cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chiến tranh Lạnh
Chiến tranh Liên Xô - Afghanistan
Đại hội đồng LHQ thông qua nghị quyết phản đối sự can thiệp của Liên Xô. Phương Tây coi cuộc tấn công của Liên Xô là hành vi "xâm lược", và Mỹ đã tuyên bố tẩy chay Thế vận hội 1980 tại Moscow. Đáp trả lại, Liên Xô cũng tuyên bố tẩy chay Thế vận hội mùa hè 1984 tại Los Angeles. Song trong khi đó, Ấn Độ, một đồng minh xã hội chủ nghĩa cánh tả thân cận của Liên Xô, lại đã ủng hộ chiến dịch của Liên Xô và cung cấp hỗ trợ tình báo và tiếp vận quan trọng cho quân đội Liên Xô. Trong các quốc gia Khối Warszawa, chỉ có România là chỉ trích Liên Xô. Liên Xô ban đầu lên kế hoạch để ổn định chính phủ dưới sự lãnh đạo mới của Karmal, và rút lui trong vòng sáu tháng hoặc một năm. Nhưng họ đã gặp phải sự phản kháng dữ dội từ các mujahideen và bị mắc kẹt trong một cuộc chiến đẫm máu kéo dài chín năm. Cái giá về quân sự cũng như về ngoại giao chẳng bao lâu là quá cao cho Liên Xô. Vì đó là một cuộc chiến tranh dai dẳng nó thỉnh thoảng được ví là cuộc "chiến tranh Việt Nam của Liên Xô" hay "cái bẫy gấu" bởi báo chí Phương Tây Năm 1989, Liên Xô rút quân về nước, trong khi chiến tranh giữa các phe phái ở Afganistan tiếp tục diễn ra. Vào ngày 27 tháng 4 năm 1992, chế độ Cộng sản Afghanistan chính thức bị lật đổ hẳn và Mujahideen lên nắm quyền.
Cuộc chiến đã có những tác động rất lớn đối với Liên bang Xô viết và thường được nhắc đến như là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự tan rã của Liên Xô vào năm 1991.
Campuchia và Khmer Đỏ
Từ 1975-1978, tin vào sự hậu thuẫn của chính quyền Trung Quốc, chính quyền Khmer Đỏ ở Campuchia đã nhiều lần tấn công vào vùng Tây Nam Việt Nam, tàn sát thường dân, đánh phá các cơ sở kinh tế và quân sự dọc biên giới với mục đích làm kiệt quệ đối phương. Họ đã bị chính quyền và quân đội Việt Nam đổ quân đánh bại năm 1979 và lập nhà nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia và đưa Hun Sen lên làm thủ tướng.
Dù đã bị đánh sụp, Khmer Đỏ vẫn được hậu thuẫn bởi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Hoa Kỳ, vì muốn cô lập nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam lúc đó đang được Liên Xô hỗ trợ. Trong giai đoạn 1979-1988, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cùng với Mỹ và Thái Lan, vào thời kì mặn nồng nhất của quan hệ Trung-Mỹ, đã cung cấp vũ khí, thông tin tình báo và căn cứ để tiếp tế cũng như cung cấp nơi trú ẩn cho bính lính Khmer Đỏ. Khmer Đỏ tiến hành các hoạt động buôn lậu gỗ và đá quý, nhận hỗ trợ quân sự từ Trung Quốc, Mỹ thông qua quân đội Thái. Tổng cộng, theo cựu tổng thống Lý Quang Diệu, trong khoảng thời gian một thập kỷ, Khmer Đỏ nhận được hỗ trợ từ khối ASEAN, Mỹ và Trung Quốc khoảng 1,3 tỷ dollar.
Tổ chức cứu trợ khẩn cấp Campuchia của Mỹ, dựa vào đại sứ quán Mỹ tại Bangkok, đã nuôi dưỡng và hỗ trợ Khmer đỏ để tiếp tục chống lại chính phủ mới của Campuchia do Việt Nam hậu thuẫn. Dưới sức ép của Mỹ, Chương trình Lương thực thế giới đã cung cấp lương thực cho 20.000 đến 40.000 lính Khmer đỏ. Suốt một thập kỷ sau đó, cơ quan tình báo quân đội Mỹ đã giúp Khmer đỏ do thám qua vệ tinh, đồng thời các lực lượng đặc nhiệm của Mỹ và Anh hướng dẫn quân Khmer đỏ đặt hàng triệu quả mìn bộ binh khắp miền Tây Campuchia
Dù bị lật đổ, Khmer Đỏ tiếp tục giữ ghế tại Liên Hợp Quốc, đại diện bởi Thiounn Prasith. Các chính phủ phương Tây tiếp tục ủng hộ Khmer Đỏ tại Liên hiệp quốc và bỏ phiếu ủng hộ Khmer Đỏ giữ ghế tại đây Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng dùng quyền của mình ở Liên Hiệp quốc để giữ ghế đại diện cho Khmer Đỏ, nên dù chỉ còn là một nhóm du kích trong rừng nhưng Khmer Đỏ lại được coi là đại diện hợp pháp duy nhất của người dân Campuchia. Dù Việt Nam đề nghị rút quân để đổi lại một thỏa thuận chính trị nhằm loại trừ việc Khmer Đỏ quay trở lại nắm quyền lực, nhưng ASEAN, Trung Quốc và Hoa Kỳ coi điều này là không thể chấp nhận được.
Các nhóm phiến quân Contras
Thuật ngữ Contras là hàng loạt nhóm vũ trang cánh hữu được Hoa Kỳ hỗ trợ tài chính và vũ khí, hoạt động từ năm 1979 đến đầu thập niên 1990. Các nhóm này hoạt động chống lại chính quyền hội đồng Tái Thiết Dân tộc Nicaragua của Đảng Sandinista cánh tả theo chủ nghĩa xã hội. Chính quyền Sandinista nhận được sự hậu thuẫn từ Liên Xô và Cuba. Trong số các nhóm contra tại Nicaragua, nhóm Lực lượng dân chủ Nicaragua (FDN) nổi lên như là nhóm lớn nhất.
Từ giai đoạn ban đầu, các nhóm Contras nhận được hỗ trợ tài chính và quân sự từ Chính phủ Hoa Kỳ, và sức mạnh quân sự của họ phụ thuộc vào sự hỗ trợ này. Sau khi Quốc hội Hoa Kỳ thông qua việc cấm hỗ trợ, chính quyền của Tổng thống Reagan vẫn tiếp tục âm thầm hỗ trợ contras. Các hành vi âm thầm hỗ trợ này đã lên đến đỉnh điểm trong vụ Iran-Contra.
Trong cuộc chiến chống lại Chính phủ Nicaragua, lực lượng Contras đã có hàng loạt hành động vi phạm nhân quyền và sử dụng các chiến thuật khủng bố,   thực hiện hơn 1300 cuộc tấn công khủng bố. Các hoạt động trên được thực hiện một cách có hệ thống theo chiến lược của lực lượng này. Những người ủng hộ quân Contras đã cố gắng che giấu các hoạt động này, nhất là chính phủ Hoa Kỳ khi đó đã thực hiện một chiến dịch tuyên truyền nhằm để công chúng có thiện cảm hơn đối với lực lượng contras.
Năm 1986, tại Mỹ xảy ra vụ bê bối Contragate. Scandal này có dính líu tới các quan chức cao cấp của Mỹ, họ bí mật bán vũ khí cho Iran trong khi quốc hội Mỹ đã có lệnh cấm xuất khẩu vũ khí cho Iran. Kế hoạch ấy được bịa ra dưới một câu chuyện khác nhằm bảo đảm việc phóng thích tù nhân Mỹ tại Iran, khiến dư luận Mỹ phẫn nộ. Tiền kiếm được trong đợt buôn bán sau đó đã được Mỹ bí mật dùng để tài trợ cho các nhóm phiến quân Contras ở Nicaragua. 11 thành viên của chính quyền Tổng thống Mỹ Reagan đã bị kết án sau một loạt các cáo buộc liên quan đến vụ bê bối này.
