Cao nguyên Sông Columbia.]] Cao nguyên sông Columbia là một vùng địa lý và địa chất trải rộng bao gồm những phần đất của các tiểu bang Hoa Kỳ là Washington, Oregon, và Idaho. Nó là một cao nguyên bazan rộng giữa rặng Cascade và rặng Thạch Sơn và bị sông Columbia cắt ngang. Theo ý nghĩa thông thường thì tên gọi "Lòng chảo Columbia" gần như cũng chỉ khu vực cao nguyên Columbia.
Địa chất
Trong cuối thế Miocen và đầu thế Pliocen, một trong các sự kiện chất bazan tràn ngập lớn nhất chưa từng thấy trên bề mặt địa cầu đã nuốt chửng 63.000 dặm vuông (160.000 km²) vùng Tây Bắc Thái Bình Dương hình thành một vùng đá lửa lớn. Trong một khoảng thời gian có lẽ từ 10 đến 15 triệu năm, các dòng chảy dung nham này đến lượt các dòng chảy dung nham khác tuôn ra ngoài, dần dần cô đọng lại một lớp dày hơn 6.000 ft (1,8 km). Khi đá nóng chảy nhô lên mặt đất, vỏ Trái Đất dần dần chìm xuống nơi dung nham nổi lên.
Sự lún xuống của vỏ Trái Đất tạo thành một bình nguyên dung nham lớn hiện được gọi là Lòng chảo Columbia hay Cao nguyên. Sông Columbia xưa kia bị dung nham tràn về hướng tây bắc khiến nó đổi chiều dòng chảy theo hướng hiện nay. Dung nham khi tràn trên khu vực này đầu tiên đổ vào các thung lũng có suối hình thành những con đập và rồi đến lượt các con đập này ngăn nước lại hoặc tạo thành các hồ. Những thực thể đã được tìm thấy trong các đáy hồ này gồm có dấu vết lá cây hóa thạch, gỗ hóa thạch, côn trùng hóa thạch, và xương của các con vật có xương sống.
Địa lý
Các thành phố của tiểu bang Washington trên Cao nguyên Sông Columbia gồm có:
Poospiza boliviana
Poospiza boliviana là một loài chim trong họ Thraupidae.
Tham khảo
Thể loại:Poospiza Thể loại:Chim Bolivia
Maxillaria edwardsii
Maxillaria edwardsii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được D.E.Benn. & Christenson mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Cleome laburnifolia
Cleome laburnifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Màng màng. Loài này được Roessler mô tả khoa học đầu tiên năm 1960.
Maxillaria edwardsii
Liên kết ngoài
E Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Cleome laburnifolia
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1960
Frickenhausen
Frickenhausen là một thị xã ở huyện Esslingen trong bang Baden-Württemberg nước Đức. Đô thị Frickenhausen có diện tích 11,35 km².
Conyza lorentzii
Conyza lorentzii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Griseb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Liên kết ngoài
Thể loại:Conyza Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Cừu Southdown
300px|nhỏ|phải|Cừu Southdown Cừu Southdown (cừu miền Nam) là một giống cừu nhỏ kiêm dụng của nhóm cừu có nguồn gốc từ nước Anh, chúng được nuôi chủ yếu để lấy thịt cừu. Ngày nay, lai là một giải pháp giúp cải thiện năng suất thịt, khả năng sinh sản và len ở cừu. Các giống cừu Dorset, cừu Wiltshire Horn, cừu Romney và cừu Southdown đã được đưa vào châu Á từ khá sớm. Các con lai của chúng với cừu các giống địa phương thường sinh trưởng nhanh hơn con thuần các giống địa phương.
Lịch sử
Các giống cừu Southdown ban đầu được nuôi bởi ông John Ellman của Glynde, gần Lewes, Đông Sussex, khoảng 200 năm trước đây. Sự nghiệp của ông được tiếp tục bởi Jonas Webb của Babraham ở Cambridgeshire, người đã phát triển các động vật lớn hơn của ngày hôm nay. Giống cừu nay đã được xuất khẩu sang New Zealand và được sử dụng trong lĩnh vực nuôi con cừu của Canterbury. Giống cừu này đã tham gia vào việc lai giống để phát triển các giống cừu khác như cừu Hampshire, cừu lai Hampshire, cừu Oxford Down; cừu sừng Norfolk, cừu Suffolk. Chúng là giống được công nhận là giống cừu bản địa của người Anh.
Hiện nay giống cừu này đã được chia thành hai dòng (tiểu giống). Các giống cừu Southdown thương mại ngày nay là lớn hơn so với "giống truyền thống". Cừu Southdown Bắc Mỹ cũng cao hơn so với giống cừu có nguồn gốc từ Anh. Dòng máu gốc của Anh được gọi là "Baby Doll", chúng đã được chọn riêng cho kích thước nhỏ hơn dòng máu ban đầu và tập trung vào việc chăn nuôi lấy len chứ không phải là sản xuất thịt thương mại. Tại California và New Zealand, chúng được đặt trong vườn nho để ăn cỏ cỏ dại, vì chúng quá lùn để có thể với tới được các chùm nho vào cây nho.
Đặc điểm
300px|nhỏ|phải|Cừu Southdown sau khi đã cắt lông Trọng lượng của cừu trưởng thành đối với cừu đực khoảng từ 190 lb (86 kg) lên 230 lb (104 kg); cừu cái cân nặng từ 130 lb (59 kg) 180 lb (81 kg). Từ cừu trưởng thành, trọng lông cừu là từ 5 lb (2.25 kg) và 8 lb (3,6 kg) với sản lượng 40% đến 55%. Ước tính có khoảng 110.000 con cừu đang ở Sussex vào đầu 1341. Vào thời điểm đó, len của chúng chỉ đứng thứ hai với cừu Hereford ở độ mịn và chất lượng.
Tại Hoa Kỳ, các giống cừu Southdown ban đầu có thể đạt đến Hoa Kỳ vào năm 1803, chúng nổi tiếng của họ đã tăng trưởng vì cừu Southdown rất dễ dàng để chăm sóc. Các giống Southdowns Mỹ được phát triển bởi các dòng máu nuôi ban đầu với các giống lớn của Southdowns từ các nước khác để tạo ra một con cừu có thể cạnh tranh với các giống cừu lấy thịt lớn khác ở Mỹ.
