cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Oppenheimer
Ủy ban Năng lượng nguyên tử
Là một thành viên của Hội đồng tư vấn cho Ủy ban Lâm thời tường trình với Truman, Oppenheimer có ảnh hưởng quan trọng lên Báo cáo Acheson–Lilienthal. Trong báo cáo này, ủy ban kêu gọi thành lập một Cơ quan Phát triển Nguyên tử Quốc tế, nắm giữ mọi vật liệu phân hạch cũng như phương pháp sản xuất chúng, chẳng hạn như các mỏ phóng xạ và phòng thí nghiệm, cũng như các nhà máy điện hạt nhân để phục vụ sản xuất năng lượng hòa bình. Bernard Baruch được chỉ định để dịch báo cáo này thành một đề xuất tới Liên Hợp Quốc thành Kế hoạch Baruch năm 1946. Kế hoạch Baruch đưa thêm vào nhiều điều khoản liên quan tới việc bắt buộc thi hành, đặc biệt là đòi hỏi thẩm tra tài nguyên uranium của Liên Xô. Kế hoạch Baruch bị xem như một nỗ lực nhằm duy trì độc quyền hạt nhân của Hoa Kỳ và bị Liên Xô bác bỏ. Khi điều này xảy ra, Oppenheimer thấy rõ rằng chạy đua vũ trang trở nên không thể tránh khỏi, do sự nghi ngờ lẫn nhau giữa Hoa Kỳ và Liên Xô, đất nước mà ngay cả Oppenheimer cũng bắt đầu e dè.
thumb|upright|Oppenheimer năm 1946 với điếu thuốc lá đặc trưng của ông|alt=A man in a suit seated, smoking a cigarette. Sau khi Ủy ban Năng lượng Nguyên tử (tiếng Anh: Atomic Energy Commission, viết tắt AEC) ra đời năm 1947 như một cơ quan dân sự kiểm soát các vấn đề nghiên cứu và vũ khí hạt nhân, Oppenheimer được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng Tư vấn chung (GAC). Ở vị trí này ông đã cố vấn trên một số vấn đề liên quan tới hạt nhân, bao gồm việc cấp quỹ nghiên cứu, xây dựng phòng thí nghiệm và cả chính sách quốc tế-mặc dù những lời khuyên của Hội đồng không phải lúc nào cũng được lắng nghe. Là Chủ tịch hội đồng, Oppenheimer đã nỗ lực vận động cho việc kiểm soát vũ khí quốc tế và đầu tư cho khoa học cơ bản, và thử tìm cách ảnh hưởng đưa chính sách ra khỏi một cuộc chạy đua vũ trang nóng bỏng. Khi chính phủ đặt câu hỏi liệu có nên theo đuổi một chương trình cấp tốc phát triển vũ khí hạt nhân dựa trên tổng hợp hạt nhân—tức bom hiđrô—Oppenheimer ban đầu khuyến nghị bác bỏ nó, mặc dù ông từng ủng hộ phát triển một vũ khí như vậy thời còn ở trong Dự án Manhattan. Ý kiến này một phần có động lực là những lo ngại về đạo đức, bởi ông cảm thấy một vũ khí như vậy chỉ có thể sử dụng làm vũ khí chiến lược nhắm vào mục tiêu dân sự, dẫn đến cái chết của nhiều triệu sinh mạng. Ông cũng có lo ngại không kém bởi lo ngại về mặt ứng dụng, bởi ở thời điểm đó không có một thiết kế bom hiđrô tỏ ra khả dĩ. Oppenheimer cảm thấy tốt hơn là nên dành nguồn lực để chế tạo một lực lượng lớn các vũ khí phân hạch. Ông và những người khác đặc biệt quan ngại về việc các lò phản ứng hạt nhân chuyển từ sản xuất plutonium sang tritium. Tuy nhiên họ bị gạt ra ngoài lề bởi Truman, người công bố chương trình khẩn cấp sau khi Liên Xô thử quả bom nguyên tử đầu tiên của họ năm 1949. Oppenheimer và những người khác trong Hội đồng phản đối dự án này, đặc biệt là James Conant, cảm thấy mình bị hắt hủi và cân nhắc việc từ chức rút lui khỏi hội đồng. Cuối cùng họ chọn ở lại, nhưng quan điểm của họ về bom hiđrô được biết đến rộng rãi.
Tuy nhiên vào năm 1951, Edward Teller và nhà toán học Stanislaw Ulam thiết kế thành công thứ về sau gọi là thiết kế Teller-Ulam cho bom hiđrô. Thiết kế mới này tỏ ra khả dĩ về mặt kĩ thuật và Oppenheimer thay đổi ý kiến của mình về nó. Sau này ông nhớ lại: "Chương trình mà chúng tôi có năm 1949 là một thứ vẹo vọ mà bạn có thể lập luận rằng sẽ không có mấy ý nghĩa [để thực hiện]. Do đó có thể lập luận rằng bạn không muốn nó kể cả bạn có thể có nó. Chương trình năm 1951 ngon lành tới nỗi bạn không thể bàn cãi gì về điều đó nữa. Vấn đề đã thuần túy trở thành những vấn đề quân sự, chính trị và nhân đạo về chuyện bạn sẽ làm gì với nó một khi bạn có nó."
Điều trần an ninh
FBI dưới quyền J. Edgar Hoover đã theo dõi Oppenheimer kể từ trước chiến tranh, do cảm tình với cộng sản của ông lúc còn là giáo sư tại Berkeley và gần gũi với nhiều thành viên Đảng Cộng sản, bao gồm vợ và em trai ông. Ông nằm dưới sự theo dõi chặt chẽ từ đầu những năm 1940, cả nhà và văn phòng của ông có gắn thiết bị thu âm, điện thoại của ông bị nghe lén và thư từ của ông bị lục mở. FBI cung cấp cho những đối thủ chính trị của Oppenheimer với những bằng chứng có thể quy tội về những mối quan hệ cộng sản của ông. Trong số những đối thủ này có Strauss, một ủy viên khác của AEC người từ lâu mang nặng sự căm giận đối với Oppenheimer bởi thái độ phản đối bom hiđrô của ông cũng như bởi Oppenheimer từng làm bẽ mặt Strauss trước Quốc hội mấy năm trước đó: khi Strauss phản đối xuất khẩu các đồng vị phóng xạ cho các nước khác vì cho chúng có vai trò chiến lược, Oppenheimer chế giễu rằng các đồng vị này "ít quan trọng hơn các thiết bị điện tử nhưng quan trọng hơn, xem nào, chẳng hạn vitamin".
thumb|250px|left|Tổng thống [[Dwight D. Eisenhower nhận một bản báo cáo từ Lewis L. Strauss, Chủ tịch Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Hoa Kỳ, về các vụ thử bom hiđrô trong Chiến dịch Lâu đài ở Thái Bình Dương ngày 30 tháng 3 năm 1954. Strauss gây áp lực đòi thu hồi quyền miễn trừ an ninh của Oppenheimer. |alt=Two men in suits at a table covered in papers. There is an American flag in the background.]] Ngày 7 tháng 6 năm 1949, Oppenheimer ra làm chứng trước Ủy ban Hạ viện về các hoạt động phi Mỹ (tiếng Anh:House Un-American Activities Committee, viết tắt HUAC), thừa nhận mình có những mối liên hệ với Đảng Cộng sản những năm 1930. Ông làm chứng rằng một số học trò của mình, bao gồm David Bohm, Giovanni Rossi Lomanitz, Philip Morrison, Bernard Peters và Joseph Weinberg, từng là đảng viên thời gian họ làm việc với ông ở Berkeley. Frank Oppenheimer và vợ là Jackie làm chứng trước HUAC và thừa nhận họ từng là đảng viên cộng sản. Sau đó Frank bị sa thải khỏi Đại học Minnesota. Sau nhiều năm liền không tìm được công việc liên quan tới vật lý, ông đành trở thành một người chăn gia súc ở Colorado. Về sau ông dạy vật lý ở một trường trung học và quan tâm tới cải cách giáo dục, sáng lập Exploratorium ở San Francisco.