Mỹ xâm lược Grenada
Cuộc tấn công Grenada hay còn gọi là chiến dịch Urgent Fury là cuộc xâm lược của Mỹ vào Grenada năm 1983. Grenada là một quốc đảo Caribbean với 91.000 dân, nằm cách Venezuela 160 km (100 dặm) về phía bắc. Năm 1983, một chính phủ cánh tả được thành lập ở Grenada, và được Cuba ủng hộ.
Vào ngày 25/10/1983, Mỹ cùng với các đồng minh trong Lực lượng phòng vệ Đông Caribe xâm chiếm Grenada. Hoa Kỳ đã biện minh cho vụ xâm lược bằng một loạt các lý lẽ, mặc dù Liên Hợp Quốc, Canada và Anh Quốc coi hành động này là một sự vi phạm chưa từng thấy luật pháp quốc tế. Tương quan 2 bên khá chênh lệch, quân Mỹ có khoảng 7300 quân và có sự yểm trợ của lực lượng Không quân Hải quân Mỹ, ngoài ra còn có binh lính của một số nước đồng minh của Mỹ trong khu vực Caribe như Barbados, Jamaica trong khi đó Grenada chỉ có 1200 quân, trong đó có khoảng 900 quân tới từ Cuba và một số cố vấn quân sự tới từ các nước thuộc khối XHCN: Liên Xô, Đông Đức, Bắc Triều Tiên.
Trong cuộc tấn công, lực lượng Hoa Kỳ chỉ gặp phải sự kháng cự vừa phải của một lực lượng nhỏ quân đội Cuba và Grenada. Tổng cộng có 19 lính Mỹ thiệt mạng và 116 người bị thương, 3 trực thăng bị rơi. Phía Grenada có 45 người chết, 337 người bị thương, ngoài ra còn có 24 người Cuba thiệt mạng. Bên cạnh những tổn thất quân sự, 24 thường dân Grenada thiệt mạng, trong đó có 18 người thiệt mạng do Không quân Mỹ ném bom trúng một bệnh viện tâm thần ở Grenada.
Kết quả của cuộc tấn công này là chiến thắng dành cho Mỹ sau vài tuần, lập nên một chính phủ mới thân Mỹ cho Grenada.
Chấm dứt Chiến tranh Lạnh (1985–1991)
nhỏ|phải|Mikhail Gorbachev và Ronald Reagan ký [[Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung|Hiệp ước các Lực lượng Hạt nhân Tầm trung tại Nhà Trắng, 1987]]
Những cuộc cải tổ của Gorbachev
Tới khi Mikhail Gorbachev là người khá trẻ lên làm Tổng bí thư năm 1985, nền kinh tế Liên Xô đang ở trong tình trạng trì trệ và phải đối mặt với sự giảm sút mạnh từ nguồn thu ngoại tệ nước ngoài vì sự sụt giá dầu mỏ trong thập niên 1980. Những vấn đề này khiến Gorbachev đầu tư vào các biện pháp nhằm khôi phục đất nước đang trì trệ.
Một sự khỏi đầu không hiệu quả đã dẫn tới kết luận rằng những thay đổi cơ cấu mạnh hơn là cần thiết vào tháng 6 năm 1987 Gorbachev thông báo một kế hoạch cải cách kinh tế được gọi là perestroika, hay tái cơ cấu. Perestroika giảm bớt hệ thống sản xuất theo hạn ngạch, cho phép sự sở hữu tư nhân với các doanh nghiệp và mở đường cho đầu tư nước ngoài. Các biện pháp đó có mục đích tái định hướng các nguồn tài nguyên quốc gia từ những cam kết quân sự đắt giá thời Chiến tranh Lạnh sang những khu vực công cộng có hiệu quả lớn hơn.
Dù có thái độ hoài nghi ban đầu ở phương Tây, nhà lãnh đạo mới của Liên Xô đã chứng minh sự kiên quyết đảo ngược điều kiện kinh tế đang xấu đi của Liên Xô thay vì tiếp tục cuộc chạy đua vũ trang với phương Tây. Một phần là một cách để chống sự đối lập bên trong với những cuộc cải cách của mình, Gorbachev đồng thời đưa ra glasnost, hay mở cửa, tăng cường tự do cho báo chí và sự minh bạch hoá các định chế nhà nước. Glasnost có mục đích làm giảm tham nhũng ở trên thượng tầng Đảng Cộng sản và giảm bớt sự lạm dụng quyền lực bên trong Uỷ ban Trung ương. Glasnost cũng cho phép sự tăng cường tiếp xúc giữa các công dân Liên Xô và thế giới phương Tây, đặc biệt với Hoa Kỳ, góp phần vào việc đẩy nhanh sự giảm căng thẳng giữa hai nước.
Sự tan băng trong mối quan hệ
Trước những nhượng bộ về quân sự và chính trị của Kremlin, Reagan đồng ý tại lập các cuộc đàm phán về các vấn đề kinh tế và giảm mức độ chạy đua vũ trang. Cuộc đàm phán đầu tiên được tổ chức vào tháng 11 năm 1985 tại Geneva, Thuỵ Sĩ. Ở một cuộc gặp, hai nhà lãnh đạo, chỉ với một người phiên dịch tháp tùng, đã đồng ý về nguyên tắc giảm bớt 50% kho vũ khí hạt nhân của mỗi nước.
Một Hội nghị thượng đỉnh Reykjavík thứ hai được tổ chức tại Iceland. Những cuộc đàm phán diễn ra tốt đẹp cho tới khi sự tập trung chuyển sang đề xuất của Reagan về Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược, mà Gorbachev muốn bị loại bỏ: Reagan đã từ chối. Những cuộc đàm phán thất bại, nhưng một cuộc họp thượng đỉnh thứ ba năm 1987 đã dẫn tới một bước đột phá với việc ký kết Hiệp ước các Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF). Hiệp ước INF loại bỏ mọi loại vũ khí hạt nhân, được phóng từ tên lửa đạn đạo mặt đất và tên lửa hành trình với tầm bắn trong khoảng 500 tới 5,500 kilômét (300 tới 3,400 dặm) và cơ sở hạ tầng phục vụ nó. Hiệp ước INF được Mỹ và Liên Xô ký kết ngày 8/12/1987 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/1988.
Căng thẳng Đông-Tây nhanh chóng giảm xuống từ giữa cho tới cuối thập niên 1980, ở mức thấp nhất tại cuộc họp thượng đỉnh cuối cùng tại Moskva năm 1989, khi Gorbachev và George H. W. Bush ký hiệp ước kiểm soát vũ khí START I. Trong năm tiếp sau mọi điều trở nên rõ ràng với người Liên Xô rằng các khoản trợ cấp dầu mỏ và khí đốt, cùng với chi phí cho việc duy trì một quân đội to lớn, là cái phễu khổng lồ làm thất thoát đi các nguồn tài nguyên kinh tế. Ngoài ra, ưu thế an ninh của một vùng đệm đã được công nhận là không thích hợp và người Liên Xô chính thức tuyên bố rằng họ không còn can thiệp vào công việc của các quốc gia đồng minh ở Đông Âu nữa.
Năm 1989, các lực lượng Liên Xô rút khỏi Afghanistan và tới năm 1990 Gorbachev đồng ý với việc thống nhất nước Đức, khả năng thay thế duy nhất là một kịch bản kiểu vụ Thiên An Môn. Khi bức tường Berlin bị phá bỏ, ý tưởng "Ngôi nhà Chung châu Âu" của Gorbachev bắt đầu thành hình.