Trán chúng phẳng, xương mũi lồi ra, chúng có hố nước mắt, mõm của chúng mỏng, môi hoạt động, răng cửa sắc, nhờ đó chúng có thể gặm được cỏ mọc thấp và bứt được những lá thân cây mềm mại, hợp khẩu vị trên cao để ăn. Chúng có thói quen đi kiếm ăn theo bầy đàn, tạo thành nhóm lớn trên đồng cỏ. Trong da chúng có nhiều tuyến mồ hôi và tuyến mỡ hơn dê. Bởi thế chúng bài tiết mồ hôi nhiều hơn và các cơ quan hô hấp tham gia tích cực hơn vào quá trình điều tiết nhiệt.
Chăn nuôi
300px|nhỏ|phải Chúng có tính bầy đàn cao nên dễ quản lý, chúng thường đi kiếm ăn theo đàn nên việc chăm sóc và quản lý rất thuận lợi. Chúng cũng là loài dễ nuôi, mau lớn, ít tốn công chăm sóc. So với chăn nuôi bò thì chúng là vật nuôi dễ tính hơn, thức ăn của chúng rất đa dạng, thức ăn của chúng là những loại không cạnh tranh với lương thực của người. Chúng là động vật có vú ăn rất nhiều cỏ.
Hầu hết chúng gặm cỏ và ăn các loại cỏ khô khác, tránh các phần thực vật có gỗ nhiều. Chúng có chế độ hoạt động ban ngày, ăn từ sáng đến tối, thỉnh thoảng dừng lại để nghỉ ngơi và nhai lại. Đồng cỏ lý tưởng cho chúng như cỏ và cây họ Đậu. Khác với thức ăn gia súc, thức ăn chính của chúng trong mùa đông là cỏ khô.
Nguồn nước uống là nhu cầu cơ bản của chúng. Lượng nước cần cho chúng biến động theo mùa và loại và chất lượng thực phẩm mà chúng tiêu thụ. Khi chúng ăn nhiều trong các tháng đầu tiên và có mưa (kể cả sương, khi chúng ăn vào sáng sớm), chúng cần ít nước hơn. Khi chúng ăn nhiều cỏ khô thì chúng cần nhiều nước. Chúng cũng cần uống nước sạch, và có thể không uống nếu nước có tảo hoặc chất cặn. Trong một số khẩu phần ăn của chúng cũng bao gồm các khoáng chất, hoặc trộn với lượng ít.
Chăm sóc
Sau khi cho phối giống 16-17 ngày mà không có biểu hiện động dục lại là có thể cừu đã có chửa, Căn cứ vào ngày phối giống để chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu (thời gian mang thai của cừu 146-150 ngày) nhằm hạn chế cừu sơ sinh bị chết; Có thể bồi dưỡng thêm thức ăn tinh và rau cỏ non cho cừu có chửa nhưng tuyệt đối tránh thức ăn hôi mốc; Khi có dấu hiệu sắp đẻ (bầu vú căng, xuống sữa, sụt mông, âm hộ sưng to, dịch nhờn chảy ra, cào bới sàn…) nên nhốt ở chuồng riêng có lót ổ rơm và chăn dắt gần, tránh đồi dốc.
Thông thường cừu mẹ nằm đẻ nhưng cũng có trường hợp đứng đẻ, tốt nhất nên chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu; Sau khi đẻ cừu mẹ tự liếm cho con. Tuy nhiên, vẫn phải lấy khăn sạch lau khô cho cừu con, nhất là ở miệng và mũi cho cừu con dễ thở. Lấy chỉ sạch buộc cuống rốn (cách rốn 4–5 cm), cắt cuống rốn cho cừu con và dùng cồn Iod để sát trùng; Giúp cừu con sơ sinh đứng dậy bú sữa đầu càng sớm càng tốt (vì trong sữa đầu có nhiều kháng thể tự nhiên); Đẻ xong cho cừu mẹ uống nước thoải mái (có pha đường 1% hoặc muối 0.5%).
Cừu con trong 10 ngày đầu sau khi đẻ cừu con bú sữa mẹ tự do; Từ 11-21 ngày tuổi cừu con bú mẹ 3 lần/ngày, nên tập cho cừu con ăn thêm thức ăn tinh và cỏ non, ngon; 80-90 ngày tuổi có thể cai sữa. Giai đoạn này phải có cỏ tươi non, ngon cho cừu con để kích thích bộ máy tiêu hóa phát triển (đặc biệt là dạ cỏ) và bù đắp lượng dinh dưỡng thiếu hụt do sữa mẹ cung cấp không đủ; Cừu sinh trưởng và phát triển nhanh, mạnh ở giai đoạn này.
Sự kiện
Có sự kiện về giống cừu này đó là bi kịch xảy ra ở vách đá cao hơn 20m thuộc Vườn quốc gia Seven Sisters, Seaford, East Sussex, Anh. Một con chó chăn cừu bị mất kiểm soát đã điên cuồng dồn đuổi hai con cừu non tội nghiệp đến sát mép vách và ép chúng nhảy xuống. Cảnh tượng kinh hoàng xảy ra khi một trong hai con cừu non hoảng sợ, mất thăng bằng, trượt chân khỏi mép vách đá và rơi thẳng xuống nước và chết. Khi một con cừu đã chết, con chó chăn cừu tàn nhẫn ngay lập tức chuyển hướng sang con cừu còn lại và cũng định ép nó lặp lại bi kịch của bạn mình.
Tuy nhiên rất may, con cừu con còn lại đã may mắn trốn thoát trước khi chủ nhân đến và khống chế con chó chăn cừu điên cuồng. Con chó chăn cừu dồn hai con cừu non đang hoảng sợ tột độ đến rìa mép vách đá và hung dữ chặn đường quay lại của chúng. Màn dồn ép cừu đến chỗ chết của con chó khiến người xem lo lắng. Cảnh tượng hãi hùng đó đã khiến cho tất cả những người chứng kiến bị sốc. Khi một con cừu mất thăng bằng và rơi thẳng xuống, con chó hung dữ vẫn không buông tha con còn lại, rất may bi kịch không tái diễn khi người chủ đã khống chế con chó chăn cừu kịp thời.
