cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hậu Lương Thái Tổ
Tiếp tục khuếch trương
Sau đó, Chu Toàn Trung phát hiện ra một chư hầu khác là Phụng Quốc tiết độ sứ Thôi Hồng (崔洪) có liên lạc với Dương Hành Mật. Ông khiển Trương Tồn Kính đem quân tiến công Thôi Hồng, Thôi Hồng lo sợ nên đành phải phái đệ là đô chỉ huy sứ Thôi Hiền (崔賢) đến chỗ Chu Toàn Trung làm con tin và đề nghị được hợp binh với Tuyên Vũ. Thoạt đầu, Chu Toàn Trung chấp thuận và triệu Trương Tồn Kính về, khi Chu Toàn Trung khiển Thôi Hiền quay trở lại Phụng Quốc để truyền lệnh Phụng Quốc gửi đồ tiếp tế cho quân Tuyên Vũ, các binh sĩ Phụng Quốc liền tiến hành binh biến, giết chết Thôi Hiền và buộc Thôi Hồng phải chạy trốn đến Hoài Nam.
Năm 900, khi Đường Chiêu Tông trở về Trường An, còn Thôi Dận mất chức tể tướng do áp lực từ các hoạn quan, Thôi Dận lại sử dụng ảnh hưởng của Chu Toàn Trung để phục chức và buộc đồng cấp là Vương Đoàn (王摶) cùng các hoạn quan Chu Đạo Bật (朱道弼) và Cảnh Vụ Tu (景務脩) phải chết.
Vào cuối năm 901, các hoạn quan ở Trường An tiến hành binh biến, buộc Đường Chiêu Tông phải nhường ngôi lại cho thái tử Lý Dục. Các hoạn quan cũng muốn giết chết Thôi Dận, song vì lo sợ Chu Toàn Trung nên chỉ dám bãi chức Diêm-thiết chuyển vận sứ của ông ta. Trong khi đó, Thôi Dận bí mật liên lạc thư từ với Chu Toàn Trung, lập kế hoạch chống lại các hoạn quan. Chu Toàn Trung giam giữ các sứ giả của Lưu Quý Thuật (hoạn quan lãnh đạo binh biến), phái thuộc hạ là Lý Chấn đến Trường An để trực tiếp trao đổi với Thôi Dận về các hành động tiếp theo. Tuy nhiên, trước khi Chu Toàn Trung kịp có hành động, tại Trường An diễn ra phản binh biến vào đầu năm 902, Đường Chiêu Tông phục vị và sau đó phong cho Chu Toàn Trung tước Đông Bình vương.
Vào mùa xuân năm 902, Chu Toàn Trung tập kích Hộ Quốc, nhanh chóng nắm quyền kiểm soát độc đạo giữa Hà Đông và Hộ Quốc, vì vậy Lý Khắc Dụng không thể cứu viện cho Vương Kha. Không được Lý Khắc Dụng cứu viện, Vương Kha nhanh chóng phải đầu hàng, Chu Toàn Trung giành được quyền kiểm soát Hộ Quốc. Mặc dù sau đó Lý Khắc Dụng đề nghị hòa bình, song Chu Toàn Trung vẫn quyết định tiến công Hà Đông. Chu Toàn Trung bao vây trị sở của Hà Đông là thành Thái Nguyên, song vì thời tiết khắc nghiệt nên Chu Toàn Trung sớm phải từ bỏ việc bao vây. Không lâu sau, Đường Chiêu Tông bổ nhiệm ông giữ chức tiết độ sứ của bốn quân: Tuyên Vũ, Tuyên Nghĩa, Thiên Bình và Hộ Quốc.
Trong khi đó, tại Trường An, các hoạn quan lập một liên minh vững chắc hơn với Phượng Tường tiết độ sứ Lý Mậu Trinh, chuẩn bị có hành động chống lại Thôi Dận (vì Thôi Dận có ý muốn đồ sát các hoạn quan). Thôi Dận lo sợ, viết thư cho Chu Toàn Trung và nói rằng các hoạn quan đang lên kế hoạch cùng Lý Mậu Trinh tiến công Chu Toàn Trung. Sau đó, Chu Toàn Trung chuẩn bị hành quân đến Trường An, các hoạn quan hay tin thì quyết định bắt Đường Chiêu Tông cùng hoàng gia, đưa đến Phượng Tường cùng với họ.
Tiến đánh Phượng Tường
Sau đó, Chu Toàn Trung tiến quân đến Trường An và gặp Thôi Dận, tiếp tục tiến đến Phượng Tường, trong khi Lý Mậu Trinh và Hữu thần sách quân hộ quân trung úy Hàn Toàn Hối (韓全誨) buộc Đường Chiêu Tông phải hạ chỉ lệnh cho Chu Toàn Trung quay trở về Tuyên Vũ. Thoạt đầu Chu Toàn Trung rút lui, song sau đó quay sang tập trung vào việc chinh phục các lãnh địa khác của Lý Mậu Trinh tại Quan Trung trước, trong đó ban gồm Tĩnh Nan do con nuôi của Lý Mậu Trinh là Lý Kế Huy (李繼徽) cai quản; ông nhanh chóng buộc Lý Kế Huy và các thuộc hạ khác của Lý Mậu Trinh phải đầu hàng, cô lập Phượng Tường.
Hàn Toàn Hối phái sứ giả đến các quân ở vùng đông nam của đế chế, yêu cầu họ tiến công vào lãnh địa của Chu Toàn Trung, song hầu hết hoặc tất cả các sứ giả này đều bị chặn lại và giết chết dưới tay một đồng minh của Chu Toàn Trung là Nhung Chiêu tiết độ sứ Phùng Hành Tập (馮行襲). Lý Mậu Trinh cũng cố gắng cầu viện Tây Xuyên tiết độ sứ Vương Kiến, Vương Kiến bề ngoài thì thể hiện ủng hộ Lý Mậu Trinh và quở trách Chu Toàn Trung, song lại bí mật liên lạc với Chu Toàn Trung và muốn nhân cơ hội này để đoạt lấy các vùng lãnh thổ của Lý Mậu Trinh ở phía nam Tần Lĩnh. Lý Khắc Dụng cũng cố gắng giúp đỡ Lý Mậu Trinh khi khiển Lý Tự Chiêu (李嗣昭) và Chu Đức Uy (周德威) đem quân tiến công Hộ Quốc, song bị quân của Chu Toàn Trung dưới quyền Chu Hữu Ninh (朱友寧) và Thị Thúc Tông (氏叔琮) đánh bật và thành Thái Nguyên còn bị bao vây trong một thời gian. Mặc dù sau đó quân Hà Đông có thể đẩy lui được quân Tuyên Vũ, song trong vài năm sau đó, Lý Khắc Dụng không còn dám thách thức quyền uy của Chu Toàn Trung trong khu vực.
