cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Đài Loan
Tôn giáo
Dân cư Đài Loan phổ biến tế bái Quan Thế Âm Bồ Tát, Thích Ca Mâu Ni, Bảo Sinh Đại Đế, Huyền Thiên Thượng đế, Ma Tổ, Ngọc Hoàng Thượng đế, Quan Thánh Đế Quân, Thành Hoàng, Thổ Thần..., dung hợp các tín ngưỡng Phật giáo, Đạo giáo. Hiện nay có gần 80% dân chúng tin theo tín ngưỡng dân gian Đài Loan, trên 50% thường tham dự các loại hình nghi lễ tôn giáo. Tư tưởng Nho giáo do Khổng Tử đề xướng là một loại triết học tại Trung Quốc trong quá khứ, một sự kết hợp đạo đức, luân lý, phép tắc trong xã hội thế tục hữu quan, về sau trở thành cơ sở giữa văn hóa Trung Hoa và văn hóa Đài Loan. Đại đa số dân chúng thường kết hợp tín ngưỡng tôn giáo với tư tưởng Nho giáo, qua đó đề xướng quan niệm luân lý đạo đức xã hội. Ngoài ra, thổ dân Đài Loan là cộng đồng chủ yếu theo Tin Lành, với trên 64% số lượng dân chúng thổ dân tin theo, nhiều nhà thờ trở thành dấu hiệu rõ rệt nhất của bộ lạc. Tính đến năm 2008, khu vực Đài Loan tổng cộng có 14.993 chùa miếu và giáo đường, gồm 11,731 chùa miếu thờ thần Đạo giáo, 3.262 giáo đường, bình quân mỗi 1500 thị dân lại có một địa điểm tôn giáo có thể cung phụng và sùng bái.
Phúc lợi xã hội
Y tế Trung Hoa Dân Quốc được thành lập vào tháng 4 năm 1928 với tên "Sở y tế trực thuộc Bộ Nội chính (Trung Hoa Dân Quốc)" Sau nhiều lần đổi tên vào năm 2013 thay đổi thành tên chính thức "Bộ Y tế và Phúc lợi Trung Hoa Dân Quốc". Với mục tiêu là phụ trách y tế công cộng, dịch vụ y tế, và phúc lợi xã hội, Bảo hiểm Y tế Toàn dân bắt đầu từ năm 1995 cũng do bộ này quản lý. Hiện nay, có 99,5% công dân tham gia bảo hiểm y tế toàn dân, bảo hiểm y tế toàn dân cũng trợ cấp chi phí y tế cho hộ thu nhập thấp, quân nhân xuất ngũ, trẻ dưới ba tuổi, người thất nghiệp, hộ gặp nạn, người già, và người tàn tật. Bảo hiểm y tế toàn dân chiếm khoảng 5,44% GDP, có thể do chủ sử dụng lao động hoặc cá nhân trả phí bảo hiểm.
Năm 2013, bình quân tuổi thọ của công dân là 79,5 tuổi, tuổi thọ của nữ giới cao hơn của nam giới. Năm 2014, Đài Loan là quốc gia có tổng tỷ suất sinh thấp nhất thế giới, số người từ 65 tuổi trở lên cũng chiếm trên 10% tổng dân số. Theo dự báo, đến năm 2025 số người già sẽ ở quanh mức 20% dân số, Ngày nay, đại bộ phận người cao tuổi do thành viên trong gia đình chăm sóc, tính đến năm 2008 các địa phương đã lập 1.074 viện dưỡng lão. Chi phí hàng tháng của các viện dưỡng lão chủ yếu lấy từ lương hưu của người cao tuổi; gia đình không có tiết kiệm hưu trí được nhận trợ cấp xã hội. Tính đến năm 2007, bất kỳ người nào từ 25 đến 65 tuổi không được cung cấp bảo hiểm xã hội tại nơi làm việc đều phải tham gia bảo hiểm "Quốc dân niên kim".
Chính phủ xác định mức sinh hoạt tối thiểu là 60% thu nhập khả dụng trung bình, đủ điều kiện nhận phúc lợi xã hội và trợ cấp liên quan. Từ năm 2008 trở đi, chính phủ trợ cấp cho cha mẹ có thu nhập không quá 1,5 triệu tệ/năm và có con dưới 2 tuổi mỗi tháng 3.000 tệ, và cũng cung cấp viện trợ xã hội cho gia đình có trẻ bị khuyết tật về tinh thần và thể chất. Ngoài ra, chính phủ cung cấp cho người có huyết thống thổ dân Đài Loan thêm nhiều cơ hội, quy định các cơ quan, trường học, và doanh nghiệp trên 100 người của chính phủ phải có ít nhất 1% thành viên là người thổ dân; thổ dân còn được hưởng lãi suất khá thấp khi vay mua nhà, được hưởng điều khoản ưu đãi khi thuê nhà, trẻ em được trao thêm cơ hội học bổng.
Tính đến tháng 7 năm 2016, Đài Loan có gần 10.500 cửa hàng tiện lợi, như các chuỗi 7-Eleven, FamilyMart, Hi - Life, OK và TTL. Đó như những siêu thị kết nối với văn phòng đa năng được Internet hóa, tuy quy mô nhỏ nhưng có rất nhiều dịch vụ như ăn uống, giao thông, mua sắm, thanh toán và các dịch vụ văn phòng hay thanh toán các loại phí.
Y tế
Năm 2013, tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh tại Đài Loan là 3,9‰, mỗi 10 nghìn người có 20,02 bác sĩ, 5,31 nha sĩ và 69,01 giường bệnh phục vụ. Tính đến năm 2012, Đài Loan tổng cộng có 502 bệnh viện và 20.935 phòng khám, trong đó có 82 bệnh viện công lập và 447 phòng khám công lập. Nhờ hệ thống y tế dần hoàn thiện, tuổi thọ dự tính của nam và nữ lần lượt nâng lên 76,2 và 83 tuổi. Năm 2012, các bệnh gây tử vong nhiều nhất là ung thư, bệnh tim, bệnh động mạch vành, và viêm phổi.
Nhằm giảm bớt số bệnh nhân qua đời vì ung thư phổi, ngoài quản lý chế phẩm thuốc lá, chính phủ còn cấm chỉ dân chúng hút thuốc lá tại nơi làm việc, trường học, nhà hàng và ga tàu hỏa và các nơi khác, xúc tiến lập các khu vực hút thuốc có thông gió được chỉ định. Ngoài sử dụng y học hiện đại, tại Đài Loan còn sử dụng rộng rãi chẩn đoán trị liệu Trung y, toàn lãnh thổ có 14 bệnh viện Trung y, 3.462 phòng khám Trung y và có 77 bệnh viện Tây y có khoa Trung y. Cơ quan Quản lý Bệnh tật thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi chủ yếu phụ trách giám sát, điều tra, tuyên truyền và điều trị bệnh dịch, nhiều lần ứng phó với các bệnh lao, sốt xuất huyết Dengue, virus đường ruột, hội chứng hô hấp cấp tính nặng, virus cúm A phân nhóm H7N9. Ngoài ra, còn có Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi, phụ trách tính an toàn và công dụng của dược phẩm, vắc-xin, thiết bị y tế, thực phẩm, thực phẩm chức năng và hóa mỹ phẩm.
