cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dragon Ball Z: Moetsukiro!! Nessen Ressen Chō-Gekisen
Nội dung
Goku tìm đến nơi còn để lại nguồn nội lực của Siêu Xayda hủy diệt, cư dân ở hành tinh đó đang phải làm nô lệ cho Paragus. Khi Goku đến hành tinh Vegeta thì gặp con trai của Paragus là Broly. Broly cảm giác rằng Goku có điều gì khiến hắn cảm thấy thù địch. Sự thực Broly chính là Siêu Saiyan hủy diệt mà Thần Vũ Trụ đã nói đến. Lúc được sinh ra ở Saiyan, Broly đã có chỉ số sức mạnh xấp xỉ 10.000 trong khi Kakarrot (Son Goku) chỉ có sức mạnh chưa đến 2 đơn vị. Vua của hành tinh Saiyan (bố của Vegeta) đã quyết định giết hai cha con Paragus vì mối lo ngại về sức mạnh của Broly. Khi Freeza cho nổ tung hành tinh Vegeta, sức mạnh của Broly đã cứu 2 cha con hắn thoát chết. Sức mạnh của Broly đã vượt qua khỏi tầm kiếm soát của cha hắn và ông ta phải làm một chiếc máy có hình dạng vòng đeo cổ để khống chế Broly. Khi nhận ra Broly chính là Siêu Saiyan hủy diệt, Goku đã quyết tâm tiêu diệt hắn.Nhưng vì Broly rất mạnh nên sau cùng Gôku phải nhờ những người bạn của mình tiếp thêm nội lực để có thể đánh bại hắn,ban đầu Vegeta không muốn truyền nội lực cho Goku vì mình là hoàng tử Saiyan nhưng sau đó đã đổi ý. Sau cùng,Goku rốt cuộc đã đánh bại được Broly.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim hoạt hình Bảy viên ngọc rồng Thể loại:Funimation Thể loại:Phim Nhật Bản Thể loại:Phim năm 1993
Tam Phú (định hướng)
Tam Phú có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Zephyranthes tepicensis
Zephyranthes tepicensis là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Greenm. ex Hume miêu tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Liên kết ngoài
Thể loại:Zephyranthes Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1935
Corythalia heliophanina
Corythalia heliophanina là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Corythalia. Corythalia heliophanina được Władysław Taczanowski miêu tả năm 1871.
Palicourea albiflora
Palicourea albiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Standl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Liên kết ngoài
Thể loại:Palicourea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa
nhỏ|phải|230px|[[Karl Marx]] Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là khái niệm kinh tế chính trị Marx-Lenin chỉ về phần giá trị bù lại giá cả của những tư liệu sản xuất và giá cả sức lao động đã tiêu dùng để sản xuất ra hàng hóa cho nhà tư bản. Mác ký hiệu chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là k.
Medea
nhỏ|Medea bởi [[Evelyn De Morgan.]]
Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa
Công thức
Nếu gọi giá trị hàng hóa là W, thì ta có công thức: W = c + v + m. Đó chính là những chi phí lao động thực tế của xã hội để sản xuất hàng hóa. Nhưng đối với nhà tư bản, để sản xuất hàng hóa, họ chỉ cần chi phí một lượng tư bản để mua tư liệu sản xuất (c) và mua sức lao động (v). Chi phí đó gọi là chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa, được ký hiệu là k. Theo đó, k = c + v. Nếu dùng k để chỉ chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa thì công thức W = c + v + m sẽ chuyển hoá thành: W = k + m.
Medea
Medea (Μήδεια, Mēdeia, მედეა, Medea) là một phụ nữ Colchis trong thần thoại Hy Lạp. Bà là con gái của Vua Aeëtes của Colchis,, cháu gái của Circe, cháu nội của thần mặt trời Helios, và sau đó là vợ của người anh hùng Jason, người đã có với bà hai đứa, Mermeros và Pheres. Trong vở kịch của Euripides, Jason bỏ mặc Medea khi Creon, vua của Corinth, ban tặng ông con gái, Glauce. Vở kịch kể về cách Medea báo thù sự phản bội của người chồng. Medea miêu tả trong thần thoại về Jason và những người Argonaut, một thần thoại được biết nhiều nhất về từ một phiên bản văn học muộn thực hiện bởi Apollonius của Rhodes ở thế kỉ 3 tr.CN và được gọi là Argonautica. Medea được biết đến trong các truyện như một người làm bùa mê và thường được miêu tả như một nữ tư tế của nữ thần Hecate hay một phù thủy.
Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa
Công thức
Giữa chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa và giá trị hàng hóa có sự khác nhau cả về chất và về lượng. Về chất, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa chỉ là sự chi phí về tư bản còn giá trị hàng hóa là sự chi phí thực tế của xã hội để sản xuất ra hàng hóa. Chi phí thực tế là chi phí về lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa.
Medea
Tham khảo
Thể loại:Thần thoại Hy Lạp Thể loại:Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp Thể loại:Công chúa trong thần thoại Hy Lạp Thể loại:Nữ hoàng trong thần thoại Hy Lạp
Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa
Công thức
Về lượng, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa luôn nhỏ hơn chi phí thực tế, tức là giá trị của hàng hóa, vì rằng W = k + m thì k = W - m. Đối với nhà tư bản, chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa là giới hạn thực tế của lỗ lãi kinh doanh nên họ ra sức "tiết kiệm" chi phí sản xuất này bằng mọi cách.^^
Tham khảo
Thể loại:Kinh tế chính trị Marx-Lenin
Miltochrista sequens
Miltochrista sequens là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Hoang mạc Úc
Hoang mạc Úc là tên gọi chung cho mười hoang mạc ở Úc. Tổng diện tích của chúng là 1.371.000 km vuông, chiếm 18% diện tích đất liền ở Úc. Mười hoang mạc này nằm gần như ở trung tâm của vùng Outback. Dưới đây là danh sách mười hoang mạc này xếp theo diện tích nhỏ dần.
Miltochrista sequens
Liên kết ngoài
Thể loại:Miltochrista
Hoang mạc Úc
thumb|Hoang mạc Úc.
Thể loại:Địa lý Úc Úc
Sorry, Sorry
Sorry, Sorry là album phòng thu thứ ba của nhóm nhạc nam Hàn Quốc Super Junior, được phát hành vào ngày 12 tháng 3 năm 2009 tại Hàn Quốc. Chỉ trong vòng 1 tuần, hơn 150,000 bản đã được đặt trước. Theo Hanteo Charts, hơn 29,000 bản đã được bán hết ngay trong ngày đầu tiên.
Chú thích
Thể loại:Album năm 2009 Thể loại:Album của Super Junior Thể loại:Album của nghệ sĩ Hàn Quốc Thể loại:Album nhạc dance-pop Thể loại:Album tiếng Triều Tiên Thể loại:Album của SM Entertainment
Ophisma intermedia
Ophisma intermedia là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ophisma
Seydiköy, Espiye
Seydiköy là một xã thuộc huyện Espiye, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 305 người.
Quận Grant, Arkansas
Quận Grant là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Arkansas  Thể loại:Vùng đô thị Little Rock–North Little Rock–Conway Thể loại:Arkansas 1869 Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1869 Thể loại:Ulysses S. Grant
Mordellistena cuneigera
Mordellistena cuneigera là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1922.
