cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panjange alba
Panjange alba là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Sulawesi.
Tham khảo
Thể loại:Panjange
Podosilis annamita
Podosilis annamita là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1928.
Tham khảo
Thể loại:Podosilis
Andrei Marc
Andrei Ovidiu Marc (sinh ngày 29 tháng 4 năm 1993 ở Piatra Neamț) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu cho Concordia Chiajna ở vị trí trung vệ. Bố của anh, Ovidiu cũng là một cầu thủ bóng đá và dành hết sự nghiệp thi đấu ở Ceahlăul Piatra Neamț, ghi 41 bàn trong 186 trận đấu của Liga I.
Doddamalalavadi, Kunigal
Doddamalalavadi là một làng thuộc tehsil Kunigal, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Andrei Marc
Năm 2010, anh là thành viên của đội tuyển U-17 quốc gia România.
Vexillum articulatum
Tham khảo
Thể loại:Vexillum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1845
Rhynchina coniodes
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhynchina
Nalchik
Nalchik (tiếng Nga: Нальчик; tiếng Balkar: Нальчик; tiếng Kabardia: Налшык) là một thành phố ở khu vực Kavkaz miền nam nước Nga và là thủ phủ của Cộng hòa Kabardino-Balkar. Thành phố này nằm ở độ cao 550 m (1.804 ft) ở chân đồi của dãy núi Kavkaz. Nó có diện tích 131 km vuông (50,6 sq mi). Dân số:
Lịch sử
Slabada là tên gọi của khu vực nay là Nalchik. Đây là nơi sinh sống của những dân tộc bản địa Kabard, Balkar, Chechen, Adeki và Cherkese, cho đến khoảng năm 1743. Họ thỉnh thoảng xung đột và tranh giành đất đai. Thành phố Nalchik có từ đầu thế kỷ 19 khi Đế quốc Nga, cùng với những người định cư Do Thái, đã xây dựng một pháo đài vào năm 1818. Điều này đã khiến các cuộc tranh chấp giữa các dân tộc lắng dịu và cuộc sống của người dân trong vùng được cải thiện.
Năm 1838, một khu định cư quân sự của Nga được thành lập trong thành phố, và đến năm 1921, Nalchik trở thành trung tâm hành chính của Tỉnh tự trị Kabardino-Balkaria.
Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, vào ngày 2 tháng 11 năm 1942, Nalchik bị quân đội miền núi Romania (Vânători de munte) chiếm đóng dưới sự chỉ huy của Chuẩn tướng Ioan Dumitrache. Thành phố đã bị thiệt hại nặng nề trong cuộc xung đột.
Do bị chính quyền đối xử hà khắc, người Do Thái đã di cư ồ ạt khỏi Nalchik trong nhiều thập kỷ.
Nalchik được bình chọn là "thành phố sạch thứ hai của Nga" vào năm 2003.
Vào ngày 13 tháng 10 năm 2005, Nalchik bị tấn công bởi một nhóm lớn các chiến binh Yarmuk Jamaat do Shamil Basayev và Anzor Astemirov chỉ huy. Các tòa nhà do lực lượng an ninh Nga kiểm soát đã bị nhắm mục tiêu, khiến ít nhất 14 dân thường bị giết và 115 người khác bị thương. 35 cảnh sát đã thiệt mạng trong cuộc giao tranh và 85 chiến binh Yarmuk Jamaat đã bị giết trong khi 59 người khác bị bắt.
Địa vị hành chính
Trong khuôn khổ của các đơn vị hành chính, thành phố trực thuộc nước cộng hòa Nalchik, một đơn vị hành chính có địa vị ngang bằng với các huyện, bao gồm Nalchik và bốn khu dân cư nông thôn. Là một đơn vị đô thị, thành phố trực thuộc nước cộng hòa Nalchik được hợp thành Okrug đô thị Nalchik.
Thành phần dân tộc
Theo dữ liệu điều tra dân số năm 2002, Nalchik bao gồm các dân tộc sau:
Giáo dục
Nalchik là nơi có các cơ sở giáo dục đại học sau:
Khí hậu
Nalchik có khí hậu lục địa ẩm mùa hè nóng (phân loại khí hậu Köppen: Dfa) với mùa hè nóng và không có mùa khô. Mùa nóng kéo dài từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 9 và mùa lạnh từ tháng 12 đến tháng 3. Mưa chủ yếu nhỏ và dông, còn tuyết rơi với mức độ từ nhẹ đến vừa phải. Tốc độ gió thường không cao.
Thể thao
PFC Spartak Nalchik là một câu lạc bộ bóng đá có trụ sở tại Nalchik, đang thi đấu ở giải Ngoại hạng Nga. Giải vô địch cờ vua nữ thế giới đã được tổ chức tại Nalchik từ ngày 28 tháng 8 đến ngày 18 tháng 9 năm 2008.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thủ đô nước cộng hòa thuộc Nga Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Kabardino-Balkaria Thể loại:Địa điểm Holocaust ở Nga Thể loại:Thị trấn spa Nga Thể loại:Đế quốc Nga năm 1818 Thể loại:Khởi đầu năm 1818 Thể loại:Tỉnh Terek
Arınlı, Pütürge
Arınlı là một xã thuộc huyện Pütürge, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 200 người.
Athous pacei
Athous pacei là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Guglielmi & Platia miêu tả khoa học năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Athous
(190315) 1997 VY4
(190315) 1997 VY4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 5 tháng 11 năm 1997.
Sân vận động Arsenal (Tula)
Arsenal Stadium là một sân vận động đa năng ở Tula, Nga. Nơi đây, diễn ra các trận đấu bóng đá của câu lạc bộ FC Arsenal Tula. Sân vận động được xây dựng vào năm 1959 và có sức chứa 20.048 người.
(190315) 1997 VY4
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1997 Thể loại:Được phát hiện bởi Takeshi Urata Thể loại:Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Manchester United F.C. mùa bóng 1985–86
Mùa giải 1985–86 là mùa giải thứ 84 của Manchester United trong hệ thống bóng đá Anh và là mùa giải thứ 11 liên tiếp của họ ở giải đấu hàng đầu của bóng đá Anh.
Mặc dù đã vô địch FA Cup mùa trước, đội đã không được tham dự UEFA Cup Winners' Cup 1985–86 do lệnh cấm 5 năm đối với các câu lạc bộ Anh thi đấu tại các giải đấu châu Âu được áp dụng sau thảm họa Heysel tại Chung kết UEFA European Cup 1984-85. Thay vào đó, các câu lạc bộ đủ điều kiện tham dự châu Âu đều tranh Siêu cúp Liên đoàn bóng đá Anh.
Các phương tiện truyền thông đồn đoán rằng hai huấn luyện viên có nhiều khả năng chuyển đến Old Trafford: Terry Venables, người vừa từ chối lời đề nghị trở lại Anh từ Barcelnona để dẫn dắt Arsenal; và Alex Ferguson, người đội Aberdeen đã phá vỡ sự thống trị của hai gã khổng lồ Celtic và Rangers trong những mùa giải gần đây tại giải ngoại hạng Scotland. Bất chấp những lời đồn đoán này, Atkinson vẫn tiếp tục dẫn dắt Manchester United trong mùa giải tiếp theo, nhưng kỳ vọng dành cho ông về việc mang lại danh hiệu cho câu lạc bộ vẫn rất lớn.
Havelock, Iowa
Dân số
Dân số qua các năm:
Manchester United F.C. mùa bóng 1985–86
Lệnh cấm các câu lạc bộ Anh tham dự các giải đấu ở châu Âu đã được kéo dài sang mùa giải thứ hai, đồng nghĩa với việc United sẽ không thể tranh tài tại UEFA Cup 1986–87.
