cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cô Trúc
Trung kỳ
Đến giữa thời kỳ nhà Thương, nước Cô Trúc cũng phát triển tới giai đoạn giữa của mình, với lãnh thổ mở rộng tới ven các sông như Loan hà, Thanh Long hà. Trong thời kỳ này, lãnh thổ của nước Cô Trúc dần dần dời tới phía nam, phía tây tới Loan hà, phía bắc tới miền bắc huyện Thanh Long, phía đông tới Cẩm Tây, phía nam tiếp giáp với vịnh Bột Hải.
Hậu kỳ
Cuối thời Tây Chu, nước Cô Trúc tiến vào giai đoạn cuối cùng trong sự phát triển của mình, ở phía tây bộ lạc Lệnh Chi (Li Chi, nay là phía tây Thiên An) nổi lên, phía bắc và đông bắc có người Sơn Nhung cận kề. Giới hạn nước Cô Trúc khi đó ở phía tây là ven Loan hà, Thanh Long hà, phía bắc đạt tới khu vực sau này là Vạn Lý trường thành thời nhà Minh, phía đông giáp Sơn Hải Quan, phía nam giáp vịnh Bột Hải, trên bản đồ thấy rõ là nhỏ đi. Năm 664 TCN (theo Quản tử thì là năm 660 TCN), Chu Huệ Vương năm thứ 13, người Sơn Nhung xuất binh công phá nước Yên. Quân chủ nước Yên là Yên Trang công sai sứ sang nước Tề cầu viện, Tề Hoàn công lấy cớ cứu Yên xuất binh chinh phạt Sơn Nhung. Tề Hoàn công cũng nhân cơ hội chinh phạt Sơn Nhung để tiêu diệt nước Cô Trúc đang suy tàn. Kết quả là nước Cô Trúc không còn tồn tại trong lịch sử nữa.
Ghi chú
Thể loại:Lịch sử Hà Bắc Thể loại:Lịch sử Liêu Ninh Thể loại:Chư hầu nhà Thương Thể loại:Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại Thể loại:Tây Chu Thể loại:Xuân Thu
Danh sách tập phim Clannad
200px|phải|nhỏ|Áp phích quảng bá cho bộ anime Clannad với 5 nhân vật nữ chính. Loạt anime truyền hình Clannad dựa theo visual novel cùng tên viết bởi công ty phần mềm Nhật Bản Key. Các tập phim, sản xuất bởi hãng hoạt hình Kyoto Animation, do Ishihara Tatsuya làm đạo diễn, biên kịch bởi Shimo Fumihiko và do Ikeda Kazumi tạo hình nhân vật dựa theo bản gốc của Hinoue Itaru. Cốt truyện xoay quanh cuộc sống của Tomoya Okazaki, một nam sinh trung học bất mãn với cuộc sống hiện tại, và tất cả đã thay đổi kể từ khi anh gặp Nagisa Furukawa, một nữ sinh hơn anh một tuổi.
Bộ phim Clannad đầu tiên bao gồm 24 tập, 23 tập trong số đó ban đầu được phát sóng từ tháng 10 năm 2007 đến tháng 3 năm 2008. Tập phim cuối cùng được phát hành như một OVA trong bộ DVD thứ 8 vào tháng 7 năm 2008. Bộ anime này được phát hành thành 8 bộ DVD tại Nhật Bản từ tháng 12 năm 2007 đến tháng 7 năm 2008 với sự biên soạn của Pony Canyon, mỗi bộ gồm 3 tập phim. Bản quyền phát hành bộ anime tại Bắc Mỹ Clannad được Sentai Filmworks cấp phép, sau đó Section23 Films đã bản địa hóa để phân phối các tập phim truyền hình và OVA tại Bắc Mỹ, bắt đầu với nửa đầu bộ đĩa chứa 12 tập anime với phụ đề tiếng Anh, âm thanh tiếng Nhật và không có bản lồng tiếng Anh, được phát hành vào tháng 3 năm 2009. Nửa bộ đĩa tiếp theo bao gồm các tập anime còn lại phát hành vào tháng 5 năm 2009. Sentai Filmworks và Section23 Films đã phát hành toàn bộ các tập trong bộ anime này, bao gồm cả OVA, trong một bộ tổng hợp với bản lồng tiếng Anh đầy đủ vào ngày 15 tháng 6 năm 2010.
Bộ anime kế tiếp có tựa đề Clannad ~After Story~ được sản xuất bởi các nhân viên tương tự như bộ phim đầu tiên, cũng với sự tham gia của các diễn viên lồng tiếng cũ, với nội dung tiếp nối cuộc đời của Nagisa ở phần thứ nhất lấy từ visual novel Clannad. 24 tập phim sản xuất cho Clannad ~After Story~ được phát sóng tại Nhật Bản từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 3 năm 2009. Các tập phim cũng được phát hành dưới dạng 8 bộ DVD từ tháng 12 năm 2008 đến tháng 7 năm 2009. Tập DVD thứ tám còn kèm theo một OVA bổ sung. Sentai Filmworks tiếp tục cấp phép cho Clannad ~After Story~ tại Bắc Mỹ và Section23 Films bản địa hóa để phân phối các tập anime truyền hình bao gồm OVA với nửa đầu bộ đĩa có phụ đề tiếng Anh, được phát hành vào tháng 10 năm 2009. Nửa bộ đĩa tiếp theo chứa những tập phim cuối cùng được phát hành vào tháng 12 năm 2009. Sentai Filmworks sẽ tái phát hành CLANNAD ~After Story~ với bản lồng tiếng Anh vào tháng 4 năm 2011.
Ngoài các ca khúc chủ đề được sử dụng cố định cho mỗi tập phim, tất cả các bài nhạc còn lại của hai bộ anime đều lấy từ những album nhạc của visual novel Clannad, bao gồm CLANNAD Original Soundtrack, Mabinogi, -Memento-, Sorarado, và Sorarado Append. Hình bìa của album Sorarado Append được sử dụng trong phần cuối của bài hát kết thúc bộ anime đầu tiên. Nó chứa bốn bài hát được chèn vào mỗi tập phim của mùa anime thứ nhất và dùng cả trong phần CLANNAD ~After Story~, bao gồm: "Kaze no Shōjo" (風の少女) và "Ana" được dùng lần đầu trong tập 9, "Ōbā" (オーバー) dùng lần đầu trong tập 18, và "-Kage Futatsu-" (-影二つ-) dùng lần đầu trong tập 22 và cũng là bài hát chủ đề kết thúc visual novel.
CLANNAD
nhỏ|200px|phải|Bìa DVD CLANNAD ấn bản gốc tập 1. Trong số 24 tập phim được phát hành bởi Kyoto Animation, 23 tập đã được phát sóng trên truyền hình với 26 tập phim bình thường, kế tiếp là một tập thêm. Tập cuối cùng được phát hành dưới dạng hoạt hình gốc (OVA) trong bộ DVD thứ tám vào ngày 16 tháng 7 năm 2008 với bối cảnh đặt ở thế giới song song, nơi mà Tomoya và Tomoyo là một cặp. Tập OVA này được giới thiệu ngày 31 tháng 5 năm 2008 cho 400 người đã bỏ phiếu sớm nhất để ủng hộ việc phát hành tập phim này. Thời gian phát sóng được công bố lần đầu vào ngày 11 tháng 8 năm 2007 trên kênh TBS tại lễ hội Anime Festa, đây cũng là nơi tập đầu tiên được phát sóng để giới thiệu. Các tập phim được phát sóng từ ngày 4 tháng 10 năm 2007 đến ngày 27 tháng 3 năm 2008 trên kênh truyền hình cáp Nhật Bản TBS với tỷ lệ hình 4:3. Anime này cũng được phát sóng với tỷ lệ hình 16:9 từ 26 tháng 10 năm 2007 đến 4 tháng 4 năm 2008 trên kênh truyền hình cáp Nhật Bản BS-i. Ngoài ra, bộ phim còn được biên soạn thành 8 bộ DVD phát hành trên thị trường Nhật Bản từ 19 tháng 12 năm 2007 đến 16 tháng 7 năm 2008 bởi Pony Canyon, với 3 tập phim lẻ trong mỗi bộ. Một bộ hộp đĩa Blu-ray Clannad cũng được phát hành vào ngày 30 tháng 4 năm 2010 tại Nhật Bản.
