cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018
Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018 (2018 AFF Championship) là mùa giải lần thứ 12 của Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á, giải vô địch bóng đá của các quốc gia thuộc Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF), và lần thứ 6 dưới tên AFF Suzuki Cup. Vòng chung kết diễn ra từ ngày 8 tháng 11 đến ngày 15 tháng 12 năm 2018.
Thái Lan là đương kim vô địch nhưng thua Malaysia ở bán kết. Việt Nam thắng Malaysia với tổng tỷ số 3–2 trong trận chung kết hai lượt đi và về và đã giành chức vô địch, đây cũng là danh hiệu vô địch lần thứ hai của đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam.
Thể thức thi đấu
Vào tháng 3 năm 2016, AFF cân nhắc về những thay đổi đối với thể thức của giải đấu do các trận đấu không có đội chủ nhà thi đấu thường có ít khán giả. Sau đó, AFF xác nhận rằng bắt đầu từ giải năm 2018, một thể thức mới đã được áp dụng. Chín đội xếp hạng cao nhất sẽ vào thẳng vòng chung kết trong khi các đội xếp thứ 10 và thứ 11 sẽ thi đấu vòng loại hai lượt. 10 đội sẽ được chia thành hai bảng 5 đội và thi đấu vòng tròn một lượt. Mỗi đội tuyển thi đấu hai trận đấu trên sân nhà và hai trận đấu trên sân khách. Một lễ bốc thăm đã được tổ chức để xác định hạt giống trong khi thể thức của vòng đấu loại trực tiếp vẫn không thay đổi.
Phân chia trận đấu sân nhà-sân khách:
Vòng loại
thumb|250px|right|{{Legend|#0000E1|Giành quyền tham dự giải đấu}}{{Legend|#FFCC00|Không vượt qua vòng loại}}{{Legend|#000000|Không tham dự}} {{legend|#9b9b9b|Không phải là [[Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á#Hiệp hội thành viên|thành viên AFF}}]] Chín đội tuyển đã được đặc cách vào thẳng vòng chung kết giải vô địch bóng đá Đông Nam Á. Dựa trên bảng xếp hạng của giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2016, hai đội tuyển yếu nhất Đông Nam Á là Brunei và Đông Timor phải thi đấu play-off theo thể thức sân nhà-sân khách, được tổ chức vào ngày 1 và 8 tháng 9 năm 2018 để chọn đội thắng vào vòng chung kết. Úc, thành viên đầy đủ chính thức của AFF từ năm 2013 nhưng chưa tham dự giải đấu này.
Bốc thăm
Lễ bốc thăm cho giải đấu được tổ chức vào ngày 2 tháng 5 năm 2018 tại khách sạn Mulia ở Jakarta, Indonesia với mỗi nhóm gồm hai đội tuyển, dựa vào thành tích của hai giải đấu trước đó. Tại thời điểm bốc thăm, đội tuyển vượt qua vòng loại chưa xác định (đội tuyển vượt qua vòng loại là Đông Timor).
Danh sách cầu thủ
Mỗi đội tuyển được phép đưa ra đội hình sơ bộ gồm 50 cầu thủ. Đội hình chính thức gồm 23 cầu thủ (ba trong số đó phải là thủ môn) phải được đăng ký một ngày trước trận đấu đầu tiên của giải.
Trọng tài
Dưới đay là danh sách trọng tài điều hành giải đấu (không công bố trợ lý trọng tài và trọng tài thứ tư):
Địa điểm
Mỗi quốc gia tham dự giải có một sân nhà và mỗi đội chơi hai trận đấu vòng bảng trên sân nhà. Đây là lần đầu tiên Lào và Campuchia được đăng cai các trận đấu chính thức của một giải đấu AFF Cup. Trước khi giải đấu diễn ra, cả Hiệp hội bóng đá Indonesia (PSSI) và Liên đoàn bóng đá Myanmar (MFF) đã yêu cầu Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) cho phép hai trận đấu trên sân nhà của họ được tổ chức tại hai sân vận động ở các thành phố khác nhau. Yêu cầu của MFF được chấp thuận. Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) cũng đề xuất được chuyển địa điểm trận đấu giữa Việt Nam và Campuchia tại vòng bảng về sân vận động Hàng Đẫy do trùng thời gian tổ chức Đại hội Thể thao toàn quốc ở sân vận động Quốc gia Mỹ Đình. Yêu cầu này cũng được AFF chấp thuận. Do sân vận động Đô thị Dili đang sửa chữa hệ thống ánh sáng nên Đông Timor phải thi đấu hai trận "sân nhà" gặp Thái Lan tại sân vận động Rajamangala ở Băng Cốc và trận gặp Philippines tại sân vận động Kuala Lumpur ở Malaysia.
Vòng bảng
thumb|Kết quả của các đội tuyển tham dự Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018 {{legend|#2B42A3|2=Vô địch}}{{legend|#34B0BE|2=Á quân}}{{legend|#81C846|Bán kết}}{{legend|#E4E454|Vòng bảng}}|thế=|200x200px
Xếp hạng trong mỗi bảng sẽ được xác định như sau: Nếu hai hoặc nhiều đội bằng nhau dựa trên ba tiêu chí trên, thứ hạng sẽ được xác định như sau:
Bán kết
''Tổng tỷ số 2–2. Malaysia thắng theo luật bàn thắng sân khách.''
Việt Nam thắng với tổng tỷ số 4–2.
Chung kết
Việt Nam thắng với tổng tỷ số 3–2.
Bolívar (định hướng)
Bolívar có thể đề cập đến:
Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018
Kỷ luật
Trong vòng chung kết, một cầu thủ sẽ bị cấm thi đấu trận tiếp theo nếu nhận thẻ đỏ hoặc hai thẻ vàng ở hai trận đấu khác nhau.
*Cầu thủ nhận thẻ trong trận bán kết và trận chung kết không bao gồm ở đây.
Bảng xếp hạng đội tuyển giải đấu
Bảng này xếp hạng các đội tuyển trong giải đấu. Ngoại trừ hai vị trí đầu tiên, thứ tự các vị trí tiếp được xác định bằng điểm số với các đội lọt vào cùng một giai đoạn của giải.
Tiếp thị
thumb|150px|Lược đồ màu AFF Suzuki Cup. Hình ảnh của giải đấu được đổi mới, bao gồm cả biểu trưng, cho giải vô địch bóng đá Đông Nam Á đã được công bố cho giải năm 2018 trong khi lễ bốc thăm chính thức được tổ chức vào ngày 2 tháng 5 năm 2018. Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á đã hợp tác với Lagardère Sports để xây dựng thương hiệu của giải đấu. Năm thuộc tính đã được xác định là "đồng nghĩa" với giải đấu này. Các yếu tố được kết hợp để tạo thành biểu trưng này là một trái tim đập, một khung thành và giơ tay bởi một người hâm mộ có nghĩa là để biểu thị "niềm tự hào, lòng trung thành, bóng đá, sự cạnh tranh và niềm đam mê".
Ngoài ra một bộ màu đã được phát triển cho việc xây dựng thương hiệu. Màu sắc được tạo ra là màu hồng (niềm đam mê và năng lượng), màu xanh da trời (khởi đầu mới mẻ), màu xanh lá cây (độ rung của sân bóng đá) và màu xanh lam (địa hình của vùng).
Bóng thi đấu
Bóng thi đấu chính thức của giải đấu là Primero Mundo X Star, được tài trợ bởi Grand Sport Group.
Cheiracanthium poonaense
Cheiracanthium poonaense là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Loài này thuộc chi Cheiracanthium. Cheiracanthium poonaense được miêu tả năm 1991 bởi Majumder & Benoy Krishna Tikader.