Giáo dục
Hiện nay, giáo dục khiến học sinh đạt điểm số cao trong toán học, khoa học, song bị chỉ trích là tạo áp lực quá lớn cho học sinh, quá nhấn mạnh học thuộc mà lại giảm thiểu sức sáng tạo. Sinh viên sau bốn năm đại học đạt được học vị cử nhân, có thể tiếp tục học tập để đạt học vị thạc sĩ, tiến sĩ ; mỗi năm cũng có rất nhiều học sinh sang học tại ngoại quốc, đông nhất là sang Hoa Kỳ. Bộ Giáo dục trong một thời gian dài hướng tới thu hút sinh viên người Hoa hải ngoại tại Đông Á và Đông Nam Á, gần đây tích cực mở rộng số du học sinh quốc tế và Trung Quốc đại lục, đặt trọng điểm vào chương trình đào tạo bằng tiếng Anh để đáp ứng nhu cầu quốc tế hóa. Tính đến cuối năm 2012, số người Đài Loan không biết đọc chiếm khoảng 1,71% tổng dân số.
Truyền thông
Năm 1999, Đài Loan bãi bỏ các hạn chế pháp luật đối với tự do báo chí, số cơ quan truyền thông do đó xuất hiện với số lượng lớn. Năm 2008, có trên 1.300 cơ quan tin tức hoạt động, tuyệt đại đa số là doanh nghiệp quy mô nhỏ thuộc sở hữu tư nhân. Thông tấn xã Trung ương (CNA) là thông tấn xã quốc gia của Trung Hoa Dân Quốc, cơ quan tin tức trọng yếu khác là Thông tấn xã Kinh tế Trung Quốc (CENS) song chủ yếu đưa tin về kinh tế và tài chính. Hiện tại, Trung Hoa Dân Quốc có khoảng 2.000 báo chí xuất bản, song chỉ có 30 tờ thường xuyên xuất hiện trên thị trường, bốn tờ có lượng phát hành nhiều nhất là "Tự Do thời báo", "Tần Quả nhật báo", "Liên Hiệp báo", "Trung Quốc thời báo". Trong đó, "Tự Do thời báo" có kỷ lục phát hành 720 nghìn bản/ngày, còn "Tần Quả nhật báo" với kiểu báo khổ nhỏ đạt thành tích 520 nghìn bản (2008), ngoài ra trên các phương tiện giao thông công cộng như tàu điện ngầm còn có báo chí miễn phí cấp cho công chúng.
Tính đến tháng 10 năm 2013, Đài Loan có 1.737 nhà xuất bản thư tịch đăng ký, đại đa số là doanh nghiệp quy mô nhỏ về tài chính và nhân lực. Các nhà xuất bản này cho ra đời rất nhiều tạp chí, trong đó có trên 6.000 tạp chí có đăng ký với chính phủ, 91% tạp chí xuất bản tại Đài Bắc. Các tạp chí được đón đọc nhiều nhất là về các lĩnh vực kinh tế-tài chính, chuyện tầm phào, thời trang và du lịch, tạp chí chuyện tầm phào được lưu hành nhiều nhất là "Nhất Chu khan". Đến tháng 12 năm 2013, toàn quốc có 171 đài phát thanh hoạt động, trong đó các đài phát thanh âm nhạc được đón nghe nhiều. Đài phát thanh chủ yếu sử dụng tiếng Hán tiêu chuẩn hiện đại và tiếng Mân Nam, song cũng bảo vệ quyền lợi thu nghe chương trình các ngôn ngữ mẹ đẻ của thổ dân Đài Loan theo pháp luật.
Dịch vụ truyền hình tại Đài Loan được cung cấp từ năm 1962, sau đó do Công ty Truyền hình Đài Loan, Công ty Truyền hình Trung Quốc và Công ty Truyền hình Trung Hoa chủ đạo phát triển thị trường, kể từ năm 1993 khi triển khai truyền hình cáp và truyền hình vệ tinh thì mới có thêm các đài truyền hình khác. Các công ty truyền hình sớm nhất đều thuộc sở hữu của chính phủ, sau này việc quốc gia, chính đảng và tài phiệt sở hữu cổ phần trong đài truyền hình bị pháp luật hạn chế. Các kênh được nhiều người xem nhất là TVBS tin tức, Tam Lập tin tức, Trung Thiên tin tức, Đông Sâm tin tức.
Đồng (định hướng)
Đồng trong tiếng Việt có nhiều hơn một nghĩa. Nó có thể là:
Đài Loan
Ẩm thực
200x200px|nhỏ|Một bữa ăn sáng theo phong cách hiện đại ở Đài Bắc.|thế= Văn hóa ẩm thực Đài Loan dung hợp phong cách ẩm thực các khu vực, các trường phái chủ yếu là ẩm thực Mân Nam Đài Loan, ẩm thực Khách Gia Đài Loan, các phong cách ngoại tỉnh Hồ Nam, Sơn Đông, Quảng Đông. Do đại bộ phận nhân khẩu là người Hán, các món ăn đại đa số là món ăn Trung Quốc, đồng thời hỗn hợp các phong cách phương Nam như Hồng Kông, Tứ Xuyên, Giang Tô, Chiết Giang. Đài Loan từng bị Nhật Bản thống trị trong 50 năm, góp phần hình thành các món ăn của người Mân Nam và người Khách Gia tại Đài Loan, và ảnh hưởng của văn hóa ẩm thực Nhật Bản hiện nay. Do đất canh tác rải rác khiến lương thực không đồng nhất, lương thực chủ yếu của dân chúng là gạo, khoai lang hay khoai môn. Do có Hải lưu Kuroshio đi qua và không khí lạnh tràn xuống vào mùa đông, khiến tài nguyên hải sản vùng biển quanh đảo Đài Loan có sự phong phú, dân chúng thường ăn các loại sinh vật hải dương như cá, sò hến, hay loài giáp xác. Do giá cả đắt nên các loại thịt gà, lợn, bò hay dê xuất hiện khá ít.
Quy trình chế biến các món ăn chủ yếu có đặc điểm là chú ý đến kỹ thuật nấu và phối trộn nguyên liệu, trên bàn tiệc thường thấy các món Phật trèo tường (chữ Hán: 佛跳墙), thịt Đông Pha, chân giò Vạn Loan. Do ảnh hưởng từ tín ngưỡng Phật giáo, bảo vệ môi trường, và sức khỏe nên các khu vực đều có các nhà hàng chuyên món ăn chay. Trong văn hóa ẩm thực Đài Loan còn có văn hóa đồ ăn nhẹ nổi tiếng, sau khi nấu xong chúng được cho vào các khay nhỏ để ăn.
Chợ đêm tại các đô thị do bày bán rất nhiều đồ ăn nhẹ nên thu hút nhiều khách tới, trở thành một đại diện quan trọng cho sinh hoạt văn hóa, các đồ ăn nhẹ thông dụng là trứng chiên hàu, ức gà chiên, đậu phụ thối, gà rán mặn, bánh bao chiên, bánh cơm tiết, mì hàu, cơm thịt hầm, bánh tro, nhục viên, mì đam tử, mì thịt bò, tiểu long bao. Đồ uống nổi tiếng của Đài Loan có hồng trà bong bóng và trà sữa trân châu, hồng trà bong bóng do có fructose nên sau khi lắc đều sẽ có bọt phía trên, trà sữa trân châu có các hạt bột sắn, hai loại đồ uống này cũng được đón nhận khi phổ biến sang Singapore, Malaysia, Hàn Quốc, Việt Nam, Úc, châu Âu và Bắc Mỹ.
