cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tự tin vào năng lực bản thân
Hành vi sức khỏe
Các lựa chọn ảnh hưởng đến sức khỏe như hút thuốc, tập thể dục, ăn kiêng, sử dụng bao cao su, vệ sinh răng miệng, sử dụng dây an toàn và tự khám vú phụ thuộc vào tự tin vào năng lực bản thân. Niềm tin vào năng lực bản thân là nhận thức xác định liệu thay đổi hành vi sức khỏe sẽ được bắt đầu hay không, bao nhiêu nỗ lực sẽ được sử dụng, và bao lâu nó sẽ được duy trì khi đối mặt với những trở ngại và thất bại. Tính tự  tin vào năng lực bản thân của bản thân ảnh hưởng đến cách những người cao đặt mục tiêu sức khỏe của họ (ví dụ: "Tôi dự định giảm hút thuốc" hoặc "Tôi dự định bỏ hút thuốc hoàn toàn"). Một số nghiên cứu về việc áp dụng các thực hành y tế đã đo lường tính tự tin vào năng lực bản thân để đánh giá tiềm năng của nó trong việc thay đổi hành vi ban đầu. Với sự tự tin vào năng lực bản thân, các cá nhân tự tin hơn vào khả năng của mình và do đó có nhiều khả năng tham gia vào các hành vi lành mạnh hơn. Tham gia nhiều hơn vào các hành vi lành mạnh, dẫn đến kết quả sức khỏe bệnh nhân tích cực như cải thiện chất lượng cuộc sống.
Locus kiểm soát
Bandura cho thấy sự khác biệt về tính tự hiệu quả tương quan với các quan điểm cơ bản về thế giới khác nhau. Những người có tự tin vào năng lực bản thân cao thường tin rằng họ nắm quyền kiểm soát cuộc sống của chính mình, rằng hành động và quyết định của họ sẽ định hình cuộc sống của họ, trong khi những người có tự tin vào năng lực bản thân thấp có thể thấy cuộc sống của họ ngoài tầm kiểm soát của họ. Ví dụ, một học sinh có sự tự tin vào năng lực bản thân cao gặp điểm  kém trong kỳ thi sẽ có khả năng quy cho sự thất bại của việc họ không học đủ. Tuy nhiên, một học sinh có sự tự tin vào năng lực bản thân trong kỳ thi thấp có thể tin rằng nguyên nhân của sự thất bại đó là do bài kiểm tra quá khó, mà học sinh không kiểm soát được.
Các yếu tố ảnh hưởng
Bandura xác định bốn yếu tố ảnh hưởng đến sự tự tin vào năng lực bản thân.
Yếu tố quyết định di truyền và môi trường
Trong một nghiên cứu sinh đôi ở Na Uy, hệ số di truyền của sự tự tin vào năng lực bản thân ở thanh thiếu niên được ước tính là 75%. Phương sai còn lại, 25%, là do ảnh hưởng môi trường không được chia sẻ giữa các thành viên trong gia đình. Môi trường gia đình chia sẻ không góp phần vào sự khác biệt cá nhân trong tự tin vào năng lực bản thân.
Tính xã hội và sự từ bỏ đạo đức
Hành vi xã hội (chẳng hạn như giúp đỡ người khác, chia sẻ, và tử tế và hợp tác) và từ bỏ đạo đức (biểu hiện trong các hành vi như bào chữa hành vi xấu, tránh trách nhiệm về hậu quả và đổ lỗi cho nạn nhân). Tính tự tin vào năng lực bản thân về mặt xã hội, học thuật và tự quản lý khuyến khích hành vi xã hội, và do đó giúp ngăn chặn sự từ bỏ về đạo đức.
Quá tự tin trong học tập
Trong một số trường hợp, tự tin vào năng lực bản thân khác  thấp hơn có thể hữu ích. Một nghiên cứu đã kiểm tra niềm tin của sinh viên ngoại ngữ về học tập, đạt được mục tiêu và động lực để tiếp tục nghiên cứu ngôn ngữ. Nó đã kết luận rằng quá tự tin vào năng lực bản thân ảnh hưởng tiêu cực đến động lực của sinh viên, để các sinh viên tin rằng họ "giỏi về ngôn ngữ" có ít động lực học tập hơn.
Thay đổi hành vi sức khỏe
Các mô hình nhận thức về hành vi thay đổi hành vi về mặt xã hội diễn ra sự tự tin vào năng lực bản thân như người dự đoán, hòa giải viên hoặc người kiểm duyệt. Là một yếu tố dự báo, tính tự tin vào năng lực bản thân được cho là tạo thuận lợi cho việc hình thành các ý định hành vi, sự phát triển các kế hoạch hành động và sự khởi đầu hành động. Là người hòa giải, tự tin vào năng lực bản thân có thể giúp ngăn ngừa tái phát hành vi không lành mạnh. Là người kiểm duyệt, tự tin vào năng lực bản thân có thể hỗ trợ việc chuyển các ý định thành hành động. Xem phương pháp xử lý hành động sức khỏe.
Bối cảnh học thuật
Ý thức của phụ huynh về hiệu quả học tập cho con của họ liên quan đến thành tích học tập của con em họ. Nếu cha mẹ có giáo dục cao hơn và truyền khát vọng cho con mình, bản thân đứa trẻ sẽ chia sẻ cùng niềm tin đó. Điều này thúc đẩy khả năng tự học cho trẻ, và từ đó dẫn đến thành tích học tập. Nó cũng dẫn đến hành vi tích cực, và làm giảm tính dễ bị tổn thương từ cảm giác vô dụng và trầm cảm. Có một mối quan hệ giữa tự hiệu quả thấp và trầm cảm.
Trong một nghiên cứu, đa số một nhóm sinh viên được hỏi có cảm giác họ gặp khó khăn trong việc lắng nghe trong các tình huống của lớp học. Các giáo viên sau đó đã giúp tăng cường kỹ năng nghe của họ bằng cách làm cho họ nhận thức về cách sử dụng các chiến lược khác nhau có thể tạo ra kết quả tốt hơn. Bằng cách này, mức độ tự tin vào bản thân của họ được cải thiện khi họ tiếp tục tìm ra chiến lược nào hiệu quả với họ.
STEM
Lý thuyết tự tin vào năng lực bản thân đã được áp dụng cho lĩnh vực nghề nghiệp để kiểm tra lý do tại sao phụ nữ không được miêu tả đúng mức trong các lĩnh vực STEM thống trị bởi  nam giới như toán học, kỹ thuật và khoa học. Người ta thấy rằng sự khác biệt giới tính trong kỳ vọng về sự tự tin vào năng lực bản thân ảnh hưởng quan trọng đến hành vi liên quan đến nghề nghiệp và sự lựa chọn nghề nghiệp của phụ nữ trẻ. Hơn nữa, các nhà nghiên cứu đã báo cáo rằng sự tự tin vào năng lực toán học của bản thân sẽ dự báo về sự hứng thú với toán học, lựa chọn các khóa học liên quan đến môn toán và toán học nhiều hơn so với những thành tựu trong quá khứ về toán học hoặc kỳ vọng kết quả. Tự tin vào năng lực bản thân đã được chứng minh đặc biệt hữu ích cho việc giúp sinh viên đại học để có được cái nhìn sâu sắc vào sự phát triển nghề nghiệp của họ trong các lĩnh vực STEM.
Ngoài ra, tự tin vào năng lực kỹ thuật đã được tìm thấy là một yếu tố quan trọng trong việc dạy lập trình máy tính cho học sinh trung học, vì học sinh có mức độ tự tin công nghệ cao hơn đạt được kết quả học tập cao hơn. Hiệu quả của việc tự tin vào năng lực kỹ thuật đã được tìm thấy thậm chí còn mạnh hơn tác động của giới tính.