Ngày 3 tháng 12 năm 1989, Gorbachev và người kế tục Reagan, George H. W. Bush, tuyên bố cuộc Chiến tranh Lạnh đã chấm dứt tại Hội nghị thượng đỉnh Malta; một năm sau, hai đối thủ cũ là các đối tác trong cuộc Chiến tranh vùng Vịnh chống lại đồng minh lâu đời của Liên Xô là Iraq. nhỏ|325x325px|[[Bức tường Berlin sụp đổ vào năm 1989. Bức tường được xây vào năm 1961 để ngăn chặn người di cư trái phép từ Đông Đức sang Tây Berlin. Nó là một biểu tượng của Chiến tranh Lạnh và sụp đổ vào năm 1989 đánh dấu cho giai đoạn cuối của Chiến tranh Lạnh.]]
Sự khủng hoảng của hệ thống Xô viết
Tới năm 1989, hệ thống liên minh của Liên Xô đã trên bờ vực sụp đổ, và không có sự hỗ trợ quân sự của Liên Xô, các lãnh đạo đảng cộng sản tại các nhà nước thuộc Khối hiệp ước Warsaw dần mất quyền lực. Ở chính bên trong Liên Xô, glasnost đã làm yếu đi các liên kết giữ chặt Liên bang Xô viết và tới tháng 2 năm 1990, với sự giải tán Liên Xô đang dần hiện ra, Đảng Cộng sản đã đánh mất quyền lãnh đạo đất nước kéo dài 73 năm của mình.
Cùng lúc ấy, các tuyên bố bất đồng, đòi ly khai với nhà nước trung ương được cho phép bởi glasnost và sự gia tăng "vấn đề tính chất quốc gia" dần khiến các nước cộng hoà tạo thành Liên bang Xô viết tuyên bố tự trị khỏi Moskva, với việc các quốc gia vùng Baltic rút lui hoàn toàn khỏi Liên Xô. Làn sóng cách mạng năm 1989 quét qua khắp Trung và Đông Âu đã lật đổ các nhà nước cộng sản kiểu Liên Xô, như Ba Lan, Hungary, Tiệp Khắc và Bulgaria, Romania là nước duy nhất thuộc Khối Đông Âu lật đổ chính quyền theo cách bạo lực và đã hành quyết vị lãnh đạo nhà nước.
Liên Xô tan rã
Thái độ thoải mái của Gorbachev với Đông Âu ban đầu không có trên lãnh thổ Liên Xô, thậm chí Tổng thống Mỹ George Bush, người cố gắng duy trì các quan hệ thân thiện, cũng lên án các vụ giết hại vào tháng 1 năm 1991 tại Latvia và Lithuania, cảnh báo riêng rằng các mối quan hệ kinh tế có thể bị đóng băng nếu tình trạng bạo lực tiếp diễn. Liên bang Xô viết đã bị suy yếu thật sự sau một đảo chính thất bại và số lượng ngày càng tăng các nước cộng hoà Xô viết, đặc biệt là Nga, đã từng đe doạ ly khai khỏi Liên Xô, tuyên bố giải thể nó vào ngày 25 tháng 12 năm 1991. . Khi đó, Tổng thống Hoa Kỳ George H.W. Bush đã bày tỏ cảm xúc sung sướng của mình khi Liên Xô tan rã: "Sự kiện vĩ đại nhất từng diễn ra trên thế giới trong suốt cuộc đời của tôi, trong toàn bộ cuộc đời của mỗi chúng ta, chính là sự kiện này đây: Nhờ vào ân sủng của Thiên Chúa, nước Mỹ đã chiến thắng cuộc Chiến tranh Lạnh". Với việc Liên Xô sụp đổ, Hoa Kỳ trở thành siêu cường duy nhất còn tồn tại trên thế giới.
Di sản
phải|nhỏ|300px|Sự thành lập [[Cộng đồng các Quốc gia Độc lập|Cộng đồng các quốc gia độc lập, sự chính thức chấm dứt của Liên bang Xô viết]] Được thành lập ngày 21 tháng 12 năm 1991, Cộng đồng các quốc gia độc lập được coi là thực thể kế tục của Liên Xô nhưng theo các lãnh đạo Nga mục tiêu của nó là "cho phép một cuộc hôn nhân văn minh" giữa các nước cộng hoà xô viết và liên kết chúng vào một liên minh lỏng lẻo.
Di sản của cuộc Chiến tranh Lạnh tiếp tục ảnh hưởng tới các vấn đề thế giới. Sau sự giải tán Liên Xô, thế giới thời hậu Chiến tranh Lạnh bị đa số mọi người coi là đơn cực, với Hoa Kỳ là siêu cường duy nhất. Chiến tranh Lạnh đã định nghĩa vai trò chính trị của Hoa Kỳ trên thế giới thời hậu Thế chiến II: tới năm 1989 Hoa Kỳ có các liên minh quân sự với 50 quốc gia, và có 1.5 triệu quân đồn trú ở nước ngoài tại 117 quốc gia. Chiến tranh Lạnh cũng đã định chế hoá một cam kết quốc tế với một nền công nghiệp quân sự và chi tiêu cho khoa học quân sự to lớn và thường xuyên.
Chi phí quân sự của Hoa Kỳ trong những năm Chiến tranh Lạnh được ước tính là khoảng 8 nghìn tỉ USD (thời giá 2002), trong khi gần 100.000 người Mỹ thiệt mạng trong Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Việt Nam. Dù sự thiệt hại nhân mạng của binh sĩ Liên Xô là ít hơn Mỹ rất nhiều, phần trăm trong Tổng sản lượng kinh tế của Liên Xô chi cho cuộc chiến lớn hơn nhiều so với Mỹ.
Ngoài sự thiệt mạng của những binh sĩ mặc quân phục, hàng triệu người đã chết trong các cuộc chiến tranh ủy nhiệm của các siêu cường trên khắp thế giới, đáng kể nhất là tại Đông Nam Á. Đa số các cuộc chiến tranh ủy nhiệm và các khoản viện trợ cho các cuộc xung đột địa phương đã chấm dứt cùng với Chiến tranh Lạnh, những cuộc chiến tranh giữa các quốc gia, các cuộc chiến tranh sắc tộc, các cuộc chiến tranh cách mạng, cũng như số người tị nạn và những người phải rời bỏ nhà cửa trong các cuộc khủng hoảng đã giảm mạnh ở những năm sau cuộc Chiến tranh Lạnh.
Không một huy chương chiến dịch riêng biệt nào đã được tạo ra cho cuộc Chiến tranh Lạnh, tuy nhiên, vào năm 1998, Quốc hội Hoa Kỳ đã cấp Chứng nhận Ghi công thời Chiến tranh Lạnh "cho mọi thành viên các lực lượng vũ trang và những nhân viên dân sự của chính phủ liên bang đã phục vụ trung thành và xứng đáng Hợp chúng quốc Hoa Kỳ ở bất kỳ thời điểm nào trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, được định nghĩa là từ ngày 2 tháng 9 năm 1945 tới ngày 26 tháng 12 năm 1991."
Tuy nhiên, di sản của cuộc Chiến tranh Lạnh không phải luôn dễ dàng bị xoá bỏ, bởi nhiều căng thẳng kinh tế và xã hội đã bị khai thác làm lý do cho cuộc cạnh tranh thời Chiến tranh Lạnh ở nhiều nơi thuộc Thế giới thứ ba vẫn còn sâu sắc. Sự tan rã quyền quản lý nhà nước ở một số khu vực trước kia thuộc các chính phủ cộng sản chủ nghĩa đã tạo ra các cuộc xung đột dân sự và sắc tộc mới, đặc biệt là tại Nam Tư cũ. Ở Đông Âu, sự kết thúc Chiến tranh Lạnh đã dẫn tới một thời kỳ tăng trưởng kinh tế và một sự tăng trưởng mạnh chủ nghĩa tự do, trong khi ở nhiều nơi khác trên thế giới, như Afghanistan, độc lập đi liền với sự phá sản nhà nước.
