cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Áo giáp
Thời cổ đại
Ghi chép đầu tiên về áo giáp cơ thể trong lịch sử đã được tìm thấy trên Stele of Vultures ở Sumer cổ đại ở miền nam Iraq ngày nay. Bộ giáp lâu đời nhất được biết đến của phương Tây là Dendra, có niên đại từ thời Mycenaean vào khoảng 1400 trước Công nguyên. Mail, còn được gọi là chainmail, được làm bằng các vòng sắt lồng vào nhau, có thể được tán đinh hoặc hàn kín. Nó được cho là đã được phát minh bởi người Celtic ở châu Âu khoảng thời điểm 500 TCN. Hầu hết các nền văn hóa sử dụng các vòng sắt này đều sử dụng từ Celtic byrnne hoặc một biến thể, gợi ý người Celts là người khởi tạo. Người La Mã chấp nhận rộng rãi các vòng sắt này là lorica hamata, mặc dù họ cũng đã sử dụng lorica Segata và lorica squamata. Mặc dù không có áo giáp phi kim loại nào được biết là còn đến ngày nay, nhưng nó có khả năng là phổ biến do chi phí thấp hơn.
Việc sử dụng áo giáp sắt trên bán đảo Triều Tiên được phát triển trong Liên minh Gaya (Kaya) Liên minh Gaya của Liên minh 42 CE - 562 CE. Bàn ủi đã được khai thác và tinh chế tại khu vực xung quanh thành phố GimHae (Gyeongsangnam Provence, Hàn Quốc). Sử dụng cả thiết kế tấm dọc và hình tam giác, bộ áo giáp tấm bao gồm 27 tấm cong dày 1-2mm riêng lẻ trở lên, được gắn chặt với nhau bằng đinh hoặc bản lề. Các bộ phục hồi bao gồm các phụ kiện như bảo vệ cánh tay sắt, bảo vệ cổ, bảo vệ chân ngựa và áo giáp. Việc sử dụng các loại áo giáp này đã biến mất khỏi việc sử dụng trên Bán đảo Triều Tiên sau sự sụp đổ của Liên minh Gaya với Triều đại Silla, trong thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên vào năm 562.
Áo giáp phương Đông có một lịch sử lâu dài, bắt đầu từ Trung Quốc cổ đại. Trong lịch sử Đông Á, áo giáp nhiều lớp như lamellar, và các kiểu tương tự như áo của tấm, và brigandine thường được sử dụng. Cuirasses sau đó và tấm cũng được sử dụng. Vào thời tiền Tần, áo giáp da được làm từ tê giác. Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Nhật Bản sẽ dẫn đến việc người Nhật chấp nhận phong cách Trung Quốc, áo giáp samurai của họ là kết quả của ảnh hưởng này.
Tham khảo
Thể loại:Trang thiết bị bảo hộ Thể loại:Trang bị quân sự cá nhân
Bibliotheca Alexandrina
Thư viện có không gian kệ dành cho tám triệu cuốn sách, với phòng đọc chính rộng 20.000 mét vuông (220.000 sq ft). Khu phức hợp cũng có một trung tâm hội nghị; thư viện chuyên ngành cho bản đồ, đa phương tiện, người mù và khiếm thị, thanh niên và trẻ em; bốn bảo tàng; bốn phòng trưng bày nghệ thuật cho triển lãm tạm thời; 15 triển lãm thường trực; một cung thiên văn; và một phòng thí nghiệm phục hồi bản thảo.
Tham khảo
Thể loại:Bảo tàng Ai Cập Thể loại:Trung tâm văn hóa Thể loại:Thư viện Ai Cập Thể loại:Kiến trúc Biểu hiện Thể loại:Kiến trúc Hiện đại Thể loại:Kiến trúc Ai Cập Thể loại:Cách mạng khoa học Thể loại:Hộp thông tin khung bản đồ không có ID quan hệ OSM trên Wikidata
Jubail
Jubail (الجبيل, Al Jubayl) là một thành phố thuộc vùng Đông của Ả Rập Xê Út. Thành phố nằm bên vịnh Ba Tư, có đô thị công nghiệp lớn nhất tại Trung Đông. Jubail có công ty hoá dầu lớn nhất Trung Đông và lớn thứ tư thế giới. Thành phố sản xuất ra một lượng lớn điện năng và nước ngọt. Jubail có khu thành cổ Al Jubail (Jubail Balad), vốn là một làng chài nhỏ cho đến năm 1975, và một khu công nghiệp mới. Thành phố công nghiệp Jubail là dự án kỹ thuật xây dựng dân dụng lớn nhất thế giới. Theo điều tra nhân khẩu vào năm 2005, thành phố công nghiệp Jubail ước tính có 224.430 cư dân.
Lịch sử
thumbnail|250px|right|Căn cứ hải quân Quốc vương Abdul-Aziz thumb|250px|right|Nhà máy tại Jubail
Thị trấn Al-Jubail nằm bên bờ vịnh Ba Tư, có nguồn gốc từ thời cổ đại. Con người cư trú tại đây ít nhất là từ 7.000 năm trước, khi cư dân thuộc nền văn minh Dilmun tại vịnh Ba Tư thiết lập một khu định cư tại địa phương.
Al Jubail do thị tộc Al-Buainain thành lập giữa các thế kỷ XVIII và XIX.
Trong tháng 9 năm 1933, Jubail có được tiếng tăm do là nơi đổ bộ của đội địa chất học đầu tiên nhằm thăm dò dầu mỏ tại Ả Rập Xê Út.
Vào năm 1975, chính phủ Ả Rập Xê Út xác định Jubail là địa điểm xây dựng một thành phố công nghiệp mới, nó được mở rộng nhanh chóng và diễn ra công nghiệp hoá. Các khu vực công nghiệp và nhà ở mới được đặt tên là Madīnat al Jubayl aṣ Ṣinā`īyah (thành phố công nghiệp Jubail).
Công ty Bechtel bắt đầu công việc tại dự án thành phố công nghiệp Jubail trong hơn 30 năm cho đến nay. Bechtel điều hành dự án Jubail từ khi nó bắt đầu vào giữa thập niên 1970, và đến năm 2004 Ủy ban Hoàng gia về Jubail và Yanbu yêu cầu công ty điều hành Jubail II, một phần mở rộng trị giá 3,8 tỉ USD các khu công nghiệp và nhà ở của thành phố.
Giao thông
Jubail được nối thẳng đến các thành phố khác qua hai tuyến cao tốc chính là Đường cao tốc Dhahran-Jubail và Đường cao tốc Abu Hadriyah. Dự án đường cao tốc Jubail-Qassim (Buraidah) dài 500 km sẽ giảm khoảng cách giữa Jubail và Qassim (Buraidah) so với 831 km hiện nay.
Một nhánh của dự án tuyến đường sắt Saudi Landbridge được đề xuất nối Jubail đến Dammam.
Jubail có hai cảng biển: Cảng biển thương mại Jubail và Cảng biển công nghiệp Quốc vương Fahd. Tính đến năm 2011, Jubail xếp hạng 92 thế giới về tổng lượng hàng hoá.
Sân bay Jubail nằm cách 25 km về phía tây của thành phố Jubail, gần khu vực công nghiệp. Sân bay được xây dựng trong dự án Jubail, được sử dụng cho hàng không thương mại cho đến khi chuyển sang Sân bay Quốc tế Quốc vương Fahd gần đó. Sân bay do đó được chuyển giao cho Bộ Quốc phòng và được sử dụng làm căn cứ cho lực lượng hàng không của Hải quân Ả Rập Xê Út. Ga của sân bay Dammam nằm cách khoảng 60 km đi xe từ ngoại ô Jubail, 80 km từ trung tâm thành phố.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố cảng Ả Rập Xê Út Thể loại:Khu dân cư ở vùng Đông, Ả Rập Xê Út
4 năm, 2 chàng, 1 tình yêu
4 năm, 2 chàng, 1 tình yêu là một bộ phim tình cảm - hài hước Việt Nam, được công chiếu vào cuối năm 2016. Đây là phim điện ảnh đầu tay của nữ đạo diễn trẻ Luk Vân. Phim có sự tham gia của các diễn viên chính Midu, Harry Lu, và Anh Tú.
