cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Môn cưỡi ngựa
Việt Nam
Sân tập cưỡi ngựa của Saigon Pony Club ở Quận 2 thuộc Thành phố Hồ Chí Minh với hai sân tập rộng 600m2 và 1.000m2 dành cho hai trình độ: mới tập và điều khiển thành thục các động tác. Lý do mà Saigon Pony Club ra đời cách khi người chủ sở hữu cũ muốn đáp ứng sở thích cưỡi ngựa của cô con gái nên đã lập ra. Ngựa ở đây đều có tên nước ngoài, như Diabolo, Crac, Flamme, Mogito, Wok, Romeo nhưng đều là ngựa nội được mua về từ Củ Chi, Đức Hòa và Đức Huệ (Long An), những lò nuôi ngựa đua nổi tiếng bấy lâu nay cho trường đua Phú Thọ, trước khi hoạt động đua ngựa bị ngưng.
Câu lạc bộ này có 130 học viên, trong đó hơn 95% là người nước ngoài, số còn lại phần lớn là Việt kiều hoặc từng có thời gian sống ở nước ngoài. So với giá học cưỡi ngựa trong khu vực, chi phí ở Việt Nam là rẻ. Một tiết học 45 phút là 400.000 đồng, nếu đóng trọn gói ba tháng (12 tiết học) hoặc có thành viên gia đình tham gia thì được giảm 15-20%. Mỗi tuần các học viên đều phải thay ngựa cưỡi để tập tiến bộ vì mỗi con ngựa là một cá tính khác nhau. Tất cả đều là ngựa nhỏ (pony) so với chuẩn ngựa bình thường ở phương Tây được mua về với giá 5-20 triệu đồng/con, đắt lắm cũng chỉ 30 triệu đồng.
Tại Hà Nội có Câu lạc bộ Ngựa Hà Nội nằm ở huyện Hoài Đức được biết đến là nơi duy nhất đến nay tại Hà Nội cung cấp dịch vụ dạy cưỡi ngựa chuyên nghiệp và bài bản với những chú ngựa to lớn thuộc những giống đắt tiền nhập khẩu từ nước ngoài, những bài học cưỡi ngựa từ cơ bản đến nâng cao, những phút giây thư giãn, chơi đùa cùng ngựa. Câu lạc bộ Ngựa được thành lập năm 2013 nhằm mục đích cung cấp những dịch vụ này cho quảng đại người dân, tại đây có một số dịch vụ như chơi với ngựa, team building, chụp ảnh và đặc biệt là học cưỡi ngựa. Lớp học cưỡi ngựa tại câu lạc bộ đã thu hút rất nhiều học viên đến tìm hiểu môn thể thao này.
Làm quen ngựa
300px|nhỏ|phải|Làm thân với với ngựa sẽ giúp cho việc cưỡi ngựa được dễ dàng Để thực hiện được kỹ thuật cưỡi ngựa, cần chuẩn bị ngựa cưỡi, hiện nay có 4 loại giống ngựa chính như giống như Saddlebred Mỹ, Missouri Fox Trotter, Paso Fino đã được lai tạo để phục vụ cho việc cưỡi, chở người đi dạo, tốt nhất khi vừa mới bắt đầu nên chọn giống ngựa nào dịu dàng và hiền. Chọn loại ngựa mà nài muốn, hiện có rất nhiều loại ngựa khác nhau, có một vài trong số các loại phổ biến nhất:
Việc đơn giản nhất trong cách cưỡi ngựa là làm quen với chú ngựa sẽ cưỡi, nếu không làm quen với chúng sẽ không thể khởi đầu hoàn hảo. Yêu cầu đầu tiên là hãy chào hỏi, trò chuyện với chú ngựa mà mình sẽ cưỡi. Ngựa là loài vật nhạy cảm và thông minh. Những bước làm quen ban đầu này sẽ giúp việc tập luyện sau đó thuận tiện hơn. Chỉ từ từng bước nhỏ để gây ấn tượng với chú ngựa sẽ cưỡi nên vuốt ve nó, làm quen và kết thân với chúng, cần phải nhìn vào mắt nó, kèm theo đó là nói những lời ngọt ngào vỗ về.
Nhưng vuốt ve và dành cho chú những cái ôm là chưa đủ mà cần phải tiếp xúc gần gũi với ngựa hơn nữa để chú ngựa nghe lời vì kỹ thuật cưỡi ngựa đòi hỏi phải có những sự tương tác tới chú ngựa, sau đó là hãy thể hiện mình là người tôn trọng nó, đừng dục dã con vật, đừng đánh nó, hoặc làm nó sợ với những hành động quá khích như đấm, đá, đạp vì đôi khi con vật sợ sẽ đột ngột chạy hoặc có những hành động theo bản năng hoàn toàn có thể làm bị bất ngờ và gây ra những hậu quả đáng tiếc. Ở châu Âu học viên sẽ tự tay làm vệ sinh cho ngựa trước khi cưỡi. Ở châu Á còn lưu truyền mẹo làm quen với ngựa khi nài ngựa tự mình dọn chuồng ngựa, thậm chí có người còn trét phân ngựa lên người để chúng tưởng là đồng loại.
Việc làm quen với ngựa rất quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong việc thành bại của cuộc đua, nếu không hiểu tính cách của con ngựa mình cưỡi nên rủi ro xảy ra là không hiếm. Các kỵ sĩ chuyên nghiệp đều dễ dàng tiếp xúc với con vật trung thành bằng nhiều phương pháp, ngoài việc vuốt ve chóp lông mao con ngựa, kỵ sĩ phải trực tiếp cho ăn, tiếp xúc thường xuyên với tuấn mã để phát hiện ra tính cách cũng như khả năng riêng biệt của ngựa. Tuy nhiên, có những kỵ sĩ dù nắm vững kỹ thuật đến mấy vẫn có thể bị ngựa đá gãy xương sườn, gãy chân, cắn đứt tay do một số con ngựa hay trở chứng khó đoán trước.
Trang bị, khởi động
230px|nhỏ|phải|Môn thể thao cưỡi ngựa yêu cầu học viên phải đội [[nón bảo hiểm]] Để tham gia môn thể thao quý tộc này một cách an toàn lành mạnh thì cần trang bị đầy đủ kiến thức. Đặc biệt là những kiến thức về đồ bảo hộ, cách điều khiển ngựa sao cho an toàn. Trước khi vào sân tập, học viên phải đội mũ bảo hiểm, mang giày. Theo quy định của môn thể này thì trước khi tham gia cưỡi ngựa cần chuẩn bị mũ bảo hiểm, quần áo gọn gàng, một đôi giày thể thao chắc chắn và một chiếc mũ bảo hiểm. Giày phải mang trước một cách chỉnh tề, phần giây giày phải buộc thật chặt.
Cnicothamnus
Cnicothamnus là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Môn cưỡi ngựa
Trang bị, khởi động
Cần trang bị những vật dụng bảo hộ cần thiết khi tham gia cưỡi ngựa đặc biệt là mũ bảo hộ. Sau các bài khởi động, học viên mới được tự tay mình điều khiển ngựa chạy. Trước khi vào sân tập, học viên phải đội mũ bảo hiểm, mang giày. Cũng nên chuẩn bị các trang thiết bị bảo vệ như mũ bảo hiểm, giày bảo hộ, hoặc là nệm bảo vệ khủy tay và khủy chân. Người cưỡi phải đội mũ bảo hiểm, chân mang giày thể thao ngồi trên lưng ngựa, chiếc mũ bảo hiểm sẽ giúp bảo vệ đầu nài khi ngã ngựa.