Sentai Filmworks đã mua được bản quyền cấp phép bộ anime CLANNAD tại thị trường Bắc Mỹ, và Section23 Films đã bản địa hóa và phân phối các tập phim truyền hình cùng một OVA bắt đầu với nửa đầu bộ đĩa chứa 12 tập phim đầu tiên vào ngày 3 tháng 3 năm 2009 với phụ đề tiếng Anh, âm thanh tiếng Nhật và không có bản lồng tiếng Anh. Nửa hộp đĩa tiếp theo chứa những tập phim còn lại được phát hành ngày 5 tháng 5 năm 2009. Trọn bộ Clannad đã được phát hành ngày 15 tháng 6 năm 2010, có bản lồng tiếng Anh suốt bộ phim.
Có hai ca khúc chủ đề được sử dụng trong mỗi tập anime; một để mở đầu và một để kết thúc. Bài hát mở đầu có tên "Mag Mell ~cockool mix 2007~" (メグメル〜cuckool mix 2007〜) trình bày bởi nhóm nhạc người Nhật Eufonius. Đây là bản hòa âm lại từ bài hát "Megu Meru" (メグメル), vốn là ca khúc chính mở đầu của visual novel. Bài hát chính kết thúc phim là "Dango Daikazoku" (だんご大家族) thực hiện bởi ca sĩ người Nhật Chata. Bài hát này có cùng giai điệu với "Chiisana Tenohira" (小さなてのひら), ca khúc kết thúc phần After Story của visual novel.
Clannad ~After Story~
200px|phải|nhỏ|Bìa DVD Clannad ~After Story~ ấn bản gốc tập 8. Đây là phần nối tiếp cốt truyện cho bộ anime Clannad đầu tiên. Nhân viên thực hiện Clannad ~After Story~ cũng là những người đã tham gia thực hiện bộ phim đầu, có cùng dàn diễn viên lồng tiếng (seiyū), cốt truyện dựa trên phần thứ hai của visual novel là After Story với nội dung nối tiếp câu chuyện của Nagisa. Anime Clannad ~After Story~ đã được phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 3 tháng 10 năm 2008 đến ngày 26 tháng 3 năm 2009 trên kênh TBS với tỷ lệ hình là 4:3 và thời lượng 24 phút mỗi tập. Trong tổng số 24 tập của Clannad ~After Story~, 22 tập là phim bình thường, tập thứ 23 là một tập thêm và tập cuối cùng là tổng hợp lại những gì nổi bật đã xảy ra trong cả hai bộ anime. Clannad ~After Story~ cũng được phát sóng ở tỷ lệ hình 16:9 bắt đầu vào ngày 24 tháng 10 năm 2008. Bộ anime cũng được phát hành thành 8 bộ DVD từ ngày 3 tháng 12 năm 2008 đến ngày 1 tháng 7 năm 2009. 8 bộ DVD này có thêm một OVA, giống như bộ đầu lấy bối cảnh ở thế giới song song, nhưng lần này thì Tomoya và Kyou là một cặp. Tập OVA này được giới thiệu ngày 24 tháng 5 năm 2009 cho một số lượng giới hạn người xem.
Bản quyền cấp phép anime Clannad ~After Story~ ở Bắc Mỹ cũng được mua bởi công ty Sentai Filmworks ; Section23 Films đã bản địa hóa để phân phối các tập anime với nửa đầu bộ đĩa kèm phụ đề tiếng Anh, âm thanh tiếng Nhật và không có bản lồng tiếng Anh, phát hành vào ngày 20 tháng 10 năm 2009. Nửa bộ đĩa tiếp theo chứa các tập còn lại phát hành vào ngày 8 tháng 12 năm 2009.
Có hai ca khúc chủ đề được sử dụng trong mỗi tập anime; một để mở đầu và một để kết thúc. Bài hát mở đầu là "Toki o Kizamu Uta" (時を刻む唄) được phổ nhạc có giai điệu giống như một bản nhạc nền trong visual novel là "Onaji Takami e" (同じ高みへ). Bài hát kết thúc là "TORCH", và cả hai bài hát mở đầu và kết thúc đều được trình bày bởi ca sĩ Lia.
Liên kết ngoài
Clannad Thể loại:CLANNAD
Súng ngắn ổ xoay
Súng ngắn ổ xoay cũng có thể gọi là súng rulô (phiên âm theo từ rouleau, tiếng Pháp nghĩa là cuộn hay con lăn) là loại súng ngắn có hộp đạn kiểu ổ xoay, thông thường chứa 6 viên vì thế thường được gọi là súng lục, nhưng cũng có thiết kế sử dụng nhiều đạn hơn. Đây là loại súng cá nhân, kích thước nhỏ, nhẹ, hộp đạn quay 6 lỗ (hoặc 5, 8, 10, 12), trong đó luôn có một ngăn chứa đạn ở vị trí đồng trục với nòng súng. Súng có khả năng sát thương ở cự li ngắn, từ 25m đến 70m tùy theo độ dài nòng súng và cấu tạo đạn. Nhưng do tính thông dụng trong tiếng Việt nên từ súng lục cũng thường được dùng để chỉ các loại súng ngắn vì đó là loại súng ngắn phổ biến nhất thời thuộc địa của Việt Nam.
Cấu tạo
Súng ổ quay gồm ổ đạn hình tròn, có các lỗ được tiện đều nhau để nhét đạn hoặc thuốc súng để nhồi đạn vào. Ổ đạn có một bánh răng đồng trục và các lỗ hoặc gờ kim loại được gia công nguội. Phần nòng súng giống như các loại súng khác, tách rời ổ đạn và thẳng hàng với viên đạn và kim hỏa. Phần cò súng có hai cơ chế là hành động đơn và hành động kép, cò súng được gài vào một thanh thép có đầu móc, khi kéo cò, thanh thép bị kéo xuống và đầu móc kéo bánh răng ổ đạn xoay sao cho viên đạn tiếp theo thẳng hàng nòng súng trước khi kim hỏa đập vào. Để cho ổ đạn không bị lệch, một viên bi hoặc miếng kim loại gắn lò xo chặn vào gờ kim loại trên ổ đạn.
Lịch sử
Súng lục là loại súng ngắn đầu tiên có cơ chế nạp đạn liên tục từ ổ quay bằng cơ cấu then đẩy được tác động bởi lực bóp cò đồng thời với việc giương búa và nhả lò xo búa đập để kích vào hạt nổ của viên đạn. Đây là loại súng bán tự động cơ khí cổ nhất. Người ta có thể tìm thấy dấu vết của nó cùng với loại súng kiểu cần bật bông bằng đồng thanh ra đời vào khoảng năm 1680, được lưu giữ ở Tower London và thuộc J.Dafte, một nhà chế tạo vũ khí London. Một loại súng carbine có thiết kế rất tương tự cũng đã được tìm thấy và lưu lại ở Viện bảo tàng công cộng Milwaukee (Wisconsin, Mỹ). Năm 1814, một thương gia ở Islington, gần London là J. Thomson đã đăng ký phát minh loại súng lục dùng đá lửa chứa một cơ cấu ổ tiếp đạn quay gồm 9 viên và chỉ một nòng. Năm 1818, một người Mỹ là E. Collier (có sự trợ giúp của đại úy A. Weeler và của C. Coolidge), đã tiếp tục với súng săn và một súng lục năm phát, nhờ một khóa nòng xoay. Tiếp sau họ là Devisme rồi Rissac (Pari) và một số nhà phát minh trước khi anh thanh niên S. Colt, 21 tuổi, nhận được giấy phép phát minh ngày 22 tháng 10 năm 1835.