Nội dung
Nữ sinh Quỳnh đang trên đường đi học thì thấy ba chàng trai đánh nhau giữa đường. Quỳnh đã can ngăn họ và đánh một chàng trai bị thương ở bàn tay. Cô không biết ba chàng trai này chính là bạn mới sẽ học cùng lớp với cô.
Tuấn - chàng trai bị Quỳnh đánh - liên tục trêu chọc Quỳnh để trả đũa cho việc cô làm anh bị thương. Lúc này ở trong trường, có một người rất yêu Quỳnh đó là Thành, cậu học sinh nhỏ tuổi hơn cô.
Tuấn vẫn cứ tiếp tục chọc ghẹo Quỳnh. Tuấn lái xe hơi đến đòi chở Quỳnh về nhà, cô từ chối nhưng anh vẫn bắt cô lên xe. Nói là chở về nhà, nhưng thực ra Tuấn chở Quỳnh ra đến tận bãi biển, sau đó bị công an giao thông phạt xe. Cả hai đành đi xe đò về lại thành phố. Thời gian này Tuấn đã nói lời tỏ tình với Quỳnh.
Mẹ của Tuấn bắt Tuấn chuẩn bị theo bà về Mỹ, mặc dù anh ra sức phản đối. Ở hội trại mùa thu, Tuấn đã lên sân khấu hát một ca khúc tặng cho Quỳnh. Tuấn còn tặng Quỳnh một cái điện thoại, rồi anh táo bạo hôn lên môi cô. Điều này khiến Thành buồn khi anh ở gần đó chứng kiến cuộc tỏ tình. Bất ngờ có một bọn giang hồ truy đuổi Tuấn. Bọn giang hồ này là thuộc hạ của ông Lâm - đối thủ của mẹ Tuấn. Ông Lâm muốn bắt Tuấn để ép mẹ anh từ bỏ chức chủ tịch hội đồng quản trị. Tuấn đang cố bỏ chạy thì bị xe tông, sau đó được đưa đi cấp cứu, và anh được cho là đã chết. Tuấn ra đi đúng lúc Quỳnh chấp nhận tình cảm của anh.
Bốn năm sau, Thành trở thành diễn viên nổi tiếng, còn Quỳnh làm quản lý và cũng là bạn gái của Thành. Họ vẫn đang làm việc chung với những người bạn học năm xưa. Anh chàng Việt kiều tên Ken từ Mỹ về Việt Nam nhận chức giám đốc của công ty giải trí. Quỳnh và cả nhóm đều ngạc nhiên khi thấy Ken giống y hệt Tuấn.
Thành vô tình thấy Ken khóc và nói xin lỗi Quỳnh, từ đó anh phát hiện ra Ken chính là Tuấn. Trong buổi liên hoan của công ty, Thành nói với Tuấn rằng họ đã rất khó khăn để trở về cuộc sống bình thường và hỏi Tuấn rằng "anh quay lại để làm khổ Quỳnh nữa à?". Tuấn vẫn còn sống sau vụ tai nạn năm xưa, suốt bốn năm qua anh thay đổi thân phận chỉ để tìm ra bằng chứng tố cáo những tội ác của ông Lâm. Ngôi mộ của Tuấn là do các bạn trong lớp dựng lên để tưởng nhớ anh, không một ai biết tin tức của anh sau khi anh bị tai nạn.
Khi Tuấn sắp bay về Mỹ, Thành liền chở Quỳnh ra sân bay. Thành kêu Quỳnh hãy giữ Tuấn lại, anh chấp nhận cho cô trở lại với Tuấn. Cuối phim, Tuấn và Quỳnh làm đám cưới.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim năm 2016 Thể loại:Phim Việt Nam Thể loại:Phim tiếng Việt Thể loại:Phim lãng mạn Việt Nam Thể loại:Phim hài Việt Nam Thể loại:Phim đạo diễn đầu tay Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở trường học Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở Sài Gòn Thể loại:Phim quay tại Việt Nam Thể loại:Phim Việt Nam thập niên 2010 Thể loại:Phim lãng mạn thập niên 2010 Thể loại:Phim hài thập niên 2010 Thể loại:Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2010
Giuse Hình Văn Chi
Giuse Hình Văn Chi (邢文之, Joseph Xing Wen-zhi; sinh 1963) là một giám mục của Giáo hội Công giáo Rôma. Đối với Tòa Thánh Vatican, ông hiện vẫn là Giám mục phụ tá của Giáo phận Thượng Hải, dù ông đã gửi đơn từ chức dưới sức ép của chính quyền Trung Quốc vào năm 2012. Giáo phận Thượng Hải, đối với Tòa Thánh, đang ở trong tình trạng trống tòa sau khi Giám mục Giuse Phạm Trung Lương qua đời vào năm 2014, dù trên danh nghĩa vẫn còn 2 giám mục phụ tá là Giuse Hình Văn Chi và Tađêô Mã Đạt Khâm cai quản, nhưng cả hai đều bị chính quyền Trung Quốc gây sức ép nên không thể thực hiện chức vụ của mình.
Cuộc đời đạo nghiệp
Tháng 9 năm 1983, ông nhập tu học tại Tu viện Xà Sơn (Thượng Hải) và tốt nghiệp tại đây năm 1989. Ngày 2 tháng 6 năm 1990, ông được thụ phong chức linh mục, tiếp tục phụng vụ tại tu viện Xà Sơn. Ông từng sang tu học thời gian ngắn tại Hồng Kông (1994) và Philippines (1995). Năm 1996, ông được chuyển sang làm công tác mục vụ trong Giáo phận Thượng Hải. Từ năm 1998 đến 2003, ông là Linh mục Tổng đại diện Giáo phận Thượng Hải.
Năm 2003, ông du học sang Mỹ và về nước năm 2004. Sau khi về nước, ông được giám mục Alôisiô Kim Lỗ Hiền giới thiệu và được Hội Công giáo Yêu nước Trung Quốc đề cử làm Giám mục phụ tá (Phụ lý chủ giáo) Giáo phận Thượng Hải. Tòa Thánh sau đó cũng công bố bổ nhiệm linh mục Giuse Hình Văn Chi làm Giám mục Phụ tá Thượng Hải. Lễ tấn phong giám mục của ông được cử hành ngày 28 tháng 6 năm 2005, do Giám mục Thượng Hải Alôisiô Kim Lỗ Hiền làm chủ phong, Giám mục Chu Thôn Giuse Mã Học Thánh và Giám mục Ninh Ba Mátthêu Hồ Hiền Đức làm phụ lễ. Ông chọn cho mình khẩu hiệu giám mục là "Fiat voluntas tua" (Xin vâng ý Cha).
Lúc bấy giờ, giáo phận Thượng Hải do giám mục Alôisiô Kim Lỗ Hiền cai quản trên thực tế. Đối với chính quyền Trung Quốc, giám mục Kim là Giám mục chính tòa Thượng Hải từ năm 1988. Đối với Tòa Thánh, giám mục Kim là Giám mục phó Thượng Hải từ năm 2004, cai quản trên thực tế thay cho giám mục chính tòa Giuse Phạm Trung Lương vốn đã rất cao tuổi và mắc bệnh Alzheimer. Do khả năng ngoại giao khôn khéo, Giám mục Kim nhận được sự ủng hộ của cả Tòa Thánh lẫn chính quyền Trung Quốc, giúp hoạt động của các tín hữu Công giáo Thượng Hải phát triển trở lại.
Cũng như Giám mục Kim, Giám mục Giuse Hình Văn Chi có được sự ủng hộ của cả Tòa Thánh lẫn chính quyền Trung Quốc. Nhiều người cho rằng, rất nhiều khả năng ông sẽ là người tiếp nhận chức vị Giám mục Thượng Hải. Tuy nhiên, sự ủng hộ của chính quyền Trung Quốc đối với ông nhanh chóng thay đổi. Sự thay đổi này có thể bắt đầu từ sự kiện ông từ chối tham gia lễ tấn phong cho giám mục bất hợp thức Giuse Lưu Tân Hồng vào năm 2006. Các sứ vụ giám mục của ông nhiều lần bị chính quyền Trung Quốc hạn chế hoặc cản trở. Cuối năm 2009, ông được đổi làm Viện trưởng Tu viện Xà Sơn. Ngày 20 tháng 12 năm 2011, ông bất ngờ gửi đơn từ chức giám mục "vì những lý do riêng", mà nhiều người cho rằng ông buộc phải thực hiện bởi sức ép từ chính quyền Trung Quốc. Thời gian sau đó, tung tích ông hoàn toàn không rõ ràng. Mặc dù sau đó, Tòa Thánh đã công bố quyết định linh mục Tađêô Mã Đạt Khâm làm Giám mục phụ tá Thượng Hải, nhưng vẫn chưa đưa ra quyết định thay đổi với chức vị giám mục của ông, kể cả thời gian về sau, khi cả giám mục Giuse Phạm Trung Lương và Alôisiô Kim Lỗ Hiền đều lần lượt qua đời.