Liên kết ngoài
S
Sternopriscus alligatorensis
Sternopriscus alligatorensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Hendrich & Watts miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Sternopriscus
Xã Honey Creek, Quận Crawford, Illinois
Xã Honey Creek (Honey Creek Township) là một xã thuộc quận Crawford, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.563 người.
Lamprolopha melanephra
Lamprolopha melanephra là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lamprolopha
5129 Groom
5129 Groom (1989 GN) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 4 năm 1989 bởi Eleanor F. Helin ở Đài thiên văn Palomar.
Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên (chữ Hán: 武則天, 17 tháng 2, 624 - 16 tháng 12, 705) hay Vũ Tắc Thiên, thường gọi Võ hậu (武后) hoặc Thiên hậu (天后), là một phi tần ở hậu cung của Đường Thái Tông Lý Thế Dân, sau trở thành Hoàng hậu thứ hai của Đường Cao Tông Lý Trị, về sau trở thành Hoàng đế triều đại Võ Chu làm gián đoạn nhà Đường. Bà là mẹ của 2 vị hoàng đế kế tiếp, Đường Trung Tông Lý Hiển và Đường Duệ Tông Lý Đán.
5129 Groom
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1989
Võ Tắc Thiên
Cùng với tôn hiệu Thiên hậu của bà và tôn hiệu Thiên hoàng (天皇) của Đường Cao Tông, 2 người đã đồng trị vì nhà Đường trong một thời gian dài và cùng được gọi là Nhị Thánh (二聖). Sau khi Đường Cao Tông qua đời, Thiên hậu trải qua các đời Đường Trung Tông và Đường Duệ Tông với tư cách Hoàng thái hậu, và cuối cùng trở thành Hoàng đế duy nhất của triều đại Võ Chu, triều đại mà bà sáng lập tồn tại từ năm 690 đến năm 705. Do đó, Võ Tắc Thiên trở thành Nữ hoàng duy nhất được công nhận trong lịch sử Trung Quốc. Dù vậy, Cựu Đường thư và Tân Đường thư vẫn chỉ gọi bà là "Thái hậu" ngay cả sau khi bà tự xưng hoàng đế, đó là vì vấn đề không nhìn nhận địa vị của bà trong thời đại cũ.
Trong 15 năm cai trị với tôn hiệu Thánh Thần Hoàng đế (聖神皇帝), Võ Tắc Thiên mở mang lãnh thổ Trung Quốc, vươn sang Trung Á, hoàn thành cuộc chinh phục bán đảo Triều Tiên. Nội địa khuyến khích phát triển Phật giáo, tập trung phát triển kinh tế - xã hội, duy trì sự ổn định trong nước. Tuy nhiên, do tư tưởng nam tôn-nữ ti đã ăn sâu trong lòng xã hội phong kiến, lại thêm tính cách độc ác, hà khắc trong việc cai trị khiến đông đảo cựu thần nhà Đường không phục. Cuối đời, bà có hai nam sủng là anh em họ Trương, Trương Xương Tông và Trương Dịch Chi, cùng họ dâm loạn trong cung, vì sủng ái hai anh em mà bà dung túng cho 2 người chuyên quyền, khiến nhiều quần thần bất bình. Tới năm 705, Tể tướng đương triều là Trương Giản Chi cùng các đại thần phát động binh biến, ép Võ hậu thoái ngôi và đưa Đường Trung Tông lên ngôi lần thứ hai. Bà bị giam lỏng ở Thượng Dương cung tại Lạc Dương cho đến khi qua đời không lâu sau đó, thọ 82 tuổi. Bà cũng trở thành 1 trong 3 vị Hoàng đế Trung Hoa có tuổi thọ cao nhất, bên cạnh Lương Vũ Đế Tiêu Diễn (87 tuổi) và Thanh Cao Tông Càn Long hoàng đế (89 tuổi).
Việc bà nổi lên nắm quyền cai trị bị các nhà sử học Khổng giáo chỉ trích mạnh mẽ, thường so sánh bà với Lã hậu nhà Hán bởi sự chuyên quyền và tàn độc, được gọi chung là Lã Võ (吕武). Khi đánh giá khái quát lịch sử Trung Hoa, Võ Tắc Thiên cùng 2 vị "Nữ hoàng không miện" khác là Lã hậu và Từ Hi Thái hậu là 3 phụ nữ nắm quyền lực tối cao nhất từng xuất hiện trong các triều đình phong kiến Trung Hoa, bị dân gian coi là những người phụ nữ tàn ác bất nhân với cả người thân, làm nghiêng đổ xã tắc. Tuy nhiên, các nhà sử học từ sau những năm 1950 đã đánh giá bà cân bằng hơn. Võ Tắc Thiên có những chỗ dở như tàn nhẫn giết hại nhiều người thân, hà khắc làm người dân khiếp sợ, nhưng bà biết trọng dụng người tài, thuởng phạt nghiêm minh, nhân dân sống dười thời bà được ăn no mặc ấm, an cư lạc nghiệp.
Thân thế và tên thật
nhỏ|trái|Chân dung mô phỏng Võ Tắc Thiên những năm 1690, tức gần 1000 năm sau cái chết của bà.