Tham khảo
Thể loại:Cheiracanthium
Pleocnemia kwangsiensis
Pleocnemia kwangsiensis là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Ching & Chu H. Wang miêu tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pleocnemia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Paramelanauster flavosparsus
Tham khảo
Thể loại:Paramelanauster
Lithocarpus calolepis
Lithocarpus calolepis là một loài thực vật có hoa trong họ Cử. Loài này được Y.C.Hsu & H.Wei Jen mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Chú thích
Thể loại:Lithocarpus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
Lamongerie
Lamongerie là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Corrèze
Calydia setosa
Calydia setosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Calydia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1879
Ouratea spectabilis
Ouratea spectabilis là một loài thực vật có hoa trong họ Ochnaceae. Loài này được (Mart. ex Engl.) Engl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ouratea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876
Aristea bakeri
Aristea bakeri là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Klatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aristea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
Fyodor III của Nga
Fyodor (Theodore) III Alexeyevich của Nga (tiếng Nga: Фёдор III Алексеевич) (9 tháng 6 năm 1661 - 7 tháng 5 năm 1682) là Sa hoàng thứ ba của vương triều Romanov của nước Nga từ năm 1676 đến năm 1682.
Cuộc đời
Fyodor III sinh ra ở Moscow, con trai đầu lòng của Sa hoàng Aleksei của Nga và hoàng hậu Maria Miloslavskaya. Trước khi lên ngôi, ông được hưởng một nền giáo dục tốt từ thầy Simeon Polotsky. Ông học và biết rành tiếng Ba Lan và chữ Latinh, nhưng bị một căn bệnh bí hiểm và bị di tật ngay từ khi sinh ra. Năm 1680 ông cưới Agaphia Simeonovna Grushevskaya, có con trai là Ilya Fyodorovich nhưng người con này về sau thì mất sớm. Mặc dù vậy, Fyodor III có nhiều cố gắng để cải cách đất nước như: ông cho cải cách lại quân đội, giảm nhẹ hình phạt và thành lập học viện khoa học tại tu viện Zaikonospassky, nơi chỉ dạy các thứ tiếng Slavonic, Hy Lạp, Latin và Ba Lan. Đến những ngày cuối trước khi từ trần, Fyodor III cho kiện toàn lại hệ thống chính quyền dân sự Nga (cải cách mestnichestvo, hoặc "đặt ưu tiên"), phá vỡ hệ thống dân sự quân sự - quân sự của Muscovy qua nhiều thế hệ.
Gia đình
Fyodor III có 2 hoàng hậu. Hoàng hậu thứ nhất là Agaphia Grushevskaya sinh cho ông hoàng tử Ilya Fyodorovich, người được kỳ vọng là người thừa kế ngai vàng. Nhưng Agaphia chết bất ngờ sau ba ngày sinh nở, còn hoàng tử thì qua đời 7 ngày sau khi mẹ mất. Hai năm sau (1682),  Fyodor kết hôn lần thứ hai Marfa Apraksina, nhưng ông chết ba tháng sau khi đám cưới với vợ mới. Tin tức về cái chết của ông đã làm dấy lên cuộc nổi dậy Moscow năm 1682. Sau khi ông qua đời, hai em trai là Ivan V và Pyotr I cùng lên làm Hoàng đế Nga.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1661 Thể loại:Mất năm 1682 Thể loại:Người Nga thế kỷ 17 Thể loại:Vương tộc Romanov Thể loại:Người Moskva Thể loại:Sa hoàng Nga
Oncophorus billardierei
Oncophorus billardierei là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Brid. Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1826.
Hradiště, Benešov
Hradiště là một làng thuộc huyện Benešov, vùng Středočeský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Benešov
Millettia dubia
Millettia dubia là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được De Wild. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
D
Chùa Long Thiền
Chùa Long Thiền là một ngôi chùa cổ tọa lạc bên sông Đồng Nai tại phường Bửu Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, Việt Nam (xưa thuộc thôn Bình Long, huyện Phước Long, dinh Trấn Biên).
Chùa nằm đối diện với trung tâm thành phố Biên Hòa qua sông Đồng Nai, nằm giữa khu dân cư đông đúc. Từ Quảng trường Sông Phố có thể đi theo hai lộ trình để đến chùa Long Thiền: qua cầu Rạch Cát và cầu Ghềnh rồi rẽ phải tại ngã tư chợ Đồn hoặc qua cầu Hóa An rồi rẽ trái tại vòng xoay dưới chân cầu.
Lịch sử
Theo tài liệu lưu tại Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đồng Nai, chùa Long Thiền được xây dựng vào năm 1664 do tổ sư Thành Nhạc từ miền Trung vào khai sáng.
Vào khoảng thế kỷ thứ XVII, vùng đất Đồng Nai còn hoang vu, rừng núi bạt ngàn, đất đai phì nhiêu, sông rạch chằng chịt với muôn vàn thú dữ. Ven sông Đồng Nai có lác đác vài ngôi nhà của người dân tộc thiểu số. Vùng đất trù phú, màu mỡ này trở thành nơi lý tưởng cho việc định cư của lưu dân người Việt từ Đàng Ngoài vào do không cam chịu cuộc chiến tranh khốc liệt giữa nhà Trịnh và nhà Nguyễn. Trong cộng đồng di dân, có một số nhà sư và phật tử lánh nạn vào xứ Đồng Nai. Nhà sư Thành Nhạc là một trong số đó vào khai hoang lập ấp, mưu tìm cuộc sống ở vùng đất mới. Đến hữu ngạn sông Đồng Nai, nhà sư nhận thấy cảnh trí tịch mịch, địa cảnh phong quang có thể khai thác mở thiền lâm nên dựng lập một ngôi chùa, đặt tên là "Long Thiền tự".
Chùa Long Thiền ban đầu chỉ là một ngôi chùa nhỏ, cột gỗ, vách ván, mái lợp lá dừa nước, nền đất sét. Qua hơn ba thế kỷ, chùa đã nhiều đợt trùng tu, trong đó có ba đợt trùng tu, sửa chữa lớn vào các năm 1748, 1842 và 1952.
Xem thêm
Long Thiền Thể loại:Du lịch Đồng Nai Thể loại:Biên Hòa
Diều mào
Tham khảo
L Thể loại:Chim Nepal Thể loại:Chim Bangladesh L Thể loại:Động vật được mô tả năm 1820 Thể loại:Chim Ấn Độ
Metrosideros robusta
Metrosideros robusta là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được A.Cunn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1839.
Liên kết ngoài
Thể loại:Metrosideros Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1839 Thể loại:Thực vật biểu sinh
Thông gian
Thông gian, còn gọi là thông dâm, tư thông hay gian thông, là việc ngoại tình thường bị phản đối trên cơ sở xã hội, tôn giáo, luân lý hoặc luật pháp. Mặc dù có cái nhìn khác nhau về hành vi tình dục nào bị coi là thông gian, cũng như về các hậu quả xã hội, tôn giáo và pháp lý nhưng trong nhiều nền văn hóa đều tồn tại khái niệm này. Các cấm đoán thành văn hay theo tục lệ chống việc thông gian là một phần của bộ luật hôn nhân trong hầu hết mọi xã hội. nhỏ|250px|Một người đàn ông và một người đàn bà chịu sự trừng phạt vì tội thông gian, trích từ "Các tranh vẽ tập quán và tục lệ Nhật Bản" của J. M. W. Silver.
Thông gian và Luật pháp
Trong quá khứ, tội thông gian phải chịu nhiều hình phạt nặng nề, kể cả phải xử tội chết và nó là một cơ sở để dẫn đến sự ly hôn do một người mắc lỗi không chung thủy và vi phạm các chuẩn mực đạo lý của hôn nhân và gia đình. Tại một số khu vực, phương thức trừng phạt tội thông gian là ném đá cho đến chết.
