cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sao Thiên Lang
Lịch sử quan sát
Sao Thiên Lang cũng có vị trí rất quan trọng với những người Polynesia cổ đại. Họ sử dụng nó để xác định vị trí trong những chuyến hải trình ở nam Thái Bình Dương. Họ xếp sao Thiên Lang vào chòm sao Great Bird. Tên bản địa của chòm sao này là Manu với sao Thiên Lang là phần đầu và thân, còn Canopus và Procyon là hai chiếc cánh. Sống chủ yếu ở Nam Bán cầu nên với cư dân Polynesia, sao Thiên Lang lại là ngôi sao mùa đông. Vào ngày Đông chí, họ tổ chức rất nhiều lễ hội, như lễ Ka'ulua ở Hawaii, lễ Tau-ua ở đảo Marquises, lễ Rehua ở New Zealand,...
Dịch chuyển vị trí trên bầu trời
Năm 1717, Edmond Halley đã phát hiện ra chuyển động riêng của các sao cố định cho đến nay, sau khi ông so sánh khoảng cách giữa các ngôi sao thời bấy giờ với khoảng cách giữa chúng được ghi trong cuốn sách thiên văn Almagest của Ptolemy. Halley phát hiện các ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm là sao Thiên Lang, Aldebaran và sao Đại Giác đều có sự thay đổi vị trí đáng kể (so với thời của Ptolemy), riêng sao Thiên Lang đã dịch chuyển về phía tây nam khoảng 0,5 độ (30 phút cung), tức là bằng xấp xỉ đường kính của Mặt Trăng nhìn từ Trái Đất.
Năm 1868, sao Thiên Lang trở thành ngôi sao đầu tiên mà các nhà khoa học đo được vận tốc di chuyển, mở đầu cho chuyên ngành nghiên cứu vận tốc xuyên tâm của các thiên thể. William Huggins đã nghiên cứu quang phổ và dịch chuyển đỏ của ngôi sao và kết luận sao Thiên Lang đang lùi xa khỏi Mặt Trời với tốc độ khoảng 40km/s. Tuy nhiên có thể do hạn chế công nghệ ở thời điểm đó nên Huggins đã tính sai. Các phép đo hiện đại cho ra kết quả tốc độ dịch chuyển của sao Thiên Lang là -5,5km/s, dấu âm (-) có ý nghĩa là vật thể đang tiến về phía Mặt Trời.
Khoảng cách
Trong cuốn sách Cosmotheoros xuất bản năm 1698, Christiaan Huygens ước tính khoảng cách từ sao Thiên Lang tới Trái Đất bằng 27.664 lần khoảng cách từ Mặt Trời tới Trái Đất (tức là khoảng 0,437 năm ánh sáng, tương ứng với mức thị sai thiên văn học là 7,5 giây cung). Thời đó cũng có nhiều nhà khoa học cố gắng đo thị sai thiên văn học (stellar parallax) của sao Thiên Lang nhưng đều cho ra kết quả không chính xác, như số liệu của Jacques Cassini là 6 giây cung, Nevil Maskelyne sử dụng dữ liệu quan sát của Nicolas-Louis de Lacaille ở Cape Town tính ra kết quả 4 giây cung bằng với kết quả của Giuseppe Piazzi.
Nhà thiên văn người Scoland Thomas Henderson quan sát sao Thiên Lang từ năm 1832 đến 1833, và nhà thiên văn người Nam Phi Thomas Maclear quan sát sao Thiên Lang từ năm 1836 đến 1837, xác định thị sai thiên văn học của ngôi sao này là 0,23 giây cung, với mức sai số không quá 1 phần tư giây cung. Nói chung thì trong thế kỷ 19, các nhà khoa học chấp nhận thị sai thiên văn học của sao Thiên Lang khoảng 0,25 giây cung. Kết quả của các nhà khoa học hiện nay là khoảng 0,4 giây cung, quy đổi ra khoảng cách từ sao Thiên Lang tới Trái Đất là khoảng 8,6 năm ánh sáng, mức sai số là ±0,04 năm ánh sáng.
Khoảng cách tới Trái Đất của sao Thiên Lang B, đo bằng kính thiên văn Gaia, cũng gần bằng con số trên, thậm chí còn có sai số thấp hơn là 8,709 ±0,005 năm ánh sáng, tuy nhiên các nhà khoa học cũng lưu ý rằng do quá trình đo có nhiều tiếng ồn thiên văn quá mức (astrometric excess noise) nên mức thị sai thiên văn học của sao Thiên Lang B có thể chưa chính xác.
Phát hiện sao Thiên Lang B
nhỏ|150px|phải|Sao Thiên Lang A và B (mũi tên chỉ). Trong một bức thư gửi ngày 10 tháng 8 năm 1844, nhà thiên văn học người Đức Friedrich Wilhelm Bessel phát hiện có sự thay đổi trong chuyển động riêng của sao Thiên Lang và suy luận rằng ngôi sao này có một ngôi sao đồng hành chưa được phát hiện. Phải gần 19 năm sau, vào ngày 31 tháng 1 năm 1862, nhà thiên văn học người Mỹ Alvan Graham Clark là người đầu tiên quan sát thấy ngôi sao đồng hành, tên gọi ngày nay là sao Thiên Lang B. Nó còn có biệt danh là "The Pup". Clark phát hiện ra ngôi sao trong quá trình thử nghiệm chiếc kính thiên văn mới ở Dearborn Observatory, đó là một trong những chiếc kính thiên văn lớn nhất thời bấy giờ. Đến ngày 8 tháng 3 thì sự tồn tại của sao Thiên Lang B được các kính thiên văn khác xác nhận.
Từ thời điểm đó thì ngôi sao được trông thấy bằng mắt thường được gọi là sao Thiên Lang A. Từ năm 1894, các nhà thiên văn học phát hiện một số bất thường trong quỹ đạo của hệ sao đôi, nên có giả thiết hệ sao này còn một ngôi sao thứ ba nữa. Nhưng cho đến thời điểm này thì sự tồn tại của ngôi sao thứ ba đó chưa được xác nhận. Ngôi sao giả thiết này được cho là quay quanh sao Thiên Lang A 6 năm một vòng và có khối lượng bằng 0.06 lần khối lượng Mặt Trời, nó mờ hơn sao Thiên Lang B từ 5 đến 10 lần nên rất khó quan sát. Những quan sát thiên văn học được thực hiện vào năm 2008 không tìm được một ngôi sao hay một hành tinh nào phù hợp với giả thiết. Trong thập niên 1920, các nhà thiên văn học phát hiện một vật thể khá tương đồng với ngôi sao giả thiết, nhưng các nhà khoa học ngày nay tin rằng đó chỉ là một vật thể nền.
Năm 1915, nhà thiên văn học Walter Sydney Adams ở đài thiên văn Núi Wilson đã đo quang phổ thiên văn của sao Thiên Lang B và xác định nó là một ngôi sao màu trắng nhạt. Điều này khiến các nhà thiên văn học kết luận rằng đó là một sao lùn trắng—ngôi sao thứ hai được phát hiện. Năm 1959, các nhà khoa học ở đài thiên văn Jodrell Bank sử dụng phương pháp giao thoa kế cường độ thiên văn lần đầu tiên đo được đường kính của sao Thiên Lang A. Đến năm 2005, các nhà khoa học sử dụng kính thiên văn Hubble để đo đường kính sao Thiên Lang B, kết quả cho thấy đường kính của sao Thiên Lang B gần bằng đường kính Trái Đất, khoảng 12.000km và khối lượng bằng 102% khối lượng Mặt Trời.