Oppenheimer vướng vào không ít những tranh cãi và tranh giành quyền lực những năm 1949 tới 1953. Edward Teller, người hết sức không hứng thú với nghiên cứu về bom nguyên tử ở Los Alamos thời chiến đến nỗi Oppenheimer cho phép ông dành thời gian nghiên cứu dự án riêng về bom hiđrô, cuối cùng đã rời Los Alamos năm 1951 để góp phần sáng lập nên một phòng thí nghiệm thứ hai (về sau trở thành Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore). Ở đây, ông được thoát khỏi sự kiềm chế ở Los Alamos để phát triển bom hiđrô (tức bom nhiệt hạch). Những vũ khí nhiệt hạch "chiến lược" tầm xa sẽ cần tới máy bay ném bom phản lực, do đó đương nhiên thuộc quyền quản lý của Không quân Hoa Kỳ. Oppenheimer trong một vài năm đã vận động cho những vũ khí hạt nhân "chiến thuật" sẽ hữu dụng hơn ở một mặt trận hạn chế nhằm chống lại quân đối phương và do đó thuộc quyền của Lục quân. Hai nhánh của quân đội tranh giành nhau quyền kiểm soát vũ khí hạt nhân, trong quá trình đó kết cánh với các đảng phái khác nhau. Không quân, mà Teller dựa vào, giành được quyền lực dưới chính quyền Đảng Cộng hòa sau khi Dwight D. Eisenhower đắc cử Tổng thống năm 1952.
thumb|upright|Đồng nghiệp cũ của Oppenheimer, nhà vật lý [[Edward Teller, làm chứng cho chính phủ trong buổi điều trần an ninh của Oppenheimer năm 1954. |alt=Head and shoulders of a man with bushy eyebrows.]]
Strauss và Thượng nghị sĩ Brien McMahon, tác giả của Luật McMahon năm 1946, thúc đẩy Eisenhower tước bỏ quyền miễn trừ an ninh của Oppenheimer. Ngày 21 tháng 12 năm 1953, Strauss nói riêng với Oppenheimer rằng quyền miễn trừ an ninh của ông đã bị ngưng, đang chờ một kết luận từ những cáo buộc được nêu lên trong một bức thư, và nói với Oppeheimer chuyện nên từ chức. Tuy nhiên ông chọn không từ chức mà yêu cầu một buổi điều trần. Các cáo buộc này đến từ Kenneth D. Nichols, Tổng quản lý của AEC và nguyên là một trong những sĩ quan cấp cao phụ trách Dự án Manhattan. Buổi điều trần diễn ra vào tháng 4 và tháng 5 năm 1954, ban đầu có tính bí mật không được công khai, nhưng thông tin được báo chí thường xuyên đăng tải, tập trung vào những mối quan hệ với cộng sản trong quá khứ của Oppenheimer và những mối liên hệ với những nhà khoa học bị nghi ngờ là không trung thành hoặc theo cộng sản trong Dự án Manhattan. Bộ Năng lượng chỉ công khai toàn văn ghi chép buổi điều trần vào tháng 10 năm 2014. Đại diện công tố là Roger Robb, người đã rò rỉ tin cho báo chí, bất chấp lời hứa ban đầu là giữ bí mật phiên điều trần; ông này cũng vi phạm một số nguyên tắc tố tụng, chẳng hạn đọc lớn những văn bản đóng dấu tuyệt mật và ngăn cản luật sư đại diện cho Oppenheimer trước phiên điều trần hoặc tiếp cận các văn bản liên quan
Một trong những yếu tố chính trong phiên điều trần này những lời khai trước đó của Oppeheimer rằng George Eltenton tiếp cận một số nhà khoa học ở Los Alamos, một câu chuyển mà Oppenheimer thú nhận là đã dựng nên để bảo vệ bạn mình là Haakon Chevalier. Oppenheimer không biết là cả hai phiên bản mâu thuẫn nhau trong những lần thẩm tra ông một thập kỷ trước đó đều bị ghi âm lại. Ông lấy làm ngạc nhiên khi nhân chứng đưa ra biên bản thẩm tra mà khi đó ông không được quyền xem lại. Thực tế, Oppenheimer chưa từng nói với Chevalier rằng ông cuối cùng đã nêu tên ông này, và lời làm chứng này cuối cùng đã làm Chevalier mất việc. Cả Chevalier và Eltenton xác nhận đã từng đề cập rằng họ có cách để đưa thông tin tới Liên Xô, Eltenton còn thú nhận ông đã nói điều này cho Chevalier và Chevalier thú nhận đã đề cập với Oppeheimer, nhưng chỉ trong lúc tán gẫu và phủ nhận bất kỳ suy nghĩ hay gợi ý phản quốc hay ý tưởng về gián điệp, dù là lập kế hoạch hay làm thực. Cả hai ông không ai bị kết tội hình sự.
Teller làm chứng rằng ông cho rằng Oppenheimer trung thành với đất nước, nhưng thêm rằng: "Trong rất nhiều trường hợp, tôi đã thấy Oppenheimer hành xử-theo một cách mà theo tôi quá khó để hiểu nổi. Tôi hoàn toàn không tán thành ông ấy trong nhiều vấn đề và thành thực mà nói những hành động của ông ấy đối với tôi có vẻ khó hiểu và phức tạp. Ở mức độ đó tôi cảm thấy tôi muốn thấy những lợi ích sống còn của quốc gia nằm trong tay những người mà tôi hiểu rõ hơn, và do đó tin tưởng hơn. Trong nghĩa rất hạn chế này tôi muốn bày tỏ cảm giác rằng cá nhân tôi cảm thấy an toàn hơn nếu những vấn đề nhà nước ở trong những bàn tay khác." Những lời này ảnh hưởng nghiêm trọng tới Oppenheimer và khiến cả cộng đồng khoa học tức giận và về sau hầu như tẩy chay Teller khỏi giới học học thuật hàn lâm. Groves, bị FBI đe dọa rằng ông đang có thể bị truy cứu như là một phần của kế hoạch che đậy liên hệ với Chevalier năm 1943, cũng làm chứng chống lại Oppenheimer một cách tương tự. Ngoại trừ Teller, nhiều nhà khoa học hàng đầu, cũng như các nhân vật trong chính phủ và quân đội, đã làm chứng bảo vệ Oppenheimer. Sự không nhất quán trong lời khai và những hành vi thiếu cân nhắc của ông khi điều trần - có lúc ông nói rằng ông bị ghép vào "một câu chuyện bịa đặt" ("cock-and-bull story"), rằng đó là bởi vì ông "là một thằng ngốc"-chỉ làm cho một số người trong hội đồng tin rằng ông thất thường, không đáng tin cậy và do đó có thể là một mối đe dọa an ninh. Cuối cùng, quyền miễn trừ an ninh của Oppenheimer bị tước bỏ một ngày trước khi nó hết hạn. Isidor Rabi bình luận rằng dù gì thì Oppenheimer chỉ thuần túy là một cố vấn của chính phủ (và không phải lúc nào cũng được lắng nghe), nên nếu chính quyền "không muốn tham vấn anh ta, thì thôi đừng tham vấn nữa".
