cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khỉ đuôi dài Côn Đảo
Tập tính
Chúng thường sống thành đàn, ít khi gặp một con. Đàn có cấu trúc nhiều đực, nhiều cái, trung bình 2,5 con cái một con đực. Chúng sống thành đàn từ 10-100 con. Con đực đầu đàn thường ít đánh dấu khu vực như các loài khỉ khác. Các con non thường đùa nghịch với nhau trong đàn. Chúng thường đùa với nhau trong vòng hai năm. Con đực thường đùa với con đực, con cái thường đùa với con cái.
Gaspard-Gustave de Coriolis
Gaspard-Gustave de Coriolis hay Gustave de Coriolis (21 tháng 5 năm 1792 tại Paris – 19 tháng 9 năm 1843 tại Paris) là nhà toán học, kiêm vật lý học người Pháp.
Ông từng giữ chức phó giáo sư bộ môn toán tại trường Bách khoa Paris từ 1816 đến 1838.
Ông cũng là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Pháp. Đã từng nghiên cứu về các định luật của chuyển động, nhất là các chuyển động trên mặt đất.
Ông là người đã đưa thuật ngữ "công" vào môn cơ học.
Chú thích
Coriolis, Gaspard-Gustave Coriolis, Gaspard-Gustave Coriolis, Gaspard-Gustave Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 18 Thể loại:Người Paris Thể loại:Nhà vật lý lý thuyết Thể loại:Sinh năm 1792 Thể loại:Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Pháp Thể loại:Chôn cất tại nghĩa trang Montparnasse Thể loại:Nhà khoa học từ Paris
Hiệu ứng Coriolis
khung|Hoạt hình giải thích hiệu ứng Coriolis. Một vật thể chuyển động thẳng đều, trong một [[hệ quy chiếu|hệ quy chiếu quán tính, từ tâm đĩa ra mép, sẽ được quan sát thấy như chuyển động cong trong hệ quy chiếu gắn với đĩa đang quay.]] nhỏ|Gaspard-Gustave de Coriolis Hiệu ứng Coriolis là hiệu ứng xảy ra trong các hệ quy chiếu quay so với các hệ quy chiếu quán tính, được đặt theo tên của Gaspard-Gustave de Coriolis-nhà toán học, vật lý học người Pháp đã mô tả nó năm 1835 thông qua lý thuyết thủy triều của Pierre-Simon Laplace. Nó được thể hiện qua hiện tượng lệch quỹ đạo của những vật chuyển động trong hệ quy chiếu này. Sự lệch quỹ đạo do một loại lực quán tính gây ra, gọi là lực Coriolis. Lực Coriolis được xác định bằng công thức sau:
Với: m là khối lượng của vật, v là véctơ vận tốc của vật, ω là véctơ vận tốc góc của hệ, còn dấu × là tích véctơ. Phương trình trên đây là phương trình véctơ.
Ví dụ
Nếu một vật chuyển động dọc theo đường bán kính theo chiều rời xa trục quay của hệ qui chiếu thì sẽ chịu tác động của một lực theo phương vuông góc với bán kính và theo chiều ngược với chiều quay của hệ. Còn nếu vật chuyển động về phía trục quay thì lực sẽ tác động vào vật theo chiều quay của hệ qui chiếu.
Điều này nghĩa là nếu vật được thả lăn tự do theo phương của bán kính, theo chiều ra phía ngoài, thì nó sẽ quành về ngược chiều quay của hệ qui chiếu. Còn nếu như vật được thả lăn tự do về phía trục thì sẽ ngược lại.
Phương của lực quán tính li tâm thì cùng phương với r nên lực quán tính li tâm không làm cho vật bị lệch quỹ đạo, lực Coriolis có phương vuông góc với mặt phẳng tạo bởi w và v' nên làm cho vật bị lệch hướng quỹ đạo, quả bóng không đứng yên so với người quan sát đứng trên bàn quay mà chuyển động theo một quỹ đạo là một đường cong, viên bi không lăn ra theo đường bán kính mà bị lệch thành đường cong ngược theo chiều quay của đĩa, vật rơi có hiện tượng lệch về phía đông do Trái Đất quay từ Tây sang Đông.
Trên Trái Đất
Trái Đất quay quanh trục của mình, vì thế mà các vật chuyển động trên Trái Đất đều chịu hiệu ứng Coriolis.
Ở phía bắc bán cầu, các vật chuyển động có xu hướng vòng sang phải, còn ở nam bán cầu thì vòng trái (nhìn theo chiều chuyển động của vật). Đối với các vật chuyển động dọc theo đường vĩ tuyến (ở Bắc cũng như Nam Bán Cầu) thì hiệu ứng Coriolis không làm lệch hướng chuyển động mà chỉ làm cho vật nặng hơn lên (khi chuyển động về phương Tây), hoặc nhẹ bớt đi (khi chuyển động về phương Đông). Còn đối với các vật rơi tự do thì chúng đều có điểm rơi lệch về phía Đông so với điểm rọi thẳng đứng của nó (bỏ qua ảnh hưởng của gió). nhỏ|230px|Hiệu ứng Coriolis đối với các dòng [[gió thổi trên bề mặt Trái Đất, mô phỏng cho trường hợp lý tưởng là các dòng gió không ma sát với nhau.]] Hiệu ứng này khó cảm nhận được, do chuyển động quay của Trái Đất rất chậm. Nó chỉ xuất hiện trong các quá trình kéo dài, hoặc tác động vào những vật chuyển động nhanh, hay các vật "tự do" tức là tổng các lực tác động lên nó là nhỏ cỡ độ lớn của lực Coriolis. Sau đây là một vài ví dụ về ảnh hưởng của hiệu ứng Coriolis:
Ví dụ, nếu từ một miền nào đó trên Bắc Bán Cầu có luồng gió bắt đầu thổi về phía Cực Bắc, nghĩa là luồng gió này tiến về những vùng vĩ tuyến có vận tốc dài nhỏ hơn so với nó, do vậy gió thổi tới các miền ở phương Bắc không theo chiều Bắc mà theo chiều Tây-Bắc. Càng xa điểm xuất phát bao nhiêu thì thành phần "phương Đông" càng lớn bấy nhiêu. Đối với người quan sát trên mặt đất thì hiện tượng này trông như thể có một lực nào đấy tác động từ phía Tây về phía Đông. Lực này chính là lực Coriolis.
Hiệu ứng Coriolis phải được để ý tới trong các lĩnh vực như pháo binh, tên lửa đạn đạo (không phải "tên lửa hành trình", vì loại này tự lái tìm mục tiêu), hoa tiêu hàng không, hàng không vũ trụ.
Người đầu tiên đã kiểm chứng bằng thực nghiệm hiệu ứng Coriolis là Léon Foucault, bằng "con lắc Foucault" nổi tiếng của mình.
Tham khảo
C Thể loại:Lực quán tính Thể loại:Hiện tượng vật lý Thể loại:Cơ học cổ điển Thể loại:Xoay tròn
Eupanacra regularis
Eupanacra regularis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ và Đông Nam Á, bao gồm Myanma, Thái Lan, Malaysia (Peninsular) và Indonesia (Sumatra, Borneo, Java). Nó giống với Eupanacra automedon.
Tham khảo
Thể loại:Eupanacra
Oecetis semissalis
Oecetis semissalis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Ditomoidea ivelona
Ditomoidea ivelona là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Ditomoidea
Reczyce, West Pomeranian Voivodeship
Reczyce (Kutzdorfer Eisenhammer) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Boleszkowice, thuộc quận Myślibórz, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới Đức.
Oncocephala sulawesia
Oncocephala sulawesia là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1957.
Tham khảo
Thể loại:Oncocephala
Hyloniscus narentanus
Hyloniscus narentanus là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1909.
