cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bóng đá
Cấp quốc tế
Trong chương trình Thế vận hội Mùa hè cũng có hạng mục thi đấu của môn bóng đá kể từ năm 1900 (trừ Thế vận hội Mùa hè 1932 tổ chức tại Los Angeles). Cho đến trước Thế vận hội Mùa hè 1984, chỉ có các cầu thủ nghiệp dư được phép tham gia thi đấu (khác với World Cup vốn không phân biệt cầu thủ chuyên nghiệp hoặc nghiệp dư). Hiện nay hạng mục bóng đá nam tại Thế vận hội Mùa hè chỉ dành cho các cầu thủ dưới 23 tuổi (với một số cầu thủ nhất định quá 23 tuổi).
Bên cạnh World Cup do FIFA tổ chức, các liên đoàn châu lục cũng có các giải đấu cấp độ châu lục của riêng họ, đó là Giải vô địch bóng đá châu Âu của UEFA, Cúp bóng đá Nam Mỹ của CONMEBOL, Cúp bóng đá châu Phi của CAF, Cúp bóng đá châu Á của AFC, Cúp bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe của CONCACAF và Cúp bóng đá châu Đại Dương của OFC. Các nhà vô địch của các giải đấu cấp châu lục cùng với đương kim vô địch World Cup sẽ gặp nhau tại Cúp Liên đoàn các châu lục, đây là giải đấu khởi động cho World Cup và được FIFA tổ chức trước World Cup 1 năm. Các câu lạc bộ bóng đá của từng châu lục cũng có các giải đấu riêng trong đó đáng chú ý nhất là UEFA Champions League ở châu Âu và Copa Libertadores de América ở Nam Mỹ. Các câu lạc bộ vô địch giải đấu cấp châu lục sẽ gặp nhau trong Giải vô địch bóng đá thế giới các câu lạc bộ do FIFA tổ chức.
Cấp quốc gia
nhỏ|phải|Hai cầu thủ [[Cesc Fàbregas và Anderson đang tranh bóng trong một trận đấu thuộc Giải bóng đá Ngoại hạng Anh.]]
Tại mỗi quốc gia, cơ quan điều hành bóng đá cấp quốc gia thông thường sẽ chia giải đấu liên đoàn cấp câu lạc bộ thành nhiều hạng trong đó đội vô địch hạng dưới có thể lên thi đấu tại hạng trên và đội xếp cuối hạng trên sẽ phải xuống thi đấu tại hạng dưới. Các giải đấu liên đoàn này thông thường được tổ chức thành hai lượt đi và về theo đó các câu lạc bộ trong cùng hạng sẽ gặp nhau 2 lần. Các đội đứng đầu giải đấu liên đoàn hạng cao nhất của mỗi quốc gia sẽ tham dự các giải đấu cấp châu lục. Bên cạnh các giải đấu liên đoàn có phân chia thứ hạng, thông thường mỗi quốc gia còn có một giải cúp theo thể thức đấu loại trực tiếp dành cho câu lạc bộ thuộc tất cả các hạng.
Tại một số giải vô địch quốc gia, cầu thủ bóng đá được trả lương rất cao, đặc biệt là các siêu sao bóng đá, có thể kể tới các giải đấu lớn ở châu Âu như La Liga (Tây Ban Nha), Premier League (Anh), Bundesliga (Đức), Serie A (Ý) và Ligue 1 (Pháp).
Báo viết
Khi bóng đá mới ra đời, nó ít được đề cập đến trong báo chí nói chung và báo chí thể thao nói riêng vì bị coi là quá "bình dân". Thậm chí tờ The Field (xuất bản tại Anh từ năm 1853) vốn chuyên về các môn thể thao "quý tộc" như đánh golf, tennis, đua ngựa chỉ còn mở hẳn một cột báo nhỏ để chê bai và châm biếm môn bóng đá. Một ví dụ khác là tờ L'Auto của Pháp chỉ bắt đầu đăng tin về bóng đá từ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất.
Tuy nhiên cùng với mức độ phổ biến của bóng đá trên thế giới, báo chí thể thao cũng bắt đầu dành mối quan tâm cho môn thể thao này. Hàng loạt báo và tạp chí chuyên về bóng đá ra đời, ví dụ các tờ A Bola, O Jogo và Record của Bồ Đào Nha, La Gazzetta dello Sport, Tuttosport và Corriere dello Sport - Stadio của Ý, Marca và As của Tây Ban Nha, Olé của Argentina và L'Équipe của Pháp. Những báo và tạp chí chuyên về bóng đá như vậy bắt đầu được xuất bản trong thời gian giữa 2 cuộc đại chiến thế giới, ngoài tờ tuần báo Le Football Association do chính FIFA xuất bản từ tháng 10 năm 1919 thì mãi đến năm 1929, tờ báo chuyên về bóng đá đầu tiên mới được xuất bản, đó là tuần báo Football của Pháp. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, tờ báo này được tiếp nối bằng tờ báo nổi tiếng France Football.
Báo viết không chỉ có vai trò quan trọng trong việc quảng bá môn bóng đá với công chúng mà còn tham gia tổ chức và duy trì các giải đấu. Giải đấu danh giá Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu đã được chính tờ L'Équipe của Pháp tổ chức lần đầu năm 1955. Một số câu lạc bộ cũng dần xuất bản những tờ báo của riêng họ, ví dụ câu lạc bộ Celtic FC cho ra đời tuần báo The Celtic View từ năm 1965 để chuyên đăng tin tức về câu lạc bộ Scotland này. Câu lạc bộ của Ý AS Roma cũng sở hữu tờ Il Romanista (xuất bản từ năm 2004) với số lượng khoảng 10.000 bản mỗi kỳ.
Truyền hình
Ngày 16 tháng 9 năm 1937, buổi phát hình đầu tiên một trận đấu bóng đá được đài BBC thực hiện với trận đấu giữa Arsenal và đội dự bị của họ. Arsenal được chọn cho buổi phát hình này với lý do đơn giản là sân đấu của câu lạc bộ gần với trụ sở đài BBC trên Alexandra Palace. Ở cấp độ quốc tế, World Cup 1954 là giải đấu lớn đầu tiên được truyền hình. Ngay từ giai đoạn đầu mối quan hệ giữa truyền hình và bóng đá đã có nhiều xung đột. Matt Busby, huấn luyện viên của Manchester United đã tuyên bố vào năm 1957: "Các cầu thủ bóng đá phải được trả tiền cho giá trị của họ. Không có thù lao, không có phát sóng." Mâu thuẫn về quyền lợi đã dẫn đến việc các sân bóng không cho phép đài truyền hình mang máy quay vào tường thuật trận đấu. Mãi đến thập niên 1980 khi các đài truyền hình chấp nhận chia sẻ lợi nhuận với các câu lạc bộ, những trận đấu cấp câu lạc bộ mới bắt đầu được tường thuật thường xuyên hơn trên màn ảnh nhỏ.
nhỏ|phải|Một trận đấu được truyền trực tiếp theo chuẩn [[HD trong một rạp chiếu phim tại Anh.]]
Hiện nay, tiền bản quyền truyền hình đã trở thành một nguồn thu quan trọng của các đội bóng và giải đấu, vì vậy đôi khi lịch thi đấu của các đội phải được điều chỉnh cho phù hợp với giờ theo dõi thuận lợi của khán giả, ví dụ các trận cầu "đinh" của giải Serie A thường bao giờ cũng được tổ chức vào tối Chủ Nhật thay vì tối thứ Bảy như các trận đấu thông thường khác. Để giành quyền phát sóng các giải đấu quan trọng, các đài truyền hình lớn như Sky TV của Anh hay TF1 và Canal+ của Pháp cũng phải cạnh tranh nhau quyết liệt để đưa ra những số tiền bản quyền càng ngày càng tăng. Một ví dụ cho sự phổ biến của việc truyền hình các trận đấu là World Cup 2006, giải đấu này đã được tổng cộng 376 kênh truyền hình phát sóng trực tiếp trên khắp thế giới với tổng lượng khán giả lên tới 26,29 tỷ lượt, tức là trung bình mỗi trận có khoảng 506 triệu người trên Trái Đất theo dõi. Truyền hình không chỉ ảnh hưởng tới bóng đá về mặt kinh tế. Với công nghệ tường thuật ngày càng tiên tiến, các lỗi nhận định của trọng tài hoặc các pha tiểu xảo của cầu thủ trên sân dần không thể qua nổi mắt khán giả. Nghề trọng tài và luật 12 liên quan đến lỗi của cầu thủ vì thế cũng càng ngày càng được hoàn thiện.
