cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lịch sử hải quân Nhật Bản
Cuộc xâm lược Triều Tiên và Lưu Cầu
Tàu Nhật Bản vào thời điểm đó được đóng bằng ván gỗ và đinh thép, bị rỉ sét trong nước biển sau một thời gian phục vụ. Các con tàu được chế tạo theo hình ngũ giác cong với gỗ nhẹ cho tốc độ tối đa với chiến thuật lên tàu của họ, nhưng nó làm suy yếu khả năng thay đổi hướng nhanh chóng. Ngoài ra, chúng có phần dễ bị lật úp ở vùng biển động và bão biển. Vỏ tàu của Nhật Bản không đủ mạnh để hỗ trợ trọng lượng và độ giật của đại bác. Hiếm khi các tàu Nhật Bản có đại bác. Thay vào đó, người Nhật phụ thuộc rất nhiều vào súng hỏa mai và kiếm. Hải quân Triều Tiên đã tấn công một hạm đội vận tải Nhật Bản một cách hiệu quả và gây thiệt hại lớn. Won Gyun và Yi Sun-sin trong Trận Okpo đã phá hủy đoàn xe của Nhật Bản và sự thất bại của họ đã cho phép sự kháng cự của Triều Tiên tại tỉnh Jeolla, phía đông nam Triều Tiên, tiếp tục. Wakisaka Yasuharu được lệnh phái một lực lượng hải quân 1.200 người trong cuộc xâm lược Keicho và tiêu diệt hải quân Triều Tiên xâm lược do Won Kyun lãnh đạo trong một cuộc phản công vào tháng 7 năm 1597 (Trận Chilcheollyang) Đô đốc Yi Eokgi và Won Gyun của Triều Tiên đã thiệt mạng trong trận chiến này. Đảo Hansan bị Nhật chiếm đóng, củng cố sự chiếm giữ của Nhật Bản ở bờ biển phía tây Triều Tiên. Để ngăn chặn Nhật Bản xâm chiếm Trung Quốc bằng đường bờ biển phía tây bán đảo Triều Tiên, Trung Quốc đã phái lực lượng hải quân tham chiến.
Vào tháng 8 năm 1597, Hải quân Nhật Bản được lệnh chiếm Jeolla. Sau khi Hải quân Joseon gây thiệt hại cho Hải quân Nhật Bản trong Trận Myeongnyang, đã rút về phía Bắc bán đảo Triều Tiên. Jeolla cuối cùng đã bị Hải quân Nhật Bản chiếm đóng, Gang Hang bị bắt làm tù nhân. Tàn dư của hải quân Triều Tiên do Yi Sun-sin lãnh đạo đã gia nhập hạm đội Trung Quốc dưới trướng Trần Lân và tiếp tục tấn công các đường tiếp tế của Nhật Bản. Đến cuối cuộc chiến, khi những người Nhật còn lại cố gắng rút khỏi Triều Tiên, họ bị lực lượng Triều Tiên và Trung Quốc bao vây. Để giải cứu đồng đội của mình, Shimazu Yoshihiro đã tấn công hạm đội đồng minh. Trong trận chiến Noryang, Shimazu đã đánh bại tướng Trung Quốc Trần Lân. Và quân đội Nhật đã thành công trong việc trốn thoát khỏi Bán đảo Triều Tiên Yi Sun-sin đã bị giết trong trận này.
Thất bại của Nhật Bản để giành quyền kiểm soát biển và khó khăn của họ trong việc tiếp tế quân đội trên đất liền là một trong những lý do chính cho thất bại cuối cùng của cuộc xâm lược. Sau cái chết của Toyotomi Hideyoshi - người chủ trương xâm lược, người Nhật đã ngừng các cuộc tấn công vào Triều Tiên.
Cuộc xâm lược Lưu Cầu
Vào năm 1609, Shimazu Tadatsune, lãnh chúa tỉnh Satsuma, đã xâm chiếm các hòn đảo phía nam Ryūkyū (Okinawa hiện đại) với một hạm đội gồm 13 chiếc thuyền mành và 2.500 samurai, do đó thiết lập sự thống trị trên các hòn đảo. Họ vấp phải sự phản đối nhỏ từ người Lưu Cầu, những người không có bất kỳ khả năng quân sự quan trọng nào, và được vua Shō Nei ra lệnh đầu hàng một cách hòa bình thay vì phải chịu tổn thất về nhân mạng quý giá.
Thương mại trên biển (thứ XVI-thế kỷ XVII)
thumb|200px| Một bản sao của chiếc [[galleon đầu tiên do Nhật Bản chế tạo,  Date Maru  1613.]]
Nhật Bản đã chế tạo các tàu chiến đi biển lớn đầu tiên của mình vào đầu thế kỷ XVII, sau các liên hệ với các quốc gia phương Tây trong thời kỳ thương mại Nanban.
William Adams
Năm 1604, Shōgun Tokugawa Ieyasu đã ra lệnh cho William Adams và những người đồng hành của mình chế tạo chiếc thuyền buồm kiểu phương Tây đầu tiên của Nhật Bản tại Itō, trên bờ biển phía đông của bán đảo Izu. Một con tàu nặng 80 tấn đã được hoàn thành và Shōgun đã ra lệnh cho đóng một con tàu lớn hơn, 120 tấn, được chế tạo vào năm sau (cả hai đều nhỏ hơn một chút so với Liefde, con tàu mà William Adams đã đến Nhật Bản, nặng 150 tấn). Theo Adams, Ieyasu "đã lên tàu xem nó và tỏ ra rất hài lòng". Con tàu có tên San Buena Ventura đã được cho mượn để các thủy thủ Tây Ban Nha bị đắm tàu khi trở về Mexico năm 1610.
Hasekura Tsunenaga
Năm 1613, daimyō của Sendai, theo thỏa thuận với Mạc phủ Tokugawa, đã chế tạo Date Maru, một loại tàu galleon nặng 500 tấn chở sứ thần Nhật Bản đến châu Mỹ, sau đó tiếp tục đến châu Âu.
Châu Ấn Thuyền
thumb|Tàu chiến của [[Yamada Nagamasa, thế kỷ 17]]
Từ năm 1604, khoảng 350 Châu Ấn Thuyền, thường được vũ trang và kết hợp một số công nghệ phương Tây, đã được Mạc phủ ủy quyền, chủ yếu cho thương mại Đông Nam Á. Các tàu và samurai Nhật Bản đã giúp người Bồ Đào Nha bảo vệ Malacca chống lại Đô đốc Hà Lan Cornelis Matelief năm 1606. Một số tàu vũ trang của nhà thám hiểm Nhật Bản Yamada Nagamasa sẽ đóng vai trò quân sự trong các cuộc chiến tranh và chính trị của triều đình Xiêm. William Adams, người tham gia buôn bán trên Châu Ấn Thuyền, sẽ bình luận rằng "người dân vùng đất này (Nhật Bản) là những thủy thủ rất mập mạp".
Kế hoạch xâm chiếm Philippines
Mạc phủ Tokugawa một thời gian đã lên kế hoạch xâm chiếm Philippines để xóa bỏ chủ nghĩa bành trướng của Tây Ban Nha ở châu Á, và sự ủng hộ của các Kitô hữu ở Nhật Bản. Vào tháng 11 năm 1637, họ đã thông báo cho Nicolas Couckebacker, người đứng đầu Công ty Đông Ấn Hà Lan tại Nhật Bản về ý định của mình. Khoảng 10.000 samurai đã được chuẩn bị cho cuộc viễn chinh, và Hà Lan đã đồng ý cung cấp bốn tàu chiến và hai du thuyền để hỗ trợ các tàu Nhật chống lại các thuyền buồm Tây Ban Nha. Các kế hoạch đã bị hủy bỏ vào phút cuối cùng do cuộc nổi loạn Shimabara của các Kitô hữu tại Nhật Bản vào tháng 12 năm 1637.