Tham khảo
Thể loại:Hyloniscus
Oecetis separata
Oecetis separata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Antiphrisson fuligineus
Antiphrisson fuligineus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Antiphrisson fuligineus được Loew miêu tả năm 1871. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Antiphrisson
Oncocephala tenax
Oncocephala tenax là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1897.
Tham khảo
Thể loại:Oncocephala
Gomal (huyện)
Gomal là một huyện thuộc tỉnh Paktika, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 6,366 người.
Xem thêm
Thể loại:Huyện của Afghanistan
Trò lừa bịp Chiết Mao
Từ năm 2012 đến 2022, Chiết Mao, một biên tập viên của Wikipedia tiếng Trung, đã tạo ra hơn 200 bài viết được liên kết với nhau về các khía cạnh bịa đặt của lịch sử Nga thời Trung Cổ và được coi là một trong những trò lừa bịp lớn nhất trên Wikipedia. Kết hợp giữa yếu tố nghiên cứu với giả tưởng, những bài viết này được hư cấu dựa trên các thực thể có thật bởi Chiết Mao đã sử dụng công cụ dịch tự động để hiểu nguồn tiếng Nga và tự nghĩ thêm chi tiết lấp đầy khoảng trống trong bản dịch. Cô bắt đầu hành vi này từ năm 2010 về các chủ đề lịch sử Trung Quốc, nhưng đã chuyển sang lịch sử Nga vào năm 2012, chủ yếu tập trung vào chủ đề chính trị ở các quốc gia Slav thời Trung Cổ nói riêng. Nhiều bài viết lừa bịp cũng được tạo ra sau đó để chắp nối chi tiết trong những điều bịa đặt ban đầu của cô. Chiết Mao đã trốn tránh sự phát hiện trong hơn một thập kỷ bằng cách lấy được lòng tin cộng đồng khi giả mạo bản thân là một học giả lịch sử Nga, sử dụng tài khoản rối để tạo đồng thuận ảo và lợi dụng thiện chí của cộng đồng rằng các nguồn không rõ ràng của cô phù hợp với nội dung bài viết.
Vào tháng 6 năm 2022, một tiểu thuyết gia người Trung Quốc đã làm sáng tỏ sự lừa bịp của các bài viết này trong một bài đăng trực tuyến, cho biết ban đầu bị thu hút bởi câu chuyện về mỏ bạc Kashin trước khi phát hiện rằng nguồn gốc của nó không thể xác minh. Chiết Mao đã đăng tải lời xin lỗi cùng tháng, thú nhận cô không có bằng cấp giáo dục bậc cao và không thông thạo tiếng Anh hoặc tiếng Nga. Cô cũng cho biết việc sử dụng tài khoản rối là do sự cô đơn và thiếu những mối quan hệ xã hội ngoài đời thực. Các biên tập viên tình nguyện đã chặn tài khoản của Chiết Mao và nhanh chóng xóa số bài viết lừa bịp của cô, mặc dù việc dọn dẹp vẫn được tiếp tục một tháng sau đó. Vụ việc đã làm dấy lên nghi ngờ về độ tin cậy của Wikipedia; các ấn phẩm truyền thông trực tuyến sau đó cũng gọi cô là "Borges phiên bản Trung Quốc" và bày tỏ sự quan tâm đến việc đọc các bài viết của cô như là một tác phẩm hư cấu độc lập.
Trò lừa bịp
nhỏ| Bản đồ giả mạo được vẽ bởi Chiết Mao trong một bài viết về Cuộc nổi dậy Tatar hư cấu.|256x256px Trong khoảng thời gian năm 2012 đến năm 2022, một người dùng có tên Chiết Mao đã tạo ra hơn 200 bài được liên kết với nhau trên Wikipedia tiếng Trung viết về những sự kiện không có thật của lịch sử Nga thời Trung Cổ. Kết hợp giữa yếu tố nghiên cứu với giả tưởng, các bài viết của cô rất toàn diện và đầy đủ nguồn, mặc dù một số tài liệu tham khảo trong đó là giả mạo. Ví dụ, cô đã trích dẫn cuốn History of Russia from the Earliest Times gồm 29 tập của nhà sử học người Nga Sergey Solovyov; mặc dù bộ sách có tồn tại, nhưng bản dịch tiếng Trung mà cô dẫn ra thì không. Chủ đề các bài viết của cô xoay quanh một "mỏ bạc Kashin" và mối quan hệ chính trị giữa "những hoàng tử của Tver" và "các công tước của Moskva". Bài viết hư cấu lớn nhất mà Chiết Mao từng tạo có độ dài gần bằng một cuốn tiểu thuyết, trong đó trình bày tổng quan về ba cuộc nổi dậy hư cấu của người Tatar thế kỷ 17 và tác động của chúng lên nước Nga, có đầy đủ cả các bản đồ tùy chỉnh do người dùng vẽ. Trong một bài viết khác, cô cũng chia sẻ hình ảnh về những đồng xu quý hiếm mà cô tuyên bố lấy được từ một nhóm khảo cổ ở Nga. Bài viết của cô về việc trục xuất người Trung Quốc ở Liên Xô (trong những năm 1920 và 1930) đã được công nhận là "bài viết chọn lọc" bên Wikipedia tiếng Trung và được dịch sang bản tiếng Anh, tiếng Ả Rập và tiếng Nga. Các bài của cô cũng chứa miêu tả tỉ mỉ về tiền tệ và dụng cụ ăn uống.
Những câu chuyện lịch sử thay thế của Chiết Mao bắt đầu vào năm 2010, với các sửa đổi bổ sung thông tin hư cấu về quan chức triều đại nhà Thanh Hòa Thân. Hai năm sau, cô đã chuyển sang chủ đề lịch sử Nga với bài tiểu sử của Aleksandr I, trước khi mở rộng sang lịch sử Nga nói chung, chủ yếu xoay quanh các quốc gia Slav thời Trung Cổ. Chiết Mao sau đó thú nhận rằng cô đã tự chế ra nhiều bài viết với mục đích lấp đầy lỗ hổng cho những thông tin giả mạo ban đầu của cô.
Chiết Mao đã giành được niềm tin của cộng đồng dự án bằng cách đóng giả như một nhà nghiên cứu. Cô tự mô tả mình là Tiến sĩ lịch sử thế giới đến từ Đại học Quốc gia Moskva, là con cháu của một nhà ngoại giao Trung Quốc ở Nga và kết hôn với chồng người Nga. Trang thành viên của cô còn đính kèm một bản kiến nghị của người chồng hư cấu của cô liên quan đến cuộc tấn công Ukraine năm 2022. Biên tập viên kỳ cựu Wikipedia tiếng Trung, John Yip, đã công nhận Chiết Mao bằng việc tặng một ngôi sao vào đầu năm 2022 để tôn vinh các đóng góp của cô. Tuy vậy, cô lại sử dụng ít nhất bốn tài khoản rối để giúp tạo đồng thuận ảo, thể hiện sự ủng hộ đối với các sửa đổi của mình. Thậm chí, cô còn từng một lần nhắn tin thảo luận trực tiếp với một trong những tài khoản cô quản lý. Một tài khoản khác của cô đã giới thiệu bản thân như là nghiên cứu sinh tiến sĩ của Đại học Bắc Kinh với chuyên môn về lịch sử Nga và tuyên bố từng gặp Chiết Mao ngoài đời. Một tài khoản khác cũng có lịch sử đóng góp từ năm 2010 nhưng chỉ mới thuộc về quyền kiểm soát của Chiết Mao từ năm 2019. Các tài khoản rối này đều có những sửa đổi thông tin sai lệch về lịch sử triều đại nhà Thanh và nước Nga dưới thời Vladimir Putin.