Viết
Nghiên cứu bằng văn bản cho thấy một mối quan hệ mạnh mẽ liên kết cảm giác tự tin vào năng lực bản thân với động lực và kết quả hoạt động.
Động lực
Một trong những yếu tố phổ biến nhất liên quan đến tự tin vào năng lực bản thân trong các nghiên cứu viết là động lực. Động lực thường được chia thành hai loại: bên ngoài và nội tại. McLeod gợi ý rằng các động lực nội tại có xu hướng hiệu quả hơn các động lực bên ngoài vì các sinh viên sau đó nhận thức được nhiệm vụ được giao như một thứ vốn đã có giá trị. Ngoài ra, McCarthy, Meier và Rinderer giải thích rằng các nhà văn có động lực nội tại có xu hướng có hướng đi riêng, nắm quyền kiểm soát hoạt động của họ và thấy mình có nhiều khả năng thiết lập và hoàn thành mục tiêu hơn. Hơn nữa, nghiên cứu viết nghiên cứu cho thấy rằng tính tự tin vào năng lực bản thân ảnh hưởng đến sự lựa chọn của học sinh, nỗ lực, kiên trì, kiên trì, các mẫu suy nghĩ và phản ứng cảm xúc khi hoàn thành bài tập viết. Học sinh tự tin vào năng lực bản thân cao có nhiều khả năng cố gắng và kiên trì trong các yêu cầu viết không quen thuộc.
Nói trước công chúng
Một mối quan hệ tiêu cực mạnh mẽ đã được đề xuất giữa các mức độ sợ nói trước đám đông và sự tự tin vào năng lực bản thân.
Chăm sóc sức khỏe
Vì trọng tâm của chăm sóc sức khỏe tiếp tục chuyển đổi từ mô hình dùng thuốc sang nâng cao sức khỏe và y tế dự phòng, tự tin vào năng lực bản thân ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi và tự chăm sóc sức khỏe đã được xem xét. Theo Luszczynska và Schwarzer, tự tin vào năng lực bản thân đóng một vai trò ảnh hưởng đến việc nhận con nuôi, bắt đầu và duy trì các hành vi lành mạnh, cũng như kiềm chế các hành vi không lành mạnh.
Các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe có thể tích hợp can thiệp tự tin vào năng lực bản thân vào giáo dục bệnh nhân. Một phương pháp là cung cấp các ví dụ về những hành vi nâng cao sức khỏe của người khác và sau đó làm việc với bệnh nhân để khuyến khích niềm tin vào khả năng thay đổi của chính họ. Hơn nữa, khi các y tá theo dõi qua điện thoại sau khi xuất viện, các cá nhân bị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) được phát hiện đã tăng cường tính tự tin vào năng lực bản thân trong việc quản lý các triệu chứng khó thở. Trong nghiên cứu này, các y tá đã giúp củng cố giáo dục và trấn an các bệnh nhân về kỹ thuật quản lý tự chăm sóc của họ trong môi trường gia đình.
Các ngữ cảnh khác
Tại Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia đầu tiên ở Đài Loan, các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu mối tương quan giữa tính tự tin vào năng lực Internet tổng thể (GISE), tính tự tin vào năng lực sử dụng của từng trang web (WSE) và sử dụng dịch vụ điện tử. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng GISE ảnh hưởng trực tiếp đến WSE của người tiêu dùng, điều này cho thấy sự tương quan mạnh mẽ với việc sử dụng dịch vụ điện tử. Những phát hiện này rất quan trọng cho việc nhắm mục tiêu và tiếp thị của người tiêu dùng trong tương lai.
Các nhà nghiên cứu cũng đã tự kiểm tra tính hiệu quả trong bối cảnh công việc - cuộc sống. Chan et al. (2016) đã phát triển và xác nhận một biện pháp "tự tin vào năng lực bản thân  để điều chỉnh công việc và cuộc sống" và xác định nó là "niềm tin có khả năng của riêng mình để đạt được sự cân bằng giữa công việc và trách nhiệm phi công việc, và tồn tại và đối phó với thách thức đặt ra bởi nhu cầu công việc và phi công việc "(p. 1758). Cụ thể, Chan et al. (2016) thấy rằng "tự tin vào năng lực bản thân để điều chỉnh công việc và cuộc sống" đã giúp giải thích mối quan hệ giữa làm phong phú gia đình - công việc, cân bằng giữa công việc và cuộc sống, và sự hài lòng trong công việc và sự hài lòng của gia đình. Chan et al. (2017) cũng thấy rằng "tự tin vào năng lực bản thân để điều chỉnh công việc và cuộc sống" giúp các cá nhân đạt được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống và tham gia công việc bất chấp sự hiện diện của gia đình và nhu cầu công việc.
Phân loại phụ
Trong khi tính tự tin vào năng lực bản thân đôi khi được đo lường như một tổng thể, như với Thang đo tổng thể về sự tự tin vào năng lực bản thân, nó cũng được đo trong các tình huống chức năng cụ thể.
Tính tự tin vào năng lực xã hội của bản thân đã được xác định và đo lường một cách chính xác. Theo Smith và Betz, tính tự tin vào năng lực xã hội của bản thân là "sự tự tin của một cá nhân về khả năng của cô ấy / anh ấy để tham gia vào các nhiệm vụ tương tác xã hội cần thiết để bắt đầu và duy trì các mối quan hệ giữa các cá nhân." Họ đo lường tính tự tin vào năng lực xã hội của bản thân bằng cách sử dụng một công cụ của chính họ gọi là Thang đo về sự tự tin vào năng lực xã hội của bản thân, đo lường sáu lĩnh vực: (1) kết bạn, (2) theo đuổi mối quan hệ lãng mạn, (3) tính quyết đoán xã hội, (4) hiệu suất trong các tình huống công cộng, (5) nhóm hoặc các bên, và (6) cho hoặc nhận trợ giúp. Gần đây, người ta cho rằng tính tự tin vào năng lực xã hội của bản thân cũng có thể được vận hành theo nhận thức (sự tự tin trong việc biết phải làm gì trong các tình huống xã hội) và hành vi (tự tin thực hiện trong các tình huống xã hội).
Matsushima và Shiomi đo lường sự tự tin vào năng lực bản thân bằng cách tập trung vào sự tự tin về kỹ năng xã hội trong mối quan hệ cá nhân, niềm tin vào bạn bè và sự tin tưởng của bạn bè.
Các nhà nghiên cứu cho rằng tính tự tin vào năng lực xã hội của bản thân có liên quan chặt chẽ với sự nhút nhát và lo âu xã hội.
Tính tự tin về khả năng học thuật đề cập đến niềm tin rằng người ta có thể tham gia và hoàn thành các nhiệm vụ học tập cụ thể của khóa học, chẳng hạn như hoàn thành khóa học, hoàn thành bài tập, đạt điểm đậu và đáp ứng các yêu cầu để tiếp tục theo đuổi khóa học chính. Các yêu cầu thực nghiệm khác nhau nhằm mục đích đo lường tự tin về khả năng học thuật.
Các lĩnh vực tự tin vào năng lực bản thân khác đã được xác định để nghiên cứu bao gồm tự tin vào năng lực giảng dạy  và tự tin vào năng lực công nghệ.