Mùa xuân năm 902, Chu Toàn Trung đem đại quân trở lại Phượng Tường và bao vây thành. Lý Mậu Trinh tiến hành một vài nỗ lực phản công, song đều bị quân Tuyên Vũ đánh lui. (Trong khi đó, Đường Chiêu Tông phái sứ giả Lý Nghiễm (李儼) đến Hoài Nam để lệnh cho Dương Hành Mật tiến công vào lãnh thổ của Chu Toàn Trung, Dương Hành Mật tuân theo lệnh, song sau đó phải triệt thoái vì vấn đề cung cấp lương thực.) Đến mùa thu năm 902, Phượng Tường lâm vào tình thế tuyệt vọng, song quân bao vây thành của Chu Toàn Trung cũng phải chịu cảnh mưa dầm và quân sĩ đổ bệnh. Theo đề xuất của chỉ huy sứ Cao Quý Xương, ông giăng bẫy Lý Mậu Trinh bằng cách cho một người tên là Mã Cảnh (馬景) đến trá hàng Lý Mậu Trinh và khai rằng quân của Chu Toàn Trung phải chịu cảnh bệnh tật nên đêm đó rút lui. Lý Mậu Trinh đem quân từ trong thành ra tiến công, song do trúng bẫy của Chu Toàn Trung nên quân Phượng Tường bị tổn thất rất nặng, và từ thời điểm đó, Lý Mậu Trinh bắt đầu tính đến việc hòa đàm với Chu Toàn Trung.
Các bên sớm khởi đầu đàm phán nghiêm túc, Chu Toàn Trung cho đưa đồ tiếp tế vào trong thành cho Đường Chiêu Tông, mục đích là khiến Lý Mậu Trinh và Đường Chiêu Tông nghi kỵ lẫn nhau. Khoảng tết năm 903, Chu Toàn Trung dần chiếm được các lãnh thổ xung quanh của Lý Mậu Trinh, còn các lãnh thổ ở phía nam Tần Lĩnh thì rơi vào tay Vương Kiến. Sau đó, Lý Mậu Trinh bắt đầu đàm phán trực tiếp với Chu Toàn Trung và nghĩ đến hành động đồ sát các hoạn quan nhằm cứu lấy bản thân.
Tuy nhiên, trong khi Chu Toàn Trung bao vây Phượng Tường, các hoạn quan lại cử sứ giả đến các quân, ban chiếu chỉ nhân danh Đường Chiêu Tông lệnh cho họ cần vương, tiến công Chu Toàn Trung. Vào mùa xuân năm 903, Bình Lô tiết độ sứ Vương Sư Phạm bắt đầu một cuộc nổi dậy đầy tham vọng, ông ta cho các sĩ quan của mình cải trang thành thương nhân đi đến thành thành do Chu Toàn Trung nắm giữ, đồng thời tổ chức các cuộc nổi dậy nhân dân chống lại Chu Toàn Trung. Tuy nhiên, gần như toàn bộ số sĩ quan mà Chu Toàn Trung phái đi đều bị phát hiện và bắt giữ tại các thành mà họ đến, ngoại trừ Lưu Tầm (劉鄩), người này có thể tập kích quân đồn trú của Chu Toàn Trung tại Thái Ninh và chiếm được thủ phủ Duyện châu của quân này. Chu Toàn Trung khiển Chu Hữu Ninh và Cát Tòng Chu tiến về phía đông, chạm trán với Vương Sư Phạm.
Một thời gian ngắn sau khi Vương Sư Phạm nổi dậy, Chu Toàn Trung và Lý Mậu Trinh đạt được thỏa thuận hòa bình, Lý Mậu Trinh đồ sát các hoạn quan và giao Hoàng đế cùng hoàng gia cho Chu Toàn Trung, Chu Toàn Trung đích thân hộ tống Đường Chiêu Tông trở về Trường An. Sau khi Chu Toàn Trung và Thôi Dận cùng dâng biểu, toàn bộ các thái giám trong cung, bao gồm cả những người không liên quan đến âm mưu của Hàn Toàn Hối và những người ở lại Trường An, đều bị đồ sát, cấm binh này nằm dưới quyền chỉ huy của Thôi Dận.
Chuyển triều đình đến Lạc Dương
Khi trở về Tuyên Vũ, Chu Toàn Trung tập hợp binh sĩ sẵn sàng công chiếm hai quân đang do Vương Sư Phạm chiếm giữ là Bình Lô và Thái Ninh. Tuy nhiên, vào mùa hè năm 903, Vương Sư Phạm liên minh với bộ tướng của Dương Hành Mật là Vương Mậu Chương (王茂章), tiêu diệt binh lính và giết chết Chu Hữu Ninh trên chiến trường, cho phép đội quân của Vương Sư Phạm có được một thời gian hòa bình ngắn ngủi. Tuy nhiên, Vương Mậu Chương thấy tình thế vô vọng nên đem quân Hoài Nam triệt thoái, Vương Sư Phạm nay phải một mình đối mặt với Chu Toàn Trung. Hơn nữa, không lâu sau đó, Dương Hành Mật cũng phải đương đầu với các cuộc binh biến của thuộc hạ nên không thể lại cứu viện cho Vương Sư Phạm. Vương Sư Phạm buộc phải đầu hàng Chu Toàn Trung, Chu Toàn Trung cho phép Vương Sư Phạm tiếp tục giữ chức Bình Lô tiết độ sứ, người này sau đó không còn là mối đe dọa của Chu Toàn Trung.
Trong khi đó, Thôi Dận bắt đầu nhận thấy đội quân mà Chu Toàn Trung để lại Trường An là một mối đe dọa cho an ninh của triều đình và bản thân mình, do đó ông ta cố gắng tuyển mộ một đội quân mới để thay thế cấm binh và Thần Sách quân khi xưa. Chu Toàn Trung biết được điều này, ông bắt đầu nghi ngờ Thôi Dận quay sang chống lại mình. Hơn nữa, khi Chu Hữu Luân qua đời khi chơi thể thao vào mùa đông năm 903, Chu Toàn Trung nghi ngờ rằng đây không phải là tai nạn và Thôi Dận có liên quan. Chu Toàn Trung khiển một người cháu khác là Chu Hữu Lượng (朱友諒) đến Trường An thay thế vị trí của Chu Hữu Luân, cũng khiển các binh sĩ của mình thâm nhập vào đội quân mà Thôi Dận đang gây dựng.