Theo tên người phát minh
Hiện nay tồn tại rất nhiều loại súng lục, mà nổi tiếng nhất chắc chắn là những sản phẩm của Mỹ như súng Colt (1836), Ruger hoặc Smith & Wesson.
Liên kết ngoài
Lục Thể loại:Súng ổ xoay Thể loại:Phát minh của Hoa Kỳ
As Long as You Love Me (bài hát của Backstreet Boys)
"As Long As You Love Me" là một bài hát của ban nhạc nam nước Mỹ Backstreet Boys nằm trong album phòng thu đầu tay mang tên chính họ ở Hoa Kỳ và Backstreet's Back (1997) trên toàn cầu. Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ hai trích từ hai album vào ngày 29 tháng 11 năm 1997 trên toàn cầu, và ở Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 10 năm 1997 bởi Jive Records. Bài hát được viết lời và sản xuất bởi Max Martin, cộng tác viên quen thuộc trong sự nghiệp của nhóm, với sự tham gia hỗ trợ sản xuất từ Kristian Lundin, và là một trong số những sự lựa chọn cuối cùng cho album. Đây là một bản pop ballad đề cập đến tình cảm chung thủy của một chàng trai cho người yêu của mình, dù cho cô ấy có như thế nào.
Tên lửa liên lục địa
phải|nhỏ|Tên lửa liên lục địa Hoa Kỳ Atlas-A Tên lửa liên lục địa, tên lửa xuyên lục địa, tên lửa vượt đại châu, còn được biết đến với ký tự tắt ICBM (viết tắt của intercontinental ballistic missile) là tên lửa đạn đạo có tầm bắn xa (hơn 5.500 km), được chế tạo để mang nhiều đầu đạn hạt nhân một lúc. Do khả năng bắn xa và năng lực chứa nhiều đầu đạn hạt nhân, tên lửa liên lục địa đặt trên tàu ngầm và căn cứ mặt đất là những lực lượng mang tính hủy diệt nhất nếu xảy ra chiến tranh hạt nhân toàn diện. Một lực lượng khác mang tầm quan trọng tương đương là các máy bay ném bom mang bom hạt nhân. Khác biệt với tên lửa đạn đạo chiến thuật (dưới 300 km), tên lửa đạn đạo tầm ngắn (dưới 1.000 km) và tầm trung (dưới 5.000 km), tên lửa liên lục địa có tốc độ lớn hơn và tầm bắn xa hơn rất nhiều.
As Long as You Love Me (bài hát của Backstreet Boys)
Sau khi phát hành, "As Long As You Love Me" đa phần nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao quá trình sản xuất của nó. Bài hát cũng gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở New Zealand và lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vuơn đến top 5 ở Úc, Áo, Canada, Đan Mạch, Đức, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, mặc dù không thể xuất hiện trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 do không được phát hành như là một đĩa đơn thương mại theo quy định lúc bấy giờ, nó đã nhận được nhiều lượt yêu cầu và phát sóng rộng rãi trên sóng phát thanh và lọt vào top 5 trên bảng xếp hạng sóng phát thanh tại đây.
Tên lửa liên lục địa
Trong năm quốc gia thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc đã phát triển thành công tên lửa liên lục địa. Anh và Pháp có các tên lửa tầm trung và chủ yếu được phóng từ tàu ngầm.
Ấn Độ và Pakistan đều có tên lửa tầm trung và đang phát triển tên lửa liên lục địa. Bắc Triều đang phát triển tên lửa liên lục địa, vụ thử tên lửa gần đây năm 2017 của nước này đã thành công thật sự.
As Long as You Love Me (bài hát của Backstreet Boys)
Video ca nhạc cho "As Long As You Love Me" được đạo diễn bởi Nigel Dick, trong đó những thành viên của Backstreet Boys tham gia vào một buổi ghi hình thử vai, xen kẽ với những hình ảnh nhóm trình diễn bài hát ở cùng bối cảnh. Nó đã ngay lập tức nhận được nhiều lượt yêu cầu phát sóng trên những kênh truyền hình âm nhạc, và chiến thắng hạng mục MTV Select tại Giải Âm nhạc châu Âu của MTV năm 1997. Để quảng bá bài hát, Backstreet Boys đã trình diễn "As Long As You Love Me" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, như Top of The Pops, Saturday Night Live, Dick Clark's New Year's Rockin' Eve và Giải Âm nhạc châu Âu của MTV năm 1997 cũng như trong tất cả những chuyến lưu diễn trong sự nghiệp của họ. Ngoài ra, nó cũng xuất hiện trong nhiều album tổng hợp của nhóm kể từ khi phát hành, bao gồm The Hits - Chapter One (2001), Playlist: The Very Best of Backstreet Boys (2010), NKOTBSB (2011) và The Essential Backstreet Boys (2013).
Tên lửa liên lục địa
Năm 1991, Hoa Kỳ và Nga ký Hiệp ước START I, cắt giảm số lượng tên lửa này cùng đầu đạn hạt nhân.
As Long as You Love Me (bài hát của Backstreet Boys)
Liên kết ngoài
Thể loại:Ballad thập niên 1990 Thể loại:Đĩa đơn năm 1997 Thể loại:Bài hát năm 1997 Thể loại:Bài hát của Backstreet Boys Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại New Zealand Thể loại:Bài hát sản xuất bởi Max Martin Thể loại:Bài hát viết bởi Max Martin Thể loại:Đĩa đơn của Jive Records Thể loại:Pop ballad
Tên lửa liên lục địa
Giới thiệu
phải|nhỏ|[[Minuteman (Tên lửa)|Minuteman II ICBM thế hệ số 2]] Trong khi các tên lửa liên lục địa thế hệ thứ nhất có các động cơ tên lửa mang nhiên liệu lỏng và một phần cryogen, được thay thế dần sang nhiên liệu rắn. Động cơ tên lửa nhiên liệu rắn có hiệu quả thấp hơn, tuy nhiên dễ sử dụng và thời gian phản ứng ngắn hơn – tránh được việc nạp lại nhiên liệu.
Tên lửa liên lục địa hiện nay có tầng đẩy cuối cùng là động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng, tuy nhiên có thể điều chỉnh được. Những tầng tên lửa này có khả năng trữ, nghĩa là nhiên liệu bên trong vẫn giữ được những đặc tính hóa học của mình qua nhiều năm.
Các giai đoạn bay của tên lửa
Các giai đoạn bay của tên lửa liên lục địa :
Lịch sử phát triển
Ý tưởng về tên lửa liên lục địa manh nha trong dự án A9/10 của Đức do nhà khoa học Wernher von Braun đề xuất nhưng không bao giờ được phát triển. Von Braun cũng là người thiết kế tên lửa V-2 của nước Đức quốc xã, tiền thân của tên lửa đạn đạo tầm trung sau này. V-2 là tên lửa sử dụng nhiên liệu lỏng và hệ thống dẫn đường theo quán tính, được phóng từ các bệ phóng di động để tránh không quân phe Đồng minh tấn công.
Chương trình phát triển tên lửa liên lục địa của Liên Xô được khởi xướng từ trước Thế chiến thứ hai, tuy vậy, đến những năm 1950, Liên Xô vẫn chưa phát triển thành công. Dưới sự chỉ đạo của tổng công trình sư Sergei Korolev, chương trình này được đẩy mạnh. Korolev có các bộ phận của tên lửa V-2 nhưng ông nhận thấy thiết kế của V2 không đáp ứng yêu cầu của loại tên lửa mới. Ông đã phát triển cấu trúc mới và tên lửa R-7 ra đời, được thử nghiệm tháng 8 năm 1957. Ngày 04 tháng 10 năm 1957, tên lửa này đưa vệ tinh đầu tiên - Sputnik 1, lên quỹ đạo không gian, mở ra kỷ nguyên chinh phục khoảng không vũ trụ của loài người.
