Đình_Hoa_Vân_Hải
SỰ KIỆN NHÂN VẬT LỊCH SỬ
2) Đình Hoa Vân Hải nơi ra đời tổ Tân Việt và Đông dương Cộng sản Đảng đầu tiên của Huyện nghi Xuân.	Cuối thế kỷ thứ 19, phong trào yêu nước do các sỹ phu lãnh đạo đã chấm dứt. Hệ tư tưởng trung quân, ái quốc đã chuyển sang hệ tư tưởng yêu nước thương nòi do lớp trí thức tiến bộ khởi xướng. Cũng trong thời gian này phong trào đòi ân xá cụ Phan Bội Châu, để tang cụ Phan Chu Trinh, những sách báo tiến bộ, những bài thơ ca cách mạng, như những luồng gió mới đã ảnh hưởng trực tiếp đến làng quê Vân Hải, thức tỉnh những người thanh niên trong hàng ngũ giáo viên, học sinh và những người thường quan tâm đến thời cuộc.	Vào khoảng tháng 10 năm 1925 khi Hà Huy Tập – nhà trí thức cách mạng, sau này là Tổng bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam, về làm thầy giáo dạy học ở thành phố Vinh Nghệ An. Qua quá trình tìm hiểu thực tế. Hà Huy Tập đã phát hiện làng Hoa Vân Hải, nơi có thế phát động và gieo mầm cách mạng, đồng chí đã về tại đình làng, tổ chức nhiều cuộc diễn thuyết, truyền bá những tư tưởng yêu nước cho tầng lớp thanh niên. Thính giả gồm các giáo viên, các phụ huynh học sinh và một số thân sĩ hào lý, có cảm tình ở các xã lân cận đã tụ họp để nghe diễn thuyết. Nội dung các cuộc diễn thuyết này nêu lên cái nhục của người dân mất nước và khêu gợi tinh thần hợp quân ái quốc, tự lập tự cường. Bước đầu những cuộc diễn thuyết đã gây được ảnh hưởng tốt và thức tỉnh được lòng yêu nước ở tầng lớp văn sỹ trí thức.(1) Tháng 7 năm 1927 nhân có lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho các giáo viên thuộc trưởng tổng ở thị xã Hà Tĩnh. Các đồng chí Hồ Văn Ninh, Hồ Hữu Yên được kết nạp vào Đảng Tân Việt của Thị xã Hà Tĩnh, sau đó được tổ chức phân công về Nghị Xuân vừa tiếp tục dạy học vừa tìm cách gây dựng phong trào. Về Nghị Xuân chỉ trong một thời gian ngắn các đ/c đã tập trung được một số giáo viên có tư tưởng tiến bộ như đ/c Phan Viết Chiểu, Trần Sỹ Cơ, Trần Văn Hoành, Lê Phụng Hịch, Trần Thủ Bút và một số hào lý có cảm tình ở các xã vùng Cương Gián, Cam Lâm, Phú Lập tham gia vào hội viên những người yêu nước của huyện Nghi Xuân. Sau đó đ/c Ngô Hữu Yên đã kết nạp đ/c Phan Việt Chiểu của làng Vân Hải vào Đảng Tân Việt đầu tiên của huyện Nghi Xuân. Cuối năm 1927 Nguyễn Trí Tư giáo viên trường Pháp Việt, thuộc Tổng bộ Tân Việt – Hà Tĩnh được cử ra Nghi Xuân, cùng với đồng chí Ngô Hữu Yêu, Hồ Văn Ninh, Trần Mạnh Táo, Phan Viết Chiểu đã tổ chức cuộc hội nghị ở đình Hoa Vân Hải. Trong cuộc hội nghị này đã thảo luận chương trình hoạt động, củng cố tổ chức cách mạng và quyết định thành lập tổ Tân Việt Nghi Xuân do đ/c Ngô Hữu Yên làm tổ trưởng. (2) 	Từ tháng 1/1928 trở đi, đình Hoa Vân Hải trở thành nơi tuyên truyền, kết nạp các thành viên tổ chức Tân Việt của cả vùng Nghi Xuân. Chỉ riêng làng Hoa Vân Hải ngoài đ/c Phan Viết Chiểu đã được kết nạp từ trước, còn có 4 Đảng viên mới đó là: Trần Sỹ Cơ, Trần Văn Hoành, Nguyễn Khôi, Phan Thúc Tạo. Hoạt động của Tân Việt ở Nghi Xuân lúc này chủ yếu là xây dựng cơ sở, kết nạp Đảng viên, vận động bài trừ mê tín dị đoan, giác ngộ tinh thần yêu nước cho nhân dân. Ảnh hưởng của tổ Tân Việt Nghi Xuân ngày càng lớn. Để mở rộng quy mô và xây dựng tài chính cho Đảng, tổ Tân Việt Nghi Xuân đã tổ chức cho các đ/c Phan Viết Chiểu, Trần Thủ Bút, Lê Phùng Hịch lần lượt đi học dệt chiếu, dệt vải ở thị xã Hà Tĩnh để về truyền lại cho các hội viên. Hoạt động tuyên truyền lúc này cũng được đẩy mạnh. Các bài thơ ca, yêu nước được truyền tụng trong các học sinh trường công và các sách tân thư do Hội đông kinh nghĩa thục soạn thảo. Những tài liệu này đã có ảnh hưởng lớn trong quần chúng, nâng cao ý thức dân tộc, gây được cảm tình đối với nhân dân. Hoạt động của Tân Việt Nghi Xuân lúc này đã có mối quan hệ chặt chẽ với tổng bộ Tân Việt tại thị xã Hà Tĩnh và thành phố Vinh. Vào cuối năm 1928 đáp lời kêu gọi của tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí hội. Được sự giới thiệu của đ/c Hà Huy Tập, đ/c Lê Duy Điếm (xã Xuân Viên – nghi Xuân) hoạt động Tân Việt ở Vinh, được tổng bộ cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) bắt liên lạc với tổ chức thanh niên và được tổ chức giao nhiệm vụ quay về nước vận động thanh niên xuất dương du học. Sau khi về nước đ/c Lê Huy Điếm đã về làng Hoa Vân Hải để tuyên truyền và vận động một số thanh niên và cử đ/c Hồ Văn Ninh, Phan Việt Chiểu xuất dương sang Trung Quốc học tập. Nhưng thời gian đó bị thực dân Pháp ngăn chặn, các đ/c này không đi được. Cũng trong thời gian này tổng bộ Tân Việt ở Vinh cử đ/c Nguyễn Thị Kim (1) về Nghị Xuân phối hợp với đ/c Ngô Hữu Yên để mở rộng và củng cố tổ chức Tân Việt ở Nghi Xuân. Đầu tháng 6 năm 1929 Đông dương cộng sản Đảng ra đời, phát lời tuyên ngôn, ra truyền đơn và hoạt động mạnh mẽ, đã ảnh hưởng lớn đến tổ chức Tân Việt ở Nghi Xuân. Cuối tháng 6 năm 1929, tại ngôi đình Hoa Vân Hải tổ chức Tân Việt Nghi Xuân, đã nhóm họp đầy đủ các thành viên và tuyên bố chuyển hóa hẳn sang Đông dương cộng sản Đảng. Như vậy đình Hoa Vân Hải đã ghi nhận cuộc hội nghị thành lập Đông dương cộng sản Đảng của huyện Nghi Xuân, chứng kiến một bước ngoặt lịch sử mới của tổ chức tiền thân để tiến tới thành lập Đảng cộng sản Việt Nam sau này (2).