cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyễn Phúc Nguyên
Chăm Pa
Từ cuối thế kỷ 16, người Chăm phát triển ngoại thương rất mạnh, thường buôn bán với người Trung Hoa, Hà Lan, nhất là Bồ Đào Nha ở Ma Cao. Thương thuyền Bồ Đào Nha hay ghé buôn bán trao đổi với người Chiêm ở hải cảng Cam Ranh và Phan Rang. Sự liên hệ này khiến chúa Sãi lo ngại người Chăm sẽ liên kết với Bồ Đào Nha để chống lại mình.
Năm 1631, chúa gả con gái là Ngọc Khoa (có sách gọi là Ngọc Hoa) cho vua Chăm Pa là Po Rome. Cuộc hôn phối này làm quan hệ Việt - Chăm diễn ra tốt đẹp. Sự kiện này tạo sự ổn định cho Đàng Trong ở mặt phía Nam, giúp cho chúa Nguyễn có thể tập trung lực lượng để đối phó trước các cuộc tấn công của chúa Trịnh Đàng Ngoài.
Nhật Bản
nhỏ|Bức thư Thụy Quốc Công Nguyễn Phúc Nguyên gửi cho [[Tokugawa Ieyasu. Trên thư đóng dấu ấn triện Trấn thủ tướng quân chi ấn (鎮守將軍之印), cùng dòng chữ: An Nam quốc thiên hạ thống binh đô nguyên soái Thụy Quốc công (安南國天下統兵都元帥瑞國公).|250px]] Thời Chúa Phúc Nguyên giao thương Việt - Nhật càng mở mang phát triển hơn. Chúa cho người Nhật mở thương điếm tại Hội An. Chúa đích thân viết thư mời các thương nhân nước ngoài vào làm ăn tại Hội An. Năm 1634, Chúa Sãi gửi thư cho thương gia người Nhật là Toba, ông này được Chúa nhận làm con nuôi.
Năm 1619, Chúa Phúc Nguyên gả một con gái của mình cho Araki Sutaru - một thương nhân người Nhật làm chủ cửa hàng lớn ở Hội An và có tàu viễn dương, nhằm nhờ tàu của Araki đi mua kim loại, diêm tiêu từ Áo Môn, Quảng Đông và Trường Kỳ về. Nhờ vậy mà quân đội của chúa Nguyễn được trang bị rất đầy đủ và chống đỡ được các cuộc tấn công của quân Trịnh.
Hai người con nuôi và con rể của Chúa Phúc Nguyên này đã sở hữu 17 chiếc thuyền trong tổng số 84 chiếc thuyền buôn của Nhật đến Đàng Trong từ năm 1604 - 1635.
Từ năm 1604 đến năm 1634 (Nguyễn Phúc Nguyên được giao là Trấn thủ dinh Quảng Nam năm 1602), Mạc phủ đã cấp 130 giấy phép đến sáu cảng thuộc khu vực tương đương với Việt Nam hiện nay. Riêng cảng Hội An có 86 thuyền được cấp giấy phép chiếm 25,98% số giấy phép cấp cho toàn bộ khu vực Đông Nam Á, gấp gần năm lần tỷ số bình quân chung trong khu vực, chiếm 66,15% số giấy phép cấp cho toàn bộ khu vực Việt Nam, gấp sáu lần tỷ số bình quân chung cho Việt Nam.
Qua đời
Sãi vương Nguyễn Phúc Nguyên qua đời ngày 19 tháng 11 năm 1635, hưởng thọ 73 tuổi. Thế tử Nhân Lộc hầu Nguyễn Phúc Lan lên kế nghiệp, tức Thượng vương. Đình thần dâng Phúc Nguyên thụy hiệu là Đại đô thống trấn Nam phương Tổng quốc chính Dực Thiện Tuy Du Thụy Dương vương. Ban đầu an táng tại Sơn Phận, huyện Quảng Điền; sau cải táng về vùng núi Hải Cát, Hương Trà, Thừa Thiên. Tên lăng là Trường Diễn. Đến thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, Phúc Nguyên được truy tôn là Tuyên tổ Hiển Mô Quang Liệt Ôn Cung Minh Duệ Dực Thiện Tuy Du Hiếu Văn vương. Sau này, vua Gia Long truy tặng Phúc Nguyên miếu hiệu Hy Tông, thụy hiệu Hiển Mô Quang Liệt Ôn Cung Minh Duệ Dực Thiện Tuy Du Hiếu Văn Hoàng đế.
Gia quyến
Sãi vương Nguyễn Phúc Nguyên có mười hai công tử và bốn công nữ:
Nhận định
Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên được xem là vị chúa đầu tiên xây dựng cơ nghiệp Đàng Trong của nhà Nguyễn với ý chí cương quyết, tạo nên một xứ Đàng Trong độc lập, tự chủ. Ông đã chỉnh đốn việc cai trị, củng cố quốc phòng, biết dùng người tài để chăm lo việc nước nên nhân dân được an cư lạc nghiệp. Ngoài ra, ông còn đẩy lui được các cuộc tấn công của chúa Trịnh ở Đàng Ngoài.
Ông đã tạo nên một nền ngoại thương hàng hải mạnh, với thương cảng Hội An trở thành thương cảng chính không chỉ của Đàng Trong mà trên toàn khu vực tương đương với Việt Nam và Đông Nam Á hiện nay.
Xem thêm
Thể loại:Chúa Nguyễn Thể loại:Sinh năm 1563 Thể loại:Mất năm 1635 Thể loại:Người Đàng Trong Thể loại:Công tước nhà Lê trung hưng Thể loại:Người tham gia chiến dịch quân sự trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh Thể loại:Hoàng đế truy tôn Việt Nam
Lý Thừa Càn
Lý Thừa Càn (chữ Hán: 李承乾; 619 - 5 tháng 1, năm 645 ), tự Cao Minh (高明), thụy hiệu là Thường Sơn Mẫn vương (恆山愍王), con trai trưởng của Đường Thái Tông Lý Thế Dân và Trưởng Tôn hoàng hậu.
Ông là người được Đường Thái Tông lập làm Thái tử đầu tiên, nhưng sau đó bị Thái Tông phế và lập em trai của ông là Tấn vương Lý Trị làm Thái tử.
Thời trẻ
Lý Thừa Càn sinh năm 619, không lâu sau khi ông nội là Đường Cao Tổ Lý Uyên lập nên nhà Đường. Ông là con trai trưởng của Tần vương Lý Thế Dân và Vương phi Trưởng Tôn thị, được đặt tên là Thừa Càn bởi ông sinh ra tại Thừa Càn điện (承乾殿) ở Thái Cực cung (太极宫). Tên gọi của ông tuy lấy theo tên cung điện mà đặt, nhưng ý tứ sâu xa, thừa càn nghĩa là thừa kế hoàng nghiệp, thống lĩnh càn khôn (承继皇业，总领乾坤). Cái tên này cũng chính là ông nội Lý Uyên trực tiếp đặt cho ông.
Năm 620, ông được phong Thường Sơn Quận vương (恆山郡王), đúng vào thời điểm hai em trai là Lý Thái và Lý Khác cũng được phong. Năm 622, ông lại được cải phong làm Trung Sơn Quận vương (中山郡王). Cùng năm đó, cháu gọi Trưởng Tôn thị bằng biểu cô là Trưởng Tôn Gia Khánh (长孙家庆) được phong làm bạn đọc cùng thư phòng với Thừa Càn.