Trong nguyên bản của bộ luật Napoleon, người đàn ông có thể được ly hôn nếu vợ của ông ta là người thông gian, nhưng quan hệ thông gian của người đàn ông lại không là lý do đầy đủ nếu như ông ta không bị phát hiện là đã chung sống với bạn tình tại nhà mình.
Tại nhiều quốc gia (chẳng hạn Áo, Thụy Sĩ, Hàn Quốc, Đài Loan,..), thông gian là một hành vi bất hợp pháp, nhưng hình thức xử lý hành vi này lại không giống nhau. Tại những quốc gia mà luật pháp liên quan đến tội thông gian được thực thi thực sự thì những người đàn bà thông thường phải chịu hình phạt nặng nề hơn người đàn ông, trong một số trường hợp người phụ nữ bị coi là có lỗi liên quan đến hành vi thông dâm thậm chí ngay cả khi họ bị cưỡng dâm. Điều này được coi là diễn ra tại Nigeria và Pakistan.
Tại Hoa Kỳ, luật pháp liên quan đến hành vi thông gian thay đổi theo từng bang. Ví dụ, tại Pennsylvania, tội thông gian bị xử phạt 2 năm tù hoặc 18 tháng để điều trị tình trạng trục trặc về tinh thần.
Trong luật pháp Canada, thông gian được định nghĩa trong Divorce Act (Luật ly hôn). Mặc dù định nghĩa trong văn bản coi nó như là các quan hệ ngoài hôn nhân với người nào đó khác giới, nhưng trong Luật hôn nhân dân sự gần đây của nước này đã có thay đổi trong định nghĩa về hôn nhân, tạo cơ sở cho tòa án của tỉnh British Columbia đánh đổ định nghĩa này. Trong một trường hợp diễn ra năm 2005 một phụ nữ đã đệ đơn xin ly hôn vì chồng bà ta đã không chung thủy với vợ, do có quan hệ tình dục với một người đàn ông khác, điều này làm cho quan tòa cảm thấy đó là lập luận tương đương để có thể cho phép tiêu hôn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tính dục người Thể loại:Tình yêu Thể loại:Hôn nhân Thể loại:Sinh hoạt Thể loại:Tội phạm tình dục Thể loại:Trung thành tình dục
Lithi
Lithi là một nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn nguyên tố có ký hiệu Li và số hiệu nguyên tử bằng 3, nguyên tử khối bằng 7. Lithi là một kim loại mềm có màu trắng bạc thuộc nhóm kim loại kiềm. Trong điều kiện tiêu chuẩn, Lithi là kim loại nhẹ nhất và là nguyên tố rắn có mật độ thấp nhất. Giống như tất cả các kim loại kiềm, Lithi là chất phản ứng mạnh và dễ cháy khi tiếp xúc với nước nên nó được bảo quản đặc biệt trong dầu khoáng. Lithi có ánh kim loại nhưng khi tiếp xúc với không khí ẩm nó bị ăn mòn bề mặt và bị chuyển màu nhanh chóng thành xám bạc mờ, sau đó là xỉn đen. Do có khả năng phản ứng mạnh, Lithi không bao giờ có mặt ở dạng nguyên tố trong tự nhiên, do vậy nó chỉ có ở dạng hợp chất ở dạng liên kết ion. Lithi có mặt nhiều trong các khoáng sản pegmatit, nhưng do tính dễ hòa tan ở dạng ion, nó cũng có mặt trong nước biển, và thường được tách ra từ muối và đất sét. Ở quy mô thương mại, lithi được tách ra bằng phương pháp điện phân từ hỗn hợp của lithi chloride và kali chloride.
Lithi và các hợp chất của nó có nhiều ứng dụng công nghiệp như thủy tinh cách nhiệt và gốm sứ, dầu nhờn lithi, phụ gia trong sản xuất sắt, thép và nhôm, pin lithi và pin ion lithi. Các ứng dụng này tiêu thụ gấp 3/4 sản lượng lithi. Bằng chứng thực nghiệm có sẵn là đủ để chấp nhận lithi là cần thiết; một RDA tạm thời cho một người trưởng thành nặng 70 kg trong 1,000 μg/ngày đã được đề nghị. Lithi dạng vết cũng có mặt trong các sinh vật. Nguyên tố này không thể hiện chức năng sinh học rõ ràng, vì các động và thực vật sống tốt mà không cần nó. Các chức năng không quan trọng cũng không loại trừ. Ion lithi Li+ ảnh hưởng đến nhiều muối lithi đã được chứng minh là hữu ích trong việc ổn định tinh thần trong một số loại thuốc điều trị rối loạn lưỡng cực, do những ảnh hưởng thần kinh của ion đến cơ thể con người.
Vật lý
Giống như các kim loại kiềm khác, lithi có một electron hóa trị nên nó dễ dàng cho đi electron này để tạo thành cation. Do đó, đây là một chất bán dẫn nhiệt và điện tốt đồng thời cũng là một chất phản ứng mạnh. Lithi có khả năng phản ứng thấp hơn so với các kim loại kiềm khác do electron hóa trị gần với hạt nhân (hai electron còn lại trong orbitan s của lithi có mức năng lượng thấp hơn, và do đó nó không tham gia tạo các liên kết hóa học).
Kim loại lithi đủ mềm để có thể cắt bằng dao. Vết cắt tươi có màu trắng bạc và đổi thành xám nhanh do sự oxy hóa tạo thành lithi oxide. Lithi là một trong số các kim loại có điểm nóng chảy thấp nhất (180 °C), nhưng nó lại là kim loại có điểm sôi và nóng chảy cao nhất so với các kim loại kiềm.
Lithi có tỉ trọng rất thấp đạt 0,534 g/cm³, tương đương với gỗ thông. Nó có mật độ thấp nhất so với các nguyên tố ở dạng rắn trong điều kiện nhiệt độ phòng, nguyên tố rắn xếp sau nó (kali có tỉ trọng 0,862 g/cm³) có mật độ lớn hơn nó 60%. Thêm vào đó, ngoài heli và hydro, nó có mật độ nhỏ hơn bất kỳ nguyên tố ở dạng lỏng nào, nó chỉ bằng 2/3 so với nitơ lỏng (0,808 g/cm³). Lithi có thể nổi trên các hydrocarbon nhẹ và là một trong 3 kim loại có thể nổi trên nước, hai kim loại còn lại là natri và kali. thumb|left|150px|Lithi nổi trên dầu Hệ số giãn nở nhiệt của Lithi lớn gấp đôi so với nhôm và gần 4 lần của sắt. Lithi là một chất siêu dẫn ở dưới 400 μK trong điều kiện áp suất tiêu chuẩn và ở nhiệt độ cao hơn (trên 9 K) ở áp suất rất cao (>20 GPa). Ở nhiệt độ dưới 70 K, lithi, giống như natri, trải qua sự chuyển pha không khuếch tán. Ở 4,2 K lithi có cấu trúc tinh thể trực thoi; ở nhiệt độ cao hơn nó chuyển sang cấu trúc lập phương tâm diện và sau đó là lập phương tâm khối. Ở nhiệt độ heli lỏng (4 K) cấu trúc thoi là dạng thường gặp nhất. Nhiều dạng thù hình của lithi đã được quan sát ở áp suất cao.
Lithi có nhiệt dung riêng đạt 3,58 kJ/kgK, là giá trị cao nhất trong tất cả các chất rắn. Do vậy, kim loại lithi thường được dùng làm chất làm mát trong các ứng dụng truyền tải nhiệt.