Giải thích và phân biệt
Tự tin về khả lực bản thân là nhận thức về khả năng của chính mình để đạt được mục tiêu; lòng tự trọng là cảm giác tự trị. Ví dụ, một người leo núi đá khủng khiếp có lẽ sẽ có khả năng leo núi đá kém, nhưng điều này sẽ không ảnh hưởng đến lòng tự trọng nếu người đó không dựa vào việc leo núi để tự xác định giá trị. Mặt khác, người ta có thể có sự tự tin rất lớn đối với việc leo núi, nhưng đặt ra một tiêu chuẩn cao, và cơ sở đủ giá trị về kỹ năng leo núi, lòng tự trọng đó thấp. Một người có sự tự tin về khả lực bản thân nói chung nhưng kém khi leo núi có thể đã đặt sai sự tự tin, hoặc tin rằng sự cải thiện là có thể. '''Tự tin về năng lực bản thân so với quan niệm về bản thân '''Tự tin về năng lực bản thân bao gồm niềm tin về khả năng cá nhân để thực hiện các hành động cụ thể. Quan niệm về bản thân được đo lường tổng quát hơn và bao gồm việc đánh giá năng lực như vậy và cảm giác tự giá trị gắn liền với các hành vi được đề cập. Trong học tập, sự tự tin của học sinh về khả năng viết một bài luận là tự tin về năng lực bản thân. Mặt khác, quan niệm về bản thân có thể là mức độ thông minh của học sinh ảnh hưởng đến niềm tin của họ về giá trị của họ như một người như thế nào. Tự tin về năng lực bản thân là một phần của việc tự đánh giá bản chất
Xem thêm
• Albert Bandura
• Tự đánh giá bản chất
• Tâm lý học giáo dục
• Hi vọng
• Tính Ưu việt viễn vông
• Tìm kiếm thông tin
• Sơ lược về bản thân
• Các kĩ năng con người
• Tự kỷ ám thị
• ích kỷ
• Tự tin vào năng lực làm việc
Đọc thêm
Thể loại:Động lực
Turritella dura
Turritella dura là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turritellidae.
Tham khảo
Thể loại:Turritella
Cladocolea loniceroides
Cladocolea loniceroides là một loài thực vật có hoa trong họ Loranthaceae. Loài này được (Tiegh.) Kuijt mô tả khoa học đầu tiên năm 1975.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cladocolea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1975
Azilia boudeti
Loài này thuộc chi Azilia. Azilia boudeti được Eugène Simon miêu tả năm 1895.
Tham khảo
Thể loại:Azilia (Tetragnathidae)
Hình tượng con trâu trong văn hóa
300px|nhỏ|phải|Con trâu lội trong đầm Trong nhiều văn hóa, hình tượng con trâu phổ biến trong văn hóa phương Đông và gắn bó với cuộc sống người dân ở vùng Đông Nam Á và Nam Á, đặc biệt là trong nền văn hóa Việt Nam. Trong văn hóa phương Đông, trâu là một trong 12 con giáp gọi là (Sửu) ở vị trí thứ hai, đồng thời là gia súc đứng đầu lục súc (gồm trâu, chó, ngựa, dê, gà, lợn), trâu có vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp lúa nước. Trâu là con vật dùng vào việc lễ tế thần thánh. Trâu sinh sống phổ biến ở châu Phi, châu Á, nhưng hiếm gặp ở châu Âu, Trung Đông và châu Mỹ nên hình tượng trâu trong mỹ thuật và văn hóa chủ yếu xuất hiện ở Ai Cập, Ấn Độ, Đông Bắc Á, Đông Nam Á.
Dù có những hình thức thể hiện khác nhau, nhưng hình tượng trâu ở các nền văn hóa đều có những điểm chung. Trước hết, con trâu là biểu hiện cho sức khỏe vì là vật nuôi lấy sức cày kéo trong nông nghiệp. Nó tượng trưng cho sự chắc chắn, đức tính trung thành, hiền lành và cần cù, chất tích cực, chăm chỉ và thật thà. Ở nền kinh tế nông nghiệp lúa nước, con trâu được người nông dân coi như bạn thân. Từ khi được thuần hóa, trâu là một trong những con vật rất gần gũi với con người. Hình ảnh con trâu siêng năng, cần cù gắn liền với lũy tre làng thể hiện một nét văn hóa Việt và là một biểu tượng không chính thức của Việt Nam, nó còn là vật gắn bó nghĩa tình, bầu bạn với người nông dân, là biểu tượng, thước đo sự giàu-nghèo, sang-hèn.
Trong suốt chiều dài lịch sử của nền văn minh lúa nước ở Việt Nam, con trâu hiền lành, chịu thương chịu khó đã trở thành người bạn của nhà nông, vẫn là con vật tham gia trong nhiều công đoạn làm ruộng, từ cày vỡ, cày ải, cày đánh luống đến bừa vỡ, bừa kĩ, bừa trang luống và con trâu đi trước cái cày theo sau đã thành một trong những hình ảnh biểu trưng về cảnh làm ăn của người nông dân Việt Nam, Ngoài ra, những câu ca dao như “Trên đồng cạn, dưới đồng sâu/Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa” vẽ nên bức tranh về đồng quê Việt Nam vào mùa vụ. Qua mùa cày cấy, trâu lại làm cái việc kéo xe, vận chuyển những nguyên vật liệu cần thiết cũng như chuyên chở thành quả lao động sau khi thu hoạch.
Sau những lúc làm nông, hình ảnh chú trâu đủng đỉnh gặm cỏ trên đồng, trên lưng trâu vắt vẻo mục đồng thổi sáo là hình ảnh của phong cảnh bình yên, nên thơ và lãng mạn của làng quê Việt. Hơn nữa, hình ảnh con trâu kéo cày trên ruộng lúa, gặm cỏ, hay đầm mình trong vũng nước là hình ảnh quen thuộc, gợi lên cảm giác thị vị thanh bình của miền quê Việt Nam. Con trâu là hình ảnh của bản chất hiền lành, cần cù của con người Việt, biểu tượng cho sức khỏe lực điền và tri thức về loài vật của người Việt về con trâu là có sớm nhất, hình ảnh con trâu được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống tinh thần từ hàng ngàn năm.
Tổng quan về con trâu
300px|nhỏ|phải|Khuôn mặt của một con trâu 300px|nhỏ|phải|Tranh vẽ hổ vồ trâu Trâu nói chung là một loài động vật thuộc họ Trâu bò (Bovidae) sống hoang dã ở Nam Á (Pakistan, Ấn Độ, Bangladesh, Nepal, Bhutan) Đông Nam Á, sau du nhập vào miền bắc Úc. Trâu nhà được nuôi phổ biến nhất ở vùng nhiệt đới châu Á, một số nhỏ có mặt ở Nam Mỹ và Bắc Phi châu. Trâu trưởng thành nặng khoảng từ 250 đến 500 kg. Loài trâu rừng hoang dã lớn hơn thế rất nhiều, con cái có thể nặng 800 kg, con đực lên tới 1,2 tấn, và cao tới khoảng 1,8m. Trâu rừng châu Á có cặp sừng dài nhất trong số các loài thú có sừng trên thế giới. Trên thế giới có hai nhóm trâu: trâu rừng châu Phi (Cape buffalo) và trâu châu Á (trâu nước) là hai loài riêng biệt thuộc chi Syncerus (trâu Phi Châu) và Bubalus (trâu châu Á) ở hai vùng địa lý cách biệt.
Trâu rừng sống từ bán đảo Ấn Độ đến Trung Hoa, đầu tròn dài từ 240-300 cm, đuôi lông cứng dài 60-90 cm, vai cao từ 150-190cm, sừng dài nhọn và cong. Trọng lượng từ 800-1200 ký, lông màu đen, xám hay nâu, có thể sống đến 25 năm, thường sống chung với nhau một bầy cùng ăn, cùng ngủ bảo vệ lẫn nhau, có những con trâu đực đầu đàn to con mạnh sừng dài nhọn chống lại các loại thú dữ khác, còn lại thì đời sống, tập tính các loại trâu rừng đều giống nhau. Trâu cái hàng năm, sinh một con nghé thời gian chửa đẻ hơn 310 ngày. Trâu rừng nhìn chung giống trâu nhà nhưng có vóc sừng rộng và dài hơn, chúng di động nhanh và nhẹ nhàng hơn trâu nhà. Ở Việt Nam, con trâu thì miền Bắc Trung Bộ gọi là con chu, tiếng Hán gọi là thủy ngưu để phân biệt với hoàng ngưu là con bò vàng, rất sợ nước.