Năm 624, ông được cải phong Trung Sơn vương (中山王). Lúc đó Tần vương Lý Thế Dân vừa bình định Vương Thế Sung, đã cho mời 2 vị Nho sĩ là Lục Đức Minh (陆德明) và Khổng Dĩnh Đạt (孔颖达) về phủ dạy bảo Thừa Càn kiến thức về Nho giáo. Cùng năm đó, Lý Thế Dân dùng em trai của Trưởng Tôn Gia Khánh là Trưởng Tôn Tường (长孙祥) cũng nhập phủ phụ học cùng Thừa Càn.
Thái tử
Năm 626, Lý Thế Dân lên ngôi Hoàng đế sau khi giết anh trai là Thái tử Lý Kiến Thành và em trai là Tề vương Lý Nguyên Cát trong Sự biến Huyền Vũ môn, Trưởng Tôn thị được phong Hoàng hậu. Với thân phận là con đích trưởng cao quý, 7 tuổi Lý Thừa Càn được cha phong ngay làm Hoàng thái tử.
Lý Thừa Càn được sử gia nhận xét thông minh bản tính, phong thái anh tuấn, được Thái Tông vô cùng yêu quý. Khi đó, thầy của Thừa Càn là Lý Cương (李綱) có tật không thể đi đứng, chỉ có thể ngồi kiệu đến giảng học cho Thái tử. Thừa Càn đã tự mình nghênh tiếp thầy giáo, thái độ cực kì cung kính. Sau khi Lý Cương qua đời, Thái tử còn đích thân lập bia mộ cho ông.
Năm 630, nhằm tôn vinh công trạng của đại thần Đỗ Như Hối (杜如晦), Thái Tông ngầm cho Thừa Càn đến thăm Như Hối khi ông bị bệnh. Cũng trong năm đó, Thái Tông trao cho ông quyền xử lý các kháng cáo pháp lý đòi hỏi phúc thẩm những phán quyết của Thượng thư tỉnh (尚書省), tạo dựng một mối quan hệ phúc phẩm giữa cơ quan trung ương nhà nước và Hoàng đế. Đại thần Lý Cương và Tiêu Vũ (蕭瑀) được phân đến hỗ trợ Thái tử xử lý công việc, mỗi khi Thái tử nghe việc chính sự, đều do 2 người này cùng Phòng Huyền Linh giúp đỡ.
Năm 631, Thái tử tổ chức lễ trưởng thành. Cùng năm đó thì ông bị bệnh, Thái Tông muôn phần lo lắng. Trước đây, Thái Tông không ưa Phật giáo và Đạo giáo, cho rằng mê tín, thế nhưng sau khi nghe phương thức cầu đảo của Đạo gia, bèn mời ngay Đạo sĩ Tần Anh (秦英) đến cầu đảo. Thái tử khỏi bệnh, Thái Tông vui mừng, bèn sai 3 người xuất gia, rồi nhân đó cho tu sửa Tây Hoa quán và Phổ Quang tự.
Năm 635, ông thành thân với Tô thị, con gái của Tô Đản (苏亶), cháu gái của đại thần nhà Tùy là Tô Uy (苏威). Cùng năm đó, Thái thượng hoàng băng hà, Thái Tông bận việc lo tang lễ mà chểnh mảng việc triều chính. Khi đó, Thái tử Lý Thừa Càn được mệnh giám quốc, quản lý việc lớn nhỏ trong triều. Sau khi tang lễ đã lo chu đáo, Thái Tông trở lại nắm quyền, nhưng Thái tử vẫn được giao những việc quốc sự nhỏ. Từ đó về sau, mỗi khi Thái Tông rời khỏi Trường An, Thái tử đều được giao việc giám quốc.
Năm 636, khi được 17 tuổi, mẹ của Thừa Càn là Trưởng Tôn Hoàng hậu lâm bệnh nặng. Ông kiến nghị với mẹ đưa ra đại xá thiên hạ và khuyến khích muôn dân đi tu theo Phật giáo và Đạo giáo nhằm hưởng thánh ân. Hoàng hậu không đồng ý, vì biết rằng Thái Tông không cho phép Đạo giáo và Phật giáo lưu hành rộng rãi. Thái tử Thừa Càn sau đó bàn bạc với Phòng Huyền Linh để ông đưa ra kiến nghị với Hoàng đế. Thái Tông muốn đại xá thiên hạ, nhưng bị Trưởng Tôn Hoàng hậu ngăn cản. Năm đó, Hoàng hậu qua đời.
Mâu thuẫn với Lý Thái
Vào thời điểm này, Ngụy vương Lý Thái, em trai cùng mẹ với Thái tử nổi tiếng là một người thông tuệ văn chương, được Thái Tông sủng ái hơn hẳn Thừa Càn. Lý Thái từ lâu có tâm ý muốn thay thế anh trai, càng ra sức rèn luyện và không ngừng gây khó dễ cho Thái tử.
Năm 641, Thái Tông có việc đi Tây kinh Lạc Dương, Thái tử Lý Thừa Càn nhận mệnh giám quốc, phụ giúp là cậu của mẹ ông, Cao Sĩ Liêm (高士廉). Trong thời gian này, Lý Thừa Càn không vừa ý với những lời can gián của Vu Chí Ninh (于志寧), bèn phái sát thủ gồm 2 người là Trương Sư Chính (張師政) và Hột Can Thừa Cơ (紇干承基) để giết Chí Ninh, nhưng 2 người đều thấy Chí Ninh đã than khóc trước linh cữu của Trưởng Tôn hoàng hậu, bèn thôi không giết ông ta nữa. Trong thời gian này, Lý Thái lôi kéo đại thần trong triều, đã dần chiếm được 5 sự yêu quý của Thái Tông vượt trên Thái tử. Đại thần Chử Toại Lương (褚遂良) can gián, vì việc này sẽ tạo nên hiềm khích, Thái Tông bèn ban thưởng hậu hĩnh tiền bạc cho Thái tử, khiến ông dần tiêu xài xa hoa lãng phí. Trương Huyền Tố (張玄素) can ngăn Thái tử, khiến Thái tử tức giận và sai người đánh đập ông ta suýt mất mạng.
Trong triều dần chia ra phe phái ủng hộ Thái tử và Ngụy vương Lý Thái, đảng tranh kịch liệt căng thẳng và ngày càng lộ liễu. Để chế ngự việc này, Thái Tông đã mệnh đại thần Ngụy Trưng làm thầy dạy cho Thái tử, nhưng những tin đồn vẫn không thuyên giảm. Dù vậy, năm 643, Thái Tông công khai tuyên bố, nếu Thái tử đột ngột qua đời, thì người thừa kế là con trai Thái tử, Lý Tượng (李象), chứ không phải một Hoàng tử nào khác.
Tương truyền, Thái tử Lý Thừa Càn ham mê nữ nhân, thích ca cầm, săn bắn và thường lãng phí thời gian vào những thứ này. Ông thường thực hiện những tục lệ của mặc y phục Đột Quyết và nói tiếng Đột Quyết, và đặc biệt yêu thích lối cắm trại của Đột Quyết. Những hành động của Thái tử làm cho Hoàng đế vô cùng tức giận. Thậm chí, ông còn sủng ái một nam nhân, đặt tên là Xứng Tâm (稱心). Bên ngoài đồn rằng hai người có tình cảm như nam nữ. Ông còn sủng ái các Đạo sĩ như Tần Anh và Vi Linh Phù (韋靈符), ra lệnh cho họ dùng pháp thuật. Thái Tông biết chuyện, liền xử chết Xứng Tâm và các Đạo sĩ. Thừa Càn cho rằng Lý Thái là kẻ bẩm báo thánh thượng nên vô cùng hận Lý Thái.