Phát hiện
Tiểu thuyết gia Trung Quốc Nhất Phàm (tên tiếng Trung của Ivan IV của Nga) đã phát hiện bài viết trên Wikipedia tiếng Trung của Chiết Mao về "mỏ bạc Kashin" trong quá trình tìm kiếm tư liệu cho tác phẩm của ông và bị hấp dẫn bởi chi tiết trong đó, bao gồm lịch sử phát hiện và khai thác mỏ, thành phần địa chất của đất và quá trình tinh chế bạc để ra thành phẩm cuối cùng. Tuy nhiên, ông nhận thấy các bài viết bên Wikipedia tiếng Nga của chủ thể lại ngắn hơn nhiều hoặc thậm chí còn không tồn tại. Một chú thích cho thông tin kỹ thuật khai thác thời Trung Cổ lại được dẫn đến một báo cáo khoa học về kỹ thuật khai thác tự động hiện đại. Và rồi Nhất Phàm nhận ra rằng Kashin có tồn tại nhưng mỏ bạc tại đó thì không. Khi Nhất Phàm yêu cầu những người nói tiếng Nga xác minh hộ thông tin này, một số tài liệu tham khảo đã không thể kiểm chứng được, với các trang hoặc ấn bản của cuốn sách không hề tồn tại. Sau khi điều tra sâu hơn về những bài viết có dung lượng dài của Chiết Mao nói về các trận chiến của người Slav, ông cũng phát hiện chúng không thể được tìm thấy trong ghi chép về lịch sử nước Nga. Cuối cùng, Nhất Phàm đã đăng tải những phát hiện của mình lên trang web hỏi đáp Zhihu của Trung Quốc vào hồi tháng 6 năm 2022.
Cùng tháng đó, Chiết Mao đăng một lời xin lỗi trên Wikipedia tiếng Anh để giải thích hành động của cô khi ban đầu tưởng chừng vô hại nhưng đã dần trở nên mất kiểm soát. Cô thú nhận về xuất thân của mình chỉ là một bà nội trợ, không có bằng cấp giáo dục bậc cao và không thông thạo tiếng Anh hoặc tiếng Nga. Vì không thể đọc hiểu tài liệu trong nguồn, cô đã mở rộng nội dung bằng trí tưởng tượng cho bản dịch bài viết thông qua công cụ dịch thuật tự động, từ đó phát triển thành những bài viết hư cấu. Chiết Mao cũng cho biết việc cô lập tài khoản rối là do sự cô đơn, và cô coi chúng như là người bạn tưởng tượng hoặc cosplay các tài khoản này như những mối quan hệ ngoài xã hội vì cô không có bạn và hoàn cảnh đi công tác thường xuyên của chồng. Cô cũng gửi lời xin lỗi đến các học giả người Nga mà cô đã tìm cách kết thân và mạo danh, đồng thời cho biết sẽ học nghề thay vì tiếp tục hoạt động trên dự án.
Hệ quả
Trò lừa bịp Chiết Mao được coi là một trong những trò lừa bịp lớn nhất trên Wikipedia khi khai thác lỗ hổng trong việc tuần tra các bài viết mới của dự án, theo đó biên tập viên sẽ chỉ kiểm tra tính thích hợp của nguồn và việc đạo văn nếu có nhưng không nhất thiết kiểm tra liệu nguồn mập mờ và khó tiếp cận được trích dẫn vào nội dung bài viết có chính xác hay không. Các biên tập viên Wikipedia người Trung Quốc đã thể hiện sự hối hận vì bị lừa dối mà tiếp tay cho Chiết Mao, tham gia vào việc làm tổn hại đến độ tin cậy của dự án bách khoa toàn thư vốn đã rất mỏng manh. Engadget ví trò lừa bịp của Chiết Mao với vụ tranh cãi đối với thành viên Essjay năm 2007, trong đó thành viên Wikipedia này cũng giả mạo thành một giáo sư đại học trước khi bị phát hiện chỉ là thanh niên 24 tuổi tại Kentucky chưa từng có bằng cấp giáo dục bậc cao nào.
Nhiều ấn phẩm đã nhận xét về việc Chiết Mao bỏ lỡ cơ hội khi không xuất bản các bài viết của cô như là một tác phẩm hư cấu độc lập, dựa trên đánh giá của biên tập viên về chất lượng và độ chặt chẽ trong cách hành văn. Một số ấn phẩm khác thì gọi Chiết Mao là "Borges phiên bản Trung Quốc".
Tham khảo
Thể loại:Tranh cãi Wikipedia Thể loại:Bài viết có văn bản tiếng Trung Quốc Thể loại:Trò lừa bịp Internet
Hyloniscus parnesius
Hyloniscus parnesius là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1939.
Tham khảo
Thể loại:Hyloniscus
Ditomoidea orientalis
Ditomoidea orientalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 1980.
Koizora
nhỏ|Koizora là bộ phim truyện lãng mạn của Nhật Koizora (恋空) là bộ phim truyện lãng mạn của Nhật được xây dựng với nhiều tình huống đầy bất ngờ, sâu sắc dựa trên "tiểu thuyết trên điện thoại di động" (ケータイ小説) viết bởi một người phụ nữ trẻ tên Mika (美嘉). . Tác giả đã lưu ý rằng Koizora hoàn toàn không phải là phim giả tưởng.
Khái quát
Tác phẩm truyện ngắn trên điện thoại Koizora: Setsunai Koi Monogatari (恋空～切ナイ恋物語) được viết bởi Mika với số lượng độc giả là 25 triệu người. Sau đó nó được xuất bản thành tiểu thuyết và bán được xấp xỉ 2 triệu bản. Bộ phim phỏng theo được phát hành vào tháng 11 năm 2007 và đạt được doanh thu khổng lồ 3.9 tỷ yên, với 3.14 triệu lượt người xem ở rạp. Bản DVD được phát hành ngày 25 tháng 4 năm 2008.
Câu chuyện còn được dựng thành phim truyền hình dài tập, phát sóng từ 2 tháng 8 đến tháng 9 năm 2008 với tổng cộng 6 tập. Từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2008, các buổi thử vai đã được tổ chức để chọn ra 2 vai chính của phim. Erena Mizusawa được chọn đóng vai "Mika" và Koji Seto vai "Hiro" trong số hơn 1000 thí sinh. Kênh TBS đã chiếu bộ phim vào giờ cao điểm, và tỉ lệ người tập đầu là 5.6%.
Cốt truyện
"KOIZORA" kể về câu chuyện của Mika, đang sống một cuộc sống bình thường như bao cô gái học sinh trung học khác thì những biến đổi bất ngờ trong cuộc sống mà cô chưa từng trải qua đã đến với cô khi gặp Hiro, một học sinh cũng học cùng trường với cô và rất thích gọi điện cho Mika.
Diễn viên
Điện ảnh
Truyền hình
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim Nhật Bản Thể loại:Phim năm 2007 Thể loại:Manga năm 2007 Thể loại:Manga dài tập Thể loại:Tiểu thuyết năm 2005 Thể loại:Tiểu thuyết Nhật Bản Thể loại:Tiểu thuyết lãng mạn Thể loại:Seinen manga Thể loại:Manga Futabasha
Wielopole, West Pomeranian Voivodeship
Wielopole là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Boleszkowice, thuộc hạt Myślibórz, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới Đức. Nó nằm khoảng 7 km  phía tây Boleszkowice, 37 km phía tây nam Myślibórz và 81 km phía nam thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Khu định cư có dân số 20 người.