Tham khảo
C
Gnephosis cassiniana
Gnephosis cassiniana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được P.S.Short mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gnephosis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1990
Xestia ochreago
Xestia ochreago là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Địa Trung Hải và châu Á. Ở châu Âu nó được tìm thấy ở vùng núi của Tây Ban Nha, the Mountains ở miền đông Balkan và Anpơ. Loài này có ở độ cao lên đến 2500 mét.
Ấu trùng ăn nhiều loại cây, bao gồm Verbascum và Tussilago farfara.
Chú thích
Thể loại:Xestia Thể loại:Côn trùng châu Âu
Quận Washington, Arkansas
Quận Washington là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo George Washington, tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 157.715 người. Quận lỵ đóng ở Fayetteville. Quận được lập ngày 17 tháng 10 năm 1828.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 2476 km2, trong đó có 16 km2 là diện tích mặt nước.
Thông tin nhân khẩu
nhỏ|trái|150px|Tháp tuổi dân cư quận Washington Theo điều tra dân số năm 2000, quận đã có 157.715 người, 60.151 hộ gia đình, và 39.459 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 166 người trên một dặm vuông (64/km ²). Có 64.330 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 68 trên một dặm vuông (26/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư quận gồm có 88,00% người da trắng, 2,24% da đen hay Mỹ gốc Phi, 1,25% người Mỹ bản xứ, 1,54% châu Á, Thái Bình Dương 0,53%, 4,26% từ các chủng tộc khác, và 2,17% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 8,20% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.
Có 60.151 hộ, trong đó 32,50% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 52,30% là đôi vợ chồng sống với nhau, 9,40% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 34,40% là các gia đình không. 25,80% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 7,10% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,52 và cỡ gia đình trung bình là 3,07.
Trong quận độ tuổi dân cư được trải ra với 25,00% dưới độ tuổi 18, 15,30% 18-24, 30,20% 25-44, 19,50% từ 45 đến 64, và 9,90% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 31 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 100,40 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 98,70 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đạt 34.691 USD, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 42.795. Phái nam có thu nhập trung bình $ 29.428 so với 21.769 $ cho phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 17.347 USD. Có 9,40% gia đình và 14,60% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 16,50% những người dưới 18 tuổi và 10,20% của những người 65 tuổi hoặc hơn.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Arkansas  Thể loại:Tây Bắc Arkansas Thể loại:Lãnh thổ Arkansas 1828 Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1828
Ophthalmoblysis cinerea
Ophthalmoblysis cinerea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ophthalmoblysis
Riccia poihaiana
Riccia poihaiana là một loài rêu trong họ Ricciaceae. Loài này được A.E.D. Daniels & P. Daniel mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Liên kết ngoài
Thể loại:Riccia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Scyphularia pentaphylla
Scyphularia pentaphylla là một loài dương xỉ trong họ Davalliaceae. Loài này được Blume Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scyphularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1852
Cơm rượu hoa nhỏ
Cơm rượu hoa nhỏ (danh pháp khoa học: Glycosmis parviflora) là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (Sims) Little mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Cơm rượu Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1948
Tam Quang (định hướng)
Tam Quang có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Scapaniella glaucocephala
Scapaniella glaucocephala là một loài rêu tản trong họ Scapaniaceae. Loài này được (Taylor) A. Evans ex Verd. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1932.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scapaniella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1932
Corythalia insularis
Corythalia insularis là một loài nhện trong họ Salticidae.
Tham khảo
Thể loại:Corythalia
Cissus peruviana
Cissus peruviana là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được Lombardi miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cissus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1996
Ashland, Oregon
Ashland là một thành phố trong Quận Jackson tiểu bang Oregon, Hoa Kỳ. Nó nằm gần Xa lộ Liên tiểu bang 5 và biên giới California, và nằm cuối góc phía nam Thung lũng Rogue. Nó chính thức trở thành thị trấn với tên gọi là Ashland Mills năm 1855. Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, thành phố có một tổng dân số là 19.522. Ước tính năm 2006 là 21.430 cư dân. Nó là nhà của Đại học Nam Oregon và Lễ hội Shakespeare Oregon quốc tế nổi tiếng.
Lịch sử
Trước khi người định cư đến vào giữa thế kỷ 19, người bản thổ châu Mỹ thuộc bộ lạc Shasta sống trong thung lũng dọc theo con lạch gần nơi mà Ashland nằm. Những người đánh bẫy và thợ săn của Công ty Vịnh Hudson theo Đường mòn Siskiyou đi qua nơi này trong thập niên 1820. Cuối thập niên 1840, những người định cư (đa số là người Mỹ) theo Đường mòn Applegate bắt đầu đi qua vùng này. Đầu năm thập niên 1850, Đạo luật Ban đất đã mang nhiều người định cư da trắng vào Thung lũng Rogue và lâm vào tình trạng xung đột với người bản thổ. Những vụ xung đột thường là bạo động tiếp tục cho đến năm 1856.
Năm 1851, vàng được khám phá tại Rich Gulch, một nhánh của con lạch Jackson, và một thành phố lều phát triển dọc theo hai bên bờ, khu vực bây giờ được biết như là Jacksonville. Những dân định cư chẳng bao lâu sau đó đến khu vực Ashland tháng 1 năm 1852 trong đó có Abel Helman, Eber Emery và em trai là James Emery, Robert Hargadine và những người khác. Để đổ tiền vào khai khoáng tại Jacksonville gần đó, Helman và gia đình Emerys đã thiết lập một nhà máy gỗ trên Lạch Ashland (lúc đó gọi là Mill Creek).
Tháng 12 năm 1887, Portland, Oregon và San Francisco, California được nối với nhau bằng đường sắt tại Ashland. Đến năm 1926, khi đa số dịch vụ đường sắt bắt đầu lấy một con đường khác (phía đông qua Klamath Falls để tránh độ dốc qua Dãy núi Siskiyou) Ashland thịnh vượng nhờ vào buôn bán qua đường sắt. Đặc biệt là trường hợp của các sản phẩm trái cây như đào Ashland nổi tiếng thắng được giải cao ở Hội chợ Thế giới năm 1893 tại Chicago.
Năm 1908, Câu lạc bộ Cải thiện Dân sự Phụ nữ đã kiến nghị thành lập một công viên, đó là Công viên Hẻm núi Ashland, dọc theo Lạch Ashland. Việc khám phá ra nước có chất Lithia trong cùng thời gian đưa đến kế hoạch thiết lập một suối nước khoáng tại công viên. Sử dụng tiền quỹ thu được, thị trấn mời kiến trúc sư về phong cảnh là tác giả của Công viên Kim Môn (Golden Gate Park) của San Francisco tên John McLaren đến để thiết kế công viên. Chuyện này có kết quả là công viên được đổi tên trước tiên là Công viên Suối Lithia và rồi thành Công viên Lithia.
Trạm điện thoại công cộng còn hoạt động và lâu đời nhất tại Oregon được làm bằng gỗ có mái thiết nằm ở phố chính Ashland nơi Khách sạn Columbia. Khách sạn Columbia, được xây năm 1910 như một phần của tòa nhà Ender, là khách sạn xưa nhất tại Ashland và tiếp tục hưng thịnh ngày nay. Tòa nhà ban đầu là nơi trao đổi mua bán lớn nhất giữa Sacramento, California và Portland, Oregon trong thời gian từ 1910 đến 1928.
