cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doanh thu phòng vé của Dáng hình thanh âm
Ngoài châu Á
Tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, bộ phim được công chiếu tại 262 rạp từ ngày 15 tháng 3 năm 2017 và thu về 110.552 US$ trong tuần đầu tiên, đứng thứ 15 về doanh thu phòng vé. Trong ba ngày công chiếu đầu tiên tại Tây ban Nha, bộ phim thu về 92.563 euro với 14.349 lượt xem tại 136 phòng vé, xếp thứ 14 trên bảng xếp hạng doanh thu phòng vé tại quốc gia này, thu hút hơn 70.000 lượt xem. Trong ngày công chiếu đầu tiên ở Ý, Dáng hình thanh âm nhanh chóng xếp thứ hai về doanh thu phòng vé với 157.328 euro tại 171 rạp cùng 14.627 lượt xem. Ngày công chiếu thứ hai tại Ý, bộ phim thu hút 19.696 lượt xem tại 175 rạp với 178.559 euro, xếp hạng ba về doanh thu phòng vé sau Chú hề ma quái và Thor: Tận thế Ragnarok; doanh thu tổng cộng sau hai ngày công chiếu đạt 336.835 euro. Tại New Zealand, kể từ ngày 13 tháng 4 năm 2017 đến 16 tháng 4 năm 2017, bộ phim xếp hạng 9 sau bốn ngày đầu tiên công chiếu giới hạn tại 10 rạp với doanh thu phòng vé là 45.818 US$. Bộ phim xếp hạng 13 vào tuần công chiếu thứ hai, xuống hạng 36 vào tuần công chiếu thứ ba,  tụt xuống hạng 45 vào tuần công chiếu thứ bốn  với doanh thu phòng vé tổng cộng 66.975 US$. Tại Úc, bộ phim xếp hạng 12 trong tuần đầu ra mắt ở 39 rạp chiếu và hạng 17 trong tuần công chiếu thứ hai, hạng 28 vào tuần công chiếu thứ ba, hạng 41 vào tuần công chiếu thứ bốn. Tính đến ngày 12 tháng 5 năm 2017, doanh thu phòng vé của phim tại Úc thu về tổng cộng 428.825 US$.
Trong tuần đầu tiên sau khi công chiếu tại México vào ngày 5 tháng 5 năm 2017, Dáng hình thanh âm đứng thứ 5 trong bảng xếp hạng doanh thu phòng vé tuần và thu về 260.164 US$ tiền bán vé. Trong tuần công chiếu thứ hai, bộ phim xếp hạng 7 về doanh thu phòng vé; thu về tổng cộng 505.756 US$ tại México. Dáng hình thanh âm là phim anime điện ảnh thứ bốn được Cinépolis phân phối tại México lọt xếp hạng trong nhóm 10 phim dẫn đầu doanh thu phòng vé (ba phim trước là Naruto: Trận chiến cuối cùng, Boruto: Naruto the Movie và Sword Art Online: Ranh giới hư ảo). Tại Bolivia, bộ phim chính thức công chiếu từ ngày 8 tháng 6 năm 2017 và thu về 3.701 US$, xếp hạng mười về doanh thu phòng vé sau tuần đầu ra mắt. Phim công chiếu tại Paraguay từ ngày 9 tháng 6 năm 2017 và nhanh chóng chiếm vị trí thứ 8 với 2.803 US$ trong tuần đầu tiên trên bảng xếp hạng của quốc gia này. Được Cinemark phân phối ở Argentina, bộ phim xếp hạng 8 về doanh thu phòng vé với 21 rạp trong tuần công chiếu đầu tiên; xếp hạng 21 vào tuần thứ hai, hạng 28 vào tuần công chiếu thứ ba và thu về tổng cộng 66.847 US$.
Chú thích
Thể loại:Dáng hình thanh âm (phim)
Hưng Yên
Hưng Yên là một tỉnh nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, Việt Nam.
Năm 2022, Hưng Yên là đơn vị hành chính Việt Nam có dân số khoảng 1.302.000 người (xếp thứ 28 về dân số), mật độ trung bình 1.400 người/km2 (xếp thứ 4 cả nước), quy mô GRDP đạt 132.176 tỉ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 102,3 triệu đồng/ người tương ứng với 4.396 USD (xếp thứ 12 cả nước và thứ 6 khu vực Bắc Bộ), tốc độ tăng trưởng GRDP trung bình hàng năm giai đoạn 2011-2020 trên 7,5%, Năm 2022 tăng 13,4% đứng thứ 5 toàn quốc.
Chỉ số CPI xếp hạng 14/63, PAPI xếp hạng 11/63, PAR INDEX xếp hạng 12/63, SIPAS xếp hạng 6/63 tỉnh, thành phố.
Địa lý
Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Hưng Yên, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 54 km về phía đông nam, cách thành phố Hải Dương khoảng 50 km về phía tây nam, cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 93 km, có vị trí địa lý:
Điều kiện tự nhiên
Hưng Yên nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, là một trong hai tỉnh Bắc bộ có địa hình hoàn toàn đồng bằng, không có rừng, núi. Hưng Yên không giáp biển. Độ cao đất đai gần như đồng đều, rất thuận lợi cho giao thông, sản xuất.
Điểm trung tâm của đồng bằng Bắc Bộ nằm ở thôn Dung (Thiên Xuân), xã Hưng Đạo, huyện Tiên Lữ.
Hưng Yên nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm, chia làm 4 mùa rõ rệt: xuân, hạ, thu, đông. Mùa mưa kéo dài từ cuối tháng 4 đến tháng 10 hàng năm. Lượng mưa trong mùa mưa chiếm tới trên 80% tổng lượng mưa cả năm.
Hành chính
Tỉnh Hưng Yên được phân chia thành 10 đơn vị hành chính cấp huyện, gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 8 huyện với 161 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 139 xã, 14 phường và 8 thị trấn.
Lịch sử
300px|phải|nhỏ|Bản đồ tỉnh Hưng Yên năm 1891 Tỉnh Hưng Yên nguyên thuộc thừa tuyên Sơn Nam đặt vào năm Quang Thuận thứ 10 đời Lê (1466). Đến năm Cảnh Hưng thứ 2 (1741) thì chia thành Sơn Nam Thượng và Sơn Nam Hạ. Đời nhà Nguyễn năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), Sơn Nam Thượng được đổi thành trấn Sơn Nam còn Sơn Nam Hạ thì gọi là trấn Nam Định. Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), tỉnh Hưng Yên được thành lập gồm các huyện Đông Yên, Kim Động, Ân Thi, Tiên Lữ, Phù Dung của trấn Sơn Nam và Thần Khê, Hưng Nhân, Duyên Hà của trấn Nam Định (các huyện Thần Khê, Duyên Hà  và Hưng Nhân  sau bị cắt vào tỉnh Thái Bình mới thành lập).
Tuy là tỉnh "mới" chỉ hơn 553 năm, vùng đất Hưng Yên đã nổi danh từ thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh trước đó với Phố Hiến, vốn là thương cảng đô hội quan trọng bậc nhất ở Đàng Ngoài. Thuyền bè ngược sông Hồng lên Thăng Long "Kẻ Chợ" đều phải dừng ở Phố Hiến đợi giấy phép nên Phố Hiến trở thành tụ điểm sầm uất. Người Tàu, người Nhật và người Tây phương đều đến đấy buôn bán. Do vậy dân gian đã có câu: "Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì phố Hiến".
Ngày 27 tháng 1 năm 1968, tỉnh Hưng Yên hợp nhất với tỉnh Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng.
Ngày 11 tháng 3 năm 1977, hợp nhất 2 huyện Phù Cừ và Tiên Lữ thành huyện Phù Tiên; hợp nhất 2 huyện Văn Giang và Yên Mỹ thành huyện Văn Yên ; hợp nhất 2 huyện Văn Lâm và Mỹ Hào thành huyện Văn Mỹ.
Ngày 24 tháng 2 năm 1979, hợp nhất 2 huyện Kim Động và Ân Thi thành huyện Kim Thi; hợp nhất huyện Văn Mỹ và một phần huyện Văn Yên thành huyện Mỹ Văn ; hợp nhất phần còn lại của huyện Văn Yên và huyện Khoái Châu thành huyện Châu Giang.