Nghệ thuật và giải trí
Đài Loan từ sau năm 1949 có các tác gia nổi tiếng như Dương Quỳ, Bá Dương, Chu Mộng Điệp, Lý Ngao, Bạch Tiên Dũng, Trần Nhược Hy, Quỳnh Dao, Tam Mao, Khâu Diệu Tân, Trương Hệ Quốc. Hai thể loại nhạc kịch Ca tử hí, Bố đại hí từng thịnh hành trên truyền hình và nay vẫn được chính phủ trọng thị, ngoài ra còn có vũ đoàn biểu diễn hiện đại Vân Môn vũ tập. Âm nhạc Đài Loan hiện nay đã xuất hiện hình thức đa nguyên, như âm nhạc dân tộc ngữ hệ Nam Đảo, nhạc khúc truyền thống Trung Quốc đại lục, âm nhạc cổ điển phương Tây và các thể loại âm nhạc đại chúng. Trong đó, âm nhạc cổ điển tại Đài Loan có trình độ phát triển cao, có nghệ sĩ vĩ cầm Lâm Chiêu Lượng, nghệ sĩ dương cầm Hồ Tịnh Vân, Tổng giám đốc Ngô Hạm của Phòng Đoàn thể Âm nhạc Trung tâm Lincoln CMS nhận được nhiều chú ý. Đài Loan còn là khu vực phát triển trọng yếu của âm nhạc đại chúng Hoa ngữ (Mandopop), xuất hiện các ca sĩ chuyên nghiệp như Châu Kiệt Luân, Thái Y Lâm hay Phi Luân Hải.
Ngày nay, ngành giải trí Đài Loan không ngừng được cải biến, hình thành văn hóa truyền thông đại chúng với cơ sở dựa trên truyền hình, Internet. Trong đó, các chương trình truyền hình Đài Loan được bên ngoài đón nhận, được phát sóng tại Singapore, Malaysia và các quốc gia khác tại châu Á. Nhiều công ty tiến hành đầu tư quay phim truyền hình dài tập, các tác phẩm được đón nhận như "Thơ Ngây", "Hoa dạng thiếu niên thiếu nữ", "Định mệnh anh yêu em", "Anh hùng du côn" cũng đạt được thành công tại các quốc gia châu Á khác. Ngoài ra, do hiện nay xã hội Đài Loan có bối cảnh đa nguyên, tự do và giàu tính sáng tác, do đó có thể cung cấp không gian tốt để cho ngành điện ảnh và truyền hình Đài Loan phát triển. Điện ảnh Đài Loan từng nhiều lần nhận giải thưởng quốc tế hay được trình chiếu tại các liên hoan phim trên thế giới, các đạo diễn điện ảnh nổi tiếng của Đài Loan gồm có Lý An, Thái Minh Lượng, Dương Đức Xương, Hầu Hiếu Hiền, Nữu Thừa Trạch và những người khác. Điện ảnh Đài Loan từng xuống dốc trước ảnh hưởng từ nền điện ảnh phát triển của Hồng Kông. Kể từ sau phim "Mũi Đất Số 7" năm 2008, điện ảnh Đài Loan bước vào cơn sốt phục hưng.
Du lịch
Số lượng du khách đến du lịch Đài Loan tăng trưởng theo từng năm, năm 2009 họ đón tiếp 4,4 triệu lượt du khách, tăng trưởng 18% so với năm 2008; tuy xuất hiện xu thế số lượng du khách ngoại quốc giảm thiểu, song dân chúng Trung Quốc đại lục đến Đài Loan du lịch lại nhiều gấp đôi. Đại bộ phận du khách ngoại quốc đến từ các quốc gia châu Á, đặc biệt là từ Nhật Bản, du khách từ các châu lục khác chủ yếu là từ Mỹ và Anh. Địa điểm du lịch trọng yếu bao gồm các công viên quốc gia, các khu phong cảnh cấp quốc gia, và khu du lịch nghỉ dưỡng, ngoài ra các nông trường tiêu khiển và suối nước nóng cũng hấp dẫn không ít du khách. Hiện nay, chính phủ cũng bắt đầu phát triển du lịch y tế, đồng thời có kế hoạch xây dựng một số làng y tế để cung cấp dịch vụ. Các địa điểm du lịch trọng yếu trong khu vực đô thị gồm có Tòa nhà Đài Bắc 101 giữ danh hiệu tòa nhà cao nhất thế giới từ năm 2004 đến năm 2010, Bảo tàng Cố cung Quốc lập, Nhà Tưởng niệm Tưởng Giới Thạch, các công viên kỷ niệm và chợ đêm.
Tại Đài Loan có rất nhiều bảo tàng. Bảo tàng Cố cung Quốc lập là nơi lưu giữ 650.000 hiện vật đồ đồng thanh, đồ ngọc bích, thư pháp, hội họa và đồ sứ Trung Quốc, là một trong những bảo tàng quan trọng nhất trong lĩnh vực sưu tầm nghệ thuật Trung Quốc. Từ năm 1933 trở đi, Chính phủ Trung Hoa Dân quốc bắt đầu đưa các vật phẩm nghệ thuật vốn lưu trữ tại Cố cung Bắc Kinh đi nơi khác, sau nhiều lần di chuyển cuối cùng một bộ phận vật phẩm được vận chuyển đến Đài Loan trong thời gian nội chiến lần thứ hai. Mặc dù mỗi quý bảo tàng đều thay đổi nội dung triển lãm, song phải mất tới 12 năm để trưng bày toàn bộ vật phẩm nghệ thuật sở hữu. Tại Nhà Kỷ niệm Tưởng Giới Thạch có Viện Hí kịch Quốc gia và Phòng Âm nhạc Quốc gia có hoạt động biểu diễn văn nghệ; Nhà Kỷ niệm Tôn Trung Sơn cũng cử hành nhiều loại hình hoạt động văn hóa, âm nhạc và diễn thuyết. Ngoài ra, chính phủ còn thành lập Bảo tàng Mỹ thuật Quốc lập Đài Loan tại Đài Trung, lưu trữ các bức họa từ thời Minh-Thanh và tác phẩm của các nhà nghệ thuật đương đại Đài Loan.
Thể thao
Bóng chày được xem là môn thể thao quốc dân tại Đài Loan, được xã hội hoan nghênh. Hiệp hội Bóng chày Trung Hoa Dân quốc được thành lập vào năm 1973, đến năm 1989 bắt đầu tổ chức Giải Bóng chày Chuyên nghiệp Trung Hoa, đến năm 2003 hợp nhất với Giải Bóng chày Đài Loan. Tính đến năm 2013, Giải Bóng chày Chuyên nghiệp Trung Hoa có bốn đội tuyển, tại mùa giải thứ 24 năm 2013 mỗi sân vận động có trung bình 6.079 khán giả. Đài Loan từng tổ chức Giải vô địch Bóng chày châu Á năm 2001 và 2007, Giải Bóng chày Thế giới năm 2007 và Giải Bóng chày kinh điển Thế giới 2013, và từng giành huy chương đồng và huy chương bạc lần lượt tại Thế vận hội Mùa hè năm 1982 và năm 1992. Rất nhiều tuyển thủ bóng chày Đài Loan từng sang Hoa Kỳ thi đấu tại Major League Baseball. Bóng rổ cũng là môn thể thao được chính phủ khuyến khích, mỗi năm lại tổ chức các giải như Jones Cup, SBL.
Sau khi Chu Mộc Viêm và Trần Thi Hân giành được huy chương vàng tại Thế vận hội Mùa hè 2004, chính phủ tích cực khuyến khích Taekwondo. Vận động viên golf chuyên nghiệp Tăng Nhã Ni có thành tích cao tại Hiệp hội Golf Chuyên nghiệp Nữ Hoa Kỳ, từng liên tục được xếp ở vị trí số 1 thế giới trong 109 tuần. Đài Loan còn có thành tích tốt trong các môn như korfball, bi-a, cầu lông, cử tạ, kéo co, marathon, bóng bàn..., các địa phương lập ra các địa điểm thi đấu thể thao, trung tâm thể thao quốc dân, công viên thể thao, cơ sở thể thao đa công năng, bể bơi, sân bóng chày , sân golf, đường giành riêng cho xe đạp. Ngoài ra, thể thao điện tử hết sức phát triển, Taipei Assassins từng giành chức vô địch Chung kết thế giới Liên Minh Huyền Thoại năm 2012.