Tỏa quốc (1640-1840)
Sự hợp tác của Hà Lan về những vấn đề này và các vấn đề khác sẽ giúp đảm bảo họ là những người phương Tây duy nhất được phép ở Nhật Bản trong hai thế kỷ tiếp theo. Sau những sự kiện này, Mạc phủ đã áp đặt một hệ thống hạn chế hàng hải (海禁, kaikin), cấm tiếp xúc với người nước ngoài bên ngoài các kênh và khu vực được chỉ định, cấm Kitô giáo và cấm đóng tàu đi biển. Kích thước của tàu đã bị hạn chế bởi luật và các thông số kỹ thuật thiết kế hạn chế khả năng đi biển (chẳng hạn như quy định về lỗ hổng ở phía sau thân tàu) đã được thực hiện. Các thủy thủ bị mắc kẹt ở nước ngoài đã bị cấm trở về Nhật Bản. Ai làm trái luật sẽ bị xử tử.
Một phái đoàn nhỏ của Hà Lan ở Dejima, Nagasaki là người duy nhất được phép tiếp xúc với phương Tây, từ đó người Nhật được thông báo một phần về những tiến bộ khoa học và công nghệ của phương Tây, thiết lập một cơ thể tri thức được gọi là Rangaku. Các liên hệ rộng rãi với Triều Tiên và Trung Quốc đã được duy trì thông qua Phiên Tsushima, Vương quốc Lưu Cầu dưới sự thống trị của Satsuma và các trạm giao dịch tại Nagasaki. Phiên Matsumae ở Hokkaidō đã quản lý các liên hệ với người Ainu bản địa và với Đế quốc Nga.
Nhiều nỗ lực riêng biệt nhằm chấm dứt sự tỏa quốc của Nhật Bản đã được thực hiện do sự bành trướng các cường quốc phương Tây trong thế kỷ 19. Các tàu của Mỹ, Nga và Pháp đều cố gắng quan hệ với Nhật Bản nhưng đã bị từ chối.
Những nỗ lực phần lớn không thành công này tiếp tục cho đến ngày 8 tháng 7 năm 1853, Thiếu tướng Matthew Perry của Hải quân Hoa Kỳ với bốn tàu chiến: Mississippi, Plymouth, Saratoga và Susquehanna đã tiến vào Vịnh Edo (Tokyo) và thể hiện sức mạnh đe dọa bằng súng Paixhans trên các tàu của mình. Ông yêu cầu Nhật Bản mở cửa giao dịch với phương Tây. Những con tàu này được biết đến với cái tên Kurofune hay Những con tàu đen.
Chỉ gần một tháng sau Perry, Đô đốc Nga Yevfimy Putyatin đến Nagasaki vào ngày 12 tháng 8 năm 1853. Ông đã trình diễn một động cơ hơi nước trên tàu Pallada của mình, dẫn đến việc chế tạo động cơ hơi nước đầu tiên của Nhật Bản, do Tanaka Hisashige tạo ra.
Năm sau, Perry trở lại với bảy chiếc tàu và buộc shōgun ký "Hiệp ước hòa bình và thân thiện", thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ, được gọi là Hiệp ước Kanagawa (ngày 31 tháng 3 năm 1854). Trong vòng năm năm, Nhật Bản đã ký các hiệp ước tương tự với các nước phương Tây khác. Hiệp ước Harris được ký kết với Hoa Kỳ vào ngày 29 tháng 7 năm 1858. Các hiệp ước này được giới trí thức Nhật Bản coi là bất bình đẳng, Nhật Bản đã bị ép buộc thông qua ngoại giao pháo hạm và như một dấu hiệu của phương Tây muốn sáp nhập Nhật Bản vào chủ nghĩa đế quốc đã và đang chiếm giữ đại lục. Bằng nhiều biện pháp khác nhau, họ đã trao cho các quốc gia phương Tây quyền kiểm soát thuế quan đối với hàng nhập khẩu và đặc quyền ngoại giao đối với tất cả các công dân của họ khi đến Nhật. Họ sẽ vẫn là một điểm gắn bó trong quan hệ của Nhật Bản với phương Tây cho đến đầu thế kỷ 20.
Hiện đại hóa: Thời kỳ Bakumatsu (1853-1868)
thumb|[[Kōtetsu (tàu bọc thép Nhật)|Kōtetsu là tàu chiến bọc thép đầu tiên của Nhật Bản (1865)]]
Nghiên cứu về các kỹ thuật đóng tàu của phương Tây được nối lại vào những năm 1840. Quá trình này tăng cường cùng với sự gia tăng hoạt động vận chuyển của phương Tây dọc theo bờ biển Nhật Bản, do thương mại Trung Quốc và sự phát triển của đánh bắt cá voi.
Từ năm 1852, chính phủ của shōgun (Hậu Mạc phủ Tokugawa hay "Bakumatsu") đã được Hà Lan cảnh báo về kế hoạch của Thiếu tướng Perry. Ba tháng sau chuyến thăm đầu tiên của Perry vào năm 1853, Mạc phủ đã hủy bỏ luật cấm đóng tàu lớn (大船建造禁止令), và bắt đầu tổ chức xây dựng một hạm đội tàu chiến kiểu phương Tây, như Hōō Maru, Shōhei Maru hoặc Asahi Maru, thường yêu cầu mỗi phiên tự đóng tàu hiện đại cho riêng mình. Những chiếc tàu này được chế tạo bằng hướng dẫn hàng hải của Hà Lan và bí quyết của một vài người trở về từ phương Tây, như Nakahama Manjirō. Cũng với sự giúp đỡ của Nakahama Manjirō, phiên Satsuma đã chế tạo con tàu hơi nước đầu tiên của Nhật Bản, Unkoumaru (雲行丸) vào năm 1855. Mạc phủ cũng thiết lập các công sự phòng thủ ven biển như tại Odaiba.
Sự ra đời của hải quân hiện đại
thumb|[[Trận hải chiến Hakodate (1869) giữa lực lượng Tokugawa và lực lượng thân Nhật hoàng]]
Năm 1860, với sự hỗ trợ của một sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ duy nhất, John M. Brooke, Kanrin Maru được dùng để đưa đoàn đại sứ Nhật Bản đầu tiên đến Hoa Kỳ.
Sinh viên hải quân được cử ra nước ngoài để học các kỹ thuật hải quân phương Tây. Mạc phủ ban đầu đã lên kế hoạch đặt hàng tàu và gửi sinh viên đến Hoa Kỳ, nhưng Nội chiến Hoa Kỳ đã dẫn đến hủy bỏ kế hoạch. Thay vào đó, vào năm 1862, Mạc phủ đã đặt hàng tàu chiến với Hà Lan và quyết định gửi 15 thực tập sinh đến đó. Các sinh viên, dẫn đầu bởi Uchida Tsunejirō (内田恒次郎), rời Nagasaki ngày 11 tháng 9 năm 1862 và đến Rotterdam vào ngày 18 tháng 4 năm 1863 và ở lại đó 3 năm. Họ bao gồm các nhân vật như Đô đốc tương lai Enomoto Takeaki, Sawa Tarosaemon (沢太郎左衛門), Akamatsu Noriyoshi (赤松則良), Taguchi Shunpei (田口俊平), Tsuda Shinichiro (津田真一郎) và nhà triết học tương lai Nishi Amane. Từ đó bắt đầu một truyền thống là các nhà lãnh đạo tương lai được giáo dục ở nước ngoài như Đô đốc Tōgō và Yamamoto.