Tranh cãi về màu sắc
thumb|Sự nhấp nháy của sao Thiên Lang (cấp sao biểu kiến ​​là −1,5) vào một buổi tối ngay trước khi nó đi qua vị trí [[Đỉnh điểm (thiên văn học)|Đỉnh điểm trên đường Kinh tuyến phía nam ở độ cao 20 độ so với đường chân trời. Trong 29 giây, sao Thiên Lang di chuyển trên một cung dài 7,5 phút từ trái sang phải.]] Vào khoảng năm 150 sau Công nguyên, Claudius Ptolemy của Alexandria, một nhà thiên văn học người Ai Cập gốc Hy Lạp của thời kỳ La Mã, đã lập bản đồ các vì sao trong Quyển VII và VIII của cuốn sách Almagest, trong đó ông sử dụng sao Thiên Lang làm vị trí cho kinh tuyến trung tâm của địa cầu. Trong cuốn sách đó, Ptolemy đã mô tả sao Thiên Lang là một ngôi sao màu hơi đỏ. Năm ngôi sao xung quanh nó là Betelgeuse, Antares, Aldebaran, sao Đại Giác và Pollux cũng có màu cam hoặc đỏ.
Sự khác biệt lần đầu tiên được ghi nhận bởi nhà thiên văn học nghiệp dư Thomas Barker, người đã chuẩn bị một bài báo và phát biểu tại một cuộc họp của Hội Hoàng gia Luân Đôn vào năm 1760.
Đến giữa thế kỷ 19, những nhà thiên văn học đã nhận ra có một số ngôi sao có sự thay đổi về độ sáng, dẫn đến suy đoán các ngôi sao cũng có thể có sự thay đổi màu sắc. John Herschel đề cập đến khả năng này vào năm 1839, có thể do ông suy đoán từ trường hợp của ngôi sao Eta Carinae.
Sau đó đến lượt Thomas J.J. See đặt lại vấn đề sao Thiên Lang có phải là ngôi sao màu đỏ hay không. Ông phát hiện không chỉ có Ptolemy cho rằng sao Thiên Lang là màu đỏ, mà một số nhà thơ cổ đại như Aratus hay Cicero cũng thường gọi nó là ngôi sao màu đỏ, cho dù họ không phải là những nhà thiên văn chuyên nghiệp. Seneca đã mô tả sao sao Thiên Lang có màu đỏ đậm hơn Sao Hỏa.
Tuy nhiên không phải nhà thiên văn cổ đại nào cũng thấy sao Thiên Lang có màu đỏ. Marcus Manilius sống ở thế kỷ thứ 1 và Avienius sống ở thế kỷ thứ 4 thì thấy nó có màu xanh nước biển. Trong khi đó, các nhà thiên văn học Trung Quốc cổ đại thì thấy sao Thiên Lang có màu trắng và nhiều ghi chép từ thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên cho đến thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên đều mô tả sao Thiên Lang có màu trắng.
Năm 1985, hai nhà thiên văn học người Đức là Wolfhard Schlosser và Werner Bergmann đã dịch cuốn sách cổ bằng tiếng Latinh De cursu stellarum ratio của Gregory of Tours. Trong cuốn sách này thì Gregory có mô tả một ngôi sao có màu đỏ, được cho là sao Thiên Lang. Tuy nhiên cũng có một vài ý kiến cho rằng ngôi sao mà Gregory muốn nói đến là sao Đại Giác.
Các nhà khoa học hiện đại cũng đã cố gắng giải thích vì sao sao Thiên Lang được ghi nhận có nhiều màu sắc khác nhau như vậy. Nguyên nhân do quá trình tiến hóa sao bị bác bỏ bởi vì khoảng thời gian vài ngàn năm (từ thời kỳ các nhà thiên văn cổ đại quan sát sao Thiên Lang, đến thời kỳ các nhà thiên văn hiện đại quan sát sao Thiên Lang) là quá ngắn so với tuổi của một ngôi sao, nên nó không có ảnh hưởng lớn đến sự thay đổi màu sắc. Khả năng có một ngôi sao thứ ba làm nhiễu động sự quan sát (từ Trái Đất) cũng chưa được chứng minh. Một giải thích khác cho việc các nhà khoa học cổ đại thường gọi sao Thiên Lang là sao màu đỏ chỉ đơn giản mang ý nghĩa ẩn dụ trong văn học, bởi vì sao Thiên Lang vốn dĩ rất sáng nên dễ được liên tưởng đến màu đỏ.
Quan sát
nhỏ|phải|upright=1.2|Tam giác mùa đông Nam bán cầu gồm có Sao Thiên Lang (Màu trắng ở phía dưới), [[Betelgeuse (màu đỏ ở phía trên bên phải) và Procyon (màu trắng ở phía trên bên trái).]] Với cấp sao biểu kiến là -1,46 thì sao Thiên Lang là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm. Nó sáng gần gấp 2 lần ngôi sao sáng thứ hai là Canopus. Nhìn từ Trái Đất thì sao Thiên Lang luôn mờ hơn Sao Kim và Sao Mộc nhưng có những thời điểm nó còn sáng hơn cả Sao Hỏa và Sao Thủy.
Sao Thiên Lang có thể được nhìn thấy từ mọi nơi trên Trái Đất từ vĩ độ 73° bắc trở xuống. Ở những địa điểm xa về phía bắc, như ở thành phố Saint-Petersburg, sẽ nhìn thấy sao Thiên Lang ở vị trí khá thấp so với đường chân trời, chỉ khoảng 13°.
Ngược lại, ở những địa điểm gần cực nam, từ vĩ độ 73° nam, sao Thiên Lang giống như một ngôi sao tuần hoàn, không bao giờ lặn xuống thấp hơn đường chân trời. Khoảng đầu tháng 7, những người dân ở Nam Bán cầu có thể nhìn thấy sao Thiên Lang vào buổi tối khi nó lặn sau Mặt Trời, và cả vào buổi bình minh khi nó mọc trước Mặt Trời. Sao Thiên Lang cùng với sao Procyon và Betelgeuse tạo thành tam giác mùa đông.
nhỏ|150px|phải|Sao Thiên Lang A và B.
Do hệ sao Thiên Lang A và B quay xung quanh nhau nên khi nhìn từ Trái Đất, khoảng cách góc của chúng dao động từ mức tối đa là 11 giây cung đến mức tối thiểu là 3 giây cung. Nói chung, khi sao Thiên Lang B càng ở gần sao Thiên Lang A (nhìn từ Trái Đất) thì càng khó quan sát được sao Thiên Lang B. Để quan sát được nó cần phải sử dụng kính thiên văn hiện đại kết hợp với điều kiện quan sát lý tưởng.
Từ sau năm 1994, là thời điểm hệ sao Thiên Lang ở trạng thái cận điểm quỹ đạo, thì hai ngôi sao này bắt đầu tách xa nhau ra, giúp cho quá trình quan sát bằng kính thiên văn trở nên dễ dàng hơn. Hai ngôi sao đạt trạng thái viễn điểm quỹ đạo vào năm 2019. Nhưng từ góc nhìn Trái Đất, phải đến năm 2023 thì khoảng cách góc của hệ sao Thiên Lang mới đạt mức cực đại là 11,333 giây cung.
Hệ sao Thiên Lang cách Mặt Trời khoảng 8,6 ly. Hai ngôi sao Thiên Lang A và B là một trong những ngôi sao gần Mặt Trời nhất. Chính vì ở gần Mặt Trời là một trong những lý do khiến cho sao Thiên Lang trở nên sáng như vậy. Các ngôi sao ở gần Mặt Trời như Alpha Centauri (khoảng 4,3 năm ánh sáng), Procyon (khoảng 11,4 năm sánh sáng) hay Vega (khoảng 25,3 năm ánh sáng) đều có thể dễ dàng quan sát từ Trái Đất, chúng có độ sáng tương đương với những ngôi sao khổng lồ nhưng ở rất xa như Canopus (khoảng 310 năm ánh sáng), Rigel (khoảng 860 năm ánh sáng) hay Betelgeuse (khoảng 550 năm ánh sáng).
Hệ sao gần sao Thiên Lang nhất là Procyon, cách nhau khoảng 5,4 năm ánh sáng.