Do ảnh hưởng từ chính trị, Đài Loan sử dụng danh nghĩa "Trung Hoa Đài Bắc" tham dự các tổ chức và sự kiện thể thao quốc tế, đồng thời bị cấm sử dụng quốc kỳ và quốc ca, phải sử dụng cờ hoa mai và Quốc kỳ ca để thay thế. Đại hội Thể thao Toàn quốc, Đại hội Thể thao Toàn dân, Đại hội Thể thao Thổ dân Toàn quốc và Đại hội Thể thao người khuyết tật Toàn quốc được tổ chức hai năm một lần; hàng năm đều tổ chức đại hội thể thao toàn quốc của bậc đại học và bậc trung học. Ngoài ra, Đài Loan còn tổ chức một số hoạt động thể dục quốc tế, đồng thời xây dựng cơ sở hạ tầng liên quan, thu được kinh nghiệm chuẩn bị. Một số giải thể dục quốc tế thường niên được tổ chức tại Đài Loan là Marathon Quốc tế Đài Bắc, Giải đua xe đạp vòng quanh Đài Loan, hay Giải vô địch Fubon LPGA Đài Loan , ngoài ra Cao Hùng từng tổ chức World Games 2009 , Đài Bắc từng tổ chức Đại hội Thể thao người khiếm thính Thế giới 2009, và là chủ nhà của Đại hội Thể thao Sinh viên Thế giới năm 2017.
Lịch
Lịch Gregory tiêu chuẩn được sử dụng cho hầu hết các mục đích tại Đài Loan. Năm thường được sử dụng bằng hệ thống lịch Dân quốc bắt đầu vào năm 1912, năm lịch Dân quốc được tạo ra. Năm 2022 là năm Dân quốc 111 (民國111年).
Ghi chú
<references group = "ghi chú"/>
Liên kết ngoài
Thể loại:Quốc gia không được công nhận hoặc không được công nhận rộng rãi Thể loại:Đảo quốc Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Trung Quốc Thể loại:Quốc gia Đông Bắc Á Thể loại:Cựu quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc Thể loại:Khởi đầu năm 1912 ở Trung Quốc Thể loại:Quốc gia Đông Á
Piveteausaurus
Piveteausaurus là một chi khủng long, được Taquet & Welles mô tả khoa học năm 1977.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Piveteausaurus Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 1977 Thể loại:Khủng long châu Âu Thể loại:Khủng long kỷ Jura Thể loại:Megalosauridae Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Xoài Carrie
Xoài 'Carrie' là tên một giống xoài có nguồn gốc ở khu vực miền nam Florida, Hoa Kỳ.
Lịch sử
Cây ban đầu được trồng trên đất đai của Laurence H. Zill ở Boynton Beach, Florida và được cho là một cây giống xoài ' Sophie Fry '. Một phân tích phả hệ về những quả xoài Florida được thực hiện vào năm 2005 không bao gồm Sophie Fry có trong nguồn gốc của Carrie, nghiên cứu cho thấy Julie là giống cha mẹ có khả năng nhất, mặc dù Julie cũng là giống cha mẹ của Sophie Fry. Cây xoài Carrie được đặt theo tên của mẹ của Lawrence Zill, bà Carrie Zill. Carrie lần đầu tiên ra quả vào năm 1940 và việc đưa nó vào các hoạt động thương mại bắt đầu vào năm 1949. Sau đó, Carrie nổi tiếng vì có độ ngọt tuyệt vời và khả năng kháng bệnh tốt. Ứng dụng thương mại của nó bị hạn chế do thiếu màu sắc và thịt mềm, nhưng nó đã trở thành một giống trồng ở sân trước phổ biến ở Florida.
Cây Carrie được trồng trong các bộ sưu tập của USDA tại kho tế bào mầm ở Miami, Florida, Đại học Trung tâm Giáo dục nghiên cứu nhiệt đới Florida tại Homestead, Florida, và Công viên trái cây và gia vị Miami-Dade, cũng ở Homestead.
Miêu tả
Quả nhỏ, nặng trung bình một pound hoặc ít hơn, và chín từ tháng sáu đến tháng bảy ở Florida. Khi trưởng thành, nó có thể có màu xanh lục đến vàng, nhưng quả không phát triển màu ửng đỏ như các loại xoài khác. Thịt không có xơ, có màu cam và giàu hương vị với mùi thơm mạnh mẽ, và chứa một hạt đơn phôi. Quả có khả năng kháng nấm cao.
Cây có thể là một giống trồng mạnh mẽ, nhưng thói quen tăng trưởng khiêm tốn của chúng làm cho chúng dễ chăm sóc. Chúng có tán cây rậm rạp, tròn. Lá của chúng rất đặc biệt vì chúng rộng hơn so với hầu hết lá của các giống xoài khác.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thực vật Florida Thể loại:Xoài
Hampea montebellensis
Tham khảo
Thể loại:Hampea Thể loại:Thực vật México
Tipula gemula
Tipula gemula là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Dasburg
Dasburg là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm
Tipula gelida
Tipula gelida là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Hô Chinh thiền vu
Hô Chinh thiền vu (, ?-179). Năm 178, Đồ Đặc Nhược Thi Trục Tựu Thiền Vu mất, con trai kế vị và lấy hiệu là Hô Chinh thiền vu. Năm 179, thiền vua và trung lãng tướng Trương Tư bất hòa, rồi bị Trương Tu giết chết.
Tham khảo
Thể loại:Thiền vu Hung Nô Thể loại:Mất năm 179
Spinolarius bizonatus
Tham khảo
Thể loại:Spinolarius
Megachile merrilli
Megachile merrilli là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.
Tham khảo
M Thể loại:Động vật được mô tả năm 1918
Megachile mertoni
Megachile mertoni là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1903.
Tham khảo
M Thể loại:Động vật được mô tả năm 1903
Spinoza coerulea
Spinoza coerulea là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1892.
Tham khảo
Thể loại:Spinoza
Hampea reynae
The Majagua (Hampea reynae) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae.
Tham khảo
Thể loại:Hampea Thể loại:Thực vật El Salvador Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Tunceli
Tunceli (Dêrsimê, Desim hay Mamekiye) là một thành phố Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là tỉnh lỵ tỉnh Tunceli, nằm ở tâm vùng Đông Tiểu Á. Tên cũ của Tunceli là Mamiki (từ Mamikon), Kalan, và Dersim. Thành phố có đa số cư dân là người Kurd và là nơi diễn ra cuộc nổi dậy Dersim.
Từ nguyên
Tunceli có nghĩa là đất ("eli") đồng ("tunç") trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, còn tên cũ "Dersim" ghép từ cửa ("der") và bạc ("sim) trong tiếng Ba Tư.
Địa lý
Tunceli có tọa độ 39.1°N, 39.55°W, nằm ngay phía bắc nơi hai sông Munzur và Pülümür hợp lưu. Thành phố nằm trong thung lũng Munzur, nổi danh nhờ vẻ đẹp thiên nhiên. Vây quanh thành phố là dãy núi Munzur. Giao thông đến các thành phố có phần hạn chế. Dân số tính đến năm 2011 là 32.815 người. Đây là tỉnh lỵ ít dân nhất toàn Thổ Nhĩ Kỳ.
Kinh tế
Hoạt động kinh tế dựa vào chăn nuôi gia súc. Lúa mì là sản phẩm nông nghiệp chính. Quanh đây có mỏ muối crom và ngọc, tuy hiện chỉ mới khai khác được muối crom. Có một số nhà máy chế biến sản phẩm nông nghiệp.