Lhorong
Lhorong, (, Hán Việt: Lạc Long huyện) là một huyện của địa khu Qamdo (Xương Đô), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Từ Lhorong có nghĩa là "Thung lũng ở phía nam" hay "dòng sông ở phía nam" trong tiếng Tạng. Lhorong có khí hậu cao nguyên gió mùa bán khô hạn, nhiệt độ trung bình năm là 5,1 ℃, nhiệt độ trung bình tháng 7 là 14,5 ℃.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Tây Tạng Thể loại:Qamdo
Oecetis setifera
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Oecetis
Eupanacra radians
Eupanacra radians là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Sumatra. Chiều dài cánh trước là khoảng 24.5 mm. Nó giống với Eupanacra sinuata, nhưng nhỏ hơn.
Tham khảo
Thể loại:Eupanacra
Aurillac
Aurillac là tỉnh lỵ của tỉnh Cantal, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 30.551 người (thời điểm 1999).
Khí hậu
Aurillac có khí hậu đại dương (Cfb) do ảnh hưởng của độ cao.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Cantal Cantal
Asilus tibialis
Asilus tibialis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Asilus tibialis được Pallas trong Wiedemann miêu tả năm 1818. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Hyloniscus pilifer
Hyloniscus pilifer là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1933.
Tinh Võ Môn (chương trình truyền hình 1995)
Tinh Võ Môn(Tên tiếng Anh: Fist of Fury) là bộ phim truyền hình Hongkong do ATV sản xuất và phát hành vào năm 1995. Đây là 1 trong những bộ phim quy tụ dàn diễn viên nổi tiếng và đình đám nhất của ATV vào thời điểm đó.
Ditomoidea sambava
Ditomoidea sambava là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Ditomoidea
HMNZS Achilles (70)
HMNZS Achilles (70) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Leander đã phục vụ cùng Hải quân Hoàng gia New Zealand trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó trở nên nổi tiếng vì đã tham gia trận River Plate cùng với các chiếc HMS Ajax và HMS Exeter. Sau chiến tranh nó được bán cho Hải quân Ấn Độ và phục vụ dưới tên gọi INS Delhi cho đến khi ngừng hoat động và tháo dỡ vào năm 1978.
Thiết kế và chế tạo
Achilles là chiếc thứ hai trong số năm chiếc thuộc loạt ban đầu của lớp Leander, được thiết kế như là sự tiếp nối hiệu quả cho lớp tàu tuần dương hạng nặng York. Được nâng cấp như lớp Leander cải tiến, nó có khả năng mang máy bay, trở thành chiếc tàu chiến đầu tiên mang theo kiểu máy bay Supermarine Walrus, cho dù cả hai chiếc Walrus đều bị mất trước chiến tranh.
Achilles thoạt tiên được chế tạo để phục vụ cùng Hải quân Hoàng gia Anh, được đặt lườn tại xưởng đóng tàu của hãng Cammell Laird ở Birkenhead vào ngày 11 tháng 6 năm 1931, được hạ thủy vào ngày 1 tháng 9 năm 1932 và đưa ra hoạt động dưới tên gọi HMS Achilles vào ngày 10 tháng 10 năm 1933. Nó phục vụ cùng với Phân hạm đội New Zealand của Hải quân Hoàng gia từ ngày 31 tháng 3 năm 1937 cho đến khi thành lập Hải quân Hoàng gia New Zealand, nó được cho chuyển sang vào tháng 9 năm 1941, và được đổi tên như là HMNZS Achilles. Thủy thủ đoàn của nó có khoảng 60% là người New Zealand.
Lịch sử hoạt động
Lúc Chiến tranh Thế giới thứ hai bắt đầu nổ ra, Achilles bắt đầu tuần tra tại khu vực bờ biển phía Tây của Nam Mỹ truy lùng các tàu buôn Đức, nhưng vào ngày 22 tháng 10 năm 1939 nó đi đến khu vực quần đảo Falkland, nơi nó được bố trí vào Phân hạm đội Nam Mỹ dưới quyền Thiếu tướng Hải quân Henry Harwood và được phân về Lực lượng G cùng với Exeter và Cumberland.
Trận River Plate
trái|nhỏ|HMS Achilles nhìn từ chiếc [[HMS Ajax (22)|HMS Ajax trong trận River Plate]] Sáng sớm ngày 13 tháng 12 năm 1939, một lực lượng bao gồm Achilles, HMS Ajax và HMS Exeter phát hiện khói trên đường chân trời, và xác định được là một thiết giáp hạm bỏ túi Đức vào lúc 06 giờ 16 phút, thoạt tiên được cho là chiếc Admiral Scheer nhưng cuối cùng được xác định là Admiral Graf Spee. Một trận chiến ác liệt diễn ra sau đó, khi hai lực lượng cách nhau khoảng 20 km. Achilles chịu đựng một số hư hại khi bốn thủy thủ thiệt mạng và Thuyền trưởng W. E. Parry bị thương. Trong cuộc đấu pháo, 36 người trên chiếc Graf Spee tử trận.
Khoảng cách giữa hai bên rút xuống còn khoảng 4 nmi lúc khoảng 07 giờ 15 phút, và Graf Spee rút lui khỏi trận chiến lúc vào khoảng 07 giờ 45 phút hướng đến cảng trung lập Montevideo, nơi nó vào cảng lúc 22 giờ 00 đêm hôm đó, trong khi bị Achilles và Ajax truy đuổi suốt ngày. Luật quốc tế buộc Graf Spee phải lên đường rời cảng trung lập trong vòng 72 giờ. Phải đối mặt với cái mà ông tin là sự áp đảo về lực lượng của đối phương, thuyền trưởng của Graf Spee, Hans Langsdorff, cho đánh đắm tàu của mình rồi tự sát, hơn là liều lĩnh với sinh mạng của thủy thủ đoàn dưới quyền.
Mặt trận Thái Bình Dương
Sau trận chiến tại Đại Tây Dương, HMS Achilles quay trở về Auckland, New Zealand vào ngày 23 tháng 2 năm 1940, nơi nó trải qua một đợt tái trang bị cho đến tháng 6]] năm [[. Khi Nhật Bản tham chiến vào tháng 12 năm 1941, nó hộ tống các đoàn tàu vận tải chuyển binh lính, rồi sau đó gia nhập Hải đội ANZAC tại khu vực Tây Nam Thái Bình Dương. Trong khi hoạt động ngoài khơi bờ biển đảo New Georgia cùng với lực lượng Hải quân Mỹ, một quả bom đã gây hư hại cho tháp pháo X vào ngày 5 tháng 1 năm 1943. Từ tháng 4 năm 1943 đến tháng 5 năm 1944, Achilles vào ụ tàu tại Portsmouth, Anh Quốc để sửa chữa. Tháp pháo X bị hư hại của nó được thay thế bằng bốn khẩu hải pháo QF 2 pounder. Được cho quay trở lại lực lượng New Zealand, Achilles gia nhập Hạm đội Thái Bình Dương Anh Quốc vào tháng 5 năm 1945 cho những hoạt động sau cùng của cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương.
Văn hóa đại chúng
Vào năm 1956, Achilles đã tham gia thể hiện chính mình trong bộ phim The Battle of the River Plate.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lớp tàu tuần dương Leander (1931) Thể loại:Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia New Zealand Thể loại:Tàu tuần dương trong Thế Chiến II Thể loại:Trận River Plate Thể loại:Tàu thủy năm 1932
Oncocephala tuberculata
Oncocephala tuberculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1792.
Tham khảo
Thể loại:Oncocephala
Charles Boli
Charles Boli (sinh ngày 30 tháng 8 năm 1998) là một cầu thủ bóng đá người Pháp-Scotland thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Ligue 2 Pau FC.
Anh là con trai của cầu thủ bóng đá Roger Boli, và do đó, anh giữ cả quốc tịch Pháp và Bờ Biển Ngà.