Tàu vũ trụ Voyager 2 đang di chuyển hướng về phía sao Thiên Lang, trong khoảng 296 nghìn năm nữa nó sẽ ở cách sao Thiên Lang khoảng 4,3 năm ánh sáng.
Hệ sao
nhỏ|phải|Quỹ đạo của hệ sao Thiên Lang. Hệ sao Thiên Lang là một hệ sao đôi bao gồm hai ngôi sao màu trắng, chúng cách nhau khoảng 20 AU, tức là khoảng bằng khoảng cách từ Mặt Trời đến Sao Thiên Vương và thời gian chúng quay xung quanh nhau là khoảng 50,1 năm. Ngôi sao sáng hơn, có thể quan sát bằng mắt thường là sao Thiên Lang A. Nó là ngôi sao dãy chính loại A có nhiệt độ trên bề mặt khoảng 9.940 độ K. Ngôi sao đồng hành với nó là sao Thiên Lang B đã tiến hóa qua giai đoạn dãy chính và đã trở thành một ngôi sao lùn trắng. Hiện sao Thiên Lang B mờ hơn Thiên Lang A rất nhiều lần, nhưng từng có thời điểm nó là ngôi sao nặng hơn. nhỏ|phải|Hình ảnh chụp bức xạ tia X của hệ sao Thiên Lang do [[Chandra X-ray Observatory chụp. Ngôi sao sáng hơn (phát xạ tia X mạnh hơn) chính là sao Thiên Lang B.]]
Tuổi của hệ sao này được ước tính khoảng 230 triệu năm, rất trẻ so với tuổi của Mặt Trời là 4,5 tỷ năm. Còn nếu so với tuổi của Trái Đất thì hệ sao Thiên Lang hình thành trong thời kỳ Trái Đất ở kỷ Tam Điệp.
Trong thời kỳ đầu, cả hai là những ngôi sao trắng-xanh, thời gian quay xung quanh nhau chỉ mất khoảng 9,1 năm. Hệ sao này phát ra bức xạ hồng ngoại cao hơn dự đoán, được đo bởi IRAS. Đây có thể là dấu hiệu xung quanh hệ sao có một lớp bụi, một dấu hiệu bất thường ở một hệ sao đôi. Hình ảnh của Chandra X-ray Observatory cho thấy sao Thiên Lang B phát ra tia X còn mạnh hơn sao Thiên Lang A.
Vào năm 2015, Vigan và các đồng nghiệp đã sử dụng kính viễn vọng VLT Survey và đã loại bỏ khả năng hệ sao này tồn tại những hành tinh có những điều kiện sau:
Và họ cũng không phát hiện ra có hành tinh nào quay xung quanh sao Thiên Lang B.
Sao Thiên Lang A
nhỏ|phải|So sánh sao Thiên Lang A và Mặt Trời. Sao Thiên Lang A có khối lượng bằng 2,063 khối lượng Mặt Trời. Các nhà khoa học đã đo kích thước ngôi sao này bằng phương pháp giao thoa kế thiên văn, kết quả đường kính góc của nó là 5,936±0.016 phút cung (MAS). Tốc độ tự quay của nó khá chậm, chỉ khoảng 16km/s nên không tạo ra bất kỳ hiệu ứng "làm dẹt" nào lên "phần bụng" của nó. Đặc điểm này khác biệt hoàn toàn sao Chức Nữ có kích thước tương đương nhưng có tốc độ tự quay lên tới 274km/s nên có xu hướng phình ra ở vùng xích đạo. Ngoài ra thì bề mặt của sao Thiên Lang A có từ trường khá yếu.
Các mô hình tiến hóa sao cho rằng sao Thiên Lang A được hình thành từ sự sụp đổ của một đám mây phân tử rất lớn. Sau khoảng 10 triệu năm thì nó có thể tự tạo ra năng lượng bằng phản ứng tổng hợp hạt nhân. Các nhà khoa học tính toán sao Thiên Lang A sẽ hết nhiên liệu ở thời điểm 1 tỷ năm kể từ khi nó được hình thành. Sau đó thì nó sẽ kết thúc giai đoạn dãy chính, biến thành một ngôi sao khổng lồ đỏ, và cuối cùng sẽ co lại thành một ngôi sao lùn trắng.
Tuy nhiên không phải toàn bộ ngôi sao có hàm lượng nguyên tố kim loại cao như vậy; đúng hơn là sắt và các kim loại nặng bị bức xạ lên bề mặt của ngôi sao.
Sao Thiên Lang B
nhỏ|phải|So sánh kích thước của Trái Đất và sao Thiên Lang B (phải). Sao Thiên Lang B là một trong những ngôi sao lùn trắng nặng nhất từng được biết đến. Nó có khối lượng bằng 1,02 lần khối lượng Mặt Trời, trong khi đa số các ngôi sao lùn trắng chỉ có khối lượng từ 0,5 đến 0,6 khối lượng của Mặt Trời. Tuy nhiên kích thước của sao Thiên Lang B chỉ tương đương với Trái Đất. Nhiệt độ bề mặt của sao Thiên Lang B là khoảng 25.200 độ K. Do không có nguồn nhiệt bên trong lõi, sao Thiên Lang B sẽ nguội dần khi lượng nhiệt còn lại tỏa vào không gian trong hơn hai tỷ năm nữa.
Sao lùn trắng là kết quả của quá trình tiến hóa sao, sau giai đoạn sao khổng lồ đỏ. Sao Thiên Lang B trở thành sao lùn trắng khoảng từ 120 triệu năm trước, so với độ tuổi chung của hệ sao Thiên Lang là 230 triệu năm. Lúc đầu sao Thiên Lang B được ước tính là có kích thước lớn gấp 5 lần Mặt Trời và khi nó còn là một ngôi sao dãy chính loại B (rất có thể là B5V), nó sáng gấp từ 600 đến 1.200 lần Mặt Trời. Sau đó, sao Thiên Lang B trải qua giai đoạn sao khổng lồ đỏ. Có thể chính trong giai đoạn này, sao Thiên Lang B đã cung cấp kim loại cho sao Thiên Lang A, điều này giải thích lý do tại sao sao Thiên Lang A lại có nhiều kim loại như thế.
Thành phần chính của sao Thiên Lang B bây giờ là hỗn hợp carbon và oxy, là sản phẩm của phản ứng tổng hợp heli ở thời kỳ trước đó. Hỗn hợp này được bao phủ bởi một lớp các nguyên tố nhẹ hơn. Bầu khí quyển bên ngoài của sao Thiên Lang B hầu như là hydro nguyên chất. Ngoài ra, nghiên cứu quang phổ của sao Thiên Lang B đã không phát hiện ra nguyên tố nào khác.
Giả thuyết ngôi sao thứ ba
Từ năm 1894, một số nhà thiên văn học phát hiện có sự bất thường trong quỹ đạo quay của sao Thiên Lang A và B với chu kỳ biểu kiến từ 6 đến 6,4 năm. Một nghiên cứu vào năm 1995 cho rằng hệ sao này còn một ngôi sao nữa, nặng khoảng 0,05 khối lượng Mặt Trời, có thể là một ngôi sao lùn đỏ cỡ nhỏ hoặc một ngôi sao lùn nâu cỡ lớn. Ngôi sao giả thuyết này có cấp sao biểu kiến là 15 và nhìn từ Trái Đất, nó có khoảng cách nhỏ hơn 3 giây cung so với sao Thiên Lang A.
Tuy nhiên những quan sát gần đây của kính viễn vọng không gian Hubble đã loại bỏ sự tồn tại của một ngôi sao như vậy. Nghiên cứu năm 1995 dự đoán ngôi sao giả thuyết sẽ di chuyển khoảng 0,09 giây cung nhưng Hubble không phát hiện ra sự bất thường nào với sai số 0,005 giây cung.