Petrosaltator rozeti
Petrosaltator rozeti là một loài động vật có vú trong họ Macroscelididae, bộ Macroscelidea. Loài này được Duvernoy mô tả năm 1833.
Manchester United F.C. mùa bóng 1985–86
Mark Hughes một lần nữa là chân sút số 1 của United, ghi 17 bàn ở giải vô địch quốc gia và 18 bàn trên mọi đấu trường. Tuy nhiên, phong độ của Hughes đã tụt dốc trong nửa sau của mùa giải sau khi ghi 11 bàn trước giáng sinh, và vào ngày 21 tháng 3 năm 1986, có thông tin cho rằng Mark Hughes sẽ rời United vào cuối mùa giải để ký hợp đồng với câu lạc bộ Barcelona đang chơi tại La Liga với một bản hợp đồng trị giá hai triệu bảng Anh. Manchester United đã ký hợp đồng với tiền đạo Peter Davenport của Nottingham Forest nhằm thay thế Hughes đồng thời chiêu mộ một tiền đạo khác là Terry Gibson từ Coventry City, ngay sau khi bước sang năm mới.
Havelock, Iowa
Xem thêm
Thể loại:Thành phố của Iowa Thể loại:Quận Pocahontas, Iowa
Petrosaltator rozeti
Tham khảo
Thể loại:Elephantulus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1833 Thể loại:Động vật Bắc Phi Thể loại:Động vật có vú châu Phi Thể loại:Động vật có vú Bắc Phi
Panjange cavicola
Panjange cavicola là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Sulawesi.
Manchester United F.C. mùa bóng 1985–86
Cơn khát danh hiệu của "Quỷ đỏ" chưa thể chấm dứt bởi đội trưởng Bryan Robson chỉ có mặt trong một nửa số trận đấu của câu lạc bộ mùa giải đó vì chấn thương.
Chú thích
Thể loại:Mùa giải của Manchester United F.C.
Cybosia flava
Cybosia flava là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cybosia
Tradescantia brevifolia
Liên kết ngoài
Thể loại:Tradescantia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
Dieteria bigelovii
Dieteria bigelovii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (A.Gray) D.R.Morgan & R.L.Hartm. mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dieteria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
(16821) 1997 VZ4
(16821) 1997 VZ4 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 5 tháng 11 năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1997 Thể loại:Được phát hiện bởi Takeshi Urata Thể loại:Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Dinebra perrieri
Liên kết ngoài
Thể loại:Dinebra Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968
Bất chỉnh hợp
nhỏ||200px|phải|Sự gián đoạn trầm tích trong 1 tỷ năm theo dấu hiệu địa chất, nơi có bất chỉnh hợp [[dolomit có tuổi 500 triệu năm phủ lên đá ryolit tuổi 1,5 tỉ năm.]] nhỏ|200px|phải|[[Bất chỉnh hợp của Hutton ở Jedburgh, Scotland, được John Clerk minh họa năm 1787 và chụp hình năm 2003.]] nhỏ|200px|Bất chỉnh hợp địa tầng tuổi [[Eemia trong một ám tiêu sau hô hóa thạch ở Great Inagua, Bahamas. Nền đá là san hô bị cắt bởi sự xâm thực; sau lưng nhà địa chất là các cột san hô sau khi xâm thực còn nhô cao trên bất chỉnh hợp sau khi mực nước biển dâng lên trở lại.]] Bất chỉnh hợp hay không chỉnh hợp là một bề mặt bóc mòn bị chôn phân chia hai phân vị địa tầng có tuổi khác nhau, cho thấy sự gián đoạn trầm tích trong quá khứ. Nhìn chung, lớp cổ hơn đã bị lộ ra trên mặt đất sau đó bị bóc mòn trong một khoảng thời gian trước khi các lớp trẻ hơn phủ lên trên nó, tuy nhiên thuật ngữ này còn được dùng để miêu tả và phân chia cột địa tầng trầm tích. Hiện tượng bất chỉnh hợp góc (xem bên dưới) được James Hutton phát hiện ở Jedburgh vào năm 1787 và Siccar Point năm 1788.
Các đá bên trên bất chỉnh hợp thì trẻ hơn các đá nằm bên dưới (trừ khi địa tầng bị đảo ngược). Một bất chỉnh hợp đặc trưng cho thời gian không có trầm tích lắng đọng trong một khu vực. Các dấu hiệu trầm tích địa phương trong khoảng thời gian gián đoạn trầm tích bị mất đi(do không có trầm tích) và các nhà địa chất phải dùng các đầu mối khác để phát hiện một phần lịch sử địa chất của khu vực đó.
Bất chỉnh hợp địa tầng
Bất chỉnh hợp địa tầng là bất chỉnh hợp giữa các lớp đá trầm tích song song nhau đặc trưng cho một giai đoạn bóc mòn hoặc không có trầm tích lắng đọng. Giả chỉnh hợp là một dạng của bất chỉnh hợp địa tầng trong đó có sự phân chia bởi một mặt phẳng đá gốc đơn giản; ví dụ, không có một bề mặt bào mòn nào bị chôn vùi trước đó.
Bất chỉnh hợp góc
nhỏ|trái|Bất chỉnh hợp góc của [[James Hutton|Hutton ở điểm Siccar, ở đây cát kết cổ màu đỏ Devon tuôi 345 triệu năm phủ lên cát kết greywacke Silur tuổi 425 triệu năm. ]] Bất chỉnh hợp góc khai thế nằm của hai phân vị địa tầng khác nhau về góc phương vị hoặc góc dốc, hoặc cả hai thứ, làm cho mặt lớp đá của hai phân vị cắt nhau theo một góc xác định.
Colvale
Colvale là một thị trấn thống kê (census town) của quận North Goa thuộc bang Goa, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Colvale có dân số 5475 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Colvale có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Colvale, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Goa
Podosilis apicecarinata
Podosilis apicecarinata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Podosilis
Ve (ký sinh)
Ve, còn gọi là bét hoặc tích (Ixodida) là các loài hình nhện, thường dài từ 3 đến 5 mm, là một phần của liên bộ Parasitiformes. Cùng với ve bét, chúng tạo thành phân lớp Acari. Ve là các loài ký sinh bên ngoài, sống bằng cách hút máu của động vật có vú, chim, và đôi khi cả bò sát và lưỡng cư. Ve tiến hóa từ kỷ Phấn trắng, dạng hóa thạch phổ biến nhất là ngâm hổ phách. Ve phân bố rộng rãi trên khắp thế giới, đặc biệt là ở những vùng khí hậu ấm áp, ẩm ướt.
Ve có bốn giai đoạn trong vòng đời của chúng, đó là trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành. Ve cứng có ba vật chủ, mất ít nhất một năm để hoàn thành vòng đời của chúng. Ve mềm có tới bảy giai đoạn nhộng, mỗi giai đoạn đều cần máu. Do có thói quen hút máu nên ve là vật trung gian truyền nhiều bệnh ảnh hưởng đến con người và các động vật khác.
Hình thái
Giống như các loài hình nhện khác, cơ thể ve có hai phần: đầu-ngực và bụng.
Có hai loại ve chính:
Ngoài ra còn có họ Nuttalliellidae gồm chỉ một loại ve rất hiếm thấy sống ở châu Phi.
Lây bệnh
Các loại ve chủ yếu kí sinh trên cơ thể vật nuôi trong nhà, đặc biệt là chó. Chúng lây lan từ động vật này qua động vật khác khi động vật tiếp xúc với nhau. Ve không những hút máu của động vật, mà còn có khả năng truyền nhiễm một số loại bệnh sang người. Một vài loài ve có thể tiết ra độc tố nguy hiểm.