Sự nghiệp
Vào ngày 16 tháng 5 năm 2019, Boli ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên với Lens. Anh có trận đầu tiên cho Lens với chiến thắng tại Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp trước Troyes vào ngày 13 tháng 8 năm 2019. Anh kí hợp đồng mới có thời hạn 4 năm. Anh chuyển đến Paris FC dưới dạng cho mượn tháng 1 năm 2021. Ngày 7 tháng 1 năm 2022, anh chuyển đến Vicenza in the Italian Serie B.
Đời tư
Boli là con trai của cựu cầu thủ bóng đá Roger Boli, cháu trai của tuyển thủ quốc gia Pháp Basile Boli, và anh họ của tuyển thủ Bờ Biển Ngà Yannick Boli. Anh em nhà Boli, Kévin và Yohan Boli, cũng là các cầu thủ từng thi đấu cho Bờ Biển Ngà về mặt quốc tế.
Boli sinh ra ở Dundee, trong khi cha anh ấy thi đấu cho Dundee United, và anh cũng giữ hộ chiếu quốc tịch Anh.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1998 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Scotland với người gốc Ba Lan Thể loại:Cầu thủ bóng đá Pháp Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hauts-de-France Thể loại:Cầu thủ bóng đá Scotland Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá RC Lens Thể loại:Cầu thủ bóng đá Paris FC Thể loại:Cầu thủ bóng đá L.R. Vicenza Thể loại:Cầu thủ bóng đá Pau FC Thể loại:Cầu thủ bóng đá Ligue 2 Thể loại:Championnat National 2 Thể loại:Cầu thủ bóng đá Serie B Thể loại:Cầu thủ bóng đá Boli family Thể loại:Cầu thủ bóng đá Pháp ở nước ngoài
Gosfandi (huyện)
Gosfandi là một huyện thuộc tỉnh Sar-e Pol, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là người.
Xem thêm
Thể loại:Tỉnh Sar-e Pol Thể loại:Huyện của Afghanistan
Oecetis sibayiensis
Oecetis sibayiensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Oecetis
Mark Kac
Mark Kac (phát âm: kahts, tiếng Ba Lan: Marek Kac, tiếng Ukraina: Марко Кац, sinh ngày 3.8.1914 tại Krzemieniec, Đế quốc Nga, nay thuộc Ukraina; từ trần ngày 26.10.1984 tại California, Hoa Kỳ) là nhà toán học người Mỹ gốc Ba Lan. Lãnh vực nghiên cứu chính của ông là lý thuyết xác suất. Câu hỏi của ông: "Anh có thể nghe được hình dạng của một cái trống?" đã dẫn đến việc nghiên cứu lý thuyết quang phổ (spectral theory), nhằm hiểu rõ phạm vi mà quang phổ cho phép người ta đọc hiểu hình học. (Cuối cùng, câu trả lời là "không", nói chung.)
Cuộc đời và Sự nghiệp
Kac đậu bằng tiến sĩ toán học ở Đại học Lviv của Ba Lan năm 1937 dưới sự hướng dẫn của Hugo Steinhaus. Khi học ở đây, ông là thành viên của trường toán học Lviv (tiếng Ba Lan: Lwowska Szkoła Matematyczna). Sau khi đậu bằng tiến sĩ, ông bắt đầu tìm kiếm việc làm ở nước ngoài, và năm 1938 ông được Quỹ Parnas cấp một học bổng để sang Hoa Kỳ làm việc. Ông tới thành phố New York tháng 11 năm 1938.
Từ năm 1939 tới 1961 ông làm việc ở Đại học Cornell, ban đầu là trợ giáo, rồi từ năm 1943 là giáo sư phụ tá và từ năm 1947 là giáo sư chính thức. Ông nhập quốc tịch Mỹ năm 1943. Năm 1961 ông rời đại học Cornell sang làm việc ở Đại học Rockefeller tại thành phố New York. Sau 20 năm làm việc ở đây, ông chuyển tới Đại học Nam California làm việc cho tới khi nghỉ hưu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1914 Thể loại:Mất năm 1984 Thể loại:Nhà toán học Thể loại:Nhà khoa học Hoa Kỳ Thể loại:Người Ba Lan gốc Do Thái Thể loại:Người nhập quốc tịch Mỹ Thể loại:Giáo sư Đại học Nam California Thể loại:Nhà toán học Ba Lan Thể loại:Nhà toán học Mỹ Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 20
Dioctria caesia
Tham khảo
Thể loại:Dioctria
Oocassida
Oocassida là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1897 bởi Weise.
Các loài
Chi này gồm các loài:
Wierutno
Wierutno (Vierruthen) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Boleszkowice, thuộc quận Myślibórz, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới Đức. Nó nằm khoảng 3 km  phía tây bắc Boleszkowice, 32 km phía tây nam Myślibórz và 76 km phía nam thủ đô khu vực Szczecin.
Oecetis sicula
Oecetis sicula là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Oocassida pudibunda
Oocassida pudibunda là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1856.
Tham khảo
Thể loại:Oocassida
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút (การรบที่ซากเกิ่ม-สว่ายมุต) là một trận chiến lớn trên sông diễn ra vào đêm 19 rạng sáng ngày 20 tháng 1 năm 1785 giữa liên quân Xiêm-Nguyễn và quân Tây Sơn tại khúc sông Rạch Gầm - Xoài Mút, khi đó thuộc dinh Trấn Định, xứ Đàng Trong; về sau đổi thành tỉnh Mỹ Tho, nay thuộc tỉnh Tiền Giang, Việt Nam. Chỉ trong nửa ngày, quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy đã dùng chiến thuật phục kích để đánh tan lực lượng quân Xiêm đông gấp đôi, bảo vệ được chủ quyền của Đại Việt tại vùng Nam Bộ trước đội quân viễn chinh Xiêm La (nay là Thái Lan) do Nguyễn Ánh cầu viện.
Nguyên nhân
nhỏ|Tượng đài kỷ niệm chiến thắng Rạch Gầm-Xoài Mút tại Châu Thành, Tiền Giang Năm 1771, ba anh em Tây Sơn là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ đứng dậy khởi nghĩa. Sau khi hai chúa Nguyễn (Nguyễn Phúc Thuần và Nguyễn Phúc Dương) bị giết năm 1777, chúa mới là Nguyễn Phúc Ánh, dù bị đánh thua nhiều lần, vẫn cố tập hợp lại lực lượng để khôi phục.
Tháng 2 năm Quý Mão (1783), vua nhà Tây Sơn là Nguyễn Nhạc sai hai em là Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ mang quân vào Nam Bộ. Tướng Nguyễn là Châu Văn Tiếp dùng hỏa công chống ngăn nhưng không được. Thua trận, chúa Nguyễn Ánh phải chạy xuống Ba Giồng (Định Tường), còn Châu Văn Tiếp phải men theo đường núi qua Cao Miên rồi qua Xiêm cầu viện.
Trong giai đoạn này nước Xiêm La lúc bấy giờ đang lúc thịnh vượng và nuôi tham vọng chiếm lấy Cao Miên và Gia Định để mở rộng bờ cõi. Khi nghe Châu Văn Tiếp - một bề tôi thân tín của chúa Nguyễn - đến cầu cứu, vua Xiêm là Rama I liền đồng ý.
Được hứa hẹn, Châu Văn Tiếp gửi ngay mật thư báo tin cho chúa Nguyễn. Sau khi hội đàm với tướng Xiêm tại Cà Mau xong, vào tháng 3 năm Giáp Thìn (1784), chúa Nguyễn qua đến thành Vọng Các hội kiến với vua Xiêm. Được tiếp đãi và giúp đỡ, chúa Nguyễn tổ chức lại lực lượng.