Địa lý
Ashland nằm dưới chân đồi Siskiyou và Dãy núi Cascade ở vị trí 42°11'29" Bắc, 122°42'3" Tây (42.191396, -122.700752), hay khoảng 15 dặm Anh (24 km) về phía bắc biên giới California trên Xa lộ Liên tiểu bang 5.
Thành phố nằm 350 dặm Anh (560 km) về phía bắc của San Francisco, California và 285 dặm Anh (459 km) về phía nam của Portland, Oregon, trong một khu vực trước kia từng được đề nghị trở thành Tiểu bang Jefferson. Nó nằm 90 dặm (145 km) cách Công viên Quốc gia Hồ miệng núi lửa và Di tích Quốc gia Hang động Oregon.
Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, thành phố có tổng dân số 16,8 km² (6,5 mi²), không có vùng nước nào.
Thành phố kết nghĩa
Ashland có một thành phố kết nghĩa:
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của Oregon
Favartia maculata
Favartia maculata là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Tham khảo
Thể loại:Favartia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1845
Tholeropsis africana
Tholeropsis africana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tholeropsis
Quận Garland, Arkansas
Quận Garland là một quận thuộc tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 97.465 người. Quận lỵ đóng ở Hot Springs.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Parvoleon minimus
Tham khảo
Thể loại:Parvoleon
Miltochrista shuotensis
Miltochrista shuotensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Miltochrista
Neodrasterius
Neodrasterius là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1996 bởi Kishii.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tam Thái (định hướng)
Tam Thái có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Roberto Linares
Roberto Linares Balmaseda (sinh ngày 10 tháng 2 năm 1986) là một tiền đạo từ Cuba hiện tại thi đấu cho đội bóng Argentina All Boys.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Là một tiền đạo mạnh mẽ và có tốc độ, Linares thi đấu cho đội bóng địa phương Villa Clara. Anh là vua phá lưới giải bóng đá Cuba năm 2012. Anh gia nhập đội bóng Argentina All Boys alongside compatriot José Dairo Macías vào mùa hè năm 2015.
Sự nghiệp quốc tế
Trận đấu quốc tế cuối cùng của anh là vào tháng 12 trong trận đấu tại Cúp Caribe 2012 trước Trinidad & Tobago.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1986 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Villa Clara Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Cuba Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Cuba Thể loại:Cầu thủ Cúp Vàng CONCACAF 2011 Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Villa Clara Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Argentina
Sombrun
Sombrun là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Riccia polycarpa
Riccia polycarpa là một loài rêu trong họ Ricciaceae. Loài này được (Trab.) Jelenc mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Liên kết ngoài
Thể loại:Riccia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1951
Zephyranthes texana
Zephyranthes texana là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Hook. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Zephyranthes Thể loại:Hoa
Mordellistena cupreipennis
Mordellistena cupreipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Franciscolo miêu tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
C
Soğukpınar, Espiye
Soğukpınar là một thị trấn thuộc huyện Espiye, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 2.253 người.
Bulgaria
Bulgaria (България), tên chính thức là Cộng hòa Bulgaria (Република България) và còn có tên phiên âm dựa theo tiếng Pháp là Bun-ga-ri là một quốc gia nằm tại khu vực đông nam châu Âu. Bulgaria giáp với România về phía bắc, giáp với Serbia và Bắc Macedonia về phía tây, giáp với Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ về phía nam và cuối cùng giáp với Biển Đen về phía đông.
Dãy núi Balkan chạy từ đông sang tây phía bắc Bulgaria. Người Bulgaria gọi dãy núi này là "Núi Già" (Stara Planina). Sông Donau tạo thành phần lớn biên giới phía bắc Bulgaria.
Vị trí của Bulgaria ở giao lộ quan trọng của hai châu lục khiến đây là nơi tranh giành quyền lực trong nhiều thế kỷ. Là một vương quốc độc lập trong nhiều thế kỷ, Bulgaria đã là một cường quốc lớn trong thời gian dài thời Trung cổ.
Bulgaria là một nước có truyền thống lịch sử và văn hóa lâu đời tại châu Âu. Đế quốc Bulgaria thứ nhất hùng mạnh đã từng mở rộng lãnh thổ ra khắp vùng Balkan và có những ảnh hưởng văn hóa của họ ra khắp các cộng đồng người Slav tại khu vực này. Vài thế kỉ sau đó, với sự sụp đổ của Đế quốc Bulgaria thứ hai, đất nước này bị Đế quốc Ottoman đô hộ trong gần 5 thế kỉ sau đó. Năm 1878, Bulgaria trở thành một nước quân chủ lập hiến tự trị nằm trong Đế quốc Ottoman. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945), một chính phủ được Liên Xô ủng hộ đã được lập ở Bulgaria. Bulgaria đã thực hiện chương trình công nghiệp hóa trong thời kỳ những người cộng sản cầm quyền. Chính quyền Bulgaria đã cải cách dân chủ năm 1989. Năm 1990, Bulgaria đã tổ chức tổng tuyển cử nhiều đảng phái và đã đổi tên từ Cộng hòa Nhân dân Bulgaria thành Cộng hòa Bulgaria ngày nay.
Tiến trình chuyển đổi dân chủ và thể chế kinh tế của Bulgaria không dễ dàng do việc mất thị trường truyền thống Liên Xô. Điều này dẫn tới tình trạng đình đốn kinh tế, lạm phát và thất nghiệp gia tăng. Nhiều người Bulgaria đã rời bỏ đất nước. Quá trình cải cách vẫn tiếp tục và năm 2000, Bulgaria đã bắt đầu đàm phán xin gia nhập EU.
Nước này là thành viên của NATO từ năm 2004 và thành viên Liên minh châu Âu từ năm 2007. Dân số Bulgaria là 7,7 triệu người với thủ đô là Sofia.
Tên gọi
Danh xưng Bulgaria bắt nguồn từ Bulgar - một bộ lạc gốc Turk, là những người đầu tiên đã thành lập quốc gia này. Không thể hiểu rõ về nguồn gốc và rất khó để tìm những di liệu còn sót lại trước thế kỷ 4, nhưng có thể chúng bắt nguồn từ từ bulģha trong ngôn ngữ Turk nguyên thủy, nghĩa là "khuấy đảo", "hòa trộn". Và nó mang hàm nghĩa của từ bulgak ("nổi dậy", "rối loạn"). Ý nghĩa của nó còn mở rộng nữa: "nổi loạn", "kích động" và do đó, mang hàm nghĩa "kẻ gây nhiễu". Các nhóm dân tộc ở Nội Á có tên giống nhau về mặt âm vị học thường được mô tả theo các thuật ngữ tương tự: trong thế kỷ thứ 4, người Yết - một trong những bộ tộc tạo nên nhóm Vu Hồ (năm dân tộc man rợ của Trung Quốc thời cổ đại) được miêu tả là cả một "chủng tộc hỗn hợp" và "những kẻ gây rối".