Ngày 27 tháng 1 năm 1996, chia huyện Kim Thi thành 2 huyện: Kim Động và Ân Thi.
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, tái lập tỉnh Hưng Yên từ tỉnh Hải Hưng. Khi tách ra, tỉnh Hưng Yên có 6 đơn vị hành chính gồm thị xã Hưng Yên và 5 huyện: Ân Thi, Châu Giang, Kim Động, Mỹ Văn, Phù Tiên.
Ngày 24 tháng 7 năm 1999, chia huyện Châu Giang thành 2 huyện: Khoái Châu và Văn Giang; chia huyện Mỹ Văn thành 3 huyện: Mỹ Hào, Văn Lâm, Yên Mỹ.
Ngày 19 tháng 1 năm 2009, chuyển thị xã Hưng Yên thành thành phố Hưng Yên.
Ngày 1 tháng 5 năm 2019, chuyển huyện Mỹ Hào thành thị xã Mỹ Hào.
Kinh tế
nhỏ|phải|250px| [[Ecopark Văn Giang, Hưng Yên]] nhỏ|phải|456x456px| Khu Công nghiệp Thăng Long II Mỹ Hào - Yên Mỹ (Hưng Yên) nhỏ|250px| [[Tập tin:Ecopark Hung Yen.jpg|nhỏKhu Đô thị Xuân Quan Văn Giang (Hưng Yên)|thế=]]
Năm 2022 tăng trưởng GRDP đạt 13,4% giá trị sản xuất công nghiệp tăng 10,5%, xây dựng tăng 41,52%; thương mai dịch vụ tăng 19,32%, nông nghiệp thủy sản tăng 2,5%.
Cơ cấu lao động: nông, lâm nghiệp và thủy sản 21%; công nghiệp và xây dựng 47%; thương mại, dịch vụ 32%.
Cơ cấu kinh tế: Cơ cấu kinh tế: nông, lâm nghiệp và thủy sản 7,49%; công nghiệp và xây dựng 63,91%; dịch vụ 28,6%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm 6,7%.
GRDP đầu người đạt 102,3 triệu đồng tăng 16% so với năm 2021.
Kim ngạch xuất khẩu 6,3 tỷ $.
Trên địa bàn tỉnh có 104 chợ 24 siêu thị 2 trung tâm thương mại đang được xây dựng.
Thu ngân sách năm 2022 đạt 50.850 tỷ đồng bằng 260% dự toán tăng 2,67 lần so với năm 2021. Tổng vốn đầu tư phát triển 57.600 tỷ đồng tăng 46%.
Chỉ số CPI xếp hạng 39/63, PAPI xếp hạng 5/63, PARINDEX xếp hạng 12/63, SIPAS xếp hạng 3/63 tỉnh, thành phố.
Tỉnh đã hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới vào năm 2020. Hiện nay, tỉnh đã có 5 khu dân cư được công nhận là khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu.
Tỷ lệ đô thị hóa đạt 41,5%. Tỷ lệ hộ nghèo 1,3% (theo mức chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016-2020); còn theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2021-2025 là 1,8%. Trong đó tỷ lệ hộ nghèo có nhà ở kiên cố 94,4% bán kiên cố 5,5%.
Diện tích nhà ở bình quân 28m2/ người.
Hưng Yên là một tỉnh công nghiệp phát triển nhanh và mạnh của miền Bắc.
Toàn tỉnh hiện có 18 khu công nghiệp (KCN) đã được quy hoạch với quy mô gần 5.000 ha, trong đó có 11 KCN đã đi vào hoạt động: KCN Phố Nối A (688,94 ha), KCN Thăng Long 2 (525,7 ha), KCN Dệt May Phố Nối B (121,81 ha), KCN Minh Quang (150 ha), KCN Minh Đức (198 ha), KCN Viglacera Yên Mỹ (280ha), KCN Yên Mỹ 2 (313,5 ha), Khu công nghiệp Sạch (143,08 ha), KCN số 5 (192,64 ha). Một số KCN hiện đang được nhà đầu tư xây dựng hạ tầng: KCN Lý Thường Kiệt (300 ha), KCN Tân Dân (200 ha), KCN Kim Động (100 ha), KCN số 3 (159,71 ha). Bên cạnh đó còn các KCN đang kêu gọi đầu tư là KCN số 1 (263,85 ha), KCN số 4 (445 ha), KCN Thổ Hoàng (250 ha) KCN số 6 (308,2 ha) và KCN số 7 (198,56 ha), KCN Bãi Sậy, KCN Tân Á Đại Thành...
Ngoài ra tỉnh còn quy hoạch 40 cụm công nghiệp tổng diện tích hơn 1700 ha như: CCN Tân Quang- Như Quỳnh, CCN làng nghề Minh Khai, CCN Chỉ Đạo - Đại Đồng, CCN Lạc Đạo, CCN Minh Hải, CCN Hòa Phong, CCN Phùng Chí Kiên, CCN Đồng Than, CCN Minh Châu- Việt Cường, CCN Đặng Lễ, CCN Kim Động, CCN Chính Nghĩa, CCN Phạm Ngũ Lão- Nghĩa Dân, CCN Đa Lộc, CCN Thiện Phiến, CCN Đình Cao, CCN Dị Chế, CCN Đông- Nam Khoái Châu...
Sản phẩm công nghiệp của tỉnh rất đa dạng là dệt may, giày da, ô tô, xe máy, điện tử, điện dân dụng, công nghiệp thực phẩm, cơ khí chính xác, thép xây dựng... Cơ cấu theo hướng phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ đang là chủ đạo. Tính đến tháng 6 năm 2022, tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hưng Yên có hơn 211 doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký thực hiện 515 dự án đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký là 6099,5 triệu đô la Mỹ, bao gồm: 268 dự án đầu tư thứ cấp có tổng vốn đầu tư đăng ký là 5.067 triệu đô la Mỹ và 02 dự án đầu tư hạ tầng KCN có vốn đầu tư đăng ký là 298 triệu đô la Mỹ. Tổng diện tích đất thuê sử dụng của các dự án FDI thứ cấp tại các khu công nghiệp là 545 ha. Hiện nay, đã có 20 quốc gia, vùng lãnh thổ đăng ký thực hiện dự án đầu tư tại các KCN trên địa bàn tỉnh. Nhật Bản dẫn đầu với 142 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký là 3.526,3 triệu đô la Mỹ, chiếm 52,6% về số dự án và 65,7% tổng vốn đầu tư; Hàn Quốc đứng thứ hai với 48 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký là 618,4 triệu đô la Mỹ, chiếm 17,8% về số dự án và 11,5% tổng vốn đầu tư; Trung Quốc đứng thứ ba với 28 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký là 356,2 triệu đô la Mỹ, chiếm 10,4% về số dự án và 6,6 % tổng vốn đầu tư; tiếp đến là Hồng Kông với 16 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký là 203 triệu đô la Mỹ, Singapore với 07 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký là 132,1 triệu đô la Mỹ,... Tổng số lao động sử dụng của các doanh nghiệp FDI hiện nay khoảng 60.000 người.
Đến nay toàn tỉnh có trên 8.324 doanh nghiệp số vốn đăng ký khoảng 156.199 tỷ đồng với doanh thu đạt trên 400.000 tỷ đồng.
Bình quân 6,5 doanh nghiệp/1000 dân. Tổng số lao động trong các doanh nghiệp 221.557 người. Thu nhập bình quân một tháng của người lao động trong doanh nghiệp trên 8,7 triệu đồng.