Theo sử gia Geoffrey Roberts, trên bình diện thế giới, sự sụp đổ của Liên Xô khiến phương Tây không còn một đối trọng đủ mạnh mẽ, thế giới ngày nay vẫn còn xa mới có thể gọi là an toàn. Theo tiến sĩ Marcus Papadopoulos, một chuyên gia về Nga, việc Liên Xô sụp đổ khiến cho sự can thiệp của Mỹ và phương Tây vào công việc nội bộ của các nước tăng mạnh, với các vi phạm luật pháp quốc tế ở mức độ chưa từng thấy. Nếu Liên Xô còn tồn tại thì những cuộc chiến tranh của phương Tây tấn công Nam Tư, Iraq, Libya, Syria... sự trỗi dậy của chủ nghĩa khủng bố và Hồi giáo cực đoan sẽ không bao giờ xảy ra.
Đánh giá
Ngay khi thuật ngữ "Chiến tranh Lạnh" trở nên phổ thông trong việc đề cập tới những căng thẳng thời hậu chiến giữa Hoa Kỳ và Liên bang Xô viết, việc giải thích quá trình và các nguyên nhân cuộc xung đột đã là nguồn gốc của một cuộc tranh cãi dữ dội giữa các nhà sử học, các nhà khoa học chính trị và các nhà báo. Đặc biệt, các nhà sử học có sự bất đồng lớn với việc quy trách nhiệm cho ai về sự tan vỡ quan hệ Liên Xô-Hoa Kỳ sau Thế chiến II; và liệu cuộc xung đột giữa hai siêu cường là không thể tránh khỏi, hay có thể tránh được. Các nhà sử học cũng không đồng ý về việc chính xác cuộc Chiến tranh Lạnh là gì, các nguồn gốc cuộc xung đột là gì, và làm sao để gỡ rối các hình mẫu hành động và phản ứng giữa hai bên.
Dù những giải thích về nguồn gốc cuộc xung đột trong các cuộc tranh luận hàn lâm là phức tạp và trái ngược, nhiều trường phái tư tưởng chính về chủ đề có thể được xác định. Các nhà sử học thường nói về ba cách tiếp cận khác nhau tới việc nghiên cứu Chiến tranh Lạnh: các tường thuật "chính thống", "xét lại", và "hậu xét lại".
Những tường thuật "chính thống" ở phương Tây áp đặt trách nhiệm về cuộc Chiến tranh Lạnh cho Liên Xô và sự mở rộng của nó vào Đông Âu. Các tác giả "xét lại" quy nhiều trách nhiệm về việc làm tan vỡ hoà bình thời hậu chiến cho Hoa Kỳ, viện dẫn một loạt nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm cô lập và đe doạ Liên Xô từ trước khi Thế chiến II chấm dứt. Những người theo phái "hậu xét lại" xem xét các sự kiện của Chiến tranh Lạnh dưới nhiều góc độ hơn, và cố gắng cân bằng hơn trong việc xác định điều gì đã xảy ra trong Chiến tranh Lạnh. Đa số việc chép sử về Chiến tranh Lạnh sử dụng hai hay thậm chí cả ba tiêu chí lớn đó.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xung đột thế kỷ 20 Thể loại:Xung đột toàn cầu Thể loại:Quan hệ quốc tế Lạnh Lạnh Thể loại:Quan hệ Hoa Kỳ-Liên Xô Thể loại:Hậu Thế chiến thứ hai Thể loại:Cạnh tranh địa chính trị Lạnh Lạnh Thể loại:Lịch sử NATO Thể loại:Thời đại lịch sử
Carallia calophylloidea
Carallia calophylloidea là một loài thực vật có hoa trong họ Rhizophoraceae. Loài này được Ding Hou mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Anthemis austriaca
Liên kết ngoài
Thể loại:Anthemis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1778
Carallia calophylloidea
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1958
Izumo no Okuni
Thời trẻ tuổi
Okuni lớn lên ở gần đền Izumo, nơi cha bà làm thợ mộc, vài người trong gia đình cũng làm việc ở đó. Cuối cùng Okuni cũng vào đền với tư cách một miko, bà nổi tiếng không chỉ vì múa đẹp, diễn giỏi mà còn cả sắc đẹp của mình nữa. Theo phong tục thời kỳ đó, pháp sư, ‘'miko'' và những người khác luôn muốn cống hiến cho đền thờ, và được gửi tới Kyoto để biểu diễn các điệu múa và bài hát linh thiêng.
Trong những màn trình diễn ở Kyoto, bà nổi danh về những sự cách tân của mình: điệu múa nembutsu, để ngợi ca Phật A Di Đà, thường được biết đến vì vẻ đẹp đầy nhục cảm và có những ám chỉ bóng gió về tình dục. Giữa nó và những điệu múa và vở kịch, bà thu được rất nhiều sự chú ý và bắt đầu cuốn hút được lượng khán giả rất lớn đến xem mình biểu diễn. Cuối cùng, bà bị gọi lại đền thờ, nhưng bà không quan tâm, mặc dù vẫn đều đặn gửi tiền về.
Sáng tạo ra Kabuki
Mặc dù bà yêu cầu các nam diễn viên đóng vai nữ và ngược lại nhưng chính bà lại đóng vai của cả hai phái. Đặc biệt, bà nổi tiếng nhất với vai samurai và cha sứ.
Rốt cuộc, với sự tài trợ của Ujisato Sanzaburō, người ủng hộ Okuni về phương diện tài chính cũng như nghệ thuật, kabuki chính thức trở thành một môn kịch. Về mặt cá nhân, người ta nói rằng, Sanzaburō là người tình của Okuni, mặc dù họ không kết hôn. Sau khi ông chết, bà lại tiếp tục mà không có ông, tiếp tục kết hợp giữa kịch nghệ với âm nhạc và các điệu múa. Sau cùng, sự nổi tiếng của bà và đoàn kịch kabuki đã lan rộng khắp nước Nhật.
Những năm sau đó
nhỏ|phải|200px|Một [[kabukimono cầm một thanh katana và Cây thập giá.]] Okuni nghỉ hưu năm 1610, sau đó bà biến mất. Có rất nhiều người đã bắt chước kịch kabuki. Đặc biệt, nhà chứa còn tổ chức các buổi diễn này để làm vui thích những vị khách giàu có, cũng như tiếp nhận những gái điếm có tài múa hát và diễn xuất. Cuối cùng, vì sự phản đối kịch liệt của công chúng, shogun Tokugawa Ieyasu cấm phụ nữ diễn xuất kabuki, một quy tắc vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
Có vài thuyết về năm bà qua đời, có người nói năm 1613, số khác lại cho rằng con số 1658 mới chính xác.
Okuni trong văn hóa đại chúng
phải|200 px|nhỏ|Hình Okuni trong video game [[Samurai Warriors 2 của Koei.]] Không giống như vài trò của bà trong lịch sử, sự xuất hiện của bà trong văn chương thường là một betsushikime (別式女), một chiến binh tài giỏi với vũ khí và ma thuật.
Liên kết ngoài
Thể loại:Giải trí Nhật Bản Thể loại:Lịch sử nhà hát Thể loại:Nhà viết kịch Nhật Bản Thể loại:Thần đạo Thể loại:Kabuki Thể loại:Diễn viên thế kỷ 17 Thể loại:Lịch sử sân khấu
Uapaca ferrarii
Uapaca ferrarii là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được De Wild. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1927.
Liên kết ngoài
Thể loại:Uapaca Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1927
Leioproctus macrodontus
Leioproctus macrodontus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1935.