Khí hậu
Tunceli có khí hậu lục địa mùa hè khô (phân loại khí hậu Köppen: Dsa) với mùa hè rất nóng, khô còn mùa đông lạnh, có tuyết rơi.
Chú thích
Thể loại:Huyện thuộc tỉnh Tunceli Thể loại:Thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ
Planicoxa
Planicoxa là một chi khủng long, được DiCroce & Carpenter mô tả khoa học năm 2001.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Planicoxa Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001 Thể loại:Khủng long kỷ Phấn Trắng Thể loại:Khủng long Bắc Mỹ Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Dockendorf
Dockendorf là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.
Tipula glacialis
Tipula glacialis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Dockendorf
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm
Dudeldorf
Dudeldorf là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm
Cameraria hamameliella
Cameraria hamameliella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Canada (Québec và Nova Scotia) và Hoa Kỳ (bao gồm Massachusetts, Kentucky, Maine, Maryland, Michigan, New York và Connecticut).
Sải cánh dài khoảng 7 mm. Ấu trùng ăn Hamamelis species, bao gồm Hamamelis virginiana. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ..
Megachile meruensis
Tham khảo
M Thể loại:Động vật được mô tả năm 1909
Cameraria jacintoensis
Cameraria jacintoensis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Hoa Kỳ (California).
Chiều dài cánh trước là 2.8-4.5 mm. Ấu trùng ăn Quercus californica, Quercus dumosa, ''Quercus dumosa var. turbinella, Quercus dumosa × turbinella californica và [[Quercus turbinella''. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo
Thể loại:Cameraria
Carpodacus thura
Chu tước mày trắng (Carpodacus thura là một loài chim thuộc họ Fringillidae. Chúng được tìm thấy ở Afghanistan, Bhutan, Trung Quốc, Ấn Độ, Myanma, Nepal, và Pakistan. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các vùng cây bụi ôn hòa và rừng ôn hòa.
Tipula gredosi
Tipula gredosi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Hampea sphaerocarpa
Hampea sphaerocarpa là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae. Loài này có ở Guatemala và Honduras. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Stenocallimerus prasinatus
Tham khảo
Thể loại:Stenocallimerus
Danh sách đĩa nhạc của Jessie J
Danh sách đĩa nhạc của Jessie J, ca sĩ/nhạc sĩ người Anh, bao gồm 1 album phòng thu, 7 đĩa đơn, 1 đĩa đơn quảng bá và 7 video âm nhạc.
Tham gia sáng tác
Những ca khúc được đồng sáng tác bởi Jessica Cornish và được biểu diễn bởi các nghệ sĩ khác.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách đĩa nhạc của nghệ sĩ Vương quốc Liên hiệp Anh
Jessie J
Atrophaneura liris
Tham khảo
Thể loại:Atrophaneura Thể loại:Bướm tại Ấn Độ Thể loại:Côn trùng Đông Timor
Plateosauravus
Plateosauravus là một chi khủng long, được von Huene mô tả khoa học năm 1932.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Plateosauravus Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 1932 Thể loại:Khủng long châu Phi Thể loại:Khủng long kỷ Tam ĐiệpThể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Hampea thespesioides
Hampea thespesioides là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae. Nó chỉ được tìm thấy ở Colombia.
Tham khảo
Thể loại:Hampea Thể loại:Thực vật Colombia
Eßlingen
Eßlingen là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bitburg-Prüm
Fludiazepam
Fludiazepam, bán trên thị trường với biệt dược Erispan (エリスパン) là một benzodiazepine mạnh và dẫn xuất 2'-fluoro của diazepam, ban đầu được phát triển bởi Hoffman-La Roche trong những năm 1960. Thuốc được bán ở thị trường Nhật Bản và Đài Loan. Thuốc thể hiện tính chất dược lý thông qua việc tăng cường ức chế GABAergic. Fludiazepam có ái lực gắn kết gấp 4 lần đối với các thụ thể benzodiazepine so với diazepam. Thuốc có tính chất giải lo âu,  chống co giật, an thần, gây ngủ và giãn cơ xương. Fludiazepam đã được sử dụng với mục đích tiêu khiển.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lactam
Khương Cừ
Khương Cừ (, ?-188) là phụ thân của Ư Phu La và Hô Trù Tuyền, tổ phụ của tả bộ soái Lưu Báo, là một thiền vu của Nam Hung Nô. Năm Quang Hòa thứ 2 (179) thời Đông Hán được kế vị. Vào năm Trung Bình thứ 4 (187), Tiền Đông Sơn tướng của Đông Hán là Trường Thuần phát động phản loạn, Hán Linh Đế ra chiếu yêu cầu Nam Hung Nô phát binh phối hợp diện loạn, Khương Cừ phái con là Tả Hiền vương Ư Phu La xuất binh tiến đánh. Người trong nước lo lắng đội quân đi chinh phạt sẽ không có cơ hội chấm dứt, vì vậy, đã có 10 vạn người phản loạn, giết chết Khương Cừ. Khương Cừ tổng cộng tại vị 10 năm, người trong nước lo ngại đã triệu tập nhau lại báo phục, những người khác ủng hộ Tư Bốc Cốt Đô Hầu làm thiền vi. Ư Phu La trở về bình an, đã bảo lưu lại ở Hà Đông quận.
Tham khảo
Thể loại:Thiền vu Hung Nô Thể loại:Mất năm 188 Thể loại:Hung Nô
David Coburn (chính khách)
David Adam Coburn (sinh ngày 11 tháng 2 năm 1959) là một chính khách và doanh nhân người Scotland, từng là Thành viên của Nghị viện Châu Âu tại Scotland từ 2014 đến 2019. Ông là Lãnh đạo của Đảng Độc lập Anh (UKIP) tại Scotland cho đến khi ông rời khỏi vào tháng 12 năm 2018.
Tuổi thơ và sự nghiệp
Coburn được sinh ra ở Glasgow, Scotland. Ông học luật tại Đại học Leeds, nhưng không tốt nghiệp với bằng cấp. Ông làm việc như một đại lý nghệ thuật và thương nhân tài chính của Thành phố Luân Đôn trước khi sở hữu một công ty vận tải hàng hóa.
Đời tư
Coburn là người đồng tính. Ông nói tiếng Pháp trôi chảy và tiếng Ả Rập đàm thoại.
Liên kết ngoài
Thể loại:Brexit Party MEPs Thể loại:Sinh năm 1959 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Alumni of the University of Leeds Thể loại:Drug policy reform activists Thể loại:Chính khách đồng tính nam Thể loại:LGBT politicians from Scotland Thể loại:MEPs for Scotland 2014–2019 Thể loại:Politicians from Glasgow Thể loại:Politicians from London Thể loại:UK Independence Party MEPs Thể loại:UK Independence Party parliamentary candidates Thể loại:LGBT MEPs for the United Kingdom
HealthBridge
Những lợi ích của Healthbidge trên toàn cầu
Trước tình hình bệnh tật và thiệt hại to lớn do hút thuốc lá gây ra, HealthBridge Canada coi việc kiểm soát và phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) là trọng tâm chương trình. Từ năm 1995, HealthBridge Canada đã liên tục hoạt động nhằm tăng sự ủng hộ và quan tâm của các nhà tài trợ, chính phủ và nhân dân đối với tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam và vận động cho việc thực thi các chính sách phòng chống tác hại thuốc lá có hiệu quả. Trên lĩnh vực sức khỏe sinh sản, HealthBridge Canada nỗ lực phát triển các tài liệu truyền thông giáo dục phù hợp với thanh thiếu niên. HealthBridge Canada cũng là chuyên gia trong việc đào tạo sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục. Trong lĩnh vực bình đẳng giới, HealthBridge Canada hoạt động nhằm hướng tới sự bình đẳng hơn giữa nam nữ và hướng tới vai trò tích cực của nam giới trong kế hoạch hóa gia đình. Từ năm 2006, HealthBridge Canada bắt đầu khởi động chương trình môi trường đô thị có lợi cho sức khỏe nhằm xác định những giải pháp và nguồn lực nhằm cải thiện môi trường đô thị tại Việt Nam. HealthBridge Canada là một thành viên của Chương trình HIV/AIDS Canada tại khu vực Đông Nam Á (CSEARHAP), do Cơ quan Phát triển Quốc tế Canada (CIDA) tài trợ. CSEARHAP có mục đích nhằm giảm thiểu sự lây nhiếm HIV/AIDS của các nhóm dân di cư và biến động thông qua tăng cường năng lực của chính phủ và các cơ quan liên ngành tại Việt Nam.