Tham khảo
Thể loại:Động vật ký sinh Thể loại:Ve (ký sinh)
Aleuropteryx dragoonica
Aleuropteryx dragoonica là một loài côn trùng trong họ Coniopterygidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được V. Johnson miêu tả năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Aleuropteryx
Vieux-Fumé
Vieux-Fumé là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.
Liên kết ngoài
Vieux-Fume
Poa incrassata
Liên kết ngoài
Thể loại:Poa Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
The Everly Brothers
Cả hai anh em được đào tạo âm nhạc bài bản trong một gia đình nghệ thuật. Ngay từ thập niên 1940, cùng với bố Ike Everly và mẹ Margaret Everly, họ lập nên ban nhạc "The Everly Family". Không lâu sau, Chet Atkins phát hiện và đưa hai cậu nhóc học sinh Don và Phil trở thành những ngôi sao lớn của nước Mỹ.
Vexillum asperum
Vexillum asperum là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.
The Everly Brothers
Họ cùng nhau sáng tác và thu âm từ năm 1957 với bản hit đầu tay "Bye Bye Love" (1957). Ca khúc ngay lập tức nhận được phản hồi tích cực, và The Everly Brothers tiếp tục có thêm nhiều sáng tác thành công như "Wake Up Little Susie", "All I Have to Do Is Dream" và "Problems". Năm 1960, họ ký hợp đồng với Warner Bros. Records, thu âm "Cathy's Clown" – đĩa đơn thành công nhất sự nghiệp của họ. Phil và Don gia nhập Hải quân Hoa Kỳ vào năm 1961, tuy nhiên họ sớm xuất ngũ và phát hành ca khúc "That's Old Fashioned (That's the Way Love Should Be)" tiếp tục lọt vào top 10 tại Mỹ.
Vexillum asperum
Tham khảo
Thể loại:Vexillum Thể loại:Động vật được mô tả năm 2008
The Everly Brothers
Sau những tranh cãi với công ty đại diện quản lý Acuff-Rose Music và giám đốc của ARM Wesley Rose, The Everly Brothers không còn được yêu thích tại Mỹ vì dính vào những rắc rối sử dụng ma túy, cho dù vẫn đều đặn có những bản hit tại Anh và Canada trong thập niên 1960. Đầu thập niên 1970, Phil và Don giới thiệu những sản phẩm cá nhân đầu tiên, và tới năm 1973, ban nhạc chính thức tuyên bố tan rã. Đúng 10 năm sau, họ tái hợp và tiếp tục lưu diễn cho tới khi Phil qua đời vào năm 2014. Don qua đời vào năm 2021.
The Everly Brothers được coi là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn nhất thế hệ của mình. Rất nhiều nghệ sĩ lớn của thập niên 1960 đều coi họ là nguyên mẫu nghệ thuật, trong đó có thể kể tới The Beatles, The Beach Boys, Bee Gees hay Simon & Garfunkel. Năm 2005, tạp chí Rolling Stone xếp The Everly Brothers là "Bộ đôi song ca vĩ đại nhất mọi thời đại". Họ được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll ngay trong năm đầu tiên giải thương này ra đời (1986), và sau đó tại Đại sảnh Danh vọng Nhạc đồng quê vào năm 2001. Don cũng có tên tại Đại sảnh danh vọng và Bảo tàng nhạc sĩ vào năm 2019 với ghi nhận phần guitar thương hiệu trong ca khúc "Wake Up Little Susie" (1957).
Austrobuxus
Austrobuxus là một chi thực vật có hoa trong họ Picrodendraceae.
Loài
Chi Austrobuxus gồm các loài:
Contai
Contai là một thành phố và khu đô thị của quận Medinipur thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.
Địa lý
Contai có vị trí Nó có độ cao trung bình là 6 mét (19 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Contai có dân số 77.497 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Contai có tỷ lệ 82% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Contai, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang West Bengal
Athous paflagonensis
Athous paflagonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Gudenzi miêu tả khoa học năm 1998.
Tham khảo
Thể loại:Athous
Tên người Việt Nam
Tên người Việt Nam được các nhà nghiên cứu cho rằng bắt đầu có từ thế kỷ 2 TCN và càng ngày càng đa dạng hơn, trong khi có ý kiến khác cho rằng: "sớm nhất Việt Nam có tên họ vào khoảng đầu Công Nguyên".
Cấu trúc tên của người Việt giống với cấu trúc tên người Trung Hoa và tên người Triều Tiên. Tên người Việt thường được chọn lựa khá kỹ về mặt ngữ âm và ngữ nghĩa, dùng để phân biệt người này với người khác. Ngày nay, nhiều người Việt hải ngoại còn đặt tên theo thứ tự phương Tây là tên trước, họ sau, hoặc đặt tên theo tên tiếng nước ngoài. Không có một nguyên tắc chung nào trong việc đặt tên, nhưng đối với tâm lý của người Việt Nam, việc đặt tên rất quan trọng vì mỗi cái tên gắn chặt với mỗi con người suốt đời. Có thể căn cứ vào đặc điểm, giới tính, hoàn cảnh gia đình, dòng họ, quê hương, xã hội, ước vọng hoặc thậm chí nỗi uất hận của người đặt tên gửi gắm vào cái tên nào đó.
Tên người Việt Nam được đọc và viết theo thứ tự họ trước tên sau. Trước đây, như là một phần của kị húy, người Việt Nam dùng họ để gọi hay xưng hô lịch sự khi xã giao, chỉ gọi tên khi là người nhà hay thân thiết như bạn bè, giống như văn hóa gọi tên của Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản. Ví dụ: Bà Trưng, Bà Triệu, Cụ Phan, Hồ Chủ tịch / Bác Hồ, Ngô Tổng thống... Từ thời Pháp thuộc, xưng hô bị ảnh hưởng bởi văn hoá Pháp, người Việt chuyển sang xu hướng gọi tên đơn ở cuối thay vì gọi họ như trước. Tuy vậy khi cần xưng hô trang trọng hơn, người Việt thường dùng cả họ tên đầy đủ, hoặc phần tên có cả tên đệm và tên chính (miễn sao từ 2 âm tiết trở lên), như là một cách tránh gọi "cộc lốc", khiến người nghe cảm thấy tên của người được gọi không bị thô hay kém trang trọng. Ví dụ như với giới lãnh đạo thì gọi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng thay vì Tổng Bí thư Trọng, Chủ tịch nước Thưởng; giới danh tiếng thì gọi cầu thủ (Lê) Công Vinh, ca sĩ Hoàng Bách thay vì cầu thủ Vinh, ca sĩ Bách.
Họ và tên người Kinh có thể viết theo chữ Hán với chữ Nôm để biểu nghĩa (tránh đồng âm khác nghĩa) nếu tên người đó không phải là tên gốc tiếng phương Tây như "Xăng", "Ga", "Cô Vi", do chữ Quốc ngữ (chữ Latinh) là chữ tượng thanh nên các từ đồng âm khác nghĩa thì viết giống nhau. Ví dụ như 忠英 ("Trung Anh", trung nghĩa và anh hùng) và 梅櫻 ("Mai Anh", cây mai và cây anh đào).
Họ và tên của người Việt
Thông thường, họ tên người Kinh được nói và viết theo thứ tự "họ trước tên sau" theo cấu trúc là Họ + Tên, nhưng phân chia không đồng nhất tuỳ từng người. Ví dụ như bên dưới: Họ thường có 1 từ (thường mang họ của bố), đôi khi là 2 từ (do họ bố là họ kép hoặc do đặt họ mẹ kèm theo). Tên đệm thường là 1 từ, có người không từ nào (ví dụ như Phạm Tuân). Tên chính thường có 1 từ, nhưng cũng có người có nhiều từ (ví dụ như Nguyễn Phong Hồng Duy, Nguyễn Thị Ánh Viên).