Năm 1863, Nhật Bản đã hoàn thành chiếc tàu chiến hơi nước đầu tiên được chế tạo trong nước của mình, tàu Chiyodagata, một pháo hạm nặng 140 tấn được biên chế vào Hải quân Tokugawa (tàu hơi nước đầu tiên của Nhật Bản là Unkoumaru -雲行丸- được chế tạo bởi phiên Satsuma năm 1855). Con tàu được sản xuất bởi gã khổng lồ công nghiệp tương lai, Ishikawajima, do đó khởi xướng những nỗ lực của Nhật Bản để có được và phát triển đầy đủ khả năng đóng tàu.
Sau sự sỉ nhục dưới bàn tay của hải quân nước ngoài trong Vụ đánh bom Kagoshima năm 1863 và Trận Shimonoseki năm 1864, Mạc phủ đẩy mạnh nỗ lực hiện đại hóa, ngày càng dựa vào sự trợ giúp của Pháp và Anh. Năm 1865, kỹ sư hải quân người Pháp Léonce Verny được thuê để xây dựng kho vũ khí hải quân hiện đại đầu tiên của Nhật Bản, tại Yokosuka và Nagasaki. Nhiều tàu đã được nhập khẩu, chẳng hạn như Jho Sho Maru, Ho Sho Maru và Kagoshima, tất cả đều được Thomas Blake Glover ủy nhiệm và đóng tại Aberdeen.
Đến cuối thời Mạc phủ Tokugawa vào năm 1867, hải quân Nhật Bản đã sở hữu tám tàu chiến hơi nước kiểu phương Tây xung quanh tàu đô đốc Kaiyō Maru được sử dụng để chống lại các lực lượng thân Thiên hoàng trong Chiến tranh Boshin, dưới sự chỉ huy của Đô đốc Enomoto. Cuộc xung đột lên đến đỉnh điểm với Trận hải chiến Hakodate năm 1869, trận hải chiến hiện đại quy mô lớn đầu tiên của Nhật Bản.
Năm 1869, Nhật Bản đã mua được tàu chiến bọc thép đi biển đầu tiên, Kōtetsu, do Mạc phủ đặt hàng nhưng được chính phủ Thiên hoàng mới tiếp nhận, chỉ mười năm sau khi loại tàu này được giới thiệu lần đầu tiên ở phương Tây với sự xuất hiện của La Gloire của Pháp.
Minh Trị Duy tân (1868): thành lập Hải quân Đế quốc Nhật Bản
thumb|[[JAPANESE BATTLESHIP Ryūjō do Anh chế tạo là tàu đô đốc của Hải quân Đế quốc Nhật Bản cho đến năm 1881.]]
Hải quân Đế quốc Nhật Bản (大日本帝国海軍) là lực lượng hải quân của Nhật Bản từ năm 1868 đến năm 1945, khi nó bị giải thể sau thất bại và đầu hàng của Nhật Bản trong Thế chiến II.
Từ năm 1868, Hoàng đế Minh Trị được khôi phục tiếp tục với những cải cách nhằm công nghiệp hóa và quân sự hóa Nhật Bản nhằm ngăn chặn nó bị áp đảo bởi Hoa Kỳ và các cường quốc châu Âu. Hải quân Đế quốc Nhật Bản chính thức được thành lập vào năm 1869. Chính phủ mới đã phác thảo một kế hoạch rất tham vọng để tạo ra một Hải quân với 200 tàu, được tổ chức thành 10 đội tàu, nhưng kế hoạch đã bị hủy bỏ trong vòng một năm do thiếu nguồn lực. Trong nước, các cuộc nổi loạn và đặc biệt là cuộc nổi loạn Satsuma (1877) đã buộc chính phủ phải tập trung vào chiến tranh trên bộ. Chính sách hải quân, được thể hiện bằng khẩu hiệu Shusei Kokubō (守勢国防), tập trung vào phòng thủ bờ biển, quân đội thường trực và Hải quân ven biển, dẫn đến một tổ chức quân sự dưới nguyên tắc Rikushu Kaiju (陸主海従).
Trong những năm 1870 và 1880, Hải quân Nhật Bản vẫn là một lực lượng phòng thủ bờ biển, mặc dù chính phủ Minh Trị vẫn tiếp tục hiện đại hóa nó. Năm 1870, một sắc lệnh của Hoàng gia đã xác định rằng Hải quân Anh phải là hình mẫu cho sự phát triển và phái bộ hải quân thứ hai của Anh đã đến Nhật Bản, Phái bộ Douglas (1873-79) do Archibald Lucius Douglas đặt nền móng cho đào tạo sĩ quan hải quân Và giáo dục. Tōgō Heihachirō được huấn luyện bởi hải quân Anh.
Trong những năm 1880, Pháp dẫn đầu về tầm ảnh hưởng, do học thuyết "Jeune École" ủng hộ các tàu chiến nhỏ, nhanh, đặc biệt là tàu tuần dương và tàu phóng lôi chống lại các đơn vị lớn hơn. Chính phủ Minh Trị đã ban hành dự luật mở rộng hải quân đầu tiên vào năm 1882, yêu cầu đóng 48 tàu chiến, trong đó có 22 tàu phóng lôi. Thành công hải quân của Hải quân Pháp chống lại Trung Quốc trong Chiến tranh Pháp-Thanh năm 1883-85 dường như xác nhận tiềm năng của tàu phóng lôi, một cách tiếp cận cũng hấp dẫn đối với các nguồn lực hạn chế của Nhật Bản. Năm 1885, khẩu hiệu mới của Hải quân trở thành Kaikoku Nippon (海国日本).
Năm 1886, kỹ sư hàng đầu của Hải quân Pháp Émile Bertin đã được thuê trong bốn năm để củng cố Hải quân Nhật Bản, và chỉ đạo việc xây dựng kho vũ khí ở Kure và Sasebo. Ông đã phát triển lớp ba tàu tuần dương Sankeikan, được đặt tên theo Nhật Bản tam cảnh, với một khẩu súng chính duy nhất nhưng mạnh mẽ, súng Canet 12,6 inch.
Chiến tranh Thanh-Nhật
Nhật Bản tiếp tục hiện đại hóa hải quân, đặc biệt là khi Trung Quốc cũng đang xây dựng một hạm đội hiện đại mạnh mẽ với sự trợ giúp của nước ngoài, đặc biệt là Đức và áp lực đang nảy sinh giữa hai nước nhằm kiểm soát Triều Tiên. Cuộc chiến Thanh-Nhật được tuyên bố chính thức vào ngày 1 tháng 8 năm 1894, mặc dù một số cuộc giao tranh hải quân đã diễn ra.