Nhưng phân hoá kinh tế không đồng đều giữa các khu vực trong tỉnh đang gây khó khăn cho việc thu hút đầu tư và phát triển kinh tế của tỉnh cũng như cho những vùng, khu vực kinh tế còn chậm phát triển trong tỉnh. Tình hình đó đang dần được cải thiện rõ rệt khi cao tốc 5B (con đường rộng 8 làn hiện đại bậc nhất Việt Nam, xuất phát từ cầu Thanh Trì đến thành phố cảng Hải Phòng chạy qua các huyện Văn Giang, Yên Mỹ, Ân Thi với tổng chiều dài 29 km) đi vào hoạt động; bên cạnh đó là các tuyến đường trọng điểm đã và đang được đầu tư nâng cấp mở rộng đường Tân Phúc- Võng Phan (kết nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với Mỹ Hào, Ân Thi, Phù Cừ, Hưng Hà), Đường liên tỉnh Hà Nội Hưng Yên kéo dài (Văn Giang, Yên Mỹ, Khoái Châu, Mỹ Hào, Văn Lâm), Đường kết nối di sản sông (thành phố Hưng Yên- Kim Động- Khoái Châu- Văn Giang- Gia Lâm), đường tỉnh 376 (chạy theo hướng Bắc - Nam cắt quốc lộ 39A theo hướng tuyến mới kết nối Tiên Lữ, Ân Thi, Yên Mỹ, Văn Giang, Văn Lâm); quốc lộ 38B (nối từ chợ Gạo đi qua Tiên Lữ, Phù Cừ sang Hải Dương); và đường nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình sẽ làm cân bằng kinh tế giữa các vùng trong tỉnh.
Hiện nay trên địa bàn tỉnh có rất nhiều các khu đô thị mới xây dựng với quy hoạch rất hiện đại và văn minh như Khu đô thị Ecopark, Vinhomes Ocean Park 2 The Empire, Vinhomes Đại An, V-GreenCity Phố Nối, và nhiều dự án đô thị lớn đang được triển khai xây dựng như Khu đô thị Xuân Cầu, Khu nhà ở và dịch vụ đô thị công nghiệp Như Quỳnh, khu đô thị sinh thái Sen Hồ 1&2, Khu đô thị Hòa Phát ForeStar, Khu đô thị đại học Phố Hiến... đang làm thay đổi rõ rệt bộ mặt đô thị của tỉnh.
Tỉnh đang hình thành các khu vực công nghiệp và đô thị mới phát triển năng động có tính kết nối chặt chẽ và rộng lớn đặc biệt là khu vực phía Bắc tỉnh với các trung tâm công nghiệp và đô thị lớn sẽ hình thành vùng đô thị hiện đại trong tương lai như thị xã Mỹ Hào, Văn Giang, Văn Lâm, Yên Mỹ. Tốc độ đô thị hóa đang diễn ra rất nhanh chóng, tỷ lệ đô thị hóa tính đến hết năm 2022 đạt 43,5%.
Giáo dục - đào tạo
Năm 2021, tỉnh có tổng số 422/534 trường học các cấp được công nhận trường chuẩn Quốc gia. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THPT đạt 92,01%, tỷ lệ trúng tuyển đại học 66,37%.
Danh sách các trường cao đẳng - đại học tại tỉnh Hưng Yên
Về văn học dân gian, ngoài cái chung của văn học dân gian đồng bằng Bắc Bộ, còn có những cái riêng mà chỉ Hưng Yên mới có, chẳng hạn hát trống quân - một lối hát phổ biến ở Hưng Yên xưa kia, hiện nay vẫn còn giữ được. Ngoài ra, còn có các thể loại hát ả đào, hát chèo,... Hưng Yên là vùng đất địa linh nhân kiệt, luôn đóng góp bậc hiền tài cho đất nước ở mỗi thời đại. Tỉnh có 4 trạng nguyên trên tổng số 53 trạng nguyên của cả nước. Hiện nay, Văn miếu Xích Đằng còn lưu trên bia đá tên hàng trăm tiến sĩ khoa bảng của tỉnh trong các thời kỳ phong kiến.
Một số câu ca dao tiêu biểu về tỉnh: Đố ai quên được nhãn lồng Hưng Yên
Thể dục - Thể thao
Năm 2019, tỉnh đã tham gia 27 giải thể thao quốc gia, đạt 106 huy chương các loại, trong đó 20 huy chương Vàng, 29 huy chương Bạc và 57 huy chương Đồng. Có 19 VĐV đạt đẳng cấp quốc gia.
Năm 2022 với 55 vận động viên tham dự, thi đấu ở 9 môn, đoàn thể thao Hưng Yên đã giành được 3 huy chương Vàng, 4 huy chương Bạc và 13 huy chương Đồng, xếp thứ 44/65 đoàn tham dự Đại hội Thể dục Thể thao toàn quốc.
Ngày 24 tháng 4 năm 2018, Câu lạc bộ bóng đá Phố Hiến ra mắt người hâm mộ đã đánh dấu sự kiện lần đầu tiên tỉnh Hưng Yên có đội bóng thi đấu tại Giải bóng đá Hạng Nhì Quốc gia Việt Nam. Ngay trong năm đầu tiên thành lập, với dàn cầu thủ trẻ nòng cốt là các cầu thủ của Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ PVF, thầy trò huấn luyện viên Hứa Hiền Vinh đã xuất sắc thăng hạng giành quyền lên chơi tại Giải bóng đá hạng nhất quốc gia 2019. Cũng trong mùa giải Giải bóng đá Hạng Nhất Quốc gia Việt Nam đầu tiên, Câu lạc bộ bóng đá Phố Hiến đã giành ngôi Á quân và đoạt vé tham dự trận playoff lên Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam nhưng đã thất bại 0 - 1 trước Câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa.
Y tế
Tỉnh Hưng Yên có mạng lưới y tế từ tỉnh đến xã khá hoàn thiện, tuyến tỉnh có 2 bệnh viện đa khoa, 6 bệnh viện chuyên khoa, 4 trung tâm, 2 chi cục; tuyến huyện có 10 trung tâm y tế và 155 trạm y tế xã, phường, thị trấn với tổng số cán bộ, nhân viên y tế toàn ngành hơn 4.000 người trong đó có 1172 bác sỹ, tổng số giường bệnh 3880 giường, tỷ lệ trẻ em dưới một tuổi được tiêm chủng đầy đủ bình quân 97%. Với 100% y tế các xã được công nhận đạt chuẩn Quốc gia. Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế 92,5%.
Bệnh viện tuyến tỉnh:
Trung tâm Y tế tuyến tỉnh:
Chi cục thuộc Sở:
Trung tâm Y tế huyện, thị xã, thành phố:
Thông tin liên lạc
Hạ tầng thông tin không ngừng được đầu tư phát triển. Chỉ số sẵn sàng cho phát triển CNTT-TT của tỉnh xếp thứ 13/63 cả nước.
Dân số
Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2021, diện tích là 930,20 km², dân số tỉnh đạt 1.284,600 người. Dân số thành thị là 213.600 người (16,63%), dân số nông thôn là 1.071.000 người (83,37%). Dân số nam là 644.100 người, dân số nữ là 640.400 người. Mật độ dân số đạt 1.381 người/km², xếp thứ 4 cả nước sau thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Bắc Ninh.
Khoái Châu là huyện có số dân lớn nhất 189.070 người, Văn Lâm là huyện có mật độ cao nhất 1805 người/ km2.
Thành phần dân số
Khi mới tái lập tỉnh 1997 tỷ lệ dân số làm nông nghiệp rất cao, ước tính 50-55%. Tuy nhiên, gần đây tỷ lệ này thay đổi một cách nhanh chóng do tốc độ phát triển của công nghiệp, dịch vụ có xu hướng tăng nhanh hơn. Tỷ lệ dân số làm nông nghiệp năm 2008 ước tính còn 40-45%, công nghiệp 45%, dịch vụ 13%, năm 2010 công nghiệp chiếm 48,12% và đến năm 2015 công nghiệp 48,98%; năm 2018, công nghiệp, xây dựng chiếm 51,56%, thương mại, dịch vụ chiếm 37,86% tỷ trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, Năm 2018 tỉ lệ dân số làm nông nghiệp còn 10,58%. Thành phần dân số sống ở đô thị là 44% và nông thôn là 56%. Số người biết chữ đạt 99%, tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo chiếm 26,7%., tỷ lệ thất nghiệp 2,67%.
Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên 10,8%, Tỷ suất sinh 2,43 con/ phụ nữ, Tỷ lệ tăng dân số bình quân 1,11%, Tỷ suất nhập cư bình quân 4,74%, xuất cư bình quân 3,94%, di cư 0,78%.
Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên biết chữ trên 98%. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên 680.500 người chiếm 52% dân số.
Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, toàn tỉnh có 5 tôn giáo khác nhau đạt 40.858 người, nhiều nhất là Công giáo có 26.226 người, tiếp theo là Phật giáo có 4.556 người. Còn lại các tôn giáo khác như đạo Tin Lành có 72 người, Hồi giáo có 3 người và Phật giáo Hòa Hảo chỉ có 1 người.
Di tích lịch sử
Hưng Yên là vùng đất cổ với hơn 1.800 di tích và trên 400 lễ hội văn hóa truyền thống. Có 446 di tích đã được xếp hạng trong đó có 172 di tích quốc gia, 3 di tích quốc gia đặc biệt được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng cấp Quốc gia, đứng thứ 3 cả nước về số lượng di tích cấp Quốc gia (sau Hà Nội với hơn 1200 di tích cấp quốc gia và Bắc Ninh với 204 di tích cấp quốc gia). Ngoài ra còn có 271 di tích cấp tỉnh, 6 bảo vật quốc gia.
Một số di tích tiêu biểu trên địa bàn tỉnh:
Ẩm thực
Các đặc sản, ẩm thực địa phương ở Hưng Yên rất đa dạng (chỉ sau Hà Nội) đặc trưng của vùng đồng bằng sông Hồng và vùng Bắc Bộ. Có thể kể đến như: nhãn lồng Hưng Yên, bánh tẻ Phụng Công, miến rong Lại Trạch, bánh chưng chợ Đầu, canh cá rô đồng Hiệp Cường, giò bì phố Xuôi, vải trứng Phù Cừ, củ ấu Tiên Lữ, bánh khúc Văn Giang, bún tươi Thị Trung, hạt sen Hưng Yên, miến rong Phương Trù, tương Bần, mứt bí thôn Dâu, mọc nấu bóng Như Quỳnh, thịt chuột Nghĩa Trụ, bún thang lươn phố Hiến, nghệ Chí Tân, rượu Trương Xá, kẹo lạc, vải lai chín sớm Phù Cừ, gà Đông Tảo, đậu phụ An Vĩ, cá mòi sông Hồng, giò chả Đình Dù, nhãn Miền Thiết, cơm nắm Lạc Đạo, mứt táo làng Vị, chè con ong, chè hạt sen long nhãn, bưởi Hoàng, đường mật Kệ Châu, táo thiện phiến, long nhãn Hồng Nam, bún Viên Tiêu, nem chua Bình Lương, tôm cuốn Yên Vĩnh, bánh khoai chợ Đậu, củ niễng Hồng Châu, cam Văn Giang, bánh tro (âm) Văn Lâm, trà cúc hoa Nghĩa Trai, bánh dày giò Lạc Đạo, nếp thơm Yên Mỹ, ếch om Phượng Tường, dưa kiệu Tân Nhuế, chè kho Khoái Châu, giò chả Trai Trang, đậu nướng Xuân Lôi, bánh đa Trà Phương, vật vờ sông Hồng, thịt nướng Đình Dù, cá kho An Vĩ, mì gạo Nội Mai, bánh mì Việt Cường, cam Đồng Thanh, chả gà Tiểu Quan, bóng bì Tân Quang, nhãn Hương Chi, giò lây Hưng Yên, trà hạt é Nghĩa Trai, quất Văn Giang, bánh giò, cháo Hà Linh, ruốc Phú Thị, rượu Lạc Đạo, sấu Tuấn Dị, chuối tiêu hồng Khoái Châu, canh cá rô Hưng Yên, bún khô Nghĩa Giang, mứt Thiết Trụ, bánh cuốn Mễ Sở, mật ong hoa nhãn, bánh dày làng Gàu.
Nghệ thuật chèo ở Hưng Yên
Nghệ thuật chèo được hình thành từ thế kỷ 10 tại Kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình) dưới thời nhà Đinh. Ưu bà Phạm Thị Trân đã truyền dạy nghệ thuật chèo cho cung nữ và quân lính. Sau đó chèo phát triển rộng ra lãnh thổ Đại Cồ Việt (vùng châu thổ Bắc Bộ và các tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh trở ra). Vào thế kỷ 15, vua Lê Thánh Tông đã không cho phép biểu diễn chèo trong cung đình. Chèo trở về với nông dân, gắn liền với sinh hoạt đời sống, hội hè của người Việt.
Nghệ thuật chèo Đồng bằng sông Hồng trở thành cái nôi chèo với Tứ chiếng chèo Đông, Đoài, Nam, Bắc. Chiếng Chèo là những phường Chèo hoạt động trong một vùng văn hóa, địa lý nhất định. Phong trào hát chèo xưa phân vùng chèo châu thổ sông Hồng thành 4 chiếng chèo Đông, chèo Đoài, chèo Nam, chèo Bắc với kinh đô Thăng Long - Hà Nội ở vị trí trung tâm. Mỗi chiếng có những ngón nghề riêng, kỹ thuật riêng, khó lưu truyền và phát triển ra đến bên ngoài do sự khác nhau trong phong cách nghệ thuật dựa trên cơ sở dân ca, dân vũ và văn hóa địa phương, chỉ người trong chiếng mới diễn được với nhau. Chiếng chèo Đông gồm khu vực các tỉnh Hải Dương, Hải Phòng, Quảng Ninh và 2 huyện Mỹ Hào, Ân Thi của Hưng Yên. Vùng này xưa là trấn Hải Đông. Chèo xứ Đông mang âm hưởng của ca trù, hát đúm và trống quân. Chiếng chèo Bắc gồm Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, bắc Hà Nội và 2 huyện Văn Lâm, Văn Giang của Hưng Yên. Chiếng chèo Nam gồm khu vực nam Hà Nội và các tỉnh Hà Nam, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình và 6 huyện phía nam Hưng Yên. Vùng này xưa là trấn Sơn Nam. Chèo xứ Nam mang âm hưởng của hát văn, hát xẩm, dân ca Hà Nam. Trung tâm của Hưng Yên thuộc chiếng chèo Nam nhưng một phần phía bắc lại thuộc chiếng chèo Bắc và một phần phía đông tỉnh thuộc chiếng chèo Đông và có một thời gian nơi đây sáp nhập với Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Do đặc tính đó mà nghệ thuật chèo ở Hưng Yên có sự giao thoa, mang cả âm hưởng chủ đạo của chiếu chèo Nam, ảnh hưởng nhiều bởi chiếu chèo Đông và ít hơn bảo chiếng chèo Bắc.
Hưng Yên là đất chèo gốc, là cái nôi của các làn điệu chèo cổ. Trong bảy vị tổ chèo từ thời Đinh đến thời Lý được Lương Thế Vinh chép trong Hý phường phả lục thì có hai vị ở Hưng Yên. Vùng đất này đã sản sinh ra những nghệ sĩ nổi tiếng như các vị hậu tổ sân khấu chèo: Đào Văn Só (thời Đinh), Sái Ất (thời Lý) và Đào Thị Huệ (thời Lê). Các nghệ sĩ sau này như: Phạm Đình Nghị, NSND Hoa Tâm (Nhà hát Chèo Hà Nội), NSND Hoàng Lan (Đoàn Chèo Hải Phòng), NSND Tư Liêm (Nhà hát Chèo Việt Nam) và NSND Đinh Mạnh Phóng (Nhà hát Chèo Việt Nam) là những cây đại thụ trong làng chèo Việt Nam.