Quân đội của Lý Mậu Trinh đương thời cũng được cải tổ, Lý Kế Huy quay sang trung thành với Lý Mậu Trinh do Chu Toàn Trung hãm hiếp phu nhân của ông ta trong chiến dịch bao vây Phượng Tường, Chu Toàn Trinh do vậy nhận thấy quyền khống chế Hoàng đế của mình bị thách thức không chỉ từ Thôi Dận, mà còn từ Lý Mậu Trinh và Lý Kế Huy. Do đó, ông quyết định buộc Hoàng đế phải di chuyển đến Lạc Dương để gần với căn cứ Biện châu của ông hơn. Vào mùa xuân năm 904, ông thượng biểu cho Đường Chiêu Tông, buộc tội Thôi Dận làm phản, và sau đó cho quân Tuyên Vũ bao vây phủ đệ của Thôi Dận và giết chết người này. Sau đó, Chu Toàn Trung buộc Đường Chiêu Tông, hoàng gia, và cư dân Trường An phải chuyển đến Lạc Dương. Sau khi Đường Chiêu Tông đến Lạc Dương, toàn bộ cấm binh đều là các binh sĩ tinh nhuệ của Chu Toàn Trung, Hoàng đế bị cô lập.
Giết vua, soán vị
Do hậu quả của hành động ép buộc Hoàng đế, các quân phiệt còn lại- những người không phục tùng Chu Toàn Trung: Lý Mậu Trinh, Lý Kế Huy, Lý Khắc Dụng, Lưu Nhân Cung, Vương Kiến, Dương Hành Mật, Triệu Khuông Nhưng và đệ là Kinh Nam Triệu Khuông Minh, đều kêu gọi người dân nổi dậy chống lại Chu Toàn Trung và phục hồi quyền lực cho hoàng đế. Chu Toàn Trung lo sợ rằng Đường Chiêu Tông mặc dù đang bị canh gác nghiêm ngặt song vẫn sẽ cố gắng tiến hành các hoạt động để chống lại các quyền lợi của ông nếu như ông đi chinh chiến, đặc biệt là khi ông không thể khiến Đường Chiêu Tông chấp thuận xử tử Lý Dục- vị hoàng tử mà khi còn nhỏ bị các hoạn quan từng đưa lên ngôi thay thế Đường Chiêu Tông. Chu Toàn Trung cho rằng mình nên loại bỏ Đường Chiêu Tông và lập một hoàng tử thiếu nhi lên ngôi để dễ bề điều khiển. Vào mùa thu năm 904, Chu Toàn Trung lệnh cho Chu Hữu Cung và Thị Thúc Tông dẫn quân vào cung điện ở Lạc Dương và sát hại Đường Chiêu Tông, sau đó đổ tội hành thích cho hai bộ tướng này và buộc họ phải tự sát. Chu Toàn Trung tôn hoàng tử Lý Tộ làm hoàng đế mới, tức Đường Ai Đế. Tại thời điểm đó, Độc Cô Tổn, Bùi Xu và Thôi Viễn đều là các đại thần có xuất thân quý tộc, họ xem thường Liễu Xán vì người này cộng tác với Chu Toàn Trung.
Cùng năm 904, Trương phu nhân qua đời, bà được cho là có ảnh hưởng ở một mức độ nhất định và là một quân sư khôn ngoan cho Chu Toàn Trung, người ta nói rằng sau khi bà mất, khuynh hướng bạo lực và hoang dâm của Chu Toàn Trung vượt ra khỏi tầm kiểm soát.
Vào mùa xuân năm 905, Bùi Xu đã xúc phạm Chu Toàn Trung, Liễu Xán nắm lấy cơ hội này để buộc tộc Thôi Viễn và Độc Cô Tổn cũng bất kính với Chu Toàn Trung. Do đó, Chu Toàn Trung đã giáng chức cả ba người, phái Độc Cô Tổn đi giữ chức Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân (靜海, tương đương Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ Việt Nam và một phần Quảng Tây, Trung Quốc, trị sở Đại La nay thuộc Hà Nội, Việt Nam). thay cho anh mình là Chu Toàn Dục (朱全昱).
Một thời gian ngắn sau cái chết của Đường Chiêu Tông, Chu Toàn Trung cũng hạ sát toàn bộ các hoàng tử của Đường Chiêu Tông (trong đó có Lý Dụ, ngoại trừ vua Đường Ai Đế), hoàng gia chỉ còn Đường Ai Đế và mẹ là Hà thái hậu. Hơn nữa, nghe theo ý của đồng minh là tể tướng Liễu Xán (柳璨) và Lý Chấn, Chu Toàn Trung tiến hành một cuộc đồ sát các quan lại Đại Đường có xuất thân quý tộc. Đầu tiên Chu Toàn Trung giáng chức và đày ải một lượng lớn đại thần, Độc Cô Tổn đang là Tĩnh Hải quân tiết độ sứ trở thành thứ sử Đệ châu (棣州, nay thuộc Tân Châu, Sơn Đông, Sơn Đông), và sau đó là ti hộ Quỳnh Châu (瓊州, trị sở nay thuộc Định An, Hải Nam). Không lâu sau, khoảng 30 triều sĩ bị biếm quan, bao gồm Độc Cô Tổn, bị đưa đến tập trung tại Bạch Mã Dịch (白馬驛, nay thuộc An Dương, Hà Nam) và được lệnh phải tự sát. Theo đề nghị của Lý Chấn, Chu Toàn Trung đã ném thi thể của họ xuống Hoàng Hà.
Trong lúc nhà Đường chưa kịp cử quan cai trị mới sang trấn nhậm Tĩnh Hải quân, một hào trưởng địa phương là Khúc Thừa Dụ đã dẫn quân đi đánh chiếm lấy thủ phủ Đại La của Tĩnh Hải quân, tự xưng là Tiết độ sứ. Khúc Thừa Dụ khéo léo dùng danh nghĩa "xin mệnh nhà Đường" để buộc triều đình nhà Đường phải công nhận chính quyền của mình. Chu Toàn Trung đang mưu cướp ngôi nhà Đường, đã nhân danh vua Đường Ai Đế thừa nhận Khúc Thừa Dụ là Tĩnh Hải quân tiết độ sứ. Từ đó người Việt bắt đầu khôi phục quyền tự chủ.