Ngoài ra, cần phải khởi động với các bài tập cơ bản để tránh xảy ra chấn thương. hướng dẫn khởi động tay, đầu, cổ nhằm tránh các chấn thương có thể xảy ra trong quá trình tập luyện. Các học viên sẽ bắt đầu từ những bài học đầu tiên như đi bộ, đi nước kiệu, đến những động tác khó hơn như chạy vòng tròn, phi nước đại. Họ sẽ khởi động ngay trên lưng ngựa khi đang di chuyển bởi đó là cách để luyện sự thăng bằng. Đồng thời trên yên ngựa mọi người khởi động tay, đầu, cổ, vai, hông nhằm tránh các chấn thương có thể xảy ra trong quá trình tập luyện. Việc khởi động mất khá nhiều thời gian.
Cnicothamnus
Loài
Chi Cnicothamnus gồm các loài:
Môn cưỡi ngựa
Trang bị, khởi động
Trước khi tập, học viên phải thực hiện các động tác khởi động trên lưng ngựa: xoay tay, vai, cổ, đồng thời, các học viên cũng được học phản xạ các tư thế ngã để hạn chế chấn thương, đó là các bài tập khởi động tay chân như Jump Jacks, Butt Kickers, giãn cơ, xoay khớp hán, những bài tập này sẽ giúp cơ thể được thoải mái, tinh thần tỉnh táo và hạn chế bị nhồi máu cơ tim. Các học viên được nài ngựa dắt một vài vòng quanh sân, những chú ngựa được thắng yên chắc chắn vào sân và họ sẽ ở cạnh học viên trong suốt buổi học để giữ cương và giữ thăng bằng.
Mỗi học viên tự vào chuồng chọn cho mình một con ngựa ưng ý rồi tự đóng yên cương, được huấn luyện viên hướng dẫn cách dùng dây cương và các động tác để điều khiển ngựa rẽ trái, rẽ phải, dừng lại. Một số con ngựa cao, do đó nài ngựa có thể cần phải mua một yên xe với một sưng cao ở phía trước. Nó có thể rất khó chịu đối với bất kỳ con ngựa nào để mặc yên ngựa không phù hợp. Đặt yên nhẹ về phía trước trên vai, sau đó để cho nó trượt cho đến khi nó đến một điểm dừng tự nhiên, nếu nó cho thấy khó chịu, điều chỉnh yên, cần có một cái trùm đầu (headstall) phù hợp và vừa vặn cho chú ngựa, nên chọn thiết bị thoải mái nhất cho ngựa.
Tương tác khi cưỡi
200px|nhỏ|phải|Một nữ [[nghệ sĩ trình diễn đang tương tác với ngựa]] Cưỡi ngựa còn là một môn thể thao, đòi hỏi người tham gia phải biết tương tác với con vật. Người chơi môn thể thao này cần phải học nhiều điều như từ cách ngồi thoải mái trên lưng ngựa cho đến việc phải hiểu được tính nết của ngựa để điều khiển nó theo ý mình, sự tương tác với loài ngựa giúp người cưỡi ngựa biết cách ứng xử bình tĩnh và kiểm soát tình huống tốt hơn. Khi đã bắt đầu ngồi trên lưng ngựa, nên thận trọng, không được nổi nóng với con ngựa mà mình đang cưỡi. Trong cách cưỡi ngựa có đề cập đến, nên tránh không được đụng đến điều này, hãy là người cưỡi ngựa khôn ngoan, biết rõ giới hạn của từng loài và không được đi quá ra giới hạn đó.
Khi hô ngựa, cần hô lớn tiếng, rõ ràng và dứt khoát. Cách cưỡi ngựa đã chỉ ra rất rõ điều này, không được bé mồm, hô hào lí nhí sẽ khiến không điều khiển và làm chủ được chú ngựa của mình. Hơn nữa, việc hô ngựa to cũng giúp bình tĩnh điều khiển ngựa. Sử dụng các tín hiệu lời nói đơn giản để sao lưu các dấu hiệu vật lý, chẳng hạn nài ngựa có thể khuyến khích con ngựa di chuyển và dừng lại bằng cách nói, "đi bộ", "whoa" hoặc "ho". Hãy nhất quán trong việc đưa ra các chỉ dẫn bằng lời nói, cũng nên khuyến khích và hỗ trợ tích cực khi con ngựa đi theo một hướng, có thể nói "ngựa ngoan" (good boy) hoặc chà cổ nó. Người Trung Quốc khi thúc ngựa thường phát âm như Cha!cha!.
Tư thế cưỡi ngựa
200px|nhỏ|phải|Một tư thế cưỡi ngựa chuẩn của nài ngựa với hai tay nắm chặt dây cương nhưng không siết chặt, chân thả lỏng và tư thế thẳng lưng để giữ thăng bằng và kiểm soát trọng tâm Khi trèo lên mình con ngựa, cũng cần có một kỹ thuật thực hiện chắc chắn, cần đứng bên cạnh con ngựa rồi giữ lấy phần dây cương trong tay trái của mình. Sau đó đặt chân trái lên phần bàn đạp ở yên ngựa rồi đạp xoay chân phải để trèo lên, khi trèo lên, cần hạ mình xuống phần yên nhẹ nhàng để ngựa tránh giật mình. Thông thường có nhiều người lần đầu thực hiện cách cưỡi ngựa thường kẹp chân mình bên hông ngựa (kẹp hông). Tuy nhiên điều này lại hoàn toàn sai lệch vì chúng sẽ ảnh hưởng đến việc điều khiển ngựa.
Tốt nhất nên nhẹ nhàng để chân chạm vào mặt bên thân của ngựa. Cùng lúc đó, phần đầu gối phải tạo góc cong và gót chân thì thấp hơn ngón chân. Chân nên nhẹ nhàng chạm vào mặt bên của con ngựa trong khi đầu gối bị cong và gót chân thấp hơn ngón chân. Ngồi thẳng với vai, hông và gót chân. Điều này sẽ phân phối đồng đều trọng lượng của nài, giúp con ngựa mang chủ dễ dàng hơn, có thể tưởng tượng một đường thẳng chạy từ tai, vai, hông và gót chân tạo thành một trục dọc giữ cho xương sống được thẳng.
Giữ lưng thoải mái, trong khi lưng nên thẳng, hãy chắc chắn không để cột sống bị cong hoặc vẹo, lệch đi khi cưỡi. Cột sống cong sẽ làm người cưỡi sẽ ngồi quá xa về phía trước. Cột sống cong có thể dẫn đến sức căng tổng thể. Sử dụng cơ vùng chậu để gợi ý một hướng đến con ngựa. Lái khung xương chậu về phía trước hoặc phía sau để khuyến khích con ngựa theo những hướng đó. Phát triển các tín hiệu này sẽ mất thời gian và thực hành, sau đó, người cưỡi ngựa cần tiếp tục làm việc với con ngựa để tạo ra phương pháp hướng dẫn trực quan này để đảm bảo thực hiện đúng tư thế cưỡi ngựa an toàn, đúng kỹ thuật.