Ở Mỹ, cạnh tranh giữa các lực lượng vũ trang thời kỳ này đồng nghĩa với sự phát triển các chương trình tên lửa liên lục địa riêng biệt, làm chậm tiến trình đáng kể. Tên lửa liên lục địa đầu tiên của Mỹ mang tên Atlas ra đời năm 1959. Dù được phát triển sau R-7 hai năm nhưng Atlas vẫn gặp nhược điểm tương tự của R-7 là cần có bệ phóng và các thiết bị hỗ trợ cồng kềnh, điều này làm nó dễ bị phát hiện và tấn công. Mặt khác nhiên liệu lỏng phải được nạp vào tên lửa trước khi bắn, nên càng tốn thời gian và tăng nguy cơ bị tấn công. Các tên lửa liên lục địa đầu tiên chính là các tên lửa vũ trụ. Ví dụ: Atlas, Redtone, Titan, R-7 và Proton là các dự án tên lửa lên lục địa nhưng sau đó chuyển hướng phát triển thành tên lửa vũ trụ. Dưới sự điều hành của Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara, các lên lửa liên lục địa sử dụng nhiên liệu rắn LGM-30 Minuteman (phóng từ căn cứ đất liền), Polaris (phóng từ tàu ngầm) và Skybolt (phóng từ máy bay) bắt đầu được phát triển. Ngày nay, tên lửa liên lục địa có kích trước nhỏ hơn trước (nhờ tăng tính chính xác, đầu đạn nhỏ, nhẹ hơn), đều sử dụng nhiên liệu rắn và có thể bắn từ bệ phóng đơn giản hơn. nhỏ|[[Peacekeeper ICBM thế hệ số 3]] Theo học thuyết chiến lược về Hủy diệt song phương, việc huy động tên lửa liên lục địa sẽ dẫn đến cuộc chiến tranh hạt nhân toàn diện mà cả hai bên tấn công và phòng thủ (rồi phản công) đều bị hủy diệt.
Những năm 1970, việc phát triển các hệ thống phòng thủ chống tên lửa của Hoa Kỳ và Liên Xô đều bị hạn chế bởi thỏa ước nhằm duy trì tính đe dọa của các hệ thống tên lửa liên lục địa. Tổng thống Ronald Reagan phát động các chương trình Phòng thủ Chiến lược chủ động, Tên lửa liên lục địa MX và Midgetman. Động thái này dẫn đến các cuộc đàm phán trong khuôn khổ Hiệp ước giải trừ vũ khí chiến lược.
Những quốc gia đang ở trong giai đoạn phát triển tên lửa liên lục địa đều dùng nhiên liệu lỏng bởi tính đơn giản.
Tên lửa liên lục địa ở các nước
Vương quốc Anh:
Ấn Độ:
CHDCND Triều Tiên:
Hoa Kỳ:
Liên Xô / Nga:
Pakistan:
Pháp:
Trung Quốc
Tham khảo
Thể loại:Tên lửa Thể loại:Vũ trụ Thể loại:Quân sự Thể loại:Phát minh của Nga Thể loại:Phát minh của Liên Xô
Liroetiella bicolor
Liroetiella bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 1989.
Alloniscus marinus
Alloniscus marinus là một loài chân đều trong họ Alloniscidae. Loài này được miêu tả khoa học năm 1920 bởi Collinge.
Tham khảo
Thể loại:Alloniscus
Blackburnium darwinense
Blackburnium darwinense là một loài bọ cánh cứng trong họ Geotrupidae. Loài này được Howden miêu tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Blackburnium
Súng kíp
nhỏ|phải|Cơ chế điểm hỏa của "Súng kíp" nhỏ|phải|Cơ cấu điểm hỏa của "Súng kíp" Súng kíp là loại súng trường kiểu cũ, nguyên tắc hoạt động đơn giản. Thuốc phóng và đạn được nạp từ miệng nòng, gây hỏa bằng một kíp kiểu va đập đặt ở đuôi nòng.
Lịch sử
Năm 1517 người Đức đưa ra kiểu súng kíp đầu tiên. Súng này được mồi bằng một bánh xe quay cọ vào đá lửa. Đến năm 1570, người Đức cải tiến súng này, kíp là viên đá lửa đập vào mặt kim loại, làm cháy thuốc ở cốc mồi. Lửa được dẫn qua lỗ nhỏ vào khối thuốc chính. Năm 1612, người Pháp cải tiến một lần nữa, đưa ra loại súng kíp phổ biến ở châu Âu, có nắp đậy thuốc súng, chỉ mở ra khi bấm cò để đá lửa lao vào, hạn chế ẩm. Đến đầu thế kỷ 19, việc sử dụng hạt nổ xuất hiện, người ta không dùng khối dụng thuốc mồi mà bọc thuốc phát nổ trong một gói nhỏ để kim hỏa lao vào, đảm bảo chống ẩm hơn. Những hạt nổ đầu tiên dùng giấy tẩm thuốc. Đến đầu thế kỷ 19 đá lửa mới hết thời và súng dài, súng trường đã trở thành vũ khí chính của bộ binh.
Trong các ngôn ngữ tại châu Âu, súng kíp gọi bằng từ "súng hỏa mai kíp đá lửa", tiếng Anh là Flintlock Musket.
Ở Việt Nam
Ở Việt Nam danh từ súng kíp được dùng để chỉ các loại súng tự tạo có nòng dài. Người Dân tộc Mèo ở Việt Nam rất giỏi làm súng kíp và đặc biệt là bằng các công cụ rất thô sơ. Trước đây, để làm nòng súng họ phải mất cả hàng năm trời miệt mài khoan lỗ, làm nòng súng từ những đoạn sắt tròn đặc.
Chú thích
K
Quận Dubuque, Iowa
Quận Dubuque là một quận thuộc tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Quận lỵ đóng ở Dubuque. Quận được đặt tên theo. Dân số theo điều tra năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là người.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Iowa
Súng ngắn
thumb|upright=1.5|Súng ngắn hiện đại (thuận chiều kim đồng hồ từ phía trên bên trái) [[Glock|Glock 22 * Glock 21 * Kimber Stainless Raptor II * Dan Wesson Commander Classic Bobtail * Smith & Wesson Model 340 * Ruger Blackhawk * Ruger SP101 * SIG Sauer P220 Combat.]] Súng ngắn là một súng cầm tay có thể được giữ và sử dụng bằng một tay. Hai loại súng ngắn phổ biến nhất được sử dụng hiện nay là súng ngắn ổ quay và súng ngắn bán tự động(semi-auto).
Súng cầm tay Hắc Long Giang
nhỏ| Súng cầm tay từ [[Nhà Nguyên|thời nhà Nguyên Trung Quốc (1271-1368). ]] Súng đạn xuất hiện lần đầu tiên ở Trung Quốc nơi thuốc súng được phát triển lần đầu tiên. Súng ngắn nòng bằng đồng cổ nhất được biết đến là súng cầm tay Hắc Long Giang, có niên đại 1288. Nó dài 34 cm (13,4 inch), không có tay cầm và nặng 3,55 kg (7,83 pounds). Đường kính của phần bên trong ống đạn là 2,5 cm (1,0 inch). Nòng súng là phần dài nhất của pháo cầm tay và dài 6,9 inch.
Súng tay có một bệ đèn ở breech gọi là yaoshi (藥室 ) hoặc buồng thuốc súng, nơi xảy ra vụ nổ đẩy đạn đi. Đường kính buồng chứa bột súng của Hắc Long Giang là 6,6 cm (2,6 inch). Các bức tường của buồng bột dày hơn đáng kể để chịu được áp lực nổ của thuốc súng. Buồng bột cũng có một lỗ cảm ứng, một lỗ nhỏ cho cầu chì đốt thuốc súng. Đằng sau buồng thuốc súng là một chỗ cắm có hình dạng như một cây kèn nơi tay cầm của khẩu súng cầm tay được đưa vào. Hình dạng phình ra của tay cầm cho phép súng Trung Quốc thời đầu và pháo phương Tây có vẻ ngoài giống như bình chứa, hoặc quả lê, sau đó dần dần biến mất khi những tiến bộ trong luyện kim công nghệ làm hình bình chứa trở nên lỗi thời.