Cá biệt có hàng ngàn người nam thuộc 9 dòng họ ở 3 thôn Cẩm Khê, Bối Khê, Cẩm Bối thuộc xã Liên Khê huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên đều bắt đầu bằng Họ đệm là Đỗ như Đỗ Tràng, Đỗ Văn, Đỗ Bá, Đỗ Quang, Đỗ Đình, Đỗ Trí, Đỗ Đắc, Đỗ Khoa, Đỗ Trọng. Chữ Đỗ ở đây không phải là họ mà chỉ là chữ đệm, còn họ chính là chữ thứ nhì như Tràng, Văn, Bá, Quang, Đình... trong khi con gái thì lại đặt tên có họ chính đứng đầu như người bình thường như Tràng Thị Xuân, Văn Thị Thu...
Ngoài ra người Kinh còn nhiều loại tên khác, có loại đã vĩnh viễn đi vào lịch sử, có loại mới xuất hiện khi Việt Nam tiếp xúc với văn hóa tây phương, có loại dành riêng cho một giai cấp hoặc tầng lớp xã hội nhất định...
Họ người Việt
Họ người Việt được đặt ở đầu, trước tên đệm và tên chính. Họ người Việt chủ yếu là đơn âm (một số là họ lưỡng âm như Hoàng Phủ, Âu Dương, Tôn Thất...) Nếu như họ người ở các nước khác còn gọi là "tên gia tộc", nghĩa là những người có chung họ thường sẽ thuộc một gia tộc có chung huyết thống, thì những người Việt nếu có chung họ cũng không thể khẳng định đều là từ một gia tộc hoặc chung huyết thống. Bởi vì trong lịch sử, nhiều người đã được vua chúa ban cho họ mới, hoặc phải đổi họ (hay vay mượn họ gia đình khác) để hoạt động chính trị hoặc tránh sự trừng phạt hay tàn sát bản thân hoặc gia đình.
Trước thời Pháp thuộc, người Việt không có tục đặt họ kép bằng cách ghép họ bố và họ mẹ. Chưa có ghi nhận người Việt nào trước thế kỉ 20 có họ kép bố-mẹ. Tục đặt họ bố-mẹ này có lẽ được du nhập văn hóa từ cách đặt tên của tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Pháp (trong giai đoạn chữ Quốc ngữ dần phổ biến và văn hóa Pháp có sự ảnh hưởng trong thời Pháp thuộc). Hiện nay việc đặt họ kép bằng cách ghép họ bố và họ mẹ phổ biến hơn trước, chẳng hạn Lê Nguyễn Quỳnh Anh, Trần Lê Quốc Toàn... Do ảnh hưởng thay đổi chính trị dẫn đến việc cải, đổi họ tên, họ người Việt hiện tập trung 90% dân số trong 14 họ chính.
Tên người Việt
Tên đi theo cấu tạo tên đệm + tên chính. Tên đệm có thể có hoặc không, tên chính có thể là từ đơn âm hoặc đa âm.
Tên đệm
Tên đệm (hay tên lót) phổ biến nhất của người Việt là "Văn" (文), "Hữu" (有) dùng cho nam giới và "Thị" (氏) dùng cho nữ giới, luôn nằm giữa họ và tên chính. Trong khi họ là để phân biệt huyết thống và tên chính dùng để phân biệt người này với người khác thì một số tên đệm thường dùng để phân biệt giới tính (nam, nữ). Ví dụ, những cái tên nổi tiếng như Thị Kính, Thị Mầu trong Quan Âm Thị Kính, Thị Nở trong Chí Phèo hay "Thị" trong tác phẩm Ngày xưa Hoàng Thị của nhạc sĩ Phạm Duy... Tuy nhiên không phải người Việt nào cũng có tên đệm (như Lê Lợi, Nguyễn Trãi, Phạm Tuân, Tôn Thất Tùng, Trần Đăng Khoa...)
Dù vậy ngày nay, những tên lót phổ biến này lại không được người Việt ưa thích vì chúng được cho rằng không hay bằng những tên lót khác, đặc biệt là "Thị". Chữ 氏 (thị) vốn là của từ "thị tộc" mang nghĩa là "người/vật của dòng họ" (như "Đại Lý Đoàn thị", "Lý thị Triều Tiên"). Chữ này cũng đồng âm với chữ 侍 (thị) có nghĩa là "hầu hạ" như trong "thị vệ" (侍衛), hay "thị nữ" (侍女) có nghĩa là "hầu gái", khiến người phụ nữ bị đánh giá thấp kém. Do đó một số lượng không nhỏ phụ nữ Việt Nam hiện nay có tên đệm là "Thị" hay kiêng kỵ và bỏ chữ này khi viết hay xưng đầy đủ họ tên. Ví dụ như poster phim "Kiều" do Mai Thu Huyền sản xuất công bố nữ diễn viên Trình Thị Mỹ Duyên trong vai chính, tên của cô được viết là "Trình Mỹ Duyên" và bỏ chữ "Thị". Nếu xét tới liên kết nghĩa với tên chính thì chữ "Thị" (氏) không có tác dụng bổ nghĩa cho tên chính. Hầu hết phụ nữ Việt Nam hiện nay nếu mang họ kép thì không có "Thị" đệm trong tên.
Do việc gọi tên ở cuối nhiều hơn thay cho gọi họ, hiện nay rất nhiều người tưởng lầm rằng phần tên ở giữa là thuộc phần họ, nhưng theo đúng lý thì tên ở giữa là phần gắn với tên ở cuối tạo nên nghĩa đầy đủ cho tên chính của một người Việt, do vậy nó thuộc phần tên chính. Ví dụ như một người tên "Nguyễn Thành Công" tự ghi trong một đơn từ hay hồ sơ với phần họ (Surname hay Family name hoặc Last name) và tên (First Name hoặc Given Name) được tách riêng, người này ghi "Họ: Nguyễn Thành", "Tên: Công" là không chính xác, mà chính xác phải ghi là "Họ: Nguyễn", "Tên: Thành Công", vì nếu gặp phải trường hợp đảo họ tên, "Nguyễn Thành Công" sẽ được đảo lại thành "Thanh Cong Nguyen" thay vì "Cong Nguyen Thanh". Lợi ích của việc xác định chính xác này là theo thói quen của người phương Tây, sẽ có lúc tên "Thanh Cong Nguyen" được viết tắt là "T.C. Nguyen" và gọi thành "Mr. Nguyen" (gọi đúng phần họ), thay vì "Cong Nguyen Thanh" bị viết tắt thành "C.N. Thanh" gọi thành "Mr. Thanh" (gọi nhầm sang tên giữa). Trường hợp ngoại lệ là người có họ kép vốn sẵn như "Âu Dương Lâm" (họ Âu Dương), "Tôn Thất Lâm" (họ Tôn Thất) hoặc người có họ kép do từ họ mẹ kèm sau họ bố như "Nguyễn Trần Lâm", "Phạm Vũ Lâm"... thì phải ghi chính xác là "Họ: Âu Dương | Tôn Thất | Nguyễn Trần | Phạm Vũ" và "Tên: Lâm". Khi bị đảo họ, cách đảo đúng sẽ là "Lam Ton That", "Lam Au Duong" (phần họ có thể thêm gạch ngang thành "Lam Ton-That", "Lam Au-Duong" hoặc viết liền thành "Lam Tonthat", "Lam Auduong" để chỉ rõ họ kép).
Nhiều người hiện nay xác định phần tên giữa không được coi là tên đệm, tức là tên chính sẽ là hai âm tiết trở lên. Tuy nhiên vì không còn phổ biến viết gạch nối (-) cho từ ghép hay từ phức như trước, việc xác định các phần họ, tên đệm, tên chính trở nên khó khăn hơn. Điều này cũng gây rắc rối cho việc viết tên người Việt khi bị đảo họ và tên trong ngôn ngữ phương Tây, nhất là trong các thủ tục hành chính liên quan tới vấn đề nhập cảnh và cư trú như xin visa.