Tương tự như báo viết, một số câu lạc bộ cũng bắt đầu thành lập cho riêng họ các kênh truyền hình. Middlesbrough FC là câu lạc bộ đầu tiên của Anh có kênh truyền hình của riêng mình, kênh Boro TV bắt đầu được phát sóng từ năm 2001. Một số kênh truyền hình của câu lạc bộ khác có thể kể tới OM TV, OL TV, Inter Channel, Milan Channel, Roma Channel, Manchester United TV, Real Madrid TV và Barca TV.
Lợi ích kinh tế
nhỏ|240px|trái|Các cổ động viên của [[Borussia Dortmund]] Việc khai thác các lợi ích kinh tế của bóng đá bắt đầu diễn ra ngay từ thập niên 1880 ở Anh. Tiền vé vào sân của mỗi trận bóng đá đã giúp các đội bóng tự nuôi sống và xây dựng các sân đấu. Trung bình một trận đấu tại mùa giải vô địch đầu tiên của bóng đá Anh (mùa 1888-1889) thu hút khoảng 4.639 khán giả, cho đến cuối thế kỷ 19 con số này đã tăng lên khoảng 10.000 người và đến trước Chiến tranh thế giới thứ nhất là 20.000 người.
Vé vào sân tiếp tục là nguồn thu chính cho các câu lạc bộ bóng đá cho đến thập niên 1990, sau đó dần được thay thế bằng tiền bản quyền truyền hình. Cùng với truyền hình, các hình thức quảng cáo gắn với đội bóng và trận đấu cũng được tận dụng triệt để. Việc các nhà tài trợ xuất hiện trên áo (thường là ở phần thân áo) cầu thủ bắt đầu xuất hiện ở Pháp từ năm 1969 với các câu lạc bộ đi tiên phong là Nîmes Olympique và Olympique de Marseille. Từ năm 1982, UEFA bắt đầu cho phép cầu thủ mặc áo có quảng cáo trong các giải đấu cấp câu lạc bộ trừ trận chung kết (giới hạn trận chung kết chỉ được dỡ bỏ từ năm 1995). Tuy nhiên việc quảng cáo trên thân áo cấp độ đội tuyển quốc gia cho đến nay vẫn chưa được FIFA chấp nhận.
Theo thống kê của mùa bóng 2006-2007 thì câu lạc bộ có doanh thu lớn nhất thế giới là Real Madrid của Tây Ban Nha với 351 triệu euro, sau đó là Manchester United của Anh (315,2 triệu), FC Barcelona của Tây Ban Nha (290,1 triệu), Chelsea FC và Arsenal FC cùng của Anh (283 và 263,9 triệu). Doanh thu tăng nhưng các câu lạc bộ cũng phải đối mặt với số tiền phải chi trả cho lương cầu thủ, đặc biệt là các ngôi sao của đội. Theo thống kê của mùa bóng 2007-2008, 20 câu lạc bộ của Giải vô địch bóng đá Ý đã phải chi tổng cộng 768,4 triệu euro tiền lương cầu thủ, tăng thêm 101,9 triệu euro chỉ sau một mùa.
Bên cạnh các mối lợi kinh tế trực tiếp, bóng đá cũng đem lại nguồn thu cho các ngành kinh tế có liên quan, đặc biệt là du lịch. Ví dụ thành phố Auxerre của Pháp vốn rất nhỏ với chỉ hơn 40.000 dân nhưng nhờ có đội bóng AJ Auxerre có thành tích khá tốt tại giải vô địch Pháp nên kéo theo đó du lịch của thành phố này cũng phát triển. Một ví dụ khác là việc tổ chức World Cup 2006 chỉ trong vòng 1 tháng đã giúp lượng khách du lịch đến Đức trong cả năm 2006 tăng thêm 9%.
Bóng đá và chính trị
Không chỉ là một môn thể thao thông thường, bóng đá đôi khi còn có ảnh hưởng chính trị ở khu vực hoặc thậm chí là quốc tế. Một số câu lạc bộ bóng đá thành công thường được coi là biểu tượng cho địa phương hoặc chủ nghĩa dân tộc nơi đội bóng đóng quân, FC Barcelona được người Catalan coi là biểu tượng cho tinh thần tự trị của họ, hoặc như Athletic Bilbao là niềm tự hào của người dân xứ Basque với lý do tương tự. Ngược lại đôi khi bóng đá cũng được coi là liều thuốc đoàn kết tinh thần của một quốc gia, có thể kể tới chiến thắng của đội tuyển Pháp tại World Cup 1998 hay của Iraq tại Cúp bóng đá châu Á 2007, theo lời chủ tịch Liên đoàn bóng đá Iraq Hussein Saeed thì "người Iraq chỉ sống vì bóng đá, và đó là bí mật để họ có thể đối mặt với mọi khó khăn".
Ở mức độ quốc tế, lịch sử đã ghi nhận Chiến tranh Bóng đá vào năm 1969 là cuộc xung đột đầu tiên bắt nguồn từ một trận đấu bóng đá. Đó là chiến thắng 3-2 tại vòng loại World Cup 1970 của El Salvador trước Honduras. Những xung đột trong và sau trận đấu đã dẫn đến việc El Salvador đem quân tấn công Honduras, cuộc chiến đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và càng làm trầm trọng sự mâu thuẫn giữa hai nước láng giềng này. Bóng đá cũng trở thành phương tiện tuyên truyền cho Mặt trận giải phóng Algérie trong thời gian Chiến tranh Algérie. Đôi khi bóng đá lại trở thành phương tiện để thúc đẩy hoặc hàn gắn quan hệ ngoại giao giữa các nước có mâu thuẫn, có thể kể tới trận đấu lịch sử giữa Mỹ và Iran tại vòng đấu loại bảng F World Cup 1998 hay World Cup 2002, giải đấu được Nhật Bản và Hàn Quốc, hai quốc gia vốn có nhiều mâu thuẫn lịch sử, tổ chức chung khá thành công.
Văn hóa bóng đá
nhỏ|[[Albert Camus, nhà văn, triết gia nổi tiếng, một thời từng là thủ môn bóng đá]] Bóng đá được nhiều nghệ sĩ coi là thứ "ngôn ngữ toàn cầu" với những đặc điểm thi đấu, luật lệ và truyền thống riêng của nó. Nhà văn Albert Camus, người từng một thời là thủ môn bóng đá, đã phát biểu rằng: Tất cả những gì tôi hiểu rõ nhất về đạo đức và nghĩa vụ của con người đều có được nhờ môn bóng đá Tác phẩm văn học về bóng đá có thể kể tới Vua bóng đá của Aziz Nesin hay Fever Pitch (1992) của Nick Hornby,.... Âm nhạc, nhất là các bài hát tập thể, là một yếu tố không thể thiếu của các trận bóng. Các câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia thường có những bài đồng ca để cổ vũ tinh thần cầu thủ và huấn luyện viên. Đây có thể là những bài hát được sáng tác riêng cho câu lạc bộ như Leeds United (của Leeds Utd) hay Good old Arsenal (của Arsenal). Cũng có những bài hát không được viết riêng cho bóng đá nhưng lại trở thành ca khúc yêu thích của các cổ động viên, tiêu biểu là You'll Never Walk Alone, bài hát không chính thức của cổ động viên Liverpool FC. Ngược lại, một số nghệ sĩ cũng lấy cảm hứng từ các trận bóng để sáng tác các bài hát, có thể kể tới We Will Rock You và We Are the Champions của nhóm Queen.