Điều khiển ngựa
Khi mới bắt đầu, nên đi chậm, đừng vội dùng ngựa chạy nhanh. Cách cưỡi ngựa đã nêu những điểm này vô cùng kĩ càng, dùng gót chân thúc 2 lần vào bụng của nó, hô to tiếng đi. Tay phải ghì dây cương để con ngựa thả bộ thật chậm rãi. Mỗi khi muốn chuyển hướng hãy kéo dây cương của ngựa. Cứ thật chậm rãi từ từ, không việc gì phải vội vàng cả. Chú ý đến thái độ và bước đi của chú ngựa. Nếu muốn rẽ về một hướng mà ngựa rẽ hướng ngược lại, hãy nhớ cách cưỡi ngựa. Nó có nhắc rằng cần phải ghì mạnh dây cương về hướng ngược lại. 300px|nhỏ|trái|Một pha xử lý có độ khó của nữ cao bồi trong một phần thi với yêu cầu thắng gấp trong khúc ngoặt Nếu con ngựa có cứng đầu. Hãy ghì dây cương mạnh mẽ và dứt khoát. Hãy cho chú ngựa biết rằng ai mới là chủ thật sự của nó. Hãy giật dây cương về phía mình và thúc hai gót chân vào bụng ngựa, làm thật dứt khoát. Chú ngựa sẽ đi chậm, trong trường hợp chú ngựa không đi, có nhiều khả năng là đã làm sai lệnh và nếu như thế phải kiểm tra lại. Khi đã thuần thục hơn những động tác đi bộ. Hãy chuyển sang động tác chạy nhanh ở ngựa tức là thúc đi nhanh và phi.
Cách cưỡi ngựa đã nêu rất rõ, vẫn làm những động tác giống với đi bộ, chỉ khác là cần phải thúc nhanh hơn. Đợi cho đến bao giờ chú ngựa chịu chạy thì từ từ và tăng tốc từng chút một. Nếu chú ngựa chạy nhanh quá lại dễ mất quán tính và ngửa người về sau. Cho dù đang cho ngựa chạy nhanh hay chậm, cần phải nhớ quy tắc này trong kỹ thuật cưỡi ngựa. Đó là luôn cầm chắc dây cương, không được phép lơ là. Việc phi ngựa cần phải dật thật mạnh dây cương và phải giữ thật chắc, không bao giờ được cầm vào cục yên nhô lên ở giữa.
Giống với đi chậm, làm khẩu lệnh và động lệnh tương tự. Chỉ khác một điều là hãy thúc nhanh hơn, cho đến khi chú ngựa chịu chạy thì thôi. Khi phát triển kỹ thuật thành thục thì mới nên thực hiện các động tác khó như rạp người, nhoài người. Ngựa càng phi nhanh, càng phải làm chủ tốt, làm chủ cảm giác sợ hãi của bản thân khi lao đi trong gió, làm chủ các động tác để điều khiển một con vật to lớn hơn mình. Hãy là một người mạnh mẽ và làm chủ được mọi tình huống.
Ngoài các kỹ thuật cưỡi ngựa như trên thì việc chú ý đến dây cương cũng là điều quan trọng, hãy chắc chắn không kéo dây cương quá chặt và hãy để hơi lỏng một tí sẽ dễ dàng gửi được tín hiệu đến con ngựa của mình. Giữ chặt dây cương, nhưng không kéo. Điều này cho phép con ngựa biết rằng chủ nó đang ở đó và chắc chắn không kéo chặt dây cương, con ngựa sẽ cần không gian để di chuyển đầu của nó.
Ngồi trên lưng ngựa, kỵ sĩ phải nắm vững tất cả kỹ thuật khi đua như cách bẻ cua, ôm cua, ghìm cương, lấy đà, bức tốc. Nhưng quan trọng hơn cả là phải làm cho người và ngựa "cùng nhịp" với nhau. Việc hướng dẫn ngựa bằng cơ thể chính là kỹ thuật điều khiển ngựa khi vào góc cua, để thực hiện kỹ thuật này cần sử dụng phần cơ vùng chậu để gợi ý hướng chạy, hãy lái khung xương chậu về phía trước hoặc là phía sau để khuyến khích ngựa, với tín hiệu này hoàn toàn có thể điều khiển ngựa dù ở khúc cua nào, vì đây chính là kỹ thuật khó.
Giữ thăng bằng
200px|nhỏ|phải|Một pha ngã ngựa, những cú ngã ngựa không phải là hiếm khi chơi môn thể thao này khi mất thăng bằng Cưỡi ngựa là một môn thể thao có kỹ thuật khó, đòi khỏi người cưỡi phải phối hợp các động tác và phối hợp thật ăn ý với con ngựa để có thể cưỡi ngựa một cách thuần thục nhất và tránh chấn thương xảy ra do ngã ngựa. Một trong những kỹ thuật cưỡi ngựa cơ bản nhất đó là ổn định trọng tâm. Ngồi trên lưng ngựa với tư thế chính xác và trọng tâm được ổn định rất tốt cho lưng. Để làm được điều này thì người cưỡi ngựa cần phải có sức mạnh và cột sống thẳng, ngoài ra cần kiểm soát tốt tính khí của con ngựa.
Và để điều khiển được ngựa di chuyển theo ý của mình cần nhiều sức mạnh hơn và nỗ lực điều chỉnh trạng thái cơ thể nhiều hơn. Thực hiện công việc này cũng tốt cho lưng vì giúp tăng sức mạnh của toàn bộ cơ thể. Đồng thời luôn tạo cho mình một tâm thế thoải mái, vui vẻ và bớt căng thẳng vì khi ngồi không đúng cách và tâm trạng căng thẳng thì ngựa cũng căng thẳng, từ đó chúng sẽ không kiểm soát được tốc độ và có thể chạy nhanh hơn lúc ban đầu. Một người cưỡi ngựa với khả năng ổn định trọng tâm tốt sẽ tăng cường sức mạnh và cải thiện sức khỏe của lưng khi cưỡi ngựa với điều kiện không bị ngã ngựa.
Kỹ thuật cưỡi ngựa tiếp theo cần nắm bắt dù ở điều kiện nào chính là ngồi thăng bằng. Nếu không biết ngồi như thế nào cho đúng thì rất khó liên lạc với ngựa, ngựa sẽ cảm thấy khó khăn hơn khi mang vác nài ngựa trên lưng, hãy ngồi thẳng tạo một góc 90 độ và gót chân ở bàn đạp, khi cảm thấy khó nhận biết thì có thể tưởng tượng đang có một đường thẳng sau lưng sẽ giúp cơ thể phân phối được trọng lượng đều hơn. Bên cạnh đó, khi cưỡi ngựa nên hế để cột sống bị cong điều này giúp tránh việc ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là các di chứng, biến chứng về sau.
Một người cưỡi ngựa không có khả năng ổn định trọng tâm và thực hiện tư thế cưỡi ngựa tốt sẽ khó có thể cải thiện sức khỏe cho lưng của người cưỡi ngựa (nài ngựa, kỵ mã, chủ ngựa). Điều này chỉ có thể thay đổi khi mà trước tiên họ được hướng dẫn cách ổn định trọng tâm và sau đó áp dụng kiến thức này khi ngồi trên yên ngựa, có thể sử dụng dây thắt lưng hỗ trợ lưng để có thể giảm tác động lên khớp xương thắt lưng trong quá trình hoạt động trên lưng ngựa. Điều khiển ngựa chạy một cách thông minh và chính xác là chìa khóa để giảm tối đa sự căng lưng trong khi cưỡi, tránh tạo ra những di chứng khi cưỡi ngựa.