Hóa học và hợp chất
thumb|left|Cấu trúc bát diện (tím) của một đoạn [[n-butyllithi ở dạng tinh thể]] Khi đốt bằng ngọn lửa, các hợp chất của lithi tạo ra một màu đỏ thẫm, nhưng khi cháy mạnh nó cho ra màu bạc sáng. Lithi bắt lửa và bốc cháy trong oxy khi tiếp xúc với nước hoặc hơi nước. Lithi là một chất dễ cháy, và nó có thể nổ khi tiếp xúc với không khí và đặc biệt là với nước, mặc dù nó ít xảy ra so với các kim loại kiềm khác. Phản ứng lithi-nước ở nhiệt độ thường thì nhanh nhưng không mãnh liệt, vì hydro được tạo ra sẽ không tự cháy. Giống như tất cả kim loại kiềm, các đám cháy lithi rất khó dập tắt, nó cần các bột chữa cháy phải khô (loại nhóm D). Lithi là kim loại duy nhất phản ứng với nitơ ở nhiệt độ thường.
Lithi có quan hệ chéo với magiê, một nguyên tố có cùng bán kính ion và nguyên tử. Sự tương đồng giữa hai kim loại như tạo thành các hơp chất nitride khi phản ứng với N2, sự hình thành lithi oxide và peroxide  khi cháy trong O2, các muối có tính tan tương tự, và khả năng kém bền nhiệt của các hợp chất cacbonat và nitride của chúng. Kim loại lithi phản ứng với khí hydro ở nhiệt độ cao tạo ra lithi hydride (LiH).
Các hợp chất hai cấu tử khác như halide (LiF, LiCl, LiBr, LiI) và sulfide (lithi sulfide), superoxide (Lithi superoxide), carbide (Lithi carbide). Các hợp chất vô cơ khác cũng tồn tại khi lithi kết hợp với các anion để tạo thành nhiều muối khác nhau như Lithi borat, Lithi amua, Lithi cacbonat, Lithi nitrat, hay bohydride (Lithi bohydride). Lithi nhôm hydride được sử dụng phổ biến làm chất khử trong phản ứng tổng hợp hữu cơ.
Nhiều chất vô cơ của lithi được biết ở dạng liên kết cộng hóa trị giữa các nguyên tử cacbon và lithi tạo ra carbanion. Đây là những chất base và ái lực hạt nhân cacbon mạnh. Trong nhiều hợp chất lithi hữu cơ này, các ion lithi có khuynh hướng tập hợp thành các ô mạng có tính tự đối xứng cao, đây là trường hợp khá phổ biến đối với các kim loại kiềm. LiHe, là một chất van der Waals tương tác yếu, đã được phát hiện ở nhiệt độ rất thấp.
Lithi cũng được phát hiện thể hiện từ tính ở dạng khí trong các điều kiện nhất định.
Đồng vị
Lithi-7 là một trong những nguyên tố nguyên thủy (sản xuất trong các phản ứng tổng hợp hạt nhân của Vụ nổ lớn Big Bang). Một lượng nhỏ của 2 đồng vị 6Li và 7Li được tạo ra trong các sao, nhưng chúng được cho là bị đốt nhanh hơn tốc độ chúng được tạo ra. Một lượng khác lithi bao gồm các đồng vị 6Li and 7Li có thể được tạo ra từ gió mặt trời, các tia vũ trụ va vào các nguyên tử nặng hơn, và từ thời kỳ đầu của hệ mặt trời 7Be và 10Be phân rã phóng xạ. Trong khi lithi được tạo ra trong các sao qua sự tổng hợp hạt nhân sao, sau đó nó bị đốt cháy.7Li cũng có thể được tạo ra trong các sao cacbon.
Tỉ lệ các đồng vị lithi ổn định đáng kể trong nhiều quá trình tự nhiên, bao gồm sự thành tạo các khoáng vật (sự kết tủa hóa học), trao đổi chất, và trao đổi ion. Các đồng vị của lithi phân chia trong một loạt các quá trình tự nhiên, bao gồm cả việc hình thành khoáng chất (kết tủa hóa học), thủy phân, trao đổi ion (Lithi thay thế cho for magiê và sắt trong các cấu trúc bát giác của đất sét, trong đó Li-6 là có ưu thế hơn Li-7), trong các quá trình siêu lọc cũng như sự biến đổi đá. Đồng vị 11Li được biết là có tính chất quang hạt nhân. Quá trình chia tách hạt nhân bằng laser có thể được sử dụng để tác các hạt nhân lithi.
Sản xuất vũ khí hạt nhân và các ứng dụng vật lý hạt nhân khác chiếm tỷ lệ sử dụng lithi nhân tạo chính, với đồng vị nhẹ 6Li được lưu giữ trong công nghiệp và quân sự có sự thau đổi nhỏ nhưng có thể đo đạc được những thay đổi của tỉ lệ 6Li so với 7Li thậm chí trong các nguồn tự nhiên như sông suối. Điều này dẫn đến một điều không chắc chắn bất bình thường trong việc chuẩn hóa khối lượng hạt nhân lithi, vì đại lượng này phụ thuộc vào tỉ lệ có mặt trong tự nhiên của các đồng vị lithi bền, cũng do chúng là các nguồn khoáng sản lithi thương mại.
Sự phổ biến
thumb|350px|Lithi phổ biến như [[clo trong vỏ lục địa của Trái Đất theo số lược nguyên tử.]]
Vũ trụ
Theo lý thuyết vũ trụ hiện đại, lithi (bao gồm cả hai đồng vị bền lithi-6 và lithi-7) nằm trong 3 nguyên tố được tổng hợp trong vụ nổ Big Bang. Mặc dù số lượng lithi được tạo ra trong sự tổng hợp hạt nhân Big Bang bị phụ thuộc vào số lượng các photon trong baryon, các giá trị lithi phổ biến được chấp nhận có thể tính toán được, và có một "sự khác biệt lithi vũ trụ học" trong Vũ trụ: các sao già có vẻ có ít lithi hơn mọi người vẫn nghĩ, và một số sao trẻ hơn có nhiều hơn nhiều. Sự thiếu vắng lithi trong các sao già hơn dường như được gây ra bởi sự trộn lẫn lithi vào bên trong sao đó, tại đó nó bị phân hủy. Hơn thế nữa, lithi được tạo ra trong các sao trẻ hơn. Mặc dù nó chuyển hóa thành 2 nguyên tử heli do sự va chạm với một proton ở nhiệt độ trên 2,4 triệu độ C (hầu hết các sao dễ dàng có được nhiệt độ này bên trong lòng của nó), lithi có nhiều hơn lượng dự đoán trong các sao được hình thành sau, còn về nguyên nhân thì chưa được hiểu rõ.
thumb|right|[[Nova Centauri 2013 là sao đầu tiên có lithi được tìm thấy. ]]
Mặc dù nó là một trong 3 nguyên tố (cùng với heli và hydro) được tổng hợp từ Big Bang, lithi cùng với berylli và boron có số lượng thấp hơn đáng kể so với các nguyên tố lân cận. Đây là kết quả của nhiệt độ thấp cần thiểt để phân hủy lithi, và sự thiếu vắng một quá trình phổ biến để tạo ra nó.
Lithi cũng được tìm thấy trong sao lùn nâu và có giá trị dị thường trong các sao cam. Do lithi có mặt trong các sao lùn nâu có khối lượng nhỏ hơn, lạnh hơn, nhưng nó bị phân hủy ở các sao lùn đỏ nóng hơn, sự có mặt của nó trong phổ của các sao có thể được sử dụng làm thí nghiệm lithi để phân biệt các nhóm sao này, cũng như các sao nhỏ hơn Mặt trời. Một số ngôi sao màu cam cũng có thể chứa một nồng độ lithi cao. Các sao màu cam này được tìm thấy có hàm lượng lithi cao hơn so với hàm lượng bình thường (chẳng hạn như Centaurus X-4) quay quanh các vật thể lớn (có thể là các sao neutron hoặc các lỗ đen) toàn bộ lực hấp dẫn rõ ràng đã kéo lithi nặng hơn lên bề mặt của các sao hydro-heli, làm cho lithi được quan sát có nhiều hơn.