Trong thế giới điện ảnh, bộ phim đầu tiên về bóng đá, Harry The Footballer, được đạo diễn người Anh Lewin Fitzhamon thực hiện từ năm 1911. Các tác phẩm điện ảnh về đề tài bóng đá có nội dung rất đa dạng, từ sự hâm mộ cuồng nhiệt của cổ động viên trong À mort l'arbitre (1984, đạo diễn Jean-Pierre Mocky) đến cái nhìn trào phúng về bóng đá trong Coup de tête (1979, đạo diễn Jean-Jacques Annaud) hay những trận đấu mang dấu ấn lịch sử trong Escape to Victory (1981, đạo diễn John Huston) hoặc Das Wunder von Bern (2003, đạo diễn Sönke Wortmann). Bóng đá đôi khi còn được "mượn" để nói tới các đề tài văn hóa khác, có thể kể tới vở kịch truyền hình Trận bóng của những triết gia do nhóm Monty Python thực hiện năm 1972.
Trò chơi
Bóng đá cũng là một trong những môn thể thao được chuyển thể thành các trò chơi (bởi vì nhờ lượng tín đồ vô cùng đông đảo của môn thể thao này mà nó có thể được coi là một "mảnh đất màu mỡ" cho các nhà làm game để tạo ra các tựa game bóng đá), từ các trò chơi cổ điển ví dụ như bóng đá bàn hay Subbuteo... đến các trò chơi điện tử hiện đại ví dụ như loạt FIFA Football của hãng Electronic Arts, loạt Pro Evolution Soccer của hãng Konami (trò chơi điện tử bán chạy nhất tại Pháp năm 2006 ) hay loạt Dream League Soccer của hãng First Touch Games....
Cổ động viên
thumb|Cổ động viên của [[đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam|đội tuyển Việt Nam.]] Bóng đá, môn thể thao được hâm mộ nhất thế giới, đã tạo riêng cho nó một nền văn hóa cổ động riêng biệt. Cổ động viên là những người đóng góp tài chính nhiều nhất cho câu lạc bộ hoặc đội tuyển họ yêu thích thông qua nhiều hình thức như mua vé vào sân, mua đồ lưu niệm của đội bóng hoặc tham gia các hội người hâm mộ do đội bóng tổ chức. Bên cạnh đó, các cổ động viên cũng là động lực (và cả sức ép) cho đội bóng trong và ngoài sân đấu, vì vậy đôi khi cổ động viên bóng đá được coi như "cầu thủ thứ 12" của đội bóng.
Tuy nhiên, có một số cổ động viên quá khích được gọi là các hooligan, trong lịch sử bóng đá, không ít trường hợp các hooligan đã bị cấm vào sân vận động vĩnh viễn và cũng không ít trường hợp, các cầu thủ và hooligan đã ẩu đả với nhau.
Các hội cổ động viên bóng đá bắt đầu được hình thành từ cuối thế kỷ 19 tại Anh. Ban đầu các hội này thường phụ thuộc trực tiếp vào các đội bóng nhưng kể từ thập niên 1940 họ bắt đầu tách riêng đứng độc lập. Các hội cổ động viên thường đứng ra tổ chức các hình thức cổ động trên sân, đặc biệt là trong các trận đấu "derby" giữa các đội bóng kình địch. Những trận "derby" giữa các đội bóng kình địch nổi tiếng thường trở thành màn trình diễn không chỉ của các siêu sao hai đội mà còn là của các hội cổ động viên, có thể kể tới các trận "derby" nổi tiếng thế giới như Derby della Madonnina giữa A.C. Milan và Inter Milan của Ý, El Clásico giữa Real Madrid và FC Barcelona của Tây Ban Nha hay El Superclásico giữa CA Boca Juniors và CA River Plate của Argentina và gần đây nhất là Derby Manchester giữa Manchester United và Manchester City (Sau khi Man City có được sự hậu thuẫn của các ông chủ Ả Rập, họ đang ngày càng mạnh lên và trở thành đối trọng với MU).
Thông thường các cổ động viên bóng đá thường cổ vũ trận đấu một cách hòa bình, tuy nhiên đôi khi bạo lực cũng bùng phát, đặc biệt là trong các trận đấu giữa những đội bóng kình địch. Bạo lực thậm chí đã biến một số trận đấu trở thành thảm kịch, ví dụ điển hình là thảm họa Heysel diễn ra trên sân vận động Heysel tại Bỉ năm 1985 đã khiến 39 cổ động viên thiệt mạng, hơn 600 người khác bị thương. Trong một số trường hợp khác, cổ động viên bóng đá quá khích lại tràn xuống sân làm gián đoạn các trận thi đấu, đây là trường hợp của trận giao hữu giữa đội tuyển Algérie và đội tuyển Pháp diễn ra năm 2001 tại Stade de France, các cổ động viên tràn vào sân đã làm trận đấu phải kết thúc sớm 15 phút.
Các loại hình bóng đá khác
Bóng đá thông thường được chơi với hai đội hình 11 người trên sân lớn, tuy nhiên đôi khi môn thể thao này cũng được biến đổi về số người chơi, luật lệ để phù hợp với các điều kiện chơi bóng khác nhau.
Bóng đá mini
nhỏ|250px|Một góc của một trận đấu bóng đá mini diễn ra trên một sân cỏ bóng đá mini nhân tạo tại [[Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam|thế=]]
Bóng đá mini (hay tiếng lóng là Bóng đá phủi) là một trong những loại hình khác của bóng đá, dành cho mọi lứa tuổi, mọi giới tính, mọi thành phần,.... Mỗi trận đấu phải có hai đội, mỗi đội từ 5 đến 7 cầu thủ bao gồm cả thủ môn. Sự khác biệt khác với bóng đá thông thường bao gồm một sân nhỏ hơn, khung thành nhỏ hơn, thời lượng trận đấu giảm. Được chơi trong nhà hoặc ngoài trời trên sân cỏ nhân tạo có thể được đặt trong một rào chắn hoặc "lồng" để ngăn bóng rời khỏi khu vực chơi và giữ cho trò chơi liên tục diễn ra. Khác so với bóng đá chuyên nghiệp, bất kỳ ai cũng có thể chơi bóng đá mini, từ học sinh, sinh viên, cho đến những người đã có nghề nghiệp, công ăn việc làm, đến cả những người đã nghỉ hưu,..., chỉ cần có đam mê bóng đá là có thể chơi được. Chính vì thế mà đây cũng là một dạng bóng đá không chuyên (bóng đá nghiệp dư; bóng đá phong trào).
Futsal
Futsal hay Bóng đá trong nhà là môn thể thao tương tự bóng đá nhưng các trận đấu được diễn ra trong nhà với một số luật lệ được thay đổi cho phù hợp ví dụ kích thước sân và bóng được thu nhỏ, các cầu thủ đi giày đế bằng thay vì giày đinh như ở các trận đấu sân cỏ. Futsal ra đời vào năm 1930 tại Uruguay và liên tục phát triển dưới sự bảo trợ của FIFA. FIFA cũng là tổ chức điều hành Giải vô địch bóng đá trong nhà thế giới. Các đội tuyển quốc gia có truyền thống ở môn thể thao này có thể kể tới Tây Ban Nha, Ý, Argentina và Brasil. Ở châu Á thì Iran và Nhật Bản là hai quốc gia mạnh nhất và độc chiếm toàn bộ chức vô địch của giải AFC Futsal Asian Cup.