Nhà hát Chèo Hưng Yên là đơn vị sự nghiệp công lập có thu trực thuộc Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch Hưng Yên. Đây là tổ chức nghệ thuật chuyên nghiệp của tỉnh; có chức năng tổ chức biểu diễn, nghiên cứu, liên kết, hướng dẫn, truyền nghề về nghệ thuật chèo nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị của tỉnh, góp phần bảo tồn và phát triển nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Du lịch
nhỏ|300px|Một mô hình nhà trên đồi ở [[Khu đô thị Ecopark Hưng Yên]] Với hơn 1.800 di tích và trên 400 lễ hội văn hóa truyền thống mang đậm nét văn hóa, phong tục Việt cùng với các giải pháp đồng bộ phát triển du lịch mang tầm chiến lược lâu dài, Hưng Yên đang dần trở thành một địa chỉ hấp dẫn du khách trong và ngoài nước đến với các khu, điểm du lịch của tỉnh như khu di tích qốc gia đặc biệt Phố Hiến (đền Mẫu, đền Trần, chùa Chuông, Văn miếu Xích Đằng...) gắn với phát triển du lịch đường sông; điểm du lịch di tích đền Đa Hoà - Dạ Trạch gắn với tour du lịch sông Hồng; điểm du lịch di tích đền Đậu An; cụm di tích quốc gia đình Đại Đồng, đình Đanh Xá; di tích đền Ghênh và chùa Nôm; khu đô thị sinh thái Ecopark, du lịch cộng đồng gắn với các làng nghề, sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu....
Qua từng năm, số lượng khách du lịch đến với Hưng Yên đều tăng lên đáng kể. Chỉ tính năm 2018, toàn tỉnh đón trên 900.000 lượt khách, tăng 13% so với năm 2017, trong đó khách quốc tế đạt 20.000 lượt, tăng 16% so với năm 2017, khách nội địa đạt 880.000 lượt. Riêng 6 tháng đầu năm 2019, số lượng khách du lịch đến với tỉnh đạt khoảng 670.000 lượt khách, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2018, cả năm ước đạt khoảng 1 triệu lượt khách, tăng khoảng 11%.
Giao thông
Trên địa bàn Hưng Yên có các Quốc lộ sau chạy qua: nhỏ|phải|300px| Cầu Bắc Hưng Hải Xuân Quan - Văn Giang (Hưng Yên) Đường Tỉnh:
Trong thời gian tới tỉnh Hưng Yên sẽ hình thành một số tuyến giao thông đường bộ và đường sắt mới như Đường tỉnh 381B ( Vành đai 3.5 Vùng thủ đô Hà Nội) dài 9,5km, Đường Vành đai 4 dài 19,3km, ĐT.382D ( đường gom vành đai 4) dài 17,7km, Đường kết nối di sản văn hóa du lịch sông Hồng dài 56km, ĐT.381C 10,5 km, ĐT.384B đi trùng cao tốc Chợ Bến - Yên Mỹ dài 10km, ĐT.386C( Đường Tân Phúc- Võng Phan giao ĐT.378) dài 28,1km, ĐT.379C...
Đường thủy: Sông Hồng là ranh giới của Hưng Yên với các tỉnh, thành phía tây, dài 57 km. Sông Luộc là ranh giới với tỉnh Thái Bình dài 25 km. Sông Luộc và sông Hồng giao nhau tại địa phận thành phố Hưng Yên. Ngoài ra còn các sông nhỏ khác như: sông Sặt (sông Kẻ Sặt), sông Chanh, sông Cửu An (sông Cửu Yên), sông Tam Đô, sông Điện Biên,... Hệ thống đại thủy nông Bắc Hưng Hải chủ yếu phục vụ tưới tiêu cho nông nghiệp của tỉnh này.
Năm 2021, vận tải hành khách ước tính đạt 12,7 triệu lượt và 745,3 triệu lượt hành khách km luân chuyển.
Danh nhân
nhỏ|phải|200px|Nguyễn Chấn (1852-1911) Hưng Yên là vùng đất Địa Linh Nhân Kiệt, là nơi sinh ra nhiều người đỗ đạt, nhiều nhân vật tài giỏi được sử sách ca ngợi, nhân dân truyền tụng.
Macarostola thriambica
Macarostola thriambica là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Sri Lanka.
Tham khảo
Thể loại:Macarostola
Sufi giáo
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Six_Sufi_masters.jpg|nhỏ|Sáu bậc thầy Sufi, 1760 nhỏ|phải|250px|Lăng Sufi giáo ở [[Lâm Hạ (thị xã)|Lâm Hạ, Trung Quốc]]nhỏ|phải|250px|Lăng của [[Rukn-e-Alam|Sheikh Rukn-ud-Din Abul Fath tại Multan, Pakistan. Multan được gọi là Thành phố của các vị thánh vì nơi đây có nhiều lăng mộ của các vị thánh sufi]]Sufi giáo (الصوفية al-ṣūfiyya; taṣawwuf), hay Hồi giáo Sufi hay Hồi giáo mật tông được định nghĩa khác nhau là " chủ nghĩa thần bí Hồi giáo ", " chiều hướng nội tâm của Hồi giáo "  hoặc "hiện tượng thần bí trong Hồi giáo", là chủ nghĩa thần bí trong Hồi giáo, "được mô tả... [đặc biệt] các giá trị, thực hành nghi lễ, học thuyết và thể chế " bắt đầu từ rất sớm trong lịch sử Hồi giáo và đại diện cho" biểu hiện chính và kết tinh trung tâm và quan trọng nhất của "thực hành thần bí trong Hồi giáo. Các học viên của Sufism đã được gọi là "Sufis" (từ صُوفِيّ, ṣūfiyy / ṣūfī). Chủ nghĩa Sufism đôi khi bị coi là một " giáo phái ".
Trong lịch sử, người Sufi thường thuộc về các ṭuruq hoặc "nhánh" khác nhau - các giáo đoàn được thành lập xung quanh một đại sư được gọi là wali, người được truyền xuống theo chuỗi trực tiếp của các bậc thầy kế tục trở lại với nhà tiên tri Hồi giáo, Muhammad. Những đơn đặt hàng này đáp ứng cho các buổi tâm linh (majalis) ở những nơi gặp gỡ được gọi là zawiyas, khanqahs hoặc tekke. Họ phấn đấu cho ihsan (sự hoàn hảo của sự thờ phượng), như được nêu chi tiết trong một hadith: "Ihsan là tôn thờ Allah như thể bạn nhìn thấy Ngài; nếu bạn không thể nhìn thấy Ngài, chắc chắn Ngài nhìn thấy bạn." Người Sufis coi Muhammad là al-Insān al-Kāmil, người đàn ông hoàn hảo chính là mẫu mực cho đạo đức của Thượng đế, và coi ông là người lãnh đạo và hướng dẫn tinh thần hàng đầu của họ.
Nhánh Sufi (tariqa) cho thấy nguồn gốc lâu đời nhất của giới luật đầu tiên từ Muhammad qua Ali ibn Abi Talib, với ngoại lệ đáng chú ý của nhánh Naqshbandi, mà có giới luật ban đầu của họ từ Muhammad thông qua Abu Bakr.
Người Sufis được đặc trưng bởi sự khổ hạnh, đặc biệt là bởi sự gắn bó của họ với dhikr, tập tục tưởng nhớ đến Chúa trời, thường được thực hiện sau khi cầu nguyện. Họ được một số người Hồi giáo theo đuổi như một phản ứng chống lại tính thế tục của thời kỳ đầu Umayyad Caliphate (661–750) và đã trải dài một số lục địa và văn hóa trong một thiên niên kỷ, ban đầu thể hiện niềm tin của họ vào tiếng Ả Rập và sau đó mở rộng sang tiếng Ba Tư, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Punjabi và tiếng Urdu, trong số những tiếng khác. Sufis đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành các xã hội Hồi giáo thông qua các hoạt động truyền giáo và giáo dục của họ. Theo William Chittick, "Theo nghĩa rộng, chủ nghĩa Sufism có thể được mô tả là sự thâm nhập hóa và tăng cường đức tin và thực hành Hồi giáo."
Bất chấp sự suy giảm tương đối của các phái Sufi trong kỷ nguyên hiện đại và những lời chỉ trích về một số khía cạnh của chủ nghĩa Sufi bởi các nhà tư tưởng chủ nghĩa hiện đại và những người theo chủ nghĩa Salafist bảo thủ, chủ nghĩa Suf vẫn tiếp tục đóng một vai trò quan trọng trong thế giới Hồi giáo, và cũng ảnh hưởng đến nhiều hình thức tâm linh khác nhau ở phương Tây. Hiệp hội với chủ nghĩa Sufism trên thực tế đã phổ biến rộng rãi trong giới bình dân cũng như những người Hồi giáo uyên bác trước khi thế kỷ 20 ra đời.