Trong tập Kỷ yếu Hội nghị khoa học lịch sử nhân kỷ niệm 200 năm ngày chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút tại Tiền Giang vào tháng 12-1984, trong đó bài tham luận của nhà sử học Phan Huy Lê đánh giá, nhận xét như sau :
Liên quân Xiêm-Nguyễn
Theo hầu hết các tài liệu sử Việt thì sau khi nhận lời giúp Nguyễn Ánh, tháng 4 năm 1784, vua Xiêm Rama I phái hai tướng Lục Côn và Sa Uyên cùng với Chiêu Thùy Biện (hay Bèn, Bẹn, Chao Phraya Abhaya Bhubet) là nhiếp chính vương Chân Lạp thân Xiêm, đem hai đạo bộ binh tiến sang Chân Lạp để từ đó, mở một mũi tiến công đánh phối hợp. Theo GS. Nguyễn Khắc Thuần thì đạo bộ binh này gồm khoảng 3 vạn quân bộ.
Ngày 25 tháng 7 cùng năm, vua Xiêm sai cháu là Chiêu Tăng làm chủ tướng và Chiêu Sương, làm tướng tiên phong, thống lĩnh 2 vạn quân thủy và 300 chiến thuyền, từ Vọng Các vượt vịnh Xiêm La, qua ngả Kiên Giang sang giúp.
Hyloniscus pugionum
Hyloniscus pugionum là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1926.
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Liên quân Xiêm-Nguyễn
Ngoài ra, chúa Nguyễn Ánh cũng tập hợp được một số quân khoảng 3, 4 ngàn người cho Chu Văn Tiếp chỉ huy với chức Bình Tây đại đô đốc và Mạc Tử Sanh (hay Sinh) làm tham tướng dẫn đường.
Dioctria samarana
Dioctria samarana là một loài ruồi trong họ Asilidae. Dioctria samarana được Becker miêu tả năm 1923. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Hyloniscus pugionum
Tham khảo
Thể loại:Hyloniscus
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Liên quân Xiêm-Nguyễn
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Chính, trích dẫn tài liệu lịch sử Xiêm La thì:
Dioctria samarana
Tham khảo
Thể loại:Dioctria
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Liên quân Xiêm-Nguyễn
"... Vào tháng 5 [lịch Xiêm, khoảng tháng 3 DL] của năm Thìn [Giáp Thìn 1785] nhà vua sai cháu là Chaofa Kromluang Thepharirak chỉ huy một đội chiến thuyền và 5.000 quân, với lệnh là tấn công và tái chiếm – không được thất bại – lãnh thổ Saigon cho Ong Chiang Su [chúa Nguyễn]. Nhà vua cũng cho phép đích thân Ong Chiang Su đi theo với đoàn quân. Một toán quân đường bộ do Phraya Wichinarong chỉ huy được lệnh tiến theo đường Cam Bốt và điều động thêm một đoàn quân Cao Miên. Chaophraya Aphaiphubet tuyển thêm một lực lượng 5.000 quân Cam Bốt để đi cùng quân Thái.
Như vậy, lực lượng của quân Xiêm ít nhất cũng hơn một vạn người, bao gồm 5.000 đi theo đường thủy và trên dưới 1 vạn đi theo đường bộ. Lực lượng đó thường xuyên được tăng viện bởi quân Việt (cánh quân thủy) và quân Chân Lạp (cánh quân bộ). Cánh quân bộ do Phraya Wichinarong chỉ huy, được tăng viện bởi quân Chân Lạp gồm 5.000 quân của Chao Phraya Abhaya Bhubet (sử Việt chép là Chiêu Thùy Biện - một người Chân Lạp làm quan cho Xiêm) và 2 cánh quân của Phraya Rachasetthi và Phraya Thatsada không rõ quân số. Cánh quân thủy do Chaofa Kromluang Thepharirak chỉ huy, được tăng viện bởi quân của chúa Nguyễn đi từ Xiêm La về cộng với các cánh quân khác nằm sẵn trong nước. Ước tính lực lượng liên quân Xiêm - Nguyễn - Chân Lạp có quân số ít nhất là hơn 2 vạn. Con số này khá phù hợp với các tài liệu sử chính thức của triều Nguyễn.
Quân Tây Sơn
Theo sách Mạc Thị gia phả của Vũ Thế Dinh (cai đội quân Nguyễn), thì riêng thủy quân của Nguyễn Huệ đã là 5 vạn. Tuy nhiên, nhóm tác giả sách Một số trận quyết chiến chiến lược thì cho rằng đó là con số thổi phồng để giảm bớt sự thất bại nhục nhã của quân Xiêm - Nguyễn. Xét lực lượng và tình hình quân Tây Sơn lúc đó (kể cả quân đồn trú của Trương Văn Đa) chỉ lên đến khoảng 2 vạn là cùng. Nhưng về trang bị vũ khí, nhất là súng đại bác, quân Tây Sơn không hề thua kém quân Xiêm.
Quân đội Tây Sơn, ngoài bộ binh còn có tượng binh, kỵ binh và một đội thủy binh mạnh với nhiều loại thuyền chiến lớn nhỏ khác nhau. Trang bị của quân Tây Sơn có nhiều đại bác các cỡ, đó là những đại bác của quân chúa Nguyễn bị quân Tây Sơn chiếm được trong các trận đánh, bao gồm đại bác do quân chúa Nguyễn chế tạo và những đại bác do chúa Nguyễn mua của các công ty phương Tây. Chỉ riêng trận đánh ra Quảng Nam giữa năm 1774, quân Tây Sơn đã chiếm được 45 voi chiến, 82 khẩu đại bác Hà Lan, Anh và 6 thuyền chở đầy đạn dược.
Trước trận chính
nhỏ|200px|phải|Thuyền Đại Hiệu, một loại thuyền chiến cỡ lớn có trang bị hỏa lực mạnh mà thủy quân Tây Sơn đã sử dụng trong trận đánh (mô hình) Tháng 7 năm 1784, thủy quân Xiêm đổ bộ lên đánh lấy Rạch Giá (thuộc đạo Kiên Giang), tiến đánh quân Tây Sơn của Đô đốc Nguyễn Hóa ở Trấn Giang (Cần Thơ), tiến chiếm các miền Ba Thắc (Srok Pra-sak, Sóc Trăng), Trà Ôn, Sa Đéc, Mân Thít (hay Mang Thít, Man Thiết) rồi chia quân đóng giữ. Tướng Tây Sơn là Trương Văn Đa liền đem quân thủy từ Gia Định tiến xuống Long Hồ (Vĩnh Long) để ngăn cản.
Ngày 30 tháng 11 năm 1784, Đại đô đốc Chu Văn Tiếp, vì thông thạo địa hình dẫn quân đi trước. Ông cho quân vào sông Mân Thít, thì bị Tiền quân Chưởng cơ Tây Sơn tên là Bảo (Chưởng tiền Bảo) đưa quân ra vây đánh và giết chết.
Mất đại tướng, chúa Nguyễn Ánh liền cho quân đánh gấp vào cứu viện, chém chết Chưởng tiền Bảo cùng nhiều quân Tây Sơn. Xét thấy quân ít, không chống chọi được, phò mã nhà Tây Sơn là Trương Văn Đa cho quân lui về giữ Long Hồ. Quân Xiêm đi đến đâu cướp bóc đến đấy, Nguyễn Ánh dù bất bình nhưng không can thiệp được vì đã mất Chu Văn Tiếp, người liên lạc chính giữa hai bên Xiêm-Nguyễn.
Chu Văn Tiếp tử trận, Lê Văn Quân được cử lên thay, liền cho quân tiến đánh lũy Ba Lai (Bến Tre) và Trà Tân (Định Tường). Trong trận Ba Lai, Chưởng cơ quân Nguyễn là Đặng Văn Lượng bị tướng Tây Sơn là Nguyễn Văn Kim chém chết, tướng Quân cũng bị Lê Văn Kế chém trọng thương. Kể từ đó, bộ chỉ huy liên quân cho đóng quân dọc theo sông Tiền, từ cù lao Năm Thôn trở lên hướng Mỹ Tho và đặt đại bản doanh tại cù lao này.