Bài tập cho trẻ
200px|nhỏ|phải|Một bạn trẻ đang cưỡi ngựa thực hiện động tác khó trong một trò chơi Đối với trẻ em, bài học là những trò chơi kết hợp các biện pháp giữ thăng bằng nhắm mắt, dang tay ngồi trên lưng ngựa, đứng, nằm trên lưng ngựa. Các bài tập cơ bản như cầm cương, giữ ngựa thăng bằng, điều khiển ngựa rẽ phải, rẽ trái. Khi mới tập, khó nhất là động tác giữ thăng bằng trên lưng ngựa. Tập quen thì động tác xoay người 360 độ trên yên ngựa là kỹ thuật khó nhất đối với người học. Nói chung, những bài tập làm quen ngựa, dắt ngựa, khởi động cá nhân và trèo lên ngựa là những bài tập cơ bản trước khi tiếp cận với những kỹ thuật khó hơn
Sau khi những bài tập, động tác cưỡi ngựa mang tính cơ bản đã được rèn luyện và những học viên là trẻ em đã thực hiện thuần thục các tư thế và cách điều khiển ngựa, từng nhóm từ 1 đến 2 học viên sẽ điều khiển ngựa theo hiệu lệnh của huấn luyện viên như: cho ngựa đi nước kiệu, đi vòng tròn, đi thẳng. Mỗi tuần các học viên đều phải thay ngựa cưỡi để tập tiến bộ vì mỗi con ngựa là một cá tính khác nhau. Thỉnh thoảng các em bày tỏ sự yêu mến với chú ngựa của mình bằng cách khom người xuống vỗ nhè nhẹ vào mình ngựa để gia tăng sự tương tác với ngựa. Ở trình độ nâng cao, các học viên được học các động tác khó như nhảy rào, vượt chướng ngại vật.
Các học viên ngồi trên lưng ngựa tập trung thực hiện những động tác hết sức nhịp nhàng, đẹp mắt, khi thì uốn cong người ra phía sau, lúc thì đưa hai đầu gối lên cao tì chân vào mình ngựa, cho ngựa phi nhanh, chạy vòng tròn. Các động tác được thực hiện dứt khoát theo nhịp hô của huấn luyện viên. Một bài tập cưỡi ngựa được hướng dẫn kéo dài 45 phút, đồng thời đã cưỡi ngựa là phải bị té nhiều lần. Những cú ngã ngựa là chuyện thường xảy ra trong mỗi buổi tập, do đó yêu cầu rất cao là khi cưỡi ngựa trẻ em phải được trang bị đồ bảo hộ. Một huấn luyện viên ngựa nhận xét hóm hỉnh rằng khi so sánh thì các học viên người Việt khi ngã ngựa một cách “té khéo” vì họ đã quen ngồi xe gắn máy, trong khi các học viên nước ngoài té cái bịch như bao khoai.
Viguieranthus
Viguieranthus là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.
Môn cưỡi ngựa
Liên kết ngoài
Thể loại:Thể thao Thể loại:Ngựa
Viguieranthus
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi thực vật
Le Mesnil-Patry
Liên kết ngoài
Mesnil-Patry,Le
Xaviera manca
Xaviera manca là một loài côn trùng trong họ Mantispidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Gerstaecker miêu tả năm 1885.
Tham khảo
Thể loại:Xaviera
Asota iodamia
Asota iodamia là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales và Queensland.
Sải cánh dài khoảng 50 mm.
Ấu trùng ăn lá của various Figs, bao gồm Ficus macrophylla. At first, the Caterpillars are communal. They skeletonize the undersides of the leaf. Later they separate.
Chú thích
Thể loại:Asota
Cardiophorus hispanicus
Cardiophorus hispanicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Câu lạc bộ bóng chuyền Truyền hình Vĩnh Long
Câu lạc bộ Bóng chuyền Truyền hình Vĩnh Long (hay gọi tắt là Truyền hình Vĩnh Long) là một câu lạc bộ bóng chuyền nữ chuyên nghiệp ở tỉnh Vĩnh Long,Việt Nam. Đội thi đấu ở Giải vô địch bóng chuyền quốc gia Việt Nam từ năm 2005, một năm sau khi bóng chuyền Việt Nam chuyển sang chuyên nghiệp và là câu lạc bộ bóng chuyền nữ đứng thứ 5 về số lần tham dự giải vô địch quốc gia tính đến năm 2021 (sau Thông tin Liên Việt PostBank, VTV Bình Điền Long An và Ngân hàng công thương và Thái Bình). Đội bóng chuyền nữ Truyền hình Vĩnh Long nhiều năm liền giữ vững hạng đội mạnh quốc gia; là nơi đào tạo ra các thế hệ VĐV tài năng cung cấp cho đội tuyển quốc gia thi đấu khu vực và quốc tế. Năm 2020, Câu lạc bộ Bóng chuyền Truyền hình Vĩnh Long xếp hạng 8 chung cuộc Giải Bóng chuyền vô địch quốc gia Cup PV Gas 2020. Trước đó, tại Giải Bóng chuyền quốc tế tranh Cúp Truyền hình Vĩnh Long năm 2019, đội nữ Truyền hình Vĩnh Long đã vô địch sau khi đánh bại Kinh Bắc Bắc Ninh 3-2 trong trận chung kết.
Lịch sử hình thành
Năm 2004, Giải vô địch bóng chuyền Việt Nam chính thức trở lên chuyên nghiệp. Năm 2005, đội bóng hạng A nữ Truyền hình Vĩnh Long đã thăng hạng và trụ hạng cho tới năm 2013 bị xuống hạng A và hết mùa giải 2015 đội lần nữa giành quyền thăng hạng trở lại Giải vô địch bóng chuyền Việt Nam cho tới nay. Trong số 10 đội bóng nữ tham gia giải vô địch thì đây là đội bóng hạng trung, chưa từng lọt vào tốp 4 đội mạnh nhất của giải ngoại trừ mùa giải 2010 đã bất ngờ giành chức vô địch giai đoạn lượt đi - Cúp Đức Long Gia Lai.
Chuyển nhượng cho Ninh Bình
Chiều 23/2/2021, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long đã tổ chức buổi họp mặt với HLV, VĐV đội bóng chuyền nữ Truyền hình Vĩnh Long để động viên tinh thần HLV, VĐV đội bóng chuyền nữ tỉnh về thi đấu cho đơn vị tỉnh Ninh Bình tại giải bóng chuyền hạng mạnh quốc gia năm 2021. Đầu năm 2021, đội bóng chuyền Vĩnh Long gặp nhiều khó khăn về lực lượng VĐV, kinh phí tài trợ. Trước tình hình đó, để có thể giúp các VĐV có thể duy trì sự nghiệp thi đấu đỉnh cao, có thể đóng góp cho đội tuyển quốc gia, Sở Văn hoá, Thể thao tỉnh Ninh Bình đã xây dựng dự án phát triển bóng chuyền nữ, mong muốn được chuyển nhượng đội bóng chuyền nữ Truyền hình Vĩnh Long về thi đấu giải vô địch quốc gia 2021 cho tỉnh này. Đồng thời cam kết chi trả chế độ, chính sách cho HLV, VĐV bằng hoặc cao hơn ở Vĩnh Long. Song song đó, 2 đơn vị cũng sẽ liên kết, hỗ trợ trao đổi VĐV khi đội bóng chuyền nữ trẻ Vĩnh Long đủ điều kiện thi đấu thăng hạng đội mạnh những năm về sau. Năm 2023, sẽ rút về 4 VĐV cho Ninh Bình mượn gồm: Nguyễn Thị Bích Tuyền, Phạm Thị Bé Ngọc, Nguyễn Thị Ngọc Như, Dương Thị Yến Nhi. Phấn đấu năm 2024, đội bóng chuyền nữ Vĩnh Long trở lại đấu trường mạnh quốc gia ổn định và bền vững.