Tipula haplorhabda
Tipula haplorhabda là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Stenocylidrus azureus
Stenocylidrus azureus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được Klug, 183 miêu tả khoa học năm 1833.
Tham khảo
Thể loại:Stenocylidrus
Megachile metallescens
Megachile metallescens là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.
Tham khảo
M Thể loại:Động vật được mô tả năm 1918
Cameraria lentella
Cameraria lentella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Québec và Hoa Kỳ (bao gồm Illinois, New Jersey, New York, Ohio, Arizona, Georgia, Maine, Maryland, Vermont, Connecticut và Washington). nhỏ|trái|200px|Mine
Sải cánh dài 6.5–7 mm.
Ấu trùng ăn Ostrya species (bao gồm Ostrya virginiana. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo
Thể loại:Cameraria
Ira Remsen
Ira Remsen (10 tháng 2 năm 1846 - 4 tháng 3 năm 1927) là một nhà hóa học cùng với Constantin Fahlberg, đã khám phá ra chất làm ngọt nhân tạo saccharin. Ông cũng là Viện trưởng thứ hai của Viện Đại học Johns Hopkins.
Tiểu sử
Remsen sinh ra tại thành phố New York và tốt nghiệp y khoa từ Trường Đại học Bác sĩ và Phẫu thuật viêin Columbia vào năm 1867 để làm hài lòng ba mẹ ông. Sau đó, ông đã chuyển tới Đức để theo học hóa học - niềm đam mê thật sự của ông. Ông được nhận học vị tiến sĩ từ Đại học Georg-August thuộc Göttingen vào năm 1870. Năm 1875, sau khi nghiên cứu hóa học thuần túy tại Đại học Eberhard Karls thuộc Tübingen, Remsen quay về Hoa Kỳ và trở thành giáo sư tại Trường Đại học Williams, nơi ông viết cuốn sách nổi tiếng mang tựa đề "Hóa học Lý thuyết". Nhờ danh tiếng của cuốn sách, ông đã gây được sự chú ý của Daniel Coit Gilman và ông này đã mời ông làm việc tại Viện Đại học Johns Hopkins với tư cách nhân viên chính thức. Ông nhận lời mời, đồng thời thành lập khoa hóa học tại ngôi trường này, nơi ông điều hành một phòng thí nghiệm riêng của mình. Năm 1879 ông sáng lập Tạp chí Hóa học Hoa Kỳ và ông có vai trò biên tập trong suốt 35 năm.
Năm 1901 Remsen được chỉ định làm viện trưởng Đại học Johns Hopkins, nơi ông hỗ trợ cho việc thành lập trường kỹ thuật và giúp cơ sở này trở thành một trung tâm nghiên cứu. Ông đã giới thiệu nhiều kỹ thuật của các phòng thí nghiệm ở Đức mà ông học được và viết một vài sách chuyên ngành quan trọng về hóa học. Năm 1912 ông từ chức viện trưởng và nghỉ hưu tại Carmel, California. Sau cái chết của ông, tòa nhà mới thuộc khoa hóa học được đặt theo tên của ông ở Đại học Johns Hopkins. Sau khi hỏa táng, tro của ông được đặt đằng sau một tấm bản trong phòng Remsen; và ông là người duy nhất được chôn cất trong khuôn viên trường. Theo lời đồn đại, các sinh viên chưa tốt nghiệp nếu chà vào tấm bảng vào đêm trước kỳ thi hóa học sẽ có kết quả tốt.
Ngôi nhà của ông ở Baltimore được xếp hạng là Danh sách các địa điểm lịch sử Quốc gia và được tuyên bố là Di tích lịch sử Quốc gia vào năm 1975.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1846 Thể loại:Mất năm 1927 Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ Thể loại:Viên chức Đại học Johns Hopkins Thể loại:Hiệu trưởng Đại học Johns Hopkins Thể loại:Huy chương Priestley
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 1973 – Đơn nữ
Margaret Court đánh bại Evonne Goolagong 7–6, 5–7, 6–2 trong trận chung kết giành chức vô địch Đơn nữ tại Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 1973. Billie Jean King là hai lần đương kim vô địch, tuy nhiên thất bại ở vòng ba trước Julie Heldman.
Hạt giống
Các tay vợt xếp hạt giống được liệt kê bên dưới. Margaret Court là nhà vô địch; các tay vợt khác hiển thị vòng mà họ bị loại.
Chú thích
=
Liên kết ngoài
Đơn nữ Thể loại:Giải quần vợt Mỹ Mở rộng theo năm - Đơn nữ Thể loại:Quần vợt nữ năm 1973 Thể loại:Thể thao nữ Mỹ năm 1973
Etteldorf
Etteldorf là một đô thị thuộc huyện Bitburg-Prüm, bang Rhineland-Palatinate, Đức.
Platyceratops
Platyceratops là một chi khủng long, được Alifanov mô tả khoa học năm 2003.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Platyceratops Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 2003 Thể loại:Khủng long sừng Thể loại:Khủng long kỷ Phấn Trắng Thể loại:Khủng long châu Á
Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Acid lactic
Axit lactic hay axit sữa là một hợp chất hóa học đóng vai trò rất quan trọng trong nhiều quá trình sinh hóa và lần đầu được phân tách vào năm 1780 bởi nhà hóa học Thụy Điển Carl Wilhelm Scheele. Axit lactic là một axit carboxylic với công thức hóa học C3H6O3. Nó có một nhóm hydroxyl đứng gần nhóm carboxyl khiến nó là một axit alpha hydroxy (AHA). Trong dung dịch, nó có thể mất một proton từ nhóm acid, tạo ra ion lactate CH3CH(OH)COO−.
Khi vận động mạnh và cơ thể không cung cấp đủ oxy nữa, thì cơ thể sẽ thoái hóa glucose từ các tế bào để biến thành axit lactic. Quá trình này sinh ra 150kJ năng lượng:
Phương trình:
C6H12O6 --> 2C3H6O3 + 150kJ
Axit lactic là chất chính tạo ra cảm giác mỏi ở cơ bắp, đây là sản phẩm của quá trình oxy hóa.
Axit lactic được lên men từ s­ữa, sản phẩm này còn có tên gọi sữa chua hay còn gọi là yaourt (hoặc yogurt). Công dụng là kích thích tiêu hóa, đẹp da. Mỗi tối trước khi ngủ, dùng yaourt thoa lên mặt trong vòng 15 phút sẽ làm trắng da, mịn da, da hồng hào. Trong yogurt có nhiều lợi khuẩn giúp cải thiện quá trình tiêu hóa thức ăn và trao đổi chất.
Trong dược phẩm, người ta dùng axit lactic trong các sản phẩm dành cho các bé chán ăn, tiêu hóa kém.