Trong phiên điều trần, Oppenheimer đã tự nguyện khai về hành vi thiên tả của nhiều đồng nghiệp của mình. Giả sử quyền miễn trừ an ninh của Oppenheimer không bị tước bỏ, hẳn ông sẽ bị nhớ như một tên "chỉ điểm" bạn bè để cứu danh tiếng bản thân. Nhưng với kết cục của ông, hầu hết cộng đồng khoa học trở nên xem ông như một thánh tử đạo chịu nạn bởi chủ nghĩa McCarthy, một người tự do chiết trung bị tấn công một cách bất công bởi những kẻ thù cổ vũ chiến tranh. Wernher von Braun khi tường trình trước một ủy ban Quốc hội đã châm biếm: "Nếu mà ở Anh, Oppenheimer đáng ra phải được phong tước hiệp sĩ".
Trong một buổi thuyết trình ở Viện Woodrow Wilson ngày 20 tháng 5 năm 2009, dựa trên các sổ ghi chép lấy từ hồ sơ KGB, John Earl Haynes, Harvey Klehr và Alexander Vassiliev xác nhận rằng Oppenheimer chưa từng dính líu tới hoạt động gián điệp cho Liên Xô. KGB đã liên tục tìm cách chiêu mộ ông nhưng chưa từng thành công; Oppenheimer chưa từng phản bội Hoa Kỳ. Hơn nữa, ông đã cho sa thải vài người trong dự án Manhattan có cảm tình với Liên Xô. Haynes, Klehr và Vassiliev cũng khẳng định rằng Oppenheimer "thực tế từng là một thành viên bí mật của Đảng cộng sản Mỹ cuối những năm 1930". Theo nhà viết tiểu sử Ray Monk: "Ông từng là, theo nghĩa thực tiễn, là một người ủng hộ Đảng Cộng sản. Hơn nữa, xét về thời gian, nỗ lực và tiền bạc cho các hoạt động của Đảng, ông là một người ủng hộ phải nói là rất tích cực".
Những năm cuối đời
nhỏ|250px|Bãi biển Oppenheimer, ở [[Đảo Saint John, quần đảo Virgin (Hoa Kỳ)|Saint John, quần đảo Virgin|alt=A tropical beach with sand, surf and trees. Some bathers enjoy the blue waters.]] thumb|250px|Lễ trao bằng danh dự ngày 5 tháng 6 năm 1947 tại Harvard cho Oppenheimer (trái), [[George Marshall (thứ ba từ trái sang) và Omar N. Bradley (thứ 5 từ trái sang). Chủ tịch Đại học Harvard, James Conant, ngồi giữa Marshall và Bradley.|alt=A group of men in uniforms, suits and academic dress sit for a formal group photograph]] nhỏ|250px|Bảng danh vị giải Enrico Fermi 1963 250px|nhỏ|Oppenheimer phát biểu trong chuyến thăm Israel năm 1966 Từ năm 1954, hàng năm Oppenheimer dành vài tháng sống ở đảo Saint Johhn thuộc quần đảo Virgin. Năm 1957, ông mua một miếng đất rộng 2 acre ở Bãi biển Gibney, nơi ông xây một ngôi nhà chênh vênh gần vách đá bờ biển. Ông dành nhiều thời gian đi thuyền buồm cùng con gái Toni và người vợ Kitty.
Ngày càng quan ngại về mối nguy hiểm tiềm tàng cho nhân loại nảy sinh từ những phát kiến khoa học, Oppenheimer tham gia cùng với Albert Einstein, Bertrand Russell, Joseph Rotblat và những nhà khoa học và học giả nổi tiếng khác thành lập thứ về sau trở thành Viện hàn lâm Khoa học Nghệ thuật Thế giới năm 1960. Đáng chú ý là từ sau vụ điều trần hủy hoại ảnh hưởng, ông không ký tham gia thư phản đối quan trong nào chống vũ khí hạt nhân những năm 1950, như Tuyên ngôn Russell–Einstein năm 1955, cũng như không tham gia, dù được mời, vào Hội nghị Pugwash về Khoa học và các Vấn đề Toàn cầu lần thứ nhất vào năm 1957.
Trong các diễn văn và bài viết thời gian này, Oppenheimer không ngừng nhấn mạnh khó khăn trong việc quản lý sức mạnh của tri thức trong một thế giới trong đó tự do trao đổi ý tưởng khoa học ngày càng bị cản trở bởi những lo ngại chính trị. Oppenheimer tham gia Bài giảng Reith, một chương trình của BBC năm 1953, về sau được in thành bài viết Science and the Common Understanding (tạm dịch: Khoa học và Hiểu biết chung. Năm 1955 Oppenheimer xuất bản The Open Mind (tạm dịch: Tư duy mở), tập hợp 8 bài giảng của ông kể từ 1946 về đề tài vũ khí hạt nhân và văn hóa đại chúng. Oppenheimer bác bỏ ý tưởng về một chính sách ngoại giao pháo hạm dựa trên vũ khí hạt nhân. "Những mục đích của quốc gia này trong lĩnh vực chính sách ngoại giao", ông viết, "không thể nào đạt được, theo bất kỳ cách nào thực tiễn hoặc lâu dài, bằng áp bức". Năm 1957 hai khoa triết học và tâm lý ở Harvard mời Oppenheimer thuyết trình tại Khóa giảng William James. Một nhóm các cựu sinh viên nhiều ảnh hưởng của Harvard dẫn đầu bởi Edwin Ginn và bao gồm Archibald Roosevelt phản đối quyết định này nhưng không thành công. Chừng 1200 người đã tới Hội trường Sanders để nghe 6 bài giảng của Oppenheimer, có tựa đề "The Hope of Order" (tạm dịch: Hy vọng về Trật tự). Oppenheimer trình bày Khóa giảng Whidden tại Đại học McMaster năm 1962, sau đó công bố năm 1964 dưới tựa đề The Flying Trapeze: Three Crises for Physicists (tạm dịch: Dây đu bay: Ba cuộc khủng hoảng của các nhà vật lý).
Bị tước mất quyền lực, Oppenheimer tiếp tục giảng dạy, viết và nghiên cứu vật lý. Ông du hành châu Âu và Nhật Bản để thuyết trình về lịch sử khoa học, vai trò của khoa học trong xã hội, và bản chất vũ trụ. Tháng 9 năm 1957, nước Pháp trao tặng ông Bắc Đẩu bội tinh, và ngày 3 tháng 5 năm 1962, ông được bầu chọn làm thành viên ngoại quốc của Hội Hoàng gia Anh. Dưới sự thúc giục của những thân hữu Oppenheimer bấy giờ nắm nhiều vị trí quyền lực, Tổng thống John F. Kennedy quyết định trao tặng Oppenheimer Giải Enrico Fermi năm 1963 như một cử chỉ phục hồi danh dự chính trị cho ông. Edward Teller, người nhận giải năm trước, cũng đề nghị Oppenheimer được nhận giải này, hy vọng làm lành với ông. Vì Kennedy bị ám sát ít lâu sau đó, Tổng thống Lyndon Johnson là người trao tặng giải, "dành cho những cống hiến cho vật lý lý thuyết như một bậc thầy và người sáng tạo những ý tưởng, và cho sự lãnh đạo phòng thí nghiệm Los Alamos và chương trình năng lượng nguyên tử trong những năm quan trọng". Oppenheimer nói với Johnson: "Tôi nghĩ có thể lắm, thưa ngài Tổng thống, rằng phải cần khá nhiều lòng nhân đức và dũng cảm ông mới trao giải này hôm nay". Sự phục hồi danh dự bởi giải thưởng ít nhiều chỉ có tính biểu tượng, bởi Oppenheimer vẫn không có quyền miễn trừ an ninh và không có chút ảnh hưởng nào lên chính sách chính thức, nhưng đi kèm với giải thưởng là 50 nghìn đô la tiền thưởng miễn thuế, và sự kiện khiến nhiều nhân vật đảng Cộng hòa ở Hạ viện tức tối. Vợ góa của cố Tổng thống Kennedy Jacqueline, bấy giờ vẫn sống trong Nhà Trắng, có một cử chỉ chính trị khi gặp Oppenheimer để nói rằng chồng bà đã tha thiết muốn ông nhận được huy chương như thế nào. Khi còn là thượng nghị sĩ năm 1959, Kennedy từng đóng vai trò quan trọng trong phiên bỏ phiếu sít sao bác bỏ ghế Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ mà kẻ thù của Oppenheimer, Lewis Strauss, khao khát, về cơ bản chấm dứt sự nghiệp chính trị của Strauss. Đây một phần là kết quả vận động hành lang của cộng đồng khoa học để báo thù cho Oppenheimer.