Trâu có sừng dài, ngắn cong khác nhau để sống phù hợp với thiên nhiên, da trâu mướt láng bóng dày, tuyến mồ hôi không phát triển và không thoát ra ngoài được nhiều để hạ nhiệt cơ thể, để giải nhiệt chúng có thói quen thích đằm mình nơi nào có nước hay sình lầy, cho nên những lúc không khí mùa hè nóng sau khi cày ruộng, thân nhiệt tăng cao, oi bức khó chịu, miệng trâu thở ra bọt trắng, phải dầm mình trong nước, răng trâu chỉ có một hàm dưới, lưỡi dài quơ lá, cỏ, cả thân cây đưa vào miệng rồi nghiến bằng hàm, dạ dày trâu có bốn ngăn để chứa thức ăn và nhai lại, chân có hai móng (móng chẻ). Khí hậu ẩm thấp của rừng nhiệt đới không làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của trâu, nhưng năm qua mùa đông ở miền Bắc Việt Nam quá lạnh đã làm cho nhiều con trâu chết rét.
Châu Á là bản địa của loài trâu với 95% tổng số trâu trên thế giới. Khoảng phân nửa số này sống ở Ấn Độ. Tính đến năm 1992, châu Á có 141 triệu con trâu. Trâu được nuôi lấy sức cày ruộng, lấy thịt trâu và sữa, sữa trâu có lượng mỡ béo cao nhất trong các loại sữa gia súc ngoài ra, da trâu còn được sử dụng để làm bịt trống và sừng trâu dùng làm tù và rồi làm thủ công nghệ như lược, cán dao, cúc áo, da trâu còn để làm giày, da trâu nấu thành a dao “ngưu dao ẩm” ngâm trong dung dịch vôi để quét tường hay pha với bột màu vẽ tranh không lem màu. Trong y học, nhiều bộ phận của con trâu có thể giúp bảo vệ sức khỏe con người, Đông y dùng răng trâu (“ngư xỉ”), nước dãi trâu (“ngưu khẩu tần”), sỏi mật, sạn mật của trâu “ngưu hoàng” sao chế làm những vị thuốc trị bệnh. Bác sĩ người Anh Edward Jener thí nghiệm đầu tiên năm 1796 cấy vaccin trên trâu thành công để chống bệnh đậu mùa.
Trong văn hóa châu Á
300px|nhỏ|phải|Một con trâu kéo xe ở Nhật Bản Theo cách phân chia thời gian năm tháng ở châu Á chịu ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa thời xưa, con Trâu cũng là một biểu tượng cho một năm Theo quan niệm từ xưa tới nay người nào sinh vào năm của hàng Địa-Chi hay hàng Thập Nhị Can Chi thì mang tuổi thuộc con vật đó. Trong 12 địa chi (thập nhị chi), trâu mang pháp danh là Sửu, đứng hàng thứ hai sau Tý, 12 con vật được đứng trong sách lịch pháp trên nay là đại diện cho các loài. Về tính âm dương, 12 con vật được chia xếp thành hai cực âm và dương đứng đan xen nhau, trong đó con trâu (Sửu) thuộc âm và có tính ôn hòa.
Trong các tôn giáo phương Đông, trâu thường được sử dụng như một ẩn dụ cho quá trình tu tập, vượt qua khó khăn để đạt đạo. Nó là vật cưỡi của Lão Tử, sau khi truyền đạo xong, ông cưỡi trâu đi về hướng Tây và biến mất. Đạo Phật cũng có nhiều sự tích liên quan đến trâu. Người ta cho rằng, trong thời gian 49 ngày thiền định của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, ông đã được thôn nữ Sujata dâng cúng cháo sữa trâu và nhờ đó sức khỏe được hồi phục nhanh chóng. Phật giáo Thiền tông có bộ tranh kệ nổi tiếng là Thập mục ngưu đồ (Mười bức tranh chăn trâu), tương ứng với 10 bước tu đạo: Tìm trâu, Thấy dấu, Thấy trâu, Bắt trâu, Chăn trâu, Cưỡi trâu về nhà, Quên trâu còn người, Người và trâu đều quên, Trở về nguồn cội, Thõng tay vào chợ. Tuệ Trung Thượng Sĩ Trần Tung thì coi con trâu đất chính là Phật, bậc cao nhân ấy đã tìm thấy ở con trâu những đặc trưng phù hợp với đạo lý sâu xa của mình.
Tại Hàn Quốc, con trâu có vị trí vững vàng trong văn hóa, hình tượng con trâu được phác họa với những ý niệm tích cực của lòng vị tha, trắc ẩn và trung thành, bởi mối gắn kết lâu dài với con người, nhiều câu chuyện xa xưa kể về các gia đình phải bán trâu làm lộ phí cho con đi học và con trâu được coi là tài sản giá trị nhất của người nông dân. Hình ảnh con trâu cũng quan trọng với văn hóa Nhật Bản, con trâu được đưa vào thơ ca hay những tác phẩm điêu khắc, con trâu còn là một biểu tượng tôn giáo, được thờ cúng và xính mừng trong nhiều dịp lễ vì theo người Nhật thì con trâu có mối liên kết khá chặt chẽ với đạo Phật, hiện thân của con trâu trong Phật giáo Nhật Bản bắt nguồn từ Đạo giáo và bản tính của trâu hiền lành, siêng năng, nhẫn nại, tượng trưng cho tính thiện, bản chất của chúng sinh với niềm tin rằng ai cũng có thể được giác ngộ.
Văn hóa Trung Quốc
200px|nhỏ|phải|Cổ vật [[hình hiệu thú dạng trâu ở Trung Quốc]] Trâu trong chữ Hán được viết là "牛" (âm Hán Việt: ngưu/ngầu). Trong tiếng Hán hiện đại chữ "ngưu" (牛) còn được dùng để chỉ con bò, để phân biệt người Trung Quốc còn gọi con trâu là "thủy ngưu" (水牛) tức trâu nước, con bò là "hoàng ngưu" (黃牛) tức bò vàng. Nghĩa gốc của chữ "ngưu" là chỉ con trâu. Hình thức nguyên thủy của chữ "ngưu" (牛) là hình đầu trâu do con trâu đã từng sống tại vùng Trung Nguyên vào thời nhà Thương. Khi đó vùng Trung Nguyên có khí hậu ấm áp hơn ngày nay, thích hợp cho các loài động vật nhiệt đới và á nhiệt đới sinh sống. Tại vùng Trung Nguyên người ta đã khai quật được xương trâu, văn khắc có nhắc đến trâu, đồ đựng bằng đồng hình con trâu thời nhà Thương.
Với người Trung Quốc, con trâu cũng đóng một vai trò quan trọng trong đời sống của họ trên nhiều phương diện văn học, hội họa, ca dao, tục ngữ, phong tục. Người ta quan niệm trâu là thánh vật nên thường dùng làm vật tế lễ, là biểu tượng cho cầu nối giữa trời và đất, người và tiên để cho thần tiên ban phước lành cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân gian an bình. Trâu còn được coi là tượng trưng cho sự tốt lành, ai mơ trâu vàng đến nhà là điềm phú quý, cưỡi trâu vào thành là có hỉ sự, trâu sinh nghé là tâm thành ý nguyện.
Trâu còn biết đến trong tín ngưỡng như: Đầu trâu, mặt ngựa (Ngưu đầu, Mã diện-牛头-马面) là hai sinh vật thuộc hạ của Diêm Vương chuyên thực hiện việc hành hạ, tra tấn kẻ có tội ở địa ngục, trong hoàn cảnh văn hóa Hán thì tả cảnh hai con vật trâu, ngựa thuộc hạ của Diêm Vương, điều này cũng khá gần gũi trong quan niệm tín ngưỡng của người Việt Nam, khi những sứ giả “đầu trâu mặt ngựa”, giám hộ của Diêm Vương, thường dẫn lối người chết xuống âm phủ. Trong Tây Du Ký có nhân vật Ngưu ma vương là vua của các loài trâu (thực ra nó Ngưu Ma vương là con bò).