Tham khảo
Thể loại:Giám mục Công giáo Trung Quốc Thể loại:Người Sơn Đông
Bệnh viêm vú trên bò sữa
300px|nhỏ|phải|Một con [[bò sữa đang bị viêm bầu vú ở Israel, một trong số các núm vú của nó bị thâm đen]] Bệnh viêm vú trên bò sữa là phản ứng viêm một cách liên tục ở mô vú của con bò sữa. Viêm vú là một bệnh nhiễm trùng tuyến vú có thể gây tử vong cho bò và chính là bệnh phổ biến nhất ở bò sữa trên thế giới nó chung cũng như ở Hoa Kỳ nói riêng, nó cũng là tốn kém nhất cho ngành công nghiệp chế biến sữa, một đánh giá cho thấy dịch bệnh này đã tiêu tốn và làm thiệt hại cho Hoa Kỳ từ 1,7 đến 2 tỷ Đô la Mỹ (USD) mỗi năm. Sữa từ bò bị viêm vú có số tế bào soma gia tăng và cũng không đảm bảo chất lượng. Bệnh viêm vú trên bò sữa là một trong những bệnh thường gặp trong chăn nuôi bò sữa, hầu hết các vùng chăn nuôi bò sữa đều gặp phải, bệnh thường gây hại trên bò trong giai đoạn khai thác sữa, làm giảm năng suất, sức sinh sản thậm chí gây chết bò nếu không điều trị kịp thời.
Dịch tễ
300px|nhỏ|phải|Vắt sữa bò bằng tay Bệnh viêm vú trên bò sữa là một trong những bệnh thường gặp trong chăn nuôi bò sữa. Bệnh thường gây hại trên bò trong giai đoạn khai thác sữa, làm giảm năng suất sữa và khả năng sinh sản, có thể gây chết bò nếu không điều trị kịp thời. Bệnh viêm vú gặp phổ biến ở bò sữa và đôi khi ở lợn. Bệnh đã gây nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi bò nhất là bò sữa. Bò bị viêm vú có sản lượng sữa thường giảm từ 20-30%. Tuyến sữa bị tổn thương, chất lượng sữa không đảm bảo, nhiều khi phải loại không sử dụng được.
Bê con bú sữa bò mẹ bị bệnh sẽ mắc tiêu chảy do nhiễm độc, còi cọc, chậm lớn và tỷ lệ chết sẽ tăng cao. Tổn thất của bệnh lớn gấp hai lần so với bệnh vô sinh và các bệnh sản khoa, thường có 1/3 số bò sữa của mỗi đàn có một hoặc nhiều khoang vú bị một dạng viêm nào đó. Tỷ lệ bò cái cho sữa mắc bệnh viêm vú chiếm khoảng 60%. Bệnh gây thiệt hại về kinh tế là khá lớn, thậm chí phải loại thải vật nuôi. Và làm giảm khả năng tiết sữa (từ 10–30%) và chất lượng sữa. Bê con đang bú sữa mẹ sẽ kém phát triển, tỉ lệ bệnh và chết cao.
Tỷ lệ bò cái cho sữa mắc bệnh viêm vú chiếm khoảng 60%. Thiệt hại về kinh tế khá lớn, thậm chí phải loại thải vật nuôi. Bệnh làm giảm khả năng tiết sữa (từ 10–30%) và chất lượng sữa. Gây một số biến chứng hoặc tổn thương trực tiếp trên bầu vú (nang tuyến vú, ống dẫn sữa, thậm chí gây teo bầu vú), ảnh hướng đến chu kỳ sinh sản tiếp theo. Bê con đang bú sữa mẹ sẽ kém phát triển, tỉ lệ bệnh và chết cao. Bò bị bệnh viêm vú thì sữa không sử dụng cho người được vì gây độc cho cơ thể.
Nguyên nhân
Bệnh viêm vú trên bò có thể có nhiều nguyên nhân, bệnh viêm vú xảy ra có thể do một trong các nguyên nhân nêu trên hoặc lồng ghép vào nhiều nguyên nhân, thường bệnh xảy ra do nhiều nguyên nhân cùng tác động. Nguyên nhân chủ yếu của bệnh viêm vú ở bò sữa là do vi khuẩn gây ra gồm Streptococcus agalactiae (liên cầu), Staphylococcus aureus (tụ cầu) và trực khuẩn gây mủ Bacillus pyogenes, E.coli. Do vệ sinh chuồng trại, vệ sinh trước và sau khi vắt sữa, kế phát từ các bệnh viêm tử cung, sát nhau, bệnh truyền nhiễm, vắt sữa không đúng kĩ thuật, giống, mùa vụ và các vấn đề gây strsess. Việc vắt sữa bằng tay hoặc bằng máy không đúng kỹ thuật sẽ gây ra những tổn thương ở các núm vú của bò sữa. Vi khuẩn gây bệnh có sán trong môi trường chăn nuôi xâm nhập vào núm vú tổn thương, gây ra viêm vú ở bò sữa.
Thể trạng
Bầu vú bò trông to khỏe và được trang bị nhiều thứ vũ khí để chống lại các vi trùng xâm nhập như tế bào bạch cầu, đại thực bào, kháng thể đặc hiệu và không đặc hiệu, tuy nhiên, hệ thống phòng thủ dù vững chắc đến cách mấy cũng có lúc sơ hở. Đối với bò sữa lỗ núm vú chính là một điểm yếu vì sau mỗi lần vắt sữa, lỗ núm vú cần thời gian để đóng lại và trong khoảng thời gian này, vi trùng dễ dàng xâm nhập vào. Việc vi trùng xâm nhập vào bên trong bầu vú của bò là chuyện bình thường.
Bên trong bầu vú luôn có các tế bào bạch cầu trung tính, các đại thực bào, những lính canh của hệ thống phòng vệ đầu tiên có nhiệm vụ bắt giữ, tiêu diệt. Khi cơ thể bò đã huy động tối đa lực lượng bảo vệ gồm cả các tế bào có chức năng thực bào (tức bắt giữ và tiêu diệt vi khuẩn) đến lượng kháng thể nhưng gặp phải số lượng áp đảo và nguy hiểm nội độc tố, ngoại độc tố, khả năng bám dính cao thì khả năng phòng vệ bị thất bại, vú bò có thể bị viêm cấp tính cục bộ hay trầm trọng hơn là viêm ác tính, viêm cấp tính.
Yếu tố di truyền có những giống bò mẫn cảm hơn đối với bệnh viêm vú (ví dụ: giống bò Pie đỏ mẫn cảm hơn giống bò Pie đen). Sức đề kháng của bản thân bầu vú bao gồm toàn bộ các thành phần, yếu tố ngăn cản việc xâm nhập và phát triển của các mầm bệnh trong tuyến vú như sự đổi mới liên tục của các tế bào biểu mô trong ống núm vú, sự có mặt của các amino acid trong niêm mạc ống núm vú (các amino acid này có đặc tính làm kìm hãm vi khuẩn phát triển). Bản thân việc vắt sữa đào thải ra một số lượng lớn vi khuẩn, có nguy cơ gây nên viêm vú.
Do tuổi tác của con bò, với tuổi càng cao, sức đề kháng tự nhiên của gia súc càng giảm và bò sữa càng có nguy cơ bị viêm vú, bò già khai thác sữa lâu năm, giai đoạn đầu kỳ cho sữa và giai đoạn cạn sữa bò dễ bị viêm vú. Bò già thường dễ bị viêm vú do cơ chế đóng của rãnh núm vú không hoạt động tốt. Khả năng hồi phục sau bệnh ngày càng kém đi. Tổn thương hoặc trầy da bầu vú, núm vú. Các vết thương là nguyên nhân bản thân các vết thương tạo thành cửa xâm nhập của vi khuẩn vào tuyến vú, đồng thời chúng làm giảm sức đề kháng tự nhiên của gia súc đối với tất cả các trường hợp viêm nhiễm.