Tiền sử và cổ đại
nhỏ|[[Mộ Thracia Sveshtari, một ngôi mộ từ thế kỷ thứ III trước Công Nguyên được liệt kê là một địa điểm di sản thế giới của UNESCO|thế=|200x200px]]
Các nền văn hóa tiền sử trên những vùng đất Bulgaria gồm văn hóa Hamangia và văn hóa Vinča thuộc thời kỳ đồ đá mới (6.000 tới 3.000 năm trước), văn hóa Varna eneolithic (5.000 năm trước Công Nguyên; xem thêm Nghĩa địa Varna), và văn hóa Ezero thời kỳ đồ đồng. Niên đại học Karanovo là một thước đo thời tiền sử cho toàn bộ cả vùng Balkan rộng lớn.
Người Thracia, một trong ba tổ tiên chính của người Bulgaria hiện đại, đã để lại các dấu vết vẫn còn lại ở vùng Balkan dù đã trải qua nhiều thiên niên kỷ. Người Thracia sống trong những bộ tộc riêng rẽ cho tới khi Vua Teres thống nhất hầu hết các bộ lạc vào khoảng năm 500 trước Công Nguyên bên trong Vương quốc Odrysian, sau này phát triển lên tới đỉnh điểm dưới thời Vua Sitalces (cầm quyền 431-424 trước Công Nguyên) và Vua Cotys I (383–359 trước Công Nguyên). Sau đó Đế quốc Macedonia đã sáp nhập vương quốc Odrysia và Thracia trở thành một thành phần không thể chuyển nhượng trong các chuyến viễn chinh của cả Philip II và Alexander III (Đại đế). Năm 188 trước Công Nguyên người La Mã xâm lược Thrace, và chiến tranh tiếp tục tới năm 45 khi cuối cùng La Mã chinh phục cả vùng. Các nền văn hóa Thracia và La Mã đã hòa nhập ở một số mức độ, dù những truyền thống nền tảng của Thracia vẫn không thay đổi. Vì thế tới thế kỷ thứ IV người Thracia có một bản sắc bản xứ hỗn hợp, như người Công giáo Rôma và vẫn duy trì được một số tín ngưỡng ngoại giáo cổ xưa của họ.
Người Slavơ xuất hiện từ quê hương của họ ở đầu thế kỷ thứ VI và tràn ra hầu hết Đông Trung Âu, Đông Âu và Balkans, trong quá trình này họ phân chia thành ba nhóm chính; Tây Slavơ, Đông Slavơ và Nam Slavơ. Một thành phần người Nam Slav ở phía đông đã bị người Thracia đồng hóa trước khi tầng lớp quý tộc Bulgaria tự sáp nhập mình vào Đế quốc Bulgaria đầu tiên.
Đế quốc Bulgaria đầu tiên
nhỏ|trái|200px|Các tàn tích tại Pliska, thủ đô Đế quốc Bulgaria đầu tiên từ năm 680 đến khoảng năm 890
Năm 632 người Bulgar, có nguồn gốc từ Trung Á, đã hình thành, dưới sự lãnh đạo của Khan Kubrat, một nhà nước độc lập bắt đầu được gọi là Đại Bulgaria. Lãnh thổ của nó mở rộng tới hạ lưu sông Danube ở phía tây, Biển Đen và Biển Azov ở phía nam, Sông Kuban ở phía đông, và Sông Donets ở phía bắc. Áp lực từ Khazars đã dẫn tới sự chinh phục Đại Bulgaria ở nửa sau thế kỷ thứ VII. Người kế vị Kubrat, Khan Asparuh, đã cùng một số bộ tộc Bulgar đi về phía hạ lưu những con sông Danube, Dniester và Dniepr (được gọi là Ongal), và chinh phục Moesia và Tiểu Scythia (Dobrudzha) từ Đế quốc Byzantine, mở rộng hãn quốc mới của mình xa thêm nữa về phía Bán đảo Balkan. Một hiệp ước hòa bình với Byzantine năm 681 và việc thành lập thủ đô Bulgar tại Pliska phía nam Danube đánh dấu sự khởi đầu của Đế quốc Bulgaria đầu tiên. Cùng thời điểm đó, một trong những người anh em của Asparuh, Kuber, đã hòa giải với nhóm Bulgar tại Macedonia.
trái|nhỏ|200x200px|Đế quốc Bulgaria khoảng năm 893 màu xanh tối, với những lãnh thổ giành được cho tới năm 927 màu xanh sáng|thế=
Trong cuộc bao vây Constantinople năm 717–718 vị Khan cai trị Bulgaria Tervel đã thực hiện hiệp ước của mình với những người Byzantine bằng cách gửi binh lính tới giúp dân chúng thành phố thủ đô đế chế này. Theo nhà viết sử Byzantine Theophanes, trong trận đánh quyết định người Bulgaria đã giết 22.000 quân Ả Rập, nhờ vậy loại bỏ được mối đe dọa về một cuộc tấn công tổng lực của Ả Rập vào Đông và Trung Âu.
Ảnh hưởng và sự mở rộng lãnh thổ của Bulgaria gia tăng thêm nữa trong thời cầm quyền của Khan Krum, người vào năm 811 đã có một thắng lợi quyết định trước quân đội Byzantine dưới sự chỉ huy của Nicephorus I trong Trận Pliska. Thế kỷ thứ VIII và thứ IX là thời gian số người Slavơ đông đảo dần đồng hoá những người Bulgar nói tiếng Turkic (hay Proto-Bulgarians).
Năm 864, Bulgaria ở thời vua Boris I Người rửa tội chấp nhận Chính Thống giáo Đông phương.
Bulgaria trở thành một cường quốc châu Âu lớn ở thế kỷ thứ IX và thứ 10, trong khi vẫn đấu tranh với Đế quốc Byzantine để giành quyền kiểm soát Balkans. Việc này diễn ra dưới sự cai trị (852–889) của Boris I. Trong thời trị vì của ông, ký tự Cyrill đã phát triển tại Preslav và Ohrid, được sửa đổi từ ký tự Glagolitic do các giáo sĩ Saints Cyril và Methodius phát minh.
Ký tự Cyrill trở thành căn bản cho sự phát triển thêm nữa của văn hoá. Những thế kỷ sau này, bảng chữ cái này, cùng với ngôn ngữ Bulgaria cổ, đã trở thành ngôn ngữ viết trí thức (lingua franca) cho Đông Âu, được gọi là chữ Slavơ Nhà thờ. Thời kỳ đỉnh cao mở rộng lãnh thổ của Đế quốc Bulgaria -bao phủ hầu hết Balkan— diễn ra dưới thời Hoàng đế Simeon I Vĩ đại, Sa hoàng (Hoàng đế) đầu tiên của Bulgaria, cầm quyền từ năm 893 tới năm 927. Trận Anchialos (917), một trong những trận đánh đẫm máu nhất thời Trung Cổ. đã đánh dấu một trong những thắng lợi quyết định nhất của Bulgaria trước Đế quốc Byzantine.
Tuy nhiên, thành tựu lớn nhất của Simeon là việc phát triển Bulgaria trở thành một nền văn hoá Kitô giáo Slavơ duy nhất và giàu mạnh, trở thành một hình mẫu cho các dân tộc Slavơ khác ở châu Âu và cũng đảm bảo sự tiếp tục tồn tại của nhà nước Bulgaria dù có những lực lượng đe doạ chia rẽ nó thành nhiều mảnh trong suốt lịch sử dài và đầy các cuộc chiến tranh.