Vào thời điểm này, Chu Toàn Trung quyết định sẽ soán vị triều Đường. Liễu Xán cùng xu mật sứ Tưởng Huyền Huy (蔣玄暉) vì vậy lập kế hoạch tiến hành các bước nhằm chuyển giao triều đại theo truyền thống, trong đó bao gồm việc Chu Toàn Trung được phong vương của một thái ấp lớn, được trao cửu tích, các tước hiệu cao quý bất thường khác, trước khi ông được chính thức truyền ngôi. Bước đầu tiên, họ buộc Đường Ai Đế phải cho Chu Toàn Trung giữ chức Chư đạo binh mã nguyên soái. Chu Toàn Trung do thiếu kiên nhẫn nên không hài lòng trước các trình tự này, ông muốn việc chuyển giao diễn ra nhanh hơn, trong khi đó, các đối thủ của Tưởng Huyền Huy là Vương Ân (王殷) và Triệu Ân Hành (趙殷衡) liền tận dụng cơ hội này để vu cáo Liễu Xán, Trương Đình Phạm và Tưởng Huyền Huy có ý muốn cho triều Đường tồn tại lâu hơn, chờ thời cơ để thay đổi tình thế, họ còn cáo buộc Tưởng Huyền Huy có giao thiệp với Hà thái hậu. Do đó, Chu Toàn Trung nổi giận với Liễu Xán và Tưởng Huyền Huy, sau đó nhân danh Đường Ai Đế phong mình là Tướng quốc, là Ngụy vương cai quản Ngụy quốc với 21 đạo (gồm Tuyên Vũ, Tuyên Nghĩa, Thiên Bình, Hộ Quốc, Thiên Hùng, Vũ Thuận, Hựu Quốc, Hà Dương, Nghĩa Vũ, Chiêu Nghĩa, Bảo Nghĩa, Nhung Chiêu, Vũ Định, Thái Ninh, Bình Lư, Trung Vũ, Khuông Quốc, Trấn Quốc, Vũ Ninh, Trung Nghĩa, Kinh Nam), cùng với cửu tích. Cũng trong năm 905, Chu Toàn Trung xử tử Liễu Xán, Tưởng Huyền Huy, Trương Đình Phạm và Hà thái hậu.
Vào mùa xuân năm 906, La Thiệu Uy lo sợ nha quân sẽ tiến hành binh biến, vì thế người này phối hợp với Chu Toàn Trung để đồ sát các binh sĩ nha quân, Chu Toàn Trung cũng sẽ cho quân Tuyên Vũ đến trợ giúp tiệt trừ các cuộc binh biến có thể diễn ra sau đó. Khi La Thiệu Uy tiến hành vụ đồ sát, nhiều binh sĩ Ngụy Bác tiến hành binh biến, liên quân của Chu Toàn Trung và La Thiệu Uy phải mất vài tháng để đàn áp. Sau chiến dịch này, Chu Toàn Trung tiến về phía bắc, mục đích là nhằm chiếm lãnh thổ của Lưu Nhân Cung. Ông bao vây nhi tử của Lưu Nhân Cung là Nghĩa Xương tiết độ sứ Lưu Thủ Văn ở Thương châu (滄州). Tuy nhiên, cũng vào lúc này, Chiêu Nghĩa tiết độ sứ Đinh Hội phẫn nộ trước việc Chu Toàn Trung sát hại Đường Chiêu Tông nên thừa cơ tiến hành nổi dậy chống Chu Toàn Trung, dâng lãnh thổ của mình đầu hàng Lý Khắc Dụng. Chu Toàn Trung buộc phải từ bỏ chiến dịch ở Nghĩa Xương và triệt thoái.
Ngày 7 tháng 2 năm 906, Đường Ai Đế phong thêm cho Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Khúc Thừa Dụ tước "Đồng bình chương sự". Sau đó, Khúc Thừa Dụ tự lấy quyền mình, phong cho con là Khúc Hạo chức vụ "Tĩnh Hải hành quân tư mã quyền tri lưu hậu", tức là chức vụ chỉ huy quân đội và sẽ kế vị quyền Tiết độ sứ của mình.
Hoàng đế Hậu Lương
Hậu Lương Thái Tổ phế cựu hoàng đế triều Đường thành Tế Âm vương, đưa đến Tào châu, cho binh sĩ canh chừng, đến năm 908 thì hạ độc sát hại cựu hoàng. Hậu Lương truy phong thụy hiệu và miếu hiệu hoàng đế và hoàng hậu cho tổ tiên trong phạm vi bốn đời của mình. Hậu Lương Thái Tổ cho Kính Tường đứng đầu Sùng Chính viện, làm người cố vấn tham mưu chính cho mình, cùng Kính Tường đưa ra các quyết định trước khi lệnh cho Kính Tường thông báo chúng cho các tể tướng.
Hầu hết các quân đều quy phục Hậu Lương Thái Tổ, ngoại trừ những nơi nằm dưới quyền kiểm soát của Lý Khắc Dụng (phát triển thành nước Hậu Đường), Lý Mậu Trinh (phát triển thành nước Kỳ), nhi tử và người kế nhiệm của Dương Hành Mật là Dương Ác (phát triển thành nước Ngô), và Vương Kiến (phát triển thành nước Tiền Thục). Lý Khắc Dụng, Lý Mậu Trinh, Dương Ác tiếp tục sử dụng niên hiệu "Thiên Hựu" của triều Đường, thể hiện rằng họ vẫn là một phần của đế chế Đại Đường thực tế không còn tồn tại, còn Vương Kiến một thời gian ngắn sau đó quay sang xưng đế. Lưu Nhân Cung thoạt đầu không có phản ứng, song ngay sau đó người này bị nhi tử là Lưu Thủ Quang lật đổ, Lưu Thủ Quang quy phục Hậu Lương trên danh nghĩa.
Ở Tĩnh Hải quân, ngày 23 tháng 7 năm 907, Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ Khúc Thừa Dụ mất, con là Khúc Hạo lên kế vị làm Tiết độ sứ. Do phương Bắc nhiều biến cố nên Hậu Lương Thái Tổ thừa nhận Khúc Hạo làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân cùng năm 907.