Pha tiết sữa hay còn gọi là thời kỳ tiết sữa là thời kỳ nguy hiểm nhất của việc tiết sữa: Đầu và cuối kỳ tiết sữa. Tuần đầu của giai đoạn cạn sữa. Do kế phát các bệnh viêm âm đạo, tử cung trước và sau khi đẻ. trong thời gian hai tuần đầu tiên sau khi đẻ, bầu vú rất mẫn cảm với viêm nhiễm. Trong thời kỳ cạn sữa, bầu vú cũng mẫn cảm với vi khuẩn hơn, so với trong thời kỳ tiết sữa vì trong thời kỳ cạn sữa, có sự giảm tiết một số protein như lacténine, thêm vào đó các mầm bệnh không còn bị đào thải ra ngoài qua vắt sữa.
Môi trường
Môi trường bẩn như chuồng trại kém vệ sinh, bò và chuồng bò bẩn, ẩm thấp, vi sinh vật dễ sinh sôi phát triển. Chăm sóc quản lý không đúng kỹ thuật làm mầm bệnh lẫy nhiễm vào núm vú và bầu vú. Thức ăn như chất lượng và số lượng thức ăn không đủ bò sẽ gầy yếu dễ bệnh viêm vú, bệnh về trao đổi chất, khẩu phần thức ăn không cân đối, thức ăn có chứa độc tố hay nấm mốc. Rồi nông dân cùng dụng cụ vắt sữa cũng ảnh hưởng như công nhân có móng tay dài, quần áo bẩn, vệ sinh bầu vú không sạch, tay người vắt sữa không đảm bảo vệ sinh. Do vắt sữa bằng tay không đúng kỹ thuật hoặc vắt sữa bằng máy với áp lực lớn, do dụng cụ chứa đựng sữa, chuồng trại có nhiều ngoại vật có cạnh sắc gây tổn thương núm vú và hệ thống mạch quản tuyến sữa, do trời quá nóng vào mùa hè, các vấn đề gây stress. Nguyên nhân dẫn đến tổn thương thường là do các thao tác thô bạo lên núm vú như vắt sữa không đúng kỹ thuật, bóp quá mạnh, kẹt núm vú khi bò đứng dậy, vắt sữa khi bầu vú trống rỗng, không lau khô bầu vú cẩn thận sau khi rửa và dẫn đến nứt nẻ da bầu vú hoặc do bị côn trùng đốt.
Vi khuẩn
300px|nhỏ|phải|Vi khuẩn Staphylococcus aureus là tác nhân chính gây viêm vú Nguyên nhân chủ yếu gây bệnh viêm vú bò sữa là do Streptococus agalactiae (liên cầu), Staphylococus aureus (tụ cầu) và trực khuẩn gây mủ Bacilus pyogenes, E.coli, nói chung la các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, nấm, men. Ngoài ra, còn một số vi khuẩn khác cũng phối hợp gây bệnh như xạ khuẩn nung mủ Actinomyces pyogenes, liên cầu khuẩn Streptococcus aberis, Streptococcus disgalactiae, vi khuẩn Escherichia coli. Trong nhiều trường hợp, viêm tuyến sữa còn do nguyên nhân nấm Candida albicans. Vi trùng gây bệnh từ môi trường chăn nuôi, dụng cụ vắt sữa thường xâm nhập ở trên cơ thể bò sữa, đặc biệt là bầu vú và trong chuồng trại, dụng cụ vắt sữa hoặc kế phát từ các bệnh khác gây ra nhiễm trùng.
Về mặt miễn dịch tế bào, khi có hiện tượng nhiễm khuẩn, số lượng các bạch cầu trung tính nhân lên một cách nhanh chóng. Do bị thu hút bởi các chất từ tế bào tuyến vú tổn thương giải phóng ra, chúng di chuyển trong sữa và bắt đầu nuốt các vi khuẩn. Các bạch cầu trung tính cũng sinh ra các chất như interleukine và interferon, có tác dụng làm tăng tính thấm của các thành mạch và bằng cách này, làm tăng cường tiết sữa, kết quả là làm loãng các độc tố do vi khuẩn sản sinh ra, trong sữa có các chất khác như lactoferrine, lacténine và lactoperoxidase. Mỗi chất này có cơ chế tác động riêng, nhưng đều tiêu diệt hoặc ngăn cản sự phát triển của vi khuẩn.
Trong thực tế, việc nhiễm bệnh thường được thực hiện do nhiễm từ môi trường bên ngoài. Một số lượng lớn mầm bệnh có thể là nguồn gốc của bệnh viêm vú, nhưng quan trọng nhất là những mầm bệnh thuộc 4 nhóm: Liên cầu khuẩn: Là các vi khuẩn thường thấy nhất trong các bệnh viêm vú. Bệnh do các vi khuẩn này gây ra lây truyền trong đàn chậm nhưng một khi bị nhiễm thì rất khó thanh toán. Tụ cầu khuẩn: Staphylococcus aureus là vi khuẩn gram+, đây là loại tụ cầu khuẩn gây bệnh mạnh nhất đối với tuyến vú. Việc viêm nhiễm thường có nguồn gốc từ môi trường bên ngoài và người vắt sữa là tác nhân truyền bệnh chủ yếu. Vi khuẩn này gây ra chứng viêm vú, thay đổi từ thể không có triệu chứng đến thể trên cấp tính.
Các trường hợp viêm vú do vi khuẩn dạng coli: Các vi sinh vật này sống trong phân, đất, nước bị ô nhiễm, các chất độn chuồng đây chính là nguồn lây bệnh cho bò sữa. Vi khuẩn gram - (E.coli, Enterobacter, Klebsiella) ít gặp hơn, nhưng sức tàn phá mô tuyến vú của chúng mạnh hơn. Bệnh viêm vú do E.coli gây ra thường ở thể cấp tính hoặc trên cấp tính. Thông thường thì chỉ một khoang vú bị bệnh. Klebsiella pneumoniae thường thấy có trong đất và dễ dàng nhiễm lên các chất độn chuồng. Các tác nhân gây bệnh dạng coli sản sinh ra các nội độc tố và chúng được giải phóng ra khi mầm bệnh bị các bạch cầu phá huỷ và làm cho gia súc có các triệu chứng bệnh trầm trọng.
Actinomyces pyogenes thì thuộc nhóm tác nhân thứ ba. Chúng thường là nguyên nhân gây bệnh viêm vú có tính chất áp-xe. Việc viêm nhiễm thường gặp ở bò cái tơ và bò cái cạn sữa vào thời kỳ gần đẻ. Một số mầm bệnh khác có thể hãn hữu là nguồn gốc của bệnh viêm vú. Đó là Pasteurella, Nocardia, các bệnh nấm, các men. Brucella: Cũng thường khu trú tại bầu vú. Thường gặp dạng viêm vú mô kẽ với chứng phù nề và các hạch lâm ba trên vú tấy đỏ. Leptospira sẽ gây ra bệnh viêm vú ở người mà cả ở gia súc, ở bò sữa thấy xuất hiện những trường hợp xảy thai và những ca viêm vú.
Triệu chứng
Triệu chứng chung là bầu vú sưng, bò sốt, bỏ ăn, sờ có phản ứng đau, khó vắt sữa hoặc ngưng tiết sữa. Sữa có mùi lạ (hôi, tanh), màu khác thường (sữa chuyển từ màu trắng sang xanh, vàng, đỏ). Sữa không đồng nhất, có nhiều cặn do đông vón protein hoặc ngưng kết máu tạo thành. Bò sữa bị viêm vú nếu không điều trị kịp thời sẽ biến chứng, gây hại đến tuyến vú của bò, như: teo bầu vú (làm giảm khả năng tiết sữa hoặc mất hẳn), xơ cứng bầu vú hoặc hoại tử vú. Có thể phân loại là viêm vú lâm sàng và viêm vú cận lâm sàng (viêm vú tiềm ẩn, mãn tính).