Hình thức và mối liên kết
Xét về mặt liên kết với các thành phần khác trong tên, tên đệm có thể là thành phần độc lập, cũng có thể liên kết với tên họ hoặc với tên chính.
Chức năng tên đệm
Tên đệm có thể có nhưng cũng có thể không có nên chức năng của nó đôi khi cũng không rõ ràng. Một số tên đệm có chức năng tương đối rõ:
Tên chính
Tên chính là tên của riêng cá nhân, phân biệt của cá nhân này với những cá nhân khác, đặc biệt là cùng họ. Trong tên của người Việt, tên chính luôn ở vị trí cuối cùng. Thường thì tên chính là một âm như Lê Duẩn, Nguyễn Văn Thể, Nguyễn Thị Bình, nhưng cũng có trường hợp là đa âm như Nguyễn Phúc Vĩnh San, Trương Mỹ Hoa, Nguyễn Thị Kim Ngân...
Lưu ý tên chính khác với tên thường gọi ở cuối. Người Việt có thói quen thường dùng tên cuối để gọi nhanh, nhưng nhiều trường hợp chỉ riêng tên đơn âm cuối là chưa đủ mà nó cần phải kết hợp với phần tên đứng trước (mà thường bị hiểu nhầm là tên đệm) mới tạo nên tên chính mang nghĩa đích thực. Ví dụ như Nguyễn Ngọc Trường Sơn, tên người này phân tích đúng sẽ là phần họ: "Nguyễn"; phần đệm: "Ngọc"; tên chính: "Trường Sơn" (nghĩa là "núi dài"). Do bình thường mọi người chỉ gọi anh là "Sơn", nên sẽ hay hiểu nhầm rằng phần đệm là "Ngọc Trường" và tên chính là "Sơn".
Đặc điểm
Tên chính của người Việt thường có những đặc điểm sau:
Tục lệ đặt tên
Một số địa phương khác, trong dịp tế tổ, các gia đình có con cháu mới sinh sắm sửa cơi trầu, chai rượu, hương hoa, lễ vật đến nhà thờ họ yết cáo tiên tổ và vào sổ họ cho các con trai trước lễ yết cáo, ngày đó mới có tên húy chính thức, được họ hàng công nhận. Trong khi vào sổ họ phải đối chiếu gia phả để xem có trùng tên các vị tiên tổ hoặc ông bà chú bác trong nội thân hay không. Nếu có tức là phạm húy thì phải đổi tên. Ở nông thôn, các vị có uy vọng trong làng, trong họ thường được dân chúng biếu trầu rượu và nhờ đặt tên cho con. Người đặt tên được gia đình đó nhớ ơn suốt đời. Ngày nay, theo nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2005 của Chính phủ Việt Nam về đăng ký và quản lý hộ tịch, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh con; bố, mẹ có trách nhiệm đi khai sinh cho con; nếu bố mẹ không thể đi khai sinh thì ông bà hoặc những người thân thích khác đi khai sinh cho trẻ.
Chọn tên chính
Lấy tiếng nước ngoài như: Phạm Bá Rose, Vũ Thị Noel, Đặng Thị Milla...
Theo bài thơ trên, tên các hoàng tử thuộc dòng đế, mỗi thế hệ sẽ dùng một bộ chữ.
Lúc mới sinh, các trẻ sơ sinh thường được gọi bằng tên quai nôi hay tên cúng cơm như: Tèo, Tộp, Út, Thôi, Nữa, Gắng, Ráng... và cũng có thể là Tom, Henry, Ghita, Mary... Chỉ tên chính được ghi trong giấy khai sinh khi đăng ký và trong mọi hồ sơ về sau này.
Quy định của pháp luật pháp Việt Nam
Bộ luật Dân sự Việt Nam ban hành ngày 27/6/2005, phần thứ nhất (Những quy định chung), chương III (Cá nhân), mục 2 (Quyền nhân thân), điều 26 (Quyền đối với ho, tên) quy định:
Thủ tục thay đổi tên
Do nhiều lý do mà người ta xin thay đổi tên như điều chỉnh nhân thân bố mẹ ruột, đổi lại khai sinh của anh em ruột trong trường hợp trót dùng để khai sụt tuổi trong thi đấu thể thao thành tích cao, hoặc thích đổi tên đẹp hơn tên cũ.
Thời phong kiến
Việc đăng ký tên được thực hiện tại mỗi làng xã qua lệ mỗi năm khai số hộ, đàn ông 18 tuổi gọi là hoàng nam, từ 20 tuổi trở lên gọi là đại nam để phục vụ việc thu thuế thân. Nếu là phụ nữ, phải cải trang thành nam thì mới có tên để đăng ký dự thi, trường hợp tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ là một ví dụ. Bố bà vì tiếc tài con gái, cho cải trang thành nam để đi học và đổi thành tên Nguyễn Du.
Từ khoa thi năm 1829 học trò ứng thi phải khai đủ tên họ, lý lịch ông bố ba đời trên mặt quyển, lời khai phải được lý trưởng chứng nhận. Những người có ông bố ba đời làm nghề xướng ca, hay can án trộm cắp, hoặc làm giặc đều không được đi thi, cho nên nhiều người muốn đi thi đành phải thay tên đổi họ. Thời nhà Lê có khi lý trưởng còn phải ra tận trường thi để nhận diện thí sinh, tránh những vụ nhờ người đi thi hộ. Nhiều người ở xa đến kỳ thi không kịp về nguyên quán để thi cũng phải khai gian nên năm 1832 lại có đạo dụ cấm không được đổi tên họ quê quán để đi thi.
Đó là những thông tin về việc thay đổi tên thời phong kiến được sử sách chép lại, và chưa thấy tài liệu nào đề cập đến thủ tục thay tên.
Thời hiện nay
Những cái tên gây nhầm lẫn, phiền toái, phản cảm, ảnh hưởng xấu đến cuộc sống tinh thần... làm cho người mang tên khó hòa nhập với cuộc sống, có thể xin đổi lại (theo điều 27 của bộ Luật Dân sự năm 2005 ) dù việc này có thể gặp rắc rối khi thay đổi cho đồng bộ các giấy tờ liên quan như sổ hộ khẩu, học bạ, chứng minh nhân dân, giấy tờ nhà đất, xe cộ...
Thẩm quyền đăng ký việc thay đổi họ, tên, chữ đệm; cải chính họ, tên, chữ đệm, ngày, tháng, năm sinh; xác định lại dân tộc đó được đăng ký trong bản chính giấy khai sinh là ủy ban nhân dân cấp tỉnh, nơi đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc nơi đã đăng ký khai sinh của người có đơn yêu cầu.
Người xin thay đổi, cải chính hộ tịch phải nộp đơn (theo mẫu quy định) và xuất trình các giấy tờ sau đây: bản chính giấy khai sinh, sổ hộ khẩu gia đình (hoặc giấy đăng ký tạm trú có thời hạn hoặc giấy xác nhận cư trú của cơ quan công an) của người có đơn yêu cầu, chứng minh nhân dân.
Thời hạn giải quyết là 15 ngày, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Đế hiệu
Đế hiệu là tên triều đại của một vị vua được công bố trong ngày lễ đăng quang để minh chứng với thần dân trong nước vua là chủ tể, có mọi quyền hành trên thần dân và đất nước. Trong suốt thời gian trị vị vua chỉ có một đế hiệu. Tùy mỗi giai đoạn lịch sử Việt Nam, đế hiệu có thể do vua (tự) xưng (thời kỳ tự chủ) hoặc đế hiệu do vua Trung Quốc phong cho.