Tên thật nguyên bản của Võ Tắc Thiên không được ghi lại, cái tên Võ Chiếu (武曌) là bà tự sáng tạo ra, ví mình như mặt trời (nhật: 日), mặt trăng (nguyệt: 月) trên không trung (không: 空): (日+月+空=曌). Năm sinh của bà, căn cứ theo các cuốn Cựu Đường thư, Tân Đường thư lẫn Tư trị thông giám đều có mâu thuẫn. Trong sách Cựu Đường thư, Võ thị được ghi qua đời khi năm 83 tuổi, suy ra bà ra đời ở năm Vũ Đức thứ 7 (624), tuy nhiên Tân Đường thư lại ghi nhận bà qua đời năm 81 tuổi, mà Tư trị thông giám là năm 82 tuổi, đảo suy ra là sinh hạ vào khoảng năm Vũ Đức thứ 8 (625). Bản thân Tư trị thông giám vào năm Trinh Quán thứ 11 (637), ghi chép "Võ thị 14 tuổi nhập cung" là hoàn toàn mâu thuẫn. Một số đưa ra rằng Võ thị sinh ra năm Trinh Quán thứ 2 (628), đến cuối cùng, nhiều nhận định vẫn lấy năm Vũ Đức thứ 7 làm năm sinh của bà.
Bà xuất thân từ gia tộc họ Võ có nguồn gốc từ vùng Văn Thủy, Tinh Châu (nay là Thái Nguyên, Sơn Tây, Trung Quốc). Cha bà là Võ Sĩ Hoạch, xuất thân trong một gia đình quý tộc danh tiếng ở Sơn Tây, ông nội Võ Hoa, từng nhậm Quận thừa Lạc Dương giàu có. Mẹ bà là Dương thị, xuất thân từ gia đình quý tộc hoàng gia nhà Tuỳ, là con gái của tông thất Dương Đạt (楊達) - em trai của Kiến Đức vương Dương Hùng (杨雄), con trai của Dương Thiệu (杨绍), tộc huynh của Tùy Văn Đế Dương Kiên của nhà Tùy. Trong nhà bà có 2 anh trai là Võ Nguyên Khánh và Võ Nguyên Sảng là con của chính thất Tương Lý thị (相里氏) đã qua đời; 1 người chị cùng mẹ là Võ Thuận và 1 em gái là phu nhân của Quách Hiếu Thuận (郭孝慎).
Ban đầu, Võ Sĩ Hoạch làm nghề buôn bán gỗ, cuộc sống gia đình tương đối khá giả, được triều Tùy ban chức "Ưng Dương phủ đội chính". Những năm Đại Nghiệp thời Tùy Dượng Đế, Đường Cao Tổ Lý Uyên khi ấy giữ tước Đường quốc công, từng nhiều lần đến vùng Phần, Tấn và thăm nhà họ Võ, hai bên có quan hệ thân thiết với nhau. Khi nhà Đường thành lập, nhà họ Võ được Đường Cao Tổ hậu đãi, ban cho bổng lộc, đất đai và trang sức rất nhiều. Về sau, Võ Sĩ Hoạch được ban nhiều chức vị quan trọng, làm đến chức Đô đốc Kinh châu, Thượng thư bộ Công, tước Ứng Quốc công (應國公).
Năm Trinh Quán thứ 9 (635), Võ Sĩ Hoạch qua đời. Đường huynh của Võ thị là Võ Duy Lương, Võ Hoài Vận cùng anh thứ Võ Nguyên Sảng đối xử với mẹ bà là Dương phu nhân rất vô lễ, từ đó Võ thị và các anh em có hiềm khích.
Phi tần của Đường Thái Tông
Năm Trinh Quán thứ 11 (637), tháng 11, Đường Thái Tông Lý Thế Dân nghe nói Võ thị có tiếng xinh đẹp nên triệu Võ thị vào cung, phong làm Tài nhân, cấp bậc thứ năm trong chín bậc thuộc hậu cung. Lúc đó, mẹ bà là Dương thị than khóc không thôi, bà cố gắng an ủi mẹ mình: "Cớ chi mẹ lại bảo gặp được Thiên tử không phải là phúc phận của con". Qua lời an ủi đó, Dương thị đoán ra được chí lớn của con mình, nên thôi không khóc nữa.
Năm Trinh Quán thứ 17 (643), Đường Thái Tông phế truất Thái tử Lý Thừa Càn, lập Tấn vương Lý Trị làm Thái tử. Từ đây, Võ Tài nhân thường ở bên cạnh phụng dưỡng, hầu thuốc cho Thái Tông, liền bị Thái tử trông thấy mà say mê. Năm thứ 23 (649), Đường Thái Tông qua đời. Thái tử Lý Trị lên nối ngôi, tức Đường Cao Tông. Trong hơn 10 năm làm tài nhân, Võ thị không hề sinh được một người con nào, vì thế theo di mệnh của tiên hoàng đế, bà và tất cả các phi tần không có con khác phải cạo tóc, xuất gia làm ni cô, vào tu ở Cảm Nghiệp tự (感業寺).
Quay lại hậu cung
Năm Vĩnh Huy thứ 3 (652), Võ thị sinh con trai Lý Hoằng, là hoàng tử thứ 5 của Cao Tông. Thời gian Võ thị chính thức mang thai và hạ sinh Lý Hoằng không được ghi lại tỉ mỉ, thậm chí thời điểm Võ thị trở về cung cũng không rõ ràng, do đó có nhiều giả thiết cho rằng bà mang thai và hạ sinh tại chùa Cảm Nghiệp, và đó là lý do càng khiến Cao Tông muốn đưa bà hồi cung trao danh phận. Tháng 5 năm ấy, gần như ngay lập tức, Võ thị được bái làm Chiêu nghi, tước vị rất cao trong hàng ngũ cung tần. Từ khi về cung, Võ thị ra sức lấy lòng Đường Cao Tông và Vương Hoàng hậu, cả ba người Võ thị, Vương thị cùng Tiêu thị tranh sủng khiến hậu cung không yên, đến Cao Tông cũng không thấy thoải mái. Võ thị biết tính khí Cao Tông, lại biết thông đồng cùng những người hầu không tận tâm của Vương thị và Tiêu thị, vì vậy chỉ có Võ thị có thể tùy cơ hành xử, dần dần được Cao Tông nghe theo. Tuy Võ Chiêu nghi sinh hạ con trai, được nhà vua rất mực yêu quý, song ngôi vị Hoàng thái tử trong cung vẫn đang thuộc về Lý Trung, tuy chỉ là do một tỳ thiếp sinh ra nhưng lại là con trai trưởng của Cao Tông, được Vương Hoàng hậu nhận làm con nuôi.