Súng ngắn ổ xoay
Súng ngắn ổ xoay là loại súng ngắn nạp đạn theo nguyên tắc: ổ đạn là một vòng tròn trên đó lắp các viên đạn - thường là 6 viên có súng lên đến 8-10 viên, có thể xoay đều, khi kim hỏa của búa đập đập vào hạt nổ của viên đạn thì đồng thời có một cơ cấu giúp nó đẩy ổ đạn xoay một góc độ nhất định để sau đó búa đập sẵn sàng đập vào hạt nổ của viên đạn kế tiếp. Súng ổ quay chia ra làm hai loại chính, single action và double action (SA/DA).
Súng ngắn bán tự động
Súng ngắn bán tự động lợi dụng phản lực của đạn khi kim hỏa đập vào hạt nổ đốt cháy thuốc súng tạo áp suất đẩy đầu đạn bay đi, đồng thời đẩy khóa nòng (bộ phận lên đạn giữ kim hỏa) về phía sau và đẩy búa đập hoặc trục nén lò xo về vị trí thế năng cao, khóa nòng khi trượt qua viên đạn trong băng đạn sẽ đẩy viên đạn mới vào nòng súng. Súng ngắn bán tự động có ba loại chính: Blowback (thổi ngược)
Gas-operated (đẩy ngược bằng khí cháy)
Tham khảo
Thể loại:Vũ khí cảnh sát Thể loại:Phát minh của Trung Quốc
Danh sách sinh vật theo quần thể
nhỏ|250x250px| Một [[Tập tính bầy đàn|đàn chim sáo đá xanh. Với số lượng hơn 310 triệu con, loài này chứa cá thể ít nhất phải bằng số người ở Hoa Kỳ. ]] Đây là một bản tập hợp danh sách sinh vật theo quần thể của chúng. Trong khi hầu hết các con số là theo ước tính, chúng đã được các chuyên gia trong lĩnh vực của họ tiến hành. Quần thể loài là một môn khoa học thuộc phạm vi của sinh thái học quần thể và địa lý sinh học. Các cá thể được tính theo thống kê số lượng, như đã làm với chim choi choi chân vàng; sử dụng phương pháp theo tuyến, như đã làm với chim choi choi núi; và bắt đầu từ năm 2012 qua vệ tinh, với chim cánh cụt hoàng đế là đối tượng đầu tiên được tính theo phương pháp này.
Số loài
Hơn 99% tất cả các loài (lên tới hơn 5 tỷ loài) từng sống trên Trái Đất được ước tính là đã tuyệt chủng. Những phép ước tính về số lượng loài hiện có trên Trái Đất nằm trong khoảng từ 10 triệu đến 14 triệu, trong đó có khoảng 1,2 triệu loài đã được ghi nhận và hơn 86% chưa được mô tả. Theo một nghiên cứu khác, số lượng loài được mô tả ước tính là 1.899.587. Giai đoạn 2000–2009 chứng kiến khoảng 17.000 loài được mô tả mỗi năm. Tổng số sinh vật chưa được mô tả vẫn không rõ, nhưng chỉ tính riêng các loài vi sinh vật biển có thể lên tới 20.000.000. Vì thế nên số lượng loài đếm được sẽ luôn tụt lại so với số lượng loài được mô tả và những loài có trong các danh sách này có xu hướng nằm ở phía K của chuỗi chọn lọc r/K. Gần nhất vào tháng 5 năm 2016, giới khoa học báo cáo rằng ước tính có 1 nghìn tỷ loài trên Trái đất hiện nay với chỉ một phần nghìn trên một phần trăm được mô tả. Tổng số cặp base DNA có liên quan trên Trái đất được ước tính là 5,0 x 1037 và nặng 50 tỷ tấn. Để so sánh, tổng sinh khối của sinh quyển được ước tính lên tới 4 TtC (nghìn tỷ [triệu triệu] tấn carbon). Vào tháng 7 năm 2016, các nhà khoa học cho biết đã xác định được một bộ gồm 355 gen từ Tổ tiên chung phổ quát cuối cùng (LUCA) của tất cả sinh vật sống trên Trái Đất.
Theo vực
Vực của sinh vật nhân chuẩn đại diện cho một số lượng nhỏ sinh vật; tuy nhiên, do kích thước nhìn chung lớn hơn nhiều, sinh khối toàn cầu chung của chúng được ước tính bằng với sinh vật nhân sơ. Số lượng sinh vật nhân sơ khoảng 4–6×1030 tế bào và 350–550 Pg của C.
Vi khuẩn
Người ta ước tính rằng số vi khuẩn nhiều nhất thuộc loài Pelagibacterales (hoặc SAR11), có lẽ là Pelagibacter ubique, và số virus nhiều nhất là thể thực khuẩn lây nhiễm cho các loài này. Người ta ước tính rằng các đại dương chứa khoảng 2,4×1028 tế bào SAR11. Nghiên cứu Deep Carbon Observatory đang khám phá các dạng sống bên trong Trái Đất. "Sự sống sâu trong Trái Đất có tổng cộng từ 15 đến 23 tỷ tấn carbon".
Giới động vật
nhỏ|
Côn trùng (Insecta)
nhỏ|150x150px|Tổ kiến Những số liệu gần đây chỉ ra rằng có hơn 1,4 tỷ côn trùng với mỗi đầu người trên hành tinh, hay khoảng 1019 cá thể côn trùng sống trên Trái Đất vào bất kỳ thời điểm nào. Một bài báo trên tờ The New York Times cho biết thế giới chứa 300 pound côn trùng với mỗi pound người. Kiến đã xâm lấn hầu hết mọi vùng đất trên Trái Đất. Quần thể của chúng được ước tính là từ 1016 –1017. Ước tính có khoảng 20 triệu triệu con kiến, sinh khối của chúng lên tới 12 triệu tấn carbon khô, tức nhiều hơn tất cả các loài chim và động vật có vú hoang dã cộng lại.
Cây gỗ
Theo số liệu của NASA vào năm 2005, đã có hơn 400 tỷ cây gỗ trên địa cầu của chúng ta. Tuy nhiên, gần đây hơn là vào năm 2015, bằng cách sử dụng các phương pháp tốt hơn, số lượng cây gỗ toàn cầu đã được ước tính là 3 nghìn tỷ. Những nghiên cứu khác cho thấy chỉ riêng rừng Amazon đã mang lại khoảng 430 tỷ cây. Các phép ngoại suy từ dữ liệu tổng hợp trong khoảng thời gian 10 năm cho thấy Amazonia, tức tính cả Lưu vực sông Amazon và Khiên Guiana, có khoảng 390 tỷ cá thể cây gỗ.
Chú thích
Thể loại:Danh sách hệ sinh thái Thể loại:Danh sách sinh học
Lăng mộ Humayun
Lăng mộ Humayun (Hindustan: Maqbara-i Humayun) là lăng mộ của hoàng đế Mogul Humayun nằm ở Đông Nizamuddin, New Delhi, Ấn Độ. Lăng mộ được ủy quyền bởi hoàng hậu Bega Begum vào năm 1569-70   và được thiết kế bởi Mirak Mirza Ghiyas và con trai ông, Sayyid Muhammad, là những kiến trúc sư được hoàng hậu lựa chọn. Đây là lăng mộ trong vườn đầu tiên ở tiểu lục địa Ấn Độ nằm gần thành phố pháo đài Purana Qila, nơi mà lăng mộ được tìm thấy vào năm 1533. Đây là công trình đầu tiên sử dụng đá sa thạch đỏ có quy mô lớn như vậy. Lăng mộ được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1993 và kể từ đó lăng mộ này trải qua quá trình trùng tu trên diện rộng đã hoàn thành. Bên cạnh lăng mộ chính thì còn có một số di tích nhỏ nằm dọc theo con đường dẫn vào lăng mộ từ hướng tây bao gồm ngôi mộ thậm chí còn có niên đại trước cả lăng mộ chính khoảng 20 năm. Đó là quần thể lăng mộ của Isa Khan Niazi xây dựng năm 1547, một quý tộc người Pashtun dưới triều đại của vua Sher Shah Suri nhà Sur, người đã chiến đấu chống lại đế quốc Mogul.