Buồn rầu vì cái chết của Xứng Tâm, Thái tử hàng tháng không thượng triều và ra lệnh lập đền thờ Xứng Tâm ngay trong Đông cung.
Bị phế và qua đời
Lúc ấy, Ngụy vương Lý Thái đã vững mạnh phe phái trong triều, những người này thường xuyên truyền tin ca ngợi tài năng của Lý Thái, cố làm cho quần thần tin rằng Lý Thái mới xứng đáng làm Thái tử. Lý Thừa Càn ngày càng lo sợ, liền bàn bạc với cận thần sách lược đối phó. Những đồng minh của ông bao gồm người chú Hán vương Lý Nguyên Xương (李元昌), Đại tướng quân Lý An Nghiễm (李安儼), người anh em họ Triệu Tiết (趙節) và em rể là Phò mã Đỗ Hà (杜荷), con trai Đỗ Như Hối và là chồng của em gái ông Thành Dương công chúa. Sau này, ông còn mời Đại tướng Hầu Quân Tập (侯君集) làm đồng minh, mưu đồ tạo phản.
Năm 643, em trai khác mẹ của ông là Tề vương Lý Hựu (李祐) bất mãn với cận thần của ông là Quyền Vạn Kỉ (權萬紀), đã giết Vạn Kỉ và nổi loạn. Cuộc nổi loạn nhanh chóng bị đánh bại, bị bắt trong nhóm đó có thuộc hạ của Thái tử là Hột Can Thừa Cơ (紇干承基). Để tự bảo vệ mình, Thừa Cơ đã tiết lộ âm mưu của Thái tử khiến Thái Tông vô cùng chấn động. Thái Tông biết chuyện, vô cùng sửng sốt, bèn triệu các đại thần Trưởng Tôn Vô Kỵ, Phòng Huyền Linh đến xem xét sự tình. Cuối cùng, tội của Thái tử được định. Thái Tông hỏi ý các đại thần nên xử trí thế nào, có người đề nghị tha mạng cho Thái tử, Thái Tông phê chuẩn. Hoàng đế phế Thái tử làm thường dân và ban chết cho các đồng minh của Thừa Càn, bao gồm Hầu Quân Tập.
Lúc đầu, Thái Tông nói với Lý Thái sẽ lập ông làm Thái tử. Nhưng sau đó, Thái Tông lại sớm cho rằng chính mưu đồ của Lý Thái đã dẫn đến sự lầm đường của Thừa Càn. Trong một lần, Thái Tông thăm viếng Thừa Càn, phế Thái tử đã nói: "Nhi thần vốn đã là Thái tử, chẳng mong đợi gì nữa. Chẳng qua vì Lý Thái thường xuyên đối kháng với nhi thần, nên nhi thần mới phải bàn kế với cận thần để bảo vệ bản thân. Những kẻ tham vọng vô đáy kia đã đẩy nhi thần vào đường tạo phản. Nếu phụ hoàng phong Lý Thái làm Thái tử, chính là đã rơi vào bẫy của hắn."
Thái Tông liền cho rằng lời nói của Thừa Càn hơp tình hợp lý. Lúc ấy, Trưởng Tôn Vô Kỵ dâng tấu lập một người con trai khác của Trưởng Tôn hoàng hậu, Tấn vương Lý Trị làm Thái tử, Thái Tông phê chuẩn, đồng thời bắt giữ người nhà và giáng quyền Lý Thái. Tuy vậy, Lý Thái vẫn giữ vương vị. Mùa thu năm 643, Thái Tông lưu đày Lý Thừa Càn và Lý Thái đến Kiềm Châu (黔州; nay là Trọng Khánh).
Khoảng đầu năm 645, Thừa Càn qua đời. Thái Tông ra chỉ mai táng theo nghi lễ của một vương công. Về sau, cháu nội của Thừa Càn là Lý Quát Chi (李适之) làm quan thời Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, đã xin cho ông nội mình được truy điệu. Vào năm 736, Huyền Tông truy tặng Thừa Càn tước Thường Sơn vương (恆山王), thụy là Mẫn (愍).
Xem thêm
Thể loại:Sinh năm 619 Thể loại:Mất năm 645 Thể loại:Hoàng tử nhà Đường Thể loại:Vương tước nhà Đường
Thành Thái
Thành Thái (chữ Hán: 成泰 14 tháng 3 năm 1879 – 20 tháng 3 năm 1954), tên khai sinh là Nguyễn Phúc Bửu Lân (阮福寶嶙), là vị hoàng đế thứ 10 của triều đại nhà Nguyễn, tại vị từ 1889 đến 1907.
Thuở nhỏ
Thành Thái tên thật là Nguyễn Phúc Bửu Lân (阮福寶嶙), khi lên ngôi đổi thành Nguyễn Phúc Chiêu (阮福昭). Ông là con thứ 7 của vua Dục Đức và bà Phan Thị Điều, sinh ngày 22 tháng 2 năm Kỷ Mão tức 14 tháng 3 năm 1879 tại Huế, cùng ngày, tháng, năm với nhà bác học Albert Einstein (người phát hiện ra thuyết tương đối). Ông là cháu nội của Thoại Thái vương Nguyễn Phúc Hồng Y và là chắt của vua Thiệu Trị.
Năm ông bốn tuổi, vua cha Dục Đức bị 2 quyền thần là Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường phế truất và chết trong tù. Đến nǎm được chín tuổi, vì ông ngoại là Phan Đình Bình (làm quan Thượng thư bộ Hộ) bị vua Đồng Khánh bắt giam rồi bỏ cho chết vì mắng Đồng Khánh nịnh bợ và thân Pháp khi Đồng Khánh ra Quảng Bình dụ vua Hàm Nghi đầu hàng, nên Bảo Lân lại phải cùng mẹ Từ Minh lên kinh đô, chịu sự quản thúc, sống trong cảnh thiếu thốn.
Ngày 28 tháng 1 năm 1889, vua Đồng Khánh yểu bệnh qua đời ở tuổi 24. Khi đó con vua Đồng Khánh là Bửu Đảo mới 3 tuổi nên không nối ngôi được, triều đình Huế xin ý kiến của Tổng sứ Trung Bắc kỳ Pierre Paul Rheinart. Ở tòa Khâm sứ lúc này có ông Diệp Văn Cương đang làm thông ngôn. Diệp Vǎn Cương lấy cô ruột của Bửu Lân, và cũng có cảm tình thương hại vua Dục Đức (anh vợ), nên cố tìm cách cho cháu mình lên ngôi. Ông dịch cho Khâm sứ Rheinart nghe hoàn toàn khác với ý của Viện Cơ mật. Vì thế Bảo Lân được chọn lên ngai vàng.
Khi Bửu Lân đang chơi đùa trước nhà thì nhìn thấy phái đoàn của triều đình đến rước ông lên ngôi, lúc đó bà Từ Minh đi vắng, ông sợ hãi trốn vào nhà. Đến khi bà trở về thấy phái đoàn đứng trước nhà, chạy vào thì nghe chuyện con mình được chọn làm vua, bà chạy tới ôm con rồi van xin phái đoàn tha cho mẹ con ông. Bà nghĩ tới cảnh chồng mình là vua Dục Đức và thảm kịch bốn tháng ba vua trước đây nên khóc lóc, năn nỉ. Sau một hồi khuyên giải, Từ Minh mới chấp nhận để cho phái đoàn rước Bửu Lân về Tử Cấm thành.