Hải quân Nhật Bản đã hủy diệt Hạm đội Bắc Dương của nhà Thanh ra ở cửa sông Áp Lục trong trận chiến sông Áp Lục vào ngày 17 tháng 9 năm 1894, trong đó hạm đội nhà Thanh mất 8 trong số 12 tàu chiến. Mặc dù Nhật Bản đã chiến thắng, hai tàu chiến lớn do Đức sản xuất của Hải quân Trung Quốc vẫn gần như không bị áp chế bởi súng Nhật Bản, nêu bật sự cần thiết của các tàu chiến chủ lực lớn hơn trong Hải quân Nhật Bản (Định Viễn cuối cùng đã bị đánh chìm bởi ngư lôi và Trấn Nguyên đã bị chiếm với ít thiệt hại). Do đó, bước tiếp theo của việc mở rộng Hải quân Hoàng gia Nhật Bản sẽ bao gồm sự kết hợp của các tàu chiến lớn được vũ trang mạnh mẽ, với các đơn vị tấn công nhỏ hơn và sáng tạo cho phép các chiến thuật tấn công.
Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã can thiệp thêm vào Trung Quốc vào năm 1900, bằng cách tham gia cùng với các cường quốc phương Tây để đàn áp cuộc nổi loạn Nghĩa Hòa Đoàn của Trung Quốc. Hải quân đã cung cấp số lượng tàu chiến lớn nhất (18, trong tổng số 50 tàu chiến) và quân đội lớn nhất gồm Lục quân và Hải quân trong số các quốc gia can thiệp (20.840 binh sĩ, trong tổng số 54.000 binh sĩ).
Chiến tranh Nga-Nhật
thumb|[[Mikasa (thiết giáp hạm Nhật)|Tàu chiến Mikasa là soái hạm của Đô đốc Tōgō Heihachirō. Bây giờ nó là một con tàu bảo tàng ở Yokosuka.]] thumb|left|Khởi hành Hạm đội hỗn hợp của Nhật Bản trong [[Hải chiến Tsushima|Trận Tsushima.]]
Sau Chiến tranh Thanh-Nhật lần thứ nhất và sự sỉ nhục về việc buộc tra lại Liêu Đông cho Trung Quốc dưới áp lực của Nga ("Can thiệp ba cường quốc"), Nhật Bản bắt đầu xây dựng sức mạnh quân sự để chuẩn bị cho các cuộc đối đầu tiếp theo. Nhật Bản đã ban hành chương trình xây dựng hải quân kéo dài mười năm, với khẩu hiệu "Kiên trì và quyết tâm" (Jp:臥薪嘗胆, Gashinshoutan), trong đó ủy thác 109 tàu chiến, với tổng số 200.000 tấn, và tăng số nhân viên Hải quân từ 15.100 lên 40.800.
Những khuynh hướng này lên đến đỉnh điểm với Chiến tranh Nga-Nhật (1904-1905). Tàu chiến Mikasa của Nhật Bản là hạm trưởng của Đô đốc Tōgō Heihachirō. Trong trận Tsushima, Mikasa đã dẫn dắt hạm đội kết hợp của Nhật Bản vào nơi được gọi là "trận hải chiến quyết định nhất trong lịch sử". Hạm đội Nga gần như đã bị tiêu diệt hoàn toàn: trong số 38 tàu Nga, 21 tàu bị chìm, 7 bị bắt, 6 bị tước vũ khí, 4.545 quân nhân Nga đã chết và 6.106 bị bắt làm tù binh. Mặt khác, người Nhật chỉ mất 117 người và 3 tàu ngư lôi.
Chiến tranh thế giới thứ hai
thumb|180px|left|[[Mitsubishi A6M Zero|A6M3 Zero Model 22 được lái bởi Phi công Ách người Nhật Hiroyoshi Nishizawa trên Quần đảo Solomon, 1943]]
Trong những năm trước Thế chiến II, Hải quân Nhật bắt đầu tự cấu trúc để chống lại Hoa Kỳ. Một giai đoạn mở rộng quân sự kéo dài và bắt đầu Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai vào năm 1937 đã khiến Hoa Kỳ xa lánh và được coi là đối thủ của Nhật Bản.
Để đạt được các chính sách bành trướng của Nhật Bản, Hải quân Đế quốc Nhật Bản cũng phải chống lại các hải quân lớn nhất thế giới (Hiệp ước Hải quân Washington năm 1922 đã phân bổ tỷ lệ 5/5/3 cho hải quân Vương quốc Anh, Hoa Kỳ và Nhật Bản). Do đó, Nhật kém hơn về số lượng và cơ sở công nghiệp để mở rộng bị hạn chế (đặc biệt là so với Hoa Kỳ). Do đó, chiến thuật chiến đấu của Nhật có xu hướng dựa vào ưu thế kỹ thuật (ít hơn, nhưng tàu nhanh hơn, mạnh hơn) và chiến thuật mạnh mẽ (các cuộc tấn công táo bạo và nhanh chóng áp đảo kẻ thù, một công thức để thành công trong các cuộc xung đột trước đây của Nhật). Các Hiệp ước Hải quân cũng cung cấp một sự thúc đẩy không chủ ý cho Nhật Bản vì những hạn chế về số lượng đối với các thiết giáp hạm đã thúc đẩy họ chế tạo nhiều tàu sân bay để cố gắng bù đắp cho hạm đội tàu chiến lớn hơn của Hoa Kỳ [cần dẫn nguồn].
Hải quân Đế quốc Nhật Bản do Bộ Hải quân Nhật Bản quản lý và được kiểm soát bởi Tổng Tham mưu trưởng Hải quân Hoàng gia Nhật Bản tại Tổng hành dinh Hoàng gia. Để chiến đấu với hải quân Mỹ vượt trội về số lượng, Hải quân Nhật đã dành một lượng lớn tài nguyên để tạo ra một lực lượng vượt trội về chất lượng hơn bất kỳ hải quân nào vào thời điểm đó. Do đó, vào đầu Thế chiến II, Nhật Bản có thể có Hải quân tiên tiến nhất thế giới. Đặt cược vào thành công nhanh chóng của chiến thuật xâm lược, Nhật Bản đã không đầu tư đáng kể vào tổ chức phòng thủ như bảo vệ các tuyến vận tải dài của mình chống lại tàu ngầm đối phương, điều mà Nhật chưa bao giờ làm được, đặc biệt là đầu tư vào tàu hộ tống chống ngầm và tàu sân bay hộ tống.
Lực lượng Phòng vệ
thumb|230px|Các thủy thủ Nhật Bản bên cạnh tàu huấn luyện của Lực lượng phòng vệ Biển Nhật Bản (JMSDF) JDS Kashima, tại [[Trân Châu Cảng.]]
Liên kết ngoài
Thể loại:Lịch sử Nhật Bản Thể loại:Lịch sử hải quân Nhật Bản
Digitaria perpusilla
Digitaria perpusilla là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Pilg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1938.
Liên kết ngoài
Thể loại:Digitaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1938
Eremurus iae
Eremurus iae là một loài thực vật có hoa trong họ Thích diệp thụ. Loài này được Vved. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eremurus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1941
Didagur, Haveri
Didagur là một làng thuộc tehsil Haveri, huyện Haveri, bang Karnataka, Ấn Độ.
Canistrum
Canistrum là một chi thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae.
(26187) 1996 XA27
(26187) 1996 XA27 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 12 tháng 12 năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1996 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Trường Đại học Tarumanagara
Trường Đại học Tarumanagara là một trong những trường đại học tư thục ở Indonesia. Trường có 4 khu trường sở tại thủ đô Jakarta. Cơ sở I (cơ sở chính) và cơ sở II tọa lạc tại Vùng đô thị Tây Jakarta, cơ sở III tại Nam Jakarta, cơ sở IV tại Karawaci (một thị xã vệ tinh cách Tây Jakarta 30 km).
Hiện trường đang đào tạo cái chương trình đại học, cao học.