Quần thể lăng mộ bao gồm lăng mộ chính của Hoàng đế Humayun, nơi lưu giữ mộ của hoàng hậu Bega Begum, Hamida Begum, và cả Dara Shikoh, cháu của hoàng đế và là con trai của Shah Jahan cùng nhiều hoàng đế Mogul sau này khác như Jahandar Shah, Farrukhsiyar, Rafi Ul-Darjat, Rafi Ud-Daulat, Muhammad Kam Bakhsh và Alamgir II. Công trình đại diện cho bước nhảy vọt của kiến trúc Mogul, cùng với vườn Charbagh điển hình của vườn Ba Tư chưa từng thấy trước đó ở Ấn Độ tạo thành quần thể kiến trúc bước ngoặt cho kiến trúc Mogul tiếp sau đó. Lăng mộ Humayun được cho là sự khởi đầu rõ nét hơn từ lăng mộ khiêm tốn của cha ông là hoàng đế Babur được chôn cất ở Bagh-e Babur tại Kabul, Afghanistan. Mặc dù hoàng đế Babur vẫn được coi là người đầu tiên bắt đầu truyền thống được chôn cất tại một khu vườn thiên đường. Xa hơn nữa là Gur-e-Amir, lăng mộ tổ tiên của các hoàng đế Mogul và người chinh phục châu Á, hoàng đế Timur ở Samarkand, tạo tiền lệ cho kiến trúc Mogul của các lăng mộ hoàng gia, và đỉnh cao của kiến trúc này là Taj Mahal tại Agra.
Địa điểm lựa chọn xây dựng lăng mộ là bên bờ sông Yamuna, do nằm gần Nizamuddin Dargah, lăng mộ của Nizamuddin Auliya là một vị thánh Sufi giáo nổi tiếng ở Delhi, người được những nhà cai trị Delhi tôn kính và sinh sống tại Chilla Nizamuddin Auliya ở phía đông bắc lăng mộ. Trong lịch sử của Mogul, hoàng đế cuối cùng của đế quốc là Bahadur Shah Zafar đã từng lánh nạn ở đây trong Cuộc nổi loạn Ấn Độ 1857, cùng với ba hoàng tử bị Đại úy Hodson bắt giữ trước khi bị đày tới Rangoon. Dưới thời triều đại Mamluk, khu vực này nằm dưới pháo đài KiloKheri, kinh đô của Sultan Kequbad, con trai của Nasiruddin.
Quần thể lăng mộ Battashewala nằm trong vùng đệm di sản thế giới của lăng mộ Humayun. Hai khu vực ngăn cách bởi một con đường riêng biệt nhưng được bao bọc trong các bức tường.
Hệ thống Dữ liệu Thế giới
Hệ thống Dữ liệu Thế giới, viết tắt tiếng Anh là ISC-WDS (World Data System) là một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận quốc tế của Hội đồng Khoa học Quốc tế ISC, trước đây là ICSU, hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu quản lý cung cấp hệ thống đữ liệu quốc tế.
ISC-WDS được Hội đồng Khoa học Quốc tế thành lập tại Đại hội đồng lần thứ 29 ở Maputo, Mozambique vào tháng 10 năm 2008. .
Tính đến tháng 12/2020 ISC-WDS có 128 thành viên thuộc 4 dạng: 86 thành viên thường trực, 11 thành viên mạng (Network), 11 thành viên đối tác (Partner) và 20 thành viên liên kết (Associate).
Chủ tịch ISC-WDS nhiệm kỳ 2018-2021 là Alex de Sherbinin từ 🇺🇸, nhiệm kỳ 2015-2018 là Sandy Harrison từ undefined. Chủ tịch nhiệm kỳ trước (2012–2015) là Jean-Bernard Minster từ 🇺🇸.
Lịch sử
ISC-WDS xây dựng trên cơ sở di sản 50+ năm của Trung tâm Dữ liệu Thế giới và Liên đoàn các Dịch vụ phân tích dữ liệu thiên văn và Địa vật lý, thành lập bởi Hội đồng Khoa học Quốc tế (ICSU) để quản lý dữ liệu được tạo ra bởi Năm Vật lý Địa cầu Quốc tế (1957-1958). Nó trở nên rõ ràng sau khi Năm Địa cực Quốc tế (2007-2008) diễn ra thì các cơ quan quản lý dữ liệu đã không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu dữ liệu hiện đại, và do đó năm 2008 ICSU đã giải tán và thay thế bằng Hệ thống Dữ liệu Thế giới của ICSU năm 2009.
Mục tiêu
Mục tiêu của ISC-WDS là:
Phương cách hoạt động
Để thực hiện chuyển giao thông tin, ISC-WDS đang phấn đấu để xây dựng cộng đồng xuất sắc trên toàn thế giới, xác nhận tin cậy cho các tổ chức thành viên là các nhà cung cấp dịch vụ dữ liệu khoa học, từ các lĩnh vực rộng lớn bằng cách sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận.
Thành viên WDS này sau đó xây dựng các khối cơ sở hạ tầng chung khả tìm kiếm nào đó để tạo thành một hệ thống dữ liệu mà nó tương thích và phân phối được.
Thành viên đang phát triển đều đặn, sau khi bắt đầu với một nhóm ban đầu của các Thành viên xác nhận (certified Members).
Ủy ban Chiến lược Thông tin và Dữ liệu của ICSU tại Báo cáo SCID 2008 nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác chặt chẽ với Ủy ban về Dữ liệu Khoa học và Công nghệ (CODATA - Committee on Data for Science and Technology), và phát triển chiến lược hợp tác về các vấn đề cùng quan tâm.
Chiến lược 2014–2018
Chiến lược 2014–2018 được đưa ra tại Hội nghị thứ 9 (ngày 17–18 tháng 10/2013) tại Tokyo, Japan, và được hiệu đính tại Hội nghị thứ 10 (31 March–ngày 2 tháng 4 năm 2014) tại Paris, France.
Bản chính thức WDS Strategic Plan 2014–2018 được công bố tháng 6/2014, hướng đến xây dựng nguồn dữ liệu trực tuyến động (dynamic online resource), đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội và của khoa học.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tổ chức phi chính phủ Thể loại:Tổ chức phi lợi nhuận Thể loại:Tổ chức khoa học quốc tế Thể loại:Khoa học Thể loại:Dữ liệu Thể loại:Công nghệ thông tin
St Kilda, Victoria
St Kilda là một quận nội ô thuộc thành phố Port Phillip ở bang Melbourne, Victoria, Úc. Nơi đây cách trung tâm Thành phố Melbourne 6 km (4 dặm) về phía đông nam. Theo tổng điều tra năm 2021, dân số St Kilda đạt 19,490 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:St Kilda, Victoria Thể loại:Khu nghỉ dưỡng ven biển ở Úc Thể loại:Quận giải trí ở Úc Thể loại:Phố đèn đỏ ở Úc Thể loại:Cộng đồng Do Thái chính thống
Haumea
Trọng lượng của Haumea bằng khoảng một phần ba của Sao Diêm Vương, và 1/1400 của Trái Đất. Mặc dù không được quan sát một cách trực tiếp nhưng những tính toán từ phổ ánh sáng của nó cho thấy Haumea có dạng elipxoit Jacobi (hình dạng mà nếu nó là hành tinh lùn thì sẽ có hình dạng như thế), với chiều dài gấp đôi chiều rộng. Mặc dù vậy, trọng lực của nó vẫn đủ để duy trì cân bằng thủy tĩnh, phù hợp với tiêu chuẩn của hành tinh lùn. Hình dáng thuôn dài, cùng với tốc độ quay nhanh bất thường, mật độ lớn và độ phản xạ lớn (bề mặt cấu tạo bởi băng kết tinh) có thể là kết quả của một vụ va chạm lớn, mà Haumea là phần lớn nhất của rất nhiều mảnh vỡ bao gồm nhiều thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương lớn cũng như hai vệ tinh đã biết của nó, Hiʻiaka và Namaka.