Vào cuối 1965 bác sĩ phát hiện Oppenheimer bị ung thư vòm họng và sau một cuộc phẫu thuật không có tính quyết định, ông phải trải qua xạ trị và hóa trị cuối năm 1966 nhưng không thành công. Ông rơi vào hôn mê ngày 15 tháng 2 năm 1967, và qua đời ở tư gia tại Princeton, New Jersey vào ngày 18 tháng 2, hưởng thọ 62 tuổi. Buổi mặc niệm được tổ chức tại Hội trường Alexander tại Đại học Princeton một tuần sau đó, với sự có mặt của hơn 600 người là cộng sự trong giới khoa học, chính trị và quân đội, bao gồm Bethe, Groves, Kennan, Lilienthal, Rabi, Smyth và Wigner. Em trai ông Frank và gia quyến cũng ở đó, cũng như nhà sử học Arthur M. Schlesinger, Jr., nhà văn John O'Hara, và George Balanchine, giám đốc của một trường múa ba lê ở New York. Bethe, Kennan và Smyth đọc những bài điếu văn ngắn. Thi hài Oppenheimer được hỏa táng, tro táng được Kitty mang tới St. John và thả xuống biển cạnh ngôi nhà của ông.
Di sản
Khi Oppenheimer ra khỏi vòng quyền lực năm 1954, đối với nhiều người ông biểu tượng cho sự khờ khạo của những nhà khoa học nghĩ rằng mình có thể kiểm soát cách người khác (chính quyền) sử dụng nghiên cứu của họ ra sao. Ông cũng được xem như biểu tượng về nan đề liên quan tới trách nhiệm đạo đức của nhà khoa học trong thế giới thời đại hạt nhân. Các phiên điều trần có cả động cơ chính trị, vì Oppenheimer được xem như một đại diện của chính quyền cũ (đảng Dân chủ), lẫn động cơ cá nhân từ mối hiềm khích của ông với Lewis Strauss. Lý do bề ngoài cho phiên điều trần và chính là vấn đề đã đặt Oppenheimer vào hàng ngũ các trí thức tự do, tức sự phản đối của Oppenheimer với bom nhiệt hạch, là dựa trên cả nền tảng kỹ thuật lẫn đạo đức. Một khi các vấn đề kỹ thuật được giải quyết, ông quay ra ủng hộ bom nhiệt hạch của Teller bởi ông tin rằng nếu không thì Liên Xô cuối cùng cũng sẽ xây dựng được bom nhiệt hạch. Thay vì nhất quán chống lại phong trào đàn áp cánh tả bị quy là "đỏ" (cộng sản) cuối những năm 1940 đầu 1950, Oppenheimer cũng từng khai nhận chống lại những đồng nghiệp và học trò cũ, cả trước và trong phiên điều trần. Trong một trường hợp cá biệt, lời khai kết tội học trò cũ của ông là Bernard Peters đã được lộ một cách có chọn lọc ra báo chí. Các sử gia diễn giải điểu này như một nỗ lực của Oppenheimer để làm hài lòng những cộng sự của ông trong chính phủ và có lẽ để làm chệch hướng chú ý khỏi những mối quan hệ cánh tả trước đây của ông và em trai ông. Cuối cùng điều đó lại hóa ra báo hại cho Oppenheimer vì người ta cho rằng nếu ông thực sự nghi ngờ lòng trung thành của Peters, việc ông giới thiệu Peters vào Dự án Manhattan là liều lĩnh, hoặc ít nhất là mâu thuẫn.
thumbnail|upright|Oppenheimer và [[Leslie Groves|Groves tháng 9 năm 1945 tại tàn tích của Vụ thử Trinity tại New Mexico. những chiếc giầy được bọc vải trắng để tránh phóng xạ bám vào. |alt=A man smiling in a suit in suit and one in a uniform chat around a pile of twisted metal.]] Mô tả đại chúng về Oppenheimer xem những cuộc đấu tranh liên quan tới ông như một sự đụng độ giữa những nhà quân phiệt cánh hữu (tượng trưng bởi Teller) và những trí thức cánh tả (tượng trưng bởi Oppenheimer) trên vấn đề đạo đức về sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt. Câu hỏi về trách nhiệm của nhà khoa học đối với nhân loại gây cảm hứng cho vở kịch Galileo (1955) của Bertolt Brecht, để lại dấu ấn lên Die Physiker (Những nhà vật lý) của Friedrich Dürrenmatt, và là cơ sở cho vở opera Doctor Atomic (Tiến sĩ Nguyên tử) bởi John Adams (2005), minh họa Oppenheimer như một Faust thời hiện đại. Vở kịch của Heinar Kipphardt In the Matter of J. Robert Oppenheimer (Về vấn đề của J. Robert Oppenheimer), sau khi xuất hiện trên truyền hình Tây Đức, được trình diễn ở Berlin và Munich tháng 10 năm 1964. Sự phản đối của Oppenheimer dẫn đến cuộc trao đổi qua thư với Kipphardt, trong đó nhà soạn kịch đề xuất đưa ra những chỉnh sửa nhưng bảo vệ tinh thần của vở kịch. Nó khởi diễn ở New York tháng 6 năm 1968, với Joseph Wiseman thủ vai Oppenheimer. Nhà phê bình sân khấu của tờ New York Times Clive Barnes gọi nó là "một vở kịch giận dữ và một vở kịch có tính đảng phái" tỏ ra ủng hộ Oppenheimer nhưng theo hướng minh họa ông như một "tên ngốc bi kịch và thiên tài". Oppenheimer cảm thấy khó chịu với cách minh họa này. Sau khi đọc kịch bản Kipphardt sau khi nó biểu diễn, Oppenheimer đe dọa sẽ kiện nhà soạn kịch, chỉ trích "những ứng tấu trái ngược với lịch sử và bản chất những con người liên quan". Về sau khi trả lời phỏng vấn Oppenheimer từng nói: "Toàn bộ thứ chết tiệt đó [tức buổi điều trần an ninh] là một trò hề, và những con người đó lại cố nặn ra một bi kịch từ nó... Tôi chưa bao giờ nói rằng tôi lấy làm tiếc vì đã tham gia một cách có trách nhiệm vào việc tạo ra quả bom. Tôi nói rằng có lẽ ông ta [Kipphardt] đã quên mất Guernica, Coventry, Hamburg, Dresden, Dachau, Warsaw, và Tokyo; nhưng tôi thì không, và nếu ông ta thấy điều đó quá khó hiểu, ông ta nên viết kịch về thứ gì đó khác." Oppenheimer là chủ đề của nhiều cuốn tiểu sử, bao gồm American Prometheus (2005) của Kai Bird và Martin J. Sherwin, nhận giải Pulitzer cho tác phẩm Tiểu sử và Tự truyện 2006. Loạt phim truyền hình Oppenheimer năm 1980 của BBC, với sự tham gia của Sam Waterston, đã giành được 3 giải thưởng Truyền hình BAFTA. Bộ phim tài liệu The Day After Trinity năm 1980 kể về Oppenheimer và bom nguyên tử đã được đề cử giải Oscar và nhận giải Peabody. Cuộc đời của Oppenheimer được khám phá trong vở kịch Oppenheimer của Tom Morton-Smith năm 2015, và trong bộ phim Fat Man and Little Boy năm 1989, ông được thủ vai bởi Dwight Schultz. Trong cùng năm, David Strathairn đóng vai Oppenheimer trong bộ phim truyền hình Day One. Trong bộ phim Oppenheimer năm 2023 của Mỹ, do Christopher Nolan làm đạo diễn và dựa trên cuốn American Prometheus, Oppenheimer được thể hiện bởi nam diễn viên Cillian Murphy.