Định nghĩa
Từ tiếng Ả Rập tasawwuf (thắp sáng hoặc trở thành người Sufi), thường được dịch là Chủ nghĩa Sufi, thường được các tác giả phương Tây định nghĩa là chủ nghĩa thần bí Hồi giáo. Thuật ngữ tiếng Ả Rập sufi đã được sử dụng trong văn học Hồi giáo với nhiều ý nghĩa, bởi cả những người ủng hộ và phản đối chủ nghĩa Sufi. Các văn bản Sufi cổ điển, nhấn mạnh những lời dạy và thực hành nhất định của Kinh Qur'an và sunnah (những lời dạy và thực hành mẫu mực của nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad), đưa ra định nghĩa về tasawwuf mô tả các mục tiêu đạo đức và tinh thần và hoạt động như công cụ giảng dạy để đạt được thành tựu của họ. Thay vào đó, nhiều thuật ngữ khác mô tả những phẩm chất và vai trò thuộc linh cụ thể đã được sử dụng trong bối cảnh thực tế hơn.
Một số học giả hiện đại đã sử dụng các định nghĩa khác của chủ nghĩa Sufism như "tăng cường đức tin và thực hành Hồi giáo" và "quá trình hiện thực hóa các lý tưởng đạo đức và tinh thần".
Thuật ngữ Sufism ban đầu được giới thiệu vào các ngôn ngữ châu Âu vào thế kỷ 18 bởi các học giả phương Đông, những người chủ yếu xem nó như một học thuyết trí tuệ và truyền thống văn học khác với những gì họ coi là thuyết độc thần vô sinh của Hồi giáo. Trong cách sử dụng học thuật hiện đại, thuật ngữ này dùng để mô tả một loạt các hiện tượng xã hội, văn hóa, chính trị và tôn giáo liên quan đến Sufis.
Từ nguyên
Nghĩa ban đầu của sufi dường như là "một người mặc đồ len (ṣūf ", và Bách khoa toàn thư về đạo Hồi gọi các giả thuyết từ nguyên khác là "không thể giải thích được".   Quần áo len có truyền thống gắn liền với các nhà khổ hạnh và thần bí.   Al-Qushayri và Ibn Khaldun đều bác bỏ mọi khả năng khác ngoài ṣūf trên cơ sở ngôn ngữ.
Một lời giải thích khác theo dõi gốc từ vựng của từ là ṣafā (صفاء), trong tiếng Ả Rập có nghĩa là "sự tinh khiết", và trong bối cảnh này, một ý tưởng tương tự khác về tasawuf được xem là trong Hồi giáo là tazkiyah (تزكية, nghĩa: tự thanh lọc), cũng được sử dụng rộng rãi trong sufi giáo. Hai lời giải thích này được kết hợp bởi Sufi al-Rudhabari (mất 322), người đã nói, "Sufi là người mặc len đứng trên sự tinh khiết".
Những người khác cho rằng từ này xuất phát từ thuật ngữ ahl aṣ-ṣuffah ("những người của đau khổ hoặc băng ghế"), là một nhóm bạn đồng hành nghèo khổ của Muhammad, những người thường xuyên tổ chức các cuộc tụ họp của dhikr, một trong những người bạn đồng hành nổi bật nhất trong số họ là Abu Huraira. Những người đàn ông và phụ nữ ngồi tại al-Masjid an-Nabawi được một số người coi là những người theo đạo Sufi đầu tiên.
Khởi nguồn
Theo Carl W. Ernst, những nhân vật sớm nhất của chủ nghĩa Sufism là chính Muhammad và những người bạn đồng hành của ông (Sahabah). Các mệnh lệnh của Sufi dựa trên "bay'ah" ( بَيْعَة bay'ah, مُبَايَعَة mubāya'ah "cam kết, trung thành") mà Ṣahabah của ông ta trao cho Muhammad. Bằng việc cam kết trung thành với Muhammad, Sahabah đã cam kết phụng sự Chúa. "Verily, those who give Bai'âh (pledge) to you (O Muhammad) they are giving Bai'âh (pledge) to Allâh. The Hand of Allâh is over their hands. Then whosoever breaks his pledge, breaks it only to his own harm, and whosoever fulfils what he has covenanted with Allâh, He will bestow on him a great reward. — [Translation of Quran, 48:10]" Người Sufi tin rằng bằng cách đưa bayʿah (cam kết trung thành) cho một shaykh Sufi hợp pháp, một người đang cam kết trung thành với Muhammad; do đó, một kết nối tâm linh giữa người tìm kiếm và Muhammad được thiết lập. Thông qua Muhammad, Sufis hướng đến việc học hỏi, hiểu và kết nối với Chúa. Ali được coi là một trong những nhân vật chính trong số các Sahaba đã trực tiếp cam kết trung thành với Muhammad, và Sufis khẳng định rằng thông qua Ali, kiến thức về Muhammad và mối liên hệ với Muhammad có thể đạt được. Khái niệm như vậy có thể được hiểu bởi hadith, mà Sufis cho là xác thực, trong đó Muhammad nói, "Tôi là thành phố của tri thức và Ali là cánh cổng của nó". Những người Sufis nổi tiếng như Ali Hujwiri gọi Ali là người có thứ hạng rất cao ở Tasawwuf. Hơn nữa, Junayd của Baghdad coi Ali là sheikh của các nguyên tắc và thực hành của Tasawwuf.
Nhà sử học Jonathan AC Brown lưu ý rằng trong suốt cuộc đời của Muhammad, một số người bạn đồng hành có khuynh hướng "sùng đạo sâu sắc, ngoan đạo và suy ngẫm về những bí ẩn thần thánh" nhiều hơn yêu cầu của đạo Hồi, chẳng hạn như Abu Dhar al-Ghifari. Hasan al-Basri, một tabi, được coi là một "nhân vật sáng lập" trong "khoa học thanh lọc tâm tính".
Các học viên của chủ nghĩa Sufism cho rằng trong giai đoạn phát triển ban đầu của nó, chủ nghĩa Sufism không nói gì khác hơn là sự nội địa hóa của Hồi giáo. Theo một góc nhìn, đó là trực tiếp từ Kinh Qur'an, thường xuyên được đọc thuộc lòng, thiền định và trải nghiệm, chủ nghĩa Sufism đã tiến hành, về nguồn gốc và sự phát triển của nó. Các học viên khác cho rằng chủ nghĩa Sufism là sự mô phỏng chặt chẽ cách làm của Muhammad, qua đó mối liên hệ của trái tim với Thần thánh được củng cố.
Các học giả và học giả hiện đại đã bác bỏ các lý thuyết phương Đông ban đầu khẳng định nguồn gốc phi Hồi giáo của Sufi giáo, Đồng thuận là nó xuất hiện ở Tây Á. Nhiều người khẳng định chủ nghĩa Sufism là duy nhất trong giới hạn của tôn giáo Hồi giáo, và cho rằng chủ nghĩa Sufism phát triển từ những người như Bayazid Bastami, người, với sự tôn kính tột cùng của mình đối với sunnah, đã từ chối ăn dưa hấu vì không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào cho thấy Muhammad đã từng ăn nó. Theo nhà thần bí học cuối thời trung cổ, nhà thơ Ba Tư Jami, Abd-Allah ibn Muhammad ibn al-Hanafiyyah (mất năm 716) là người đầu tiên được gọi là "Sufi".
Những đóng góp quan trọng về kinh sách của đạo này được quy cho Uwais al-Qarani, Hasan of Basra, Harith al-Muhasibi, Abu Nasr as-Sarraj và Said ibn al-Musayyib. Ruwaym, thuộc thế hệ thứ hai của Sufis ở Baghdad, cũng là một nhân vật có ảnh hưởng ban đầu, cũng như Junayd của Baghdad; một số học viên đầu tiên của đạo Sufi là đệ tử của một trong hai người.