Tham khảo
Thể loại:Câu lạc bộ bóng chuyền Việt Nam Thể loại:Vĩnh Long Thể loại:Đội thể thao nữ
Idaea ochraria
Idaea ochraria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
O
Rainiera stricta
Rainiera stricta là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Greene) Greene miêu tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Tham khảo
Thể loại:Rainiera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1898
Tytthonyx chiapasensis
Tytthonyx chiapasensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Tytthonyx
Sóc bay phương Bắc
Glaucomys sabrinus là một loài động vật có vú trong họ Sóc, bộ Gặm nhấm. Loài này được Shaw mô tả năm 1801.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1801 Thể loại:Động vật có vú Canada Thể loại:Động vật có vú Mỹ Thể loại:Tông Sóc bay
Jill Ellis
Jillian Ellis (sinh ngày 6 tháng 9 năm 1966) là một nữ huấn luyện viên bóng đá người từng là huấn luyện viên trưởng của đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Hoa Kỳ trong thời gian khoảng 5 năm và là giám đốc phát triển của Liên đoàn bóng đá Hoa Kỳ, giám sát các chương trình phát triển đội trẻ quốc gia. Trong năm 2015, Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Hoa Kỳ đã giành Cup vô địch thế giới dưới sự chỉ huy của bà. Ellis được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng ngày 16 tháng 5, năm 2014. Trước đợt bổ nhiệm này, bà từng là huấn luyện viên trưởng tạm thời sau khi sa thải Tom Sermanni vào ngày 6 tháng 4 năm 2014, trước đó đã giữ cương vị này khi Pia Sundhage ra đi sớm vào tháng 10 năm 2012. Bà cũng đã từng là huấn luyện viên trưởng cho các trường đại học khác nhau và Hoa Kỳ đội tuyển trẻ quốc gia trong những năm qua. Ellis có một chứng chỉ huấn luyện "A" USSF; với kinh nghiệm huấn luyện viên nhiều lần cho các đội tuyển quốc gia U-20 và U-21, và thành tích làm huấn viên UCLA Bruins ấn tượng.
Chú thích
Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Mỹ Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Anh Thể loại:Vận động viên đồng tính nữ Thể loại:Cầu thủ bóng đá nữ Hoa Kỳ
Campoletis trichoptili
Campoletis trichoptili là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Campoletis
Cumia alfredensis
Cumia alfredensis, tên tiếng Anh: narrow dwarf triton, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Colubrariidae.
Miêu tả
Loài này có kích thước giữa 20 mm và 50 mm
Phân bố
Loài này phân bố ởdọc theo KwaZuluNatal, miền nam châu Phi
Tham khảo
Thể loại:Cumia
Xanthorrhoea glauca
Xanthorrhoea glauca là một loài thực vật có hoa trong họ Thích diệp thụ. Loài này được D.J.Bedford miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xanthorrhoea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986 Thể loại:Thực vật New South Wales Thể loại:Thực vật Queensland
Rougeotiana pallicostaria
Rougeotiana pallicostaria là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rougeotiana
(17157) 1999 KP6
(17157) 1999 KP6 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 21 tháng 5 năm 1999.
Tân An, Buôn Ma Thuột
Tân An là một phường thuộc thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, Việt Nam.
Phường có diện tích 11,04 km², dân số năm 1999 là 13.851 người, mật độ dân số đạt 1.255 người/km².
Hành chính
Phường Tân An được chia thành 6 khu phố: Tân Định, Xuân Minh, Thắng Tam, Hóa An 1, Hóa An 2, Hóa An 3
Potentilla inclinata
Potentilla inclinata là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được Vill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1788.
Liên kết ngoài
Thể loại:Potentilla Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1788
Fuertesimalva killipii
Fuertesimalva killipii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Krapov.) Fryxell mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Salihler, Akseki
Salihler là một xã thuộc huyện Akseki, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 155 người.
Asota isthmia
Asota isthmia là một loài bướm đêm thuộc họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở Trung Quốc, Indonesia, Papua New Guinea và Philippines.
Sải cánh dài 59–63 mm.
Chú thích
Thể loại:Asota
Raquel Pélissier
Raquel Pélissier (sinh ngày 21 tháng 8 năm 1991) là người mẫu Haiti và là một hoa hậu. Cô đã đăng quang ngôi vị cao nhất sau khi giành chiến thắng và được trao vương miện tại cuộc thi Hoa hậu Haiti 2016. Cô đại diện cho thủ đô Port-au-Prince tại cuộc thi trên và đại diện Haiti tại Hoa hậu Hoàn vũ 2016 và xuất sắc giành được danh hiệu Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ 2016.
Cô là cô gái thứ hai đại diện cho Haiti giành được danh hiệu á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ sau Gerthie David vào năm 1975.
Cuộc sống cá nhân
Pélissier sinh ra ở Haiti tại thủ đô Port-au-Prince. Khi lên ba tuổi, Pélissier bị hôn mê hai mươi mốt ngày, sau khi tỉnh dậy, cô bị liệt trong một tuần. Năm 2010, cô sống sót sau trận động đất ở Haiti năm 2010. Cô bắt đầu sự nghiệp nghệ thuật của mình khi thực hiện những bộ ảnh cho một tạp chí địa phương có tên Rebelle Haiti.
Cô được xem như là một trong những biểu tượng của giới trẻ Haiti khi không những sở thích sắc đẹp nổi bật mà còn sở hữu thành tích học tập rất tốt.
Tham khảo
<references group="" responsive="">
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1991
Billbergia macrocalyx
Billbergia macrocalyx là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Hook. mô tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
Thể loại:Billbergia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859 Thể loại:Thực vật Brasil
Gaillac
Gaillac là một xã trong vùng Occitanie, thuộc tỉnh Tarn, quận Albi, tổng Gaillac. Tọa độ địa lý của xã là 43° 54' vĩ độ bắc, 02° 08' kinh độ đông. Gaillac nằm trên độ cao trung bình là 140 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 105 mét và điểm cao nhất là 288 mét. Xã có diện tích 50,93 km², dân số vào thời điểm 1999 là 11.073 người; mật độ dân số là 217 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Xã của Tarn
Ezhudesam
Ezhudesam là một thị xã panchayat của quận Kanniyakumari thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ezhudesam có dân số 18.652 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Ezhudesam có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 77%. Tại Ezhudesam, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Cardiophorus hissaricus
Cardiophorus hissaricus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Dolin & Latifi miêu tả khoa học năm 1989.
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Cnicus
Cnicus là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Vilmorinia
Vilmorinia là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi thực vật
Vilmorinia
Le Mesnil-Mauger
Le Mesnil-Mauger là một xã ở tỉnh Calvados, thuộc vùng Normandie ở tây bắc nước Pháp.
Liên kết ngoài
Le Mesnil-Mauger
Siliquamomum phamhoangii
Siliquamomum phamhoangii (sa nhân phạm hoàng ) là một loài gừng được các nhà khoa học Viện Sinh thái học Miền Nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) phát hiện tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai, Việt Nam và công bố trên tạp chí Phytotaxa số 314 ngày 21/7/2017.
Phát hiện và đặt tên
Chi Siliquamomum là một chi gồm 4 loài gừng, với loài đầu tiên là Siliquamomum tonkinense được nhà thực vật học người Pháp Henri Ernest Baillon (30/11/1827-19/7/1895) đặt tên năm 1895. Loài thứ 2 được phát hiện sau đó hơn 100 năm, năm 2010: Siliquamomum oreodoxa. Cả bốn loài đều được phát hiện thấy đầu tiên tại Việt Nam.
Tên loài được đặt nhằm vinh danh giáo sư Phạm Hoàng Hộ (3/8/1931-29/1/2017), người đã có đóng góp nhiều cho ngành thực vật học Việt Nam.