Trên Trái Đất
Mặc dù lithi phân bố rộng rãi trên Trái Đất, nó không xuất hiện tự nhiên ở dạng nguyên tố do tính phản ứng cao của nó. Tổng lượng lithi trong nước biển là rất lớn, ước tính khoảng 230 tỉ tấn, tức nồng độ ổn định khoảng 0,14 đến 0,25 ppm, hay 25 micromol; hàm lượng cao hơn đạt đến 7ppm được tìm thấy trong các mạch nhiệt dịch.
Hàm lượng lithi trong vỏ Trái Đất ước tính dao động trong khoảng 20 đến 70 ppm. Lithi là một thành phần phủ trong các đá magma với hàm lượng cao nhất trong các đá granit. Các đá pegmatit cũng có hàm lượng lithi lớn nhất ở dạng khoáng vật, với spodumene và petalite là các nguồn khai thác lithi thương mại phổ biến. Khoáng vật lithi đáng kể khác là lepidolit. Một nguồn lithi mới là sét hectorit, các hoạt động khai thác chủ yếu thông qua công ty Western Lithium Corporation ở Hoa Kỳ. Với hàm lượng 20 mg lithi/kg trong vỏ Trái Đất, lithi là nguyên tố phổ biến thứ 25.
Theo cẩm nang Lithi và Calci tự nhiên, "Lithi là một nguyên tố tương đối hiếm, mặc dù nó được tìm thấy trong nhiều khối đá và một vài vùng nước mặn, nhưng luôn ở nồng độ rất thấp. Có một số lượng khá lớn của cả khoáng lithi và mỏ muối nhưng chỉ một ít trong số chúng thực sự hoặc có tiềm năng giá trị thương phẩm.
Trong những nơi có trữ lượng lithi lớn nhất là Salar de Uyuni ở Bolivia, với trữ lượng 5,4 triệu tấn. USGS ước tính năm 2010, Chile có trữ lượng lớn nhất (7,5 triệu tấn) và sản lượng hàng năm cao nhất (8.800 tấn). Các nhà cung cấp chính khác như Úc, Argentina và Trung Quốc. Tính đến năm 2015, một Khảo sát địa chất tại cộng hòa Séc coi toàn bộ Dãy núi Quặng tại Cộng hòa Séc là khu vực lithi. Năm mỏ đã được đăng ký, một mỏ gần Cínovec được coi là mỏ kinh tế tiềm năng với 160 000 tấn lithi.
Tháng 6 năm 2010, New York Times đưa ra thông báo rằng các nhà địa chất Hoa Kỳ đã tiến hành khảo sát vùng khô hạn của các hồ muối ở miền tây Afghanistan và tin rằng có trữ lượng lithi lớn nhất ở đây."Các quan chức Lầu Năm Góc cho rằng các phân tích ban đầu của họ tại một địa điểm ở tỉnh Ghazni cho thấy tiềm năng tạo mỏ lithi lớn cỡ mỏ ở Bolivia, mà mỏ này hiện có trữ lượng lithi lớn nhất đã được biết đến." Các ước tính này "chỉ dựa trên dữ liệu cũ, được thu thập chủ yếu từ thời Liên Xô trong khi họ chiếm đóng Afghanistan giai đoạn 1979–1989" và "Stephen Peters, trưởng dự án khoáng sản Afghanistan của USGS, cho rằng ông ta không ông biết về mối liên quan của USGS đến bất kỳ cuộc thăm dò khoáng sản mới nào tại Afghanistan trong 2 năm qua. 'Chúng tôi cũng không chắc có bất kỳ phát hiện nào mới về lithi."
Sinh học
Lithi được tìm thấy ở dạng vết trong nhiều nhóm thực vật, thực vật phù du, và động vật không xương sống với hàm lượng 69 đến 5.760 ppb. Trong các động vật không xương sống thì hàm lượng hơi thấp hơn, và hầu như tất cả tế bào và chất dịch của động vật có xương sống có mặt lithi với mức dao động trong khoảng 21 đến 763 ppb. Các sinh vật ở biển có khuynh hướng tích tụ sinh học lithi nhiều hơn các sinh vật trên cạn. Hiện con người không rõ liệu lithi có vai trò sinh lý học như thế nào trong các sinh vật trên, nhưng các nghiên cứu về dinh dưỡng ở các động vật có vú chỉ ra rằng lithi có vai trò quan trọng đối với sức khỏe của chúng, điều này cho thấy rằng lithi có thể được xếp vào nhóm nguyên tố vết thiết yếu với RDA of 1 mg/ngày. Các nghiên cứu quan sát ở Nhật Bản thông báo năm 2011 cho rằng lithi tự nhiên có trong nước uống có thể giúp kéo dài tuổi thọ của con người.
Lịch sử
nhỏ|[[Pin Lithium ion cho máy ảnh Canon]] Petalit (LiAlSi4O10) được một nhà hóa học người Brazil José Bonifácio de Andrada e Silva phát hiện năm 1800 trong một mỏ trên đảo Utö Thụy Điển. Tuy nhiên mãi cho đến năm 1817, Johan August Arfwedson, làm việc trong một phòng thí nghiệm hóa của Jöns Jakob Berzelius, phát hiện sự có mặt của một nguyên tố mới trong khi phân tích quặng petalit. Nguyên tố này tạo thành các hợp chất tương tự như các hợp chất của natri và kali, mặc dù hợp chất cacbonat và hydroxide của nó ít tan trong nước và có tính base hơn. Berzelius đặt tên vật liệu kiềm này là "lithion/lithina", từ tiếng Hy Lạp λιθoς (nghĩa là đá), để chỉ trạng thái được phát hiện của nó là một khoáng chất rắn, trái với kali được phát hiện trong tro của thực vật, và natri được biết là một phần từ nồng độ của nó cao trong máu động vật. Ông đặt tên kim loại trong vật liệu này là "lithium".
Arfwedson sau đó chỉ ra rằng nguyên tố cùng tên này có mặt trong các khoáng vật như spodumene và lepidolit. Năm 1818, Christian Gmelin là người đầu tiên quan sát các muối lithi tạo ngọn lửa đỏ rực khi cháy. Tuy nhiên, cả Arfwedson và Gmelin đã cố thử và thất bại về việc cô lập nguyên tố tinh khiết từ các muối của nó. Nó không được tách ra mãi cho đến năm 1821, khi William Thomas Brande đã tách được lithi kim loại bằng phương pháp điện phân lithi hydroxide, một quá trình mà trước kia nhà hóa học Humphry Davy đã tách các kim loại kiềm natri và kali. Brande cũng đã mô tả các muôi lithi tinh khiết, ở dạng chloride, và ước tính rằng lithia (lithi oxide) chứa khoảng 55% kim loại, ước tính khối lượng nguyên tử lithi khoảng 9,8 g/mol (giá trị ngày nayy là ~6,94 g/mol). Năm 1855, Một lượng lớn hơn lithi được tạo ra bằng phương pháp điện phân lithi chloride do Robert Bunsen và Augustus Matthiessen thực hiện. Việc phát hiện ra quy trình này đã dẫn đến việc sản xuất lithi thương mại kể từ năm 1923 do một công ty của Đức là Metallgesellschaft AG. Công ty này đã dùng phương pháp điện phân hỗn hợp lithi chloride và kali chloride.