Năm 207 TCN, Triệu Đà đánh bại An Dương Vương, lập ra nước Nam Việt, xưng làm vua, đặt đế hiệu là Triệu Vũ Đế. Nhà hậu Lê: Từ Lê Nhân Tông tới Lê Tương Dực, vua Trung Quốc đều phong cho làm An Nam Quốc Vương. Nhà Tây Sơn: Quang Trung được phong là An Nam Quốc Vương. Nhà Nguyễn: vua Gia Long được phong là Việt Nam Quốc Vương.
Miếu hiệu
Miếu hiệu là tên vua đã chết được vua nối ngôi, hoặc đình thần đặt để viết trên bài vị hay trên các bài văn tế đọc trong các dịp giỗ chạp, truy tôn là Tổ, hoặc Tông. Miếu hiệu có từ nhà Thương (Trung Quốc), tại Việt Nam từ thời Lý mới lập miếu hiệu. Lý Công Uẩn có miếu hiệu là Lý Thái Tổ, Lý Phật Mã miếu hiệu là Lý Thái Tông... Quang Trung có miếu hiệu là Thái Tổ Võ hoàng đế. Thời Nguyễn, ba vua đầu có miếu hiệu là Thế Tổ (Gia Long), Thánh Tổ (Minh Mạng), Hiến Tổ (Thiệu Trị)...
Tôn hiệu
Tôn hiệu là tên vua được triều đình đặt trong những ngày đặc biệt như ngày lên ngôi hoàng đế, ngày thượng thọ ngũ tuần, lục tuần, ngày thắng trận trở về. Trong các dịp này, đình thần tổ chức buổi lễ mừng, đồng thời dâng lên vua một tôn hiệu để ca ngợi vua. Vua Lý Thái Tổ được cho là vị vua có tôn hiệu dài nhất Việt Nam: "Phụng Thiên Chí Lý Ứng Vận Tự Tại Thánh Minh Long Hiện Duệ Văn Anh Vũ Sùng Nhân Quảng Hiếu Thiên Hạ Thái Bình Khâm Minh Quảng Trạch Chương Minh Vạn Bang Hiển Ứng Phù Cảm Uy Chấn Phiên Man Duệ Mưu Thần Trợ Thánh Trị Tắc Thiên Đạo Chính Hoàng Đế".
Thánh thuỵ
Thánh thuỵ là tên thuỵ được các vua đời sau ghép thêm vào miếu hiệu nhằm tôn vinh các tiên vương: Thái Tổ Võ Hoàng Đế (Nguyễn Huệ); Thế Tổ Cao Hoàng Đế (Gia Long); Thánh Tổ Nhân Hoàng Đế (Minh Mạng)...
Tên húy và miếu húy
Tên húy là tên do bố mẹ vua đặt từ nhỏ, sau khi trưởng thành thường được gọi thay bằng tên khác và "kiêng" không nhắc đến và không ai được nhắc đến, khi sử dụng (nói-viết) phải làm sao chệch đi. Người có tên trùng tên húy phải đổi. Luật Gia Long định rằng: "Kẻ nào, trong một bản viết hay trình cho vua, nếu dùng một tiếng trùng tên vua hay tên một hoàng khảo sẽ bị phạt 80 trượng. Nếu mắc lỗi ấy trong những giấy tờ khác sẽ phạt 40 trượng".
Vì kiêng húy, nên trong tiếng Việt, một số từ bị nói và viết chệch đi như: cây cảnh thành cây kiểng (húy hoàng tử Cảnh), hằng ngày thành thường ngày (húy bà Từ Dụ Phạm Thị Hằng), hoa thành huê, tùng thành tòng; một số chữ trong tên người cũng bị đổi chệch đi như Chu thành Châu (húy chúa Nguyễn Phúc Chu), Hoàng thành Huỳnh (húy chúa Nguyễn Hoàng), Phúc thành Phước (kị chữ Phúc trong tên nhiều chúa Nguyễn)...
Miếu húy là tên húy của vua vừa băng hà.
Tên tước
Tên tước là tên của vua ban cho những người trong hoàng tộc, quan lại, hay người có công. Quyền phong tước là đặc quyền của vua và những người được phong tước coi đó là một ân điển, tước là tôn hiệu danh dự, không hàm ý trách nhiệm và quyền hành.
Tước hiệu có nguồn gốc từ Trung Hoa vào đời nhà Thương lúc đầu là tôn xưng, sau đó phát triển thành "tước". Ban đầu, chỉ phong cho hoàng tộc, sau đó mở rộng ra cho cả đại thần.
Thời Lý ban tước lấy tước Vương, Công làm đầu. Vua Lê Thánh Tông định quan chế các tước có: Vương, Công, Hầu, Bá, Tử, Nam. Quy chế văn võ rõ ràng, từ sau đó các đời noi theo. ví dụ Chiêm thành cửa ải đại vương Nguyễn Danh Minh.
Thụy hiệu
Vua có quy chế về việc phong thụy hiệu cho các giai phẩm khác nhau. Mỗi phẩm khi chết sẽ được ban thụy hiệu. Từ Chánh lục phẩm trở xuống có chữ "Sắc thụ", từ Tòng ngũ phẩm trở lên có chữ "Cáo thụ". Cáo thụ được sắc phong kèm theo bài chế cáo, có trục cuộn tờ sắc. Sắc thụ như cáo thụ nhưng không có bài chế cáo.
Tên tự
Tên tự, hay tên chữ, vì người đặt thường lấy chữ của một câu trong sách cổ có ý nghĩa liên quan đến tên húy hay chứa đựng tên húy, nguyên chỉ dành cho con trai đến tuổi đội mũ (20 tuổi) và tên này chỉ những nhà có học sách Thánh Hiền hay nhà khá giả đặt.
Ví dụ Nguyễn Sinh Cung có tên tự là Tất Thành, Nguyễn Bỉnh Khiêm có tên tự là Hanh Phủ do câu trong Kinh Dịch, quẻ Khiêm: Khiêm Hanh, quân tử hữu chung...; Nguyễn Công Trứ tự Tồn Chất nghĩa là "giữ gìn (tồn) cái vốn có ở bên trong (chất) để mình luôn sáng tỏ (trứ)".
Tên hiệu
Tên hiệu là tên vốn đặt ra để gọi nhà ở, chỗ ở, nơi đọc sách viết văn và đôi khi để thể hiện tâm chí cá nhân. Tên hiệu thường dùng một trong các từ "trai" (nhà sách); "hiên" (mái nhà); "am" (nhà nhỏ); "đường" (nhà lớn).
Ví dụ một số nhân vật có tên hiệu như: Nguyễn Trãi hiệu Ức Trai; Nguyễn Công Trứ hiệu Ngộ Trai; Cao Bá Quát hiệu Cúc Đường.
Người ta còn thêm các từ như "thị", "tử" và "lang" kèm theo tên hiệu như Phan Quốc Quang là Thượng Tân Thị, Ưng Bình là Thúc Dạ Thi.
Biệt hiệu
Biệt hiệu là tên hiệu nói lên một đặc điểm riêng nào đó của một người, chỉ một số ít nho sĩ đặt biệt hiệu sau khi đặt tên tự và tên hiệu, nho sĩ thường hay dùng địa danh để làm biệt hiệu. Nguyễn Thiếp biệt hiệu La Sơn Phu tử (ông thầy ở huyện La Sơn); Nguyễn Du biệt hiệu Hồng Sơn Liệp hộ (người thợ săn ở núi Hồng Lĩnh); Phạm Quý Thích biệt hiệu Thảo Đường cư sĩ (cư sĩ ẩn mình trong nhà cỏ).