Mô tả
Lá Siliquamomum phamhoangii có cuống, dạng lá đài dính thành ống với phần đỉnh có 3 thùy. Môi hoa có đỉnh 3 thùy, rìa ngoài màu vàng nhạt.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật đặc hữu Việt Nam Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2017 Thể loại:Sinh vật tại Gia Lai
Austromantispa trevori
Austromantispa trevori là một loài côn trùng trong họ Mantispidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Lambkin miêu tả năm 1986.
Tham khảo
Thể loại:Austromantispa
Rock Valley, Iowa
Rock Valley là một thành phố thuộc quận Sioux, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 3354 người.
Dân số
Dân số qua các năm:
Xem thêm
Thể loại:Thành phố của Iowa Thể loại:Quận Sioux, Iowa
(56284) 1999 LA2
(56284) 1999 LA2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu và Takeshi Urata ở Đài thiên văn Nachi-Katsuura ở Nachikatsuura, Wakayama, Nhật Bản, ngày 5 tháng 6 năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1999 Thể loại:Được phát hiện bởi Takeshi Urata Thể loại:Được phát hiện bởi Yoshisada Shimizu Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Nhật thực
Nhật thực là hiện tượng xảy ra khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời trên cùng một đường thẳng và quan sát từ Trái Đất, lúc đó Mặt Trăng che khuất hoàn toàn hay một phần Mặt Trời. Điều này chỉ có thể xảy ra tại thời điểm trăng non khi nhìn từ Trái Đất, lúc Mặt Trời bị Mặt Trăng che khuất và bóng của Mặt Trăng phủ lên Trái Đất. Trong lúc nhật thực toàn phần, đĩa Mặt Trời bị che khuất hoàn toàn. Với nhật thực một phần hoặc hình khuyên, đĩa Mặt Trời chỉ bị che khuất một phần.
Hiện tượng che khuất là hiện tượng của tự nhiên. Tuy thế, trong lịch sử cổ đại và quan niệm của một số người hiện đại, nhật thực thuộc về hiện tượng siêu nhiên. Hiện tượng nhật thực toàn phần gây ra sự sợ hãi đối với người dân thời cổ đại do thiếu hiểu biết về thiên văn học, khi Mặt Trời dường như biến mất vào ban ngày và bầu trời tối đen trong vài phút.
Rất nguy hiểm cho mắt khi nhìn trực tiếp vào Mặt Trời. Do vậy để quan sát hiện tượng nhật thực trực tiếp cần sử dụng các loại kính bảo vệ mắt hoặc quan sát gián tiếp hình ảnh lúc nhật thực. Nhưng khi xảy ra hiện tượng nhật thực toàn phần, mắt có thể an toàn quan sát hiện tượng này trong lúc Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời. Những người ưa thích hiện tượng này thường đi du lịch đến những nơi sắp xảy ra để chứng kiến và chụp ảnh.
Từ nguyên
Chữ Hán: 日食, nghĩa: "mặt trời bị ăn".
phải|nhỏ|300px|Ảnh động minh họa đường đi của nhật thực ngày 29 tháng 3 năm 2006. Chấm đen nhỏ là vùng bóng tối hẹp quan sát được nhật thực toàn phần, còn phạm vi nhạt màu là vùng nửa tối quan sát thấy nhật thực một phần.
Các kiểu nhật thực
trái|nhỏ|Nhật thực một phần và hình khuyên xảy ra ngày 20 tháng 5 năm 2012. Chụp từ Red Bluff, California.|200px thumb|So sánh kích thước biểu kiến nhỏ nhất và lớn nhất của Mặt Trăng và Mặt Trời (và các [[hành tinh khác). Nhật thực hình khuyên xảy ra khi Mặt Trời lớn hơn kích thước biểu kiến của Mặt Trăng trong khi nhật thực toàn phần thì ngược lại. Sau đây là một số chú thích dài.: Chú thích:
Ở giữa:
Thị lực Người (thị lực 20/20): khoảng 1' hoặc 60" ISS: tối đa khoảng 1' hoặc 60" (tùy thuộc vào hướng) Sao Kim: 9,7" - 66,0" Sao Mộc: 29,8" - 50,1" Sao Hỏa: 3,5" - 25,1" Sao Thổ: 14,5" - 20,1" Sao Thủy: 4,5" - 13,0" Sao Thiên Vương: 3,3" - 4,1" Sao Hải Vương: 2,2" - 2,4" Duới cùng bên trái:
Mặt Trời: tối thiểu: 31,6' Mặt Trời: tối đa: 32,7' Duới cùng bên phải: Mặt Trăng: tối thiểu: 29.43' Mặt Trăng: tối đa: 33,5']] thumb|Hình ảnh nhật thực toàn phần năm 1999 ở [[Pháp, với hiệu ứng nhìn giống như nhẫn kim cương.]]
Có bốn kiểu nhật thực: Khoảng cách Mặt Trời đến Trái Đất xấp xỉ bằng 400 lần khoảng cách Mặt Trăng đến Trái Đất, và đường kính của Mặt Trời bằng khoảng 400 lần đường kính của Mặt Trăng. Bởi vì hai tỉ số này xấp xỉ bằng nhau, khi nhìn từ Trái Đất, Mặt Trời và Mặt Trăng có kích thước biểu kiến gần bằng nhau: khoảng 0,5 độ góc.
Một loại nhật thực khác mà Mặt Trời bị che khuất bởi một hành tinh khác ngoài Mặt Trăng khi nhìn từ một điểm trong không gian vũ trụ. Ví dụ, đoàn du hành vũ trụ Apollo 12 đã chụp được ảnh Trái Đất che khuất Mặt Trời năm 1969 và tàu không gian Cassini cũng chụp được ảnh Sao Thổ che khuất Mặt Trời năm 2006.
Quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất cũng như quỹ đạo của Trái Đất quanh Mặt Trời là hình elip. Do vậy kích cỡ biểu kiến của Mặt Trời và Mặt Trăng biến đổi theo vị trí trên quỹ đạo. Độ lớn của một lần thiên thực xác định bằng tỉ số giữa kích cỡ biểu kiến của Mặt Trăng trên kích cỡ biểu kiến của Mặt Trời trong thời gian xảy ra thiên thực. Sự kiện thiên thực (bao gồm nhật thực và nguyệt thực) xảy ra khi Mặt Trăng ở gần điểm cận địa (điểm gần Trái Đất nhất) có thể trở thành hiện tượng thiên thực toàn phần bởi vì khi đó Mặt Trăng sẽ đủ lớn để che khuất hoàn toàn đĩa sáng của Mặt Trời, hay quang quyển; và lúc này độ lớn thiên thực có giá trị lớn hơn 1. Ngược lại, sự kiện thiên thực xảy ra khi Mặt Trăng ở điểm viễn địa (điểm xa Trái Đất nhất) chỉ có thể là hiện tượng thiên thực hình khuyên bởi vì khi đó Mặt Trăng có kích thước biểu kiến nhỏ hơn so với của Mặt Trời; độ lớn thiên thực lúc này có giá trị nhỏ hơn 1. Trung bình, hiện tượng nhật thực hình khuyên xảy ra nhiều hơn nhật thực toàn phần, bởi vì Mặt Trăng nằm khá xa Trái Đất để có thể bao phủ hoàn toàn Mặt Trời. Hiện tượng nhật thực lai xảy ra khi độ lớn thiên thực trong thời gian diễn ra chuyển từ giá trị nhỏ hơn 1 sang lớn hơn 1, do vậy tại một nơi trên Trái Đất có thể quan sát thấy nhật thực toàn phần trong khi ở những nơi khác lại quan sát thấy nhật thực hình khuyên.
Khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời thay đổi trong một năm do quỹ đạo elip. Điều này cũng làm cho kích thước biểu kiến của Mặt Trời biến đổi trong năm, nhưng sự biến đổi này không nhiều bằng so với kích thước biểu kiến của Mặt Trăng. Khi Trái Đất nằm xa Mặt Trời nhất vào tháng 7, và nếu hiện tượng nhật thực xảy ra thì khả năng nhiều là hiện tượng nhật thực toàn phần, trong khi nếu hiện tượng nhật thực xảy ra lúc Trái Đất nằm gần Mặt Trời nhất vào tháng 1 thì nhiều khả năng đó là nhật thực hình khuyên.
Thuật ngữ nhật thực trung tâm
thumb|Nhật thực hình khuyên diễn ra ở [[Kofu, Yamanashi, Nhật Bản, ngày 21 tháng 5 năm 2012 trên ảnh ta thấy một con chim ngạc nhiên về nhật thực.]] Nhật thực trung tâm là thuật ngữ chung để miêu tả các hiện tượng nhật thực toàn phần, hình khuyên hay nhật thực lai. Tuy nhiên, định nghĩa thuật ngữ này không hoàn toàn đúng và bổ sung thêm: nhật thực trung tâm là hiện tượng nhật thực xảy ra khi đường nối "tâm" của đĩa Mặt Trăng với "tâm" của đĩa Mặt Trời cắt bề mặt Trái Đất. Nhưng có trường hợp, và rất hiếm, một phần của vùng bóng tối (nguyên bóng, umbra) phủ lên bề mặt Trái Đất (và do vậy tạo ra nhật thực hình khuyên hay toàn phần) nhưng đường nối 2 tâm không cắt bề mặt Trái Đất. Hiện tượng này gọi là nhật thực toàn phần (hay hình khuyên) không trung tâm. Nhật thực không trung tâm xảy ra sắp tới vào ngày 29 tháng 4 năm 2014 và là nhật thực hình khuyên. Nhật thực không trung tâm toàn phần sẽ xảy ra vào ngày 9 tháng 4 năm 2043 (và như vậy nhật thực không trung tâm rất hiếm gặp!).
phải|thumb|Hiệu ứng vòng hạt Baily, hay vòng hạt kim cương.
Người ta phân chia ra 5 pha trong một lần nhật thực toàn phần đó là:
Tại một nơi quan sát, toàn bộ 5 pha này có thể kéo dài trong vài giờ, nhưng thời gian cho pha nhật thực toàn phần chỉ kéo dài trong vài phút.
Hình học
thumb|300px|phải|Quỹ đạo nghiêng của Mặt Trăng và các vị trí có khả năng xảy ra thiên thực, cùng đường nối tâm 2 đĩa Mặt Trời và Mặt Trăng (thuật ngữ nhật thực trung tâm): Lúc Mặt Trăng ở vị trí 2 và 3 xảy ra nhật thực, còn vị trí 1 và 4 xảy ra [[nguyệt thực.]] thumb|300px|phải|Hình học của nhật thực (không theo tỷ lệ) thumb|A Vị trí quan sát nhật thực toàn phần bên trong vùng bóng tối. B Vị trí quan sát nhật thực hình khuyên tại vùng đối của vùng bóng tối (antumbra). C Vị trí quan sát nhật thực một phần trong vùng nửa tối. phải|nhỏ|Quỹ đạo của Mặt Trăng và Mặt Trời nhìn từ Trái Đất. Điểm nút N1 có chu kỳ 18,6 năm.
Hai hình bên phải cho thấy vị trí của Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất trong lần nhật thực. Ở hình thứ hai và thứ ba, vùng màu đen nằm giữa Trái Đất và Mặt Trăng gọi là vùng bóng tối (umbra), nơi Mặt Trời hoàn toàn bị che khuất bởi Mặt Trăng. Vùng đen nhỏ trên bề mặt Trái Đất là nơi có thể quan sát thấy nhật thực toàn phần. Phạm vi rộng hơn màu xám là vùng nửa tối (penumbra), nơi đứng trên Trái Đất có thể thấy nhật thực một phần. Một người quan sát nếu đứng trong vùng đối của vùng bóng tối (antumbra), có thể thấy nhật thực hình khuyên.
Quỹ đạo của Mặt Trăng nghiêng khoảng 5° so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất. Do điều này, vào lúc trăng non, Mặt Trăng thường ở phía trên hay phía dưới Mặt Trời (xem thêm minh họa ở hình trên). Nhật thực chỉ xảy ra lúc trăng non và khi Mặt Trăng nằm gần các giao điểm của mặt phẳng hoàng đạo và mặt phẳng quỹ đạo của nó (gọi là các điểm nút quỹ đạo).
Mặt Trăng có quỹ đạo elip, do vậy khoảng cách của nó đến Trái Đất biến thiên khoảng 6% so với giá trị trung bình. Vì thế mà kích thước biểu kiến của nó cũng thay đổi theo khoảng cách (biến đổi khoảng 13%) khi nhìn từ Trái Đất, và điều này ảnh hưởng đến hiện tượng nhật thực toàn phần hay hình khuyên. Khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời cũng thay đổi trong năm nhưng tỉ số tương đối là nhỏ, vì vậy kích thước biểu kiến của Mặt Trời không thay đổi nhiều. Trung bình, khi nhìn từ Trái Đất, Mặt Trăng hiện lên nhỏ hơn Mặt Trời, do đó phần lớn nhật thực trung tâm là nhật thực hình khuyên. Chỉ khi Mặt Trăng đủ gần Trái Đất hơn so với trung bình (gần điểm cận địa) thì nhật thực toàn phần xảy ra. Chẳng hạn, trong giai đoạn 1900 đến 1999, có tất cả 239 lần nhật thực, gồm 84 lần nhật thực một phần, 71 lần nhật thực hình khuyên, 62 lần nhật thực toàn phần, và 22 lần nhật thực lai.
Chu kỳ quỹ đạo của Mặt Trăng xấp xỉ 27,3 ngày, tính theo những ngôi sao cố định ở xa. Thời gian này tương ứng với tháng thiên văn. Tuy nhiên, trong thời gian 1 tháng thiên văn, Trái Đất cũng đã di chuyển được một quãng đường trên quỹ đạo quanh Mặt Trời, khiến thời gian trung bình giữa hai lần trăng mới kéo dài hơn tháng thiên văn, xấp xỉ 29,5 ngày, hay chính là chu kỳ giao hội của Mặt Trăng. Các nhà thiên văn học gọi đây là tháng giao hội, và dựa trên đó phân ra dương lịch hay âm lịch.
Mặt Trăng đi từ phía nam lên phía bắc của mặt phẳng hoàng đạo tại điểm nút lên, và ngược lại tại điểm nút xuống. Tuy nhiên, các điểm nút của quỹ đạo Mặt Trăng dần dần di chuyển thay đổi theo thời gian do ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trời lên chuyển động quỹ đạo của Mặt Trăng, và các điểm nút quỹ đạo có chu kỳ gần 18,6 năm Trái Đất. Sự tiến dịch này làm cho khoảng thời gian giữa mỗi lần Mặt Trăng đi qua điểm nút lên ngắn hơn tháng giao hội. Khoảng thời gian này được các nhà thiên văn gọi là tháng giao điểm thăng. (xem Phương pháp tiên đoán ở dưới)
Mặt khác do ảnh hưởng của nhiễu loạn hấp dẫn mà điểm cận địa của Mặt Trăng cũng tiến động theo thời gian trên quỹ đạo, và điểm cận địa có chu kỳ khoảng 8,85 năm. Khoảng thời gian Mặt Trăng hoàn thành giữa hai lần đi qua điểm cận địa hơi dài hơn tháng giao điểm thăng và người ta gọi đó là tháng điểm cận địa.