Ngoài ra còn có truyền thuyết Ngưu lang Chúc nữ với chiếc cầu Ô Thước (Ô là con quạ, Thước là con chim Khách) kể Ngưu Lang là vị thần chăn trâu của Thượng đế vì say mê một tiên nữ dệt vải tên là Chức Nữ, nên bỏ bê việc chăn trâu. Chức Nữ cũng vì mê tiếng sáo của Ngưu Lang nên trễ nải việc dệt vải. Ngọc Hoàng giận, bắt cả hai phải ở cách xa nhau, người đầu sông Ngân kẻ cuối sông. Sau đó, Ngọc Hoàng thương tình nên cho hai người mỗi năm được gặp nhau một lần trên cầu Ô Thước vào đêm mùng 7 tháng Bảy. Lúc chia tay nhau cả hai đều khóc, nước mắt của họ rơi xuống trần gian thành cơn mưa nhẹ gọi là mưa Ngâu: Mồng bảy tháng bảy mưa Ngâu/Con trời lấy chú chăn trâu cũng buồn.
Theo truyền thuyết trâu đã giúp vua Vũ nhà Hạ trị thủy. Thời Chiến Quốc, có Tử Đồi là con vua Chu Trang Vương nuôi hàng trăm con trâu cho ăn gạo thóc, mặc gấm vóc, lại có kẻ hầu người hạ. Họ ca ngợi nghề chăn trâu của những Sào Phủ, Nịnh Thích. Trên đồ đất nung từ thời Thương Chu đã có hoa văn hình trâu. Đời Tiền Hán có nhiều tượng trâu bằng đồng, nhất là vùng Vân Nam Theo truyền thuyết thì trâu biểu hiệu sự sống lâu. Lão Tử soạn Đạo Đức Kinh khi về già nhận thấy chính sự của vương quốc đang tan rã đã cưỡi trâu xanh đi về hướng Tây qua đồi núi đến nước Tần và từ đó mất dạng. Có bức tranh vẽ nhà hiền triết Lão Tử cưỡi Trâu xuyên khắp cánh đồng đi về hướng Tây. 300px|nhỏ|phải|Tượng Lão Tử cưỡi trâu Trâu còn là vật cưỡi của viên tướng Hoàng Phi Hổ. Quân sư Tôn Tẩn thường ngồi xe, còn có giai thoại ông cưỡi trâu ra trận. Lịch sử Trung Quốc còn nhắc về "Hỏa ngưu kế" (Ngưu chiến), thời chiến quốc cũng có ghi lại chuyện Điền Đan dùng hỏa ngưu kế đánh bại quân địch, khi Điền Đan khi bị quân Yên vây thành, nhờ thu trong thành được hơn một nghìn con trâu, lấy vải quấn lên mình trâu, vẽ vằn rồng ngũ sắc, buộc mũi nhọn ở đầu sừng, cột cỏ khô, bông lau tẩm dầu mỡ vào đuôi như một cái chổi lớn. Sai dân chúng đào thành mấy chục chỗ làm hang, ban đêm dồn trâu chui qua hang ra ngoài thành rồi đốt những bó cỏ sau đuôi trâu, đuôi trâu cháy nóng, trâu nổi điên xông vào quân Yên, cùng năm ngàn binh sĩ phá trại quân đối phương khiến quân Yên thua trận.
Trong thời kỳ Tam Quốc, ở lần Lục xuất Kỳ Sơn, thừa tướng Gia Cát Lượng đã xem trong binh pháp dùng “mộc ngưu lưu mã” mà chế ra những con trâu gỗ, ngựa máy và chế tạo và sử dụng sử dụng Trâu gỗ, ngựa máy để vận chuyển lương thảo cho quân Thục, khi gắn cái lưỡi vào thì trâu gỗ cử động để vận chuyển lương thực trong thời gian đánh với Tư Mã Ý. Khi Tào Tháo vượt qua sông vị bỗng bị Mã Siêu đuổi theo khiến Tào Tháo bị nguy kịch dù tướng Hứa Chử hết lòng bảo vệ. Đứng trên núi viên tri huyện Vi Nam là Đinh Phỉ bèn sai lính mở cổng trại thả hết trâu ra. Quân Mã Siêu đua nhau cướp trâu, quên việc đuổi đánh, thành ra Tào Tháo được trâu thế mạng và thoát nạn.
Nhiều địa phương trên đất nước Trung Quốc vẫn duy trì tục trâu xuân, người ta đắp hình con trâu bằng đất hoặc làm bằng giấy cao 4 thước, dài 8 thước, tượng trưng cho 4 thời trong 8 tiết. Con trâu mô hình này được rước rất long trọng kèm theo các hoạt động vui chơi như ca hát, múa, rước đèn lồng gọi là xuân ngưu (trâu mùa xuân), sau đó lấy roi vừa quất vào nó vừa đọc lời chúc an lành. Các dân tộc thiểu số khác còn tổ chức nhiều lễ như lễ Ngưu vương, cúng Ngưu vương để cầu con, phòng bệnh, đuổi tà ma. Mỗi dân tộc ở Trung Quốc lại có cách thức, nghi lễ liên quan đến con trâu khác nhau như:
Vai trò của con trâu
300px|nhỏ|phải|Con trâu đi trước, cái cày theo sau ở Việt Nam 300px|nhỏ|phải|Con trâu, biểu tượng của nông thôn Việt 300px|nhỏ|phải|Con trâu ở Lào Cai Trong đời sống vật chất và tinh thần nhiều tộc người thuộc nhóm Bách Việt cư trú và canh tác lúa nước ở vùng Đông Nam Á nói chung, ở Việt Nam nói riêng, con trâu rất gần gũi, gắn bó mật thiết với người nông dân. Trong văn hóa dân gian dân tộc Kinh mà tiền thân là người Lạc Việt và người Âu Việt, con trâu (thủy ngưu) được thức nhận, được chiêm nghiệm sâu sắc và đa dạng, đa chiều. Tri thức về con trâu xuất hiện sớm nhất trong tri thức về loài vật của người Việt. Hình ảnh con trâu được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống tinh thần và lao động sản xuất từ hàng ngàn năm, con trâu vừa là công cụ sản xuất, sức kéo, vừa là bạn của nhà nông đã đi vào ca dao tục ngữ trở thành hình ảnh đẹp đẽ gắn bó với con người.
Người nông dân sử dụng trâu vào mục đích cày kéo (cày ruộng, kéo xe, kéo mật, kéo gỗ) sinh sản, nuôi lấy thịt, nuôi làm vật cúng tế (lễ đâm trâu), làm vật thi đấu (chọi trâu). Thời nhà Lý-nhà Trần, với chính sách trọng nông, khuyến nông, Nhà nước phong kiến rất quan tâm tới việc bảo vệ nguồn sức kéo. Năm 1123, vua Lý Nhân Tông xuống chiếu nhắc nhở: ''Trâu là con vật quan trọng cho việc cày cấy, lợi cho người. Từ nay cấm không được giết trâu ăn thịt. Ai làm trái thì trị tội theo pháp luật''. Luật Hình như (thời Lý), Hình luật (thời Trần) đều có những điều khoản cụ thể quy định hình phạt về tội ăn trộm và giết hại trâu bò, những nhà láng giềng biết mà không tố giác cũng bị trừng phạt. Vào đầu xuân, theo lệ, nhà vua thân chinh làm lễ tế Thần nông và cày ruộng Tịch điền, trâu cày ruộng tịch điền phải là trâu đực.