Liên kết ngoài
Tarumanagara
Clive, Iowa
Clive là một thành phố thuộc quận Polk, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 15447 người.
Antechinus swainsonii
Antechinus swainsonii là một loài động vật có vú trong họ Dasyuridae, bộ Dasyuromorphia. Loài này được Waterhouse mô tả năm 1840.
Maltypus circularis
Maltypus circularis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Maltypus
Brahmapuri
Brahmapuri là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Chandrapur thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý
Brahmapuri có vị trí Nó có độ cao trung bình là 448 mét (1469 foot).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Brahmapuri có dân số 31.200 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Brahmapuri có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Brahmapuri, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Aphanobius discoidalis
Aphanobius discoidalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1880.
Tham khảo
Thể loại:Aphanobius
Tupigea paula
Tupigea paula là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở Brasil.
Tham khảo
Thể loại:Tupigea Thể loại:Loài đặc hữu của Brasil
Phúc Trạch, Hương Khê
Phúc Trạch là một xã thuộc huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.
Xã Phúc Trạch có diện tích 38,16 km², dân số năm 1999 là 5550 người, mật độ dân số đạt 145 người/km².
Tôn giáo
Công giáo: Giáo họ Hạ Vàng, Thuộc Giáo xứ Tân Hội
Giao thông
Xã có tuyến đường Quốc lộ 15 và đường Hồ Chí Minh đi qua, ngoài ra về đường sắt có tuyến đường sắt Bắc Nam đi qua. Xã có ga Phúc Trạch (Lý trình 396 +180).
Đặc sản
Bưởi Phúc Trạch
Số lập phương
[[Hình:CubeChart.svg|thumb|280px|
y = x3
với giá trị
1 ≤ x ≤ 25
.]]
.
Hay cũng có thể hiểu là lấy tích của nó với bình phương của nó:
n3 = n × n2
Đây chính là công thức để tính thể tích cho một khối lập phương có chiều dài các cạnh là n. nhỏ|phải|250px|Khối lập phương
Lập phương là một hàm lẻ:
(−n)3 = −(n3)
Biểu đồ của hàm lập phương f: x → x3 (hoặc phương trình y = x3) được biết đến như là hình parabê hình khối. Bởi vì lập phương là một hàm số lẻ, đường cong này có một điểm đối xứng ở gốc, nhưng không có trục đối xứng.
Lập phương của số nguyên
Lập phương của các số nguyên từ 0 đến 60 là::
Sự chênh lệch giữa lập phương của các số nguyên liên tiếp có thể được biểu diễn như sau:
.
hoặc
(n + 1)3 − n3 = 3(n + 1)n + 1
Không có số âm nào là số lập phương hoàn hảo, vì lập phương của một số âm là số âm. Ví dụ, (−4) × (−4) × (−4) = −64.
Chữ số tận cùng của lập phương số có chữ số tận cùng là 0-9:
0	1	8	7	4	5	6	3	2	9
Tổng của lập phương n số đầu tiên
Tổng của lập phương n số đầu tiên bằng bình phương của tổng n số đầu tiên:
Trong đó, C_{n+1}^2 là tổ hợp chập 2 của n+1.
Công thức của Charles Wheatstone (1854): Để chứng minh công thức (1) chúng ta có thể dùng cách sau:
Tổng của các lập phương lẻ đầu tiên
Tổng của n lập phương lẻ đầu tiên là số tam giác thứ 2n2 − 1: Trong đó, C_{2n^2}^2 là tổ hợp chập 2 của 2n2.
Bài toán Waring đối với số lập phương
Mỗi số nguyên có thể viết thành tổng của chín (hoặc ít hơn) số lập phương nguyên dương. Giá trị chặn trên không thể giảm đi được bởi, ví dụ như 23 không thể viết thành tổng của ít hơn chín số lập phương:
Tổng của ba số lập phương
Hiện tại đang có giả thuyết một số nguyên không đồng dư bằng
±4
modulo
9
có thể viết thành tổng của ba số lập phương vô hạn cách. Ví dụ,. Các số nguyên đồng dư với
Cárdenas, San Luis Potosí
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang San Luis Potosí
Số lập phương
Tổng của ba số lập phương
không cần xét vì chúng không thể viết thành tổng của ba số lập phương.
Số nguyên dương nhỏ nhất mà chưa tìm được tổng là 114. Vào tháng chín năm 2019, số nguyên dương nhỏ nhất đứng trước không tìm được tổng, số 42, thỏa mãn phương trình:
Định lý cuối cùng của Fermat đối với lập phương
Phương trình
không có nghiệm nguyên khác không (i.e.
xyz ≠ 0
). Thậm chí, nó còn không có nghiệm dạng số nguyên Eisenstein.
Cả hai ý trên cũng đúng với phương trình
x3 + y3 = 3z3
.
Số thực, số phức
Cho hàm x ↦ x3: R → R. Chỉ có ba số bằng lập phương của chính mình: -1, 0, và 1. Nếu -1 <x <0 hoặc 1 <x, thì x3> x. Nếu x <-1 hoặc 0 <x <1, thì x3 <x. Tính chất nói trên cũng đúng với bất kỳ số mũ lẻ cao hơn (x5, x7,...) của số thực.
Với những số phức, lập phương của một số thuần ảo là:
i3 = −i
.
Lịch sử
Các nhà toán học Lưỡng Hà đã tạo ra các viên nén hình nêm với các bàn để tính các khối lập phương và các khối lập phương theo thời kỳ Babylon (thế kỷ XX đến XVI TCN). Phương trình bậc ba được nhà toán học người Hy Lạp cổ là Diophantus biết đến. Anh hùng của Alexandria đã nghĩ ra một phương pháp tính toán cội nguồn của lập phương vào thế kỷ đầu tiên của Công Nguyên. Phương pháp giải phương trình bậc ba và phép khai căn bậc ba xuất hiện trong cửu chương toán thuật, công trình toán học Trung Quốc được biên soạn vào khoảng thế kỷ thứ II trước công nguyên, được Lưu Huy chú giải vào thế kỷ thứ III của Công nguyên. Nhà toán học người Ấn Độ, Aryabhata đã viết một lời giải thích về lập phương trong nghiên cứu của ông. Trong năm 2010 Alberto Zanoni đã tìm ra một thuật toán mới để tính toán lập phương của một số nguyên dài trong một phạm vi nhất định, nhanh hơn gấp đôi.
Tham khảo
Thể loại:Đại số Thể loại:Toán học sơ cấp
Limón (tỉnh)
nhỏ|Bản đồ Costa Rica với vị trí của tỉnh nhỏ|Bờ biển ở Limón Limón là một tỉnh của Costa Rica. Tỉnh này nằm ở phía đông quốc gia này, bên bờ Đại Tây Dương. Limón giáp ranh với các tỉnh (từ phía nam theo chiều kim đồng hồ): tỉnh Bocas del Toro của Panama, các tỉnh Puntarenas, San José, Cartago và Heredia và tỉnh Río San Juan của Nicaragua. Tỉnh lỵ là Puerto Limón. Tỉnh có diện tích 9.189 km², với dân số là 339.295 người (2000). Về mặt hành chính, tỉnh được chia thành 6 tổng. Khoảng 50% dân tỉnh Limón là người Caribe gốc Phi (phần lớn có tổ tiên là người Jamaica). tiếng Anh Creole và tiếng Tây Ban Nha là các ngôn ngữ được sử dụng ở đây. Thị xã Puerto Viejo de Limón là một địa điểm lướt sóng, có các bãi biển Salsa Brava và Cockle.