Quỹ đạo Mặt Trăng cắt mặt phẳng hoàng đạo tại hai điểm nút cách nhau 180°. Do vậy, khi những lần trăng mới xuất hiện gần các điểm nút theo chu kỳ trong một năm cách nhau xấp xỉ sáu tháng (173,3 ngày), lúc đó có ít nhất một lần nhật thực xảy ra trong những thời điểm này. Thỉnh thoảng khi lần trăng mới xuất hiện đủ gần một điểm nút dẫn đến trong hai tháng liên tiếp xảy ra 2 hiện tượng nhật thực một phần. Có nghĩa là, trong một năm bất kỳ, sẽ có ít nhất 2 lần nhật thực và nhiều nhất là 5 lần nhật thực xảy ra.
Hiện tượng thiên thực chỉ có thể xảy ra khi Mặt Trời nằm cách một điểm nút khoảng cách góc 15° đến 18°, (10° đến 12° cho hiện tượng nhật thực trung tâm). Và đây là giới hạn cho hiện tượng thiên thực. Trong thời gian Mặt Trăng trở lại điểm nút (tháng giao điểm thăng), vị trí biểu kiến của Mặt Trời di chuyển trong phạm vi rộng 29° so với các điểm nút. Do giới hạn thiên thực có phạm vi tới 18° x 2 = 36° với điểm nút N1 hoặc N2 ở chính giữa (24° cho nhật thực trung tâm), nó mở ra cơ hội cho hiện tượng thiên thực một phần xảy ra (hoặc nhật thực một phần và nhật thực trung tâm xảy ra, nhưng hiếm hơn) trong hai tháng kế tiếp nhau.
Đường đi của bóng Mặt Trăng và phạm vi quan sát
Trong lần nhật thực trung tâm, vùng bóng tối của Mặt Trăng - umbra (hoặc vùng đối bóng tối - antumbra, trong trường hợp nhật thực hình khuyên) di chuyển rất nhanh từ tây sang đông trên bề mặt Trái Đất. Trái Đất quay quanh trục từ tây sang đông, với vận tốc khoảng 28 km/min tại xích đạo, nhưng Mặt Trăng cũng chuyển động trên quỹ đạo theo cùng hướng tự quay của Trái Đất với vận tốc 61 km/min, do vậy vùng bóng tối (umbra) gần như luôn luôn di chuyển theo hướng tây-đông trên bề mặt với vận tốc quỹ đạo của Mặt Trăng trừ đi vận tốc tiếp tuyến của vận tốc tự quay của Trái Đất bằng 33 km/min.
Bề rộng của vùng bóng tối lúc nhật thực toàn phần hay lúc nhật thực hình khuyên phụ thuộc theo khoảng cách của Mặt Trăng đến Trái Đất và do đó là đường kính biểu kiến của Mặt Trăng và Trái Đất. Trong những lần nhật thực đặc biệt nhất, khi nhật thực toàn phần xảy ra khi Mặt Trăng rất gần điểm cận địa, bề rộng (hay đường kính vùng bóng tối) của đường đi có thể trên 250 km, và tại một vị trí trên Trái Đất thời gian xảy ra nhật thực toàn phần kéo dài trên 7 phút. Bên ngoài vùng bóng tối trung tâm, vùng quan sát thấy nhật thực một phần có diện tích khá lớn. Trung bình, vùng bóng tối có đường kính khoảng 100–160 km, trong khi đường kính của vùng nửa tối có thể trên 6.400 km. (Xem thêm ảnh động ở đầu bài)
Phương pháp tiên đoán
Từ thời cổ đại, sớm nhất từ 1350 TCN, trong đó các nhà thiên văn học Babylon (khoảng 730 TCN) đã phát hiện ra Mặt Trăng tuân theo chu kỳ Saros, tên gọi do Edmund Halley đặt, các hiện tượng thiên thực lặp lại cứ sau xấp xỉ 18 năm 11 ngày 8 giờ (6585d 8h). Chu kỳ này do sự trùng hợp thời gian giữa ba loại chu kỳ Mặt Trăng:
Do nhật thực thường xảy ra những lúc trăng mới và Mặt Trăng gần điểm nút quỹ đạo (nếu ở thêm điểm cận địa thì khả năng xảy ra nhật thực toàn phần), vì vậy hai lần thiên thực cách nhau bởi chu kỳ Saros có những tính chất hình học giống nhau. Chúng xuất hiện ở cùng một điểm nút mà Mặt Trăng có cùng khoảng cách đến Trái Đất và ở cùng thời điểm trong năm. Bởi vì chu kỳ Saros không chẵn ngày (dư ra 8 giờ), khiến điều hạn chế lớn nhất của nó đó là những lần nhật thực tiếp sau sẽ xuất hiện ở những nơi khác nhau trên toàn cầu. Lượng dư 1/3 ngày có nghĩa là Trái Đất phải quay thêm ~8 giờ hoặc thêm một góc ~120º đối với mỗi chu kỳ. Đối với nhật thực, kết quả này làm dịch chuyển đường đi của bóng tối Mặt Trăng khoảng ~120º về phía tây ở lần nhật thực sau. Do đó, sau 3 chu kỳ Saros, nhật thực lặp lại tại cùng phạm vi địa lý trên Trái Đất (54 năm và 34 ngày). Dựa trên chu kỳ Saros, nếu đã biết được hiện tượng thiên thực xảy ra từ trước thì sẽ tiên đoán khá chính xác hiện tượng này sẽ xảy ra trong tương lai gần ở vị trí địa lý nào.
Năm 1824, nhà toán học và thiên văn học người Đức Friedrich Bessel đưa ra phương pháp tính mới tiên đoán vị trí và thời gian xảy ra hiện tượng thiên thực bằng các tham số Bessel cho theo hệ quy chiếu của bóng Mặt Trăng so với tâm của Trái Đất. Phương pháp này rất chính xác và là công cụ mạnh cùng với máy tính cho việc tiên đoán các hiện tượng thiên thực không những trên Trái Đất mà đối với cả các hành tinh và sao khác. Một mặt phẳng gọi là mặt phẳng cơ bản đi qua tâm Trái Đất và vuông góc với trục của bóng Mặt Trăng (trục nối tâm Mặt Trời và Mặt Trăng). Các tọa độ x, y và z lần lượt chỉ theo hướng đông, bắc và song song với trục của bóng Mặt Trăng. Các tham số Bessel là x và y cho bóng Mặt Trăng, l1 và l2 lần lượt là bán kính của vùng nửa tối và vùng bóng tối trên mặt phẳng cơ bản. Hướng của trục z trên thiên cầu được cho theo hai tọa độ xích vĩ d và góc giờ μ, và góc của đường bao vùng tối và vùng nửa tối so với trục bóng Mặt Trăng lần lượt là f1 và f2. Tám tham số Bessel (x, y, l1, l2, d, μ, f1, f2) cùng với tỉ số bán kính Mặt Trăng trên bán kính Trái Đất k, được cho theo bảng in sẵn hoặc được lập trình theo nhiều chương trình dự đoán nhật thực và nguyệt thực. Chi tiết về tính toán thiên thực có thảo luận tại một số cuốn chuyên khảo về lịch thiên văn và nhật thực.
Tần suất và thời gian xảy ra
thumb|300px|Ảnh vẽ kết hợp đường đi của nhật thực toàn phần trong giai đoạn 1001–2000, cho thấy nhật thực toàn phần xảy ra ở khắp nơi trên Trái Đất. Bức ảnh này tổng hợp từ 50 ảnh khác nhau của [[NASA. ]]