Không lâu sau khi trở thành hoàng đế, Hậu Lương Thái Tổ khiển Khang Hoài Trinh tiến quân về phía bắc đánh Tấn, bao vây Lộ châu do Lý Tự Chiêu trấn thủ, sau đó Hậu Lương Thái Tổ thân chinh đến siết chặt bao vây Lộ châu. Thoạt đầu, Lý Khắc Dụng khiển Chu Đức Uy đêm quân đến nhằm giải vây, song không đạt được mục đích. Vào mùa xuân năm 908, Lý Khắc Dụng lâm bệnh nặng, Chu Đức Uy buộc phải triệt thoái về Thái Nguyên. Sau khi Lý Khắc Dụng qua đời, nhi tử là Lý Tồn Úc kế vị. Hậu Lương Thái Tổ cho rằng Lộ châu sau đó sẽ dễ dàng thất thủ, vì thế ông quyết định mình và binh lính dưới quyền Lưu Tri Tuấn (劉知俊) triệt thoái, đi phòng thủ trước quân Kỳ ở phía tây. Lý Tồn Úc nhận thấy quân Hậu Lương suy giảm, vì thế liền tập kích đội quân còn lại đang bao vây Lộ châu, tiêu diệt quân Hậu Lương và giải vây cho thành, đảm bảo an ninh cho nước Tấn. Khi nhận được tin thảm bại, Hậu Lương Thái Tổ thán:
"Nếu sinh con thì nên sinh người giống như Lý Á Tử [tức Lý Tồn Úc]. Giống như Lý Khắc Dụng không chết. Các con ta, chúng như đám đồn khuyển."
Năm 909, Hậu Lương Thái Tổ dời đô từ Đại Lương đến Lạc Dương, để con nuôi là Bác vương Chu Hữu Văn trấn thủ Đại Lương.
Cùng năm 909, Hậu Lương Thái Tổ phong Lưu Ẩn ở Quảng Châu là Nam Bình vương. Nam Bình vương Lưu Ẩn ở Quảng Châu đem con gái là Tăng Thành công chúa gả cho vua Trịnh Nhân Mân nước Đại Trường Hòa để lập liên minh giữa hai bên.
Cũng trong năm 909, Lưu Tri Tuấn khi đó đang trấn thủ vùng biên giới phía tây, người này lo sợ khi Hậu Lương Thái Tổ tin theo lời vu cáo của Lưu Hãn (劉捍) mà đồ sát Hựu Quốc tiết độ sứ Vương Trọng Sư (王重師) cùng gia quyến. Do vậy, Lưu Tri Tuấn liền dâng Trung Vũ (tức Khuông Quốc lúc trước) và chiếm Trường An rồi đầu hàng Kỳ. Hậu Lương Thái Tổ nhanh chóng khiển Dương Sư Hậu và Lưu Tầm tái chiếm Trường An và buộc Lưu Tri Tuấn phải chạy trốn đến Phượng Tường, Hậu Lương không chịu nhiều thiệt hại ở biên giới phía tây.
Cùng năm, Lưu Thủ Quang bắt được Lưu Thủ Văn, sau đó kiểm soát được Nghĩa Xương, người này tiếp tục quy phục Hậu Lương Thái Tổ trên danh nghĩa, được Hậu Lương Thái Tổ bổ nhiệm giữ chức tiết độ sứ của cả Lô Long và Nghĩa Xương.
Năm 910, Hậu Lương Thái Tổ phong Lưu Ẩn ở Quảng Châu là Nam Hải vương.
Ở phía bắc, Thành Đức (đổi tên thành Vũ Thuận (武順) do húy kỵ Chu Thành- cha của Hậu Lương Thái Tổ) tiết độ sứ Vương Dung và Nghĩa Vũ tiết độ sứ Vương Xử Trực cũng quy phục Hậu Lương Thái Tổ trên danh nghĩa, tuy nhiên họ không chịu nộp tô thuế như thời Đường, song thường xuyên cống nạp cho Hoàng đế. Thêm vào đó, nhi tử của Vương Dung là Vương Chiêu Tộ (王昭祚) kết hôn với Phổ Ninh công chúa của Hậu Lương Thái Tổ. Tuy nhiên, Hậu Lương Thái Tổ nghi ngờ rằng hai quân phiệt này cuối cùng sẽ quay sang chống lại ông, vì thế ông quyết định dùng kế để kiểm soát trực tiếp hai quân này. Hậu Lương Thái Tổ khiển thuộc hạ là Đỗ Đình Ẩn (杜廷隱) và Đinh Diên Huy (丁延徽) đem 3.000 quân tiến về Thâm châu (深州) và Ký châu (冀州) của Vũ Thuận. Vương Dung và Vương Xử Trực cầu viện Lý Tồn Úc và Lưu Thủ Quang, Lý Tồn Úc đích thân đem quân Tấn đến hợp binh. Vào mùa xuân năm 911, liên quân Tấn/Vũ Thuận/Nghĩa Vũ tiêu diệt quân Hậu Lương của Vương Cảnh Nhân, Vũ Thuận sau đó lấy lại tên Thành Đức và còn được gọi là nước Triệu, Thành Đức và Nghĩa Vũ trở thành đồng minh của Tấn.
Ngày 4 tháng 4 năm 911 Nam Hải vương Lưu Ẩn ở Quảng Châu mất, em là Lưu Nham kế vị làm Nam Hải vương.
Sau khi Hậu Lương chiến bại ở Lộ châu trước Tấn, chiến bại ở Bá Hương trước liên quân Tấn/Triệu/Nghĩa Vũ, Hậu Lương Thái Tổ mong muốn có thời cơ để đích thân trả đũa các địch thủ, ông trở nên dễ cáu gắt và hung dữ hơn với thuộc hạ, trong một thời gian vào năm 911, ông không thể nhử quân Tấn/Triệu giao chiến. Hơn nữa, do lại lâm bệnh, ông càng trở nên cáu gắt hơn. Ông nghĩ rằng thời cơ xuất hiện vào năm 912 khi Tấn tiến công Yên Đế Lưu Thủ Quang. Đường Thái Tổ cố gắng cứu giúp Lưu Thủ Quang khi cho một đội quân lớn tiến về phía bắc. Tuy nhiên, sau khi quân tiền phong do thám bị đánh bại và bắt giữ bởi tướng Tấn Lý Tồn Thẩm (李存審), Lý Tồn Thẩm cùng với đồng sự là Sử Kiến Đường (史建瑭) và Lý Tự Quăng (李嗣肱) lừa Hậu Lương Thái Tổ tin rằng đó chỉ là một phần của một thất bại trên quy mô lớn hơn và một đội quân Tấn hùng mạnh đang tiến đến gần. Hậu Lương Thái Tổ chạy trốn trong hoảng loạn, chịu tổn thất nặng nề. Sau thất bại, bệnh tình của ông càng nặng thêm, ông quay trở về Lạc Dương.