Bò bị viêm vú chỉ có 30% thể hiện các triệu chứng lâm sàng rõ rệt, gọi là viêm vú lâm sàng; còn lại 70% bò không thể hiện các dấu hiệu lâm sàng của bệnh viêm vú, gọi là viêm vú cận lâm sàng hoặc thể viêm vú tiềm ẩn. Các thể bệnh viêm vú có thể rất nhẹ nhàng, như viêm vú tiềm ẩn hoặc dữ dội, gây chết bò như viêm vú cấp ác tính. Chi phí điều trị cho bệnh này sẽ gia tăng theo số ngày điều trị và sữa cũng không sử dụng được nên thiệt hại kinh tế cho nhà chăn nuôi có thể còn lớn hơn so với các thể bệnh khác.
Cấp tính
Viêm vú lâm sàng (thể cấp): Có thể nhận thấy dấu hiệu bệnh qua khám lâm sàng. Tình trạng chung là bỏ ăn. Triệu chứng viêm ở bầu vú thì bầu vú sưng, bò hơi sốt, bầu vú tấy đỏ, đau khi chạm vào và chức năng hoạt động của bầu vú thay đổi. Sữa thay đổi, bất thường, lỏng hoặc trông như đã được pha loãng. Vón cục nhỏ li ti. Màu sữa sẽ chuyển sang màu vàng, nâu sô cô la, màu xanh hoặc màu hơi đỏ. Bò xuất hiện triệu chứng toàn thân như sốt cao 40-410C, mệt mỏi, kém ăn. Bầu vú và núm vú sưng đỏ từng tuyến hay toàn bộ. Sờ tay vào thấy nóng, ấn vào con vật có phản ứng đau. Lượng sữa giảm hoặc dừng hẳn. Sữa đầu tiên loãng sau đó có màu hồng về sau lẫn các cục sữa vón và dịch mủ màu vàng. Khi có nhiều mủ chèn ép dẫn đến tắc ống dẫn sữa.
300px|nhỏ|phải|Bầu vú của bò đang bị viêm Bò thể hiện sốt 40-410C kéo dài 2-3 ngày; một hoặc cả bốn bầu vú, núm vú đều bị sưng tấy đỏ có thể quan sát được, ấn tay vào thấy có từng cục rắn trong bầu vú và bò có phản ứng đau; sữa vắt ra có độ đặc hoặc loãng không bình thường, mầu hơi vàng, các trường hợp bị bệnh nặng có các cục sữa nhỏ vón lại nổi trên mặt thùng sữa, có mủ, máu lẫn trong sữa. Bò bệnh giảm lượng sữa 30-50% so với lúc chưa bị bệnh, đôi khi bò lại ngừng hẳn tiết sữa.
Triệu chứng thường gặp là vú bò bị sưng ở một thùy hay toàn bộ do vi khuẩn phát triển thành các ổ viêm. Con vật có phản ứng đau khi ấn tay vào bầu vú. Lượng sữa giảm rõ rệt ở thùy vú bị sưng. Con vật sốt cao 39,5-40oC. Mệt mỏi, ăn ít, ít hoạt động. Giai đoạn đầu của viêm, sự biến đổi của sữa chưa thể hiện nhưng về sau quan sát bằng mắt thường sẽ thấy sữa loãng, có những hạt lổn nhổn hay sữa có những cục vón, có khi thấy cặn sữa do niêm mạc ống dẫn sữa bị viêm tróc ra. Lượng sữa giảm hoặc ngừng hẳn, sữa lúc đầu loãng có màu hồng do sung huyết và xuất huyết tuyến sữa, sau đó trong sữa có lẫn các cục sữa vón và dịch mủ màu vàng hay vàng nhạt.
Tất cả các thành phần này tạo thành dịch rỉ viêm và trộn lẫn trong sữa khiến cho chất lượng sữa giảm, chất lượng sữa tồi tệ có thể dễ dàng nhận biết qua màu sắc (vàng, đỏ lẫn máu), trạng thái (lợn cợn, vón cục), mùi vị (mặn, đắng) bất thường. Bác sĩ thú y và nhà chăn nuôi, do vậy cũng dễ dàng nhận biết bệnh qua các triệu chứng điển hình như sưng, nóng, đỏ, đau và sẽ có biện pháp chăm sóc, điều trị phù hợp và bệnh có thể phục hồi nhanh chóng. Nhưng nếu điều trị không triệt để, viêm vú cấp tính có thể trở thành viêm vú mãn tính là thể bệnh kéo dài.
Mãn tính
300px|nhỏ|phải|Bầu vú sưng nóng của một con bò sữa Viêm vú cận lâm sàng (mãn tính): Viêm vú cận lâm sàng cũng gây viêm bầu vú nhưng nó không có biểu hiện lâm sàng ở bầu vú và sữa. Tình trạng chung thì bò vẫn khỏe mạnh, ăn uống và nhiệt độ cơ thể bình thường. Khi bò bị viêm vú nếu không điều trị kịp thời thì sẽ biến chứng gây hại đến tuyến vú và sức sản xuất sữa của bò hoặc có thể gây chết bò. Thể mãn tính thì bầu vú ít sưng đỏ và ít đau hơn. Lượng sữa ít và loãng có cặn mũ màu vàng. Viêm vú tiềm ẩn và á cấp tính thì trường hợp viêm vú tiềm ẩn, viêm vú á cấp tính, với các triệu chứng lặng lẽ lại càng nguy hiểm hơn. Bò không có các triệu chứng điển hình, sữa vẫn có nhưng sản lượng bị giảm sút. Chất lượng sữa đã thay đổi nhưng bằng mắt thường sữa trông vẫn bình thường. Việc điều trị lại càng khó khăn hơn bởi vì không phải cứ đưa thuốc vào là bệnh lui do nguyên nhân gây viêm vú tiềm ẩn, viêm vú á cấp tính rất phức tạp.
Bầu vú bình thường hoặc gần như bình thường hoặc hơi nhỏ hơn bình thường, sờ hơi cứng, núm vú nhỏ hơn bình thường. Sữa thay đổi, không bị vón cục và không bị đổi màu. Tuy nhiên khi kiểm tra có thể nhận biết qua tổng các tế bào viêm tăng lên. Phát hiện được các vi khuẩn gây bệnh. Chất lượng sữa thấp hơn (hình thành các hạt nhỏ hoặc cục vón). Bò bệnh không có các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng của thể bệnh viêm vú lâm sàng, nhưng lượng sữa giảm dần và tỷ lệ các chất dinh dưỡng trong sữa cũng giảm khi làm các xét nghiệm mẫu sữa. Đôi khi lọc sữa, người ta có thể thấy các hạt sữa rất nhỏ vón cục lại.
Bệnh viêm vú cận lâm sàng cũng có thể tiến triển thành thể viêm vú lâm sàng, khi bò sữa gặp các yếu tố stress như: Thời tiết thay đổi đột ngột, độ ẩm cao, nóng quá hoặc lạnh quá thức ăn không đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng, chuồng trại và môi trường sống của bò bị ô nhiễm. Tuỳ thuộc vào thời điểm và mức độ của bệnh mà có những biểu hiện khác nhau, tuy nhiên bệnh viêm vú có những biểu hiện thường thấy như sau: Bầu vú sưng, bò sốt, bỏ ăn, sờ có phản ứng đau, khó vắt sữa hoặc ngưng tiết sữa. Sữa có mùi lạ (hôi, tanh), màu khác thường (sữa chuyển từ màu trắng sang xanh, vàng, đỏ), Thể trạng sữa không đồng nhất, có nhiều cặn lợn cợn do đông vón protein hoặc ngưng kết máu tạo thành.
Các thể
300px|nhỏ|phải|Bầu vú của bò đã bị hoại tử Viêm vú thể thanh dịch thì biểu hiện vú bị viêm một thùy hay toàn bộ do vi khuẩn phát triển thành các ổ viêm. Con vật có phản ứng đau khi ấn tay vào bầu vú, lượng sữa giảm. Nếu bệnh nhẹ thì vú không sưng nhưng sữa loãng hoặc bị vón cục lổn nhổn. Con vật sốt, ăn ít hoặc bỏ ăn. Viêm vú thể cata: các tế bào thượng bì biến dạng và bong tróc ra. Ở ổ viêm có dịch thẩm xuất, dịch này cùng bạch cầu tạo ra một màng mỏng phủ trên niêm mạc ống dẫn sữa. khi vắt sữa màng này tróc ra tạo thành cặn hoặc cục sữa vón làm tắc tia sữa. Ở thể này thường vú không sưng nhưng núm vú căng, sờ thấy cục mềm bên trong.