Tổng (thủ phủ):
Liên kết ngoài
Thể loại:Tỉnh của Costa Rica
Crocomela theophrastus
Crocomela theophrastus là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Crocomela
Hyposidra murina
Hyposidra murina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hyposidra
Barichneumon fuscatus
Liên kết ngoài
Thể loại:Barichneumon
Tràm Chim (thị trấn)
Tràm Chim là thị trấn huyện lỵ của huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp, Việt Nam.
Địa lý
Thị trấn Tràm Chim nằm ở phía nam huyện Tam Nông, có vị trí địa lý:
Lịch sử
Thị trấn Tràm Chim được thành lập vào năm 1994 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Tân Công Sính.
Hành chính
Thị trấn Tràm Chim được chia thành 5 khóm: 1, 2, 3, 4, 5.
Xem thêm
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
(22457) 1996 XC15
(22457) 1996 XC15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 10 tháng 12 năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1996 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Psorophora ciliata
Muỗi Gallinipper (Danh pháp khoa học: Psorophora ciliata) là một loài muỗi trong họ Culicidae, chúng là loài muỗi có kích thước lớn và sở hữu cú chích đau đớn như bị dao cứa. Muỗi Gallinipper đã sống ở Florida lâu hơn cả những người bản địa nhưng không hề mang mầm bệnh truyền nhiễm trừ vết chích đau thấu xương. Những con muỗi khổng lồ với cú chích máu như dao cứa khiến nhiều người hoang mang.
Đặc điểm
Loài muỗi hung dữ hoang dại này có kích thước lớn gấp 20 lần loài bình thường nên mức nguy hiểm càng lớn hơn. Con muỗi trưởng thành có sải cánh từ 7–9 mm. Hầu hết có màu vàng, đầu đen, bụng trắng sáng, với những sọc vàng tươi chạy dài theo cơ thể. Đặc biệt, con đực có thêm cặp râu xù xì để quyến rũ với con cái. Con cái thường đẻ trứng trên những phần đất ẩm gần bờ nơi có nước tràn ngập cơn mưa nhiệt đới đi qua. Trứng của chúng thoi dài khoảng 0,8 mm, đường kính 0,4 mm và có thể nằm trên cạn trong cả thời gian dài.
Caseara
Caseara là một đô thị thuộc bang Tocantins, Brasil. Đô thị này có diện tích 1691,612 km², dân số năm 2007 là 4667 người, mật độ 2,76 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Tocantins
Vladimir Pobedimov
Vladimir Pavlovich Pobedimov (Владимир Павлович Победимов; sinh ngày 27 tháng 11 năm 1998) là một cầu thủ bóng đá người Nga thi đấu cho FC Znamya Truda Orekhovo-Zuyevo.
Albinterferon
Albinterferon (alb-IFN, tên thương mại Albuferon) là một loại thuốc tổng hợp protein tái tổ hợp bao gồm interferon alpha (IFN-α) liên kết với albumin của con người. Sự kết hợp với albumin của con người kéo dài thời gian bán hủy của IFN-α đến khoảng 6 ngày, cho phép dùng thuốc sau mỗi hai đến bốn tuần.
Vladimir Pobedimov
Sự nghiệp câu lạc bộ
Anh có màn ra mắt tại Giải bóng đá chuyên nghiệp quốc gia Nga cho FC Znamya Truda Orekhovo-Zuyevo vào ngày 27 tháng 7 năm 2017 trong trận đấu với FC Veles Moskva.
Marcipalina laportei
Marcipalina laportei là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Albinterferon
Một chuyên gia người Pháp trong điều trị viêm gan, Tiến sĩ Yves Benhamou, thành viên ban chỉ đạo thử nghiệm lâm sàng loại thuốc này đã bị các đặc vụ FBI bắt giữ vì tội gian lận hình sự vào ngày 11-01-2010 khi ông tham dự một hội nghị ở Boston vì ông bị cáo buộc đưa ra một nhà quản lý quỹ phòng hộ về những thất bại trong các thử nghiệm lâm sàng (hai người tham gia thử nghiệm đã bị bệnh phổi và một trong số họ đã chết); ông có mối quan hệ tư vấn với một người quản lý quỹ phòng hộ. Người quản lý đã bán toàn bộ cổ phần của mình trong Khoa học bộ gen người trước khi tuyên bố thất bại vào tháng 1 năm 2008 và tránh được khoản lỗ 30 triệu đô la.
Marcipalina laportei
Liên kết ngoài
Thể loại:Marcipalina
Albinterferon
Tham khảo
Thể loại:Cytokine
Schrozberg
Schrozberg là một thị xã thuộc huyện Schwäbisch Hall, trong bang Baden-Württemberg, nước Đức. Đô thị này có cự ly 21 km về phía tây của Rothenburg ob der Tauber, và 31 km về phía đông bắc của Schwäbisch Hall.
Morhamam, Arguvan
Morhamam là một xã thuộc huyện Arguvan, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 88 người.
Thunbergia lamellata
Thunbergia lamellata là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Hiern miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích
Thể loại:Thunbergia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1900
Coeliades forestan
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1782 Thể loại:Coeliades
Tupigea maza
Tham khảo
Thể loại:Tupigea Thể loại:Loài đặc hữu của Brasil
Aphanobius gracilis
Aphanobius gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.
Tham khảo
Thể loại:Aphanobius
Maltypus compressus
Maltypus compressus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Maltypus
Ostiglia
Ostiglia là một đô thị tại tỉnh Mantova trong vùng Lombardia của Ý|Italia, có vị trí cách khoảng 160 km về phía đông nam của Milano và khoảng 30 km về phía đông nam của Mantova. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 7.074 người và diện tích là 39,7 km².
Kon Tum (thành phố)
Kon Tum là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Kon Tum, Việt Nam. Nơi đây từ xưa đã là địa bàn cư trú của người Ba Na bản địa, dẫn đến tên gọi Kon Tum, nghĩa là "Làng Hồ" theo tiếng Ba Na. Do nằm ở vị trí đặc biệt; đất đai bằng phẳng, màu mỡ được sông Đăk Bla bồi đắp, và cũng do nhiều yếu tố lịch sử mà vùng đất này dần trở thành nơi định cư của nhiều dân tộc khác nhau; trong đó có người Kinh đến từ các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định. Trong những năm 1841-1850, người Pháp trên hành trình lên cao nguyên truyền đạo đã đặt cơ sở Thiên chúa giáo đầu tiên tại đây. Đến năm 1893, chính quyền thực dân Pháp lập Tòa đại lý hành chính Kon Tum do linh mục Vialleton cai quản và kể từ đó tên gọi Kon Tum chính thức được sử dụng, đơn vị hành chính cấp tỉnh được thành lập sau đó cũng mang tên gọi này. Thành phố Kon Tum từ một vùng đất hoang vắng, thưa thớt người trở thành nơi tập trung dân cư, thương mại và hành chính xuyên suốt chiều dài lịch sử của tỉnh Kon Tum. Thành phố Kon Tum hiện đang là đô thị loại II.
Ostiglia
Đô thị Ostiglia có các frazioni (các đơn vị trực thuộc, chủ yếu là các làng) Calandre, Correggioli, Comuna Bellis, Comuna Santuario, và Ponte Molino.