Sau đó người Byzantine bắt đầu những chiến dịch chinh phục Bulgaria. Năm 971, họ chiếm thủ đô Preslav và bắt Hoàng đế Boris II. Cuộc kháng cự tiếp tục dưới sự lãnh đạo của Sa hoàng Samuil ở các vùng đất phía tây Bulgaria trong vòng gần nửa thế kỷ. Nước này đã tìm cách hồi phục và đánh đuổi người Byzantine trong nhiều trận đánh lớn, giành được quyền kiểm soát hầu hết Balkan vào năm 991 xâm lược nhà nước Serbia. Nhưng người Byzantine dưới sự lãnh đạo của Basil II ("Kẻ giết người Bulgar") đã tiêu diệt nhà nước Bulgaria năm 1018 sau thắng lợi tại Kleidion. Sau khi đã đánh bại người Bulgaria, Basil II đã làm mù mắt tới 15.000 tù nhân của trận đánh, trước khi thả họ.
Bulgaria Byzantine
Không có bằng chứng còn lại về bất kỳ một cuộc kháng cự hay nổi dậy lớn nào của người dân hay giới quý tộc Bulgaria trong thập kỷ đầu tiên sau sự thành lập quyền cai trị của Byzantine. Với sự tồn tại của các đối thủ không thể dung hoà với Byzantium như Krakra, Nikulitsa, Dragash và những người khác, sự im ắng này dường như rất khó giải thích. Một số nhà sử học đã giải thích đó là kết quả của một sự nhân nhượng mà Basil II đã trao cho giới quý tộc Bulgaria để giành được lòng trung thành của họ. Ở ngôi vị cao nhất, Basil II đảm bảo tính không thể chia cắt của Bulgaria trong các biên giới địa lý cũ của nó và không chính thức xoá bỏ quyền cai trị địa phương của giới quý tộc Bulgaria, những người đã trở thành một phần của tầng lớp quý tộc Byzantine như là các quan chấp chính hay chỉ huy quân sự. Thứ hai, các tuyên bố đặc biệt (nghị định hoàng gia) của Basil II công nhận tính độc lập của Địa phận Tổng giám mục Bulgaria Ohrid và đặt ra các biên giới của nó, đảm bảo sự tiếp nối của các giáo khu đã tồn tại dưới thời Samuel, tài sản và các quyền ưu tiên của họ.
Người dân Bulgaria đã đứng lên chống lại sự cai trị của Byzantine nhiều lần trong thế kỷ XI và một lần nữa ở đầu thế kỷ XII. Cuộc khởi nghĩa lớn nhất diễn ra dưới sự lãnh đạo của Peter II Delyan (tuyên bố là Hoàng đế tại Belgrade năm 1040 - 1041) và Contantine Bodin (tức Peter III, 1072). Từ giữa thế kỷ XI tới những năm 1150, cả người Norman và người Hungary đều tìm cách xâm lược Bulgaria Byzantine, nhưng không thành công. Giới quý tộc Bulgaria cai trị các tỉnh dưới danh nghĩa Hoàng đế Byzantine cho tới khi Ivan Asen I và Peter IV của Bulgaria bắt đầu một cuộc nổi dậy năm 1185 dẫn tới việc thành lập Đế quốc Bulgaria thứ hai.
Đế quốc Bulgaria thứ hai
nhỏ|Đế quốc Bulgaria dưới thời [[Ivan Asen II của Bulgaria|Sa hoàng Ivan Asen II|thế=|213x213px]]
Erigorgus lacertosus
Erigorgus lacertosus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Bulgaria
Đế quốc Bulgaria thứ hai
Từ năm 1185, Đế quốc Bulgaria thứ hai tái lập Bulgaria trở thành một cường quốc quan trọng ở Balkan trong hơn hai thế kỷ. Triều đình Asen lập ra thủ đô tại Veliko Tarnovo. Kaloyan, triều đại Asen thứ ba, mở rộng quyền cai trị tới Belgrade, Nish và Skopie (Uskub); ông thừa nhận quyền lực tinh thần tuyệt đối của Giáo hoàng, và nhận được vương miện hoàng gia từ một phái đoàn của Giáo hoàng. Trong trận Adrianople năm 1205, Kaloyan đánh bại các lực lượng của Đế quốc Latinh và vì thế hạn chế được quyền lực của nó ngay từ những năm đầu thành lập.
Erigorgus lacertosus
Liên kết ngoài
Thể loại:Erigorgus
Tam Tiến (định hướng)
Tam Tiến có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Bulgaria
Đế quốc Bulgaria thứ hai
Ivan Asen II (1218–1241) mở rộng sự thống trị tới Albania, Epirus, Macedonia và Thrace. Trong thời cầm quyền của ông, nhà nước đã có sự phát triển văn hoá, với những thành tựu nghệ thuật quan trọng của trường phái nghệ thuật Tarnovo. Triều đại Asen chấm dứt năm 1257, và vì những cuộc xâm lược của Tatar (bắt đầu từ cuối thế kỷ XIII), các cuộc xung đột bên trong và những cuộc tấn công thường xuyên của người Byzantine và Hungary, sức mạnh quốc gia dần suy giảm. Hoàng đế Theodore Svetoslav (cầm quyền 1300–1322) tái lập sức mạnh của Bulgaria từ năm 1300 trở về sau, nhưng chỉ mang tính tạm thời. Sự bất ổn chính trị tiếp tục gia tăng, và Bulgaria dần mất lãnh thổ. Điều này dẫn tới một cuộc khởi nghĩa nông dân do người chăn lợn, Ivaylo lãnh đạo, cuối cùng ông đã đánh bại được các lực lượng của Hoàng đế và lên ngôi vua.
Tới cuối thế kỷ XIV, những sự chia rẽ phe phái giữa các lãnh chúa phong kiến Bulgaria (boyars) đã làm suy yếu đáng kể tính thống nhất của Đế quốc Bulgaria thứ hai. Nó tan rã thành ba nhà nước sa hoàng nhỏ và nhiều công quốc bán độc lập đánh lẫn nhau, và cả với người Byzantine, Hungary, Serb, Venetia, và Genoese. Trong những trận đánh này, người Bulgaria thường liên kết với người Thổ Ottoman. Tình hình tranh cãi và chiến đấu gây thiệt cho cả hai bên tương tự cũng diễn ra ở Byzantine và Seriba. Trong giai đoạn 1365–1370, người Ottoman chinh phục hầu hết các thị trấn và pháo đài của Bulgaria ở phía nam dãy Balkan.
Ottoman cai trị
nhỏ|trái|[[Trận Nikopolis|Trận Nicopolis, 1396|thế=|200x200px]]
nhỏ|Đài tưởng niệm Shipka (nằm gần [[Gabrovo) — được xây dựng để tưởng nhớ Trận Đèo Shipka; một trong những biểu tượng quan trọng của sự giải phóng Bulgaria.|thế=|trái|200x200px]]
Năm 1393, người Ottoman chiếm Tarnovo, thủ đô của Đế quốc Bulgaria thứ hai, sau một cuộc bao vây kéo dài 3 tháng. Năm 1396, Sa hoàng Vidin mất ngôi sau khi bị quân thập tự chinh Công giáo đánh bại tại Trận Nicopolis. Với sự kiện này, người Ottoman cuối cùng đã chinh phục và chiếm đóng Bulgaria. Một đội quân thập tự chinh Ba Lan–Hungary dưới sự chỉ huy của Władysław III của Ba Lan được lập ra để giải phóng Balkan năm 1444, nhưng người Thổ đã đánh bại họ trong trận Varna.