Năm Vĩnh Huy thứ 5 (654), tháng giêng, Võ Chiêu nghi hạ sinh một con gái, An Định Tư Công chúa, tuy nhiên vị công chúa này không bao lâu sau thì mất. Căn cứ theo hai cuốn sách đều được soạn dưới thời nhà Tống là Tân Đường thư và Tư trị thông giám, cả hai đều chỉ ra rõ ràng chính Võ thị đã giết đứa bé để hãm hại Vương Hoàng hậu, trở thành một nguyên do khiến Cao Tông muốn phế hậu và đưa Võ thị lên thay. Theo cách nói của hai cuốn sách này, vào lúc Vương thị đi thăm công chúa và trở về cung, thì Võ Chiêu nghi liền dùng chăn bịt mũi công chúa đến chết, sau đó lại đắp chăn lên che giấu. Khi đó, Cao Tông đến thăm công chúa, Võ thị vui vẻ chào đón, lúc mở chăn ra thì phát hiện công chúa đã chết. Cao Tông buồn bực hỏi người thị nữ, tất cả đều nói "Hoàng hậu từng ở đây", Võ thị khóc bi thương, còn Cao Tông thì tức giận mắng: "Hoàng hậu giết con gái ta, trước cùng Phi sàm mạo, nay thực có ý tà niệm!", nước cờ đổ lỗi của Võ Chiêu nghi hoàn thành mỹ mãn. Ngay khi Cao Tông nói lời ấy, Võ thị mới khóc tố tội của Hoàng hậu, trong khi Vương Hoàng hậu không còn cách nào để tự biện minh. Từ đó, Đường Cao Tông nảy ý phế truất Vương thị và đưa Võ Chiêu nghi lên thay. Tuy nhiên, sự việc này có vấn đề về tính chân thật, bởi vì Cựu Đường thư và Đường hội yếu (唐会要) đều chỉ nói qua việc An Định chết đột ngột mà không nói nguyên nhân, sách Cựu Đường thư cũng là sách soạn thời gian sau khi nhà Đường diệt vong chứ không phải là trong triều Đường, nếu có bất kì lời đồn đương thời thì cũng không thể không ghi vào, không cần phải đợi hai sách chính phủ đời Tống soạn mới xuất hiện.
Năm Vĩnh Huy thứ 6 (655), mùa hạ, tháng 6, Võ Chiêu nghi tố cáo mẫu thân của Vương Hoàng hậu là Ngụy Quốc phu nhân Liễu thị đã cùng Hoàng hậu dùng bùa phép hãm hại mình, từ đó Liễu thị không được vào cung nữa. Cậu của hoàng hậu là Trung thư lệnh Liễu Thích (柳奭) bị giáng chức. Trong lúc đó, Trung thư Xá nhân Lý Nghĩa Phủ vốn bị Trưởng Tôn Vô Kỵ ghét, vốn bị Vô Kỵ biếm chức, nhân đó dâng sớ xin phế Hậu lên Cao Tông. Cao Tông vui mừng, bèn cho triệu Lý Nghĩa Phủ vào cung, cho phục chức. Phe cánh của Võ Chiêu nghi ngày càng lớn mạnh. Mùa thu năm ấy, Cao Tông triệu Trưởng Tôn Vô Kỵ, Chử Toại Lương và Lý Thế Tích vào hỏi ý kiến việc phế hậu, Lý Thế Tích cáo ốm không tới. Trong buổi nghị sự, Chử Toại Lương đều lên tiếng can ngăn Cao Tông, còn Trưởng Tôn Vô Kỵ im lặng để tỏ ra không hài lòng. Khi Lý Thế Tích nhập triều, Cao Tông đến hỏi Lý Thế Tích, Tích nói: "Đó là gia sự của bệ hạ, không cần hỏi đến ngoại thần". Vấn đề "Phế Vương lập Võ" càng lúc càng có lợi cho Võ Chiêu nghi.
Giành lấy quyền lực
Năm Vĩnh Huy thứ 6 (655), ngày 13 tháng 10 (tức ngày 27 tháng 11 dương lịch), Đường Cao Tông lấy tội danh "Âm mưu hạ độc" (謀行鴆毒), ra chỉ phế truất Hoàng hậu Vương thị và Thục phi Tiêu thị làm thứ nhân, đều giam vào biệt viện, đồng thời đày gia tộc đến Lĩnh Nam. Sau đó 7 ngày, tức ngày 20 tháng 10 (âm lịch), Đường Cao Tông lần nữa hạ chiếu đem lập Võ Chiêu nghi làm hoàng hậu. Đường Cao Tông lệnh hai người Lý Tích cùng Vu Chí Ninh đem tỉ thụ hoàng hậu đến làm lễ sách lập cho Võ hậu, đồng thời cũng mệnh "Tứ di tù trưởng" đến ngoài chúc mừng ở Túc Nghĩa môn (肅義門) và mệnh phụ vào nội điện triều bái Võ hậu. Điển lệ quan viên và mệnh phụ triều bái hoàng hậu trong dịp sách lập của các triều đại sau đều từ đó mà thành.
Tuy đã là hoàng hậu, Võ thị vẫn không dừng lại việc thủ tiêu các kẻ thù của mình, bắt đầu từ Vương thị, Tiêu thị cùng thái tử đương nhiệm là Lý Trung. Kể từ khi bị phế thì Vương thị và Tiêu thị được chuyển vào một biệt viện, Cao Tông mềm lòng hay đến thăm và dự định thả họ ra, Võ hậu hay tin bèn giết cả hai người một cách rất tàn nhẫn. Sau khi xử lý hai người này rồi, Võ hậu tiếp tục giải quyết Thái tử Lý Trung để đem ngôi vị về cho con trai mình. Đầu năm Hiện Khánh nguyên niên (656), Hoàng thái tử Lý Trung bị phế truất. Trước đó, đại thần Hứa Kính Tông dâng sớ xin thay luôn ngôi hoàng thái tử, phế Lý Trung mà lập con trai cả của Võ Hoàng hậu là Lý Hoằng. Vì lý do này, Đường Cao Tông ép Thái tử viết biểu nhường ngôi, Thái tử bất đắc dĩ phải nghe theo. Tháng 2 năm ấy, Cao Tông lập Đại vương Lý Hoằng làm hoàng thái tử và giáng Thái tử Lý Trung làm "Lương vương" (梁王), lại cho Trung nhậm lĩnh Đô đốc Lương châu, đây đều là thông lệ của tất cả các phiên vương tông thất nhà Đường.