Việc sản xuất và sử dụng lithi đã trãi qua nhiều thay đổi mạnh mẽ về lịch sử. Ứng dụng quan trọng đầu tiên của lithi là chất bôi trơn lithi nhiệt độ cao cho các động cơ máy bay hay các ứng dụng tương tự trong thế chiến thứ 2 và một thời gian ngắn sau đó. Ứng dụng này được ủng hộ mạnh mẽ do xá phòng gốc lithi có điểm nóng chảy cao hơn các xà phòng nhóm kiềm khác, và ít bị ăn mòn hơn so với các xà phòng gốc calci. Thị trường nhỏ về các loại xà phòng lithi và dầu mỡ bôi trơn dựa vào lithi được hỗ trợ từ nhiều mỏ nhỏ chủ yếu ở Hoa Kỳ.
Nhu cầu lithi tăng mạnh trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh do cung cấp cho việc sản xuất vũ khí hạt nhân. Cả lithi-6 và lithi-7 đều tạo ra tritium khi chiếu các hạt neutron, và do đó nó rất hữu ích trong việc sản xuất tritium, cũng như ở dạng nhiên liệu nhiệt hạch rắn được dùng trong các bom hydro ở dạng lithium deuterua. Hoa Kỳ trở thành nhà sản xuất lithi chínhtrong giai đoạn cuối thập niên 1950 và giữa thập niên 1980. Vào Cuối cùng các do dự trữ lithi chứa gần 42.000 tấn lithi hydroxide. Lithi trong kho bị làm nghèo lithi-6 khoảng 75%, lượng này không đủ để ảnh hưởng đến khối lượng nguyên tử cần thiết về lithi trong các chất hóa học chuẩn, và thậm chí trọng lượng nguyên tử lithi trong một số ion "nguồn tự nhiên" đã bị "nhiễm" bởi các muối lithi từ các nhà máy tách đồng vị, các nguồn này cũng được tìm thấy trong nước dưới đất.
Lithi đã được sử dụng để làm giảm nhiệt độ nóng chảy của thủy tinh và làm tăng nhiệt độ nóng chảy của nhôm oxide khi dùng công nghệ Hall-Héroult. Hai ứng dụng này được sử dụng chính trên thị trường mãi cho đến giữa thập niên 1990. Vào cuối cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân, nhu cầu lithi tăng và giá bán của Department of Energy stockpiles trên thị trường giảm mạnh. Nhưng vào giữa thập niên 1990, nhiều công ty bắt đầu tách lithi từ nước biển - một phương pháp được cho là rẻ hơn việc khai thác hầm lò hoặc thậm chí là khai thác lộ thiên. Hầu hết các mỏ bị đóng cửa hoặc chuyển trọng tâm của họ các loại vật liệu khác trong khi đó chỉ có nguồn quặng khai thác từ các mạch pegmatit là có thể mang lại giá cạnh tranh.
Sự phát triển của pin lithi làm gia tăng nhu cầu lithi và trở thành đối tương sử dụng chính trong năm 2007. Với dự dao động nhu cầu lithi làm pin trong thập nhiên 2000, các công ty mới đã mở rộng việc khai thác lithi từ nguồn nước biển để đáp ứng nhu cầu gia tăng này.
Sản xuất
thumb|Đường cong sản lượng lithi toàn cầu Từ cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, sản xuất lithi đã tăng lên đáng kể. Kim loại này được tách ra từ khoáng sản liên quan đến các đá mácma như Lepidolit, spodumen, petalit và amblygonit. Các muối lithi được tách ra từ các suối nước khoáng, các hồ nước mặn và các mỏ trầm tích nguồn gốc biển. Kim loại được sản xuất bằng phương pháp điện phân hỗn hợp gồm 55% lithi chloride và 45% kali chloride ở khoảng 450 °C. Năm 1998, kim loại này có giá khoảng 95 USD/kg.
Việc tách lithi (* là đồng vị của lithi, ví dụ * bằng 7 hay 6) bằng điện phân được thực hiện như sau:
Osip Emilyevich Mandelstam
Osip Emilyevich Mandelstam (tiếng Nga: О́сип Эми́льевич Мандельшта́м, 15 tháng 1 năm 1891 – 27 tháng 12 năm 1938) – nhà thơ, nhà văn Nga, một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của trường phái thơ Asmeist (Đỉnh cao), Nga.
Lithi
Sản xuất
catốt:
Osip Emilyevich Mandelstam
Tiểu sử
nhỏ|trái|300px|Osip Mandelstam sau khi bị bắt Osip Mandelstam sinh ở Warszawa, Ba Lan trong một gia đình người Do Thái. Bố là một thương gia nên tuổi nhỏ Mandelstam được sống đầy đủ. Năm 1897 cả gia đình chuyển về Sankt-Peterburg. Từ năm 1900 đến năm 1907 học ở trường trung học Tenishesky, một trong những trường học có xu hướng tiến bộ thời bấy giờ. Từ nhỏ đã tỏ ra ấn tượng với vẻ kiến trúc hài hòa của Sankt-Peterburg qua cuộc sống của cộng đồng Do Thái.
Lithi
Sản xuất
anốt:
Osip Emilyevich Mandelstam
Tiểu sử
Năm 1908-1910 học ở Đại học Sorbonne và Đại học Heidelberg. Năm 1911 vào học Đại học Sankt-Peterburg và tốt nghiệp năm 1917.
Lithi
Dự trữ
Trữ lượng lithi chắc chắn năm 2008 theo ước tính của USGS khoảng 13 triệu tấn, nhưng cực kỳ khó để ước tính trữ lượng tài nguyên lithi trên toàn cầu.
Osip Emilyevich Mandelstam
Tiểu sử
Năm 1923, sau khi tiếp xúc với nhà cách mạng Nguyễn Ái Quốc, Osif Mandelstam đã nhận xét: "... Nguyễn Ái Quốc thấm đượm chất văn hóa – không phải thứ văn hóa châu Âu, có lẽ đấy là nền văn hóa của tương lai...".
Lithi
Dự trữ
Mỏ Lithi được tìm thấy ở Nam Mỹ trong suốt dãy núi Andes. Chile là nhà sản xuất hàng đầu, tiếp theo là Argentina. Cả hai nước thu hồi Lithi từ các hồ nước mặn. Ở Hoa Kỳ Lithi được thu hồi các hồ nước mặn ở Nevada. Tuy nhiên, phân nửa trữ lượng trên thế giới phân bố ở Bolivia, một quốc gia nằm ở sườn phía đông trung tâm dãy Andes. Năm 2009, Bolivia đã thương lượng với Nhật Bản, Pháp, và Hàn Quốc để bắt đầu khai thác. Theo USGS, sa mạc Uyuni của Bolivia có trữ lượng 5,4 triệu tấn lithi. Một mỏ mới được phát hiện ở đới nâng Rock Springs ở Wyoming ước tính đạt 228.000 tấn. Những mỏ cùng thành tạo này được ngoại suy trữ lượng khoảng 18 triệu tấn.
Sau dự tụt giảm giá quy mô công nghiệp của sản phẩm lithi cacbonat sau cuộc khủng hoảng kinh tế lớn, nhiều nhà cung cấp chính như Sociedad Química y Minera (SQM) họ đã giảm giá bán 20% trong việc khai thác các nguồn tài nguyên lithi trong thời gian tới và cũng để giữ vững thị trường của họ, giá năm 2012 tăng lên do nhu cầu lithi tăng. Bài báo Business Week năm 2012 đã nêu ra sự độc quyền về lithi như sau: "SQM, được điều hành bởi tỉ phú Julio Ponce, đứng vị trí thứ hai, sau Rockwood được chống lưng bởi Henry Kravis thuộc KKR & Co., và FMC có trụ sở ở Philadelphia". Lượng tiêu thụ toàn cầu có thể tăng lên 300.000 tấn vào năm 2020 từ khoảng 150.000 tấn năm 2012, vì nhu cầu sản xuất pin lithi đã và đang tăng với tỉ lệ 25% mỗi năm, tăng nhanh hơn 4-5% trong overall gain in lithium
Osip Emilyevich Mandelstam
Tiểu sử
Tháng 11 năm 1933 ông viết bài thơ Мы живем, под собою не чуя страны... (Ta sống đây mà không cảm thấy đất nước mình...) chỉ trích Stalin nên bị bắt vào trại cải tạo ở Voronezh. Tháng 5 năm 1937 được ra trại Voronezh. Năm sau lại bị bắt đi cải tạo ở vùng Viễn Đông. Mandelstam mất ngày 27 tháng 12 năm 1938 trong trại cải tạo ở Vladivostok.