Lên ngôi
Ngày 2 tháng 2 năm 1889 Bửu Lân lên ngôi tại điện Thái Hòa lấy hiệu là Thành Thái. Khi đó Bảo Lân mới 10 tuổi. Triều Thành Thái khác các triều trước ở chỗ lễ đǎng quang không có Truyền quốc bảo tỷ ấn ngọc. Lúc trước, khi rời khỏi Kinh thành Huế, vua Hàm Nghi đã mang theo và đánh mất tại tỉnh Quảng Bình. Cho nên lúc tại vị vua Đồng Khánh đã phải dùng một ấn ngọc khác. Ngoài ra, di chiếu cũng không có. Vua Dục Đức hay vua Đồng Khánh không truyền ngôi lại cho vua Thành Thái. Không ấn ngọc, không di chiếu, nhưng lại có một toán lính Pháp bồng súng đóng ở bên trong cửa Ngọ Môn.
Thành Thái là một ông vua trẻ có nhiều tính cách đặc biệt. Những ngày đầu tiên, tuy đã là vua nhưng vì còn bé nên ông vẫn thích chơi bời, nghịch ngợm. Một số quan phụ chính giúp đỡ như Tuy Lý vương, Nguyễn Trọng, Trương Quang Đản, thường có lời can ngǎn ông, nhưng không được ông nghe lời. Các bà hậu ở Lưỡng cung rất lo cho Thành Thái, đã bắt ông ra ở đảo Bồng Dinh trên hồ Tịnh Tâm và quản thúc ông rất nghiêm ngặt, để đưa vào khuôn phép. Một thời gian sau, ông mới trở về Đại Nội.
Thành Thái được đánh giá là người cầu tiến, yêu nước và chống Pháp. Khác với những vị vua trước đây, ông học chữ Nho, học tiếng Pháp và cũng cho cả con cái của mình cùng theo học chữ Pháp. Không nói ra, nhưng rõ ràng ý định của ông là học chữ Pháp để có thể giao tiếp với những người này với tinh thần chống Pháp. Ông còn cắt tóc ngắn, mặc âu phục, học cả lái ca nô, xe hơi, làm quen với vǎn minh phương Tây. Là vị vua gần gũi với dân chúng, ông thường xuyên đi vi hành. Thành Thái cũng cho phép hoàng phi bị cấm cung đi cùng với mình bằng xe. Và lần đầu tiên "dân chúng quên cả nhìn mặt vua, lúc này không bị tội phạm tất". Dân gian lúc này có một câu ca dao nói về sự vi hành của vua Thành Thái: Ông để ý đến cả các loại vũ khí, đã giao cho họa sĩ Lê Vǎn Miến (tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Paris) vẽ cho ông các khẩu súng Pháp. Vua Thành Thái rất thích đọc những tân thư chữ Hán của Trung Quốc và Nhật Bản. Nhờ đó vua có tinh thần tự cường dân tộc và đầu óc cải cách. Thành Thái làm thơ không nhiều, nhưng có những bài xuất sắc. Ông cũng ham vǎn nghệ, đánh trống tuồng khá thành thạo, có khi lên đóng một vài vai tuồng ở Duyệt Thị Đường. Có thể nói Thành Thái là người có hiểu biết khá toàn diện.
Tinh thần chống Pháp
thumb|Vua Thành Thái trên ngai vàng Thành Thái dần dần bộc lộ tinh thần dân tộc rất cao. Ông khinh ghét những bọn quan lại xu phụ. Một viên quan lớn là Nguyễn Thân đã tiến con gái đến cho vua (là đệ nhất giai phi của Thành Thái) song cũng không được ông trân trọng. Có lần, cầu Long Biên ở Hà Nội được lấy tên Toàn quyền Pháp Doumer, xây dựng xong, Hoàng Cao Khải đưa ra một danh sách xin nhà vua ban thưởng cho những người có công, nhà vua đã cười nhạt mà trả lời: "Ta có biết mặt mũi những đứa nào đâu". Những người Pháp thường xuyên gần gũi không được ông trọng thị lắm vì vậy họ thường có thành kiến với ông. Có những tài liệu nói là nhà vua đã toan bí mật sang Trung Quốc, nhưng mới đi đến Thanh Hóa đã bị người Pháp ngǎn chặn. Lại có ý kiến cho rằng ông đã đồng tình giúp đỡ tạo điều kiện cho Cường Để xuất dương theo Phan Bội Châu sang Nhật.
Dưới triều Thành Thái tuy vẫn còn có những cuộc vận động chống Pháp, nhưng nhìn chung Việt Nam cũng đã đi vào ổn định, nên đã có nhiều công trình mới được xây dựng. Nhất là ở kinh đô Huế, các bệnh viện, trường Quốc học, chợ Đông Ba, cầu Tràng Tiền... đều được xây dựng vào thời kỳ này. Như trường hợp trường Quốc học Huế năm 1896, chính nhà vua đã gợi ý vấn đề thành lập với Thượng thư Ngô Đình Khả. Chính quyền thực dân Pháp phải đồng ý cho tiến hành những công trình đó.
Bị ép thoái vị
Trước các ý tưởng cấp tiến của Thành Thái, người Pháp lo ngại tìm cách ngăn trở. Để che mắt, Thành Thái giả hành động như một người mất trí. Khi các bản vẽ vũ khí của ông bị phát hiện, Thành Thái giả điên, cào cấu các bà cung phi và xé nát các bản vẽ. Lợi dụng cơ hội này, người Pháp vu cho ông bị điên, ép ông thoái vị, nhường ngôi cho con vì lý do sức khỏe. Khâm sứ Pháp còn nói thẳng là đã biết ông có ý đồ chống Pháp, nên không để ông ở ngôi được. Còn nếu Thành Thái muốn tại vị thì ông phải ký vào một tờ giấy tạ tội, tuyên bố với quốc dân là có âm mưu chống lại nước Pháp, nay phải thành thực hồi tâm. Nhưng ông đã ném tờ tuyên cáo thảo sẵn ấy xuống đất, từ chối.
Ngày 29 tháng 7 năm 1907, nhân dịp Thành Thái không phê chuẩn việc bổ nhiệm một số quan lại đã được Khâm sứ Lévêque và Hội đồng Thượng thư thỏa thuận, Lévêque đã tuyên bố truất quyền và quản thúc Thành Thái trong Đại Nội. Một Hội đồng Phụ chính do Trương Như Cương cầm đầu được thành lập.
Lưu đày
nhỏ|Ảnh phục dựng [[Bảo Đại và Thành Thái ở Đà Lạt năm 1951. ]]
Ngày 12 tháng 9 năm 1907, Chính phủ Bảo hộ đưa Thành Thái ngự vào Sài Gòn, xin bàn định cách xưng hô. Phủ Phụ chính tâu nói bản triều không có lệ ấy, duy vua các triều trước nhường ngôi đều được tôn là Thái thượng hoàng, đích mẫu là Hoàng thái hậu, sinh mẫu là Hoàng thái phi. Nay hoàng thượng lên ngôi, cứ nói là lúc đầu chưa kịp bàn bạc về lễ. Sài Gòn là nhượng địa do nước Pháp quản hạt, việc xưng hô tùy theo tục nước Pháp. Tới như ở Trung Bắc hai kỳ phàm nếu phải viết tới và xưng hô đều tuân theo chiếu tấn tôn gọi là :Hoàng phụ, Hoàng đích mẫu, Hoàng sinh mẫu, chờ về sau sẽ bàn nghĩ thi hành.. Thành Thái bị đưa đi quản thúc ở Bạch Dinh, Cap Saint Jacques (Vũng Tàu ngày nay).Đến nǎm 1916 ông bị đày ra đảo Réunion cùng với con trai là vua Duy Tân.