Viêm vú có mủ thì bò sữa nhiễm một số vi khuẩn sinh mủ sẽ tạo ra viêm lan tràn trong tuyến vú, thể viêm này xuất phát từ viêm cata. Viêm vú có máu: bệnh thường ở thể cấp tính, gia súc bệnh sốt cao 40-410C kéo dài hàng tuần, mệt mỏi, kém ăn. Sờ vào bầu vú con vật có cảm giác đau, lượng sữa giảm hoặc mất hẳn, có màu hồng do tuyến sữa xuất huyết. Teo bầu vú là phần lớn tế bào vú bị tổn thương, cơ năng tiết sữa không phục hồi. Thể tích thùy vú mắc bệnh nhỏ hơn bình thường, khả năng tiết sữa của tuyến vú giảm hoặc mất hẳn. Xơ cứng bầu vú, sờ vào bầu vú thấy rắn chắc hoặc ấn mạnh vào tuyến vú thấy những cục rắn hoặc rắn toàn bộ. Bầu vú hoại tử, lúc đầu bề mặt bầu vú có những đám màu hồng tím, cứng đau, về sau loét và hoại tử có mủ. Toàn bộ thùy vú sưng to, ấn vào thấy dịch màu hồng chảy ra.
Viêm vú áp-xe thì dạng viêm vú này có đặc trưng là có áp-xe trong mô tuyến vú. Thường phân lập được các mẫu Actinomyces pyogenes. Sữa có mùi đặc trưng, thường chứa máu, mủ, và các mảnh mô tế bào bị hoại tử. Các khớp xương và các bao dây chằng có thể bị phồng lên do có độc tố vi khuẩn bài tiết vào tuần hoàn máu. Các độc tố này tham gia vào việc làm tăng tính thấm của các mạch máu.
Viêm vú không có triệu chứng: Thông thường thì ở những gia súc mắc bệnh, không phát hiện ra một dấu hiệu nào, triệu chứng nào. Các liên cầu khuẩn (Str. uberis, Str. agalactiae, Str. dysgalactiae) và các tụ cầu khuẩn thường là các tác nhân gây ra dạng viêm vú này. Khi sờ nắn bầu vú, đôi khi thấy cảm giác cứng trong mô tuyến, cũng như trong các bể chứa sữa. Sữa trông bình thường và cũng không chứa các vết máu. Tuy nhiên, người ta thấy có hiện tượng gia tăng số lượng tế bào thân thể (somatic cells) và sự giảm sản lượng sữa. Dạng viêm vú không có triệu chứng có thể chuyển thành dạng viêm vú cấp hoặc có thể tiến triển thành dạng viêm vú mãn tính. Chính dạng bệnh này gây thiệt hại lớn nhất cho ngành công nghiệp sữa và hậu quả là cho người sản xuất sữa.
Đại cương
Để chẩn đoán và xác định bệnh viêm vú thì ciểm tra qua triệu chứng lâm sàng trên bầu vú: là biện pháp đơn giản, ít tốn kém nhưng rất quan trọng để xác định bệnh viêm vú trên bò sữa, đó kiểm tra những biến đổi bất thường về màu sắc, hình dáng, kích thước của bầu vú, đầu núm vú, lổ tiết sữa, sự phát triển hệ thống mạch máu trên bầu vú qua việc quan sát bằng mắt, sờ nắn bầu vú để sớm phát hiện các ổ viêm trên bầu vú. Kiểm tra sữa và dịch tiết trong sữa được đánh giá qua các chỉ tiêu về màu sắc, mùi và sản lượng sữa giảm để xác định thể viêm và mức độ viêm. Tuy nhiên, đối với trường hợp viêm vú tiềm ẩn hoặc viêm vú lâm sàng thể nhẹ rất khó phát hiện bằng mắt thường hoặc thông qua việc sờ khám bầu vú. 300px|nhỏ|phải|Bầu vú của bò đã bị xơ cứng Thay đổi hình thái bầu vú và dấu hiệu lâm sàng như thay đổi nhiệt độ và mầu da của bầu vú. Thay đổi hình dạng của cả bầu vú hay của một khoang vú. Thay đổi trạng thái đặc chắc của mô bầu vú, sự gắn kết của da với mô tuyến. Cảm giác đau khi sờ vào bầu vú. Tấy sưng các hạch lâm ba ở phía trên tuyến vú. Triệu chứng bệnh toàn thân (sốt, ăn không ngon miệng). Thay đổi thành phần và trạng thái của sữa: Trong sữa có các hạt lổn nhổn hoặc các vết máu, đôi khi có các vết mủ. Sữa có thể có dạng rất lỏng. Tăng số lượng tế bào thân thể. Thay đổi độ axít của sữa. Tăng tỷ lệ albumin. Thay đổi hàm lượng các chất điện giải trong sữa. Tăng hoạt tính của các enzym trong sữa.
Viêm vú cấp tính và trên cấp tính: Gia súc trông rất ốm yếu. Các tác nhân gây bệnh thường là vi khuẩn dạng coli, hoặc tụ cầu khuẩn. Thường xuất hiện trong hai đến ba tuần sau khi đẻ. Người ta thấy gia súc chán ăn, nhiệt độ thân thể tăng, gia súc có vẻ buồn ngủ, tần số hô hấp và nhịp đập của tim tăng. Khoang vú bị bệnh có tất cả các triệu chứng của chứng viêm như đỏ tấy, đau, tăng nhiệt độ của da. Các hạch lâm ba vùng bị sưng phồng. Các khớp xương và các bao dây chằng cũng có thể bị tấy đỏ.
Sữa mất đi nhanh chóng những đặc tính của sữa bình thường: hình thành các hạt lổn nhổn, tiết chất lỏng màu vàng nhạt, có các vết mủ và máu. Tất cả các triệu chứng này có thể phát triển trong một vài giờ. Viêm vú mãn tính là hậu quả của các dạng viêm vú khác. Các triệu chứng bệnh không rõ ràng. Thấy có sự tăng số lượng tế bào thân thể lên một chút. Sờ bầu vú thấy có hiện tượng xơ cứng phát tán rộng trong khoang vú, cùng với các cục cứng trong các bể chứa sữa và những biến đổi thành phần sữa. Các gia súc này là nguồn lây nhiễm cho các gia súc khác.
Phân tích
300px|nhỏ|phải|Phương pháp kiểm tra CMTS Phương pháp thử cồn 70-75 độ: dựa vào nguyên tắc chất đạm trong môi trường acid sẽ bị tủa bởi cồn. Tỷ lệ cồn và sữa là 1:1. Cho 2ml sữa vào 2ml cồn 70 độ chứa trong ống nghiệm. Lắc nhẹ, sau đó quan sát trên thành ống nghiệm. Đọc kết quả thì dung dịch đồng nhất bò không có bệnh. Có mãng bám lợn cợn trên thành ống nghiệm: khả năng bò bị nhiễm bệnh. Phương pháp quan sát lâm sàng thì người chăn nuôi có thể thực hiện hàng ngày thông qua quan sát màu sắc, mùi vị sữa có gì khác thường. Sau khi vắt sữa cần sờ nắn bầu vú xem có mềm không, nếu bầu vú cứng hoặc có các cục xen lẫn thì nghi bò mắc bệnh viêm vú, sử dụng nhiệt kế kiểm tra xem bò có sốt, nếu nhiệt độ từ 400C trở lên là bò đã bị sốt.
Phương pháp thử CMT (California Mastitis Test): là phương pháp nhằm phát hiện bệnh viêm vú qua số lượng tế bào bạch cầu trong 1ml sữa. Tỷ lệ sữa và dung dịch CMT là 1:1. Đầu tiên là lau sạch núm vú trước khi vắt sữa, rồi vắt sữa của 4 núm vú vào 4 đĩa Pétri khác nhau, mỗi đĩa lấy 2ml sữa. Cho 2ml dung dịch CMT vào từng đĩa. Sau dó xoay tròn đĩa, đặt đĩa Pétri trên nền hơi tối để quan sát. Đọc kết quả dựa trên sự đóng vón và thay đổi màu sắc của hỗn hợp. Kết quả nếu bò khỏe mạnh thì dưới 300.000 tế bào bạch cầu/ 1ml sữa. Bò bị nhiễm bệnh trên 800.000 tế bào/ 1ml sữa. Khi thấy kết quả khả nghi bệnh, nên cách ly bò bệnh để tránh sự lây lan cho bò khỏe, mời bác sĩ thú y đến để điều trị kịp thời.