Từ năm Hiện Khánh thứ 2 (657), Võ hậu cùng phe đảng tìm cách trả thù những người không ủng hộ mình, ban đầu là Chử Toại Lương và Hàn Viện. Cùng năm ấy, Đường Cao Tông hạ chỉ giáng Chử Toại Lương làm Đô đốc Đàm Châu. Cuối cùng, Chử Toại Lương bị biếm đến Quế Châu rồi Ái Châu, An Nam, cuối cùng uất ức mà chết vào tháng 10 (ÂL) sang năm, tức năm 658 công lịch. Vào năm Hiện Khánh thứ 4 (659), Võ hậu giật dây cho Hứa Kính Tông và Lý Nghĩa Phủ hãm hại Trưởng Tôn Vô Kỵ cùng các thế lực chống đối khác dứt điểm. Lúc đó, có người tố cáo hai viên quan là Vi Quý Phương (韋季方) và Lý Sào (李巢) mưu làm việc trái phép, Đường Cao Tông giao cho Hứa Kính Tông điều tra. Kính Tông dụ dỗ Quý Phương khai rằng Triệu Quốc công Trưởng Tôn Vô Kỵ có thông đồng với mình. Cao Tông bất ngờ về việc này, lại sai Kính Tông đưa Vô Kị ra tra xét. Cuối cùng, Vô Kị bị bãi bỏ phong ấp và chức Thái úy, giáng làm Dương Châu Đô đốc, đày đến Kiềm Châu. Hứa Kính Tông nhân đó tố cáo Chử Toại Lương cùng Hàn Viện và Liễu Thích. Viện và Thích bị bãi chức, còn Chử Toại Lương tuy đã chết cũng bị trừ quan tước. Cuối cùng, Trưởng Tôn Vô Kỵ cũng bị bức tử trong năm đó. Kết cuộc của Hàn Viện cũng không khá hơn, sau khi bị đoạt chức tước thì ông bị biếm làm Thứ sử Ái Châu. Những người khác như Vu Chí Ninh (于志寧) và Lai Tế (來濟), khi trước cũng thuộc phe Cựu thần phản đối lập Võ thị, nay cũng đều bị điều đi khỏi kinh sư.
Đến tận đây, Đường Cao Tông Lý Trị mới bắt đầu công cuộc quân chủ tập quyền để nắm được quyền lực tuyệt đối cho các hoàng đế nhà Đường về sau. Từ khi Tào Ngụy và nhà Tấn đến khi sự kiện "Phế Vương lập Võ" diễn ra, quân chủ của nền chính trị Trung Quốc chịu thời gian dài bị tầng lớp quan lại kiềm chế. Nhờ sự kiện này, chính quyền quân chủ một lần nữa được cải thiện, đối với cục diện lịch sử về sau cũng ảnh hưởng rất lớn.
Tranh chấp gia tộc
Trước kia, Võ Sĩ Hoạch lấy vợ cả là Tương Lý thị, sinh hai con trai Nguyên Sảng, Nguyên Khánh; sau lại lấy Dương thị sinh ba con gái: người con đầu là Võ Thuận lấy Hạ Lan An Thạch (賀蘭安石), thứ hai là Võ hậu, người thứ ba lấy Quách Hiếu Thân (郭孝慎) và mất sớm. Sĩ Hoạch chết, Nguyên Sảng, Nguyên Khánh cùng con người anh Sĩ Hoạch là Võ Duy Lương (武惟良), Võ Hoài Vận (武懷運) tỏ ra bất kính với Dương thị nên bị bà ta ghét. Khi đó, An Thạch và Hiếu Thận cũng đã chết, vợ An Thạch sinh ra Hạ Lan Mẫn Chi (賀蘭敏之) và một người con gái. Võ hậu từ khi được lập, Dương thị trở thành "Vinh Quốc phu nhân" (榮國夫人); vợ An Thạch là Võ Thuận làm "Hàn Quốc phu nhân" (韓國夫人), bọn Nguyên Sảng đều được phong chức vị cao. Vào một hôm, Vinh Quốc phu nhân bày tiệc rượu trong gia đình, bọn Duy Lương tỏ thái độ bất mãn, phu nhân rất giận. Võ hậu biết chuyện, liền đày bọn Duy Lương làm Thứ sử các Châu xa. Nguyên Khánh, Nguyên Sảng lo buồn mà chết.
Con trai Hàn Quốc phu nhân là Hạ Lan Mẫn Chi, vốn được cải họ Võ làm kế tự cho Võ Sĩ Hoạch, nên từ trước đã được kế tập tước "Chu Quốc công" (周國公). Sau khi mẹ và em gái chết, Mẫn Chi ngày càng trở nên phóng túng, Võ hậu sinh lòng chán ghét. Mẫn Chi cư nhiên tư thông với con gái Dương Tư Kiệm (杨思俭) - vốn đang chờ tuyển làm Thái tử phi cho Thái tử Lý Hoằng. Biết tin, Võ hậu tức giận mà đem Mẫn Chi đày đi Lôi Châu, đổi sang họ cũ là họ Hạ Lan, tước đi tước hiệu Chu Quốc công. Con trai Võ Nguyên Sảng là Võ Thừa Tự (武承嗣) được triệu về kinh kế thừa tước Chu Quốc công thay thế Mẫn Chi.