Phân loại
200px|nhỏ|trái|Sự rung động nhỏ của Haumea trong quá trinh quay. (Xem [[2 Pallas#Characteristics|2 Pallas cho một ví dụ về sự quay không rung)]]
Haumea là một plutoid, một khái niệm để chỉ những hành tinh lùn phía ngoài quỹ đạo Sao Hải Vương. Hành tinh lùn là một những thiên thể có đủ khối lượng để có dạng tròn nhưng không đủ để khiến vùng lân cận của nó không có những thiên thể tương tự. Mặc dù Haumea không có dạng cầu thực sự, hình dáng elipsoid của nó được giải thích là do tốc độ quay quá nhanh chứ không phải do trọng lực của nó không thắng được lực căng của vật chất tạo thành. Haumea tạo với Sao Hải Vương sự cộng hưởng quỹ đạo theo tỉ lệ 12:7. Với khoảng cách 35 AU, Haumea nằm ở giới hạn ổn định với Sao Hải Vương. Cần có thêm những quan sát để khẳng định về trạng thái động lực học của nó.
Tên
Theo hướng dẫn của IAU rằng các thiên thể thuộc vành đai Kuiper phải được đặt theo tên các vị thần trong truyền thuyết có liên quan đến sự sáng tạo, tháng 9 năm 2006, nhóm Caltech đề xuất tên chính thức cho cả Haumea và vệ tinh của nó theo tên các vị thần Hawai, là nơi đặt đài quan sát Mauna Kea, cũng là nơi đã phát hiện ra các vệ tinh của Haumea. Haumea là tên vị thần bảo hộ cho đảo Hawai. Bên cạnh đó, nữ thần Haumea được đồng nhất với Pāpā, nữ thần đất và là vợ của Wākea (trời), rất thích hợp vì 2003 EL61 có thể có cấu tạo hoàn toàn bằng đá cứng, khác với cấu tạo lõi đá vỏ băng thường thấy của các thiên thể vành đai Kuiper.
Tranh cãi xung quanh quá trình phát hiện
Có 2 nhóm đã cùng đòi công nhận là người phát hiện ra Haumea. Make Brown và cộng sự tại Caltech phát hiện ra Haumea và tháng 12 năm 2004 trong một bức ảnh chụp 6/5, 2004. Ngày 20/7, 2005 họ thông báo trên mạng rằng sẽ công bố phát hiện vào tháng 9 năm 2005. Cùng thời gian đó, José Luis Ortiz Moreno và cộng sự tại Instituto de Astrofísica de Andalucía, trạm quan sát Sierra Nevada, Tây Ban Nha tìm được Haumea trong những bức ảnh chụp từ 7-10 tháng3, 2003. Ortiz gửi thư cho trung tâm tiểu hành tinh phát hiện của họ vào tối 27/7, 2005, đưa ra ngày phát hiện là 7/3, 2003.
Brown nghi ngờ những phát hiện của Spanish là lừa bịp khi biết rằng nhóm của Tây Ban Nha đã tiếp cận quá trình quan sát của ông 1 ngày trước khi công bố phát hiện. Những thông tin này là đủ để nhóm Tây Ban Nha có thể tìm lại những bức ảnh có thể phát hiện ra Haumea trong những bức ảnh năm 2003, và những thông tin này lại bị xem lại một lần nữa trước khi nhóm của Ortiz quan sát để thực hiện những bức ảnh khác nhằm lần thứ 2 thông báo cho MPC vào 29 tháng 7. Ortiz sau đó thừa nhận có tiếp cận thông tin quan sát của nhóm Caltech những không thừa nhận đã gian lận.
Quy tắc của IAU cho thấy quyền phát hiện tiểu hành tinh thuộc về người đầu tiên nộp đầy đủ báo cáo tới MPC với đầy đủ dữ kiện vị trí cho việc xác định quỹ đạo, và họ có quyền lớn nhất trong việc đặt tên cho tiểu hành tinh. Mặc dù vậy, thông báo của IAU về việc công nhận Haumea là một hành tinh lùn vào 17/9, 2008 không nhắc tới người phát hiện. Địa điểm phát hiện được ghi là đài thiên văn Sierra Nevada của nhóm Tây Ban Nha, nhưng tên thì lại là Haumea, tên đề xuất của nhóm Caltech
Đặc điểm vật lý
Do Haumea có các vệ tinh, khối lượng của hệ có thể dễ dàng tính được sử dụng định luật thứ ba của Kepler. Kết quả tính được là 4,2×1021 kg, 28% khối lượng của hệ Sao Diêm Vương và 6% khối lượng của Mặt Trăng. Hầu như toàn bộ khối lượng này là của Haumea.
Haumea có sự thay đổi trong độ sáng với chu kì 4 giờ, được giải thích bởi chu kì quay với cùng thời gian. Tốc độ quay này lớn hơn mọi thiên thể cân bằng trong hệ mặt trời, và thật sự nhanh hơn mọi thiên thể có đường kính lớn hơn 100 km. Tốc độ quay nhanh có thể là do vụ va chạm lớn đã tạo ra các vệ tinh của Haumea và một nhóm các thiên thể khác.
Hình dáng, kích thước và cấu tạo
Kích thước của một thiên thể trong hệ Mặt Trời được suy ra từ độ rọi khả kiến, khoảng cách cũng như độ phản xạ. Những thiên thể sáng hơn đối với người quan sát tại Trái Đất có thể là do nó lớn hơn nhưng cũng có thể do độ phản xạ ánh sáng của nó lớn. Nếu như độ phản xạ có thể tính được chính xác thì có thể đưa ra một kích thước gần như chính xác cho thiên thể. Với các thiên thể có khoảng cách rất xa, độ phản xạ là không biết, nhưng Haumea đủ lớn và sáng để có thể tính được bức xạ nhiệt, từ đó tính xấp xỉ được độ phản xạ và qua đó là kích thước. Mặc dù vậy, tính toán về các chiều của Haumea là rất phức tạp bởi tốc độ quay nhanh của nó. Vật lý quay các vật thể biến dạng đã cho thấy sau một khoảng thời gian ngắn tới mức khoảng vài trăm ngày, một thiên thể quay nhanh như Haumea có thể bị biến dạng thành một elipxoit lệch. Từ đó cũng dẫn tới khẳng định rằng sự biến thiên trong độ sáng của Haumea không phải là bởi vì độ phản xạ của từng vùng trên nó là khác nhau mà là bởi vì người quan sát trên Trái Đất nhìn thấy các phía khác nhau với các diện tích khác nhau.
nhỏ|phải|Hình dạng elipxoit ước tính của Haumea, 1960×1518×996 km (cho rằng suất phản chiếu là 0,73). Bên trái là hình chiếu xích đạo lớn nhất và nhỏ nhất (1960×996 và 1518×996 km); bên phải là hình chiếu từ cực (1960×1518 km).
Chu kì và cường độ của ánh sáng từ Haumea giới hạn cho ta biết cấu tạo của nó. Nếu Haumea có mật độ thấp giống như Sao Diêm Vương, với một tầng băng dày phía trên lõi đá, tốc độ quay của nó có thể khiến nó kéo dài ra nhiều hơn là sự thay đổi độ sáng đã cho thấy. Từ đó người ta ước tính mật độ của nó vào khoảng 2,6–3,3 g/cm³, tương ứng với các khoáng silicat như olivin và pyroxen, thường xuất hiện trong các thiên thể bằng đá trong hệ Mặt Trời. Điều đó cho thấy Haumea cấu tạo chủ yếu từ đá với lớp băng tương đối mỏng. Lớp băng dày như trong đa số các thiên thể vành đai Kuiper có thể đã bị văng ra sau vụ va chạm lớn và tạo ra các mảnh vỡ thiên thể có cấu tạo chủ yếu là băng.