Ông cùng gia đình thuê một căn nhà ở thành phố Saint Denis tại đảo Réunion. Thành Thái và Hoàng phi Chí Lạc dạy các con tiếng Việt và cả những nhạc cụ dân tộc như đàn cò, sáo... Ông tự phân công cho tất cả những người con từ nhỏ đến lớn đảm nhận công việc trong gia đình. Các công chúa phụ mẹ việc bếp núc, làm vườn. Các hoàng tử, người thì làm cận vệ cho Thành Thái, người đảm nhận lo phần trầu cau, điểm tâm sáng, người phụ dọn dẹp nhà cửa...
Khác với vua Hàm Nghi khi bị đày ở Algerie trước đó, cuộc sống của cha con cựu hoàng Thành Thái khá chật vật. Già cả ốm đau, con cái nheo nhóc, ông hoàng Bửu Lân nhiều lần bị chủ nhà đòi tiền thuê nhà, chủ nợ đòi nợ. Năm 1925, vua Khải Định biết tình cảnh ông, đã trích ngân sách gửi sang cho ông 1.000 đồng, rồi sau thỉnh thoảng lại cho tiền. Sau khi Khải Định mất, không còn khoản tiền đó nữa, nên ngày 21 tháng 9 năm 1935, Bửu Lân phải viết thư gửi vua Bảo Đại xin nhà nước Bảo hộ Pháp cho một khoản tiền để mua nhà, "hễ hết đời" ông thì nhà nước sẽ thu lại.
Đầu tháng 5 năm 1947 (sau khi vua Duy Tân mất), nhờ sự vận động của con gái và con rể của ông, vợ chồng luật sư Vương Quang Nhường, cựu hoàng Thành Thái mới được cho về Việt Nam. Ông cùng gia đình sống ở Villa Anna tại Cap Saint Jacques (Vũng Tàu ngày nay).
Tháng 3 năm 1953, ông được phép về Huế thăm lăng tẩm cha mẹ.
Ông mất ngày 20 tháng 3 năm 1954 tại Sài Gòn và được an táng tại khuôn viên thành An Lăng (lăng Dục Đức) tại xã An Cựu, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, hưởng thọ 75 tuổi.
Vinh danh
Ông được đặt tên cho một con đường nối dài ở quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều đường phố, địa danh khác trên khắp cả nước.
Hậu duệ
Vua Thành Thái có rất nhiều con nhưng chưa được khảo sát đầy đủ. Tên các hoàng tử và công chúa do các tài liệu ghi lại còn nhiều mâu thuẫn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vua nhà Nguyễn Thể loại:Hoàng tử Dục Đức Thể loại:Người Huế Thể loại:Vua thiếu nhi Việt Nam Thể loại:Nhà cách mạng Việt Nam Thể loại:Sinh năm 1879 Thể loại:Mất năm 1954
Nuôi nhốt động vật
300px|nhỏ|phải|Một con [[bê đang được nuôi nhốt]] Nuôi nhốt động vật hay gây nuôi động vật, chăm sóc động vật là thuật ngữ chỉ khái quát nhất để mô tả việc nuôi giữ hoặc gây nuôi các động vật được thuần hóa (thông qua hoạt động chăn nuôi và vật nuôi) hoặc động vật hoang dã (hoặc có nguồn gốc hoang dã) được giam cầm, nhốt giữ, chăm nuôi. Những động vật sống dưới sự chăm sóc của con người thường được coi là động vật trong điều kiện nuôi nhốt. Động vật được giam giữ, giam cầm trong điều kiện nuôi nhốt con người và dưới sự chăm sóc của con người do đó có thể được phân biệt giữa ba loại chính theo các động cơ, mục tiêu và điều kiện.
Thuần hóa
thumb|nhỏ|phải|300px|[[Chăn nuôi động vật]] Việc thuần của động vật là trường hợp được tài liệu cổ xưa nhất của việc giữ động vật nuôi nhốt. Quá trình này cuối cùng dẫn đến sự quen thuộc (mến người) của các loài động vật hoang dã để tồn tại trong cộng đồng con người để phục vụ cho những mục đích nhất định của con người. Những loài thuần là những người có hành vi, chu kỳ cuộc sống, hoặc sinh lý đã bị thay đổi do điều kiện chăn nuôi và sinh hoạt dưới sự kiểm soát của con người đối với nhiều thế hệ.
Hoang dã
Một số khu vực có thể kể đến là Vườn thú thuộc khu du lịch sinh thái Mường Thanh vừa nuôi, vừa gây nuôi các loài thú quý hiếm, trong đó có các loài thú dữ, với hình thức nuôi bảo tồn bán hoang dã, ngoài ra còn các nơi nuôi nhốt động vật hoang dã nổi tiếng khác là Thảo Cầm Viên Sài Gòn, Đầm Sen, Suối Tiên, vườn thú Đại Nam, Vinpearl Phú Quốc, Safari Củ Chi...
Hầu hết các trại nuôi động vật hoang dã tại Việt Nam hiện nay đều vì mục đích thu lợi nhuận, ở nhiều địa phương, tình trạng nuôi nhốt động vật hoang dã vì mục đích kinh doanh vẫn còn. Điển hình như nuôi gấu lấy mật phục vụ khách du lịch ở Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Hay như nuôi nhốt gấu ở xã Phụng Thượng, huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Chính các cán bộ kiểm lâm cũng không phân biệt được cá thể hợp pháp và bất hợp pháp, và việc cho phép gây nuôi các loài nguy cấp, quý hiếm nói chung và loài hổ nói riêng đã vô tình tạo nên một thị trường hợp pháp song song với thị trường bất hợp pháp, tạo cơ hội cho các đối tượng săn bắt hổ từ tự nhiên và hợp pháp hóa trong trang trại, thúc đẩy các hoạt động săn bắt bất hợp pháp. Nhìn chung, việc quản lý còn bị bỏ ngỏ.
Việc làm này ẩn chứa nhiều nguy cơ cho môi trường và con người. Người nuôi vì lợi nhuận sẽ nhân nuôi càng nhiều càng tốt, không đảm bảo môi trường hoang dã hoặc làm mất hành vi hoang dã của động vật. Cũng vì lợi nhuận, các chủ trại sẽ chỉ tập trung chọn lọc, lưu giữ những đặc tính có lợi của vật nuôi như cá sấu có da đẹp, hươu có sừng to. Gây nuôi vì mục đích thương mại có thể đe dọa hoạt động bảo tồn. Bên cạnh việc gây hại cho bản thân loài hoang dã, nhân nuôi mục đích thương mại còn ẩn chứa nguy cơ dịch bệnh, các trang trại động vật hoang dã là môi trường lý tưởng để xuất hiện các bệnh truyền từ động vật sang người.
Ngoài ra, Việc không kiểm soát tiêu chuẩn chuồng trại và điều kiện gây nuôi, an toàn kỹ thuật đã dẫn đến nhiều trường hợp người dân gặp nguy hiểm khi tiếp cận các khu vực nuôi nhốt động vật nguy cấp, quý hiếm, còn có hiện tượng động vật tấn công con người, nếu quản lý không tốt sẽ xảy ra tình trạng buôn bán động vật hoang dã trái phép, đặc biệt có thể gây nguy hiểm tới tính mạng con người.
Việc khuyến khích nuôi một loài hoang dã có thể làm tăng lượng săn bắt loài đó từ tự nhiên để làm con giống. Một khảo sát năm 2008 cho thấy 42% các trại vẫn lấy con giống từ tự nhiên, 20% trang trại nuôi nhím tại tỉnh Sơn La vẫn mua nhím tự nhiên, các trang trại chưa tạo điều kiện sinh sản khi nuôi hổ, gấu và những loài động vật quý hiếm khác, chủ yếu là mua gom những cá thể bị săn bắn trái phép từ tự nhiên về nuôi. Có một thực trạng đang xảy ra, nhiều hộ dân sống ở miền núi rẻo cao huyện Hướng Hóa, Đakrông (Quảng Trị) đã và đang nuôi nhốt động vật hoang dã trái phép trong những chiếc lồng, cũi sắt để làm cảnh, làm mất sự tự do của các loài động vật và phá vỡ sự cân bằng của môi trường tự nhiên.