Phraya Wichinarong đưa đạo quân Thái – Cam Bốt tấn công vào Piamchopsadaek [Sa Đéc]. Tại một địa điểm có tên là Phraek Phrayaman [Nha Mân], họ đụng độ và đánh với quân Tây Sơn vài trận. Quân Việt chống không nổi phải rút lui. Phraya Wichinarong liền tiến lên về phía Piambarai [Ba Lai] và tấn công vào những vị trí đóng quân tại huyện Ban Payung [Ba Giồng].
Cháu của vua là Chaofa Kromluang Thepharirak, cùng với các tướng lãnh cao cấp cùng Ong Chiang Su từ biệt nhà vua và đưa chiến thuyền đi ra thẳng tiến theo hướng biển đến Banteay Meas [Mang Khảm, tức Hà Tiên]. Quân tại Banteay Meas dưới quyền của Phraya Rachasetthi và Phraya Thatsada được điều động để tăng viện. Liên quân tiến vào sông Bassac [Ba Thắc, tức Sông Hậu] và dừng lại tại rạch Wamanao [có lẽ là Trà Tân].
Cuối năm 1784, Trương Văn Đa sai Đô úy Đặng Văn Trấn về Quy Nhơn báo rõ tình hình nguy cấp ở phía Nam, vua Thái Đức (Nguyễn Nhạc) liền cử Nguyễn Huệ làm tổng chỉ huy đem đại binh vào chống ngăn. Khoảng đầu năm Giáp Thìn (tháng 1 năm 1785), thì binh thuyền Tây Sơn vào đến nơi và đóng ở Mỹ Tho. Sau đó, tướng Nguyễn Huệ cử một ít quân mở những cuộc tập kích nhỏ để thăm dò.
Biết quân Xiêm tham tàn, Nguyễn Huệ cho người đưa tiền của sang mua chuộc, bàn việc giảng hòa, cốt làm cho tướng Xiêm chủ quan và làm tăng thêm mối hoài nghi của chúa Nguyễn đối với quân Xiêm. Nguyễn Huệ nói rằng: “Quân Xiêm chỉ tham của, ta lấy lợi mà nhử thì thế nào cũng được việc”. Nhờ kế mưu đó, mà Nguyễn Huệ có đủ thời gian để nghiên cứu địa hình và bố trí một trận quyết chiến.
Ditomoidea sogai
Ditomoidea sogai là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 1980.
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Trước trận chính
Ngoài mối nghi ngờ trên, càng ở gần nhau thì mâu thuẫn giữa quân Nguyễn, quân Xiêm và nhân dân Đại Việt càng trở nên sâu sắc. Quân Xiêm cậy mình là kẻ cứu giúp Nguyễn Ánh nên đàn áp, cướp bóc nhân dân, khinh mạn cả chúa Nguyễn và quân Nguyễn. Sách "Hoàng Việt hưng long chí" chép: "Quân Xiêm tàn bạo, đi đến đâu đều cướp bóc, bắt bớ; nên dân chúng ta thán oán ghét". Theo Mạc Thị gia phả, tướng Xiêm là Chiêu Tăng, Chiêu Sương khi đánh Ba Lai đã “giết hại nhân dân và cướp bóc vàng bạc, của cải không biết bao nhiêu mà kể”. Vua Xiêm về sau này cũng phải thừa nhận: “Hai tên súc sinh Chiêu Tăng và Chiêu Sương làm việc kiêu căng, hung hãn, vào sâu đất giặc, không tuân lệnh quốc vương (chỉ Nguyễn Ánh), tàn hại nhân dân nước ấy...”. Theo lời vua Xiêm thì tướng Xiêm đã dùng chiến thuyền chở về nước rất nhiều con gái, vàng bạc, của cải cướp được ở nước Việt.
Ditomoidea sogai
Tham khảo
Thể loại:Ditomoidea
Trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Trước trận chính
Trong thư đề ngày 25 tháng 1 năm 1785, chúa Nguyễn Ánh phải than phiền với giáo sĩ J. Liot rằng: Nay thì Xiêm binh tự do cướp giật, cưỡng hiếp phụ nữ, cướp bóc tài sản, giết bừa không tha già trẻ. Vậy nên, "giặc" Tây Sơn ngày một mạnh, thế quân Xiêm ngày một suy.
Đại Nam thực lục thì chép: Vua thấy quân Xiêm tàn bạo, đến đâu là cướp bóc đấy, nhân dân ta oán rất nhiều, bảo các tướng rằng: “Muốn được nước phải được lòng dân. Nay Chu Văn Tiếp đã mất, quân Xiêm không ai chế ngự được. Nếu được Gia Định mà mất lòng dân thì ta cũng không nỡ làm. Thà hãy lui quân để đừng làm khổ nhân dân”.
Lực lượng của Nguyễn Ánh không có bao nhiêu, tất cả đều phải dựa vào quân Xiêm. Do những hành động tàn bạo của quân Xiêm khiến nhân dân phẫn nộ, Nguyễn Ánh mất dần tin tưởng vào quân Xiêm. Cuối năm 1784, khi quân Xiêm còn đang đánh Nam Bộ thì Nguyễn Ánh đã bắt đầu mở đường cho sự can thiệp của tư bản Pháp. Tháng 11 năm 1784, Nguyễn Ánh nhờ giám mục Bá Đa Lộc - sang cầu viện nước Pháp. Bá Đa Lộc đã đem Hoàng tử Cảnh làm "con tin" để đi sang Pháp cầu viện.
Trận chính
phải|nhỏ|Lược đồ trận Rạch Gầm – Xoài Mút|356x356px So sánh lực lượng, biết không thể nào đánh thẳng vào Sa Đéc hay Trà Tân được, Nguyễn Huệ liền đi xem xét địa hình, thăm dò lòng dân ở đây và tìm hiểu điểm mạnh, yếu của đối phương. Cuối cùng, ông quyết định chọn khúc sông Mỹ Tho từ Rạch Gầm đến Xoài Mút, cách Mỹ Tho khoảng 12 km, làm trận địa quyết chiến.
Sau khi bí mật cho quân và tàu chiến ẩn náu ở các nơi hiểm yếu, Nguyễn Huệ lệnh cho quân đến khiêu khích. Lập tức, Chiêu Tăng giao Sạ Uyển ở lại giữ đại bản doanh, cử Lục Cổn dẫn bộ binh men theo tả ngạn sông Tiền để cùng phối hợp; còn ông cùng với tướng tiên phong là Chiêu Sương, dẫn hàng trăm thuyền chiến tiến xuống Mỹ Tho, nơi đặt đại bản doanh của Tây Sơn.
Đêm ngày 18 tháng 1 năm 1785 (ngày 8 tháng Chạp năm Giáp Thìn), lợi dụng con nước đang xuôi, cả hai đạo thủy bộ quân Xiêm cùng rầm rộ tấn công.
Đến khoảng đầu canh năm ngày 19 tháng 1 năm 1785, đoàn thuyền chiến của địch lọt vào trận địa mai phục của quân Tây Sơn ở Rạch Gầm - Xoài Mút, tức thì pháo lệnh tấn công của Tây Sơn nổ vang. Mở đầu trận đánh, hai đội thủy binh Tây Sơn từ Rạch Gầm - Xoài Mút bất ngờ lao ra, chặn đánh hai đầu, dồn quân địch vào vòng vây đã bố trí sẵn. Đồng thời, từ hai bờ sông Tiền (đoạn Rạch Gầm-Xoài Mút) và dọc bờ cù lao Thới Sơn, bãi Tôn, cồn Bà Kiểu, Rừng Dừa... các đại bác cùng pháo hỏa hổ của bộ binh Tây Sơn bắn ra dữ dội vào khúc giữa đoàn thuyền địch lúc bây giờ đang bị ùn lại.