Bóng đá bãi biển
nhỏ|Một trận đấu bóng đá bãi biển. Bóng đá bãi biển (Beach Soccer) là môn bóng đá chơi trên bãi cát, thông thường là bãi biển. Các trận đấu bóng đá bãi biển có 2 đội, mỗi đội 5 người với quyền thay người không hạn chế. Các cầu thủ chơi trên một sân nhỏ kích thước 28x37 m trong 3 hiệp, mỗi hiệp 12 phút. Giải vô địch thế giới môn bóng đá bãi biển được FIFA tổ chức từ năm 1995. Trong môn thể thao này, đội tuyển thống trị nhiều năm qua là đội bóng đá bãi biển Brasil, đội này đã 14 lần vô địch thế giới kể từ năm 1995, thành tích vượt xa so với các đội đứng tiếp theo là Nga và Bồ Đào Nha (cùng 3 lần vô địch thế giới) và Pháp (1 lần vô địch thế giới).
Loại hình khác
Bóng đá cho người khuyết tật có hai loại hình chính là bóng đá xe lăn (cho người khuyết tật chi) và bóng đá cho người khiếm thị (cho người có khuyết tật về mắt). Môn bóng đá cho người khiếm thị được đưa vào nội dung thi đấu của Paralympic kể từ năm 2004. Tại các loại hình bóng đá này thì những đội tuyển Nam Mỹ như Brasil và Argentina cũng là những người thống trị. Ngoài ra tại các thành thị còn thịnh hành loại bóng đá đường phố.
Bóng đá ba đội, một thể loại bóng đá mà trong mỗi trận đấu có ba đội tham gia thi đấu, đội để thủng lưới ít nhất là đội chiến thắng. Trong mỗi trận, các liên minh tạm thời giữa hai đội đang thủng lưới nhiều hơn sẽ dồn ép đội thủng lưới ít nhất, các liên minh thành lập và tan vỡ liên tục theo tỉ số trận đấu.
Ngoài những loại hình kể trên, cũng còn một số loại hình ít phổ biến hơn như môn jorkyball hay môn bóng đá tennis.
Tổ chức
Trò chơi với bóng Thuật ngữ bóng đá  Thể loại:Môn thể thao có nguồn gốc từ Anh Thể loại:Môn thể thao Thế vận hội Mùa hè Thể loại:Các môn bóng đá Thể loại:Giáo dục thể chất
Thaleischweiler-Fröschen
Thaleischweiler-Fröschen là thủ phủ của Verbandsgemeinde ("cộng đồng đô thị") Thaleischweiler-Fröschen.
Tham khảo
Thể loại:Xã của bang Rheinland-Pfalz Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz
Zoticus fitzroyi
Zoticus fitzroyi là một loài ruồi trong họ Asilidae. Zoticus fitzroyi được Artigas miêu tả năm 1974. Loài này phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Zoticus
Psychomyia deidameia
Psychomyia deidameia là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Psychomyia
Thành lũy Kraków
Thành lũy Kraków (Barbakan Krakowski) là một thành lũy - một tiền đồn kiên cố một khi được kết nối với các bức tường thành phố. Đây là một cửa ngõ lịch sử dẫn vào Phố cổ Kraków, Ba Lan. Thành lũy là một trong số ít các di tích còn lại của mạng lưới các công sự và hàng rào phòng thủ phức tạp đã từng bao vây thành phố hoàng gia Kraków ở phía nam Ba Lan. Nó hiện đang phục vụ như là một điểm thu hút khách du lịch và địa điểm cho một loạt các triển lãm.
Ngày nay, thành lũy thuộc thẩm quyền của Bảo tàng Lịch sử Thành phố Kraków. Khách du lịch có thể tham quan nội thất của nó với các biểu tượng trưng bày phác thảo sự phát triển lịch sử của các công sự ở Kraków.
Lịch sử
Thành lũy theo phong cách kiến trúc Gô-tích, được xây dựng vào khoảng năm 1498, là một trong ba tiền đồn được củng cố như vậy vẫn còn tồn tại ở châu Âu và được bảo tồn tốt nhất. Đó là một cấu trúc gạch hình trụ được xây dựng với sân trong có đường kính 24,4 mét và bảy tháp pháo. Bức tường dày 3 mét của nó giữ 130 lỗ đặt súng. Thành lũy ban đầu được liên kết với các bức tường thành phố bằng một lối đi có mái che dẫn qua Cổng St. Florian và phục vụ như một trạm kiểm soát cho tất cả những người ra vào thành phố.
Người Ba Lan xây dựng thành lũy vì sợ một cuộc tấn công của Đế chế Ottoman sau thất bại của Vua John I Albert trong Trận chiến rừng Cosmin.
Thành lũy đã tham gia bảo vệ Kraków năm 1587 trước Cuộc bao vây Kraków (1587) của Maximilian III, Archduke của Áo, trong Cuộc bao vây Kraków (1655) và cuộc bao vây Kraków (1657), và quân đội Nga trong thời gian Chiến tranh Nga Ba Lan năm 1792.
Tòa nhà bị đe dọa phá hủy vào đầu thế kỷ 19. Tuy nhiên, vào năm 1817, hai thượng nghị sĩ của Thành phố Tự do Kraków, Feliks Radwanski và Jan Librowski, đã thuyết phục Thượng viện bảo tồn thành lũy và các phần khác của các công sự cũ.
Thiết kế
Thành lũy ban đầu là một tòa tháp lớn, tròn với không gian mở bên trong với đường kính 25 m. Nó được xây bằng gạch và đá và cao bốn tầng. Nó có bảy tháp canh. Các bức tường dày khoảng 3 m tại cơ sở và 0,5 m ở trên cùng. Cổng bên ngoài của thành lũy, Cổng Kleparz, được bảo vệ bởi một con hào lớn hình bán nguyệt rộng 2626 m và sâu 6 m.
Tính năng, đặc điểm
Được coi là một kiệt tác của kỹ thuật quân sự thời trung cổ, pháo đài hình tròn của Kraków's Barbakan đã được thêm vào các công sự của thành phố dọc theo tuyến đường hoàng gia vào cuối thế kỷ 15, dựa trên chiến lược phòng thủ của Ả Rập thay vì châu Âu. Trên bức tường phía đông của nó, một chiếc tablet bảng kỷ niệm chiến công của một người Krakow, Marcin Oracewicz, người, trong Liên đoàn luật sư, đã bảo vệ thị trấn chống lại người Nga và bắn Đại tá Panin của họ.
liên kết ngoài
Thể loại:Số liên kết bản mẫu Interlanguage link Thể loại:Hộp thông tin khung bản đồ không có ID quan hệ OSM trên Wikidata
Blandouet
Blandouet là một xã thuộc tỉnh Mayenne trong vùng Pays de la Loire tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 160 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Mayenne
Bragadiru, Teleorman
Bragadiru là một xã thuộc hạt Teleorman, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 4635 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Teleorman
Allenstown, New Hampshire
Allenstown là một thị xã thuộc quận Merrimack trong tiểu bang New Hampshire, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích km2, dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 4843 người, dân số năm 2009 là 5074 người. Thị xã gồm một phần của Suncook.
Tham khảo
Thể loại:Thị xã New Hampshire
Probopyrus demani
Probopyrus demani là một loài chân đều trong họ Bopyridae. Loài này được Weber miêu tả khoa học năm 1892.
Tham khảo
Thể loại:Probopyrus
Psychomyia deiphobos
Psychomyia deiphobos là một loài Trichoptera trong họ Psychomyiidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Psychomyia
Steinalben
Steinalben là một đô thị thuộc huyện Südwestpfalz, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 2,54 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 452 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của bang Rheinland-Pfalz Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Südwestpfalz
Theopea sauteri
Theopea sauteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Chujo miêu tả khoa học năm 1935.