Quan sát của Hubble cũng loại bỏ sự tồn tại của bất kỳ vật thể nào quay quanh Thiên Lang A có khối lượng lớn hơn 0,033 khối lượng Mặt Trời (tức là bằng 35 lần khối lượng của Sao Mộc) với quỹ đạo quỹ đạo 0,5 năm và vật thể có khối lượng lớn hơn 0,014 khối lượng Mặt Trời (15 lần khối lượng của Sao Mộc) với chu kỳ quỹ đạo 2 năm. Nó cũng loại bỏ sự tồn tại của những vật thể quay quanh Thiên Lang B có khối lượng lớn hơn 0,024 khối lượng Mặt Trời (25 lần khối lượng Sao Mộc) với chu kỳ quỹ đạo 0,5 năm và vật thể có khối lượng lớn hơn 0,0095 khối lượng Mặt Trời (10 lần khối lượng Sao Mộc) với chu kỳ quỹ đạo 1,8 năm. Thực tế, gần như chắc chắn hệ sao Thiên Lang không có một thiên thể nào lớn hơn một sao lùn nâu cỡ nhỏ hoặc một ngoại hành tinh cỡ lớn.
Cụm sao
Năm 1909, Ejnar Hertzsprung là người đầu tiên xếp sao Thiên Lang vào Cụm sao di chuyển Ursa Major. Cụm sao Ursa Major này có khoảng 220 ngôi sao, có chuyển động giống nhau trong không gian. Nó từng là thành viên của một cụm sao mở, nhưng không bị ràng buộc bởi lực lấp dẫn.
Những nghiên cứu năm 2003 và 2005 bắt đầu đặt câu hỏi về việc này. Bởi vì các nhà khoa học tính toán Cụm sao Ursa Major có độ tuổi khoảng 500 triệu năm (±100 triệu năm), cho nên sao Thiên Lang với độ tuổi 230 triệu năm là còn quá trẻ để là thành viên của cụm sao này. Nghiên cứu mới đề xuất sao Thiên Lang thuộc cụm sao Sirius Supercluster cùng với các ngôi sao khác như Beta Aurigae, Alpha Coronae Borealis, Beta Crateris, Beta Eridani và Beta Serpentis. Nếu được công nhận thì đây sẽ là một trong 3 cụm sao nằm trong khoảng cách 500 triệu năm ánh sáng so với Mặt Trời. Hai cụm sao còn lại là Hyades và Pleiades. Những cụm sao này đều có hàng trăm ngôi sao.
Cụm sao gần đó
Năm 2017, một cụm sao khổng lồ được phát hiện ở vị trí cách sao Thiên Lang khoảng 10 phút cung. Nó được phát hiện trong quá trình phân tích thống kê dữ liệu của chương trình Gaia nên được đặt tên là cụm sao Gaia 1.
Nhìn từ Trái Đất thì sao Thiên Lang và Gaia 1 khá gần nhau nhưng thực ra nó cách xa Trái Đất 1.000 lần so với khoảng cách từ Trái Đất đến hệ sao Thiên Lang. Nhưng vì có kích thước khổng lồ nên nó vẫn có cấp sao biểu kiến là khoảng 8,3.
Tên gọi
thumb|right|Tượng nữ thần [[Sopdet, nữ thần Ai Cập bảo hộ sao Thiên Lang và sự màu mỡ của sông Nin, tương đồng với nữ thần Isis và Demeter trong thần thoại Hy Lạp.]] Tên tiếng Anh của sao Thiên Lang là Sirius, bắt nguồn từ tên tiếng Latinh của nó là Sīrius, có nguồn gốc xa hơn từ tên tiếng Hy Lạp là Σείριος (Seirios nghĩa là "sáng chói" hoặc là "thiêu đốt").
Bản thân tên tiếng Hy Lạp của ngôi sao có thể cũng được du nhập từ một ngôn ngữ khác trước thời kỳ Hy Lạp cổ phong. Có giả thiết kết nối ngôi sao Seirios của người Hy Lạp với vị thần Osiris của người Ai Cập cổ đại. Văn bản cổ xưa nhất của nền văn minh Hy Lạp ghi chép về tên gọi của ngôi sao Seirios là tác phẩm Works and Days của Hēsíodos ở thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên.
Năm 2016, Liên đoàn Thiên văn quốc tế đã thành lập Nhóm công tác về Tên gọi của các ngôi sao (WGSN) để lập danh mục và chuẩn hóa tên riêng cho các ngôi sao. Danh mục đầu tiên của WGSN được phát hành vào tháng 7 năm 2016, trong đó sao Thiên Lang được đặt tên theo tiêu chuẩn của Liên đoàn Thiên văn quốc thế là α Canis Majoris A.
Sao Thiên Lang có hơn 50 ký hiệu và tên khác gắn liền với nó. Trong tác phẩm A Treatise on the Astrolabe Geoffrey Chaucer đã gọi ngôi sao này là "Alhabor" và được mô tả có hình dạng giống như đầu của một con chó săn. Tên gọi này được các nhà thiên văn học Trung Cổ ở Tây Âu sử dụng khá rộng rãi. Trong tiếng Phạn thì ngôi sao có tên là "thợ săn nai" Mrgavyadha hay 'thợ săn" Lubdhaka. Với tên gọi Mrgavyadha thì ngôi sao đại diện cho thần Rudra (Shiva). Nhóm ngôn ngữ Bắc Âu thì gọi ngôi sao này là Lokabrenna, có nghĩa là "ngọn đuốc của Loki".
Đối với giới chiêm tinh học thời Trung Cổ thì sao Thiên Lang là ngôi sao cố định Behenian, gắn liền với beryl và cây bách. Heinrich Cornelius Agrippa đã vẽ biểu tượng chiêm tinh học của ngôi sao có hình Tập tin:Sirius - Agrippa.png.
Ý nghĩa văn hóa
Những nền văn minh cổ đại đều liên tưởng sao Thiên Lang với một hình ảnh đặc trưng nhất định, thường là hình ảnh của một con chó. Sao Thiên Lang thường được gọi là "sao con chó" (Dog Star) vì nó là ngôi sao sáng nhất trong chòm sao Đại Khuyển (nghĩa là "chó lớn"). Bản thân chòm sao Đại Khuyển còn được gọi là con chó săn của thợ săn Orion. Người Hy Lạp cổ đại còn cho rằng sao Thiên Lang gây ra sự oi nóng trong mùa hè, nên gọi những ngày nóng nhất trong mùa hè là "ngày chó" (dog day). Người La Mã cổ đại cũng gọi những ngày này là dies caniculares (tiếng Latinh của dog day) và gọi sao Thiên Lang là Canicula (nghĩa là "con chó nhỏ"). Ngược lại, trong những ngày nóng bức mà những con chó có dấu hiệu thở hổn hển thì có thể là nó đang bị nhiễm bệnh. Trong trường hợp nghiêm trọng, con chó có thể bị bệnh dại và có thể cắn chết người. Trong bản trường ca Illiad, nhà thơ Hormer khi kể về cuộc chiến thành Troy có viết một đoạn như sau (tiếng Anh): "Sirius rises late in the dark, liquid sky
On summer nights, star of stars,
Orion's Dog they call it, brightest
Of all, but an evil portent, bringing heat
And fevers to suffering humanity."
MMMBop
"MMMBop" là một bài hát của ban nhạc pop rock người Mỹ Hanson nằm trong album phòng thu đầu tay của họ Middle of Nowhere (1997). Nó được phát hành như là đĩa đơn đầu tay của nhóm cũng như là đĩa đơn đầu tiên trích từ album vào ngày 15 tháng 4 năm 1997 bởi Mercury Records. Bài hát được viết lời bởi ba anh em nhà Hanson (Isaac, Taylor Hanson và Zac Hanson) và được sản xuất bởi The Dust Brothers.