Một hội nghị kỷ niệm 100 năm về di sản của Oppenheimer đã được tổ chức vào năm 2004 tại Đại học California, Berkeley, đồng thời một triển lãm kỹ thuật số về cuộc đời của ông cũng được tổ chức song song, các kết quả của hội nghị này đã được xuất bản trong cuốn sách có tựa đề Reappraising Oppenheimer: Centennial Studies and Reflections vào năm 2005. Những tư liệu của Oppenheimer được lưu trữ tại Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ.
Là một nhà khoa học, Oppenheimer được học trò và đồng nghiệp nhớ đến như một nhà nghiên cứu xuất chúng, một người thầy tận tâm, nhà sáng lập của vật lý lý thuyết hiện đại của Hoa Kỳ. Bời vì mối quan tâm khoa khọc của ông thường thay đổi nhanh chóng, ông không bao giờ nghiên cứu một chủ để nào đủ lâu và đạt đến thành tựu đủ để nhận giải Nobel, mặc dù những đóng góp nền tảng của ông cho lý thuyết về lỗ đen đáng ra có thể xứng đáng một giải nếu ông sống đủ lâu để chứng kiến chúng gặt hái được kết quả bởi những nhà vật lý thiên văn. Một tiểu hành tinh, 67085 Oppenheimer, mang tên ông, cũng như hố va chạm trên Mặt Trăng Oppenheimer.
Hai ngày trước vụ thử Trinity, Oppenheimer bày tỏ những niềm hy vọng và lo sợ của mình trong một trích đoạn từ Bhagavad Gita: "Ở trận chiến, trong rừng sâu, trên những vách núi, Trên biển cả đen tối vĩ đại, giữa rừng tên đao, Trong giấc ngủ, trong nỗi băn khoăn, trong thẳm sâu nhục nhã, Những việc tốt đẹp một người từng làm bảo vệ anh ta."
Tham khảo
<references group="chú thích" />
VriendenLoterij Miljonairs
BankGiro Miljonairs (trước 2011 là Lotto Weekend Miljonairs, viết tắt là Weekend Miljonairs) là một chương trình trò chơi của Hà Lan dựa chương trình của Vương quốc Anh là Who Wants to Be a Millionaire?. Chương trình do Robert ten Brink dẫn chương trình. Vào năm 2011, Jeroen van der Boom thay thế ông làm dẫn chương trình. Mục tiêu chính của trò chơi là giành được 1 triệu euro bằng cách trả lời đúng 15 câu hỏi trắc nghiệm. Nó đã được trình chiếu từ ngày 6 tháng 2 năm 1999. Từ ngày 6 tháng 2 năm 1999 đến tháng 2 năm 2006 và năm 2011, chương trình được phát sóng trên SBS 6, và từ ngày 4 tháng 3 năm 2006 đến ngày 24 tháng 5 năm 2008, nó được chiếu trên RTL 4.
(Lotto) Weekend Miljonairs (1999–2008; 2011)
Ngay từ khi mới phát sóng, hãng xổ số Hà Lan Lotto đã là nhà tài trợ chính của chương trình. Tuy nhiên, trong những mùa đầu tiên (từ khoảng 1999 đến 2001), chương trình chỉ được biết đến với cái tên Weekend Miljonairs. Sau đó, chương trình được đổi thành Lotto Weekend Miljonairs. Việc thỏa thuận tài trợ với Lotto đồng nghĩa với việc chương trình rút thăm Lotto hàng tuần được phát sóng chung. Các quả bóng xổ số cũng được đưa vào hình hiệu và trang trí trường quay trong giai đoạn này. Ngoài tên của nhà tài trợ được đưa vào tiêu đề và biểu trưng của chương trình, cây tiền và đồ họa tín dụng kết thúc, đồ họa kết quả Hỏi khán giả, séc và Fastest Finger First, màn hình cũng có các yếu tố trong thiết kế công ty của Lotto như biểu tượng xổ số, quả bóng xổ số hoặc nền màu vàng.
Vào ngày 2 tháng 11 năm 2007, Lotto thông báo rằng họ sẽ ngừng tài trợ cho chương trình vào giữa năm 2008 và sẽ không gia hạn hợp đồng. RTL không muốn từ bỏ chương trình nên đã miệt mài tìm kiếm nhà tài trợ mới nhưng cuối cùng đã thất bại. Tập cuối cùng được phát sóng trên RTL 4 là ngày 24 tháng 5 năm 2008. Mặc dù có đồn đoán chương trình quay trở lại vào mùa hè năm 2008 nhưng vào ngày 26 tháng 6 năm 2008, RTL đã thông báo rằng chương trình sẽ không phát sóng.
Robert ten Brink sẽ trở thành người dẫn chương trình Het Moment Van De Waarheid, phiên bản tiếng Hà Lan của The Moment of Truth.
Năm 2011, Lotto muốn tổ chức một mùa mới của Lotto Weekend Miljonairs nhưng không do Robert ten Brink dẫn. Tuy nhiên, RTL chỉ muốn sản xuất mùa mới trong đó có Robert. Vì lý do đó, chương trình đã trở lại SBS6 vào ngày 12 tháng 3 năm 2011 với một người dẫn chương trình mới nhưng lại được tài trợ bởi Lotto. Tập cuối cùng được phát sóng vào ngày 15 tháng 10 năm 2011.
Khác với phiên bản trước, đây là phiên bản theo format đồng hồ và người chơi sẽ phải trả lời 12 câu hỏi. Giải thưởng cao nhất vẫn không đổi.
BankGiro Miljonairs (Từ 2019)
Vào ngày 5 tháng 2 năm 2019, đã có thông báo rằng chương trình sẽ được hồi sinh trên RTL 4 với tên BankGiro Millionaires. Robert ten Brink trở lại với tư cách là dẫn chương trình. Tập đầu tiên của mùa mới được phát sóng vào ngày 25 tháng 5 năm 2019. Phiên bản này không còn được tài trợ bởi Lotto mà thay vào đó là BankGiro Loterij. Do đó, chương trình rút thăm xổ số hàng tuần sẽ không còn là một phần của chương trình. Thay vào đó, một lễ trao giải của BankGiro Loterij có thể được nhìn thấy trong suốt chương trình. Khán giả hoàn toàn bao gồm những người giữ vé của Bankgiro Loterij, những người phải trả lời mười câu hỏi trước khi chương trình diễn ra. Tám khán giả có kết quả tốt nhất (nhiều câu trả lời đúng nhất trong thời gian ngắn nhất) sẽ được tham gia vòng Bấm bàn phím Nhanh nhất, vòng quyết định ai sẽ chơi với số tiền triệu trên Ghế nóng.