Tham khảo
Thể loại:Theopea
Hồ Văn Cường (ca sĩ)
Hồ Văn Cường (sinh ngày 16 tháng 3 năm 2003) là một ca sĩ người Việt Nam. Hồ Văn Cường nổi tiếng từ khi dự thi và giành Quán quân cuộc thi Thần tượng âm nhạc nhí năm 2016 và đoạt giải ca sĩ ấn tượng VTV Awards 2016. Đầu năm 2017, Hồ Văn Cường nhận 2 giải Mai Vàng cho Ca sĩ hát nhạc âm hưởng Dân ca và Truyền thống cách mạng cùng với Top 10 Nghệ sĩ của năm.
Hiện tại, Hồ Văn Cường đang là sinh viên học trường Đại Học Hoa Sen Tp. Hồ Chí Minh.
Show Amazing Đà Lạt Ngọc Sơn - Hồ Văn Cường 13/05/2022
Mini show Tình Cha - Ngọc Sơn - Hồ Văn Cường 09/07/2022
Album Về Miền Tây (2017)
Tổng hợp phần lớn các bài hát Hồ Văn Cường đã thể hiện thành công trong cuộc thi Việt Nam Idol Kids 2016
Liên kết ngoài
Thể loại:Người giành giải Mai vàng Thể loại:Ca sĩ nhí Thể loại:Nam ca sĩ Việt Nam Thể loại:Phật tử Việt Nam Thể loại:Ca sĩ Trung tâm Thúy Nga Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Thần tượng Việt Nam Thể loại:Ca sĩ tiếng Việt Thể loại:Giải thưởng truyền hình Việt Nam Thể loại:Giải thưởng âm nhạc Việt Nam
Gréning
Gréning là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Moselle
Île-de-Bréhat
Île-de-Bréhat là một xã trong tỉnh Côtes-d'Armor, thuộc vùng hành chính Bretagne của nước Pháp, có dân số là 421 người (thời điểm 1999). Île-de-Bréhat bao gồm hai hòn đảo được nối với nhau bằng một chiếc cầu.
Liên kết ngoài
Brehat Brehat Iledebrehat
Đội tuyển bóng đá quốc gia Cabo Verde
Đội tuyển bóng đá quốc gia Cabo Verde (Seleção Cabo-Verdiana de futebol) là đội tuyển cấp quốc gia của Cabo Verde do Liên đoàn bóng đá Cabo Verde quản lý.
Trận đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Cabo Verde là trận đấu gặp Guiné-Bissau vào năm 1979. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là lọt vào tứ kết Cúp bóng đá châu Phi 2013 ở ngay lần đầu tham dự giải. Đội chưa từng tham dự World Cup.
Cúp bóng đá châu Phi
Cabo Verde không phải là đội bóng mạnh trong khu vực và cũng không có nhiều thành tích. Đội đã 4 lần tham dự vòng chung kết Cúp bóng đá châu Phi, trong đó thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là lọt vào tứ kết ở lần đầu tham dự giải.
Đội hình hiện tại
Đội hình được triệu tập để tham dự CAN 2021. Số liệu thống kê tính đến ngày 25 tháng 1 năm 2022, sau trận gặp .
AKB48 Team SH
AKB48 Team SH là một nhóm nhạc thần tượng nữ tại Thượng Hải, Trung Quốc và là nhóm chị em hải ngoại của nhóm nhạc thần tượng Nhật Bản AKB48. Nhóm được thành lập vào năm 2018 sau khi SNH48 tách ra khỏi AKB48 vào năm 2016.
Màu chính thức của nhóm là màu hồng trắng. Nhóm hoạt động theo mô hình "Idol you can meet" (thần tượng bạn có thể gặp mặt). Khái niệm này bao gồm các buổi concert tại các sự kiện trước công chúng và sự kiện "bắt tay" (Handshake Event), nơi người hâm mộ có thể gặp các thành viên trong nhóm, giống các nhóm nhạc chị em khác của AKB48.
2016-2017: Trước khi ra mắt
SNH48 ra đời năm 2012, từng là thành viên thuộc AKB48 Group, tuy nhiên nhóm tách khỏi AKB48 Group vào tháng 6/2016 do hoạt động và cách quản lý của SNH48 bị cho là vi phạm hợp đồng với tư cách là một nhóm chị em của AKB48. Trước đó vào tháng 3/2016, SNH48 lập các nhóm chị em riêng BEJ48 ở Bắc Kinh và GNZ48 ở Quảng Châu. Cả 2 đều không được AKS thừa nhận và được cho là giọt nước làm tràn ly dẫn đến việc SNH bị khai trừ khỏi đại gia đình AKB48 nhỏ|Logo AKB48-CHINA Sau đó AKB48 thành lập AKB48 China, ra mắt AKB48 Team SH vào 12/10/2016. Watanabe Mayu, Izuta Rina và Kawamoto Saya thông báo thành lập chi nhánh 'AKB48 China' tại Trung Quốc trong một cuộc họp báo và gặp gỡ người hâm mộ tại Thượng Hải. Khác với SNH48 trước đó, AKB48 China sẽ đóng vai trò cầu nối giữa Nhật Bản và Trung Quốc, đưa các thành viên Nhật Bản đến Nhà hát AKB48 Trung Quốc trong tương lai.
Vào ngày 10 tháng 4 năm 2018, việc đăng ký đã được mở cho việc thành lập Team SH, trong đó 38.066 cô gái đăng ký vào tháng 5. Các đơn đăng ký đã được xem xét, và vòng thứ 2 bao gồm các cuộc phỏng vấn được tổ chức tại 6 thành phố. Vòng 3 được tiến hành tại Thượng Hải, trong đó có 62 cô gái lọt vào vòng chung kết và biểu diễn hát và vũ đạo. Vào ngày 25 tháng 7, 34 thành viên được chọn cho Thế hệ đầu tiên của Team SH. Hai trong số các thành viên, Lưu Niệm và Mao Duy Gia trước đây tham gia chương trình trực tế sống còn Sáng Tạo 101 .
2018: Ra mắt thế hệ đầu tiên, sản phẩm âm nhạc đầu tiên LOVE TRIP
Ngày 2018-07-24, nhóm chính thức giới thiệu thế hệ đầu tiên gồm 20 thành viên, 1 thực tập sinh và 2 thành viên đã ra mắt trước đó là Lưu Niệm và Mao Duy Gia.
Ngày 2018-12-03, nhóm giới thiệu sản phẩm âm nhạc đầu tiên, mini-album LOVE TRIP với sự góp mặt của tất cả 21 thành viên.