Cùng với cây lúa nước, trâu cũng gắn liền với nền văn minh lúa nước Việt Nam và cả Đông Nam Á. Trâu đã trở thành linh vật của SEA Game 22 năm 2003, hình tượng trâu vàng đã từng là biểu tượng của thể thao Việt Nam Con Trâu Vàng được chọn làm linh vật của Sea Games 22 tổ chức tại Việt Nam năm 2003, biểu tượng vui của SEA Games 22 được đặt tên là Trâu Vàng, với bản chất hiền lành, hoà đồng và chăm chỉ, hình ảnh con trâu gần gũi, thân mật với người dân trong nền văn minh lúa nước của Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Trâu Vàng (còn gọi là Kim Ngưu) gắn với sự tích Hồ Tây ở Hà Nội, Trâu Vàng tượng trưng cho ước vọng về mùa màng tốt đẹp, ấm no, hạnh phúc, sức mạnh và tinh thần thượng võ của người Việt.
23472 Rolfriekher
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1990 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Hình tượng con trâu trong văn hóa
Vai trò của con trâu
Con trâu đi vào văn hóa Việt trở thành hình ảnh quen thuộc, một mã biểu trưng cho sự chăm chỉ, hiền lành, khỏe mạnh, chất phác, là hình ảnh cần cù, chăm chỉ, cực nhọc và khoẻ mạnh, khi chỉ về sức khỏe người ta nói là khỏe như trâu (hay khỏe như vâm). Chúng cho sức kéo cày nặng nhọc, trâu còn cung cấp thịt và sữa. Thành ngữ con trâu là đầu cơ nghiệp nói lên vị trí vai trò quan trọng của con trâu đối với nhà nông. Con trâu là biểu tượng cho tinh thần cố kết và sức mạnh cộng đồng, dù bản tính hiền lành, nhiều khi quá thật thà nên phải chịu thiệt thòi, song trâu cũng là một loài vật dũng cảm, thiện chiến, không dễ bắt nạt vì với sức khỏe kinh ngạc và cặp sừng cong vút lợi hại, một tráng sĩ cừ khôi, câu chuyện "Trâu đoàn kết giết hổ" là một bài học về tinh thần đoàn kết, hiệp đồng sức mạnh để chống lại kẻ thù.
Con trâu mang một nét văn hóa đồng quê bình dị, hay trong thôn xóm mộc mạc. Con trâu vốn gắn liền với tuổi thơ của trẻ em tại nông thôn qua hình ảnh của những chú bé mục đồng, những sinh hoạt chăn trâu hay len trâu thì rất gần gũi, vui đùa với trâu, tắm trâu, cưỡi trên lưng trâu, thả diều, bên lũy tre đầu làng, bên những vựa lúa chín vàng, những trẻ em chăn trâu còn gọi là trẻ trâu. Con trâu còn gắn liền với tuổi thơ của trẻ em nông thôn tắm trâu, cưỡi trâu, ra đến miền quê chúng ta thấy hình ảnh quen thuộc của những chú bé mục đồng chăn trâu "Ai bảo chăn trâu là khổ", qua ca dao còn có chuyện thằng Bờm và thằng Cuội chăn trâu: Thằng Cuội ngồi gốc cây đa/Bỏ trâu ăn lúa, gọi cha ời ời/Cha còn cắt cỏ bên trời/Mẹ còn cưỡi ngựa đi chơi cầu vồng và Thằng Bườm có cái quạt mo/Phú ông xin đổi ba bò chín trâu.
Trong lịch sử
Trong những câu chuyện cổ tích có sự hiện diện của con trâu sớm nhất là câu chuyện Trí khôn của ta đây. Trong truyện dân gian, con trâu là hình tượng ẩn dụ tượng trưng cho trí khôn của con người, qua truyện “Trí khôn của ta đây” dân gian đã mượn hình ảnh con trâu cười lăn đến mức gẫy răng hàm trên và cảnh con hổ bị trói, bị lửa đốt để ngầm khẳng định con người có trí khôn cho nên có sức mạnh hơn loài mãnh thú dù là chúa sơn lâm hung dữ nhất. Y nghĩa của truyện cười “Trí khôn của ta đây” lý giải đặc trưng của hai loài vật, hổ có da màu vàng, có vằn (vì bị đốt) còn trâu chỉ có một hàm răng (vì cười nhiều). Ngoài chủ đề ca ngợi “trí khôn” của người còn cho thấy trâu là bạn bè thân thiết, tin cẩn của nhà nông.
Thời kỳ Vua Hùng, con Trâu góp phần xây dựng căn bản cho nền văn minh nông nghiệp trồng cấy lúa mạ, đó cũng là hình ảnh ăn sâu vào đời sống trong dân gian Việt Nam miền thôn quê đồng ruộng. Tượng Trâu bằng đất nung được giới khảo cổ học tìm thấy trong di chỉ Đồng Đậu cách đây hơn ba ngàn năm. Trên mặt trống đồng Bắc Lý (Hiệp Hòa) còn chạm khắc hình ảnh hội đâm trâu của người Việt cổ, ở buổi đầu dựng nước có nhiều tượng trâu ở di chỉ Đình Chàng. Truyền thuyết của thời kỳ thần thoại ở Việt Nam có sự tích hồ Trâu Vàng-hồ Tây (Hà Nội). Theo huyền sử ngày xưa Đinh Bộ Lĩnh thuở để tóc ba chỏm đã cùng đám trẻ chăn trâu trong vùng Hoa Lư cưỡi trâu rước cờ lau tập trận đây là một vị vua xuất thân từ hình ảnh chú bé mục đồng. Sau này còn có câu chuyện Trạng Quỳnh cho đấu trâu với Tàu, thắng về mưu trí, trâu Tàu to hung dữ nhưng phải chạy thua trước một con trâu nghé.
Tượng trâu đất nung được tìm thấy trong các di chỉ Đồng Đậu (niên đại hơn 3.000 năm). Là tài sản quý (vật chất), lại gần gũi (tinh thần) nên trâu được “thiêng hóa” thành vật hiến sinh trong các nghi lễ, hội hè. Hình ảnh lễ hội chọi trâu của người Việt cổ được khắc chạm trên trống đồng. Nhưng đậm nhất là hình ảnh mục đồng có trong đủ mọi loại hình nghệ thuật dân gian. Về hội họa thì sớm nhất có lẽ trong sách “Giao châu ký” (thế kỷ thứ III) phác vẽ hình một mục đồng thổi sáo trên lưng trâu. Trong điều khắc thì có các phù điêu gỗ đình làng có từ thế kỷ 15 với nhiều hình ảnh trẻ chăn trâu rất có hồn, gần gũi, ấm áp, từ nghệ thuật điêu khắc cho thấy quan niệm của mỗi thời về nghề nông.
Trong cuộc sống
300px|nhỏ|phải|Con trâu là biểu tượng của làng quê Việt 300px|nhỏ|phải|"Lạc nhà nắm đuôi chó, lạc ngõ nắm đuôi trâu" Sự gần gũi đã tạo nên quan hệ gắn bó của người với trâu và quá trình lao động bên nhau cùng những nét tương đồng về số phận, tính cách giữa người nông dân và con trâu là yếu tố khiến cho trâu và người trở thành đôi bạn thân thiết, thủy chung. Con trâu hiền lành chăm chỉ, vất vả một nắng hai sương như người, trâu cũng thật thà, chất phác, chịu thiệt thòi do "trâu chậm uống nước đục". Cũng do gắn bó với con người nên trâu xuất hiện trong nhiều câu ca với thân phận lam lũ: "Kiếp trâu ăn cỏ, kiếp chó ăn dơ"; "Trâu chết mặc trâu, bò chết mặc bò"; "Trâu lành chẳng thấy ai mừng, trâu ốm lắm kẻ mài dao"; "Trâu có đàn, bò có lũ", và "thân trâu, trâu lo; thân bò, bò liệu".