Phương pháp thử Blue Methylen là dựa vào nguyên tắc nếu cho chất màu vào sữa thì chất màu sẽ thay đổi, tùy theo thời gian đổi màu có thể ước tính độ nhiễm vi sinh của sữa. Cho 10ml sữa và 1ml dung dịch Blue methylen vào trong ống nghiệm, lắc nhẹ cho dung dịch trộn đều sau đó để vào tủ ấm 37C. Sau mỗi 1 giờ lắc nhẹ một lần. Cuối cùng đọc kết quả qua thời gian mất màu của dung dịch Blue methylen. Nếu mất màu trước 15 phút, sữa bị nhiễm vi sinh rất nặng. Nếu mất màu sau 15 phút–1 giờ, sữa bị nhiễm nặng. Nếu mất màu sau 1 giờ-3 giờ, sữa bị nhiễm nhẹ. Nếu mất màu sau hơn 3 giờ, sữa xem là đạt trên tiêu chuẩn vi sinh. Tuy nhiên phương pháp này chỉ xác định mức độ nhiễm vi sinh trong sữa.
Thử sữa
300px|nhỏ|phải|Hai cốc sữa tươi của bò bệnh (bên trái) và bò khỏe mạnh (phải) Trong các trường hợp viêm vú trên cấp tính và cấp tính, việc chẩn đoán bệnh rất dễ dàng và không thể nhầm lẫn được. Trong đó, Chẩn đoán dựa vào số lượng tế bào thân thể: Gồm chẩn đoán viêm vú không có triệu chứng lâm sàng và mãn tính khó khăn hơn và chủ yếu dựa vào số lượng tế bào thân thể trong sữa. Sữa bình thường chứa các tế bào biểu mô và các bạch cầu (gọi chung là tế bào thân thể - somatic cells), trong đó bạch cầu (đa số là trung tính) chiếm 98% - 99% tổng số. Các bạch cầu (trung tính) có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ bầu vú chống lại sự viêm nhiễm.
Số lượng bạch cầu trung tính và tế bào lymphô trong sữa tăng lên là đáp ứng của cơ thể đối với tổn thương hoặc chứng viêm, trong khi sự gia tăng số lượng tế bào biểu mô là hậu quả của chính tổn thương hoặc chứng viêm đó. Số lượng tế bào thân thể tăng sinh lý vào hai tuần đầu cũng như vào cuối thời kỳ tiết sữa. Vào giai đoạn đầu tiết sữa, việc tăng lên là do các tế bào biểu mô tăng, còn về cuối giai đoạn tiết sữa là do tăng các bạch cầu. Số lượng tế bào thân thể trong sữa cũng tăng tuỳ thuộc vào số lần tiết sữa, không còn phải là hiện tượng tăng sinh lý nữa mà là do tăng mức độ nhiễm khuẩn do số lứa đẻ tăng. Những tia sữa đầu tiên cũng chứa nhiều tế bào hơn bình thường.
Sữa bình thường, vào giữa thời gian vắt sữa chứa trong khoảng từ 100.000 đến 300.000 tế bào thân thể trong 1 ml. Trên thế giới, khi số lượng tế bào thân thể trong 1 ml sữa vượt trên 500.000 thì được xem là tăng bệnh lý. Trên con số này thì sữa có những biến đổi. Tuy nhiên, có thể tồn tại hiện tượng viêm tuyến vú trong khi sữa chứa ít hơn 500.000 tế bào/1 ml. Như vậy, số lượng tế bào thân thể trong sữa là một chỉ tiêu và dựa vào đó có thể chẩn đoán bệnh viêm vú.
Có thể xác định số lượng tế bào thân thể bằng những cách đếm số lượng tế bào: Dùng máy đếm tự động hoặc đếm trực tiếp dưới kính hiển vi huỳnh quang. Xét nghiệm định tính được sử dụng nhiều nhất để xác định số lượng tế bào thân thể là California Mastitis Test (CMT). Nguyên lý của xét nghiệm này dựa trên tác động phá huỷ màng tế bào của các loại thuốc tẩy, sau đó thuốc tẩy gắn với axit deroxyribonucleic được giải phóng ra và làm biến đổi trạng thái ban đầu của sữa, sữa trở thành một hỗn hợp nhớt (khi trong sữa có trên 500.000 tế bào/ml). Như vậy, xét nghiệm được xem là dương tính khi trong 1 ml sữa có trên 500.000 tế bào. Trong xét nghiệm CMT người ta thường sử dụng một số loại dung dịch pha sẵn như Deterol, Teepol, Sodium Lauryl Sulfate 3%.
Phòng bệnh
Mỗi khi vắt sữa, chú ý kiểm tra các tia sữa đầu tiên xem có gì bất thường không: có máu, có mủ, sữa vón cục. Tốt nhất là thu những tia sữa đầu tiên vào trong một dụng cụ riêng để không làm phát tán mầm bệnh trong chuồng nuôi. Định kỳ dùng phương pháp CMT để chẩn đoán phát hiện bò sữa bị viêm vú, điều trị kịp thời. Nơi vắt sữa, chuồng trại và bãi chăn thả bò phải luôn giữ gìn vệ sinh sạch sẽ, định kỳ sát trùng bằng các loại thuốc sát trùng thông thường. Người vắt sữa phải làm đúng thao tác kỹ thuật để hạn chế sự tổn thương của núm vú. Mỗi bò cần có khăn lau, xô vắt sữa riêng. Bò trước khi vắt sữa cần rửa sạch bầu vú và núm vú bằng dung dịch sát trùng nhẹ sau đó lau khô rồi mới vắt sữa.
Vắt xong sữa, lại phải sát trùng vú như trước khi vắt sữa. Sau khi vắt sữa xong 1 bò, người vắt sữa lại phải rửa tay và dụng cụ, vô trùng cẩn thận trước khi vắt sữa một bò khác. Vắt sữa vào thời điểm nhất định, đối với bò cao sản nên thực hiện vắt sữa 3 lần/ ngày, vắt kiệt sữa để kích thích tiết sữa đồng thời giảm nguy cơ viêm vú. Sau khi vắt sữa: Nhúng đầu vú vào dung dịch thuốc sát trùng, Iodine, Biodine, Revanol.Rửa sạch toàn bộ dụng cụ vắt sữa bằng xà phòng, tráng nước sôi, phơi trên giá. Không để bò nằm ngay sau khi vắt sữa, cho bò ăn thức ăn để bò đứng sau khi vắt sữa tránh cho bầu vú và núm vú tiếp xúc trực tiếp với nền chuồng. Định kì vệ sinh chuồng trại, vệ sinh môi trường xung quanh, bãi chăn thả.
Nếu bầu vú và núm vú bị bẩn thì phải rửa với nhiều nước (dùng vòi phun), sau đó dùng mảnh vải mềm sạch hoặc tốt nhất là dùng khăn lau bằng giấy (loại dùng một lần) lau khô toàn bộ. Nếu bầu vú không quá bẩn thì tốt nhất chỉ cần rửa núm vú mà không cần phải rửa cả bầu vú, một bầu vú bẩn mà khô còn hơn là một bầu vú sạch nhưng ẩm ướt. Trong đàn có những con bị bệnh và mắc bệnh viêm vú thì vắt sữa sau cùng. Ngay sau khi vắt sữa, cần sát trùng núm vú bằng cách nhúng núm vú vào một cốc nhựa có dung dịch sát trùng. Tốt nhất là dùng dung dịch Iodamam, vì dung dịch này có khả năng kết bám trên bề mặt da núm vú và lỗ ống núm vú rất tốt, tạo thành lớp màng bảo vệ núm vú. Cũng có thể dùng dung dịch hypochloride, chlorhexidine, iodophore.