Hiện nay Chính phủ vẫn cho phép một số trang trại tư nhân nuôi nhốt hổ. Ban đầu, việc gây nuôi hổ ở các trang trại này là bất hợp pháp do hổ bị săn bắn trái phép từ tự nhiên. Tuy nhiên, thay vì xử phạt và tịch thu hổ ngay khi bị phát hiện, Nhà nước cho phép các chủ trang trại tiếp tục nuôi giữ các cá thể này với cam kết không tiến hành các hoạt động kinh doanh thương mại và sẵn sàng chuyển giao lại hổ cho Nhà nước vì mục đích bảo tồn khi có yêu cầu. Tuy nhiên, do công tác kiểm soát trại nuôi chưa hiệu quả nên để xảy ra nhiều vi phạm ở chính các trang trại này, còn tình trạng những trường hợp nuôi nhốt lợi dụng mua động vật hoang dã không có nguồn gốc hợp pháp đưa vào nhập đàn.
Năm 2002, ở Việt Nam khi chính phủ tuyên bố không cấp phép cho các trang trại nuôi gấu và buôn bán mật gấu. Nhưng 15 năm sau, có tới 1.200 con gấu vẫn tiếp tục sống với chủ cũ, phần lớn trong điều kiện kinh khủng với những chiếc lồng chỉ to hơn cơ thể chúng một chút, bệnh tật lây lan, thiếu thức ăn và nước uống. Tất nhiên, mật gấu vẫn tiếp tục được thu hoạch một cách phi pháp. Tổ chức Động vật Châu Á (Animals Asia) duy trì một trung tâm cứu hộ gấu gần Hà Nội, nơi sinh sống của 160 con gấu được cứu hộ từ các trang trại nuôi nhốt. Thế nhưng trung tâm này chỉ được phép nuôi 200 con gấu. Kể cả khi con số này được gia tăng, Animals Asia cũng không thể đủ nguồn lực và không gian để có thể giúp những con gấu còn lại tại Việt Nam.
Tàng trữ
Ở Việt Nam, hành vi tàng trữ động vật hoang dã trái phép có thể bị phạt tù đến 15 năm, cụ thể là hành vi nuôi nhốt, tàng trữ động vật hoang dã, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của động vật hoang dã trái phép vì bất kỳ mục đích gì đều có khả năng bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự. Một số vụ việc đáng chú ý như Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (Công an tỉnh Quảng Bình) đã giải cứu một cá thể voọc bị nuôi nhốt tại một công trường ở địa phương. Cá thể voọc sau đó được chuyển về Trung tâm cứu hộ của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Cùng ngày, Chi cục Kiểm lâm Thành phố Hồ Chí Minh tịch thu một cá thể khỉ nặng 2 kg bị nuôi nhốt ở một nhà hàng trong thành phố, chuyển giao về Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Củ Chi.
Ngoài ra vụ lực lượng công an Lực lượng công an vừa bắt quả tang hộ gia đình tàng trữ một lượng lớn động vật hoang dã cung cấp cho các nhà hàng, bắt quả tang hộ gia đình tàng trữ một lượng lớn động vật hoang dã cung cấp cho các nhà hàng, phát hiện tại đây đang tàng trữ trái phép nhiều loại động vật hoang dã còn sống và đông lạnh, một số cá thể động vật hoang dã còn sống như rắn hổ mang, rắn lồng, ba ba, chồn hương và gần 50 kg thịt heo rừng, khỉ, chồn đông lạnh. Tỉnh Lâm Đồng từng có quyết định xử phạt vi phạm hành chính một người với số tiền 357,5 triệu đồng do có hành vi cất giữ động vật hoang dã trái phép. Cá nhân này đã cất giữ, nuôi nhốt tám cá thể voọc chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) thuộc loài động vật rừng nguy cấp, quý hiếm nhóm IB; tám cá thể khỉ đuôi lợn (Macaca leonina) thuộc loài động vật rừng nguy cấp, quý hiếm nhóm IIB.
Xem thêm
Thể loại:Động vật Thể loại:Lịch sử văn hóa Thể loại:Quyền lợi động vật Thể loại:Văn hóa học Thể loại:Vườn thú
Hieracium retifolium
Hieracium retifolium là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Dahlst.) Dahlst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.
Liên kết ngoài
R Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1904
Huralikamena Halli, Krishnarajanagara
Huralikamena Halli là một làng thuộc tehsil Krishnarajanagara, huyện Mysore, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Mysore
Psychotria schraderoides
Psychotria schraderoides là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (K.Krause) C.M.Taylor miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Mesoleptus albolineatus
Mesoleptus albolineatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Psychotria schraderoides
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Mesoleptus albolineatus
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleptus
Friedrich von Brandenburg (1819–1892)
Friedrich Viktor Gustav Graf von Brandenburg (30 tháng 3 năm 1819 tại Potsdam – 3 tháng 8 năm 1892 tại Domanze) là một tướng lĩnh và nhà ngoại giao của Phổ, từng tham chiến trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866 và cuộc Chiến tranh Pháp-Đức năm 1870 – 1871. Sự nghiệp của ông có nhiều nét tương đồng với người anh song sinh của mình là Wilhelm von Brandenburg, cũng là một tướng lĩnh và nhà ngoại giao Phổ.
Cuộc đời và sự nghiệp
<div style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 0em; padding: 1em; border: solid darkgray 1px; font-size: 85%; background:#F5F5F5; max-width: 33%;"> Các cấp bậc
Friedrich là con trai của Thủ tướng Vương quốc Phổ Friedrich Wilhelm Graf von Brandenburg và là anh em sinh đôi của Wilhelm, người cũng theo đuổi sự nghiệp quân sự và trở thành tướng lĩnh.
Vào năm 1836, ông gia nhập Trung đoàn Cấm vệ quân và hoạt động trong trung đoàn này trong suốt 30 năm sau đó. Kể từ năm 1851, ông lãnh chức chỉ huy đại đội và trong cuộc tổng động viên quân đội năm 1859, ông được nhậm chức Tư lệnh cấp Trung đoàn. Từ năm 1861, bên cạnh chức vụ này, ông còn là sĩ quan hầu cận (Flügeladjudant) của Đức vua. Trên cương vị là tư lệnh cấp trung đoàn, ông đã tham chiến trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Ông chỉ tham gia chiến đấu trong trận Königgrätz – trận đánh quyết định của cuộc chiến vào ngày 3 tháng 7, và đã kéo quân đến Clum ngay kịp lúc để góp phần bẻ gãy cuộc phản công lớn cuối cùng của các lực lượng trừ bị Áo. Vì đóng góp của ông trong cuộc chiến tranh, ông được trao tặng Huân chương Vương miện. Sau khi cuộc chiến chấm dứt, ông được phong cấp Tư lệnh của Lữ đoàn Kỵ binh Cận vệ số 1 và được thăng quân hàm Thiếu tướng, đồng thời là Tướng À la suite của Đức vua.