Lithi
Dự trữ
Một nguồn lithi tiềm năng khác là từ các giếng địa nhiệt. Các dòng địa nhiệt cò thể mang các chất này lên trên bề mặt; việc thu hồi lithi có thể được chứng minh trong lĩnh vực này. Một khi lithi được tách ra bằng các kỹ thuật lọc đơn giản, chi phí xử lý và môi trường về cơ bản là đã bao gồm trong việc vận hành các giếng địa nhiệt này; do đó các tác động của hoạt động này là tích cực.
Osip Emilyevich Mandelstam
Tác phẩm
nhỏ|phải|250px|Hình Osip Mandelstam trên bì thư
Lithi
Dự trữ
Có nhiều quan điểm khác nhau về sản xuất tiềm năng tăng trưởng sản xuất lithi. Một nghiên cứu năm 2008 đã kết luận rằng "việc sản xuất lithicacbonat thực tế đạt được sẽ đủ chỉ cho một phần nhỏ nhu cầu thị trường PHEV và EV toàn cầu trong tương lai", và "nhu cầu từ phân khúc thị trường điện tử cầm tay sẽ tiêu thụ hầu hết trữ sản phẩm gia tăng trong kế hoạch trong thập niên tới", và "việc sản xuất hàng loạt lithi cacbonat không có vẻ thân thiện môi trường, nó sẽ gây ra thiệt hại không thể khắc phục các hệ sinh thái sinh thái cần được bảo vệ và các động cơ đẩy LiIon là không phù hợp với các khái niệm về "Green Car".
Osip Emilyevich Mandelstam
Một vài bài thơ
nhỏ|phải|150px|Iosif Stalin
Lithi
Dự trữ
Tuy nhiên, theo một nghiên cứu được tiến hành năm 2011 tại Phòng thí nghiệm Lawrence Berkeley, Hoa Kỳ và Đại học California Berkeley, trữ lượng ước tính hiện tại về lithi không thể là một yếu tố hạn chế cho việc sản xuất pin quy mô lớn cho các xe chạy điện, theo nghiên cứu chỉ ra rằng 1 tỉ pin Li 40 kWh có thể được sản xuất với trữ lượng hiện tại. Một nghiên cứu khác được thực hiện năm 2011 bởi các nhà nghiên cứu từ đại học Michigan và Ford Motor cho thấy rằng có đủ tài nguyên lithi để cung cấp cho nhu cầu toàn cầu cho đến năm 2100, bao gồm lượng lithi cần cho các ứng dụng tiềm năng rộng rãi của các xe lai điện, plug-in hybrid electric và pin xe điện. Nghiên cứu đã ước tính trữ lượng lithi toàn cầu đạt khoảng 39 triệu tấn, và nhu cầu cho lithi trong chu kỳ 90 năm phân tích đạt 12-20 triệu tấn theo kịch bản phát triển kinh tế và tỷ lệ tái chế.
Vào ngày 9 tháng 6 năm 2014, ấn phẩm Financialist đươợc xuất bản bởi Credit Suisse chỉ ra rằng nhu cầu lithi đang tăng trưởng với tốc độ 12% mỗi năm; theo Credit Suisse, tốc độ này vượt quá giá trị tính toán 25%. Bài báo so sánh tình trạng lithi 2014 với dầu, theo đó "giá dầu tăng cao đã thúc đẩu đầu tư vào các công nghệ sản xuất cát dầu và dầu trong vùng nước sâu tốn kém"; tức là giá lithi sẽ tiếp tục tăng cho đến khi các phương pháp sản xuất đắt tiền hơn có thể làm tăng tổng sản lượng đầu ra được sự chú ý của các nhà đầu tư.
Giá cả
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, những nhà cung cấp lớn như Sociedad Química y Minera (SQM) giảm giá Lithi cacbonat đến 20%. Lượng tiêu tụ toàn cầu có thể tăng đến 300,000 tấn một năm vào năm 2020 so với 150,000 tấn năm 2012, nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng pin lithi tăng trưởng khoảng 25% một năm, nhanh hơn mức tăng trưởng chung từ 4-5% trong sản xuất lithi.
Chiết xuất và nước biển
Tính đến năm 2015 hầu hết lithi trên thế giới được sản xuất tại Nam Mỹ, nơi các mỏ chứa lithi được chiết xuất từ bể ngầm và tập trung bằng bốc hơi năng lượng mặt trời. Kĩ thuật khai thác tiêu chuẩn là làm bay hơi nước từ mỏ, mỗi lô hàng mất từ 18 đến 24 tháng. Lithi hiện tại vẫn nằm trong nước biển, nhưng những cách thức khai thác thương mại khả thi vẫn chưa được phát triển.
Ứng dụng
thumb|Ước tính lượng tiêu thụ lithi toàn cầu năm 2011 {{legend|#ef4f30|Sứ và thủy tinh (29%)}} {{legend|#f9af20|Pin (27%)}} {{legend|#f2eb23|Chất bôi trơn (12%)}} {{legend|#a5e429|Đúc liên tục (5%)}} {{legend|#00e8cf|Xử lý không khí (4%)}} {{legend|#103dc9|Polymer (3%)}} {{legend|#a53ae0|Sản xuất nhôm (2%)}} {{legend|#e200f4|Dược phẩm (2%)}} {{legend|#da003e|Khác (16%)}} Vì nhiệt dung riêng lớn của nó (lớn nhất trong số các chất rắn), lithi được sử dụng trong các ứng dụng truyền nhiệt. Nó cũng là vật liệu quan trọng trong chế tạo anốt của pin vì khả năng điện hóa học cao của nó. Các ứng dụng khác còn có:
Điện và điện tử
Vào các năm cuối của thế kỷ XX, do sở hữu thế điện cao của nó, lithi trở thành một thành phần quan trọng trong các chất điện phân và một trong các thành phần quan trọng trong pin. Do có khối lượng nguyên tử thấp, lithi có tỉ lệ khối lượng tích điện và năng lượng cao. Loại pin ion lithi có thể tạo ra khoảng 3 vôn mỗi ô, so với 2,1 vôn đối với pin acid chì hay 1,5 vôn đối với pin kẽm-cacbon. Các pin ion lithi, có thể sạc được và có mật độ năng lượng cao, không thể nhầm lẫn với pin lithi không thể sạc được. Các loại pin sạc khác sử dụng lithi như pin polymer ion lithi, pin lithi sắt phốtphat, và pin dây nano.
Chất bôi trơn
Ứng dụng phổ biến thứ ba của lithi là làm các chất bôi trơn. Lithi hydroxide là một chất base mạnh và khi nung với mỡ, nó tạo ra một loại xà phòng lithi có tên là stearat. Xà phòng lithi có khả năng thicken oils, và nó được sử dụng để sản xuất các chất bôi trơn nhiệt độ cao nhiều mục đích.
Luyện kim
Lithi (cũng như lithi cacbonat) được dùng làm phụ gia trong hoạt động đúc liên tục trong xỉ làm tăng tính linh động, chiếm khoảng 5% lượng lithi toàn cầu (2011). Các hợp chất lithi cũng được sử dụng làm phụ gia trong cát đúc cho hoạt động đúc sắt nhằm giảm veining.