Schefflera dissidens
Schefflera dissidens là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng. Loài này được Frodin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Hậu Lương Thái Tổ
Hoàng đế Hậu Lương
Trong khi đó, theo ghi chép, trong những năm cuối đời của mình, sau khi Trương phu nhân qua đời, Hậu Lương Thái Tổ ngày càng trở nên dâm loạn. (Giả dụ như vào năm 911, khi đi tránh nóng tại phủ đệ của Trương Toàn Nghĩa (do húy kỵ nên đổi tên thành Trương Tông Thích sau khi Hậu Lương Thái Tổ tức vị). Trong khi ở tại dinh thự của Trương Tông Thích, theo ghi chép thì Hậu Lương Thái Tổ tính giao với gần như toàn bộ các phụ nữ trong gia tộc họ Trương, khiến nhi tử của Trương Tông Thích là Trương Kế Tộ (張繼祚) cảm thấy bị sỉ nhục và định hành thích Hoàng đế, song Trương Tông Tích kịp thời ngăn lại, nói rằng Hậu Lương Thái Tổ khi trước từng cứu cả nhà họ khi họ bị Lý Hãn Chi tiến công.) Cũng theo ghi chép, do các hoàng tử của Hậu Lương Thái Tổ thường xuyên dời khỏi kinh thành để làm nhiệm vụ, Hậu Lương Thái Tổ triệu các con dâu vào cung và thường bảo họ thị tẩm (hầu ngủ). Ông đặc biệt sủng ái phu nhân của Chu Hữu Văn. Hơn nữa, mặc dù Chu Hữu Văn không phải là con ruột, song là hoàng tử lớn tuổi nhất còn sống, ông dự tính truyền lại hoàng vị cho Chu Hữu Văn.
Schefflera dissidens
Liên kết ngoài
D Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Hậu Lương Thái Tổ
Hoàng đế Hậu Lương
Vào mùa hè năm 912, bệnh tình chuyển biến xấu, ông sai Vương thị đến Đại Lương [tức Biện châu] triệu Chu Hữu Văn hồi kinh. Đồng thời, ông lệnh cho Kính Tường ban chỉ lệnh cho Dĩnh vương Chu Hữu Khuê ra khỏi kinh thành Lạc Dương, đi giữ chức Lai châu thứ sử, và lệnh cho hoàng tử này phải đi nhậm chức ngay lập tức. Chu Hữu Khuê vốn không được phụ hoàng yêu mến, ông ta cho rằng sau đó mình sẽ bị giết. Chu Hữu Khuê lập tức âm mưu cùng với thị vệ chư quân sứ Hàn Kính (韓勍), sau đó đem quân thị vệ tiến vào cung. Chu Hữu Khuê sát hại Hậu Lương Thái Tổ với sự hỗ trợ của nô bộc là Phùng Đình Ngạc (馮廷諤), sau đó ban chiếu chỉ nhân danh Hậu Lương Thái Tổ lệnh cho tứ đệ là Quân vương Chu Hữu Trinh giết chết Chu Hữu Văn. Sau đó, Chu Hữu Khuê công khai việc Hậu Lương Thái Tổ qua đời, đổ tội hành thích cho Chu Hữu Văn. Sau đó Chu Hữu Khuê tức vị. Chu Hữu Trinh sang năm sau thì lật đổ tam huynh, đoạt lấy hoàng vị.
Michael Parenti
Michael John Parenti (sinh 1933) là một nhà chính trị học, kinh tế học chính trị, sử gia, và phê bình văn hóa người Mỹ chuyên về các chủ đề đại chúng và học thuật. Ông từng giảng dạy tại các trường đại học của Mỹ và quốc tế cũng như được mời thuyết trình tại các trường đại học.
Tiểu sử
Parenti nhận bằng PhD trong môn chính trị học tại Đại học Yale. Các tác phẩm của ông được dịch sang nhiều thứ tiếng khác nhau. Parenti thường thuyết giảng tại Hoa Kỳ và nước ngoài. Ông là thân sinh của Christian Parenti, một tác gia và người đóng góp cho tạp chí The Nation.
Các tác phẩm của Parenti nói về nhiều dạng chủ đề: chính trị Hoa Kỳ, văn hóa, tư tưởng, kinh tế chính trị, chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội dân chủ, thị trường tự do, tôn giáo, lịch sử cổ đại, lịch sử hiện đại, thuật chép sử, đàn áp trong giới học thuật, tin tức và truyền thông giải trí, công nghệ, chủ nghĩa môi trường, phân biệt giới tính, phân biệt chủng tộc, Venezuela, các cuộc chiến tại Iraq và Nam Tư, nhóm dân tộc, và thời trẻ của chính ông. Một trong các cuốn sách nổi tiếng nhất của ông là Democracy for the Few một bản phê bình phân tích về xã hội, kinh tế và chính trị Hoa Kỳ.
Michael Parenti lớn lên trong một gia đình lao động gốc Ý tại Thành phố New York và đây cũng là một chủ đề trong các tác phẩm của ông. Parenti giảng dạy khoa học chính trị và xã hội tại nhiều viện cao học trong nhiều năm trước khi quyết định cống hiến vào việc viết lách, phát biểu trước công chúng cùng các hoạt động chính trị.
Vào năm 1974, Parenti là ứng cử làm đại biểu của Đảng Liên minh Tự do trong Quốc hội Hoa Kỳ và nhận được 7% phiếu bầu.