Tham khảo
Thể loại:Leioproctus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1935
Ibn Khaldun
Ibn Khaldūn hay Ibn Khaldoun (tên đầy đủ, أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, Abū Zayd ‘Abdu r-Raḥman bin Muḥammad bin Khaldūn Al-Hadrami, (ngày 27 tháng 5 năm 1332/732 AH - ngày 19 tháng 3 năm 1406/808 AH) là một nhà thông thái Bắc Phi - nhà thiên văn học, nhà kinh tế học, sử gia, học giả Islamic, nhà thần học Islamic, hafiz, luật gia, luật sư, nhà toán học, nhà chiến lược quân sự, nhà dinh dưỡng học, triết gia, nhà khoa học xã hội và nhà chính trị sinh ở Bắc Phi nay là Tunisia. Bố mẹ ông là người Ba Tư Ông được xem là người tiên phong trong một số lĩnh vực khoa học xã hội: nhân khẩu học, lịch sử văn hóa, thuật chép sử, lịch sử triết học, và xã hội học.    Ông cũng được xem là một trong những người tiên phong trong lĩnh vực kinh tế học hiện đại,  cùng với học giả - triết gia người Ấn Độ Chanakya. Ngoài ra, Ibn Khaldun còn được xem là cha đẻ của một số chuyên ngành khác, và các chuyên ngành thuộc khoa học xã hội, tiên đoán trước một số yếu tố xuất hiện các chuyên ngành vài thế kỷ ở phương Tây. Ông nổi tiếng với tác phẩm Muqaddimah (hay Prolegomenon ở phương Tây), là quyển sách đầu tiên của ông về lịch sử toàn cầu, Kitab al-Ibar.
Khác
Thể loại:Sinh năm 1332 Thể loại:Mất năm 1406 Thể loại:Người Berber Thể loại:Nhà tư tưởng Ả Rập Thể loại:Sử gia Ả Rập Thể loại:Sử gia thế kỷ 14 Thể loại:Tự truyện Thể loại:Học thuyết lịch sử Thể loại:Học giả Berber Thể loại:Sử gia Berber Thể loại:Nhà kinh tế học Tunisia Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình Thể loại:Nhà nhân chủng học Thể loại:Người viết tự truyện Thể loại:Nhà văn toàn cầu hóa Thể loại:Nhà thần học Hồi giáo
Erpodium schimperi
Erpodium schimperi là một loài rêu trong họ Erpodiaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1887.
Liên kết ngoài
Thể loại:Erpodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1887
Công nữ Ngọc Hoa
Công nữ Ngọc Hoa (chữ Hán: 公女玉華; ? - 1645), còn gọi là Ngọc Hoa công chúa (玉華公主), là một công nữ dưới thời các Chúa Nguyễn, được biết đến là con gái nuôi của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, sau được gả cho Araki Soutaro (Hoang Mộc Tông Thái Lang; 荒木宗太郎) của Nhật Bản.
Câu chuyện về hai người trở thành 1 truyền kì nổi tiếng ở Nagasaki.
Câu chuyện
Một năm sau, bà theo chồng về Nhật, 15 năm sau, ông Araki mất, Ngọc Hoa vẫn tiếp tục làm công việc sổ sách kế toán ở cơ sở kinh doanh của chồng. Bà cũng đã làm hết sức để hỗ trợ cho các thương nhân tại vùng Nagasaki, chủ yếu ở việc thúc đẩy mối quan hệ buôn bán với triều đình nhà Nguyễn. Bà sống 26 năm và mất năm 1645, chôn cất trong chùa Daionji tại Nagasaki.
Vai trò của công nữ Ngọc Hoa quan trọng đến mức sau thời điểm 1645, khi bà mất, việc giao thương buôn bán giữa hai quốc gia đã bị gián đoạn suốt một thời gian rất dài mới được nối lại.
Tập san Đô thành hiếu cổ của người Pháp xuất bản vào năm 1920 có nhắc đến những người Nhật đầu tiên ở Đông Dương, trong đó có đoạn: “Trong số chủ tàu buôn Nhật Bản giao thương với Đông Dương vào thế kỷ 17, đặc biệt ghi nhận hai người trong số họ đã buôn bán với An Nam là Araki Sotaro và Shichirôbei Eikechi."
Vào năm 1620, Araki kết hôn với một tiểu thư thuộc hoàng gia.
Trong tài liệu của Hội hữu nghị Nagasaki-Việt Nam, dựa trên nghiên cứu của GS Iwao Seiichi ghi nhận: “ Năm 1619 tại nơi mà hiện nay gọi là Huế, ông (Araki) gặp gỡ với một người con gái đẹp thuộc dòng bên ngoại được vua An Nam nhận làm con nuôi và kết hôn với cô ta. Ông là người Nhật đầu tiên kết hôn với người nước ngoài và trở về Nhật với một công nữ con vua, cho dù chỉ là con nuôi."
Như vậy mọi sự đã sáng tỏ, công nữ Ngọc Hoa là bà con bên ngoại của chúa Sãi là dòng họ Mạc, tức bản thân trước đó cũng thuộc dòng dõi của vua chúa. Bà đã được chúa Sãi yêu quý nhận làm con nuôi rồi sau đó gả cho Araki. Người Nhật buôn bán tại Hội An nên họ xem chúa Sãi là vua An Nam.
Xưng vị
Đến Nhật Bản, cô được gọi là Wakaku (Vương Gia Cửu; 王加久; わかく) hoặc Wakakutome (Vương Gia Cửu Hộ Mại; 王加久戸売; わかくとめ). Trước cổng nghĩa trang TP Nagasaki, chính quyền Nhật đã dựng một tấm bảng lớn ghi tiểu sử ông Araki Sotaro và vợ, trong đó có đoạn ghi: “Vương Gia Cửu, một người con gái bà con bên ngoại của quốc vương An Nam”.
Ngoài ra cô cũng được gọi một cái tên thông dụng khác là Anio (アニオーさん). Có một cách diễn giải rằng, đây là một phiên âm của từ A Nương (阿娘), lại có thuyết rằng do cô hay gọi chồng mình bằng anh, dần chuyển âm sang tiếng Nhật. Ngoài ra, do thân phận cao quý, cô còn được gọi một cách cung kính là Anio-hime (アニオー姫).
Di sản
Ngày 13 tháng 2 năm 2004, tên Công nữ Ngọc Hoa được dùng để đặt tên đường tại phố cổ Hội An. Tuyến đường từ điểm đầu là kênh Chùa Cầu đến ngã ba Hùng Vương - Trần Hưng Đạo ở khu vực quảng trường Sông Hoài (dài 300 m).
Hiện nay, Viện Bảo tàng nghệ thuật Nagasaki vẫn lưu giữ chiếc gương soi của Công nữ Ngọc Hoa. Lễ hội Okunchi mở hằng năm ở Nagasaki (từ ngày 7 đến 9 tháng 10) có đám rước do thiếu nhi đóng vai vợ chồng Công nữ Ngọc Hoa đứng trên mũi một chiếc thuyền buôn với bé trai đóng vai Araki và bé gái đóng vai Ngọc Hoa, bé trai mặc trang phục truyền thống Yukata, còn bé gái mặc áo dài Việt Nam, con thuyền vượt trùng khơi rồi trở về với một cặp uyên ương.
Có người cho rằng người dân Nagasaki ảnh hưởng văn hóa Việt Nam do chính Ngọc Hoa đã truyền lại cho họ, ví dụ như người dân ở đây thường ăn trên bàn tròn trải vải đỏ, trong khi truyền thống Nhật ăn trên bàn chữ nhật màu nâu. Người Nhật thường ăn uống theo khẩu phần riêng mỗi bữa ăn, mỗi người một khay nhỏ với nhiều đĩa thức ăn nhỏ, trong khi dân ở đây thường bày thức ăn trong đĩa lớn để mọi người cùng gắp ăn chung như người Việt.