Sao Thiên Lang
Ý nghĩa văn hóa
Dịch ra tiếng Việt: "Trên dòng sông bầu trời tối đen, sao Thiên Lang mọc lên rất muộn
MMMBop
"MMMBop" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, và được bình chọn là đĩa đơn của năm trong cuộc bình chọn chuyên môn Pazz & Jop của The Village Voice. Ngoài ra, bài hát cũng lọt vào danh sách những bài hát xuất sắc nhất của nhiều tổ chức âm nhạc như Rolling Stone, Spin, và VH1, bao gồm vị trí thứ 20 trong danh sách "100 Bài hát xuất sắc nhất của thập niên 90" của VH1", và thứ 98 trong danh sách "100 Bài hát hay nhất trong 25 năm qua" của VH1. Tại lễ trao giải Grammy lần thứ 40 năm 1998, nó được đề cử cho hai giải Grammy ở hạng mục Thu âm của năm và Trình diễn song ca hoặc nhóm nhạc giọng pop xuất sắc nhất. "MMMBop" còn chiến thắng Giải Âm nhạc châu Âu của MTV cho Bài hát hay nhất và Giải Sự lựa chọn của trẻ em của kênh Nickelodeon cho Bài hát được yêu thích nhất.
Sao Thiên Lang
Ý nghĩa văn hóa
Trong những đêm hè, nó là ngôi sao của những ngôi sao
MMMBop
Sau khi phát hành, nó đã gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở 27 quốc gia như Úc, Áo, Canada, Đức, Ireland, New Zealand, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, nơi bài hát trụ vững ở ngôi vị quán quân trong ba tuần liên tiếp và được chứng nhận đĩa Bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA). Video ca nhạc của "MMMBop" được đạo diễn bởi Tamra Davis đã nhận được một đề cử Giải Video âm nhạc của MTV cho Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất năm 1997.
Sao Thiên Lang
Ý nghĩa văn hóa
Họ gọi nó là con chó của Orion, nó là ngôi sao sáng nhất trong tất cả
MMMBop
Liên kết ngoài
Thể loại:Đĩa đơn năm 1997 Thể loại:Bài hát của Hanson (ban nhạc) Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100 Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs Thể loại:Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Úc Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Áo Thể loại:Đĩa đơn quán quân European Hot 100 Singles Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Đức Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Ireland Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại New Zealand Thể loại:Bài hát năm 1996 Thể loại:Đĩa đơn đầu tay Thể loại:Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs) Thể loại:Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles
Sao Thiên Lang
Ý nghĩa văn hóa
Nhưng nó là một điềm xấu, mang đến cái nóng
Và những căn bệnh cho nhân loại khổ đau."
Trong thần thoại Iran và Ba Tư, sao Thiên lang là hiện thân của Tishtrya. Tishtrya là vị thần tạo mưa và khả năng sinh sản và là đối thủ của Apaosha, con quỷ hạn hán. Trong cuộc chiến đấu này, Tishtrya được miêu tả là một con ngựa trắng.
Thiên văn học Trung quốc cổ đại thì gọi ngôi sao là Sói trời (天狼-Thiên lang) nằm trong chòm sao Tỉnh. Giống như Việt Nam, thì các quốc gia có ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc cũng gọi ngôi sao theo nghĩa này. Những tên gọi Tenrō (天狼) trong tiếng Nhật hay Cheonrang (천랑) trong tiếng Hàn Quốc đều có nghĩa tiếng Hán là Thiên Lang. Trong khi đó thì nhiều quốc gia cổ ở khu vực Bắc Mỹ cũng liên tưởng sao Thiên Lang với loài chó. Người Seri và người Tohono Oʼodham thấy ngôi sao giống như một con chó đang đuổi theo một đàn cừu. Còn người Blackfoot Confederacy thì gọi ngôi sao là sao Mặt chó (Dog-face). Người Cherokee thì coi sao Thiên Lang và sao Antares là hai con chó canh 'con đường của những linh hồn'. Người Pawnee thì có nhiều cách gọi sao Thiên Lang, có khi họ gọi nó là Sao con sói (Wolff Star), có khi lại gọi là Sao con sói đồng cổ (Coyote Star). Người Inuit ở phía Bắc thì gọi ngôi sao là 'sao con chó của Mặt trăng' (Moon Dog).
Có nhiều nền văn hóa thì liên tưởng sao Thiên lang với hình ảnh chiếc cung tên. Người Trung Quốc cổ đại hình dung có một mũi tên cực lớn ở bầu trời phía Nam kéo dài từ chòm sao Puppis đến chòm sao Canis Major, riêng phần mũi tên chính là sao Thiên lang. Ở ngôi đền Dendera cũng có khắc họa một hình ảnh tương tự, nữ thần Satis đang rút mũi tên của mình ở Hathor (sao Thiên Lang). Trong văn hóa Ba Tư sau này, ngôi sao cũng được liên tưởng tới hình mũi tên, gọi là 'Tir'.
Sao Thiên Lang cũng được nhắc đến trong kinh Qoran, được gọi là الشِّعْرَى (phiên âm: aš-ši'rā or ash-shira có nghĩa là 'Người lãnh đạo'). Nó được nhắc đến trong câu thơ: "وأنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرَى", dịch tiếng Anh là 'That He is the Lord of Sirius (the Mighty Star)' - (Bởi Người là Chúa tể Sirius (ngôi sao hùng mạnh)). Ibn Kathir gọi ngôi sao là Mirzam Al-Jawza, từng được nhiều người Hồi giáo thờ phụng. Cái tên Aschere, được Johann Bayer sử dụng bắt nguồn từ cái tên này. thumb|upright|Trạng thái đỉnh điểm thiên văn học của sao Thiên Lang trong ngày năm mới 2022
Ở Bán cầu bắc, những đêm mà sao Thiên Lang đạt trạng thái đỉnh điểm trùng hợp với những đêm chuyển sang Năm mới trong thập niên 2000 của những quốc gia sử dụng lịch Gregorian. Năm 1582, thời điểm lịch Gregorian bắt đầu được sử dụng thì thời điểm đạt trạng thái đỉnh điểm thiên văn học của sao Thiên lang sớm hơn thời điểm nửa đêm giao thừa khoảng 17 phút. Sau nhiều năm, do ngôi sao có chuyển động riêng, kết hợp với hiện tượng tuế sai nên thời điểm sao Thiên lang đạt trạng thái đỉnh điểm thiên văn học cũng thay đổi một cách từ từ. Theo cuốn sách Star Names của Richard Hinckley Allen cho biết, ở ngôi đền Telesterion khi xưa từng tổ chức những lễ hội chào đón sao Thiên lang đạt trạng thái đỉnh điểm thiên văn học.
Hiểu biết của người Dogon về sao Thiên lang
Người Dogon là một dân tộc thiểu số ở Mali. Theo Marcel Griaule thì người Dogon đã biết được nhiều thông tin về sao Thiên lang, như việc nó là một hệ sao có chu kỳ quay xung quanh nhau là 50 năm. Điều ngạc nhiên là người Dogon có những hiểu biết này này trước cả những nhà thiên văn phương Tây. Trong khi các nhà khoa học thì tin rằng nếu không có kính thiên văn hiện đại thì sẽ không thể nào biết được những thông tin đó.
Vì thế đã có nhiều người nghi ngờ thông tin nói trên của Marcel Griaule. Năm 1991, nhà nhân chủng học Walter van Beek kết luận rằng: "Cho dù người Dogon có nói về ngôi sao Sigu tolo (mà Griaule khẳng định đó là ngôi sao Thiên Lang theo cách gọi của người Dogon), nhưng họ (người Dogon) hoàn toàn không thống nhất với nhau đó là ngôi sao nào. Vài người (Dogon) cho rằng nó là ngôi sao vô hình mọc lên để thông báo có ' Sigu ' (festival), có người cho rằng nó là Sao Kim, người khác lại nói nó là Sigu Tolo'. Song tất cả đều đồng ý là họ biết thông tin ngôi sao từ Griaule.' Theo giải thích của Noah Brosch thì có thể người Dogon biết những thông tin về sao Thiên lang thông qua sự trao đổi văn hóa hồi năm 1893, thời điểm này có những đoàn thám hiểm người Pháp đến khu vực này để quan sát nhật thực toàn phần.