Lithi (ở dạng lithi fluoride) được sử dụng làm phụ gia trong nấu chảy nhôm (công nghệ Hall–Héroult), làm giảm nhiệt độ nóng chảy và làm tăng điện trở suất, nguồn này chiếm 3% sản lượng toàn cầu năm 2011. Các hợp kim của lithi với nhôm, cadmi, đồng và mangan được sử dụng trong các bộ phần của máy bay (xem thêm hợp kim lithi-nhôm). Lithi còn có hiệu quả trong việc hỗ trợ sự hoàn hảo của mối hàn silicon nano trong những thành phần điện tử cho pin điện và các thiết bị khác.
Các ứng dụng công nghiệp và hóa học khác
thumb|trái|100px|Lithi được sử dụng làm pháo sáng và pháo hoa do nó cháy có ngọn lửa màu đỏ hoa hồng.
Một số hợp chất aforementioned hay lithi perchlorat, được sử dụng làm nến oxy để cung cấp oxy cho các tàu ngầm. Loại này có thể chứa một lượng nhỏ boron, magie, nhôm, silicon, titan, mangan, và sắt.
Hữu cơ và polyme hóa học
Hợp chất Organolithium được sử dụng rộng rãi trong sản xuất polyme hóa học. Trong ngành công nghiệp polyme mà người tiêu dùng chi phối những hợp chất này, hợp chất lithi ankyl là chất xúc tác trong trùng hợp anionic của nhóm chức Anken. Hợp chất Organolithium được chuẩn bị từ lithi kim loại và alkyl halide.
Hạt nhân
Lithi fluoride có tính hóa học ổn định khác thường và hỗn hợp LiF-BeF2 đạt độ nóng chảy thấp. Ngoài ra, 7Li, Be và F là một trong số ít các nuclid với những mặt cắt ngang nhiệt neutron thấp vừa đủ để không đầu độc các phản ứng phân hạt nhân bên trong một lò phản ứng phân hạt nhân. Lithi cũng được sử dụng làm nguyên liệu cho hạt alpha hoặc hạt nhân heli. Khi 7Li bởi các proton tăng tốc hình thành từ 8Be, nó trải qua quá trình phân hạch để tạo nên hai hạt alpha. Chiến công này do Cockroft và Walton phát hiện năm 1932, được gọi là "tách nguyên tử vào thời điểm đó, đồng thời là phản ứng hạt nhân đầu tiên hoàn toàn do con người thực hiện. Các lò phản ứng sử dụng pin lithi để chống lại những tác động ăn mòn từ Acid boric, chất được đưa vào nước để hấp thụ neutron dư thừa.
Y học
Các muối lithi như cacbonat lithi (Li2CO3), citrat lithi và orotat lithi là các chất ổn định thần kinh được sử dụng để điều trị các rối loạn lưỡng cực, vì không giống như phần lớn các loại thuốc ổn định thần kinh khác, chúng trung hòa cả hai sự cuồng và trầm cảm. Lithi có thể được sử dụng để tăng thêm hiệu quả của các thuốc chống trầm cảm khác. Lượng có ích của lithi trong việc này thấp hơn so với mức có độc tính chỉ một chút, vì thế các nồng độ của lithi trong máu phải được kiểm soát kỹ trong quá trình điều trị. Các muối lithi có thể cũng giúp ít trong việc chẩn đoán liên quan như rối loạn schizoaffective và trầm cảm có chu kỳ. Phần tác dụng của muối này là ion lithi Li+. Chúng có thể làm tăng nguy cơ phát triển dị tật Ebstein ở trẻ sinh ra từ các phụ nữ uống lithi trong ba tháng đầu của thai kỳ. Lithi cũng được nghiên cứu với khả năng trị bệnh đau đầu từng chùm.
Cảnh báo
Giống như các kim loại kiềm khác, lithi trong dạng đơn chất là một chất dễ cháy và nổ khi để trần ngoài không khí và đặc biệt là trong nước. Lithi kim loại là một chất ăn mòn và yêu cầu có trang thiết bị bảo hộ lao động đặc biệt để chống tiếp xúc trực tiếp với da. Lithi có thể lưu giữ trong các hợp chất không có phản ứng như napta hay hydrocarbon. Các hợp chất lithi không đóng vai trò sinh học tự nhiên gì và được coi là chất độc nhẹ. Khi sử dụng như thuốc, nồng độ Li+ trong máu phải được kiểm soát chặt chẽ.
Giang Ngạn
Tham khảo
Thể loại:Vũ Hán Thể loại:Đơn vị cấp huyện Hồ Bắc
Lithi
Quy định
Một số điều luật hạn chế việc bán pin lithi, nguồn có sẵn nhất của lithi dành cho người tiêu dùng bình thường. Lithi có thể được sử dụng để làm giảm Pseudoephedrine và Ephedrine đến ma túy đá trong phương pháp giảm Birch, trong đó sử dụng những giải pháp của kim loại kiềm hòa tan trong muối amonia khan. Những thiếu hụt nội bộ từ khiếm khuyết trong sản xuất hoặc thiệt hại về vật lý có thể dẫn đến sự phát nổ tự phát.
Lanzarana largeni
Lanzarana largeni là một loài ếch thuộc họ Ranidae. Nó là đại diện duy nhất của chi Lanzarana. Đây là loài đặc hữu của Somalia.
Lithi
Liên kết ngoài
Thể loại:Lithi Thể loại:Kim loại kiềm
Lanzarana largeni
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan khô, vùng cây bụi khô khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp, đầm nước ngọt có nước theo mùa, khu vực trữ nước, và ao. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Giải quần vợt Úc Mở rộng 2002 - Đôi nữ
Serena Williams và Venus Williams là đương kim vô địch, tuy nhiên Serena rút lui khỏi giải vì chấn thương Venus không thi đấu với tay vợt khác.
Martina Hingis và Anna Kournikova đánh bại Daniela Hantuchová và Arantxa Sánchez Vicario 6–2, 6–7(4–7), 6–1 trong trận chung kết để giành chức vô địch.
Hạt giống
• # Lisa Raymond / 🇦🇺 Rennae Stubbs (Bán kết)
• # Cara Black / 🇷🇺 Elena Likhovtseva (Vòng một)
• # 🇪🇸 Virginia Ruano Pascual / 🇦🇷 Paola Suárez (Vòng ba)
• # 🇧🇪 Kim Clijsters / 🇯🇵 Ai Sugiyama (Vòng ba)
• # 🇫🇷 Sandrine Testud / 🇮🇹 Roberta Vinci (Vòng ba)
• # Martina Hingis / 🇷🇺 Anna Kournikova (Vô địch)
• # Amanda Coetzer /  Lori McNeil (Tứ kết)
• # (Bỏ cuộc)
• # 🇸🇰 Daniela Hantuchová / 🇪🇸 Arantxa Sánchez Vicario (Chung kết)
• # 🇪🇸 María José Martínez Sánchez / 🇪🇸 Anabel Medina Garrigues (Vòng hai)
• # 🇪🇸 Conchita Martínez / 🇪🇸 Magüi Serna (Bán kết)
• # Janet Lee /  Wynne Prakusya (Vòng hai)
• # 🇫🇷 Alexandra Fusai / Caroline Vis (Vòng hai)
Khối đa diện đều Platon
Trong toán học, các khối đa diện Platon là các đa diện lồi đều. Trên thực tế chỉ có đúng 5 đa diện đều Platon đó là tứ diện đều (tetrahedron), hình lập phương (hexahedron), bát diện đều (octahedron), mười hai mặt đều (dodecahedron) và hai mươi mặt đều (icosahedron).