Hexatoma sculleniana
Hexatoma sculleniana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Hexatoma Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Cryptachaea altiventer
Cryptachaea altiventer là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Tham khảo
Thể loại:Cryptachaea
The Banner Saga
The Banner Saga là một game thuộc thể loại nhập vai chiến thuật lấy bối cảnh thời đại Viking được phát triển bởi hãng Stoic, bộ ba nhà phát triển game độc lập trước đây của BioWare, và do Versus Evil phát hành. Ban đầu trò chơi được phát hành cho máy tính cá nhân và điện thoại di động vào tháng 1 năm 2014. Các phiên bản PlayStation 4 và Xbox One phát hành vào năm 2016, với phiên bản Nintendo Switch phát hành vào năm 2018.
Trò chơi được tung ra dưới dạng chiến dịch chơi đơn, The Banner Saga – phần đầu tiên của bộ ba theo như dự tính – vào ngày 14 tháng 1 năm 2014, cũng như bản chơi trực tuyến nhiều người free-to-play, The Banner Saga: Factions vào tháng 2 năm 2013.
Cốt truyện
The Banner Saga xoay quanh sự trở lại của Dredge – một chủng tộc hiếu chiến khiến con người khiếp sợ – dưới sự lãnh đạo của Bellower, một thủ lĩnh Dredge bất khả chiến bại dìu dắt họ đi trên con đường chiến tranh hòng bá chủ thế giới. Khi một đạo quân lang thang giao chiến với Dredge và tìm ra điểm yếu của Bellower, đoàn quân này sẽ có nhiều quyết định khó khăn giúp định hình số phận của cả nhân loại và Varl. Trong lúc thế lực bóng tối bắt đầu bao trùm thế giới thì bỗng nhiên xuất hiện một con rắn khổng lồ gây ra động đất lớn và sóng thần lan tràn khắp mọi nơi. Trong chương thứ hai của Saga, quân đội tiến về phía Arberrang, thủ đô của loài người. Trong khi đó, một nhóm lính đánh thuê danh xưng Ravens dưới sự lãnh đạo của Bolverk, lẩn tránh tới Mannaharr để che giấu Bellower và điều tra lai lịch con rắn nhằm tìm cách diệt trừ nó.
Lối chơi
left|thumb|Cảnh chiến đấu theo lượt Trọng tâm của game là phần chiến dịch chơi đơn gồm những trận đánh theo lượt lấy cảm hứng từ các game nhập vai như Final Fantasy Tactics và Shining Force, trong game người chơi nắm quyền điều khiển và xây dựng nên đội hình các nhân vật với khả năng bổ sung. Theo các nhà phát triển, mục tiêu của họ là tạo ra một "tựa game trưởng thành dành cho người lớn đậm chất Game of Thrones hay The Black Company". Họ muốn gắn kết người chơi về mặt cảm xúc bằng cách cho phép xây dựng mối quan hệ với các nhân vật trong game và hình thái kết cuộc của câu chuyện thông qua một loạt lựa chọn hội thoại. Trò chơi cũng tránh những quy ước nhất định của thể loại game nhập vai theo hướng hành động như tập trung vào câu chuyện một vị anh hùng trẻ trung đơn độc, cướp bóc và mua hàng, hoặc tải lại trạng thái save game sau mỗi lần thất bại. Thay vào đó, các nhà phát triển mong muốn kể về câu chuyện đoàn quân của người chơi như một thể thống nhất, và khuyến khích người chơi chấp nhận và đối phó với những hậu quả của bất kỳ trận thua nào mà họ có thể gặp phải trên hành trình trừ gian diệt bạo.
The Banner Saga: Factions
Thành phần chiến đấu theo lượt chơi nối mạng được phát hành trên Steam là một bản độc lập tự do tên gọi The Banner Saga: Factions, trước khi phát hành bản chơi đơn. Factions bắt đầu được bày bán cho những người ủng hộ vào ngày 18 tháng 2 năm 2013 và chính thức ra mắt vào ngày 25 tháng 2. Game cho phép người chơi thiết lập đội hình gồm sáu chiến binh lấy từ 16 lớp nhân vật và bước ra đối chọi với người chơi khác nhằm giành phần thắng về phe mình.
Bối cảnh và phong cách
280px|thumb|Một mẫu concept art trong game Trò chơi lấy bối cảnh từ nguồn cảm hứng về thời đại Viking đậm chất kỳ ảo đã được các nhà phát triển lựa chọn để tránh những gì họ coi là "mang hơi hướng elves, dwarves và orcs quá trớn". Bằng một phong cách trực quan chịu ảnh hưởng từ nét vẽ của Eyvind Earle trong bộ phim của hãng Disney năm 1959 Người đẹp ngủ trong rừng, cũng như tác phẩm của Ralph Bakshi và Don Bluth, đồ họa của The Banner Saga bao gồm chuyển động, nhân vật và khung cảnh chủ yếu được dựng bằng kỹ thuật hoạt hình vẽ tay.
Factions sử dụng thành phố Strand làm giao diện người dùng chính khi những người chơi lựa chọn các công trình khác nhau của thành phố để tiếp cận những mục chơi và chức năng khác nhau. Ngoài ra, theo Stoic, "thành phố sẽ khai triển khi câu chuyện dần hé lộ".
Nhạc nền
Phần nhạc xướng hoàn toàn được soạn bởi Austin Wintory. Bao gồm các nghệ sĩ độc tấu Malukah, Peter Hollens, Johann Sigurdarson và Taylor Davis. Khúc đồng diễn dùng để thực hiện phần âm nhạc là Dallas Wind Symphony.
Đón nhận
The Banner Saga có số điểm tổng hợp là 82/100 (dựa trên 32 đánh giá quan trọng) trên Metacritic, có nghĩa là "những đánh giá nhìn chung đều tích cực". Phiên bản iOS của trò chơi đã nhận được một số điểm tổng hợp 90/100, đánh dấu "sự ca ngợi phổ quát."
Theo IGN, The Banner Saga xuất sắc cả về phương diện hình ảnh và câu chuyện đa dạng chứa đầy các lựa chọn có ý nghĩa. Giới phê bình đều tán thành độ khó của game mà tán dương hệ thống chiến đấu và soundtrack tươi tắn nhưng hơi ảm đạm, trong khi xem xét rằng trò chơi có thể giải thích cơ chế gameplay chủ chốt tốt hơn. Eurogamer ca ngợi hệ thống chiến đấu thanh lịch và đồ họa của game trong khi chỉ trích cung cách chiến đấu thiếu sự đa dạng. Hardcore Gamer khen ngợi giá trị sản xuất chất lượng cũng như hệ thống chiến đấu sâu sắc và hấp dẫn của nó.
GameSpot đã trao cho The Banner Saga số điểm 7.0/10, nói rằng "The Banner Saga là một game hay, tràn đầy những ý tưởng thú vị và những trận chiến hứng khởi." Eurogamer cho số điểm 8/10, nói rằng "The Banner Saga mang lại một làn gió mới mẻ cho thể loại RPG chiến thuật bằng một câu chuyện mà từng phần đều hấp dẫn đúng như cung cách chiến đấu của nó."
Phần tiếp theo
Ngày 18 tháng 7 năm 2018, có thông báo rằng Hyper RPG sẽ sản xuất một chương trình kết hợp RPG trên bàn sẽ phát sóng chính thức trênTwitch từ ngày 24 tháng 7 đến ngày 14 tháng 8 cùng năm. Phim có sự tham gia của Shelby Grace, Andre Meadows, Steve Zaragoza, Dave Moss và Trisha Hershberger, với Adam Koebel trong vai Game Master.