Vào những năm 1980, he là Visiting Fellow (giảng viên được mời) tại Institute for Policy Studies ở Washington, D.C. Tại Washington, D.C. năm 2003, tổ chức "Caucus for a New Political Science" trao ông giải thưởng Thành tựu sự nghiệp. Vào năm 2007, ông nhận bằng Certificate of Special Congressional Recognition và một giải thưởng từ New Jersey Peace Action.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà văn kinh tế Mỹ Thể loại:Nhà sử học Mỹ Thể loại:Người Mỹ theo chủ nghĩa Marx Thể loại:Nhà khoa học chính trị Mỹ Thể loại:Nhà văn chính trị Mỹ Thể loại:Nhà văn chống toàn cầu hóa Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Brown Thể loại:Sử gia Hoa Kỳ Thể loại:Học giả về quan hệ quốc tế Thể loại:Người Mỹ gốc Ý Thể loại:Sử gia Marxist Mỹ Thể loại:Nam nhà văn Mỹ Thể loại:Nhà văn Marxist Thể loại:Người thành phố New York Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Yale
Nagykökényes
Nagykökényes là một thị trấn thuộc hạt Heves, Hungary. Thị trấn này có diện tích 17,28 km², dân số năm 2010 là 594 người, mật độ 34 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Heves Thể loại:Thị trấn của Hungary
Cừu Lleyn
right|300px|thumb|Một con cừu Lleyn cái Cừu Lleyn là một giống cừu có nguồn gốc từ bán đảo Llyn ('Lleyn'), ở Gwynedd, phía tây bắc xứ Wales. Chúng được chăn nuôi cho mục đích sản xuất thịt cừu, những con cừu cái có bản năng làm mẹ tốt, và yên tĩnh trong tự nhiên, sản lượng sữa cao và tuyệt vời, và chúng cho len trắng muốt. Chúng thích hợp với cả vùng cao và vùng thấp chăn thả. Giống cừu này được nuôi chủ yếu để lấy thịt. Những con cừu giống Lleyn là một trong những giống cừu của đồi xứ Welsh. Chúng nổi tiếng về sức khoẻ, sản xuất sữa và khả năng làm mẹ.
Đặc điểm
Về ngoại hình, chúng là giống cừu cỡ vừa, có len trắng. Trán chúng phẳng, xương mũi lồi ra, chúng có hố nước mắt, mõm của chúng mỏng, môi hoạt động, răng cửa sắc, nhờ đó chúng có thể gặm được cỏ mọc thấp và bứt được những lá thân cây mềm mại, hợp khẩu vị trên cao để ăn. Chúng có thói quen đi kiếm ăn theo bầy đàn, tạo thành nhóm lớn trên đồng cỏ. Trong da chúng có nhiều tuyến mồ hôi và tuyến mỡ hơn dê. Bởi thế chúng bài tiết mồ hôi nhiều hơn và các cơ quan hô hấp tham gia tích cực hơn vào quá trình điều tiết nhiệt. Mô mỡ dưới da của chúng phát triển tốt hơn dê và ngược lại ở các cơ bên trong của chúng có ít tích lũy mỡ hơn dê.
Cừu Lleyn là giống cừu nổi tiếng về sức khoẻ, sản sinh sữa và khả năng làm mẹ. Những con cừu giống Lleyns thường chỉ sinh 2 đến ba con. Thông thường một chú cừu chỉ từ 1 đến hai con, nếu quá lắm cũng chỉ 3. Tuy nhiên, một cừu mẹ giống Lleyn đã khiến các chuyên gia ngạc nhiên vì sinh ra sáu con cừu khoẻ mạnh. Một con cừu Dolly 2 tuổi là một con cừu cái giống Lleyn đã sinh ra sáu con cừu ở một trang trại Crookham Westfield trên điền trang Pallinsburn Estate, thuộc Northumberland, Đông Bắc nước Anh. Nhưng Dolly sinh những 6 thì thật không bình thường.
Tất cả sáu chú cừu mới sinh được đặt tên là Valerie, Harriet, Scrappy, Rosie, Chunky và Slim, chưa từng nhìn thấy một cừu mẹ nào sinh 6 như thế. Trong một buổi sáng và khi trở về đã thấy Dolly đã sinh ra sáu con khoẻ mạnh, có thể một con cừu cái nào đó cùng sinh con ở đây nhưng tìm khắp chuồng tìm kiếm cừu cái khác nhưng không thấy có cừu mẹ nào nữa. Như vậy có nghĩa tất cả sáu chú cừu con này sinh ra từ cùng một mẹ Dolly.
Người chủ phải giúp cừu mẹ cho 6 đứa con của nó ăn vì Dolly không đủ vú cho các con bú. Có 3 trong số 6 chú cừu rất dễ dàng cho bú bình, 6 cừu con luôn luôn đói. Một ngày phải cho cừu con ăn 4 bữa vào 8 giờ sáng, 12 giờ trưa, 4 giờ chiều và 8 giờ tối. Chúng uống rất nhiều sữa. Thông thường mỗi con cừu cái giống Lleyn chỉ sinh từ 2 đến ba con. Đây là cừu mẹ giống Lleyn thứ 2 sinh 6. Còn cừu mẹ kỷ lục sinh 6 đầu tiên được nhà phát ngôn xã hội Lynda Barnard ghi lại năm 1996. Cừu mẹ này không bất thường trong nòi giống vốn dĩ sinh nhiều con nhưng thật hiếm khi sinh 6 một lúc.
Chăn nuôi
Chúng là loài ăn tạp, có thể ăn được nhiều loại thức ăn bao gồm thức ăn thô xanh các loại như: rơm cỏ tươi, khô, rau, củ quả bầu bí các loại, phế phụ phẩm công nông nghiệp và các loại thức ăn tinh bổ sung như cám gạo ngũ cốc. Mỗi ngày chúng có thể ăn được một lượng thức ăn 15-20% thể trọng. Chúng cần một lượng thức ăn tính theo vật chất khô bằng 3,5% thể trọng. Với nhu cầu 65% vật chất khô từ thức ăn thô xanh (0,91 kg) và 35% vật chất khô từ thức ăn tinh (0,49 kg). Khi cho chúng ăn loại thức ăn thô xanh chứa 20% vật chất khô và thức ăn tinh chứa 90% vật chất khô.
Nguồn nước uống là nhu cầu cơ bản của chúng. Lượng nước cần cho chúng biến động theo mùa và loại và chất lượng thực phẩm mà chúng tiêu thụ. Khi chúng ăn nhiều trong các tháng đầu tiên và có mưa (kể cả sương, khi chúng ăn vào sáng sớm), chúng cần ít nước hơn. Khi chúng ăn nhiều cỏ khô thì chúng cần nhiều nước. Chúng cũng cần uống nước sạch, và có thể không uống nếu nước có tảo hoặc chất cặn. Trong một số khẩu phần ăn của chúng cũng bao gồm các khoáng chất, hoặc trộn với lượng ít.