Tham khảo
Thể loại:Acid carboxylic
Heritiera longipetiolata
Heritiera longipetiolata là một loài thực vật có hoa thuộc họ Malvaceae (hoặc Sterculiaceae). Loài này có ở Guam, quần đảo Northern Mariana, và có thể cả Micronesia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Chi Cui Thể loại:Thực vật Guam Thể loại:Thực vật quần đảo Northern Mariana Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Ư Phu La
Ư Phu La (於夫羅, 150–196; trị vì 188–195), cũng gọi là Ư Phù La (於扶羅), hiệu là Trì Chí Thu Trục Hầu thiền vu (持至尸逐侯單于), là con trai của thiền vu Nam Hung Nô là Khương Cừ, anh trai của Hô Trù Tuyền, cha của Lưu Báo, tổ phụ của hoàng đế Hán Triệu là Lưu Uyên.
Năm 187, Đông Hán thảo phạt quân Tiên Ti của Trương Thuần, ra chiếu Nam Hung Nô để điều binh phối hợp, Khương Cừ phái Tả Hiền vương xuất binh. Sang năm 188, Nam Hung Nô phát sinh chính biến, Khương Cừ bị giết, Tu Bốc Cốt Đô Hầu được lập làm thiền vu, Ư Phu La dẫn theo dân chúng đi đến Hán triều kể rõ sự tình, sau đó lưu lại một thời gian trên đất Hán.
Sau khi Hán Linh Đế mất, Ư Phu La nhân dịp khởi nghĩa Khăn Vàng (Hoàng Cân chi loạn), cùng với lũ tặc khấu tiến đến Thái Nguyên và những nơi khác, nguyên là thụ mệnh chinh thảo Đổng Trác, bởi đại tướng quân Hà Tiến bị ám sát, binh tướng lại quay về kinh đô nhà Hán. Về sau, Ư Phu La gặp Hán Hiến Đế khi chạy trốn khỏi Trường An và đã cứu viện, bảo hộ Hiến Đế.
Năm Sơ Bình thứ 1 (190), Tào Tháo thành lập một liên quân chống Đổng Trác, Ư Phu La đi theo Viên Thiệu, Trương Dương, đóng quân tại Chương Thủy. Năm Sơ Bình thứ 2 (191), Ư Phu La muốn làm phản Viên Thiệu, Trương Dương không theo, Ư Phu La bắt Trương Dương đem đi. Ư Phu La sớm thất bại trước tướng của Viên Thiệu là Khúc Nghĩa, trốn đến Lê Dương, sau đó công phá Liêu tướng quân Cảnh Chỉ, thế lực được chỉnh đốn lại.
Năm 192, tại Nội Hoàng bị quân chinh thảo Hắc Sơn tặc của Tào Tháo đánh bại, sang mùa xuân năm 193, Viên Thuật xuất binh đánh Tào Tháo tại căn cứ địa Trần Lưu, với Hắc Sơn tặc đều chi viện Viên Thuật, tuy nhiên Viên Thuật bị Tào Tháo đánh bại, Ư Phu La cuối cũng quy thuận Tào Tháo.
Tham khảo
Thể loại:Thiền vu Hung Nô Thể loại:Người nhà Hán Thể loại:Sinh năm 150 Thể loại:Mất năm 196 Thể loại:Hung Nô
Chất độc da cam
Chất độc da cam (viết tắt: CĐDC, tiếng Anh: Agent Orange—Tác nhân da cam), là tên gọi của một loại chất thuốc diệt cỏ và làm rụng lá cây được quân đội Hoa Kỳ sử dụng tại Việt Nam trong Chiến dịch Ranch Hand, một phần của chiến tranh hóa học của Hoa Kỳ trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Chất này không có màu và được chứa trong các thùng màu da cam (do vậy trong vụ kiện hậu quả của nó được gọi nhầm là chất độc màu da cam).
Chất này đã được Hoa Kỳ sử dụng quy mô lớn trong những năm từ 1961 đến 1971, khiến nhiều vùng ở Việt Nam bị nhiễm độc nghiêm trọng. Các cơ quan y tế ở Việt Nam ước tính khoảng 400.000 người đã bị giết hoặc tàn tật, khoảng 500.000 trẻ em sinh ra bị dị dạng, dị tật bởi chất độc hóa học này. Hội Chữ Thập đỏ Việt Nam ước lượng khoảng 1 triệu nạn nhân Việt Nam đã bị tàn phế hoặc bệnh tật vì chất độc da cam.
Chất độc da cam còn làm tổn thương sức khỏe của những người lính Mỹ cũng như các binh lính đồng minh của Mỹ (Úc, Hàn Quốc, New Zealand, quân lực Việt Nam Cộng hòa) đã có tiếp xúc với chất này, cũng như con cháu họ. Tính đến nay, các tổ chức cựu binh Mỹ, Úc, Hàn Quốc đã khởi kiện và được bồi thường, nhưng các nạn nhân chất da cam tại Việt Nam thì bị xử thua kiện.
Trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, mục đích quân sự chính thức của chất độc da cam là làm rụng lá cây rừng để quân đội du kích Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam không còn nơi ẩn náu. Chất độc da cam thực ra là một chất lỏng trong suốt, nó được gọi là "chất da cam" vì những thùng phuy dùng để vận chuyển nó được vẽ các sọc có màu da cam. Quân đội Hoa Kỳ còn có một số mã danh khác để chỉ đến các chất diệt cỏ được dùng trong thời kỳ này: "chất xanh" (Agent Blue, cacodylic acid), "chất trắng" (Agent White, hỗn hợp 4:1 của 2,4-D và picloram), "chất tím" (Agent Purple) và "chất hồng" (Agent Pink).
Đến năm 1971, CĐDC không còn được dùng để làm rụng lá nữa; 2,4-D vẫn còn được sử dụng để làm diệt cỏ. 2,4,5-T đã bị cấm dùng tại Hoa Kỳ và nhiều quốc gia khác do sự độc hại của nó tới môi trường và sinh vật.
Ảnh hưởng đến con người
Người ta đã tìm thấy chất độc da cam có chứa chất độc dioxin, nguyên nhân của nhiều bệnh như ung thư, dị dạng và nhiều rối loạn chức năng ở cả người Việt lẫn các cựu quân nhân Hoa Kỳ.
Dioxin tích tụ chủ yếu tại các mô mỡ theo thời gian (tích lũy sinh học), vì vậy ngay cả tiếp xúc nhỏ cũng có thể đạt mức độ nguy hiểm. Trong năm 1994, EPA Hoa Kỳ báo cáo rằng dioxin là một chất gây ung thư, và lưu ý rằng các hậu quả khác (về sinh sản và phát triển tình dục, hệ thống miễn dịch) có thể gây ra một mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con người. ctx là độc nhất của thuốc, được phân loại như một chất gây ung thư nhóm 1 do Cơ quan Nghiên cứu Quốc tế về Ung thư (amin). tcx có chu kỳ bán rã khoảng 8 năm ở người, mặc dù ở nồng độ cao, tỷ lệ loại bỏ được tăng cường bởi sự trao đổi chất Các ảnh hưởng sức khỏe của dioxin được trung gian bởi tác động lên thụ thể tế bào, (AHR) Điều này giúp dioxin xâm nhập, phá thủng hệ thống phòng thủ của tế bào và làm biến dạng DNA. Đó là nguyên nhân tại sao dioxin gây ra quái thai ở động vật.
Các hiệu ứng khác ở người (ở các mức liều cao) có thể bao gồm:
Dioxin tích lũy trong chuỗi thức ăn trong một thời trang tương tự như các hợp chất clo khác (tích lũy sinh học). Điều này có nghĩa rằng ngay cả nồng độ nhỏ trong nước bị ô nhiễm có thể được tập trung lên một chuỗi thức ăn đến mức nguy hiểm vì chu kỳ phân hủy dài và độ tan trong nước thấp của dioxin. Không chỉ vậy, Dioxin còn có thể đi qua dây rốn hoặc tích tụ trong sữa mẹ, do đó nếu người mẹ nhiễm dioxin thì đứa con cũng sẽ bị nhiễm theo.