Sao Thiên lang trong tôn giáo của người Serer
thumb|upright|Yoonir, Biểu tượng vũ trụ trong tôn giáo của người Serer Trong tôn giáo của người Serer sống ở Senegal, Gambia và Mauritania thì sao Thiên Lang được gọi là Yoonir. Nói là một trong những ngôi sao quan trọng và linh thiêng nhất trong tín ngưỡng của người Serer. Những pháp sư Serer thường vẽ những biểu đồ Yoonir để dự báo lượng mưa và xác định thời điểm gieo hạt. Trong tính ngưỡng của người Serer thì Yoonir là biểu tượng của cả vũ trụ.
Ý nghĩa hiện đại
Sao Thiên Lang xuất hiện trên logo của đại học Macquarie và được đặt tên cho tờ tạp chí của những cựu sinh viên trường này. Trong thế kỷ 18, có 7 chiếc thuyền của Hải quân hoàng gia Anh được đặt tên là HMS Sirius, trong đó chiếc thuyền đầu tiên tham gia vào đoàn vận chuyển First Fleet đến Úc hồi năm 1788. Sau này thì Hải quân Úc cũng đặt tên cho một con tàu của họ là HMAS Sirius để tôn vinh con tàu HMS Sirius đầu tiên. Ở Mỹ cũng thường đặt tên Sirius cho những con tàu, ví dụ như USNS Sirius (T-AFS-8) và cho những chiếc máy bay như Lockheed Sirius.
Sao Thiên lang là một trong 27 ngôi sao trên lá cờ Brazil, nó tượng trưng cho bang Mato Grosso.
Tham khảo
Thể loại:Nhánh Lạp Hộ Canis Majoris, Alpha Thể loại:Sao đôi Thể loại:Chòm sao Đại Khuyển Canis Majoris, 9 048915 032349 Thể loại:Sao lùn trắng Thể loại:Sao với tên riêng Thể loại:Sao dãy chính nhóm A Thể loại:Thiên thể Durchmusterung Thể loại:Thiên thể Gliese và GJ Thể loại:Thiên thể HR Thể loại:Thiên thể HD
Thuế nhập khẩu
Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu. Khi phương tiện vận tải (tàu thủy, máy bay, phương tiện vận tải đường bộ hay đường sắt) đến cửa khẩu biên giới (cảng hàng không quốc tế, cảng sông quốc tế hay cảng biển quốc tế, cửa khẩu biên giới bộ) thì các công chức hải quan sẽ tiến hành kiểm tra hàng hóa so với khai báo trong tờ khai hải quan đồng thời tính số thuế nhập khẩu phải thu theo các công thức tính thuế nhập khẩu đã quy định trước. Về mặt nguyên tắc, thuế nhập khẩu phải được nộp trước khi thông quan để nhà nhập khẩu có thể đưa mặt hàng nhập khẩu vào lưu thông trong nội địa, trừ khi có các chính sách ân hạn thuế hay có bảo lãnh nộp thuế, nên đây có thể coi là một trong những loại thuế dễ thu nhất, và chi phí để thu thuế nhập khẩu là khá nhỏ.
Lịch sử
Trong thời cổ đại và trung cổ, thuế nhập khẩu còn được các chính quyền địa phương thu, nhưng hiện nay điều này là rất hiếm và thông thường nó được nhà nước giao cho một tổ chức nhà nước chuyên trách về thuế xuất-nhập khẩu là hải quan thực hiện công việc kiểm tra, tính và thu thuế. Tại một số quốc gia, cơ quan chức năng khi tính thuế nhập khẩu cũng tính luôn cả thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với mặt hàng nhập khẩu đó, mặc dù thuế giá trị gia tăng về nguyên lý chỉ được đánh khi hàng hóa tham gia lưu thông. Một số quốc gia có chính sách hoàn thuế nhập khẩu cùng thuế VAT khi các mặt hàng nhập khẩu được sử dụng vào sản xuất hàng xuất khẩu.
Trong thời đại ngày nay, các chính sách về thương mại, thuế và thuế quan (trong đó có thuế nhập khẩu) thường được xếp cùng nhau do ảnh hưởng chung của chúng đối với các chính sách công nghiệp, chính sách nông nghiệp và chính sách đầu tư. Các khối thương mại là nhóm các quốc gia liên minh thỏa thuận giảm thiểu hay loại trừ thuế quan đối với thương mại trong khối, cũng như khả năng áp đặt thuế quan có hiệu quả lên hàng nhập khẩu từ ngoài khối. Liên minh hải quan của khối thường có biểu thuế quan ngoài chung, và theo các quy định đã thỏa thuận thì các quốc gia thành viên chia sẻ các khoản thu nhập từ thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu vào trong khối.
Buôn lậu trong lĩnh vực nhập khẩu là hành vi mà một số tổ chức, cá nhân thực hiện trái luật để trốn thuế nhập khẩu.
Mục đích
Thuế nhập khẩu theo truyền thống được đưa ra chủ yếu để tăng thu cho ngân sách, tuy nhiên nó cũng có thể để:
Cơ sở cho các đàm phán thương mại như thực hiện các ưu đãi hay là trả đũa thương mại như đã nói ở trên vì nó có tính minh bạch và dễ dàng thực hiện.
Phân loại
Theo phương thức tính thuế, có các kiểu thuế quan như sau:
Hiện nay, nói chung hải quan thực hiện tính thuế nhập khẩu theo kiểu thuế theo đơn giá hàng là chủ yếu.
Theo mục đích đánh thuế, có các kiểu thuế quan sau:
Ranh giới giữa thuế quan tăng thu ngân sách và thuế quan bảo hộ là khá mỏng manh và nhiều khi không thể phân biệt được. Thuế quan tăng thu ngân sách thuần túy chỉ có thể có khi quốc gia đó không có bất kỳ cơ sở sản xuất, gia công, chế biến nào có liên quan đến mặt hàng nhập khẩu đó. Ngoài trường hợp này ra thì các loại thuế quan tăng thu ngân sách không nhiều thì ít đều có tính chất bảo hộ cho sản xuất trong nước, ngoài chức năng tăng thu cho ngân sách, nhưng tính chất bảo hộ không rõ nét như ở thuế quan bảo hộ.
Thuế suất
Theo mức thuế suất đối với cùng một mặt hàng, có thuế suất ưu đãi, thuế suất ưu đãi đặc biệt và thuế suất thông thường:
Các vấn đề
Nếu ngành sản xuất trong nước bị thua thiệt trong cạnh tranh với hàng ngoại nhập thì tỷ lệ thất nghiệp do mất việc làm sẽ tăng lên cũng như sự suy giảm thu nhập từ các loại thuế khác có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới một bộ phận kinh tế nào đó của quốc gia. Các thuế suất thuế nhập khẩu bảo hộ được sử dụng như là biện pháp để chống lại khả năng này. Tuy nhiên, thuế quan bảo hộ cũng có các điểm yếu. Đáng chú ý nhất trong số các điểm yếu này là nó làm tăng giá của hàng hóa phải chịu thuế, gây bất lợi cho người tiêu dùng mặt hàng này hay cho các nhà sản xuất sử dụng mặt hàng đó vào việc sản xuất các mặt hàng khác. Chẳng hạn, việc đánh thuế nhập khẩu đối với lương thực, thực phẩm có thể gia tăng đói nghèo, trong khi việc đánh thuế lên thép có thể làm ngành sản xuất ô tô kém cạnh tranh hơn. Nó cũng có thể phản tác dụng nếu (các) quốc gia mà thương mại của họ bị thua sút do việc một quốc gia X nào đó áp thuế cao đối với hàng xuất khẩu của họ cũng áp thuế cao ngược trở lại đối với các mặt hàng xuất khẩu của quốc gia X, kết quả là một cuộc chiến thương mại và nó làm cho cả hai bên đều thua thiệt.