Quy tắc
Có bốn quyền trợ giúp: 50:50, Gọi điện thoại cho người thân (Bel een vriend), Hỏi ý kiến khán giả trong trường quay (Vraag het aan het publiek), và Chuyển câu hỏi (De wisselvraag, trong phiên bản 2011). Chuyển câu hỏi sẽ được kích hoạt khi thí sinh trả lời đúng câu hỏi thứ bảy.
Người chiến thắng
Ad van der Kemp, thí sinh đầu tiên trong chương trình đã giành được ƒ16,000.
Chương trình đã hai lần giành được chiến thắng, vào ngày 6 tháng 1 năm 2001 bởi Hans Peters (người đã giành được ƒ1.000.000) và Henny đến từ Lelystad vào ngày 29 tháng 8 năm 2020 (người đã giành được 1.000.000 €).
Cho đến năm 2020, lần duy nhất có người cán mốc câu hỏi thứ 15 mà không dừng cuộc chơi là vào ngày 20 tháng 12 năm 2003 bởi thí sinh Menno de Ruijter, nhưng anh ấy đã mất 234.000 € trong số 250.000 € mà anh ta có.
Cũng đã có một vài người trả lời sai 5 câu đầu, bao gồm Rob Wennekedonck vào ngày 7 tháng 10 năm 2006, Peter Lindhout vào ngày 17 tháng 3 năm 2007 (cả hai đều trả lời sai câu hỏi thứ 4) và một thí sinh nữ khác năm 2011 (trượt câu hỏi thứ 2).
Đã có 4 thí sinh dừng lại ở câu hỏi thứ 15; các thí sinh là Ada Peters với ƒ500.000 vào ngày 12 tháng 2 năm 2000, Peter Hagendoorn với ƒ500.000 vào ngày 31 tháng 3 năm 2001, Jacqueline Hooiveld với 250.000 € vào ngày 3 tháng 6 năm 2006, và Richard de Bree với 500.000 € vào ngày 2 tháng 7 năm 2011
Tham khảo
Thể loại:Who Wants to Be a Millionaire?
Porrhomma egeria
Porrhomma egeria là một loài nhện trong họ Linyphiidae. Chúng được Eugène Simon miêu tả năm 1884.
Tham khảo
E Thể loại:Động vật được mô tả năm 1884
Paectes songoensis
Paectes songoensis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paectes
Patellapis perpansa
Patellapis perpansa là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1933.
Tham khảo
Thể loại:Patellapis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1933
Pterolophia nigrotransversefasciata
Pterolophia nigrotransversefasciata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Elalan, Bafra
Elalan là một xã thuộc huyện Bafra, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 79 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Samsun
Syzygium perryae
Syzygium perryae là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được I.M.Turner miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1997
Danh sách phim Hàn Quốc năm 1948
Đây là danh sách phim được sản xuất ở Hàn Quốc vào năm 1948. Cho những bộ phim phát hành trước tháng 8 năm 1948.
Liên kết
Thể loại:Danh sách phim Thể loại:Phim Hàn Quốc
Synallaxis castanea
Synallaxis castanea là một loài chim trong họ Furnariidae. Loài này được tìm thấy ở Vùng ven biển Venezuela. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và rừng trước đây bị suy thoái nặng nề.
Tham khảo
Thể loại:Synallaxis Thể loại:Chim Venezuela Thể loại:Động vật được mô tả năm 1856
Sedlice, Strakonice
Sedlice là một thị trấn thuộc huyện Strakonice, vùng Jihočeský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Strakonice Thể loại:Thị trấn của Cộng hòa Séc Thể loại:Thành phố của Cộng hòa Séc
Type I (lớp tàu ngầm)
Tàu ngầm Klasse I được sử dụng lần đầu tiên trong chiến tranh thế giới thứ nhất đây là sự cố gắng không mệt mỏi của hải quân Đức (Kriegsmarine) trong việc chế tạo một loại tàu ngầm có khá năng hoạt động tầm xa ngoài biển. Chỉ có hai chiếc Klasse IA được đóng và việc ngưng đóng loại tàu này là có lý do chính trị cũng không vì có một lỗ hổng lớn trong bản thiết kế của loại tàu Type 1 này. Cho dù bản thiết kế không có nhiều lỗi nặng, loại tàu này được biết là khó dùng vì chúng không có độ ổn định và khá khó lái vì chúng quá chậm khi bẻ lái. Loại tàu này dược thiết kế trên nền tảng của tàu ngầm lớp Vetehinen của Phần Lan và tàu ngầm Klasse E-1 của Tây Ban Nha, chúng được thiết kế bởi Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw (công ty cũng đã từng thiết kế tàu ngầm lớp S cho Liên Xô) bản thiết kế này sau đó cũng là nền tảng cho các loại tàu sau này, đơn cử như tàu ngầm lớp VII và tàu ngầm lớp IX.
U-26 tham gia 8 nhiệm vụ tuần dương, đánh chìm ba tàu buôn và làm hỏng 1 tàu chiến của Anh trong nhiệm vụ đặc thủy lôi đầu tiên của mình. Với nhiệm vụ thứ hai chiếc U-26 trở thành chiếc U-boat đầu tiên trong thế chiến thứ hai đi vào vùng biển Mediterranean. U-26 đã thực hiện thêm 3 nhiệm vụ tuần dương thành công, đánh chìm thêm 4 tàu buôn. Với nhiệm vụ tuần dương thứ tám U-26 đã đánh chìm ba tàu buôn và làm hư hỏng một tàu khác trong ngày tiếp theo. U-26 đã bị tấn công bởi hai tàu chiến Anh và bị đẩy xuống độ sâu nguy hiểm. Không thể lái được U-26 bắt buộc phải nổi lên và bị thủy phi cơ của Sunderland bỏ bom. Thủy thủ đoàn của tàu U-26 quyết định đánh đắm nó hơn là để lọt vào tay kẻ thù, đội thủy thủ này sau đó đã được vớt lên bởi tàu chiến của quân Đồng Minh.
Liên kết ngoài
Klasse I Thể loại:Tàu ngầm Đức Thể loại:Lớp tàu ngầm
Mörschied
Mörschied là một đô thị thuộc huyện Birkenfeld, bang Rheinland-Pfalz, Đức. Đô thị này có diện tích 10,69 km². Dân số thời điểm giữa năm 2006 là 920 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Birkenfeld
Toxorhina hoogstraali
Toxorhina hoogstraali là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Toxorhina Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia
Micrecia
Tham khảo
Thể loại:Sesiidae
Fyodor Buchholz
Fyodor Fyodorovich Buchholz (tên khai sinh: Teodor Buchholz, sinh ngày 9 tháng 6 năm 1857 tại Włocławek - mất ngày 7 tháng 5 năm 1942 tại St.Petersburg) là một họa sĩ, nghệ sĩ đồ họa và giáo viên mỹ thuật người Nga gốc Ba Lan.
Tiểu sử
Buchholz sinh ra ở Włocławek. Ông theo học tại tại Học viện Mỹ thuật Hoàng gia ở St.Petersburg (1878 - 1886) dưới sự chỉ dẫn của các họa sĩ Pavel Chistyakov và Valery Jacobi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1857 Thể loại:Mất năm 1942 Thể loại:Họa sĩ Ba Lan
Tangla (bướm đêm)
Tangla là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Tham khảo
Thể loại:Pyraustinae
Brașov (hạt)
Brașov là một hạt của România, ở vùng Transilvania, thủ phủ là Brașov.
Nhân chủng học
Đến 20 tháng 10 năm 2011, hạt này có dân số 549.217 và mật dân số 100/km².