Ottoman đã tàn sát người Bulgaria, và họ đã mất hầu hết các di vật văn hoá của mình. Chính quyền Thổ phá huỷ hầu hết các pháo đài trung cổ của Bulgaria để ngăn chặn những cuộc nổi dậy. Các thị trấn và khu vực lớn nơi quyền lực của Ottoman chiếm ưu thế có dân cư rất thưa thớt cho tới tận thế kỷ XIX. Giới quý tộc Bulgaria bị tiêu diệt và tầng lớp nông dân trở thành nông nô cho những lãnh chúa Thổ Nhĩ Kỳ. Người Bulgaria phải trả thuế cao hơn rất nhiều so với dân cư Hồi giáo, và hoàn toàn không có sự bình đẳng về pháp lý với họ. Một sự đối phó từ phía người Bulgaria là việc tăng cường hajduk ('ngoài vòng pháp luật') truyền thống. Những người Bulgaria đã cải theo Hồi giáo, người Pomaks, vẫn giữ lại ngôn ngữ, y phục và một số phong tục thích hợp với Đạo Hồi. . Các nguồn gốc của người Pomaks là chủ đề của một cuộc tranh luận.
Trong hai thập niên cuối cùng của thế kỷ XVIII và những thập niên đầu tiên của thế kỷ XIX Bán đào Bankan tan rã vào tình trạng vô chính phủ. Người Bulgaria gọi giai đoạn này là kurdjaliistvo: các băng nhóm người Thổ có vũ trang được gọi là kurdjalii cướp bóc trong vùng. Tại nhiều khu vực, hàng nghìn nông dân bỏ chạy khỏi vùng nông thôn hoặc tới các thị trấn hoặc (thường xuyên hơn) tới các khu vực đồi núi và rừng rú; một số người thậm chí còn vượt qua Danube tới Moldova, Wallachia hay miền nam nước Nga.
Trong suốt năm thế kỷ cai trị của Ottoman, người Bulgaria đã tổ chức nhiều nỗ lực để tái lập nhà nước của riêng mình. Sự thức tỉnh dân tộc của Bulgaria đã trở thành một trong những yếu tố chính trong cuộc đấu tranh giải phóng. Thế kỷ XIX chứng kiến sự thành lập Hội đồng Trung ương Cách mạng Bulgaria và Tổ chức Cách mạng Nội địa dưới sự lãnh đạo của các nhân vật giải phóng cách mạng như Vasil Levski, Hristo Botev, Lyuben Karavelov và những người khác.
Công quốc và Vương quốc
nhỏ|200x200px|Biên giới của Bulgaria theo Hiệp ước sơ bộ San Stefano và [[Hiệp ước Berlin (1878)]] Trong cuộc Chiến tranh Nga-Thổ, 1877-1878, quân đội Nga cùng với một Binh đoàn România và quân tình nguyện Bulgaria đã đánh bại quân Thổ Ottoman. Hiệp ước San Stefano (3 tháng 3 năm 1878), tạo lập một công quốc Bulgaria tự trị. Nhưng các Cường quốc phương Tây nhanh chóng phản đối hiệp ước, lo ngại rằng một quốc gia Slavơ rộng lớn ở Balkan có thể phục vụ cho các lợi ích của Nga. Điều này dẫn tới Hiệp ước Berlin (1878), về một công quốc Bulgaria tự trị, gồm cả Moesia và vùng Sofia. Alexander, Vương công Battenberg, trở thành Vương công đầu tiên của Bulgaria. Hầu hết Thrace trở thành một phần của vùng tự trị Đông Rumelia, theo đó phần còn lại của Thrace và toàn bộ Macedonia quay trở về dưới chủ quyền của người Thổ Ottoman. Sau cuộc chiến tranh Serbia-Bulgaria và sự thống nhất với Đông Rumelia năm 1885, công quốc Bulgaria tuyên bố mình là một vương quốc hoàn toàn độc lập ngày 5 tháng 10 (22 tháng 9 theo Lịch cũ), 1908, dưới quyền cai trị của Ferdinand I của Bulgaria. nhỏ|200x200px|Binh lính Bulgaria đang cắt dây rào thép của địch và chuẩn bị tiến công. Bức ảnh này có lẽ được chụp vào năm 1917 Ferdinand, thuộc gia đình công tước Saxe-Coburg-Gotha, trở thành Vương công Bulgaria sau khi Alexander von Battenberg thoái vị năm 1886 sau một cuộc đảo chính do các sĩ quan ủng hộ Nga âm mưu. (Dù nỗ lực phản đảo chính của Stefan Stambolov thành công, Hoàng tử Alexander quyết định không giữ chức vị cai trị Bulgaria mà không có sự đồng thuận của Hoàng đế Aleksandr III của Nga.) Cuộc đấu tranh giải phóng người dân Bulgaria tại Adrianople Vilayet và tại Macedonia tiếp tục trong suốt thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, lên tới đỉnh cao là cuộc Khởi nghĩa Ilinden-Preobrazhenie do Tổ chức Cách mạng Trong nước Macedonia tổ chức năm 1903.
Trong những năm sau khi hoàn toàn độc lập Bulgaria ngày càng trở nên quân sự hoá: Dillon năm 1920 gọi Bulgaria là "Nước Phổ của Balkan" Năm 1912 và 1913, Bulgaria tham gia vào các cuộc chiến tranh Balkan, đầu tiên tham chiến cùng phe với Hy Lạp, Serbia và Montenegro chống lại Đế quốc Ottoman. Cuộc chiến tranh Balkan lần thứ nhất (1912–1913) là một thắng lợi quân sự của Bulgaria, nhưng một cuộc xung đột về việc phân chia Macedonia diễn ra giữa các đồng minh giành chiến thắng. Cuộc chiến tranh Balkan lần thứ hai (1913) đẩy Bulgaria chống lại Hy Lạp và Serbia, cùng với Romania và Thổ Nhĩ Kỳ. Sau khi bị đánh bại trong cuộc chiến này, Bulgaria mất nhiều vùng lãnh thổ đã có được trong cuộc chiến lần thứ nhất, cũng như Miền nam Dobrudzha và nhiều phần của vùng Macedonia.
Trong những năm 1930 nước này gặp phải tình trạng bất ổn chính trị, dẫn tới sự thành lập chính quyền quân sự, cuối cùng biến thành một chế độ độc tài của Vua Boris III (cầm quyền 1918–1943). Sau khi giành lại được quyền kiểm soát Nam Dobrudzha năm 1940, Bulgaria liên minh với Phe Trục, dù họ không tham gia vào Chiến dịch Barbarossa (1941) và không bao giờ tuyên chiến với Liên bang Xô viết. Trong Thế chiến II Phát xít Đức đã cho phép Bulgaria chiếm nhiều vùng của Hy Lạp và của Nam Tư, dù quyền quản lý dân cư và lãnh thổ vẫn nằm trong tay người Đức. Bulgaria là một trong ba quốc gia duy nhất (cùng với Phần Lan và Đan Mạch) cứu được toàn bộ dân cư Do Thái (khoảng 50.000 người) khỏi các trại tập trung Phát xít qua những cách đưa ra lý lẽ và trì hoãn trước các yêu cầu của Đức. Tuy nhiên, Phát xít đã trục xuất hầu như toàn bộ dân Do Thái ở Nam Tư và các lãnh thổ Hy Lạp do Bulgaria chiếm đóng tới Trại tập trung Treblinka ở Ba Lan bị chiếm đóng.