=== 2019: Ra mắt chính thức với Shonichi, 2 chuyến lưu diễn, mở rộng tầm ảnh hưởng với các sản phẩm kế tiếp, thế hệ thứ 2 ra mắt và Album đầu tay 365nichi no Sustainable (365天持续的爱恋), tham dự NHK Kōhaku Uta Gassen === Nhóm ra mắt với single Shonichi vào 14/1, sau đó là đại diện của Trung Quốc dự sự kiện "AKB48 Group Asia Festival 2019 in Bangkok" tại Bangkok ngày 27/1, biểu diễn cùng các nhóm chị em AKB48, BNK48 (chủ nhà), JKT48, MNL48, AKB48 Team TP và SGO48. 10 thành viên Đổng Phương Trì, Lý Thi Khởi, Mao Duy Gia, Lưu Niệm, Thẩm Oánh, Ngụy Tân, Ngô An Kỳ, Từ Y Đình, Trạch Vũ Giai, Chu Linh tham dự sự kiện Nhóm ra mắt mini-album thứ 2 NO WAY MAN vào 25/3, cùng mini-album thứ 3 Kimi ni Tsuite vào 20/5, sau đó nhóm phát hành single thứ 2 So long! vào 10/6, cùng single thứ 3 Shoujotachi yo vào 29/7 ,
Nhóm tổ chức concert AKB48 Team SH 1st Anniversary Concert: 365nichi no Sustainable nhân dịp 1 năm ra đời tại Bandai Namco Dream Hall vào ngày 23/11
Nhóm phát hành album đầu tay 365nichi no Sustainable (365天持续的爱恋) vào ngày 25/11 Tại đại nhạc hội NHK Kōhaku Uta Gassen lần thứ 70 (第70 回NHK紅白歌合戦, The 70th NHK Red & White Song Battle) tổ chức ngày 31/12 ở Nhật Bản, Lưu Niệm đại diện nhóm biểu diễn bài hát "Koisuru Fortune Cookie" cùng các nhóm chị em thuộc AKB48
2020: Kaze wa Fuiteiru, Sustainable, Action!, cuộc tổng tuyển cử đầu tiên, tham gia Thanh xuân có bạn mùa 2 và Sáng Tạo Doanh 2020, thế hệ thứ 3 ra mắt
Nhóm ra mắt mini-album thứ 4 Action! vào ngày 9/4, với sự tham gia của Mao Duy Gia, Thẩm Oánh, Diệp Tri Ân
2 thành viên Hồ Hinh Doãn & Thẩm Oánh đại diện nhóm tham dự Thanh xuân có bạn (mùa 2), tuy nhiên đều bị loại lần lượt ở vị trí #49 và #60
Sau đó 4 thành viên Lưu Niệm, Chu Linh, Vương Vũ Đoá, Vạn Phương Châu đại diện nhóm tham dự Sáng Tạo Doanh 2020, 3 thành viên Chu Linh(#47), Vạn Phương Châu (#58), Vương Vũ Đoá (#68) đều bị loại, còn Lưu Niệm lọt vào đêm chung kết nhưng về đích ở hạng 12 và không lọt vào đội hình nhóm BonBon Girls 303 sau đó
Tại sự kiện ONE LOVE ASIA, 3 thành viên Mao Duy Gia, Hồ Hinh Doãn, Thẩm Oánh đại diện nhóm biểu diễn cùng các nhóm chị em thuộc AKB48 và các nghệ sỹ khác tại Châu Á, sự kiện này được tổ chức trực tuyến do đại dịch COVID-19 và phát sóng trên Youtube, WebTV ASIA.
Nhóm phát hành single thứ 4 Kaze wa Fuiteiru vào 14/9, là single có sự góp mặt của các thành viên thế hệ thứ 2, nhóm ra mắt 10 thành viên thế hệ thứ 3 vào ngày 26/9
Vào ngày 12/9, nhóm thông báo sẽ tổ chức cuộc tổng tuyển cử cho single thứ 5 vào 28/11, nhóm tổ chức concert AKB48 Team SH 2nd Anniversary Concert nhân dịp 2 năm ra đời tại Daguan Hall, Zendai Himalaya Shanghai vào ngày 20/11
Tại cuộc tổng tuyển cử, Tăng Tư Thuần của Team SH đạt hạng nhất với 30,960 phiếu bầu, trở thành Center cho bài hát chính Iiwake Maybe ra mắt năm 2021
2021: Iiwake Maybe, tham dự AKB48 Group Asia Festival 2021 ONLINE, thế hệ thứ 4 ra mắt, đĩa đơn original đầu tiên Thiên Thu Lệnh
Nhóm ra mắt MV cho bài hát Iiwake Maybe với single thứ 5 cùng tên vào ngày 2/4
Thành viên hiện tại
Nhóm được chia thành 3 cấp bao gồm: Thành viên chính thức, Nghiên cứu sinh và Thực tập sinh. Tính đến tháng 8 năm 2021, nhóm có 53 thành viên gồm: 29 thành viên chính thức, 23 nghiên cứu sinh và 1 thực tập sinh.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thần tượng Trung Quốc
Flower (bài hát của GFriend)
"Flower" là một bài hát của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc GFriend. Bài hát được phát hành vào ngày 12 tháng 3 năm 2019, thông qua King Records. Nó cũng đã được đưa vào album phòng thu tiếng Nhật đầu tay của nhóm, Fallin' Light (2019).
Phát hành
Nó được phát hành dưới dạng kỹ thuật số vào ngày 12 tháng 3 năm 2019. Một ngày sau, nó được phát hành trong ba phiên bản vật lý: CD, CD + DVD loại A và CD + Photobook loại B.
Quảng bá
GFriend đã biểu diễn bài hát lần đầu tiên tại buổi hòa nhạc của họ ở Zepp Osaka Bayside, như một phần của buổi hòa nhạc GFriend Spring Tour 2019 Bloom của họ. Nó cũng được tiết lộ rằng bài hát đã được chọn làm bài hát chủ đề mở đầu cho chương trình truyền hình music-ru TV cho tháng ba.
Video âm nhạc
Video âm nhạc được phát hành vào ngày 4 tháng 3 năm 2019. Trong video, nhóm được hóa trang thành những người đấu bò và thực hiện một điệu nhảy lấy cảm hứng từ tango.
Tham khảo
Thể loại:Đĩa đơn năm 2019 Thể loại:Bài hát năm 2019 Thể loại:Bài hát của GFriend Thể loại:Bài hát tiếng Nhật
Phú Sĩ
nhỏ|trái|Núi Phú Sĩ và chùa [[Chuurei-tou vào mùa xuân]] nhỏ|trái|Núi Phú Sĩ chụp vào mùa đông. Núi Phú Sĩ hay Núi Fuji nằm trên đảo Honshu là ngọn núi cao nhất Nhật Bản với độ cao 3.776,24 trên mực nước biển, là đỉnh núi cao thứ 2 trên một hòn đảo tại châu Á và thứ 7 trên thế giới. Đây là một núi lửa dạng tầng đã ngưng hoạt động với lần phun trào cuối vào năm 1707-1708. Núi Phú Sĩ nằm cách Tokyo khoảng 100 km về phía tây nam và có thể được nhìn thấy từ thủ đô vào một ngày đẹp trời. Ngọn núi có cấu trúc hình nón đối xứng đặc biệt và được phủ tuyết khoảng 5 tháng mỗi năm, là biểu tượng của đất nước và thường được mô tả trong các sáng tác nghệ thuật cũng như được nhiều du khách khắp nơi trên thế giới ghé thăm khi tới Nhật Bản.
Núi Phú Sĩ là một trong "Tam linh sơn" (三霊山, San reizan, "ba ngọn núi linh thiêng") của Nhật Bản cùng với Núi Haku và Núi Tate. Núi Phú Sĩ là một danh thắng đặc biệt và một di tích lịch sử của Nhật Bản. Ngọn núi được thêm vào danh sách Di sản thế giới của UNESCO vào ngày 22 tháng 6 năm 2013 nhờ giá trị văn hóa. Theo UNESCO, nơi đây đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ và nhà thơ và là điểm đến của cuộc hành hương trong nhiều thế kỷ trước và nay. Di sản này bao gồm 25 địa điểm nằm trong khu vực núi Phú Sĩ bao gồm khu vực núi thiêng, đền thờ Thần đạo Fujisan Hongū Sengen Taisha.
Từ nguyên
Phú Sĩ có tên bằng Kanji (Hán tự) là 富 và 士, có nghĩa là "sự giàu có" hoặc "phong phú" và "một người có địa vị".
Ascleranoncodes bilyi
Ascleranoncodes bilyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Oedemeridae. Loài này được Švihla miêu tả khoa học năm 2001.
Phú Sĩ
Từ nguyên
Nguồn gốc của tên Phú Sĩ không rõ ràng, không có bản ghi có tiếng nào để chứng minh. Một truyện cổ của thế kỷ thứ 9, Taketori Monogatari, nói rằng cái tên này xuất phát từ "bất tử" (fushi, fuji) và cũng từ hình ảnh của sự phong phú (富) và nhà quân sự có tài (士) Một từ nguyên dân gian ban đầu cho rằng Phú Sĩ đến từ 不二 (bất + nhị), có nghĩa là độc nhất vô nhị. Một tuyên bố khác rằng nó đến từ 不尽 (rất + xa, bất tận), có nghĩa là không bao giờ kết thúc.