Kon Tum (thành phố)
Vị trí địa lý
Thành phố Kon Tum nằm ở địa hình lòng chảo phía nam tỉnh Kon Tum, trên độ cao khoảng 525 m và được uốn quanh bởi thung lũng sông Đăk Bla, cách Thành phố Hồ Chí Minh 654 km về phía bắc, cách thành phố Đà Nẵng 292 km về phía nam, cách thủ đô Hà Nội 1.237 km về phía nam, cách thành phố Pleiku 50 km và cách thành phố Buôn Ma Thuột 229 km, có vị trí địa lý:
Ostiglia
Ostiglia giáp các đô thị: Borgofranco sul Po, Casaleone, Cerea, Gazzo Veronese, Melara, Revere, Serravalle a Po.
Kon Tum (thành phố)
Vị trí địa lý
Thành phố Kon Tum có diện tích 433 km², dân số năm 2021 là 205.762 người, mật độ dân số đạt 475 người/km².
Ostiglia
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Mantova Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Kon Tum (thành phố)
Vị trí địa lý
Thành phố Kon Tum có diện tích 432,98 km², dân số năm 2019 là 168.264 người, trong đó dân số thành thị là 102.051 người chiếm 61% và dân số nông thôn là 66.213 người chiếm 39%, mật độ dân số đạt 389 người/km².
Thành phố Kon Tum có 20 dân tộc cùng sinh sống.
Khí hậu
Thành phố Kon Tum có đặc điểm khí hậu vùng núi Tây Nguyên, nhưng do nằm ở địa hình thung lũng thấp chịu tác động của hiện tượng gió phơn, khí hậu thành phố có nhiều khác biệt so với các vùng lân cận là độ ẩm, số ngày mưa và lượng mưa hàng năm thấp hơn, nhiệt độ trung bình năm tương đối cao hơn. Sau đây là một số đặc trưng của khí hậu thành phố Kon Tum:
Thủy văn
Thành phố Kon Tum có sông Đăk Bla chảy qua theo hướng từ Đông sang Tây, là một nhánh của hệ thống sông Sê San. Sông Đăk Bla có chiều dài 143 km, lưu lượng lớn nhất 2.040 m³/s, lưu lượng nhỏ nhất 14,1 m³/s, lưu lượng trung bình 106 m³/s.
Tragostomoides pretiosus
Tragostomoides pretiosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Kon Tum (thành phố)
Thủy văn
Do địa hình đầu nguồn sông Đăk Bla dốc, đoạn sông qua thành phố lại uốn khúc, ngoằn ngoèo làm hạn chế dòng chảy nên thường xảy ra ngập lũ vùng trũng hai bờ sông vào mùa mưa. Một nguyên nhân nữa là tình trạng chặt phá rừng đầu nguồn bừa bãi, độ che phủ địa hình giảm dần, gây bất lợi cho vùng hạ du bao gồm thành phố.
Tragostomoides pretiosus
Tham khảo
Thể loại:Tragostomoides
Kon Tum (thành phố)
Hành chính
Thành phố Kon Tum có 21 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 10 phường: Duy Tân, Lê Lợi, Ngô Mây, Nguyễn Trãi, Quang Trung, Quyết Thắng, Thắng Lợi, Thống Nhất, Trần Hưng Đạo, Trường Chinh và 11 xã: Chư Hreng, Đăk Blà, Đăk Cấm, Đak Năng, Đăk Rơ Wa, Đoàn Kết, Hòa Bình, Ia Chim, Kroong, Ngọk Bay, Vinh Quang.
Lịch sử
250px|nhỏ|phải|Chợ Kon Tum và cầu tạm vượt sông Đăk Bla những năm đầu thập niên 1930, hình đăng trên [[Nam Phong tạp chí số 194 xuất bản năm 1934]] Theo truyền thuyết của người Ba Na, ở vùng đất nay là xã Chư Hreng - TP Kon Tum có một làng nằm bên cạnh dòng sông Đăk Bla với tên gọi Kon Trang - Or. Lúc ấy, làng Kon Trang - Or rất thịnh vượng với dân số khá đông. Nhưng trong làng bắt đầu có mâu thuẫn về việc chiếm đoạt của cải và bắt người về làm nô lệ. Hai con trai của Ja Xi, một trong số những người đứng đầu làng là Jơ Rông và Uông, vì không thích cảnh tranh đoạt đã cùng người của mình chuyển ra ở riêng, họ đều làm nhà gần một hồ nước nằm cạnh sông Đăk Bla. Địa điểm này rất thuận lợi cho phương thức sống định cư, nên dần dần có nhiều người đến ở, ngày một phát triển thêm đông, lập thành làng mới với tên gọi là Kon Tum. Theo tiếng Việt, Kon Tum có nghĩa là Làng Hồ (Kon là làng, Tum là hồ, ao, bàu nước,...). Từ đó, Kon Tum trở thành tên gọi chính thức cho một làng mới lập của người Ba Na, cạnh dòng Đăk Bla, nơi có nhiều hồ nước trũng.
Trong sách “Les Jungles moïs” xuất bản năm 1912 của tác giả Henri Maitre có nói rằng trước năm 1848, đã có người Chăm, người Trung Hoa, người Khơ me và người Kinh lui tới vùng đất Kon Tum. Song chỉ người Chăm và người Khơ me thì còn để lại dấu vết lúc bấy giờ, như đường đi lên núi, di tích mộ, tàn tích bàn thờ, ít tượng đá Chăm, cách thức làm ruộng từng tầng ở trên núi.
Người Kinh đến định cư, lập nghiệp (1850)
Cuối đời vua Thiệu Trị, rồi kế đến là vua Tự Đức lên ngôi (1847) nhà Nguyễn ra sắc chỉ "Bình Tây Sát Tả" bố ráp đạo Thiên Chúa. Các nhà truyền giáo người Pháp phải chạy đến Bình Định để trốn tránh sự kiểm soát gắt gao của triều Nguyễn, việc truyền giáo trở nên khó khăn. Đứng trước tình thế đó, Đức Giám mục địa phận Qui Nhơn là Stéphan Cue'not đã cử nhiều thừa sai tìm đường lên vùng cao nguyên (lúc đó còn là rừng núi hoang sơ rậm rạp có rất nhiều thú dữ và chưa có sự kiểm soát của nhà Nguyễn) để lánh nạn và đồng thời tiếp tục truyền đạo nhưng đa số là thất bại.
Đến tháng 4 năm 1848, một linh mục người Việt là Nguyễn Do đã tìm ra con đường đi qua trạm Gò ở phía Bắc An Khê để tránh con đường độc đạo qua An Sơn (An Khê) luôn bị quân triều đình nhà Nguyễn canh giữ nghiêm ngặt. Trong vai một người lái buôn, sau đó ông xin làm người giúp việc cho một người lái buôn khác, nhờ vậy ông phát hiện ra vùng đất Kon Tum.
Năm 1850, Nguyễn Do dẫn một phái đoàn gồm có linh mục Hoàng (Fontaine), Phêrô (P.Combe) và bảy linh mục khác cùng một số học trò người Kinh lên Kon Tum. Đến đây, họ bỏ tiền để chuộc một số người Kinh (phần lớn là người Quảng Nam, Quảng Ngãi) là nạn nhân của các cuộc đánh cướp nô lệ đang sống trong các làng người Xê Đăng, rồi chiêu mộ người Kinh theo đạo Thiên Chúa ở đồng bằng muốn tránh sự truy nã của triều đình, để thành lập những làng người Kinh tại đây.