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2014 Thể loại:Trò chơi trên Android Thể loại:Trò chơi điện tử kỳ ảo Thể loại:Trò chơi trên iOS Thể loại:Trò chơi trên Linux Thể loại:Trò chơi trên macOS Thể loại:Trò chơi điện tử nhiều người chơi Thể loại:Trò chơi nhập vai chiến thuật Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Mỹ Thể loại:Trò chơi trên Windows Thể loại:Thần thoại Bắc Âu trong văn hóa đại chúng Thể loại:Trò chơi điện tử một người chơi và nhiều người chơi Thể loại:Trò chơi PlayStation 4 Thể loại:Trò chơi PlayStation Network Thể loại:Trò chơi PlayStation Vita Thể loại:Trò chơi Xbox One Thể loại:Trò chơi chơi miễn phí Thể loại:Trò chơi Nintendo Switch Thể loại:Trò chơi điện tử nhiều kết thúc Thể loại:Trò chơi gọi vốn cộng đồng Thể loại:Trò chơi chia thành chương hồi Thể loại:Trò chơi lấy bối cảnh thần thoại Thể loại:Dự án Kickstarter
Gracila albomarginata
Gracila albomarginata là loài cá biển duy nhất thuộc chi Gracila trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1930.
Từ nguyên
Gracila trong tiếng Latinh có nghĩa là "thanh mảnh", không rõ hàm ý, có lẽ đề cập đến các gai vây lưng và vây hậu môn khá mảnh của loài cá này; còn từ định danh được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh: albus ("trắng") và marginata ("rìa, viền"), hàm ý đề cập đến dải viền trắng của vây lưng mềm (màu trắng xanh ở nhiều cá thể).
Phân loại học
Dựa trên kết quả phân tích chủng loại phân tử, Ma và Craig (2018) chỉ công nhận Gracila là đồng nghĩa của Cephalopholis, tuy nhiên điều này không được đồng tình bởi nhiều nhà ngư học.
Phạm vi phân bố và môi trường sống
G. albomarginata có phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ Đông Phi trải dài về phía đông đến quần đảo Line và Tuamotu, ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), xa về phía nam đến rạn san hô Great Barrier (Úc) và Nouvelle-Calédonie. Loài này không xuất hiện ở Biển Đỏ và vịnh Ba Tư.
G. albomarginata sống trên các rạn viền bờ ở độ sâu trong khoảng 6–120 m.
Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở G. albomarginata là 40 cm. Cá trưởng thành màu xám nâu/lục xám/nâu đỏ với khoảng 16–20 vạch đen ở hai bên lườn với một đốm đen nổi bật trên cuống đuôi. Đầu có nhiều vân sọc màu xanh lam thẫm. Trong một khoảng thời gian ngắn, chúng có thể xuất hiện một vùng trắng trên lưng lan xuống hai bên, cuống đuôi chuyển sang trắng. Cá con có màu tím hoặc nâu với các dải đỏ cam trên vây lưng và vây hậu môn cùng hai thùy đuôi (lan rộng đến rìa cuống đuôi).
Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 18–19; Số vảy đường bên: 67–73.
Sinh thái học
nhỏ|254x254px|Kiểu hình đốm trắng ở cá trưởng thành Thức ăn chủ yếu của G. albomarginata là cá nhỏ hơn. Chúng thường sống đơn độc, nhưng đôi khi có thể hợp thành nhóm (khoảng 3–4 cá thể).
Thương mại
G. albomarginata thi thoảng được đánh bắt trong ngành ngư nghiệp quy mô nhỏ và đánh bắt thủ công ở một số khu vực.
Tham khảo
A Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá Seychelles Thể loại:Cá Mauritius Thể loại:Cá Maldives Thể loại:Cá Việt Nam Thể loại:Cá Malaysia Thể loại:Cá Nhật Bản Thể loại:Cá Úc Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie Thể loại:Cá Tonga Thể loại:Động vật được mô tả năm 1930
Người Nga tại Ukraina
Người Nga tại Ukraina (Росіяни в Україні, Rosiyany v Ukrayini; Русские на Украине, Russkiye na Ukrainye) là dân tộc thiểu số lớn nhất trong cả nước, cộng đồng này tạo thành một diaspora lớn nhất trên thế giới. Trong Điều tra dân số Ukraina năm 2001, 8.334.100 được xác định là dân tộc người Nga (17,3% dân số của Ukraina), đây là con số kết hợp cho những người có nguồn gốc từ bên ngoài Ukraina và dân số Ukraina sinh ra tuyên bố dân tộc Nga.
Địa lý
trái|nhỏ|Người Nga tại Ukraina phân bố vào năm 2001. Trong lịch sử, hầu hết tất cả người Nga sống ở phía đông nam và phía đông Ukraina, nơi trước đây họ đã thành lập Novorossya (Tân Nga). Tỷ lệ người Nga tại Ukraina có xu hướng tăng về phía nam và miền đông Ukraina.
Dân số
Theo một khảo sát năm 2001, người Nga tại Ukraina là nhóm dân tộc lớn nhất ở Sevastopol (71,7%) và Cộng hòa tự trị Krym (58%), và ở một số thành phố và khu vực (Donetsk (48,2%) và Makiyivka (50,8%) ở Donetsk, Ternivka (52,9%) ở Dnipropetrovsk, Krasnodon (63,3%) và Sverdlovsk (58,7%) và Krasnodonskyi raion (51,7%) and Stanychno-Luhanskyi (61,1%) raion ở Luhansk Oblast, Reni (70,54%) và Izmail (43,7%) ở Odessa, Putyvl Raion (51,6%) ở Sumy.
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Nga tại Ukraina Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Ukraina Thể loại:Người Nga hải ngoại theo quốc gia Thể loại:Quan hệ Nga-Ukraina
Saint-Basile, Ardèche
Saint-Basile là một xã ở tỉnh Ardèche, vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở đông nam nước Pháp.
Tham khảo
Saintbasile
Westringia sericea
Westringia sericea là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được B.Boivin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1950.
Liên kết ngoài
Thể loại:Westringia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1950
Ganiefendiçiftliği, Erzincan
Ganiefendiçiftliği là một xã thuộc thành phố Erzincan, tỉnh Erzincan, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 218 người.
Carallia coriifolia
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1938
Phanis tanganjicae
Phanis tanganjicae là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Ancylotrypa tuckeri
Ancylotrypa tuckeri là một loài nhện trong họ Cyrtaucheniidae. Loài này phân bố ờ Congo.
Tham khảo
Thể loại:Ancylotrypa Thể loại:Động vật vùng Afrotropic
Aglaomorpha schlechteri
Tham khảo
Thể loại:Aglaomorpha Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1914
Desmond Tutu
Desmond Mpilo Tutu (sinh ngày 7 tháng 10 năm 1931 - mất ngày 26 tháng 12 năm 2021) là nhà hoạt động người Nam Phi và tổng Giám mục Anh giáo nghỉ hưu, người đã nổi tiếng khắp thế giới trong thập niên 1980 như là một đối thủ của chính sách apartheid ở Nam Phi. Ông là người da đen Nam Phi đầu tiên làm Tổng Giám mục Cape Town, Nam Phi và giáo chủ giáo hội Anh giáo Tỉnh Nam Phi (nay là Giáo hội Anh giáo Nam Phi).
Thời niên thiếu
Desmond Mpilo Tutu sinh tại Klerksdorp, Transvaal, là con thứ hai và con trai duy nhất trong 3 người con của Zacheriah Zililo Tutu và bà Aletta. Khi ông lên 12 tuổi thì gia đình chuyển tới cư ngụ ở Johannesburg. Cha ông làm giáo viên, còn mẹ ông làm việc quét dọn và nấu ăn ở một trường học dành cho người khiếm thị. Tại đây, ông đã gặp Trevor Huddleston một mục sư coi xứ đạo Sophiatown, trong khu nhà ổ chuột của các người da đen. Tutu kể: "Một hôm, tôi đứng ở ngoài phố với mẹ tôi thì một người da trắng mặc y phục tu sĩ đi ngang qua. Khi đi ngang qua chỗ chúng tôi, ông đã bỏ mũ chào mẹ tôi. Tôi không thể tin ở mắt mình – một người da trắng đã chào một phụ nữ da đen thuộc giai cấp lao động!"