Một thiên thể có mật độ càng lớn, với một tốc độ quay cho trước, vật thể đó càng phải có dạng cầu. Điều đó đã chỉ ra kích thước có thể của Haumea. Từ khối lượng chính xác, chu kì và mật độ đã được tính toán cho sự cân bằng của elipxoit, ta có được Haumea có độ dài tương đương với đường kính của Sao Diêm Vương và khoảng cách giữa 2 cực bằng một nửa như thế. Do không có một quan sát trực tiếp nào về sự che lấp của các ngôi sao bởi Haumea cũng như sự che khuất của Haumea với các vệ tinh của nó, không thể nào làm chính xác được các kích thước của Haumea như đã làm với Sao Diêm Vương.
Nhiều tính toán về hình dạng elipxoit của Haumea đã được đưa ra. Tính toán đầu tiên được đưa ra từ các quan sát mặt đất với phổ ánh sáng khả kiến cho thấy một chiều dài từ 1960 tới 2500 km và độ phản xạ lớn hơn 0,6. Mô hình này đưa ra kích thước 3 chiều xấp xỉ là 2000 x 1500 x 1000 km, với độ phản xạ là 0,73. Kính viễn vọng Spitzer ước tính Haumea có đường kính 1050 – 1400 km, với độ phản xạ từ 0,82 đến 0,85, với việc khảo sát ánh sáng hồng ngoại trong bước sóng 70 μm. Phân tích sóng ánh sáng cho thấy một đường kính tương đương là 1450 km. Kích cỡ của Haumea nằm trong số những thiên thể ngoài Sao Hải Vương lớn nhất đã phát hiện, có thể đứng thứ 3 hoặc thứ 4 sau Eris, Sao Diêm Vương và có thể là Makemake, và lớn hơn Sedna, Orcus hay Quaoar.
Bề mặt
Bên cạnh sự biến thiên mạnh trong biểu đồ ánh sáng của Haumea do hình dạng thiên thể tác động bằng nhau lên các màu sắc, những sự biến đổi màu sắc độc lập nhỏ hơn cũng được nhìn thấy trong cả vùng sóng phổ kiến và vùng gần hồng ngoại cho thấy có một vùng trên bề mặt khác biệt cả về màu sắc cũng như độ phản xạ. Vì thế bề mặt Haumea có thể gợi nhớ tới bề mặt loang lổ của Sao Diêm Vương, nhưng ít rõ rệt hơn.
Haumea sáng giống như tuyết, với độ phản xạ nằm trong khoảng từ 0,6 đến 0,8, phù hợp với kiểu bề mặt băng kết tinh. Một số thiên thể ngoài Sao Hải Vương khác như Eris cũng có độ phản xạ tương tự. Mô hình hợp lý nhất cho quang phổ bề mặt của Haumea là 66% đến 80% bề mặt của nó là băng đá kết tinh nguyên chất, với một thành phần khác bổ sung cho độ phản xạ cao như xyanua hiđrô hoặc là các khoáng sét phyllosilicat. Các muối xyanua vô cơ như muối xyanua đồng có thể cũng có mặt. Trái với Makemake, trong quang phổ của Haumea hầu như không thấy metan cho thấy tối đa 10% bề mặt Haumea bao phủ trong băng metan. Điều này hợp lý với vụ va chạm trong quá khứ đã làm mất đi những chất nhẹ như metan.
Vành đai
Jose Luis Ortiz, nhà thiên văn học tại Viện Vật lý thiên văn Andalusia, Tây Ban Nha, và các cộng sự phát hiện một vành đai lớn xung quanh hành tinh lùn Haumea nằm bên ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương. Haumea mất khoảng 284 năm để thực hiện một vòng quỹ đạo quanh Mặt Trời, theo Science Alert. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature ngày 11 tháng 10 năm 2017.
Vành đai thường xuất hiện xung quanh những hành tinh có kích thước khổng lồ trong Hệ Mặt Trời bao gồm Sao Thổ, Sao Mộc, Sao Thiên Vương, Sao Hải Vương. Năm 2013, các nhà thiên văn cũng xác định được hai vành đai xung quanh tiểu hành tinh Chariklo có quỹ đạo giữa Sao Mộc và Sao Hải Vương.
Các nhà khoa học tại 10 phòng thí nghiệm khác nhau quan sát hành tinh lùn Haumea bằng 12 kính thiên văn trên khắp châu Âu, khi nó di chuyển qua phía trước ngôi sao tên là URAT1 533–182543.
Kết quả cho thấy, vành đai của Haumea có chiều rộng khoảng 70 km và bán kính 2.287 km. Các phần tử nhỏ trên vành đai hoàn thành một vòng quay khi hành tinh lùn này tự quay được ba vòng quanh trục. Haumea có hình dạng ellipsoid kéo dài khá bất thường. Kích thước của nó theo ba trục trong không gian lần lượt là 2.322 km×1.704 km×1.138 km. Nhóm nghiên cứu không phát hiện thấy dấu hiệu của khí quyển trên Haumea.
"Việc khám phá ra một vành đai xung quanh hành tinh lùn Haumea mang rất nhiều ý nghĩa. Nó cho thấy vành đai có thể xuất hiện khá phổ biến xung quanh các thiên thể nằm phía bên ngoài quỹ đạo của Sao Hải Vương, đồng thời mở ra những con đường nghiên cứu mới trong tương lai", nhóm nghiên cứu cho biết.
Các vệ tinh
nhỏ|Hình vẽ minh họa Haumea và hai vệ tinh Tới nay đã phát hiện được 2 vệ tinh nhỏ quay quanh Haumea là (136108) Haumea I Hiʻiaka và (136108) Haumea II Namaka. Nhóm của Brown tìm ra chúng năm 2005, sử dụng kính viễn vọng Kech.
Hiʻiaka, lúc đầu được đặt tên là Rudolph, được phát hiện ngày 26/1, 2005. Nó là vệ tinh ở phía ngoài, và với bán kính 310 km, là vệ tinh sáng hơn và lớn hơn, quay quanh Haumea với quỹ đạo gần tròn trong 49 ngày. Sự hấp thụ mạnh giữa 2 vạch 1.5 và 2 micrometres phù hợp với một cấu tạo bề mặt gồm toàn băng đá kết tinh nguyên chất. Quang phổ bất thường và sự tương tự trong các vạch hấp thụ với Haumea cho thấy các vệ tinh này là các mảnh vỡ của Haumea.
Namaka, vệ tinh nhỏ hơn và ở phía trong, được phát hiện ngày 30/6, 2005 và được đặt tên là Blitzen. Nó có khối lượng bằng 1/10 Hiʻiaka, và quay quanh Haumea với quỹ đạo rất dẹp và bất thường trong chu kì 18 ngày vì bị nhiễu loạn bởi Hiʻiaka.
Tại thời điểm hiện tại, quỹ đạo của các vệ tinh này gần như là cắt qua Haumea nếu nhìn từ Trái Đất. Vì thế chúng có khả năng che Haumea. Nếu quan sát được hiện tượng này thì ta có thể tính toán chính xác được hình dạng và kích thước của Haumea và các vệ tinh, giống như đã làm với Pluto và Charon.
Nhóm các thiên thể của Haumea
phải|nhỏ|300px|Nhóm các thiên thể dạng Haumea có màu xanh lá cây
Các thiên thể khác có thể kể tới là (55636) 2002 TX300 (≈600 km), (24835) 1995 SM55 (< 700 km), (19308) 1996 TO66 (≈500 km), (120178) 2003 OP32 (< 700 km), and (145453) 2005 RR43 (< 700 km).[3]