Nhị Thánh lâm triều
Từ năm Hiện Khánh thứ 5 (660), Võ hậu cùng với Cao Tông đi tuần du vùng quê nhà là Bân Châu. Bà tổ chức yến tiệc thật lớn, mời hàng xóm và thân tộc đến dự. Cuối năm này, Đường Cao Tông phát chứng đau đầu, sức khỏe suy yếu nghiêm trọng. Có lời đồn việc đó là do Võ hậu ngầm bỏ thuốc độc bộc phát chậm vào đồ ăn của ông. Nhân việc này, Võ hậu can dự vào triều chính, quyết định nhiều việc trong triều, bắt đầu lấn át Cao Tông. Sử sách ghi nhận bà tinh thông văn sử, giải quyết công việc hiệu quả nhanh gọn, quyền lực của Cao Tông từ đây bị thu hẹp. Việc Võ hậu can thiệp vào công việc triều chính quá nhiều khiến Đường Cao Tông không hài lòng, dần dần giữa hai người xuất hiện mâu thuẫn. Bởi vì khi trước Võ hậu luôn nhu thuận, làm đúng ý niệm của Cao Tông, cho nên Cao Tông luôn muốn lập bà làm hoàng hậu để chứng tỏ quyền hạn của mình. Đến đây khi Võ hậu bộc lộ rõ khả năng của mình, đối với Đường Cao Tông hẳn nhiên là cảm giác không hài lòng.
Năm Lân Đức nguyên niên (664), đạo sĩ Quách Hành Chân (郭行真) thường ra vào cung cấm làm tà thuật. Đường Cao Tông biết việc này là do Võ hậu chủ mưu nên rất tức giận, triệu đại thần Thị lang Thượng Quan Nghi (上官儀) vào cung. Nghi tâu rằng: "Hoàng hậu chuyên quyền, không giữ đạo làm vợ, cần phải phế đi". Cao Tông chấp thuận, lệnh cho Nghi tìm cơ hội mà ra tay. Có quan viên hầu trực đem chuyện này tố cáo với Võ hậu, bà bèn đến chỗ Cao Tông kêu khóc thảm thiết. Cao Tông không biết trả lời ra sao, bèn đổ hết mọi chuyện cho Thượng Quan Nghi. Tháng 12 năm đó, Võ hậu sai Hứa Kính Tông tố cáo Thượng Quan Nghi và Phế Thái tử Lương vương Lý Trung phản nghịch, bắt Nghi hạ ngục rồi ban rượu độc cho Lương vương Lý Trung. Sang đầu năm sau (665), mùa xuân, Thượng Quan Nghi và con là Thượng Quan Đình Chi (上官庭芝) bị chém đầu. Từ đây mỗi khi Cao Tông thiết triều, Võ hậu đều buông rèm ngồi sau bảo tọa cùng tham dự, sử gọi là Nhị Thánh (二聖). Thời Đường hay xưng thiên tử là Thánh nhân (聖人), nên khi Võ hậu cũng cùng Cao Tông lâm triều, tự nhiên có tới hai vị thánh nhân. Do đó, lịch sử gọi giai đoạn này là Nhị Thánh lâm triều (二聖臨朝).
Từ khi nắm chính quyền, triều đình Cao Tông dưới bàn tay của Võ hậu ngày càng hưng thịnh. Do đó, bà tích cực khuyên ông tiến hành khuếch trương thế lực cùng địa vị của hai người bằng cách tiến hành đại lễ Phong thiện (封禅) ở núi Thái Sơn. Cái gọi là "phong thiện", chính là một loại đại lễ cổ đại, xảy ra vào lúc thái bình thịnh thế, các thiên tử vì muốn chứng tỏ quyền uy mà tiến hành các loạt lễ tế cáo Trời và Đất - hai nhân tố tối cao trong văn hóa Trung Hoa. Đây được gọi là đại lễ bởi vì cần trải qua một chu kì lễ nghi phức tạp ở một địa điểm xa kinh thành, hơn nữa là tụ tập đủ loại quan viên trong triều đình, do đó phương tiện đi lại cùng nhân lực đều tiêu tốn rất lớn. Theo quy tắc, trong buổi lễ thì thiên tử sẽ tế với vai trò "Sơ hiến" (初献), còn công khanh là "Á hiến" (亚献), nhưng Võ hậu vì thấy lý do thiên tử biểu thị Hoàng Thiên, còn hoàng hậu vị biểu thị Hậu Thổ, do đó muốn tự mình đảm nhận vị trí Á hiến sau Cao Tông. Ý kiến này của bà nhanh chóng được Cao Tông đồng thuận. Vì thế vào năm Lân Đức thứ 2 (665), tháng 10, Đường Cao Tông dẫn suất Văn võ bá quan, còn Võ hậu suất dẫn mệnh phụ, đồng thời từ Đông Đô Lạc Dương xuất phát đến Thái Sơn. Đi cùng đến dự có các đặc sứ nhóm quốc gia có quan hệ triều bái với nhà Đường là Đột Quyết, Nhật Bản, Ba Tư,... để chứng kiến đại lễ vinh hiển này của vợ chồng Cao Tông.
Năm Thượng Nguyên nguyên niên (674), tháng 8, Đường Cao Tông nhân dịp truy tôn thêm thụy hiệu cho các hoàng đế và hoàng hậu, thì đổi xưng là Thiên hoàng (天皇), Võ hậu là Thiên hậu (天后), để tránh danh xưng hoàng đế và hoàng hậu của các vị đời trước, nhân dịp này cũng đại xá thiên hạ. Thiên hậu dâng lên Thiên hoàng một danh sách gồm 12 điều để trị quốc, được gọi là Kiến ngôn thập nhị sự (建言十二事), tất cả đều được Thiên hoàng thông qua. Do tư liệu thiếu khuyết, không có bất kỳ thông tin nào về sự hiệu quả của 12 điều này.