Các phê phán về tự do thương mại cho rằng thuế nhập khẩu là đặc biệt quan trọng cho các quốc gia đang phát triển như là một nguồn thu nhập chủ yếu. Các quốc gia đang phát triển thường chưa xây dựng được các thiết chế đủ mạnh để có thể đánh và thu đầy đủ các loại thuế như thuế thu nhập cá nhân cũng như thuế doanh thu hay thuế VAT. Trong so sánh với các dạng đánh thuế khác, thuế xuất-nhập khẩu thường là dễ thu hơn. Xu hướng dỡ bỏ thuế quan và xúc tiến tự do thương mại cũng bị cho là có ảnh hưởng tiêu cực tới các quốc gia đang phát triển do các quốc gia này gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thay thế thuế quan bằng các nguồn thu khác, khi so với các quốc gia đã phát triển.
Liên kết ngoài
Nhập khẩu
Tarifa alfandegária
Odoacer
Flavius Odoacer (433 – 493), còn được biết đến với tên gọi Flavius Odovacer hay Odovacar (Odoacre, Odoacer, Odoacar, Odovacar, Odovacris ) là Vua Ý vào thế kỷ thứ 5, thời kỳ trị vì của ông đánh dấu sự kết thúc của Đế chế La Mã cổ đại ở Tây Âu và mở đầu thời kỳ Trung Cổ. Ông được xem là vị vua không có nguồn gốc xuất thân từ La Mã cai trị toàn bộ nước Ý.
Odoacer là viên tướng chỉ huy lực lượng foederati người Scirii tại Ý đã phát động một cuộc nổi loạn nhằm truất phế vị Hoàng đế Tây La Mã cuối cùng, Romulus Augustus vào ngày 4 tháng 9 năm 476. Mặc dù nắm thực quyền trong tay, ông cai trị trong vai trò là người ủng hộ Julius Nepos trên danh nghĩa, sau khi Nepos mất vào năm 480, thì chuyển sang ủng hộ Hoàng đế Đông La Mã ở Constantinopolis. Odoacer được xem là một vị vua (tiếng Latin: rex) trong nhiều nguồn tài liệu và ông tự mình sử dụng nó ít nhất một lần và ở một thời điểm khác nó đã từng được quan chấp chính tối cao Basilius sử dụng.
Nguồn gốc xuất thân
Nguồn gốc xuất thân của Odoacer không rõ. Ông có thể là con trai của thủ lĩnh người Scirii (một bộ tộc Đức) là Edeko, chư hầu người Hung dưới quyền Attila. Tên của ông mang đậm nét đặc trưng của tiếng Đức, và mẹ Odoacer cũng có thể là người Đức, nhưng tên và dân tộc của bà thì không rõ. John xứ Antioch cho rằng Odoacer là người Sciri, Jordanes thì xem ông là người Rugi. Tuy nhiên Jordanes đồng thời miêu tả ông là vua của người Turcilingi (Torcilingorum rex). Cuốn Consularia Italica thì gọi ông là vua của người Heruli, trong khi Theophanes dường như đoán ra khi ông gọi Odoacer là Goth.
Chống lại Julius Nepos
nhỏ|200px|Romulus Augustus trao lại ngôi vua cho Odoacer. Năm 470, Odoacer được bổ nhiệm làm người chỉ huy lực lượng foederati. Có khoảng hơn 30,000 foederati cộng thêm gia đình họ, foederati từng sống trên bán đảo Ý trong vài năm. Tuy nhiên, họ chỉ nhận được những vùng đất khó trồng trọt ở khu vực tương đối cằn cỗi xung quanh dãy Núi Apennine.
Khi Orestes được Hoàng đế Tây La Mã Julius Nepos bổ nhiệm giữ chức Magister militum và Patrician vào năm 475, ông trở thành người đứng đầu lực lượng foederati thuộc bộ tộc người Đức ở Ý (foederati của người Scirian - Herulic), để giành được sự hỗ trợ của họ trong nỗ lực của ông nhằm tái kiểm soát Đế chế, Orestes hứa hẹn ban cho họ một phần ba bán đảo Ý nếu họ đã dẫn đầu một cuộc nổi dậy chống lại Hoàng đế Nepos. Lực lượng foederati chấp nhận sự giúp đỡ và lãnh đạo cuộc nổi dậy theo như kế hoạch.
Truất phế vị Hoàng đế cuối cùng
Ngày 28 tháng 8 năm 475, foederati đánh bại quân đội của Nepos, khiến Nepos phải trốn sang Dalmatia lánh nạn. Orestes liền đưa con trai của mình là Romulus lên ngôi lấy danh hiệu Augustus, trở thành Hoàng đế Romulus Augustus. Orestes, là magister militum (thống lĩnh quân đội), cho tổ chức một đội quân riêng nhằm đảm bảo cho việc hủy bỏ lời cam kết với foederati. Odoacer ngay sau đó đã phát giác ra sự bội ước này liền chỉ huy foederati đánh bại và hành quyết Orestes. Sau khi cuộc nổi loạn chấm dứt, lực lượng foederati người Đức, người Sciri và người Heruli, cũng như phần lớn quân đội La Mã người Ý, tất cả đều tuyên bố Odoacer là vua nước Ý. Vào năm 476 Odoacer dẫn quân đội tiến về Ravenna và chiếm giữ thành phố này, thuyết phục vị hoàng đế trẻ tuổi Romulus thoái vị mà không bị tổn hại gì vào ngày 4 tháng 9 năm 476.
Cùng năm đó Odoacer từ bỏ danh hiệu Hoàng đế vô nghĩa để tránh một cuộc xung đột với Constantinopolis. Ông gửi vật biểu hiện Hoàng đế (Imperial insignia) cho Hoàng đế Đông La Mã Zeno và tuyên bố công khai mình là người cai trị tối cao của Đế chế Tây La Mã, vào thời gian này chẳng còn gì ngoại trừ bán đảo Ý, Dalmatia và phần đất tách khỏi Đế chế, miền trung Gaul. Vị Hoàng đế Tây La Mã hợp pháp, Julius Nepos, cai trị một cách bất lực tại Dalmatia cho đến khi bị ám sát vào năm 480. Trong suốt khoảng thời gian bốn năm còn lại, Odoacer vẫn công nhận Nepos là hoàng đế Tây La Mã và thậm chí còn đúc tiền mang tên ông.
Giai đoạn trị vì nước Ý
nhỏ|300px|trái|Bản đồ Vương quốc của Odoacer vào năm 480, sau khi ông sáp nhập thêm Sicilia và Dalmatia. nhỏ|Đồng [[solidus Odoacer được đúc vào tên của Hoàng đế Zeno. Đồng tiền này đã chứng nhận cho sự quy phục chính thức của Odoacer với Zeno.]] Năm 476, Odoacer chính thức trở thành vị vua người Đức đầu tiên của nước Ý và một kỷ nguyên mới bắt đầu. Odoacer là người Arian Cơ Đốc giáo và thậm chí có tài liệu nói rằng ông là người mù chữ. Các chiến binh và gia đình trong lực lượng foederati của Odoacer nhận được đất ở Ý và trở thành đối tượng của một chính sách thuế đặc biệt. Odoacer giữ nguyên chính quyền La Mã, Viện nguyên lão, hệ thống luật và thuế ở Ý. Đổi lại, ông giành được sự ủng hộ ở mức cao của Viện nguyên lão và nhân dân Rome.
Odoacer cho xây dựng một đội quân bao gồm người Ý và Đức, sử dụng nó để đánh bại người Vandal ở Sicilia. Năm 477 Odoacer chinh phục gần như toàn bộ đảo Sicilia. Năm 480, ông và đội quân người Ý-Đức đã sáp nhập toàn bộ xứ Cổ Dalmatia, sau khi Hoàng đế Tây La Mã Julius Nepos bị ám sát chết. Tại Ý, Odoacer nhận được quyền chỉ định một Hội đồng và cho phát hành đồng tiền được đúc riêng cho ông. Tiếp theo ông ký kết hiệp ước với người Visigoth và người Frank, gia nhập liên minh của họ trong cuộc chiến chống lại người Burgundi, người Alemanni, và người Saxon.