Bác sĩ Linda Birnbaum, Giám đốc Viện Khoa học Quốc gia Về Liên Hệ Giữa Môi trường và Sức khỏe, và là một chuyên gia hàng đầu về chất dioxin, nói: "Tôi chưa từng thấy một hệ thống hormone nào mà chất dioxin không thể phá vỡ. Nó có ảnh hưởng lan rộng trong hầu hết các chủng loài có xương sống, trong hầu hết mọi giai đoạn cơ thể phát triển".
nhỏ|trái|[[2,3,7,8-Tetrachlorodibenzodioxin|2,3,7,8-TCDD, một loại dioxin gây ô nhiễm]] Năm 2007, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam vẫn ra thông cáo báo chí nói rằng "Không có tác hại sinh thái nào được ghi nhận ở động thực vật mặc dù một lượng lớn chất diệt cỏ và dioxin đã được sử dụng", và rằng "thông tin này chưa được xem xét trong các lần đánh giá trước của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ và Viện Y học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ". Tuy nhiên lưu ý rằng "các chất diệt cỏ đổ thẳng xuống đất và ngấm sâu trước khi thoái biến thì sẽ có tồn dư và vì vậy là một mối lo ngại." . Còn Cựu Đại sứ Mỹ tại VN, ông Michael Marine, vẫn cho rằng mối liên hệ giữa sự phơi nhiễm dioxin và sức khoẻ con người "vẫn chưa được chứng minh". Tuy nhiên ông đã công bố khoản tài trợ trị giá 400 nghìn USD để nghiên cứu ô nhiễm dioxin và tẩy độc tại sân bay Đà Nẵng.
Di chứng tới thế hệ sau
Dioxin sẽ gây đóng mở một số gene giải độc quan trọng của tế bào như Cyp1A, Cyp1B,... Đồng thời, một số thí nghiệm trên chuột cho thấy dioxin làm tăng nồng độ các gốc ion tự do trong tế bào. Điều này có thể là làm phá huỷ các cấu trúc tế bào, các protein quan trọng và, quan trọng hơn cả, nó có thể gây đột biến trên phân tử DNA (gene), dẫn tới các chứng bệnh liên quan là ung thư, bệnh di truyền và quái thai.
Stenoplium perrieri
Stenoplium perrieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1903.
Chất độc da cam
Di chứng tới thế hệ sau
Các nghiên cứu động vật cho thấy rằng dioxin có thể ảnh hưởng đến sinh sản bằng cách làm hư hỏng tinh trùng và làm rối loạn hormon điều tiết sự phát triển của bào thai. Ở cấp độ phân tử, dioxin gây đột biến trên chuỗi nhiễm sắc thể, những đột biến này sẽ gây ảnh hưởng đến thông tin di truyền ở tế bào sinh sản (tinh trùng, trứng) do cơ chế sao chép nhân đôi và rồi sẽ truyền sang thế hệ con cháu.
Trong nghiên cứu năm 2012 của Đại học Washington trên chuột cho thấy Dioxin có thể gây dị tật suốt nhiều thế hệ. Chuột thí nghiệm được cho nhiễm 1 liều dioxin rất nhỏ (bằng 1/1000 mức gây chết), với mức rất nhỏ này thì không gây nguy hại tức thì. Nhưng tác hại lâu dài đã phát tác trên thế hệ con cháu của chúng. Cho đến tận thế hệ F3 (tức là đời chắt của những con chuột thí nghiệm ban đầu) những dị tật bẩm sinh vẫn xảy ra. Những đột biến này có lẽ là vĩnh viễn và sẽ tiếp tục truyền tới các thế hệ sau.
Trong thảm họa Sasevo (nơi 30 kg dioxin đã thoát ra môi trường), người dân đã được sơ tán ngay sau khi thảm họa xảy ra, tất cả gia súc gia cầm đã bị thiêu hủy, đất đai và nguồn nước đã được tẩy rửa để ngăn dioxin xâm nhập vào chuỗi thức ăn của con người. Do vậy, tác động của dioxin với dị tật thai nhi tại Sasevo là không có đủ cơ sở để nghiên cứu. Các nghiên cứu về vấn đề này chỉ có thể được tiến hành ở Việt Nam, nơi bị Mỹ rải 370 kg dioxin trong 8 năm chiến tranh. Người dân và binh sĩ ở đây chịu sự phơi nhiễm lâu dài, dioxin đã ngấm sâu vào mọi con đường (không khí, nguồn nước, cây trồng và thực phẩm) mà không hề có sự sơ tán hoặc tẩy độc.
Các khảo sát ở Mỹ trong thập niên 1980-1990 có những kết quả mâu thuẫn nhau (nguồn thì khẳng định dioxin gây dị tật thai nhi, nguồn thì cho rằng chưa đủ cơ sở kết luận) do mẫu khảo sát ở các cựu binh Mỹ có sự khác biệt lớn về độ phơi nhiễm dioxin. Để tìm ra kết luận chung, năm 2006, 4 nhà nghiên cứu (gồm 2 người gốc Việt) đã tiến hành tổng kết tất cả các khảo sát về tác động của dioxin tới dị tật thai nhi. Nghiên cứu sử dụng 13 khảo sát ở những cựu binh Việt Nam (những người phơi nhiễm lâu và nặng nhất) và 9 khảo sát ở cựu binh nước ngoài. Các kết luận rút ra như sau
Những ghi chép về việc chất dioxin gây quái thai cho binh lính và thường dân bị phơi nhiễm lâu dài đã được ghi lại bởi những bác sĩ đương thời từ nhiều quốc gia:
Tác hại đối với người Việt
Một số nhà hoạt động như ông Ngô Thanh Nhàn, nhà nghiên cứu tại Đại học New York, đã kêu gọi những người Mỹ gốc Việt khởi kiện những nhà sản xuất chất độc da cam để đòi bồi thường, nhưng đã bị các tổ chức người Mỹ gốc Việt ngăn cản. Nhiều cựu binh quân lực Việt Nam Cộng hòa và con cháu họ đang bị mắc những chứng bệnh mà các cựu binh Hoa Kỳ từng bị nhiễm chất độc màu da cam mắc phải, nhưng không có vụ kiện nào được thực hiện. Những người Mỹ gốc Việt này "vẫn rất trung thành (với nước Mỹ)", họ vẫn tin vào những tờ truyền đơn của Mỹ thời thập niên 1960 nói rằng "chất diệt cỏ không độc hại", rằng sự nguy hại của chất độc màu da cam "chỉ là một sự lừa bịp của Đảng cộng sản", và việc khởi kiện chất độc da cam là sự tiếp tay cho hành động chống lại nước Mỹ. Ông Ngô Thanh Nhàn nói rằng "Chỉ còn một nhóm người không chịu thừa nhận vấn đề chất độc da cam - đó chính là người Mỹ gốc Việt". Ông Nhàn khuyên người Mỹ gốc Việt phải dẹp bỏ định kiến chính trị để thừa nhận những khổ đau mà chất da cam gây ra cho họ, có như vậy thì mới có thể đứng lên đấu tranh đòi quyền lợi cho chính họ
Tác hại đối với người Mỹ
Tại Hoa Kỳ, các cơ quan y tế có thẩm quyền ước tính có khoảng 250.000 cựu binh Mỹ đã hoặc sẽ chết sớm do hậu quả của chất độc Da cam và các biến chứng từ nó.