Sufi giáo đã có một lịch sử lâu dài trước khi được thể chế hóa sau đó của các giáo lý Sufi thành các mệnh lệnh sùng kính (tarîqât) vào đầu thời Trung Cổ. Lệnh Naqshbandi là một ngoại lệ đáng chú ý đối với quy tắc chung về các mệnh lệnh truy tìm dòng dõi tinh thần của họ thông qua các cháu trai của Muhammad, vì nó truy tìm nguồn gốc của các giáo lý của nó từ Muhammad đến Caliph Hồi giáo đầu tiên, Abu Bakr.
Trong những năm qua, các nhánh Sufi đã ảnh hưởng và được áp dụng bởi nhiều phong trào Shi'i, đặc biệt là Isma'ilism, dẫn đến việc mệnh lệnh Safaviyya chuyển đổi sang Hồi giáo Shia từ Hồi giáo Sunni và sự lan rộng của Chủ nghĩa Mười hai trên khắp Iran. Truyền thống Nizari Ismaili nói riêng từ lâu đã có mối liên hệ chặt chẽ với đạo Sufi.
Các nhánh Sufi bao gồm Ba 'Alawiyya, Badawiyya, Bektashi, Burhaniyya, Chishti, Khalwati, Mevlevi, Naqshbandi, Ni'matullāhī, Uwaisi, Qadiriyya, Qalandariyya, Rifa'i, Sarwari Qadiri, Shadhiliyya, Suhrawardiyya, Tijaniyyah, Zinda Shah Madariya, và những phân nhánh khác.
Như một nhánh của Hồi giáo
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Dance_of_Sufi_Dervishes.jpg|phải|nhỏ|Dancing dervishes, của [[Kamāl ud-Dīn Behzād (khoảng 1480/1490)]] Tồn tại trong cả Hồi giáo Sunni và Shia, chủ nghĩa Sufism không phải là một giáo phái riêng biệt, như đôi khi bị nhầm lẫn, mà là một phương pháp tiếp cận hoặc một cách hiểu về tôn giáo, cố gắng đưa việc thực hành tôn giáo thường xuyên đến "mức độ siêu phàm" thông qua việc đồng thời "hoàn thành... [các bổn phận bắt buộc] tôn giáo" và tìm ra "cách thức và phương tiện để đâm rễ qua 'cánh cổng hẹp' trong sâu thẳm tâm hồn ra vào miền của sự khô cằn thuần khiết không thể giải thích được. Thần khí tự nó mở ra cho Thần tính. " Các nghiên cứu hàn lâm về chủ nghĩa Sufism xác nhận rằng chủ nghĩa Sufism, với tư cách là một truyền thống riêng biệt với Hồi giáo ngoài cái gọi là Hồi giáo thuần túy, thường là sản phẩm của chủ nghĩa phương Đông phương Tây và những người theo chủ nghĩa chính thống Hồi giáo hiện đại.
Là một khía cạnh thần bí và khổ hạnh của Hồi giáo, nó được coi là một phần của giáo lý Hồi giáo liên quan đến việc thanh lọc nội tâm. Bằng cách tập trung vào các khía cạnh tâm linh hơn của tôn giáo, Sufis cố gắng có được kinh nghiệm trực tiếp về Chúa bằng cách sử dụng "khả năng trực giác và cảm xúc" mà một người phải được đào tạo để sử dụng. Tasawwuf được coi là môn khoa học về linh hồn luôn là một phần không thể thiếu của Hồi giáo Chính thống. Trong cuốn Al-Risala al-Safadiyya của mình, ibn Taymiyyah mô tả người Sufis là những người thuộc về con đường của Sunna và đại diện cho nó trong các giáo lý và tác phẩm của họ.
Những khuynh hướng Sufi của Ibn Taymiyya và sự tôn kính của ông đối với những người Sufi như Abdul-Qadir Gilani cũng có thể được nhìn thấy trong bài bình luận hàng trăm trang của ông về Futuh al-ghayb, chỉ bao gồm năm trong số bảy mươi tám bài giảng của cuốn sách, nhưng cho thấy rằng ông coi tasawwuf là điều cần thiết. trong cuộc sống của cộng đồng Hồi giáo.
Trong bài bình luận của mình, Ibn Taymiyya nhấn mạnh rằng tính ưu việt của sharia tạo thành truyền thống tốt nhất trong tasawwuf, và để lập luận về điểm này, ông đã liệt kê hơn một chục bậc thầy ban đầu, cũng như nhiều shaykh đương đại khác như đồng nghiệp Hanbalis của mình, al-Ansari al-Harawi và Abdul-Qadir, và shaykh của riêng sau này, Hammad al-Dabbas là người ngay thẳng. Ông trích dẫn các shaykh thời kỳ đầu (shuyukh al-salaf) như Al-Fuḍayl ibn 'Iyāḍ, Ibrahim ibn Adham, Ma`ruf al-Karkhi, Sirri Saqti, Junayd của Baghdad, và những người khác của những giáo viên đầu tiên, cũng như Abdul- Qadir Gilani, Hammad, Abu al-Bayan và những người khác của những bậc thầy sau này - rằng họ không cho phép những người theo con đường Sufi rời khỏi lệnh cấm và sự cấm đoán của thần thánh.
Al-Ghazali tường thuật trong Al-Munqidh min al-dalal:"The vicissitudes of life, family affairs and financial constraints engulfed my life and deprived me of the congenial solitude. The heavy odds confronted me and provided me with few moments for my pursuits. This state of affairs lasted for ten years, but whenever I had some spare and congenial moments I resorted to my intrinsic proclivity. During these turbulent years, numerous astonishing and indescribable secrets of life were unveiled to me. I was convinced that the group of Aulia (holy mystics) is the only truthful group who follow the right path, display best conduct and surpass all sages in their wisdom and insight. They derive all their overt or covert behaviour from the illumining guidance of the holy Prophet, the only guidance worth quest and pursuit."
Chính thức hóa học thuyết
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:A_Sufi_in_Ecstasy_in_a_Landscape_LACMA_M.73.5.582.jpg|trái|nhỏ|Người Sufi trong trạng thái cực lạc. Iran, Isfahan (khoảng 1650-1660) Vào thế kỷ thứ mười một, Sufi giáo, trước đây là một xu hướng ít được "hệ thống hóa" trong lòng mộ đạo Hồi giáo, bắt đầu được "đặt hàng và kết tinh" thành các nhánh vẫn tiếp tục cho đến ngày nay. Tất cả những đơn đặt hàng này được thành lập bởi một học giả Hồi giáo lớn, và một số lớn nhất và phổ biến nhất bao gồm Suhrawardiyya (sau Abu al-Najib Suhrawardi [mất năm 1168), Qadiriyya (sau Abdul-Qadir Gilani [mất năm 1166]), Rifa'iyya (sau Ahmed al-Rifa'i [mất năm 1182]), Chishtiyya (sau Moinuddin Chishti [mất 1236]), Shadiliyya (sau Abul Hasan ash-Shadhili [mất 1258]), Hamadaniyyah (sau Sayyid Ali Hamadani [mất năm 1384], Naqshbandiyya (sau Baha-ud-Din Naqshband Bukhari [mất năm 1389]). Trái ngược với nhận thức phổ biến ở phương Tây, tuy nhiên, cả những người sáng lập ra những mệnh lệnh này cũng như những người theo của họ đều không bao giờ coi mình là bất cứ thứ gì khác ngoài những người Hồi giáo Sunni chính thống, và trên thực tế, tất cả những mệnh lệnh này đều gắn với một trong những bốn trường phái pháp lý chính thống của Hồi giáo Sunni. Do đó, trật tự Qadiriyya là Hanbali, với người sáng lập, Abdul-Qadir Gilani, là một luật gia nổi tiếng; Chishtiyya là Hanafi; lệnh Shadiliyya là Maliki; và đơn đặt hàng Naqshbandiyya là Hanafi. Như vậy, chính vì đã được lịch sử chứng minh rằng "nhiều người bảo vệ lỗi lạc nhất của chính thống Hồi giáo, chẳng hạn như Abdul-Qadir Gilani, Ghazali, và Sultan Ṣalāḥ ad-Dīn (Saladin) có liên hệ với chủ nghĩa Sufism" các nghiên cứu phổ biến của các nhà văn như Idries Shah liên tục bị các học giả coi thường khi truyền đạt hình ảnh ngụy biện rằng "Sufi giáo" khác biệt với "Hồi giáo".