Đồng loạt, đoàn thuyền Tây Sơn từ Rạch Gầm - Xoài Mút từ trong những nhánh rạch nhỏ chảy quanh các cồn bãi, nhanh chóng kéo ra chặn đánh đầu. Một đoàn thuyền Tây Sơn khác ẩn náu sau cù lao Thới Sơn, xông ra đánh mạnh vào hông (nhằm chia cắt đội hình) và đánh chặn đường lui, dồn đoàn thuyền của đối phương vào thế tiến thoái lưỡng nan. Cùng lúc ấy, quân Tây Sơn cho những thuyền nhẹ chở đầy những vật liệu dễ cháy đâm thẳng vào những chiến thuyền đang rối loạn làm cho số bị chìm, số bị cháy...
Quân Tây Sơn, thủy bộ phối hợp với nhau, khép chặt vòng vây, tiêu diệt quân địch hết mảng này đến mảng khác. Dưới sự chỉ huy và đốc chiến của Nguyễn Huệ, quân Tây Sơn lao vào cuộc chiến đấu quyết liệt. Một viên tướng quân Nguyễn về Long Hồ kể cho Mạc Tử Sinh biết: "Nguyễn Huệ đốc chiến ở phía sau, ra lệnh liều chết đánh, quân sĩ nào không quyết chiến thì chém ngay để làm răn. Vì thế các tướng sĩ đều liều, không nghĩ gì đến tính mệnh... tiến công rất là mãnh liệt".
Trời vừa rạng sáng thì chiến cuộc cũng vừa dứt. 300 chiến thuyền và 2 vạn thủy binh của Xiêm cùng một số quân của chúa Nguyễn, không đầy một ngày, đã bị quân Tây Sơn phá tan. Hai tướng Chiêu Tăng, Chiêu Sương chạy trốn về Sa Đéc, bị truy kích, lại hối hả cùng Sa Uyển dẫn vài nghìn tàn quân chạy bộ sang Chân Lạp rồi về Xiêm.
Còn quân của chúa Nguyễn thì tan tác mỗi người một ngả. Viên cai cơ chỉ huy quân thủy là Nguyễn Văn Oai bị chết tại trận. Những viên tướng khác như Nguyễn Văn Thành, Tôn Thất Huy, Tôn Thất Hội... mỗi người cũng chỉ còn dăm chục quân.
Tháng 12, giặc Tây Sơn Nguyễn Văn Nhạc nghe tin cáo cấp, tức thì sai Nguyễn Văn Huệ đem binh thuyền vào cứu Sài Gòn. Huệ đến, đánh vài trận không được, muốn đem quân về. Có tên phản thần là Lê Xuân Giác bày kế cho Huệ đem hết quân mạnh mai phục ở Rạch Gầm và ở sông Xoài Mút (thuộc tỉnh Định Tường), rồi dụ quân Xiêm lại đánh. Tướng Xiêm là Chiêu Tăng và Chiêu Sương không hiểu địa thế khó dễ ra sao, cậy mình thắng luôn, bèn dẫn quân tiến thẳng đến Mỹ Tho, cuối cùng bị phục binh của giặc thủy bộ hai mặt ập đánh. Chiêu Tăng và Chiêu Sương thua to bỏ chạy, chỉ còn vài nghìn lính theo đường núi Chân Lạp mà chạy về. Lê Văn Quân và các quân cũng đều vỡ chạy. Cai cơ quản Nội thủy Trung thủy là Nguyễn Văn Oai chết trận (truy tặng Chưởng cơ).
nhỏ|Khu vực xảy ra trận Rạch Gầm – Xoài Mút
Sau trận
Chiêu Tăng, Chiêu Sương cùng với một số tàn quân trốn được lên bờ bắc sông Mỹ Tho, phải liều chết đánh phá để mở đường chạy lên Quang Hóa rồi qua đất Chân Lạp về Xiêm. Số tàn quân sống sót chạy theo Chiêu Tăng, Chiêu Sương có khoảng vài nghìn người. Ngày 4 tháng 2 năm 1785, vua Xiêm nhận được tin bại trận, vội phái Phi-Nhã Xuân đem 10 chiếc thuyền đi cứu tàn quân chạy trốn bằng đường biển. Khi gặp mặt, tàn quân trả lời Phi-Nhã Xuân: "Chiêu Tăng đại bại, đã theo đường bộ Cao Miên chạy trốn để thoát nạn. Chúng tôi bị thua ở phía sau không biết đường bộ thập tử thất sinh thế lào, may cướp được một số thuyền của dân, chạy trốn về đây"
Trong lần chạy tháo thân này, Nguyễn Ánh và đoàn tùy tùng lại lâm vào cảnh rất khổ sở, có lúc cạn cả lương ăn, tướng Nguyễn Văn Thành phải đi ăn cướp, bị người dân đánh trọng thương, suýt chết. Nguyễn Ánh cũng phải ăn cơm ngô và có lúc mệt mỏi, kiệt sức quá phải nhờ người tùy tùng cõng chạy. Số quân bản bộ của Nguyễn Ánh có khoảng 4 nghìn thì chỉ còn hơn 800 người chạy thoát sang Xiêm, trong đó có 200 chạy trốn theo Nguyễn Ánh và 600 chạy theo Lê Văn Quân. Ngày 25 tháng 1 năm 1785, Nguyễn Ánh sai Mạc Tử Sanh và Chánh cơ Trung sang Xiêm báo tin thất trận.
Đến khi các tùy tướng dẫn tàn quân tìm đến, cả đoàn mới kéo nhau ra sống ở đảo Thổ Chu. Trong bức thư gửi cho giáo sĩ Li-ô sáu ngày sau trận Rạch Gầm - Xoài Mút, Nguyễn Ánh kể "Chúng tôi vừa bị thua trận, tất cả quân lính đều bị tan vỡ"
Tháng 3 năm Ất Tỵ (1785), quân Tây Sơn đến truy đuổi, chúa Nguyễn cùng với khoảng 200 quân tướng và 5 chiếc thuyền lại phải chạy sang đảo Cổ Cốt, rồi sang Xiêm.
Sử nhà Nguyễn là Quốc triều chính biên toát yếu chép:
Chính sử của nhà Nguyễn, dù được viết với quan điểm ủng hộ Nguyễn Ánh, phê phán Nguyễn Huệ cũng phải thừa nhận : "...quân Xiêm (từ sau khi thua trận Rạch Gầm – Xoài Mút) tuy ngoài miệng thì nói khoác nhưng trong bụng thì sợ Nguyễn Huệ như sợ cọp."
Vua Xiêm Chakri I gọi Chiêu Tăng, Chiêu Sương là "ngu hèn, kiêu căng, hung hãn đến nỗi bại trận làm bại binh, nhục quốc".
Nhận xét
nhỏ|Sông Tiền, đoạn Rạch Gầm - Xoài Mút Trích nhận xét:
Trong bài thơ Lịch sử nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán hành động cầu viện quân đội ngoại quốc của Nguyễn Ánh: Gia Long lại dấy can qua, Bị Tây Sơn đuổi, chạy ra nước ngoài. Tự mình đã chẳng có tài, Nhờ Tây qua cứu, tính bài giải vây. Nay ta mất nước thế này, Cũng vì vua Nguyễn rước Tây vào nhà, Khác gì cõng rắn cắn gà, Rước voi dầy mả, thiệt là ngu si.