Tên tặng
Tên tặng là tên do vua hoặc người đứng đầu quốc gia ban tặng cho người có tài đức khi còn sống. Mãn Giác thiền sư được Lý Nhân Tông và hoàng hậu yêu mến nên đặt cho tên Hoài Tín; tu sĩ Đồng Kim Cương được vua Trần Nhân Tông ban tặng tên hiệu Thiện Lai, sau đổi thành Pháp Loa; Trần Đại Nghĩa là tên do Hồ Chí Minh tặng cho Phạm Quang Lễ.
Tên thụy
Tên thụy của nho sĩ do những người còn sống đặt cho một người đã qua đời, đôi khi có người còn sống tự đặt cho mình và có hai loại: công thụy và tự thụy. Công thụy là do vua đặt và tư thụy là do con cháu, bà con, bạn bè, môn đệ đặt cho. Tên thụy thường nhằm để ca tụng tài đức của người quá cố nên còn được gọi là "tên tụng" hay "tụng hiệu", gần giống với "tôn hiệu" và để biểu thị sự tôn kính. Chu Văn An được vua Trần Nghệ Tông đặt cho thụy là Văn Trinh và được học trò tôn hiệu là Tuyết Giang Phu tử.
Bút danh
Nhà văn Phạm Quỳnh có các bút hiệu khác nhau là Lương Ngọc, Hồng Nhân, Thượng Chi; lấy bút hiệu Lương Ngọc vì nguyên quán của ông ở làng Lương Ngọc, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Nhà thơ Nguyễn Trọng Trí lần lượt lấy các bút hiệu Minh Duệ Thị, Phong Trần, Lệ Thanh, Hàn Mạc Tử và sau cùng là Hàn Mặc Tử; riêng bút hiệu Lệ Thanh là do hai chữ đầu của sinh quán Lệ Mỹ và chánh quán Thanh Tân ghép lại.
Nghệ danh
Nghệ danh là danh hiệu của các diễn viên sân khấu, điện ảnh, ca sĩ, nhạc công, nghệ nhân...
Nghệ danh trong cải lương thường lấy những chữ mộc mạc như: Sáu Lầu, Tám Chí, Chín Đình, Năm Phỉ, Phùng Há, Ba Vân, Sáu Hẩu, Tư Đàn Cò, Ngọc Giàu, Ngọc Nuôi, Út Trà Ôn, Út Bạch Lan, Minh Phụng, Thanh Kim Huệ, Thanh Thanh Hoa, Hùng Cường, Thành Được, Thanh Sang, Ngọc Hương... Nguyên nhân sự mộc mạc này là vì ngành cải lương xuất phát từ đồng quê miền Nam và theo phong tục ở đây, dân chúng thường gọi một người nào đó bằng tên thứ tự trong gia đình và tên chính.
Xước danh hay hài danh
Xước danh hay hài danh là những bút danh mang tính hài hước của một số văn nghệ sĩ. Vương Hồng Sển lấy xước danh là "Anh Vương" (vua nước Anh); Giản Chi lấy xước danh "Bồng Tùng Lang" (đầu tóc bù xù); Lục Văn Phu có xước danh "Phù Thăng" (thằng phu).
Danh hiệu của một số tôn giáo
Tên khai sinh của các tu sĩ Phật giáo không được dùng trong việc xưng hô hàng ngày mà chỉ được dùng trong giấy tờ hành chính và được gọi là "tục danh". Tên khai sinh các tu sĩ Công giáo vẫn được sử dụng hàng ngày và thường được gọi là "tên dân sự".
Phật giáo
Ngoài tên chính, khi tu hành, Phật giáo Bắc Tông thường có danh hiệu: pháp danh, pháp tự, pháp hiệu và đạo hiệu. Nhưng những người theo Phật giáo Nam Tông thì pháp danh không quan trọng, cư sĩ và giáo sĩ cấp sa-di vẫn giữ nguyên tục danh. Pháp danh của các tu sĩ Phật giáo Nam Tông là tiếng Pāli, được phiên âm ra Hán-Việt nhưng giữ nghĩa trong tiếng Pāli.
Công giáo
Những người Công giáo Việt Nam có một tên thánh được đặt khi nhận phép rửa tội. Tên thánh còn được gọi là tên bổn mạng (vì lấy theo thánh bổn mạng của người đó). Bố mẹ, người đỡ đầu và linh mục sở tại thường chọn các thánh thời Chúa Giêsu như Phêrô, Phaolô, Gioan, Maria, Anna... để làm tên thánh. Trong nội bộ tôn giáo, người Công giáo Việt Nam thường dùng tên thánh bổn mạng kèm với họ và tên dân sự trong các dịp như: lễ cưới, lễ cầu hồn và dùng tên thánh để xưng hô với các vị chức sắc như nữ tu, thầy dòng, linh mục, giám mục, hồng y (theo tục húy kỵ). Bên cạnh ngày sinh nhật, những người mộ đạo còn mừng thêm ngày lễ thánh bổn mạng của mình nữa.
Cao Đài giáo
Cao Đài giáo chia làm ba phái: Phật giáo, Lão giáo và Nho giáo (được gọi tắt là Phật, Tiên, Thánh):
Tên vị chức sắc Cao Đài Giáo sẽ có dạng: Tên phái + thế danh + tịch đạo.
Tên tục
Tên tục là tên do bố mẹ đặt lúc mới sinh, chỉ gọi lúc còn bé, thường dùng từ Nôm và thường xấu xí. Sở dĩ gọi là tên tục vì dùng các từ có ý nghĩa tục tằn như bộ phận sinh dục (Hĩm, Thẹp, Bùi...), hay là tên loài vật (Cu, Cò, Cún...), hay các từ có nghĩa xấu (Đẹt, Còm, Đực...),hay tên nước ngoài (Fuji, Kun, Jane...). Việc đặt tên tục là có thể do một trong những nguyên nhân: Tại nhiều vùng ở Thanh Hóa, người ta gọi vợ chồng nào đó là anh cò, chị cò nếu họ sinh con trai đầu lòng và gọi là anh hĩm, chị hĩm nếu họ sinh con gái đầu lòng.
Tên tộc
Ở một số địa phương tên tộc là tên gần nghĩa với tên tục. Tên tộc là tên chính của người bố hoặc mẹ, ví dụ ông A đẻ con trai B, người ta gọi B là "thằng cu A" với nghĩa "thằng con trai ông A", nhưng khi B lớn lên thì người ta không dám gọi tên đó nữa vì sợ xúc phạm mà gọi A là "cụ B" với nghĩa "cụ là bố của B".
Nhũ danh
Nhũ nghĩa là sữa. Gọi là nhũ danh vì tên này là tên lúc còn trẻ, còn có sữa cho con bú bất kể phái tính. Tuy nhiên theo cách dùng của người Việt ngày nay thì nhũ danh là họ tên thật của người vợ bên cạnh cách gọi theo họ tên chồng. Ví dụ: Bà Ngô Bá Thành, nhũ danh Phạm Thị Thanh Vân. Tục lệ này sai với ý nghĩa nguyên thủy của nhũ danh.
Tên khai sinh
Tên khai sinh là tên họ được ghi trong giấy khai sinh và trong sổ bộ nhà nước. Tên này được xem là tên chính, tên thật, được đặt từ nhỏ nhưng đôi khi cũng là họ tên mới sửa khi đã lớn.
Tên thường dùng
Tên thường dùng là tên chính nhưng cũng có thể là một tên khác mà mọi người trong gia đình và xã hội gọi hàng ngày.
Tên cúng cơm
Tên cúng cơm, hay tên hèm, là tên vốn có (tên chính), phân biệt với các tên đã đặt thêm khi còn sống để khấn khi cúng giỗ.
Các tên bí mật
Bí danh, bí số, mật danh, nguỵ danh khi được mọi người biết đến thì không còn là tên theo đúng nghĩa của nó.