Phân cấp hành chính
Hạt Brașov có 4 khu tự quản, 6 thị trấn và 48 xã:
Liên kết ngoài
Thể loại:Hạt của România
Pseudotrimezia elegans
Pseudotrimezia elegans là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Ravenna miêu tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Trận Kharkov
Trận Kharkov có thể là:
Tasenia
Thể loại:Crambidae Thể loại:Chi cánh vẩy đơn loài
Orophaca argophylla
Orophaca argophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Torr. & A.Gray) Rydb. mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Orophaca
Ainapur
Ainapur là một làng thuộc tehsil Bijapur, huyện Bijapur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Bijapur
Ainapur
Patellapis picturata
Tham khảo
Thể loại:Patellapis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1962
1633 Chimay
1633 Chimay (1929 EC) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 3 năm 1929 bởi Sylvain Julien Victor Arend ở Uccle.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Sylvain Julien Victor Arend Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1929
Apalodium lineare
Apalodium lineare là một loài Rêu trong họ Bryaceae. Loài này được (Schwägr.) Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1885.
Liên kết ngoài
Thể loại:Apalodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1885
Lyman (huyện)
Huyện Lyman (Лиманський район, chuyển tự: Lymans’kyi raion), cho đến năm 2016: Huyện Krasnyi Lyman (Краснолиманський район, chuyển tự: Krasnyi Lymans’kyi raion) là một huyện của tỉnh Donetsk thuộc Ukraina. Huyện Krasnyi Lyman có diện tích 1018 km², dân số theo điều tra dân số ngày 5 tháng 12 năm 2001 là 24781 người với mật độ 24 người/km2. Trung tâm huyện nằm ở Lyman.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Ukraina Thể loại:Tỉnh Donetsk
Kenocymbium deelemanae
Kenocymbium deelemanae là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Kenocymbium. Kenocymbium deelemanae được Alfred Frank Millidge & Anthony Russell-Smith miêu tả năm 1992.
Tham khảo
Thể loại:Kenocymbium
Somaliland
Somaliland giáp với Ethiopia ở phía nam và tây, với Djibouti ở phía tây bắc, với vịnh Aden ở phía bắc, và với vùng tự trị Puntland của Somalia ở phía đông.
Sau khi chính phủ trung ương sụp đổ vào năm 1991, chính phủ địa phương đã tuyên bố độc lập khỏi phần còn lại của Somalia vào ngày 18 tháng 5 cùng năm. Kể từ đó, lãnh thổ này nằm dưới quyền quản lý của một chính phủ nước Cộng hòa Somaliland (Jamhuuriyadda Somaliland, جمهورية صوماليلاند Jumhūrīyat Ṣūmālīlānd). Chính phủ này duy trì các quan hệ phi chính thức với một số chính phủ nước ngoài, những nước này cử phái đoàn ngoại giao đến Hargeisa. Ethiopia cũng duy trì một văn phòng thương mại tại Somaliland. Tuy nhiên, tuyên bố độc lập của Somaliland vẫn không được quốc gia hay tổ chức quốc tế nào công nhận.
Lịch sử
Các văn vật sớm nhất của loài người trong khu vực là các bích họa hang động Laas Geel, có niên đại trước 3000 TCN. Hồi giáo được đưa đến vùng duyên hải phía bắc Somalia từ bán đảo Ả Rập, một thời gian ngắn sau hành trình hijra của Muhammad. Nhiều vương quốc Somalia Hồi giáo được thành lập trong khu vực vào giai đoạn này. Nhiều thế kỷ sau, đến thập niên 1500, Đế quốc Ottoman chiếm đóng Berbera và vùng xung quanh. Pasha của Ai Cập là Muhammad Ali sau đó thiết lập chỗ đứng tại khu vực từ năm 1821 đến năm 1841. thumb|upright|[[Ahmed Mahamoud Silanyo,Tổng thống thứ 4 của cộng hòa Somaliland, đang phát biểu ở Chatham House vào 2010.]] thumb|Lực lượng vũ trang Somaliland thumb|Một thác nước ở Somaliland thumb|Vùng quê SomalilandNăm 1888, sau khi ký kết các hiệp định liên tiếp với các Sultan người Somalia đương nhiệm như Mohamoud Ali Shire của Vương quốc Warsangali, Anh Quốc thiết lập một vùng đất bảo hộ trong khu vực, được gọi là Somaliland thuộc Anh. Người Anh tiến hành đóng quân, và xếp vùng đất bảo hộ này vào thành phần của Ấn Độ thuộc Anh cho đến năm 1898. Somaliland thuộc Anh sau đó nằm dưới quyền quản lý của Bộ Ngoại giao cho đến năm 1905, và sau đó là Bộ Thuộc địa.
Nhìn chung, người Anh không quan tâm nhiều đến khu vực nghèo tài nguyên này. Theo tuyên bố thì mục đích của việc thiết lập vùng đất bảo hộ là để "đảm bảo một thị trường cung ứng, kiểm soát buôn bán nô lệ, và loại trừ việc các cường quốc khác can thiệp." Người Anh chủ yếu nhìn nhận vùng đất bảo hộ này là một nguồn cung cấp thịt cho các tiền đồn Ấn Độ thuộc Anh của họ tại Aden. Do vậy, khu vực có biệt danh là "cửa hàng thịt của Aden". Chính phủ thuộc địa trong giai đoạn này không mở rộng cơ sở hạ tầng hành chính vượt quá vùng duyên hải, trong khi Somalia thuộc Ý trải qua can thiệp thuộc địa nhiều hơn.
Somaliland thuộc Anh độc lập vào ngày 26 tháng 6 năm 1960, còn Lãnh thổ ủy thác Somalia (tức Somalia thuộc Ý cũ) cũng độc lập năm ngày sau đó. Ngày 1 tháng 7 năm 1960, đúng như kế hoạch, hai lãnh thổ hợp nhất để hình thành nước Cộng hòa Somalia. Ngày 20 tháng 7 năm 1961, thông qua trưng cầu dân ý đại chúng, người dân Somalia thông qua một hiến pháp mới. Đến thập niên 1990, chính phủ của Mohamed Siad Barre sụp đổ. Nhiều người Somalia vỡ mộng với sinh hoạt dưới chế độ độc tài quân sự, chính phủ trở nên ngày càng chuyên chế, các phong trào kháng chiến xuất hiện trên toàn quốc và được Ethiopia khuyến khích, cuối cùng dẫn đến Nội chiến Somalia. Trong số các nhóm vũ trang có Mặt trận Dân tộc Somalia (SNM) có cơ sở tại Hargeisa.
Mặt trận Dân tộc Somalia ban đầu chủ trương hợp nhất, song cuối cùng chuyển sang theo đuổi độc lập, muốn tách khỏi phần còn lại của Somalia. Dưới quyền lãnh đạo của Abdirahman Ahmed Ali Tuur, chính phủ địa phương tuyên bố các lãnh thổ ở tây bắc bộ Somalia độc lập trong một hội nghị được tổ chức tại Burao từ ngày 27 tháng 4 năm 1991 đến ngày 15 tháng 5 năm 1991. Abdirahman Ahmed Ali Tuur sau đó trở thành Tổng thống đầu tiên của chính thể Somaliland, song từ chức vào năm 1994 và bắt đầu công khai mưu cầu và chủ trương hòa giải với phần còn lại của Somalia theo thể chế liên bang phân quyền. Đại hội Hòa giải dân tộc tại Borama bổ nhiệm Muhammad Haji Ibrahim Egal làm tổng thống thứ nhì. Đại hội này họp trong bốn tháng, khiến an ninh dần được cải thiện, cũng như hợp nhất lãnh thổ mới. Muhammad Haji Ibrahim Egal được tái bổ nhiệm vào năm 1997, và tại nhiệm cho đến khi mất vào năm 2002. Phó tổng thống Dahir Riyale Kahin tuyên thệ nhậm chức tổng thống một thời gian ngắn sau đó.