Do gắn bó mật thiết với người nông dân nên con trâu được con người suy ngẫm, định lượng thành bậc thang giá trị văn hóa rất đa chiều, gắn với phong tục, tập quán, lối sống, nhân sinh quan cư dân nông nghiệp lúa nước, chẳng hạn để chỉ người làm khỏe, dân gian có câu: “Làm như trâu húc mả”; để chỉ loại lính tráng cậy thế quan trên giết người cướp của không ghê tay, dân gian có thành ngữ: “Đầu trâu mặt ngựa”; để chỉ kẻ dốt nát, không tinh tế khi thưởng thức âm nhạc, có thành ngữ: “Đàn gảy tai trâu”; chỉ sự ghen ghét, đố kị, có câu: “Trâu buộc ghét trâu ăn”; chỉ người quá lứa, nhỡ thì, có câu: “Trâu quá xá, mạ quá thì”, tục ngữ dân tộc Kinh có câu: “Trâu chết để da, người ta chết để tiếng”.
Người nông thân mật giúp đỡ lẫn nhau, bà con hàng xóm trở thành gắn bó với nhau, cảm thấy cuộc sống thoải mái, thân thương với môi trường sinh hoạt đầy tình làng nghĩa xóm. Đời sống nông nghiệp quanh năm vất vả, nên nhà nông thường ăn Tết lâu hơn thành thị, họ chọn tháng tư để đi mua bò trâu lo cho việc cày cấy: Tháng giêng là tháng ăn chơi/Tháng hai trồng đậu, trồng khoai, trồng cà/Tháng ba thì đậu đã già/Ta đi ta hái về nhà phơi khô/Tháng tư đi tậu trâu bò/Để ta sắm sửa làm mùa tháng năm. Tục ngữ cũng thường ví von về trâu, với những lợi ích thực tế như: muốn giàu nuôi trâu cái, muốn lụn bại nuôi bồ câu. Hàng năm trâu nái đẻ một con nghé có thể bán hay nuôi lớn để cày bừa, loại chim bồ câu chỉ ăn hại (luá thóc đi đâu bồ câu theo đó), người ta dùng biểu tượng con bồ câu cho hoà bình vì nơi nào giàu có no ấm dư thừa lúa gạo thì có bồ câu.
Đôi khi, hình ảnh trâu được xuất hiện trong những sắc thái không mấy tích cực: "Trâu buộc lại ghét trâu ăn" chỉ về sự ganh ghét lẫn nhau hay "Việc để lâu tựa cứt trâu hóa bùn"; "Sừng trâu cong khó uốn, kẻ ương ngạch khó dạy thành người"; hay "Đầu trâu mặt ngựa" là thành ngữ chỉ hàm nghĩa tiêu cực chỉ loại người bất lương vốn có từ thành ngữ Trung Hoa (ngưu đầu mã diện) tiếp biến sang văn hóa Việt hay "Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã" chỉ về những kiểu kết bạn thiếu trong sáng. Có người lại “cưa sừng làm nghé” đã có tuổi, đã già câng lại giả vờ ngây thơ, non tơ, Những người lớn tuổi thích lấy vợ trẻ, người ta gọi trâu già thích gặm cỏ non.
Có những chê trách hài hước mà không kém sâu cay những người thích thể hiện những gì không đúng với mình “mài sừng cho lắm cũng là trâu”. Lại có phê phán những hành động thiếu cân nhắc, tính toán sẽ chẳng có kết quả tốt “Hùng hục như trâu húc mả” hay trong những liên quan xã hội như: "trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết", câu "trâu chậm uống nước đục, trâu ngờ ăn cỏ béo"; trâu cổ cò, bò cổ giải; trâu chết mặc trâu, bò chết mặc bò, củ tỏi giắt lưng; trâu dắt ra, bò dắt vào; trâu trắng đi đâu mất mùa đến đấy; trâu đi tìm cọc, cọc chẳng tìm trâu; trâu ho bằng bò rống; trâu khoẻ chẳng lo cày trưa; bụng trâu làm sao, bụng bò làm vậy; trâu lành không ai mặc cả, trâu ngã khối kẻ cầm dao.
Trong tạo hình
300px|nhỏ|phải|Tranh Đông Hồ vẽ về trâu Con trâu trong hội họa Việt Nam thể hiện từ những nét in khắc dung dị của tranh Đông Hồ đến nét vẽ hiện thực, tượng trưng và bán trừu tượng, được thể hiện với nhiều chất liệu từ tranh lụa, tranh sơn mài và nhiều nhất là tranh sơn dầu và đặc biệt là qua Tranh Đông Hồ. Trong tranh của Đông Hồ còn ghi nhận hình ảnh con trâu đi sát với sinh hoạt làng quê, có những chú bé mục đồng tóc để tóc chỏm thổi tiêu trên lưng trâu giữa những cánh đồng lúa chín vàng, hay bên những lũy tre xanh có những con trâu được nghỉ ngơi nhai cỏ sau những giờ làm lụng vất vả.
Trong cách vẽ tranh trâu làm cho hình ảnh con trâu sống động hơn, gần gũi hơn. Hình ảnh con trâu sau đó cũng đi vào hội họa Việt Nam với các tác phẩm trâu của nhiều họa sĩ như Nguyễn Sáng với bức Chọi trâu, rồi họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm với bức tranh Con nghé (1957), trong tranh Bùi Xuân Phái cũng có bóng dáng của con trâu Trên đồng tiền Đông Dương thời thuộc điạ của Pháp, cũng như tiền của Ngân hàng Quốc Gia Việt Nam đều in hình con trâu, đến thời kỳ CHXHCNVN trên tờ tiền vẫn có hình con trâu.
Hình con trâu chạm khắc khá phổ biến ở những đình, miếu cổ xuất hiện từ lâu đời, trâu còn xuất hiện trong điêu khắc kiến trúc gỗ đình làng thế kỷ XVII-XVIII ở Bắc Giang. Đình Khả Lý Hạ, xã Quảng Minh (Việt Yên) được xây dựng từ thế kỷ XVII, trong đình còn lưu giữ bức chạm hình con trâu được chạm nổi trên cốn nách gian giữa. Tại nghè Mẫu Sơn (Lục Nam) cũng còn lưu giữ bức chạm trâu kéo cày. Đây là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc dân gian ở thế kỷ XVIII tổng thể bức chạm giống như một bức tranh “Canh nông chi đồ”. Trên mặt trống đồng Bắc Lý (Hiệp Hòa) có chạm khắc cảnh lễ hội đâm trâu của người Việt cổ. Ngoài các bức chạm hình trâu trên kiến trúc đình làng, trong dân gian còn xuất hiện nhiều tượng ông trâu bằng gốm thế kỷ XVII-XVIII, một sản phẩm của làng nghề truyền thống sản xuất gốm ở Thổ Hà, xã Vân Hà xưa.
Nhiều đình chùa đã chạm khắc và tạc tượng trâu, đó là tượng trâu bằng đá ở chùa Kim Ngưu (Bắc Ninh). Thời nhà Lý, chùa Phật Tích (Bắc Ninh) được xây dựng năm 1057 có cặp tượng trâu to bằng trâu thật, tạc trên đài sen ở sân chùa khá sống động. Thời Lê Trung Hưng con trâu trở thành hình chạm trang trí khá phổ biến. Chùa Bút Tháp ở Bắc Ninh dựng năm 1647, tại lan can đá ở thượng điện và tháp Bảo Nghiêm đều có hình trâu chạm nổi. Ở tấm bia đá chùa Cảnh Phúc (Nam Định) dựng năm 1695 cũng có hình chạm con trâu đang nằm nghỉ. Trâu còn hiện diện trong tranh dân gian và trong điêu khắc gỗ đình làng thế kỷ XVII, XVIII rồi thì đình Khả Lý Hạ (Việt Yên) còn chạm khắc hình trâu trên cấu kiện gỗ ở cốn mê. Bức chạm trâu kéo cày ở nghè Mẫu Sơn (Lục Nam) cũng là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc dân gian ở thế kỷ XVII, XVIII.