Mặc dù Tutu muốn trở thành một thầy thuốc, nhưng gia đình không thể chu cấp tiền cho việc học, nên ông đành theo nghề dạy học của người cha. Tutu học ở "Pretoria Bantu Normal College" từ năm 1951 tới năm 1953, rồi dạy học ở Trường trung học Bantu Johannesburg và trường trung học Munsienville tại thành phố Mogale. Tuy nhiên, ông đã từ chức sau khi Đạo luật giáo dục Bantu được thông qua, để phản đối viễn cảnh giáo dục nghèo nàn dành cho những người da đen Nam Phi. Sau đó ông học môn Thần học ở St Peter's Theology College tại Rosettenville, Johannesburg. Năm 1960 ông được phong chức mục sư Anh giáo nối gót Trevor Huddleston, nhà hoạt động và là cố vấn tin cậy của ông.
Từ năm 1962 tới 1966 Tutu sang học ở King's College London, đậu bằng cử nhân và thạc sĩ thần học. Trong thời gian này ông làm việc bán thời gian như mục sư phó xứ, lúc đầu ở nhà thờ St. Alban, Golders Green, sau đó ở nhà thờ St. Mary tại Bletchingley, Surrey. Sau đó ông trở về Nam Phi và từ năm 1967 đến năm 1972 đã dùng các bài nói chuyện của mình để làm nổi bật hoàn cảnh của dân châu Phi. Ông đã viết một bức thư gửi cho thủ tướng B.J. Vorster, trong đó ông mô tả tình hình ở Nam Phi là một "thùng thuốc súng, có thể nổ tung bất cứ lúc nào"; bức thư đó không được trả lời. Ông trở thành mục sư tuyên úy tại Đại học Fort Hare vào năm 1967, nơi đầy những người bất đồng chính kiến và là một trong vài trường đại học có chất lượng cho sinh viên châu Phi ở miền Nam châu Phi. Từ năm 1970 đến 1972, Tutu giảng dạy tại Đại học Quốc gia Lesotho.
Năm 1972, Tutu trở lại Vương quốc Anh, được bổ nhiệm làm phó giám đốc "Quỹ giáo dục Thần học" của World Council of Churches (Hội đồng các giáo hội thế giới) tại Bromley, Kent. Năm 1975, ông trở lại Nam Phi, được bổ nhiệm chức trưởng đoàn mục sư Anh giáo của Nhà thờ chính tòa thánh Maria ở Johannesburg -— người da đen đầu tiên giữ chức này.
Vai trò trong thời kỳ apartheid
Năm 1976, các cuộc phản đối ở Soweto, cũng gọi là Soweto Riots, chống lại việc chính phủ dùng tiếng Afrikaans như một phương tiện giảng dạy bắt buộc trong các trường của người da đen, đã trở thành một cuộc nổi dậy lớn chống lại chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Từ đó Tutu ủng hộ việc tẩy chay kinh tế đối với nước mình. Ông mạnh mẽ phản đối chính sách "constructive engagement" (tham gia có tính xây dựng) của chính phủ Hoa Kỳ Ronald Reagan nhằm ủng hộ "friendly persuasion" ("thuyết phục cách thân thiện"). Tutu rất ủng hộ việc ngưng đầu tư (từ nước ngoài vào Nam Phi), mặc dù việc này ảnh hưởng mạnh nhất tới các người nghèo, vì nếu ngưng đầu tư thì sẽ khiến các người da đen thất nghiệp; tuy nhiên Tutu biện luận rằng, dù sao họ cũng phải chịu thiệt thòi "cho một mục đích". Năm 1985, Hoa Kỳ và Vương quốc Anh (hai nước chính đầu tư vào Nam Phi) đã ngừng mọi khoản đầu tư vào Nam Phi. Kết quả là việc ngưng đầu tư đã thành công, khiến cho giá trị của đồng Rand sụt giảm hơn 35%, gây sức ép khiến chính phủ phải quay sang cải cách.Tutu tăng cường lợi thế và tổ chức các cuộc tuần hành hòa bình đưa khoảng 30.000 người xuống đường ở Cape Town.
Tutu làm Giám mục Lesotho từ năm 1976 tới 1978, nơi ông trở thành tổng thư ký của South African Council of Churches (Hội đồng các giáo hội Nam Phi). Ở cương vị này, ông có thể tiếp tục việc chống lại chủ nghĩa apartheid với sự tán thành của hầu hết các giáo hội. Qua bài viết và bài nói chuyện của ông ở trong nước và ở nước ngoài, Tutu luôn ủng hộ việc hòa giải giữa tất cả các bên liên quan đến phân biệt chủng tộc. Việc chống đối chủ trương phân biệt chủng tộc của Tutu rất mạnh mẽ và rõ ràng, và ông đã nói thẳng tại Nam Phi và ở nước ngoài. Ông thường so sánh chủ trương apartheid với chủ nghĩa quốc xã và chủ nghĩa Cộng sản; kết quả là chính phủ đã thu hồi hộ chiếu của ông 2 lần, và ông đã bị bắt giam một thời gian ngắn vào năm 1980 sau một cuộc biểu tình tuần hành phản đối. Nhiều người cho rằng sự gia tăng danh tiếng của Tutu trên thế giới và việc ủng hộ mạnh mẽ việc bất bạo động của ông đã che chở ông khỏi bị hình phạt nặng hơn. Tutu cũng nghiêm khắc chỉ trích các chiến thuật sử dụng bạo lực của một số nhóm chống apartheid như Đại hội Dân tộc Phi và lên án chủ trương khủng bố và chủ nghĩa cộng sản.
Năm 1983, khi một hiến pháp mới cho Nam Phi được đề xuất nhằm chống lại phong trào chống-apartheid, Tutu đã giúp lập ra "Ủy ban diễn đàn quốc gia" để đấu tranh chống lại việc thay đổi hiến pháp nói trên. Mặc dù sự chống đối chế độ apartheid của ông, Tutu đã bị chỉ trích là "phẫn nộ có chọn lựa" bởi thái độ thụ động của mình đối với chế độ đảo chính ở Lesotho (1970-1986), nơi ông đã giảng dạy từ 1970-1972 và phục vụ với cương vị Giám mục từ năm 1976-1978, chỉ rời khỏi đó khi cuộc nội chiến nổ ra. Điều này tương phản tồi tệ với thái độ canđảm của nhân viên Giáo hội Tin Lành Lesotho bị giết hại.
Dierama densiflorum
Liên kết ngoài
Thể loại:Dierama Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Desmond Tutu
Vai trò trong thời kỳ apartheid
Năm 1986, ông nhận được chức công dân danh dự của thành phố Reggio nell'Emilia (Ý), thành phố đầu tiên trên thế giới trao phần thưởng quan trọng này cho Desmond Tutu.
Năm 1990, Tutu và cựu Hiệu trưởng danh dự của Đại học Western Cape – giáo sư Jakes Gerwel – thành lập "Hội giáo dục Desmond Tutu" nhằm tài trợ cho các chương trình phát triển trong giáo dục cấp ba. Việc làm trung gian hòa giải của Tutu để ngăn chặn chiến tranh chủng tộc có thể xảy ra tại tang lễ của Chris Hani, nhà lãnh đạo Đảng cộng sản Nam Phi trong năm 1993. Tutu đã khích lệ đám đông 120.000 người lặp lại hoài hoài sau khi ông hát: "Chúng ta sẽ được tự do !", "Tất cả chúng ta !", "Người đen và người trắng cùng với nhau !"