Cuộc chiến tại nam bộ Somalia giữa một bên là quân Hồi giáo nổi dậy và bên còn lại là chính phủ trung ương Somalia cùng Liên minh châu Phi hầu như không có ảnh hưởng trực tiếp đến Somaliland, lãnh thổ này cùng với Puntland láng giếng vẫn tương đối ổn định.
Địa lý
Somaliland nằm tại tây bắc bộ Somalia, giữa 08°00' – 11°30' vĩ Bắc và giữa 42°30' – 49°00' kinh Đông. Lãnh thổ này giáp với Djibouti ở phía tây, với Ethiopia ở phía nam, và với Puntland ở phía đông. Somaliland có 740 km đường bờ biển, phần lớn là dọc theo vịnh Aden. Lãnh thổ có diện tích 137600 km2.
Khí hậu Somaliland pha trộn giữa các điều kiện ẩm và khô. Phần phía bắc của lãnh thổ có nhiều đồi, và nhiều nơi có cao độ 900 and 2100 m trên mực nước biển. Những nơi như Awdal, Sahil và Maroodi Jeex (Woqooyi Galbeed) có đất đai phì nhiêu và nhiều núi, còn Togdheer thì phần lớn là bán hoang mạc. Awdal có một số đảo, ám tiêu san hô, rừng ngập mặn.
Một bình nguyên cây bụi bao phủ, bán hoang mạc được gọi là Guban nằm song song với vùng duyên hải vịnh Aden. Với chiều rộng 12 km ở phía tây đến 2 km ở phía đông, bình nguyên bị các sông suối chia cắt, song lòng các sông suối này về cơ bản là cát khô ngoại trừ trong mùa mưa. Khi có mưa, các bụi cây thấp và bụi cỏ của Guban biến thành thảm thực vật tươi tốt.
Cal Madow là một dãy núi ở phần phía bắc của lãnh thổ, kéo dài từ tây bắc của Erigavo đến cách vài km phía tây của Bosaso. Dãy núi này có đỉnh cao nhất của Somalia là Shimbiris với cao độ 2416 m. Các rặng núi gồ ghề theo chiều đông-tây thuộc dãy Karkaar cũng nằm trong vùng nội địa của vùng duyên hải vịnh Aden. Tại các khu vực trung bộ, các dãy núi phía bắc nhường chỗ cho các cao nguyên thấp và sông suối thường khô hạn, được người địa phương gọi là Ogo. Cao nguyên phía tây của Ogo dẫn kết hợp vào Haud, một khu vực quan trọng đối với chăn thả gia súc.
Kinh tế
Shilling Somaliland là một tiền tệ ổn định song không được quốc tế công nhận và hiện nay không có tỷ giá hối đoái chính thức. Đơn vị tiền tệ này do Ngân hàng Somaliland điều chỉnh, ngân hàng được thành lập vào năm 1994 theo quy định trong hiến pháp.
Do Somaliland không được quốc tế công nhận, các nhà tài trợ quốc tế gặp khó khăn trong việc cung cấp viện trợ. Do vậy, chính phủ dựa chủ yếu vào tiền thuế thu được, và kiều hối từ cộng đồng người Somalia tha hương đóng góp rất nhiều cho kinh tế của Somaliland. Ngân hàng Thế giới ước tính rằng 1 tỷ USD kiều hối đến Somalia hàng năm từ những người tha hương tại Hoa Kỳ, châu Âu, và các quốc gia vùng Vịnh. Các nhà phân tích cho rằng công ty Dahabshiil có thể giải quyết hai phần ba trong số đó, và rằng có đến một nửa trong đó là đến Somaliland.
Nghiên cứu gần đây tại Somaliland cho thấy rằng khu vực có dự trữ lớn về dầu mỏ và khí thiên nhiên ở ngoài khơi và ven bờ. Cũng có một vài giếng đã được khoan trong những năm gần đây, song do tình trạng không được công nhận của khu vực, các công ty dầu mỏ nước ngoài không thể kinh doanh tại đây.
Từ sau chiến tranh Eritrea-Ethiopia, Somaliland trở thành nơi quá cảnh xuất khẩu chính của Ethiopia. Ethiopia đã ký một hợp đồng với chính phủ Somaliland, ghi rõ rằng thành phố cảng Berbera sẽ xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa đi và đến từ Ethiopia.
Ngôn ngữ
Hầu hết người dân tại Somaliland nói hai ngôn ngữ chính thức của khu vực: tiếng Somali và tiếng Ả Rập. Điều 6 trong Hiến pháp năm 2001 quy định rằng ngôn ngữ chính thức của Somaliland là tiếng Somali, mặc dù tiếng Ả Rập là một môn học bắt buộc trong trường học và được sử dụng tại các nhà thờ Hồi giáo quanh khu vực. Tiếng Anh cũng được sử dụng và được dạy trong trường học.
Tiếng Somali là một tập hợp các ngôn ngữ gọi là Các ngôn ngữ Đất thấp Đông Cushitic bởi người Somali sống tại Somalia, Djibouti và các lãnh thổ lân cận. Đông Cushitic là một nhánh của Nhóm ngôn ngữ Cushitic, một phần của Ngữ hệ Á-Phi rộng lớn.
Khả năng ngôn ngữ có ý nghĩa lớn trong xã hội Somali, khả năng có thể cầu hôn, được chiến đấu, tở thành một chính trị gia hay lãnh đạo tôn giáo một phần dựa trên sự khéo léo về mặt ngôn ngữ của người đó. Thời kỳ trước cách mạng, tiếng Anh là ngôn ngữ chiếm ưu thế tại hệ thống trường học và trong chính quyền.
Tôn giáo
Với một vài ngoại lệ, toàn bộ người dân Somaliland là người Hồi giáo, phần lớn thuộc hệ phái Hồi giáo Sunni và phái Shài’i của luật học Hồi giáo. Hồi giáo cũng đóng vai trò là tôn giáo quốc gia. Có những dầu tích về tôn giáo truyền thống tiền Hồi giáo từng tồn tại ở Somaliland, song hiện Hồi giáo đóng vai trò vô cùng quan trọng trong ý thức dân tộc của người Somali. Nhiều quy tắc xã hội của người Somali xuất phát từ tôn giáo của họ. Nhiều phụ nữ Somali mang hijab khi họ ở nơi công cộng. Thêm vào đó, người Somali không dùng thịt lợn, cờ bạc và đồ uống có cồn. Người Hồi giáo thường tụ tập vào chiều thứ sáu để nghe thuyết pháp và cầu nguyện tập thể.
Hệ thống thị tộc
Có khoảng 3,5 triệu cư dân tại Somaliland. Xã hội Somaliland được tổ chức thành các thị tộc. Thị tộc lớn nhất tại Somaliland là Isaaq và thị tộc lớn thứ hai là Gadabuursi Dir, một số thị tộc lớn khác hiện diện tại Somaliland là Issa, Gabooye, và Harti Darod (như Warsangali và Dhulbahante). Người Warsangali và Dhulbahante chủ yếu cư trú tại Sool, một số phần ở Đông Sanaag và một phần nhỏ ở đông nam Togdheer, trong khi người Isaaq tập trung chủ yếu tại các vùng Maroodi Jeex, Sanaag, Gabiley, Togdheer và Saaxil. Các thị tộc được chia tiếp thành các dòng tộc.
Pterygophyllum debile
Pterygophyllum debile là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Sull.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pterygophyllum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877
Synallaxis fuscorufa
Synallaxis fuscorufa là một loài chim trong họ Furnariidae.
Tham khảo
Thể loại:Synallaxis Thể loại:Chim Colombia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1882
Bidens hintonii
Bidens hintonii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Sherff) Melchert mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bidens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1990