Sau đó, ông tham chiến trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Vào năm 1872, ông được thăng cấp Trung tướng, vào năm 1873 ông là Tướng phụ tá của Hoàng đế và Quốc vương, rồi vào năm 1880 ông lên cấp bậc Thượng tướng Kỵ binh. Vào năm 1884, ông giải ngũ nhưng đồng thời vẫn tại chức Tướng phụ tá. Vào năm 1888, với cấp bậc Wirklicher Geheimer Rat, ông là công sứ của Phổ ở Brussel và Lisbon. Ông chỉ mất 4 tháng sau người anh sinh đôi của mình.
Phong tặng
Friedrich von Brandenburg đã được một số nước châu Âu tặng thưởng những huân chương như:
Liên kết ngoài
Thể loại:Tướng Phổ Thể loại:Người nhận Huân chương Đại bàng Đỏ hạng hai Thể loại:Người nhận Huân chương Vương miện Vương quốc Phổ hạng hai Thể loại:Người nhận Huân chương Hoàng gia Hohenzollern Thể loại:Người nhận Huân chương Thánh Anna Thể loại:Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ Thể loại:Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ Thể loại:Tướng Đức Thể loại:Sinh năm 1819 Thể loại:Mất năm 1892
Cneorane intermedia
Tham khảo
Thể loại:Cneorane
Pseudoxestia
Pseudoxestia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Noctuinae
Telipogon roseus
Telipogon roseus là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Garay miêu tả khoa học đầu tiên năm 1956.
Liên kết ngoài
Thể loại:Telipogon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1956
Selenia centrifasciata
Selenia centrifasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Selenia (Geometridae)
Kehinde Wiley
Kehinde Wiley (sinh năm 1977) là một họa sĩ vẽ chân dung sống ở thành phố New York, nổi tiếng với những bức tranh tự nhiên của người Mỹ gốc Phi. Tại triển lãm ở Bảo tàng Nghệ thuật Columbus, khi tổ chức một cuộc triển lãm tác phẩm của ông vào năm 2007, ông đã mô tả công việc của mình như sau: "Nhờ bức chân dung anh hùng của mình ông đã xây dựng được hình ảnh người thanh niên Mỹ gốc Phi trong văn hoá đương đại và khẳng định được vị thế của họ. Ông đã được ca ngợi vì đã giải quyết được vấn đề này"
Vào tháng 10 năm 2017, Wiley đã được giao nhiệm vụ sản xuất một bức chân dung của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama cho Phòng triển lãm Chân dung Quốc gia Smithsonian. Bức tranh này được công bố vào ngày 12 tháng 2 năm 2018. Ông và Amy Sherald là những nghệ sĩ da đen đầu tiên vẽ chân dung chính thức cho Tổng thống hoặc đệ nhất phu nhân cho Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia Wiley đã nhận được những lời chỉ trích liên quan đến việc ủy ​​thác cho bức chân dung tổng thống Obama, vì ông đã sản xuất hai biến thể vẽ tranh của Judith Beheading Holofernes, nơi Wiley mô tả phụ nữ Mỹ gốc Phi đang nắm giữ những người phụ nữ da trắng bị cắt đứt, mà Wiley nói là "chơi trên 'giết chết' điều trắng '
Ông được Tạp chí Time bình chọn và đưa vào danh sách 100 nhân vật ảnh hưởng nhất trên thế giới vào năm 2018.
Tiểu sử
Wiley sinh ra ở Los Angeles, California, Hoa Kỳ. Cha của ông là Yoruba đến từ Nigeria và mẹ của ông là người Mỹ gốc Phi. Khi còn là một đứa trẻ, mẹ anh đã ủng hộ sự quan tâm của anh đối với nghệ thuật và đăng ký cho ông vào học ở các lớp nghệ thuật sau giờ học chính. Ở tuổi 12, ông đã dành một thời gian ngắn tại một trường nghệ thuật ở Nga.
Wiley đã không lớn lên và sống cùng với cha mình, ở tuổi 20 ông đã đi du lịch đến Nigeria để khám phá nguồn gốc của mình. Wiley tốt nghiệp Học viện Nghệ thuật San Francisco năm 1999 và tốt nghiệp Đại học Yale, Trường Nghệ thuật vào năm 2001.
Sự nghiệp
Wiley thường tham khảo các bức tranh Old Masters cho tư thế của hình. Các bức tranh của Wiley thường làm mờ ranh giới giữa các phương thức đại diện truyền thống và hiện đại. Xuất hiện trong một chế độ thực tế - trong khi đưa ra các tham chiếu đến các bức tranh Old Master cụ thể — Wiley tạo ra sự kết hợp giữa các phong cách cổ, từ tiếng Pháp Rococo, kiến ​​trúc Hồi giáo và thiết kế dệt Tây Phi đến hip hop đô thị và "Biển bọt xanh" của Martha Stewart Nội thất màu swatch. Wiley lớn hơn một chút so với số liệu kích thước thật được mô tả theo cách anh hùng, vì tư thế của chúng bao hàm quyền lực và thức tỉnh tinh thần. Vai diễn nam tính của Wiley được lọc qua những tư thế quyền lực và tâm linh này.
Wiley của Napoleon Dẫn đầu quân Qua Alps (2005) được dựa trên Napoleon Crossing dãy núi Alps (1800) của Jacques-Louis David, thường được coi là một "kiệt tác", với một kỵ sĩ Phi mặc ngụy trang hiện đại và một khăn rằn. Wiley "điều tra nhận thức về màu đen và tạo ra một Olympus lai hiện đại, trong đó truyền thống được đầu tư với độ tin cậy đường phố mới".
Wiley đã có một hồi tưởng vào năm 2016 tại Bảo tàng Nghệ thuật Seattle. In May 2017, he had an exhibit, Trickster, at the Sean Kelly Gallery, New York City. The exhibit featured 11 paintings depicting contemporary black artists.
Wiley mở một studio ở Bắc Kinh, Trung Quốc năm 2006 để mướn người thêm nét vẽ trong các bức họa của mình. Vào tháng 5 năm 2017, anh đã có một cuộc triển lãm, Trickster, tại Sean Kelly Gallery, thành phố New York. Triển lãm có 11 bức tranh mô tả các nghệ sĩ da đen đương đại.
Bức tranh Judith Beheading Holofernes
Vào năm 2012, Wiley, người nổi tiếng với những người đàn ông vẽ tranh, trưng bày tác phẩm ở Bắc Kinh bao gồm nhiều bức tranh của phụ nữ. Tạp chí New York đã mô tả biến thể của ông về bức tranh của Judith Beheading Holofernes như đang đứng trong số những người còn lại, mô tả bức tranh mô tả: "một người phụ nữ da đen cao, thanh lịch trong một chiếc váy dài màu xanh. Một mặt, cô ấy cầm một con dao. khác, một đầu nữ brunette bị cắt đứt sạch ". Mô tả bức tranh Wiley nói: "Đó là một vở kịch về 'giết trắng'. Wiley trưng bày một bức tranh tương tự thứ hai cũng vào năm 2012. Nó cũng có một phụ nữ da đen cầm một con dao trong một tay và một người phụ nữ da trắng cắt đứt đầu trong tay khác., một câu chuyện về một nữ chém đầu một vị tướng nam. Wiley giải thích nhân vật nữ của Judith là một phụ nữ da đen hiện đại. Không rõ tại sao ông giải thích Holofernes là người da trắng và thay đổi tướng Holofernes bị chặt đầu từ nam sang nữ.
Chân dung Tổng thống Barack Obama
Vào tháng 10 năm 2017, Wiley đã được Barack Obama chọn để vẽ một bức chân dung chính thức của cựu tổng thống xuất hiện trong triển lãm " Chân dung của Tổng thống Mỹ" của Smithsonian. Bức tranh được công bố vào ngày 12 tháng 2 năm 2018, và mô tả Obama ngồi trên ghế dường như trôi nổi giữa tán lá..