Thời kỳ cộng sản
Mặt trận Tổ quốc, một liên minh chính trị do những người Cộng sản chiếm đa số, lên nắm chính phủ năm 1944 và Đảng Cộng sản tăng số thành viên từ 15.000 lên 250.000 người trong sáu tháng sau đó. Họ thiết lập quyền thống trị với cuộc cách mạng ngày 9 tháng 9 năm đó. Tuy nhiên, Bulgaria mãi tới năm 1946 mới trở thành một nhà nước cộng hoà nhân dân. Nước này rơi vào vùng ảnh hưởng của Liên Xô, cùng với Georgi Dimitrov (Thủ tướng từ năm 1946 tới năm 1949) là nhà lãnh đạo có ảnh hưởng nhất của Bulgaria. Nước này thành lập nền kinh tế kế hoạch kiểu Liên Xô, dù một số chính sách theo hướng thị trường đã xuất hiện ở dạng thực nghiệm dưới thời Todor Zhivkov (Thư ký thứ nhất, 1954 tới năm 1989). Tới giữa những năm 1950 tiêu chuẩn sống tăng lên đáng kể, vào năm 1957 các nông trang viên tập thể lần được hưởng hệ thống hưu bổng và an sinh xã hội nông nghiệp đầu tiên của Đông Âu. Todor Zhivkov là người nắm quyền thực tế ở nước này từ năm 1956 tới năm 1989, vì thế trở thành một trong những lãnh đạo cầm quyền lâu nhất ở Khối Đông Âu. Zhivkov biến Bulgaria trở thành một trong những đồng minh đáng tin cậy nhất của Liên Xô, và gia tăng tầm quan trọng của nó trong Comecon. Con gái ông Lyudmila Zhivkova trở thành nhân vật rất nổi bật trong nước khi khuyến khích di sản, văn hoá và nghệ thuật quốc gia trên bình diện quốc tế. Mặt khác, một chiến dịch đồng hoá bắt buộc hồi cuối những năm 1980 với sắc tộc Thổ Nhĩ Kỳ đã khiến khoảng 300.000 người Thổ Bulgaria di cư tới Thổ Nhĩ Kỳ.
Nước Cộng hoà Nhân dân chấm dứt tồn tại năm 1989 như nhiều chế độ Cộng sản khác tại Đông Âu, cũng như chính Liên bang Xô viết, bắt đầu sụp đổ. Phe đối lập buộc Zhivkov và cánh tay phải của ông Milko Balev rời bỏ quyền lực ngày 10 tháng 11 năm 1989.
Cộng hoà Bulgaria
Tháng 2 năm 1990 Đảng Cộng sản tự nguyện dừng độc quyền quyền lực, vào tháng 6 năm 1990 cuộc bầu cử tự do diễn ra, với chiến thắng thuộc phái ôn hoà của Đảng Cộng sản (đã đổi tên thành Đảng Xã hội Bulgaria — BSP). Tháng 7 năm 1991, nước này thông qua một hiến pháp mới quy định về một Tổng thống khá ít quyền lực và một Thủ tướng có trách nhiệm về lập pháp. Thập niên 1990 là giai đoạn nước này có tỷ lệ thất nghiệp cao, lạm phát cao và không ổn định cũng như sự bất bình của dân chúng.
Từ năm 1989, Bulgaria đã tổ chức các cuộc bầu cử đa đảng và tư nhân hoá nền kinh tế của mình, nhưng những khó khăn kinh tế và một làn sóng tham nhũng khiến hơn 800.000 người Bulgaria, hầu hết là các nhà chuyên môn có trình độ, di cư trong một cuộc "chảy máu chất xám". Gói cải cách được đưa ra năm 1997 đã khôi phục sự tăng trưởng kinh tế, nhưng dẫn tới sự gia tăng bất bình đẳng xã hội. Bulgaria trở thành một thành viên của NATO năm 2004 và của Liên minh châu Âu năm 2007, và US Library of Congress Federal Research Division đã thông báo trong năm 2006 rằng nước này nói chung có các thành tích tự do ngôn luận và nhân quyền tốt. Năm 2007 A.T. Kearney/Tạp chí Foreign Policy xuất bản Chỉ số Toàn cầu hoá xếp Bulgaria đứng hàng 36 (giữa Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa và Iceland) trong số 122 quốc gia.
Địa lý
Về địa lý và khí hậu, Bulgaria có đặc trưng đáng chú ý ở sự đa dạng với các phong cảnh từ các đỉnh núi tuyết phủ tại Alpine ở Rila, Pirin và dãy núi Balkan cho tới bờ Biển Đen ôn hoà và nắng ấm; từ kiểu đặc trưng lục địa Đồng bằng Danub (Moesia cổ) ở phía bắc tới khí hậu ảnh hưởng Địa Trung Hải tại các thung lũng thuộc Macedonia và tại các vùng đất thấp phía cực nam Thrace.
Bulgaria gồm các phần của các vùng từng được biết tới ở thời cổ đại là Moesia, Thrace, và Macedonia. Vùng núi non phía tây nam đất nước có hai dãy núi thuộc Alpine — Rila và Pirin — và ở xa hơn về phía đông là Núi Rhodope thấp hơn nhưng dày đặc hơn. Rặng Rila có những đỉnh cao nhất trên Bán đảo Balkan, Musala, ở độ cao 2925m; dãy dài của dãy núi Balkan chạy hướng đông tây qua trung tâm đất nước, phía bắc của Thung lũng Hoa hồng nổi tiếng. Vùng đồi và đồng bằng nằm ở phía đông nam, dọc theo bờ Biển Đen, và dọc theo con sông chính của Bulgaria, sông Danube, ở phía bắc. Strandzha là núi cao nhất ở phía đông nam. Vùng đông bắc Dobrudzha ít có đồi núi. Bán đảo Balkan có tên từ dãy núi Balkan hay Stara planina chạy qua trung tâm Bulgaria và mở rộng tới vùng phía đông Serbia.
Bulgaria có trữ lượng quặng mangan lớn ở phía đông bắc và uranium ở phía tây nam, cũng như một trữ lượng lớn than và các loại quặng đồng, chì, kẽm và vàng. Các loại quặng khác có trữ lượng nhỏ hơn gồm sắt, bạc, chromite, nickel, bismuth và các loại khác. Bulgaria có nhiều khoáng sản phi kim loại như đá muối, thạch cao, kaolin và marble.
Nước này có mạng lưới sông dày đặc với khoảng 540 con sông, đa số chúng -ngoại trừ con sông Danube nổi tiếng— ngắn và có mực nước thấp. Đa số các con sông chảy qua các vùng núi non. Con sông lớn nhất nằm hoàn toàn bên trong lãnh thổ Bulgaria, sông Iskar, có chiều dài 368 km. Các con sông lớn khác gồm sông Struma và sông Maritsa ở phía nam. Các dãy núi Rila và Pirin có khoảng 260 hồ băng; nước này cũng có nhiều hồ nằm trên bò Biển Đen và hơn 2.200 hồ đập. Có nhiều suối nước khoáng, chủ yếu nằm ở phía tây nam và trung tâm đất nước dọc theo các đứt gãy giữa các dãy núi.