Cũng như vương quốc được mở rộng, danh tiếng của Odoacer dâng cao trong toàn dân ở Ý, và hiệp ước ký kết với người Frank và người Visigoth làm gia tăng ảnh hưởng của ông lên. Tất cả những việc này khiến cho Hoàng đế Đông La Mã Zeno bắt đầu lo lắng và coi Odoacer là kẻ thù của mình. Năm 487, Odoacer chỉ huy quân đội của mình giành lấy chiến thắng trong cuộc chiến với người Rugi ở Noricum, nhưng ông đã không sáp nhập thêm lãnh thổ mới này vào vương quốc của mình. Tàn quân của người Rugi bỏ chạy và trốn tránh với người Ostrogoth. Vùng đất của người Rugi bị bỏ trống và được người Lombard tới định cư vào năm 493.
Năm 488, Hoàng đế Zeno bắt đầu một chiến dịch chủ yếu bằng lời nói nhằm chống lại Odoacer, cáo buộc ông đóng một phần quan trọng trong cuộc nổi dậy của Illus vào năm 484.Với những tuyên bố này, Zeno thuyết phục chư hầu người Ostrogoth của ông rằng Odoacer là một kẻ thù và cần được loại bỏ. Zeno hứa hẹn với Theodoric Đại đế và người Ostrogoth của ông được phép chiếm đóng và cai trị bán đảo Ý nếu họ đánh bại và loại bỏ Odoacer. Cùng năm đó, Theodoric dẫn người Ostrogoths vượt qua dãy núi Julian Alps xâm nhập vào nước Ý. Với sự phản bội này, Byzantine bằng một mũi tên giết hai con chim. Họ loại bỏ người Ostrogoth từ vùng Balkan và đảm bảo an toàn cho biên giới của họ, đồng thời thuận tiện mượn tay quân người Rợ tiêu diệt Odoacer.
Người Ostrogoth xâm lược
Theodoric và đội quân người Ostrogoth của ông đánh bại Odoacer trong một loạt trận chiến dữ dội tại Aquileia năm 488, ở Verona năm 489, và tại Sông Adda năm 490. Cùng năm đó, Theodoric bao vây Odoacer tại Ravenna. Cuộc vây hãm kéo dài ba năm và được đánh dấu bằng hàng chục cuộc tấn công ở cả hai phe. Cuối cùng, không bên nào có thể chiếm ưu thế đánh bại đối phương một cách chắc chắn, và do đó vào ngày 2 tháng 2 năm 493, Theodoric và Odoacer ký kết một hiệp ước nhằm đảm bảo việc chia đôi khu vực cai trị ở Ý. Một bữa tiệc được hai bên tổ chức để kỷ niệm hiệp ước này. Tại bữa tiệc này, Theodoric, sau khi nếm món bánh mì nướng, đã tự tay mình giết chết Odoacer.
Theodoric trở thành vị vua mới của Ý và thành lập Vương quốc Ostrogoth đặt thủ đô cai trị ở Ravenna. Tàn quân còn lại của lực lượng foederati trực thuộc quyền chỉ huy của Odoacer gia nhập người Ostrogoth và họ được phép ở lại Ý. Nhiều chiến binh và binh lính đã chiến đấu cùng với người Ostrogoth trong Trận Nedao vào năm 454. Những sự kiện xung quanh Trận Ravenna được sử dụng trong những câu chuyện anh hùng (saga) của Đức, Dietrich von Bern (Theodoric của Verona). Các sự kiện như Theodoric tự tay giết chết Odoacer được phản chiếu trong từng tập phim của câu chuyện, như sự kiện Dietrich giết Vua người Lùn Laurin trong chuyện.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 433 Thể loại:Mất năm 493 Thể loại:Vua Ý Thể loại:Lính đánh thuê Thể loại:Magistri militum Thể loại:Patricii Thể loại:Cựu quốc gia châu Âu
Bobicești
Bobicesti là một xã thuộc hạt Olt, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3537 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Olt
Ivan Zakharovich Susaykov
Ivan Zakharovich Susaykov (12 tháng 9 (lịch cũ 30 tháng 8) năm 1903, tại làng Davydkovo, tỉnh Smolensk - 12 tháng 7 năm 1962, Moskva) là một sĩ quan chính trị cao cấp trong quân đội Liên Xô, Thượng tướng xe tăng. Trong những năm phục vụ trong quân đội, ông đã tham gia tích cực vào chiến dịch Ba Lan của Hồng quân, chiến tranh Xô-Phần, sáp nhập các nước Baltic, Tây Ukraina và Tây Belarus vào Liên Xô, Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, chiếm đóng Romania và Hungary.
Tiểu sử
Suáykkovv sinh ngày 12 tháng 9 (lịch cũ 30 tháng 8) năm 1903 tại làng Davydkovo (quận Gzhatsky, nay là quận Gagarin của vùng Smolensk) trong một gia đình nông dân.
Binh nghiệp
Tháng 1 năm 1928, Susaykov gia nhập lực lượng xe tăng, nơi ông sẽ gắn bó suốt cuộc đời mình. Ban đầu, ông trở thành phó đại đội trưởng phụ trách chính trị của trung đoàn xe tăng số 3. Năm 1929, ông tốt nghiệp trường quân sự và các khóa giảng viên chính trị tại Trường Chỉ huy Liên hợp cao cấp Kiev của Hồng quân mang tên S.S. Kamenev. Tháng 11 cùng năm, ông trở thành chính trị viên đại đội thuộc trung đoàn xe tăng 3 độc lập. Tháng 3 năm sau, ông trở thành phó đại đội trưởng phụ trách công tác chính trị, tháng 9 ông trở thành đại đội trưởng, đến tháng 10 ông kiêm nhiệm chính trị viên đại đội. Tháng 12, Susaykov được bổ nhiệm làm chỉ huy trưởng kiêm chính trị viên một đại đội thuộc Trung đoàn xe tăng huấn luyện độc lập. Năm 1932, ông được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng một tiểu đoàn xe tăng độc lập của Sư đoàn vô sản Moskva. trái|nhỏ|Susaykov năm 1928 Ngày 7 tháng 6 năm 1937, khi đang học để trở thành một kỹ sư quân sự, ông tốt nghiệp trước thời hạn (không bảo vệ bằng tốt nghiệp) tại Học viện Cơ giới và mô tô hóa của Hồng quân và được cử cùng với 50 học viên khác chuyển sang công tác quân sự-chính trị. Ông được bổ nhiệm làm chính ủy lữ đoàn cơ giới độc lập số 11. Tháng 8, Susaykov trở thành chính ủy của lữ đoàn cơ giới 6, và vào tháng 5 năm sau, đã trở thành chính ủy của quân đoàn cơ giới 7. Trong thời kỳ bị đàn áp, với tư cách là một cán bộ chính trị, ông đã tham gia viết các đặc điểm chính trị với "bằng chứng thỏa hiệp" về các chỉ huy của Hồng quân.
Ngày 2 tháng 8 năm 1938, theo mệnh lệnh của NKO số 0039/p, chính trị viên tiểu đoàn Susaykov được phong cấp bậc Chính ủy Quân đoàn. Cùng tháng, ông được bổ nhiệm làm thành viên Hội đồng Quân sự Quân khu Oryol, vào tháng 3 năm 1939, thành viên Hội đồng Quân sự Quân khu đặc biệt Belarus. Susaykov được cử làm đại biểu tham dự Đại hội lần thứ XVIII của Đảng Cộng sản Liên minh (Bolshevik), được tổ chức tại Moskva từ ngày 10 đến ngày 21 tháng 3.