Trong thi ca
Con trâu xuất hiện trong kho tàng văn học dân gian như ca dao, đồng dao, tục ngữ, câu đố, nhiều truyện cổ tích và huyền thoại. Từ thời thượng cổ người Việt sống về nông nghiệp, biết lấy nước sông để canh tác, những cánh đồng lúa bùn lầy, không thể dùng bò hay ngựa để cày ruộng, chỉ trâu giúp cho nông dân kéo cày bừa ở ruộng nước. Vào đầu năm theo lệ vua làm lễ tế thần nông và cày ruộng tịch điền, làm lễ xong vua cầm cày, đường cày tượng trưng mở đầu cho một năm cày cấy được mùa. Người nông dân đã đặt địa vị con trâu ngang với sinh hoạt trên cánh đồng, xưa và nay con trâu là một tài sản trong gia đình nông dân nghèo. Trâu không thể thiếu trong việc canh tác của nhà nông, trâu là đầu cơ nghiệp nên, tình cảm qua thi ca con trâu thường được nhắc đến như: 300px|nhỏ|trái|Một cậu bé chăn trâu, "Ai bảo chăn trâu là khổ"
Trong văn học Đàng Trong, hình ảnh và thân phận con trâu, hiện thực và đầy đủ nhất nằm trong truyện Lục súc tranh công kể lại cuộc tranh công tị việc giữa sáu gia súc: trâu, chó, ngựa, dê, gà, lợn. Phần quan trọng nhất dành cho trâu, non một trăm câu, cũng là phần hay nhất, là tiếng nói thống thiết của nông dân phản ánh số kiếp lầm than không lối thoát Sau này, Ông đồ Nguyễn Văn Lạc, nhìn thấy giới Sĩ phu thiếu tinh thần yêu nước, cúi đầu làm nô lệ cho bọn thực dân, nên ông đã vịnh bài Con trâu năm 1862. Tương truyền Đào Duy Từ lúc còn nhỏ nghèo khó, phải chăn trâu đã viết “Ngoạ Long Cương vấn”. Tác phẩm Con trâu của Trần Tiêu xuất bản năm 1940 nói lên sự khổ đau của người dân dưới chế độ thực dân và phong kiến.
Trong âm nhạc Việt Nam, có ca khúc Đường cày đảm đang của An Chung: ''Trời vừa tinh mơ, dọc bờ rộn tiếng trâu đi. Ta với trâu sương gió quản gì. Bừa kỹ xong gieo luống cho đều. Trâu ơi... Mai lúa khoai nhiều, nhạc sĩ Phạm Duy thường dùng hình ảnh con trâu trong tác phẩm của ông, như trong bài Bình Ca, rồi hình ảnh con trâu và em bé mục đồng đậm nét quê hương ca khúc Em bé quê của ông với câu: Ai bảo chăn trâu là khổ, chăn trâu sướng lắm chứ''. Ca khúc Lý con trâu của Lư Nhất Vũ, phỏng theo dân ca Nam Bộ, bài hát của thiếu nhi Cánh Đồng Tuổi Thơ của ông qua lời ca về đồng lúa và con trâu: Ngồi dưới áng mây trời bay ngang/Còn con trâu nghé thì lang thang; Bài hát Con Đường Việt Nam, tác phẩm chung của hai nhạc sĩ Anh Bằng và Trúc Hồ nói về khung cảnh miền quê Việt Nam có bóng dáng con trâu gặp cỏ đường chiều, một vài em bé vui chơi thả diều.
Trong tín ngưỡng
300px|nhỏ|phải|Tác phẩm điêu khắc gỗ "Trâu kéo cộ" ở [[chùa Hang thuộc Trà Vinh, Việt Nam]] Giống như một số loài động vật quen thuộc gồm: chuột, hổ, mèo, rắn, ngựa, dê, lợn, chó hàng ngàn năm qua, con trâu đã được con người “thiêng hóa”, “linh hóa”. Con trâu được người Việt “thiêng hóa” đậm nét qua nghi thức cày tịch điền là một hình thức khuyến nông đặc biệt của các cư dân trồng lúa nước. Vua Lê Đại Hành nhà Tiền Lê, vua Lý Thái Tông và vua Lý Nhân Tông nhà Lý đều thực hiện nghi lễ cày tịch điền. Tâm thức “thiêng hóa” con trâu của người nông dân cũng ẩn tàng qua Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng, với trò diễn chọi trâu hàng năm người ta vừa đề cao tinh thần thượng võ, vừa để cầu nước, cầu mưa, cầu mùa màng. Trâu được “thiêng hóa” đến mức thêu dệt thành huyền thoại tiếp sức cho người anh hùng có công, đời Trần có Yết Kiêu đang đêm thấy hai con trâu nước chọi nhau liền dùng đòn gánh mà phang, trâu lặn xuống biển mất tích, trên đòn gánh còn dính vài sợi lông trâu, ông nuốt vào bụng, từ đó có tài bơi lặn
Trong tín ngưỡng nông nghiệp, hình ảnh con trâu còn thể hiện trên nhiều lĩnh vực. Chiếc sừng trâu gợi lên hình ảnh trăng lưỡi liềm biểu tượng của nước trong tín ngưỡng nông nghiệp. Mô típ sừng trâu trong văn hóa người Việt còn là biểu tượng của hình ảnh vành trăng lưỡi liềm liên quan đến tín ngưỡng nông nghiệp, cầu mưa của người Việt. Da trâu bịt mặt trống, khi cầu mưa người ta đánh trống để giả tiếng sấm. Sừng trâu còn là biểu tượng sức mạnh của nhiều đồng bào dân tộc, người dân tộc Dao ở Lục Nam, Lục Ngạn, Sơn Động còn dùng tù và để gọi Bàn Vương trong nghi lễ cấp sắc. Trong một số sách cổ còn đề cập ngày xưa dùng trâu vào việc đánh trận (ngưu chiến). Tiếng tù và làm bằng sừng trâu vừa là hiệu lệnh, vừa tạo âm thanh như thúc giục, cổ vũ người lính vững vàng, mạnh mẽ hơn nơi chiến trường, nên đã chế tác sừng trâu thành chiếc tù và dùng để báo động và kích thích quân sĩ khi lâm trận
Con trâu xuất hiện trong lễ hội dân gian với vai trò là vật tế lễ linh thiêng cũng phản ánh tín ngưỡng nông nghiệp của người nông dân. Ở Bắc Giang từ xa xưa đã có tục tế trâu, thờ trâu trong các lễ hội truyền thống. Hội làng Phú Khê (Tân Yên) có lệ tế thần thành hoàng bằng trâu sống ở các đình, đền làng. Vào ngày sự lệ, dân làng chọn một con trâu đen làm vật tế. Trâu tế được nuôi trong đặc biệt và được làng tắm bằng nước gừng sạch sẽ, khi tế, con trâu này được dân làng dắt ra phía trước cửa đình, đền, nơi có bia đá và phiến đá to dùng làm bệ tế trâu. Trâu tế được dắt đi ba vòng quanh tấm bia đá. Hội làng Nội Ninh (Việt Yên) cũng có tục tế Thần bằng trâu sống, lệ làng chọn một con trâu sống làm vật tế Thần, được buộc ở gốc đa trước cửa đình, quan viên trong làng mặc trang phục tế truyền thống đi vòng quanh trâu làm lễ tế Thần theo hiệu lệnh của quan cai đám.