Vào cuối thiên niên kỷ thứ nhất, một số sách hướng dẫn bắt đầu được viết tóm tắt các học thuyết của Sufi giáo và mô tả một số thực hành điển hình của Sufi. Hai trong số này nổi tiếng nhất hiện đã có bản dịch tiếng Anh: Kashf al-Mahjûb của Ali Hujwiri và Risâla của Al-Qushayri.
Hai trong số những luận thuyết vĩ đại nhất của al-Ghazali là Sự hồi sinh của Khoa học Tôn giáo và cái mà ông gọi là "bản chất của nó", Kimiya-yi sa'ādat. Ông cho rằng Sufi giáo có nguồn gốc từ kinh Qur'an và do đó tương thích với tư tưởng Hồi giáo chính thống và không mâu thuẫn với Luật Hồi giáo theo cách nào - thay vào đó là điều cần thiết để hoàn thiện nó. Những nỗ lực không ngừng của cả các học giả Hồi giáo được đào tạo theo truyền thống và các học giả phương Tây đang làm cho các tác phẩm của al-Ghazali được dịch sang tiếng Anh rộng rãi hơn, cho phép độc giả nói tiếng Anh tự đánh giá sự tương thích của Luật Hồi giáo và Sufi giáo. Một số phần của Sự hồi sinh của Khoa học Tôn giáo đã được xuất bản trong bản dịch của Hiệp hội Văn bản Hồi giáo. Một bản dịch tóm tắt (từ bản dịch tiếng Urdu) của The Alchemy of Happiness đã được xuất bản bởi Claud Field (ISBN 978-0935782288) vào năm 1910. Nó đã được dịch toàn bộ bởi Muhammad Asim Bilal (2001).
Tăng cường ảnh hưởng
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Jahangir_with_sufi.jpg|nhỏ|Một [[Mughal thu nhỏ|bức tranh thu nhỏ của Mughal có niên đại từ đầu những năm 1620 mô tả hoàng đế Mughal Jahangir (mất năm 1627) thích tiếp kiến vị thánh Sufi hơn những người cùng thời với ông, Sultan Ottoman và Vua Anh James I (mất năm 1625); bức tranh được viết bằng tiếng Ba Tư: "Mặc dù những shah bề ngoài đứng trước mặt anh ta, anh ta vẫn chăm chú nhìn vào những trận dervishes."]] Về mặt lịch sử, Sufi giáo đã trở thành "một phần cực kỳ quan trọng của Hồi giáo" và là "một trong những khía cạnh phổ biến nhất và có mặt khắp nơi của đời sống Hồi giáo" trong nền văn minh Hồi giáo từ đầu thời kỳ trung cổ trở đi, khi nó bắt đầu xâm nhập vào gần như tất cả các lĩnh vực chính. các khía cạnh của đời sống người Hồi giáo Sunni ở các khu vực trải dài từ Ấn Độ và Iraq đến Balkan và Senegal.
Sự trỗi dậy của nền văn minh Hồi giáo đồng thời mạnh mẽ với sự truyền bá triết học Sufi trong Hồi giáo. Sự lan truyền của chủ nghĩa Sufism được coi là một yếu tố quyết định trong việc truyền bá Hồi giáo, và trong việc tạo ra các nền văn hóa Hồi giáo toàn vẹn, đặc biệt là ở châu Phi và châu Á. Các bộ lạc Senussi của Libya và Sudan là một trong những người theo chủ nghĩa Sufism mạnh nhất. Các nhà thơ và triết gia Sufi như Khoja Akhmet Yassawi, Rumi, và Attar of Nishapur (khoảng 1145 - 1221) đã tăng cường đáng kể sự truyền bá văn hóa Hồi giáo ở Anatolia, Trung Á và Nam Á. Sufi giáo cũng đóng một vai trò trong việc tạo ra và truyền bá văn hóa của thế giới Ottoman, và trong việc chống lại chủ nghĩa đế quốc châu Âu ở Bắc Phi và Nam Á. liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp%20tin:Blagaj_%E2%80%93_Vrelo_Bune_5.jpg|trái|nhỏ|[[Vrelo Bune|Blagaj Tekke, được xây dựng c. 1520 bên cạnh Buna Wellspring hang dưới một dọc cao đá vôi vách đá, trong Blagaj, Bosnia. Quần thể tự nhiên và kiến trúc, được đề xuất để được UNESCO khắc ghi, tạo thành một quần thể khép kín về mặt không gian và địa hình, và là Di tích Quốc gia của Bosnia. ]] Giữa thế kỷ 13 và 16, Sufi giáo đã sản sinh ra một nền văn hóa trí tuệ phát triển mạnh mẽ trên khắp thế giới Hồi giáo, một "Thời đại vàng" mà các đồ khảo cổ vật chất vẫn tồn tại. Ở nhiều nơi, một người hoặc một nhóm sẽ cung cấp waqf để duy trì một nhà nghỉ (được biết đến với tên gọi khác là zawiya, khanqah hoặc tekke) để cung cấp nơi tụ tập cho những người yêu thích Sufi, cũng như chỗ ở cho những người lưu động tìm kiếm kiến thức. Hệ thống tài trợ tương tự cũng có thể chi trả cho một khu phức hợp các tòa nhà, chẳng hạn như bao quanh Nhà thờ Hồi giáo Süleymaniye ở Istanbul, bao gồm nhà nghỉ cho những người tìm kiếm Sufi, một nhà tế bần có bếp nơi những người tìm kiếm này có thể phục vụ người nghèo và/hoặc hoàn thành một thời gian nhập đạo, một thư viện và các cấu trúc khác. Không có lĩnh vực quan trọng nào trong nền văn minh của Hồi giáo không bị ảnh hưởng do Sufi giáo trong thời kỳ này.
Thời kỳ hiện đại
Sự phản đối đối với các bậc thầy Sufi và các phân nhánh của các dòng Hồi giáo theo chủ nghĩa văn học và hợp pháp hơn tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau trong suốt lịch sử Hồi giáo. Nó diễn ra một hình thức đặc biệt bạo lực vào thế kỷ 18 với sự xuất hiện của phong trào Wahhabi.
Vào khoảng đầu thế kỷ 20, các nghi lễ và học thuyết của Sufi cũng vấp phải sự chỉ trích liên tục từ những nhà cải cách Hồi giáo hiện đại, những người theo chủ nghĩa dân tộc tự do, và vài thập kỷ sau, các phong trào xã hội chủ nghĩa trong thế giới Hồi giáo. Các mệnh lệnh của Sufi bị cáo buộc đã nuôi dưỡng những mê tín phổ biến, chống lại thái độ trí thức hiện đại và cản đường các cải cách tiến bộ. Các cuộc tấn công ý tưởng vào chủ nghĩa Suf đã được củng cố bởi các cải cách nông nghiệp và giáo dục, cũng như các hình thức đánh thuế mới do các chính phủ quốc gia phương Tây thiết lập, làm suy yếu nền tảng kinh tế của các các nhánh Sufi giáo. Mức độ suy giảm các nhánh của Sufi giáo trong nửa đầu thế kỷ 20 khác nhau giữa các quốc gia, nhưng vào giữa thế kỷ này, nhiều nhà quan sát đã nghi ngờ sự tồn tại của các phân nhánh và lối sống Sufi truyền thống.
Tuy nhiên, bất chấp những dự đoán này, Sufi giáo và các phân nhánh Sufi vẫn tiếp tục đóng một vai trò quan trọng trong thế giới Hồi giáo, cũng mở rộng sang các nước thiểu số Hồi giáo. Khả năng thể hiện rõ ràng bản sắc Hồi giáo toàn diện với sự chú trọng nhiều hơn đến lòng mộ đạo cá nhân và nhóm nhỏ đã khiến Sufi giáo đặc biệt phù hợp với bối cảnh được đặc trưng bởi đa nguyên tôn giáo và quan điểm thế tục.