Bí danh, bí số
Bí danh là tên dùng thay cho tên thật để giữ bí mật được các nhà hoạt động cách mạng hay đảng viên các đảng phái chính trị thường dùng: Mười Cúc (Nguyễn Văn Linh); Sáu Dân (Võ Văn Kiệt), Vũ Long (Đặng Thanh).
Bí số là những số bí mật để thay thế họ tên mà những nhà tình báo thường được đặt. Bí số thường đi kèm chữ cái ở trước như: X.30, Z 007.
Mật danh
Mật danh là danh xưng để giữ bí mật họ tên thật của một người trong một khoảng thoài gian nào đó và do chính người mang tự đặt để ghi trên tác phẩm tránh sự theo dõi, bắt bớ của nhà cầm quyền: Anh Thọ là mật danh của Văn Cao khi ông viết bản Tiến quân ca; A. Pazzi là mật danh của Vũ Hạnh khi ông viết cuốn Người Việt cao quý.
Ngụy danh
Ngụy danh là tên giả. Có thể do tội phạm đặt ra, khác với họ tên thật để trốn tránh luật pháp. Đôi khi những bút danh cũng có thể xem là ngụy danh khi văn nghệ sĩ cố tình không muốn cho người đọc biết tác phẩm của mình vì nhiều lý do khác nhau.
Biệt hiệu
Biệt danh, hay biệt hiệu, là tên thường do một hoặc nhiều người khác đặt cho, được nhiều người gọi theo hoặc công nhận. Biệt danh thường được gắn liền với một khả năng, tính cách, phong thái, hành động gây ấn tượng, mang tính so sánh của một người nào đó. Biệt danh đặt thêm vào tên chính hoặc thay thế cho tên chính của một người để bày tỏ sự ngưỡng mộ, hoặc chế diễu đùa cợt hay để phân biệt những cá nhân trong cộng đồng.
Tên rừng
Tên rừng là tên gọi đặc biệt chỉ dành riêng cho huynh trưởng và tráng sinh của Hướng đạo Việt Nam sau khi đã tham gia vào một trò chơi đặt tên rừng và được Hội đồng Rừng duyệt xét để chọn tên rừng cho cá nhân đó. Tên rừng luôn bao gồm tên một con vật sống trong rừng và đi kèm theo sau bởi tính từ chỉ đặc tính cá nhân của Hướng đạo sinh hay huynh trưởng đó như: Hổ Sứt (Hoàng Đạo Thúy), Sếu Siêng năng (Trần Văn Khắc), Bò Lém, Sói Trầm lặng, Sói Cười, Ngựa Chịu khó, Voi Hoạt bát, Sơn ca Phiêu lưu, Lạc Đà Đa Sự, Ó Điềm Đạm...
Hỗn danh
Thời gian gần đây, người Việt dùng Internet nên cần có những cái tên hiệu riêng (nick name) để liên lạc, trao đổi thông tin và kinh doanh. Có thể một người dùng hàng loạt các tên hiệu khác nhau. Các tên loại này gọi là hỗn danh.
Xưng hô tên của người Việt
Cách xưng hô cho tên của người Việt thay đổi theo các tầng lớp trong xã hội, ngoài ra thay đổi theo tuổi tác, giới tính... Ngày nay, người Việt hay dùng tên đơn âm ở cuối để xưng hô, gọi, giao tiếp và rất ít dùng họ (trừ những người đặc biệt có tầm ảnh hưởng rất lớn tới chính trị, kinh tế - xã hội Việt Nam như Hồ Chí Minh - "Bác Hồ").
Những năm gần đây, đặc biệt là trên truyền hình, để tránh "cộc lốc", người Việt không dùng tên đơn âm ở cuối mà dùng đầy đủ họ và tên (bỏ chữ "Thị" nếu có) hoặc tên đệm đi cùng tên chính hoặc tên chính đa âm (thường là hai âm cuối) để xưng hô. Ví dụ, nếu MC tên đầy đủ là "Nguyễn Thị Lan", sẽ phát biểu là: Tôi là Nguyễn Lan, rất hân hạnh được gặp lại quý vị và các bạn trong chương trình...; còn nếu nếu MC tên đầy đủ là "Nguyễn Thị Lan Hương", sẽ phát biểu là: Tôi là Nguyễn Lan Hương / Lan Hương, rất hân hạnh được gặp lại quý vị và các bạn trong chương trình...
Gọi theo tên chồng
Đối với một số vùng nông thôn ở miền Bắc, người ta thường gọi vợ một người nào đó theo tên của chồng. Chẳng hạn chồng là A vợ là B nhưng người ta gọi B là "bà A". Cách gọi này thông dụng đến nỗi có khi những ai con cháu của bà B cũng không biết được tên thật của bà B.
Tuy nhiên, phụ nữ Việt Nam khi kết hôn vẫn giữ và dùng tên họ riêng theo khai sinh mà không đổi theo tên họ nhà người chồng.
Thuật ngữ công tác
Ở Việt Nam, thuật ngữ xưng hô gọi nhau bằng đồng chí cũng khá phổ biến do ảnh hưởng từ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, nhất là miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Người ta thường gọi nhau khi làm việc bằng từ Đồng chí + Tên gọi, ví dụ như: đồng chí Nam, đồng chí An, đồng chí công an... mặc dù người được gọi là đồng chí không nhất thiết phải là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Massala imitans
Massala imitans là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Ronaldo Deaconu
Ronaldo Octavian Andrei Deaconu (sinh ngày 13 tháng 5 năm 1997) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu ở vị trí tiền vệ cho Concordia Chiajna.
Arslankent, Pütürge
Arslankent là một xã thuộc huyện Pütürge, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 245 người.
Ronaldo Deaconu
Ngoài lề
Tên anh là Ronaldo vì bố anh là người hâm mộ cầu thủ bóng đá người Brasil Ronaldo.
Tên người Việt Nam
Xưng hô khuyết danh
Trong giao tiếp hằng ngày, nếu không cần thiết, người Việt thường xưng hô khuyết danh với nhau (chỉ gồm đại từ nhân xưng, không tên gọi). Trong nhiều ngôn ngữ khác, tiếng Anh chẳng hạn, đại từ nhân xưng không minh định vị trí và địa vị của từng cá nhân, nhưng áp dụng trong mọi trường hợp; nhưng Tiếng Việt là một trong những ngôn ngữ có lượng đại từ nhân xưng vô cùng nhiều, làm cho cách xưng hô này trở nên phức tạp. Tuy nhiên, điều này lại đóng góp tích cực vào việc duy trì đạo đức, trật tự của gia đình và xã hội, là đặc trưng riêng cho ngôn ngữ. Ví dụ: người mẹ nói chuyện với con gái mình thì tự xưng là u (cách dùng cũ ở một phần miền Bắc), mẹ (ở miền Bắc, Bắc Trung Bộ, một phần nhỏ Nam Trung Bộ), má (ở miền Nam), hay một từ tương tự nào đó và gọi con gái mình bằng con... Người nói và người nghe đều xác định được vị trí đích thực của mình không thể nhầm lẫn được.
Massala imitans
Liên kết ngoài
Thể loại:Massala
Ronaldo Deaconu
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1997 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá România Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga I Thể loại:Cầu thủ bóng đá ASA 2013 Târgu Mureș Thể loại:Cầu thủ bóng đá CS Concordia Chiajna
Tên người Việt Nam
Xưng hô khuyết danh
Ví dụ:
Tên người dân tộc thiểu số
Đất nước Việt Nam có 54 dân tộc anh em chung sống với nhau qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước. Trong đó có hai dân tộc sống ở rẽo cao tỉnh Quảng Trị - những người Vân Kiều, Pa Cô - được vinh dự mang họ Hồ - họ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.