Lớp người đầu tiên này thấy nơi xứ lạ, đất đai phì nhiêu dễ bề sinh nhai nên họ đã liên lạc với người thân ở đồng bằng (Bình Định, Quảng Ngãi) đưa lên lập nghiệp, rồi dần người đông đúc họ lập nên làng người Kinh đầu tiên ở Gò Mít, lấy tên là làng Trại Lý vào năm 1874, sau đổi thành làng Tân Hương, buổi đầu chỉ có 15 hộ và 100 khẩu.
Đến năm 1933, khu vực xung quanh thành phố Kon Tum ngày nay có 10 làng người Kinh, trong đó có 8 làng theo đạo Thiên Chúa giáo: làng Tân Hương (1874), làng Phương Nghĩa (1882), làng Phương Quý (1887), làng Phương Hòa (1892), làng Phụng Sơn (1924), làng Ngô Thạnh (1925), làng Ngô Trang (1925), và 2 làng không theo đạo: Làng Trung Lương (1914) và làng Lương Khế (1911).
Giai đoạn những năm 1910-1930
300px|nhỏ|phải|Trung tâm thị xã Kon Tum năm 1972. Ba con đường song song lần lượt từ trái qua phải là Phan Chu Trinh, Lê Lợi, Lê Thánh Tôn (nay là Trần Hưng Đạo) Dân số thành phố Kon Tum năm 1884 ước khoảng 500 người, năm 1922 là 3.067 người và 1933 là 5.000 người. Sau nửa thế kỷ, dân số thành phố đã tăng lên khoảng 10 lần. Tuy nhiên, đóng góp chủ yếu vào việc tăng dân số thành phố là do các luồng di dân từ đồng bằng lên sinh cơ lập nghiệp hơn là do tăng tự nhiên. Về thương mại, giai đoạn thập niên 1910-1930, các ngành nghề ở Kon Tum hầu như không đáng kể. Đây có thể là hậu quả của chính sách hạn chế buôn bán giữa miền xuôi với Tây Nguyên hồi cuối thế kỷ XIX và tình trạng yếu kém của mạng lưới giao thông nội vùng và liên vùng. Năm 1908, quãng đường từ Pleiku qua Kon Tum là 54 km mà phải đi mất một ngày rưỡi. Sau năm 1930 thì việc đi lại giữa Kon Tum và Quy Nhơn thuận lợi hơn nhờ việc mở rộng đường sá và xây dựng một số cầu bằng xi măng dọc tuyến. Chợ Kon Tum là nơi tập trung buôn bán chính của thành phố, chủ yếu là các sản vật từ rừng núi và từ vườn gia đình. Các sản vật dưới đồng bằng cũng được mang lên thành phố trao đổi với người Thượng và người Lào.
Ngày 3 tháng 12 năm 1929, người Pháp ra nghị định thành lập thành phố Kon Tum (centre urbain). Theo mô tả của tác giả Võ Chuẩn năm 1934 thì thành phố có bề dài khoảng 2 km, bề rộng khoảng 400 m. Khu vực nội thị có 4 làng: Tân Hương, Phương Nghĩa, Trung Lương và Lương Khế. Nhà dân thường làm kiểu có gác, lợp ngói, lát gạch mà theo ông Võ Chuẩn đánh giá thì "nhiều thành phố ở trung châu cũng ít được sạch sẽ và tươm tất như thế". Các cơ sở tôn giáo gồm có nhà Đức cha (nhà thờ chính tòa và tòa giám mục), hai nhà thờ lớn là Tân Hương và Phương Nghĩa, bên cạnh đó là các trường đạo như Cue'not, trường nữ học Sainte-Thérèse; một am bà và chùa Linh Sơn (sau đổi tên thành Bác Ái) đang được xây dựng. Các công sở trong thành phố gồm có tòa công sứ, nhà thương (bệnh viện), sở điện báo, đồn lính khố xanh, 2 nhà lao (nhà tù), ngoài ra còn có rạp chiếu bóng và rạp hát. Việc chiếu sáng của thành phố dựa vào ba máy phát điện: một máy tại tòa công sứ dùng để thắp sáng công sở, nhà thờ và đèn đường xung quanh; một máy của ông Maulini dùng thắp sáng hai khách sạn của ông ta (Auberge des Trois Chevaus và Bungalow), một số nhà dân lân cận và các con đường xung quanh đó. Máy thứ ba tại nhà giám mục Martial Jannin thắp sáng vùng xung quanh.
Theo ghi chép của Võ Chuẩn, các quan chức người Pháp lúc này gồm có: quan công sứ; quan phó công sứ kiêm chức kho bạc; quan tư khố xanh (kiêm chức cảnh sát, thú y, quản lý thị trường và kiểm lâm); 1 quan khố xanh coi lao; quan thầy thuốc lúc trước là người Pháp, sau thay bằng người Việt. Ngoài ra còn có ông Maulini và vợ, lúc trước làm quan đồn khố xanh, sau thôi việc về làm thầu xây dựng, đồng thời làm chủ 2 khách sạn trong thành phố. Trại lính khố đỏ có 1 quan ba, 1 quan hai, 1 quan một, 6 viên đội. Người Việt làm trong các công sở khoảng chừng 30 người.
Theo mô tả của hai tác giả Nguyễn Kinh Chi và Nguyễn Đổng Chi vào thời điểm năm 1933 thì Kon Tum “Phố phường ở rải rác trên bốn, năm con đường”, đặc biệt là khu vực gần sông Đăk Bla “''đường sá rộng rải, phố xá ngay thẳng. Ban đêm đèn điện sáng choang. Quang cảnh không kém mấy thành phố ở dưới trung châu''”. Thành phố Kon Tum lúc này được chia thành hai khu: khu phía Tây là nơi tập trung các cơ quan hành chính và khu phía Đông là vùng tập trung sinh sống của dân cư.
300px|nhỏ|phải|Hai người lính VNCH chốt gác trên đường Lê Thánh Tôn (nay là Trần Hưng Đạo). Ảnh chụp vào tháng 4 năm 1972.
Tháng 6 năm 1931, nhà đương cục lợi dụng sức lao động của các tù chính trị vừa đi làm đường từ Đak Pet về, đã có ý định bắt một chiếc cầu qua sông Đak Bla. Công việc đang tiến hành thì bị hủy bỏ bởi các cuộc đấu tranh của tù chính trị. Vết tích hiện nay vẫn còn một mố đất cao trong khu di tích Ngục Kon Tum. Phải đến một năm sau, chính quyền mới bắc được một chiếc cầu gỗ qua sông (tháng 7-1932) nhưng đến tháng 10 lại bị lũ cuốn trôi mất. Việc đi lại trên sông này vẫn phải dùng phà.
Sau năm 1975
300px|nhỏ|phải|Học sinh diễu hành hưởng ứng Tháng hành động phòng, chống [[ma túy năm 1997. Ảnh chụp tại ngã tư Phan Đình Phùng - Bà Triệu.]]
Barichneumon fuscosignatus
Barichneumon fuscosignatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Kon Tum (thành phố)
Sau năm 1975
Sau ngày giải phóng ngày 17 tháng 3 năm 1975, chính quyền nhân dân cấp Thị xã được thành lập. Trong nội thị có 2 phường: Quyết Thắng, Thắng Lợi và ngoại thị có 9 xã: Đắk Blà, Đắk Cấm, Đắk La, Đoàn Kết, Hòa Bình, Ia Chim, K'roong, Ngọk Bay, Vinh Quang. .
Đầu năm 1976, xã Đắk Uy thuộc H16 cũ (nay thuộc huyện Đắk Hà) và xã Ya Ly thuộc H67 (nay thuộc huyện Sa Thầy) được sáp nhập vào thị xã Kon Tum.