Đa dạng sinh học và vấn đề về môi trường
trái|nhỏ|200x200px|[[Lacerta viridis ở Ropotamo, một trong 16 khu dự trữ sinh quyển của Bulgaria.]] Sự tương tác về khí hậu, thủy văn, địa chất và địa hình là điều kiện để các loài thực vật và động vật tại quốc gia này phát triển phong phú và đa dạng. Bulgaria là một trong những khu vực đa dạng sinh học nhất châu Âu, Với 3 vườn quốc gia, 11 công viên tự nhiên, 16 khu dự trữ sinh quyển và 565 khu bảo tồn. Hơn 35% diện tích đất được bao phủ bởi rừng, nơi tập trung một số cây cổ nhất trên thế giới, chẳng hạn như thông Baikushev và sồi Granit. Hệ thực vật bao gồm hơn 3.800 loài thực vật có mạch, trong đó có 170 loài đặc hữu và 150 loài có nguy cơ tuyệt chủng. Một danh sách kiểm tra các loại nấm của Bulgaria đã báo cáo rằng có hơn 1.500 loài trong nước. Các loài động vật đặc trưng: cú, Alectoris graeca, Tichodroma muraria, hươu đỏ, gà lôi và Chó rừng.
Năm 1998, chính phủ Bungari đã phê duyệt Chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia, một chương trình toàn diện tìm kiếm bảo tồn hệ sinh thái địa phương, bảo vệ các loài đang bị đe dọa và bảo tồn nguồn gen. Bulgaria có một số khu vực Natura 2000 lớn nhất ở châu Âu, chiếm 33,8% lãnh thổ của nó. Nước này cũng đã thông qua Nghị định thư Kyoto và đạt được mục tiêu cắt giảm thải carbon dioxide 30% từ năm 1990 đến năm 2009.
Tuy nhiên, ô nhiễm từ các nhà máy từ công trình luyện kim và nạn phá rừng nghiêm trọng tiếp tục gây ra những vấn đề lớn đối với sức khỏe và phúc lợi của người dân. Các khu vực đô thị bị ảnh hưởng bởi giao thông ô tô và các nhà máy điện chạy bằng than. Một trong số đó, trạm Maritsa Iztok-2, với việc sử dụng than non, gây ra thiệt hại cao nhất đến sức khỏe và môi trường trong toàn Liên minh châu Âu. Việc sử dụng thuốc trừ sâu trong nông nghiệp và hệ thống thoát nước thải công nghiệp cổ xưa gây ô nhiễm đất và việc sử dụng hóa chất và chất tẩy rửa gây ô nhiễm nước. Hơn 75% bề mặt trên các sông đã đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng tốt. Cải thiện chất lượng nước bắt đầu vào năm 1998 và duy trì xu hướng cải thiện vừa phải. Theo Chỉ số hoạt động môi trường năm 2012 của Đại học Yale, Bulgaria là một "thành viên thi hành khiêm tốn" trong việc bảo vệ môi trường.
Chính trị
thế=|nhỏ|200x200px|Tòa Quốc hội tại [[Sofia]] Từ năm 1991 Bulgaria đã là một quốc gia dân chủ, đơn nhất cộng hoà nghị viện hiến pháp. Nước này đã trở thành một thành viên của Liên hiệp quốc năm 1955, và là một thành viên sáng lập của OSCE năm 1995. Với tư cách một Đối tác Tham vấn của Hiệp ước Bắc Cực, Bulgaria đã tham gia vào ban quản lý các lãnh thổ nằm ở phía nam vĩ độ 60° nam. Quốc hội hay Narodno Sabranie (Народно събрание) gồm 240 đại biểu, với nhiệm kỳ 4 năm và được bầu lên bởi nhân dân. Một đảng hay liên minh phải giành tối thiểu 4% phiếu bầu để có đại diện trong nghị viện. Quốc hội có quyền ban hành pháp luật, thông qua ngân sách, lập kế hoạch bầu cử tổng thống, lựa chọn và bãi chức Thủ tướng và các bộ trưởng khác, tuyên chiến, triển khai quân đội ở nước ngoài và thông qua các hiệp ước và thoả thuận quốc tế. Sau cuộc bầu cử năm 2013, đảng Các công dân vì sự phát triển châu Âu của Bulgaria (GERB) đã thắng cử với 97 ghế, 30,5% phiếu bầu phổ thông. Điều này làm cho GERB trở thành đảng cầm quyền đầu tiên liên tiếp thắng lợi trong lịch sử Bulgaria hậu cộng sản. Tuy nhiên, sự thiếu sự ủng hộ từ các đảng khác và được chỉ định thành lập một chính phủ mới, lãnh đạo đảng GERB - Boyko Borisov từ chối đề nghị và vì vậy GERB trở thành đảng đối lập. Tuy nhiên, do sự sụp đổ của chính phủ liên minh vào năm 2014, GERB đã quay trở lại nắm quyền lực sau một cuộc bầu cử ngắn. Hệ thống tư pháp gồm các toà án vùng, quận và phúc thẩm, cũng như một Toà Phá án Tối cao. Ngoài ra, Bulgaria có một Toà án Hành chính Tối cao và một hệ thống toà án quân sự.
Tổng thống Bulgaria là nguyên thủ quốc gia và tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Ông cũng là chủ tịch Hội đồng Tư vấn An ninh Quốc gia. Tuy không thể đưa ra bất kỳ điều luật nào ngoài việc đề xuất sửa đổi Hiến pháp, Tổng thống có thể từ chối một điều luật buộc nó phải quay lại trải qua quá trình tiếp tục tranh luận, dù nghị viện có thể bác bỏ sự phủ quyết của tổng thống bằng một đa số đại biểu.
Bulgaria trở thành thành viên của Liên hợp quốc vào năm 1955 và từ năm 1966 đã là thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an ba lần, gần đây nhất là từ năm ​​2002 đến 2003. Là một trong số các quốc gia thành lập Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) vào năm 1975. Hội nhập châu Âu - Đại Tây Dương là một ưu tiên kể từ khi Cộng sản sụp đổ, mặc dù lãnh đạo Cộng sản cũng có nguyện vọng rời khỏi Hiệp ước Warszawa và gia nhập Cộng đồng châu Âu vào năm 1987. Bulgaria gia nhập NATO ngày 29 tháng 3 năm 2004 và ký Hiệp ước gia nhập Liên minh châu Âu vào 25 tháng 4 năm 2005, được bầu 17 thành viên vào trong Nghị viện châu Âu. , và trở thành thành viên chính thức vào ngày 1 tháng 1 năm 2007. Ngoài ra, nước này còn có sự hợp tác kinh tế và ngoại giao ba bên với România và Hy Lạp, quan hệ tốt với Trung Quốc , Việt Nam và mối quan hệ lịch sử với Nga.
Quân đội
nhỏ|200px|Một chiếc [[Mikoyan MiG-29|MiG-29 của BAF tại Căn cứ Không quân Graf Ignatievo]]