Thành tích
Vào tháng 10 năm 2011, Wiley đã nhận được giải Nghệ sĩ của năm từ Hội Giáo viên nghệ thuật thành phố New York / Liên đoàn giáo viên Hoa Kỳ. Ông cũng nhận được giải thưởng Nghệ sĩ của năm của tạp chí Canteen. Hai bức tranh của Wiley đã được giới thiệu trên top 500 xe taxi thành phố New York vào đầu năm 2011 như là một sự hợp tác với Quỹ sản xuất nghệ thuật
Wiley là đặc trưng trong một thương mại trên Mỹ như là một nhân vật 2010 Honoree. Puma AG ủy thác cho Wiley vẽ bốn bức chân dung của các cầu thủ bóng đá châu Phi nổi bật. Các mẫu từ các bức tranh của ông được đưa vào thiết bị thể thao Puma. Bộ phim hoàn chỉnh, Legends of Unity: World Cup 2010, đã được trưng bày vào đầu năm 2010 tại Deitch Projects ở thành phố New York
Tác phẩm của ông được trưng bày tại Phòng triển lãm Chân dung Quốc gia như một phần của cuộc triển lãm Công nhận năm 2008. Kehinde Wiley: A New Republic một hồi tưởng tại Bảo tàng Mỹ thuật Virginia (Richmond, VA), vào mùa hè năm 2016 (tháng 6) 11 – 5 tháng 9) đã lắp ráp gần 60 bức tranh và tác phẩm điêu khắc của ông.
Đời tư
Ông được xác định là người đồng tính.
Liên kết ngoài
Thể loại:Time 100 năm 2018 Thể loại:Sinh năm 1977 Thể loại:Họa sĩ đương đại Mỹ gốc Phi Thể loại:Họa sĩ Mỹ thế kỷ 20 Thể loại:Nam họa sĩ Mỹ Thể loại:Họa sĩ Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Người Mỹ gốc Yoruba Thể loại:Người Mỹ gốc Phi LGBT Thể loại:Cựu sinh viên Viện Nghệ thuật San Francisco Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Yale Thể loại:Họa sĩ New York Thể loại:Nghệ sĩ Yoruba Thể loại:Họa sĩ chân dung Mỹ Thể loại:Nghệ sĩ đồng tính nam
Lysimachia reflexiloba
Lysimachia reflexiloba là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được Hand.-Mazz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lysimachia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1923
Mandaneta sudana
Tham khảo
Thể loại:Mandaneta Thể loại:Động vật được mô tả năm 1880
Pteris itatiajensis
Pteris itatiajensis là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Szyszył. in Wawra mô tả khoa học đầu tiên năm 1888. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
I Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1888 Thể loại:Unresolved names
Pteris itatiajensis
Mitromorpha melitensis
Mitromorpha melitensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitromorphidae, họ ốc cối.
Tham khảo
Thể loại:Mitromorpha Thể loại:Động vật được mô tả năm 1993
Ur, Pyrénées-Orientales
thumb|Ur Ur là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Ur nằm ở khu vực có độ cao trung bình 1250 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Pyrénées-Orientales
Juncus planifolius
Juncus planifolius là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1810 Thể loại:Thực vật New Zealand Thể loại:Thực vật Úc Thể loại:Thực vật Hawaii Thể loại:Thực vật Nam Mỹ
Anthrenus pygmaeus
Anthrenus pygmaeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Dejean miêu tả khoa học năm 1837.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Beutal
Beutal là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Doubs
Cneorane malaisei
Cneorane malaisei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1954.
Tham khảo
Thể loại:Cneorane
Uzunkaş, Yenişehir
Uzunkaş là một xã thuộc huyện Yenişehir, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 363 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Pseudoxylomoea
Pseudoxylomoea là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Hadeninae
Họ Cá voi mõm khoằm
Ziphiidae là một họ động vật có vú trong bộ Cetacea. Họ này được Gray miêu tả năm 1865.
Tham khảo
Họ Cá voi mõm khoằm Thể loại:Họ động vật
Aphrodisium subplicatum
Aphrodisium subplicatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Aphrodisium
Tithonia hondurensis
Tithonia hondurensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được La Duke miêu tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tithonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Mesoleptus alticola
Mesoleptus alticola là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleptus
Aspalathus potbergensis
Aspalathus potbergensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được R.Dahlgren miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aspalathus
Selenia centrilineata
Selenia centrilineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Selenia (Geometridae)
Xã Bear Creek, Quận Dickey, Bắc Dakota
Xã Bear Creek (Bear Creek Township) là một xã thuộc quận Dickey, tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 183 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Bắc Dakota Thể loại:Quận Dickey, North Dakota
Mazax ajax
Mazax ajax là một loài nhện trong họ Corinnidae.
Loài này thuộc chi Mazax. Mazax ajax được miêu tả năm 1969 bởi Reiskind.
Tham khảo
Thể loại:Mazax
Telipogon salinasiae
Telipogon salinasiae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Farfán & Moretz mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Huralikuppi, Savanur
Huralikuppi là một làng thuộc tehsil Savanur, huyện Haveri, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Haveri (huyện)
Saxifraga vayredana
Saxifraga vayredana là một loài thực vật có hoa trong họ Saxifragaceae. Loài này được Luizet miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Saxifraga Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Theages schausi
Theages schausi là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Theages
Pseudozalissa
Pseudozalissa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.
Tham khảo
Thể loại:Erebidae
Cneorane manipurana
Cneorane manipurana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1936.
Juncus polyanthemus
Juncus polyanthemus là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được Buchenau mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
Cneorane manipurana
Tham khảo
Thể loại:Cneorane
Urbanya
Urbanya là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Urbanya nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400 mét trên mực nước biển.
Anthrenus qinlingensis
Anthrenus qinlingensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Háva miêu tả khoa học năm 2004.
Urbanya
Tham khảo
Thể loại:Xã của Pyrénées-Orientales
Anthrenus qinlingensis
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Mitromorpha mediterranea
Mitromorpha mediterranea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitromorphidae, họ ốc cối.
Tham khảo
Thể loại:Mitromorpha Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001
Pteris izuensis
Pteris izuensis là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1965. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
I Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965 Thể loại:Unresolved names
Ga Yeomchang
Ga Yeomchang là ga đường sắt trên Tuyến 9 của Tàu điện ngầm Seoul.
Tham khảo
Yeomchang Thể loại:Quận Gangseo, Seoul Thể loại:Quận Yangcheon Thể loại:Nhà ga mở cửa vào 2009 Thể loại:Ga tàu điện ngầm ở quận Gangseo, Seoul
Barbados tại Thế vận hội
Barbados tham dự Thế vận hội Mùa hè lần đầu năm 1968, và đã liên tục gửi vận động viên (VĐV) tới các kỳ sau đó, trừ lần tẩy chay Thế vận hội Mùa hè 1980. Obadele Thompson là người đã mang về tấm huy chương duy nhất cho Barbados tính tới thời điểm này, huy chương đồng chạy 100 mét nam tại Thế vận hội Mùa hè 2000.
Barbados từng tham gia Olympic như một phần của Liên bang Tây Ấn vào năm 1960. Một VĐV Barbados là James Wedderburn đã thi đấu trong đội chạy tiếp sức 4 × 400 mét, góp công đoạt huy chương đồng.
Quốc gia này chưa từng tham gia Thế vận hội Mùa đông.
Liên kết ngoài
Thế vận hội
Mesoleptus ambiguus
Mesoleptus ambiguus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleptus
Selenia centripetala
Selenia centripetala là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.