Điều trị
Khi phát hiện bò bị viêm vú cần cách ly bò sữa ốm, giảm khẩu phần thức ăn tinh, thức ăn chứa nhiều nhựa, nhiều nước và thức ăn có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao khi bò bị viêm vú nhằm giảm quá trình tạo và tiết sữa. Tăng cường vắt sữa từ 3-5/lần/ngày để thải trừ mầm bệnh, giảm cương cứng bầu vú, thường xuyên tiến hành xoa bóp bầu vú bị viêm bằng khăn sạch nhúng vào nước ấm, vắt kiệt sữa bị viêm ra ngoài, ngày 3-4 lần và vệ sinh bầu vú và chuồng trại sạch sẽ. Kiểm tra sau điều trị: Kiểm tra sau trị xong 5 ngày. Nếu lượng tế bào soma và mức CMT vẫn cao, phải thực hiện thêm liệu trình điều trị mới.
Vắt thải sữa
Cần tiến hành vắt thải sữa thường xuyên, sau đó dùng kháng sinh và nếu cần thiết thì điều trị triệu chứng và trợ sức. Vắt thải sữa thường xuyên: Có thể vắt, thải sữa bằng cách dùng kim thông vú để thải sữa hoặc dùng tay vắt sữa ra. Vắt, thải sữa giúp loại bỏ được mủ và những mảnh mô tế bào lẫn trong sữa. Cần chú ý tiến hành thao tác nhẹ nhàng, để tránh làm tổn thương thêm các mô. Tăng cường vắt sữa từ 3-5/lần/ngày, dùng khăn nóng chườm vào bầu vú để giảm viêm. Sữa của bò bị viêm vú cần phải được vắt sạch để loại bỏ các chất độc, cặn bã của tế bào và các chất chuyển hóa của vi trùng trong bầu vú của bò. Với những trường hợp nặng nên vắt sữa 5-6 lần/ngày. Sau khi vắt sữa nhúng đầu núm vú vào dung dịch Vime-Iodine (10 ml pha 2 lít nước).
Kháng sinh
Thông thường, khi bò bị viêm vú thường kế phát nhiễm khuẩn nên cần sớm sử dụng kháng sinh điều trị. Khi điều trị bằng kháng sinh, cần phải chú ý đến việc chọn loại kháng sinh và chọn cách đưa kháng sinh đó vào cơ thể bò sữa. Để quyết định chọn loại kháng sinh nào, dùng cách nào để đưa nó vào cơ thể, điều cơ bản là phải biết giống vi khuẩn gây bệnh và sự mẫn cảm của nó đối với kháng sinh. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, vi khuẩn không mẫn cảm thì chẳng những bệnh không khỏi mà còn gây ra tình trạng kháng kháng sinh ở vi khuẩn và gây tổn thất kinh tế rất lớn
Đối với bò bị viêm vú được phát hiện sớm kịp thời thì ta sử dụng một trong các loại kháng sinh để tiêm bắp cho bò. Đối với bò bị viêm vú nặng, viêm vú hoá mủ thì ngoài việc dùng kháng sinh tiêm bắp cho bò còn sử dụng kim thông vú bơm nước muối sinh lý hoặc dung dịch thuốc tím pha loãng với nồng độ 1‰ vào bầu vú, vắt kiệt để rửa tuyến vú, sau đó bơm trực tiếp kháng sinh (không sử dụng loại kháng sinh dạng nhũ dầu bơm vào bầu bú) hoặc các loại thuốc đặc trị viêm vú vào bầu vú với liều lượng theo hướng dẫn. Ngoài ra, cần kết hợp hộ lý chăm sóc bò sữa, cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống theo nhu cầu. Nếu bò ăn uống kém cần tiến hành truyền Gluco 5% hoặc 10% cho bò, mỗi lần từ 500-1.000 ml đồng thời bổ sung vitamin bằng cách tiêm bắp nhằm tăng sức đề kháng cho bò.
Ở những gia súc khi mà chỉ thấy có các tổn thương khu vực thì tác nhân gây bệnh thường là liên cầu khuẩn hoặc tụ cầu khuẩn (gram+). Các vi khuẩn dạng coli thường gây nên các chứng viêm vú diện rộng hơn. Cũng có thể xảy ra trường hợp là không phân lập được một loại vi khuẩn nào cả. Điều đó có thể được giải thích là các vi khuẩn bị các bạch cầu trung tính nuốt hoặc nồng độ vi khuẩn quá thấp. Mặt khác, cũng cần phải lưu ý, khi tác nhân gây bệnh là một Mycoplasma hoặc một virút thì sẽ không thể phát hiện được chúng, nếu sử dụng các phương pháp vi khuẩn học kinh điển.
Nếu các vết thương cư trú lâu trong vú thì tốt nhất là điều trị cục bộ. Điều quan trọng là phải biết được các loại kháng sinh mà vi khuẩn tác nhân gây bệnh mẫn cảm, cũng như nồng độ ức chế tối thiểu. Các liên cầu khuẩn thì mẫn cảm với Penicilline-G. Ngược lại, phần lớn các tụ cầu khuẩn hình thành penicillinase và trong trường hợp nhiễm loại này thì cần sử dụng các kháng sinh không bị penicillinase phân huỷ. Khi nhiễm với các tụ cầu khuẩn, nên sử dụng các kháng sinh trên cơ sở cloxacilline, oxacilline, dicloxacilline, licomycine, erytromycine, kanamycine, bacitracine. Nếu viêm nhiễm do liên cầu khuẩn và tụ cầu khuẩn gây ra, nên sử dụng phối hợp Penicilline-G. Việc sử dụng phối hợp một kháng sinh có tác dụng diệt và một kháng sinh có tác dụng kìm hãm không có ý nghĩa lớn
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bò Thể loại:Bệnh động vật
Tân La Thần Vũ vương
Thần Vũ Vương (trị vì 839, mất 839) là quốc vương thứ 45 của Tân La. Thời gian cai trị của ông là ngắn nhất trong lịch sử vương quốc, chỉ kéo dài từ tháng 4 đến tháng 7 âm lịch năm 839. Ông có tên húy là Kim Hựu Trưng (金祐徵, 김우징).
Thần Vũ Vương là con trai của Thượng đại đẳng Kim Quân Trinh (Kim Gyunjeong, ?–836), một hậu duệ của Nguyên Thánh Vương và là anh em họ của Hưng Đức Vương.
Năm 825 thương nhân Tân La đang làm thương mại ở Dương Châu nhà Đường (đời vua Đường Kính Tông) là Trương Bảo Cao về nước Tân La (đời vua Tân La Hiến Đức Vương), đến Võ Trân Châu (Muju) để dẹp hải tặc Lý Đạo Hình đang hoành hành ở bờ biển tây nam Tân La thì họ bị đô đốc Võ Trân Châu cản lại ở bến tàu Đỗ Lĩnh, không cho lên bờ. Đoàn hộ vệ của Trương Bảo Cao phải sống trên tàu suốt nhiều tháng.
Đến năm 826, tại triều đình Tân La, vua Tân La Hiến Đức Vương băng hà, đệ là Kim Cảnh Huy kế vị, tức vua Tân La Hưng Đức Vương. Ông này rất mực thương yêu vương hậu Định Mục. Không may do mới lên ngôi được 3 tháng, vương hậu Định Mục qua đời khiến vua Tân La Hưng Đức Vương đau lòng, từ đó vua không gần gũi với cung tần nào hết. Do đó vua Tân La Hưng Đức Vương không có thái tử để kế thừa ngôi báu, việc này khiến Tân La bị rối loạn. Trong triều có 2 phe do Kim Trung Công và Kim Quân Trinh dẫn đầu đối kháng nhau. Kim Trung Công được phong làm Tể tướng, sau này sẽ được kế thừa quân vị hoàng đế. Vua Tân La Hưng Đức Vương còn phong cho con của Kim Quân Trinh là Kim Hựu Trưng làm Sử trung đại nhân (nhằm kiềm chế Tể tướng Kim Trung Công). Con Kim Trung Công là Kim Minh cũng được làm chức cao trong hoàng tộc. Jami phu nhân cũng là một quý tộc và bà ta luôn ủng hộ phe của Kim Trung Công nên bà ta luôn được Tể tướng giúp đỡ (do vậy thương đoàn của bà ta được phát triển mạnh ở Võ Trân Châu).