Nội dung đại khái:
Sang năm sau (675), Thiên hoàng bị bệnh đau đầu rất nặng. Do ông không thể quản lý triều chính, liền cùng các đại thần thương nghị, thảo luận việc cho phép Thiên hậu tiến hành nhiếp chính. Các đại thần là Tể tướng Hác Xử Tuấn (郝處俊) và đồng liêu Lý Nghĩa Diễm (李義琰) can ngăn, dẫn lại chuyện Ngụy Văn Đế Tào Phi từng ra lệnh cấm để hoàng hậu lâm triều, việc bèn thôi. Khi Thiên hậu biết chuyện, liền triệu tập rất nhiều văn nhân học sĩ, soạn nhiều sách cổ như Liệt nữ truyện, Thần quỹ (臣軌),... rồi mật lệnh các học giả này dâng sớ tham quyết triều đình, làm cho quyền lực tể tướng bị ảnh hưởng. Đó gọi là "Bắc Môn học sĩ" (北門學士).
Thay ngôi Thái tử
Thiên hoàng sức khỏe ngày càng suy yếu, có ý nhường ngôi cho Thái tử Lý Hoằng, nhưng Thiên hậu không đồng tình. Về phần mình, Thái tử vốn thông minh, tri thư đạt lễ, nhân nghĩa hiếu thảo, nhiều lần giúp Cao Tông xử lý chính sự nên rất được vua cha yêu quý. Nhưng từ khi vua cha lâm bệnh, Thái tử vì cha mà gồng mình xử lý chính sự cộng thêm thể chất yếu ớt, bệnh tật, cuối cùng do quá lao lực mà tái phát bệnh cũ rồi qua đời. Thiên hoàng quá đau lòng vì cái chết của con trai, bèn truy tặng làm "Hiếu Kính Hoàng đế" (孝敬皇帝). Sau đó, Thiên hoàng ra chỉ lập Hoàng lục tử là Ung vương Lý Hiền làm thái tử.
Thái tử Lý Hiền là người thông minh, quyết đoán mạnh mẽ, xử lí chính sự dứt khoát quyết đoán, thưởng phạt công minh, được cả triều đình và Cao Tông kì vọng rất lớn. Nhưng không may cho Lý Hiền, thời điểm ông lên làm thái tử là lúc Võ hậu tham quyền nhất, muốn thao túng triều chính, thấy con trai mình tài năng nổi trội lại có tham vọng lấn lướt mình nên cực kì không vui. Khi ấy, trong cung có lời đồn đãi Thái tử vốn do Hàn Quốc phu nhân Võ Thuận sinh ra, Thái tử Hiền biết chuyện này trong lòng cảm thấy bất an, thái độ tỏ ra ngoài nét mặt. Thiên hậu nghe vậy càng ghét hơn. Đạo sĩ Minh Sùng Nghiễm (明崇儼) được Thiên hoàng và Thiên hậu coi trọng, thường gièm pha với bà: "Thái tử không thể thừa kế được, Anh vương có dung mạo giống Thái Tông, Tương vương về sau sẽ đại quý". Sau đó, Thiên hậu cho soạn Thiếu Dương chánh phạm (少陽政範) và Hiếu tử truyện (孝子傳) ban cho ông, lại nhiều lần quở trách ông ta vô cớ, nên Thái tử khi ấy trong lòng luôn rất bất an.
Sau đó, Thiên hậu lập tức chọn lập Anh vương làm thái tử thay thế, đổi thành "Hiển" làm húy danh. Thái tử khi còn là Chu vương đã kết hôn với Triệu thị, con gái Thường Lạc Công chúa (常樂公主) - cô của Thiên hoàng, đồng thời là con gái út của Đường Cao Tổ Lý Uyên, so với Thái tử thì Triệu thị là biểu cô. Thiên hoàng rất tán thành cuộc hôn nhân này, và vì duyên cố của Thường Lạc Công chúa mà rất thiên vị Triệu thị, song Thiên hậu không ưa Công chúa, vì thế đối với Triệu thị cũng chán ghét. Vào một dịp, Triệu thị do đắc tội với Thiên hậu liền bị giam lỏng trong Nội thị tỉnh, chỉ được đưa rau, thịt sống cho tự nấu ăn. Dần dần Triệu thị chết đói, Thiên hậu bèn đày cha Triệu thị là Triệu Côi (趙瑰) cùng Thường Lạc Công chúa ra đến Hoạt Châu.
Phế truất Trung Tông
Năm Vĩnh Thuần thứ 2, tức Hoằng Đạo nguyên niên (683), Thiên hoàng di giá Phụng Thiên cung (奉天宮) lâm bệnh. Biết mình không xong, ông bèn triệu Hoàng thái tử từ Trường An về Lạc Dương, mệnh Thái tử giám quốc và giao cho đại thần Bùi Viêm cùng Lưu Cảnh Tiên (劉景先) và Quách Chính Nhất (郭正一) cùng phụ chính. Sau đó, ông chuyển về Lạc Dương, bệnh chuyển nặng hơn, tể tướng cùng đại thần đều không thể tấn kiến.
Ngày 4 tháng 12 (tức ngày 27 tháng 12 dương lịch), Thiên hoàng băng hà ở Trinh Quán điện (貞觀殿). Khi ông lâm chung, cho cận thần viết di chiếu: "Sau 7 ngày tạm quàn, Hoàng thái tử lên ngôi hoàng đế trước linh cữu. Về chế độ viên lăng, nên chủ trương tiết kiệm. Quân quốc đại sự có việc không thể quyết định, liền nhờ Thiên hậu quyết định!". Theo di chiếu này, Hoàng thái tử Lý Hiển nối ngôi, tức là Đường Trung Tông, Thiên hậu Võ thị trở thành Hoàng thái hậu. Căn cứ theo di chiếu của Cao Tông thì mọi việc trong triều đều do Võ Thái hậu quyết đoán, do đó Võ hậu là vị hoàng thái hậu đầu tiên của nhà Đường, chính thức thực hiện việc nhiếp chính, thay quyền Trung Tông xử lý phần lớn đại sự. Sách sử gọi việc thái hậu nhiếp chính là Lâm triều xưng chế (臨朝稱制). Ở các triều đại trước, mẫu hậu lâm triều chỉ khi nhà vua còn nhỏ, lúc này Trung Tông kế vị đã 28 tuổi, nhưng bởi vì di chiếu của Cao Tông mà Võ Thái hậu tiếp tục nắm giữ quyền lực, điều này khiến trong triều dần xảy ra tranh chấp.