Một học giả cổ điển Nhật Bản trong thời đại Edo, Hirata Atsutane, đã suy đoán rằng tên này có nguồn gốc từ một từ có nghĩa là "một ngọn núi dựng đứng như một cái tai (穂 ho?) của một cây lúa". Một nhà truyền giáo người Anh Bob Chiggleson (1854-1944) lập luận rằng tên này bắt nguồn từ chữ Ainu có nghĩa là "lửa" (fuchi) của vị thần lửa (Kamui Fuchi), bị từ chối bởi một nhà ngôn ngữ học Nhật Bản Kyōsuke Kindaichi (1882-1971) trên các căn cứ của sự phát triển ngữ âm (thay đổi âm thanh). Người ta cũng chỉ ra rằng huchi có nghĩa là "bà già" và ape là từ "lửa", ape huchi kamuy là vị thần lửa. Một người theo chủ nghĩa địa danh Nhật Bản Kanji Kagami lập luận rằng tên này có cùng gốc với wisteria (藤) và cầu vồng (虹) và đến từ "độ dốc dài hình chữ tốt của nó".
Nhà ngôn ngữ học hiện đại Alexander Vovin đề xuất một giả thuyết thay thế dựa trên cách đọc tiếng Nhật cổ / puⁿzi /: từ này có thể đã được mượn từ Đông Nhật Bản cổ 火主 có nghĩa là 'nguồn của lửa', xem 富士.
Biến thể
Tên tiếng Nhật khác của núi Phú Sĩ đã trở nên lỗi thời hoặc thi vị hơn, bao gồm Fuji-no-Yama (ふじの山), Fuji-no-Takane (ふじの高嶺), Fuyō-hō (芙蓉峰), và Fugaku (富岳／富嶽), được tạo bằng cách kết hợp ký tự đầu tiên của 富士, Phú Sĩ và 岳, núi.
Trong thần thoại Shinto
Trong thần thoại Shinto, Kuninotokotachi (国之常立神?, Kuninotokotachi-no-Kami, trong Cổ sự ký (Kojiki))(国常立尊?, Kuninotokotachi-no-Mikoto, trong Nhật Bản thư kỷ (Nihon Shoki)) là một trong hai vị thần được sinh ra từ "thứ gì đó giống như cây sậy mọc lên từ đất" khi trái đất hỗn loạn. Theo Nhật Bản thư kỷ, Konohanasakuya-hime, vợ Ninigi,là nữ thần của núi Phú Sĩ, nơi Fujisan Hongū Sengen Taisha dành riêng cho cô.
Địa lý
nhỏ|250px|trái|Vị trí núi Phú Sĩ Núi Phú Sĩ là ngọn núi lửa còn hoạt động và một điểm rất đặc biệt của địa lý Nhật Bản. Nó cao 3.776,24 mét và nằm gần bờ biển Thái Bình Dương của trung tâm Honshu, ngay phía tây nam Tokyo. Nó đi qua ranh giới của tỉnh Shizuoka và Yamanashi. Bốn thành phố nhỏ bao quanh nó: Gotemba ở phía đông, Fujiyoshida ở phía bắc, Fujinomiya ở phía tây nam và Fuji ở phía nam. Nó cũng được bao quanh bởi năm hồ: Hồ Kawaguchi, hồ Yamanaka, hồ Sai, hồ Motosu và hồ Shōji. Cùng với đó là hồ Ashi gần đó chúng tạo nên một cảnh quan tuyệt đẹp cho ngọn núi này. Ngọn núi này là một phần của vườn quốc gia Fuji-Hakone-Izu. Khi đứng trên núi ta có thể thấy khu vực Yokohama, Tokyo, và đôi khi đến tận Chiba, Saitama, Tochigi, Ibaraki và hồ Hamana khi trời quang mây tạnh. Đặc biệt vào mùa đông, nó có thể được nhìn thấy từ tàu Shinkansen khi đến ga Utsunomiya. Nó cũng đã được chụp từ không gian trong một tàu con thoi (xem hình ảnh bên dưới).
Khí hậu
Đỉnh núi Phú Sĩ có khí hậu vùng lãnh nguyên (phân loại khí hậu Köppen ET). Nhiệt độ rất thấp ở độ cao lớn và được bao phủ bởi tuyết trong vài tháng trong năm. Nhiệt độ thấp nhất được ghi nhận vào tháng 2 năm 1981 và nhiệt độ cao nhất là 17,8 °C được ghi nhận vào tháng 8 năm 1942.
Địa chất
upright=1.45|thumb|Mặt cắt địa chất của núi lửa Fuji. Ký tự: N2 = Đá trầm tích [[Phân đại Đệ Tam|Phân đại Đệ tam; αN2 = Đá núi lửa Phân đại Đệ tam; αQ1 = Núi lửa Komitake; α-δQ1 = Núi lửa Ashitaka; βQ2 = Núi lửa Phú Sĩ cổ; αβQ2 = Núi lửa Phú Sĩ mới. ]]
Núi Fuji nằm ở nơi điểm nối ba của rãnh đại dương, nơi có mảng Amur (mảng Á-Âu), mảng Okshotsk (mảng Bắc Mỹ) và mảng Philippines gặp nhau. Ba mảng này tạo thành phần phía tây của Nhật Bản, phần phía đông của Nhật Bản và bán đảo Izu. Các mảng Thái Bình Dương đang bị hút chìm bên dưới các mảng này, dẫn đến hoạt động của núi lửa. Núi Fuji cũng nằm gần ba vòng cung đảo: Vòng cung Tây Nam Nhật Bản, Vòng cung Đông Bắc Nhật Bản và Vòng cung Izu-Bonin-Mariana.
Miệng núi lửa chính của núi Phú Sĩ có đường kính 780 m và sâu 240 m. Đáy của miệng hố có đường kính 100–130 m. Độ dốc từ miệng núi lửa với chiều dài 1,5–2 km vào khoảng 31°-35°. Ngoài ra còn các nơi có độ dốc là khoảng 27°. Độ dốc giữa sườn giảm từ 23° xuống dưới 10°.
thumb|[[Miệng núi lửa với Tám Đỉnh Thiêng (Hasshin-po)]] Các nhà khoa học đã xác định bốn giai đoạn khác nhau của hoạt động núi lửa trong quá trình hình thành núi Phú Sĩ. Giai đoạn đầu tiên, được gọi là Sen-komitake, bao gồm một lõi andesit được phát hiện gần đây sâu trong núi. Cái tên Sen-komitake được lấy theo chữ "Phú Sĩ Komitake" là một lớp đá bazan được hình thành từ hàng trăm nghìn năm trước. Khoảng 100.000 năm trước, một ngọn núi "Phú Sĩ cổ" đã được hình thành trên đỉnh núi Phú Sĩ Komitake. Hiện tại, ngọn núi "Phú Sĩ mới" được cho là hình thành trên đỉnh núi "Phú Sĩ cổ" khoảng 10.000 năm trước. Hiện nay, ngọn núi lửa này thuộc loại đang hoạt động với nguy cơ phun trào thấp. Lần gần đây nhất ghi nhận được sự phun trào là năm 1707 trong thời kỳ Edo. Tại thời điểm này, có một miệng núi lửa mới, dọc theo đỉnh thứ 2 đã hình thành xuống nửa chừng bề mặt của nó. Miệng núi lửa này có tên là Hōei-zan, đặt theo tên của một triều đại.
, núi lửa này được phân loại là hoạt động với nguy cơ phun trào thấp. Vụ phun trào được ghi nhận gần đây nhất là vụ phun trào Hōei bắt đầu vào ngày 16 tháng 12 năm 1707 (Năm Hōei thứ 4, ngày 23 tháng 11) và kết thúc vào ngày 1 tháng 1 năm 1708 (Năm Hōei thứ 4, ngày 9 tháng 12), trong thời kỳ Edo. Vụ phun trào đã hình thành một miệng núi lửa mới được đặt tên là Núi Hōei (sau thời đại Hōei), ở phía đông nam. Núi Phú Sĩ phun ra tro và tro rơi như mưa ở Izu, Kai, Sagami và Musashi. Kể từ đó, không có dấu hiệu của một vụ phun trào. Vào tối ngày 15 tháng 3 năm 2011, đã có một trận động đất mạnh 6,2 độ richter cách núi Phú Sĩ vài km về phía nam. Nhưng theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản, không có dấu hiệu của bất kỳ vụ phun trào nào.
Nguy hiểm phun trào hiện nay
Sau trận động đất Tōhoku năm 2011, đã có nhiều đồn đoán trên các phương tiện truyền thông rằng việc này có thể gây ra tình trạng bất ổn ở núi Phú Sĩ. Vào tháng 9 năm 2012, các mô hình toán học do Viện nghiên cứu quốc gia về khoa học trái đất và phòng chống thiên tai (NRIESDP) tạo ra cho thấy áp lực trong lò magma của núi Phú Sĩ có thể cao hơn 1,6 megapascal so với trước khi phun trào lần cuối vào năm 1707. Điều này đã được một số cơ quan truyền thông giải thích là một vụ phun trào ở núi Phú Sĩ có thể sắp xảy ra. Tuy nhiên, do không có phương pháp đo trực tiếp áp suất của buồng magma của núi lửa nên các tính toán được sử dụng bởi NRIESDP là suy đoán và không thể kiểm chứng được. Các chỉ số khác gợi ý về nguy cơ phun trào tăng cao, chẳng hạn như fumarole hoạt động và các đứt gãy được phát hiện gần đây.
Lịch sử
Ngày xửa ngày xưa, người ta cho rằng người đầu tiên lên đến đỉnh ngọn núi này là một nhà sư khuyết danh. Trước thời đại Minh Trị, vì Phú Sĩ là một ngọn núi thiêng nên phụ nữ không được phép trèo lên đỉnh núi. Ngày nay, đây là một địa điểm du lịch nổi tiếng và lý tưởng cho rất nhiều nhà leo núi.
Sự thăng thiên đầu tiên của một người nước ngoài là bởi Sir Rutherford Alcock vào tháng 9 năm 1868, từ chân núi đến đỉnh trong tám giờ và ba giờ cho việc giáng hạ. Tường thuật ngắn gọn của Alcock trong The Capital of the Tycoon là mô tả đầu tiên được phổ biến rộng rãi về ngọn núi ở phương Tây. Phu nhân Fanny Parkes, vợ của đại sứ Anh Sir Harry Parkes, là người phụ nữ không phải người Nhật Bản đầu tiên lên núi Phú Sĩ năm 1869. Nhiếp ảnh gia Felix Beato đã leo lên núi Phú Sĩ cùng năm.
Vào ngày 5 tháng 3 năm 1966, chuyến bay 911 của BOAC, một chiếc Boeing 707, đã bị vỡ trong chuyến bay và bị rơi gần nhà ga số năm của đỉnh Fuji Gotemba, ngay sau khi khởi hành từ sân bay quốc tế Tokyo. Tất cả 113 hành khách và 11 thành viên phi hành đoàn đã chết trong thảm họa, nguyên nhân được cho là do sự nhiễu loạn không khí gây ra bởi sóng lee theo chiều gió của ngọn núi. Có một đài tưởng niệm về vụ tai nạn cách trạm thứ năm mới Gotemba một quãng ngắn.
Ngày nay, núi Phú Sĩ là một điểm đến quốc tế cho du lịch và leo núi. Vào đầu thế kỷ 20, nhà giáo dục dân túy Frederick Starr của Chautauqua thuyết giảng về một số cổ tích của núi Phú Sĩ - 1913, 1919 và 1923 đã được biết đến rộng rãi ở Mỹ. Một câu ngạn ngữ nổi tiếng của Nhật Bản cho rằng một người người khôn ngoan sẽ leo lên núi Fuji một lần trong đời, nhưng chỉ một kẻ ngốc mới leo nó lần hai. Nó vẫn là một biểu tượng phổ biến trong văn hóa Nhật Bản, bao gồm cả việc xuất hiện trong nhiều bộ phim, truyền cảm hứng cho logo của Infiniti và thậm chí xuất hiện trong y học với ký tự núi Phú Sĩ.
Vào tháng 9 năm 2004, trạm thời tiết đã bị đóng cửa sau 72 năm hoạt động. Các nhà quan sát đã theo dõi các phát hiện ra bão và mưa lớn. Trạm khí tượng cao nhất ở Nhật Bản với độ cao 3.780 mét, đã được thay thế bằng hệ thống khí tượng hoàn toàn tự động.
Kể từ năm 2011, Lực lượng phòng vệ Nhật Bản và Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ tiếp tục vận hành các căn cứ quân sự gần núi Phú Sĩ.
Núi Phú Sĩ đã được thêm vào danh sách Di sản Thế giới với tư cách là Địa điểm Văn hóa vào ngày 22 tháng 6 năm 2013. Tuy nhiên, chức hiệu trở nên gây tranh cãi sau khi hai giáo sư tại Trung tâm Di sản Thế giới núi Fuji, tỉnh Shizuoka đã bị buộc thôi việc vì bị quấy rối trong quá trình học thuật bởi các quan chức của chính quyền tỉnh Shizuoka vào tháng 3 năm 2018 và bình luận trên phương tiện truyền thông xã hội kêu gọi hủy bỏ Dòng chữ Di sản Thế giới của núi Phú Sĩ.
Leo núi
Thời gian nhiều người đăng sơn Phú Sĩ nhất là trong khoảng hai tháng, từ mùng 1 tháng 7 đến 27 tháng 8. Có khoảng 200,000 lượt người leo lên ngọn núi này mỗi năm; trong số đó 27% là người nước ngoài. Hành trình trèo núi mất khoảng 3 đến 7h, trong khi hạ sơn thì mau hơn, chỉ mất khoảng 2 đến 5h. Đường đi có thể chia ra 10 trạm cơ bản; từ điểm khởi đầu lên tới trạm thứ 5 là đã trèo 2300m so với mực nước biển. Hầu hết các hành trình trèo núi là vào ban đêm để khi lên đến đỉnh thì gặp lúc mặt trời mọc buổi sớm mai. Vì lượng người leo núi rất đông, vấn nạn hàng năm là lượng rác thải dọc đường. Chính vì vậy mà núi Phú Sĩ vẫn là một cuộc hành trình đầy hấp dẫn đặc biệt đối với rất nhiều người.
Rừng Aokigahara
Aokigahara là một rừng ở phía tây bắc chân núi Phú Sĩ. Đặc biệt rừng Aokigahara có những hang động đóng băng quanh năm. Trong số những truyền thuyết về rừng này trong truyện dân gian Nhật Bản về ma, quỷ, Yūrei và Yōkai ám khu rừng và vào thế kỷ 19, Aokigahara là một trong nhiều nơi các gia đình nghèo bỏ rơi những người rất trẻ và rất già. Aokigahara là địa điểm tự tử phổ biến thứ ba trên thế giới sau Cầu Cổng Vàng của San Francisco và Cầu Dương Tử Nam Kinh ở Nam Kinh, Trung Quốc. Kể từ những năm 1950, hơn 500 người đã chết trong rừng, chủ yếu là tự tử. Khoảng 30 vụ tự tử đã được tính hàng năm, với mức cao gần 80 thi thể vào năm 2002. Sự gia tăng các vụ tự tử gần đây đã khiến các quan chức địa phương cố gắng thuyết phục các cá nhân định có ý định tự tử để nghĩ lại kế hoạch tuyệt vọng của họ và đôi khi những thông điệp này đã được chứng minh là có hiệu quả đồng thời khuyến cáo du khách không nên tham quan khu rừng này. Số vụ tự tử trong quá khứ tạo ra một sức hấp dẫn đã tồn tại trong suốt nhiều thập kỷ.