Chăm sóc
Sau khi cho phối giống 16-17 ngày mà không có biểu hiện động dục lại là có thể cừu đã có chửa, Căn cứ vào ngày phối giống để chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu (thời gian mang thai của cừu 146-150 ngày) nhằm hạn chế cừu sơ sinh bị chết; Có thể bồi dưỡng thêm thức ăn tinh và rau cỏ non cho cừu có chửa nhưng tuyệt đối tránh thức ăn hôi mốc; Khi có dấu hiệu sắp đẻ (bầu vú căng, xuống sữa, sụt mông, âm hộ sưng to, dịch nhờn chảy ra, cào bới sàn…) nên nhốt ở chuồng riêng có lót ổ rơm và chăn dắt gần, tránh đồi dốc.
Thông thường cừu mẹ nằm đẻ nhưng cũng có trường hợp đứng đẻ, tốt nhất nên chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu; Sau khi đẻ cừu mẹ tự liếm cho con. Tuy nhiên, vẫn phải lấy khăn sạch lau khô cho cừu con, nhất là ở miệng và mũi cho cừu con dễ thở. Lấy chỉ sạch buộc cuống rốn (cách rốn 4–5 cm), cắt cuống rốn cho cừu con và dùng cồn Iod để sát trùng; Giúp cừu con sơ sinh đứng dậy bú sữa đầu càng sớm càng tốt (vì trong sữa đầu có nhiều kháng thể tự nhiên); Đẻ xong cho cừu mẹ uống nước thoải mái (có pha đường 1% hoặc muối 0.5%).
Cừu con trong 10 ngày đầu sau khi đẻ cừu con bú sữa mẹ tự do; Từ 11-21 ngày tuổi cừu con bú mẹ 3 lần/ngày, nên tập cho cừu con ăn thêm thức ăn tinh và cỏ non, ngon; 80-90 ngày tuổi có thể cai sữa. Giai đoạn này phải có cỏ tươi non, ngon cho cừu con để kích thích bộ máy tiêu hóa phát triển (đặc biệt là dạ cỏ) và bù đắp lượng dinh dưỡng thiếu hụt do sữa mẹ cung cấp không đủ; Cừu sinh trưởng và phát triển nhanh, mạnh ở giai đoạn này.
Liên kết ngoài
Thể loại:Giống cừu Thể loại:Gwynedd
(6242) 1990 OJ2
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1990 Thể loại:Được phát hiện bởi Henry E. Holt Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Chimonobambusa convoluta
Chimonobambusa convoluta là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Q.H.Dai & X.L.Tao mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Trúc vuông Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Globba hasseltii
Globba hasseltii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Boerl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.
Rūta Meilutytė
Rūta Meilutytė (sinh 19 tháng 3 năm 1997) là một kình ngư người Lít-va, nhà vô địch Olympic, và người giữ kỷ lục thế giới. Cô hiện đang là người giữ kỷ lục thế giới ở nội dung 50- và 100-m ếch nữ (bể tiêu chuẩn). Tại độ tuổi 17 cô là người đầu tiên và duy nhất trong lịch sử giành chiến thắng trong mọi nội dung bơi tham gia tại tất cả mọi lứa tuổi.
Globba hasseltii
Liên kết ngoài
Thể loại:Globba Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1884
Rūta Meilutytė
Khi cô lên 15, cô đã phá 11 kỷ lục bơi lội Lít-va. Tại Festival Olympic trẻ 2011 (Trabzon – Thổ Nhĩ Kỳ) Meilutytė đã giành một tấm huy chương vàng nội dung 100m ếch, một tấm huy chương vàng ở nội dung 50m tự do và một tấm huy chương đồng ở nội dung 100m tự do. Tại Thế vận hội mùa hè 2012 diễn ra ở London, Meilutytė giành tấm huy chương vàng ở nội dung 100-m ếch với thành tích 1:05.47. Tại độ tuổi 15, cô cũng là vận động viên Lít-va trẻ nhất từng giành một tấm huy chương vàng Olympic. Tại bán kết của giải bơi lội châu Âu 2011, cô đã phá kỷ lục châu Âu tại nội dung 100 m ếch với thành tích 1:05:21. Năm 2013 Meilutytė phá kỷ lục châu Âu của chính cô với thành tích mới nhanh hơn thành tích cũ 0.01 giây. Rūta tranh tài tại Giải vô địch bơi lội thế giới năm 2013, diễn ra tại Barcelona, và đạt tới thành tích kỷ lục thế giới tại nội dung 100, và 50-m ếch. Meilutytė đang bơi cho đội bơi trường đại học Plymouth và được dẫn dắt bởi huấn luyện viên Jon Rudd.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1997 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Litva Thể loại:Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2012
Neadmete okutanii
Neadmete okutanii là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cancellariidae.
Tham khảo
Thể loại:Neadmete
Dorothea Smartt
Dorothea Smartt (sinh 1963) là một nhà thơ người Anh gốc Barbados.
Tiểu sử
Con gái của những người nhập cư Caribbean đến từ Barbados, Dorothea Smartt sinh ra ở London và lớn lên ở đó. Cô có bằng Cử nhân Khoa học Xã hội của Đại học Bách khoa South Bank và bằng Thạc sĩ Nhân học tại Trường Cao đẳng Hunter (CUNY).
Smartt là nhà thơ cư trú tại chợ Brixton và gắn bó với nghệ sĩ sống tại Viện Nghệ thuật Đương đại. Cô đã giảng về nghệ thuật sáng tạo tại Birkbeck College, Đại học London và Đại học Leeds. Cô là biên tập viên thơ cho Sable LitMag và là nhà văn khách tại Đại học Quốc tế Florida và Cao đẳng Oberlin. Tác phẩm của cô đã xuất hiện trên nhiều tạp chí văn học và tuyển tập khác nhau, bao gồm Bittersweet (Women Press, 1998), The Fire People (Payback Press, 1998), Mythic Women / Real Women (Faber, 2000), IC3: The Penguin Book of New Black ở Anh (2000), Một cơn bão giữa những ngón tay (Mắt lật, 2007) và Con gái mới của Châu Phi (Phiên bản Myriad, 2019).
Vở kịch đa phương tiện của cô, Fallout đã đi thăm các trường tiểu học trong và xung quanh London. Smartt cũng đã tạo và thực hiện tác phẩm solo Medusa, kết hợp thơ và hình ảnh.
Năm 2019, cô được bầu làm thành viên của Hiệp hội văn học Hoàng gia.
Tham khảo
Thể loại:Nhà văn từ Luân Đôn Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1963
Xylocopa levequeae
Xylocopa levequeae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Maa mô tả khoa học năm 1943.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ong bầu Thể loại:Động vật được mô tả năm 1943
Hemioplisis anseraria
Hemioplisis anseraria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemioplisis
Barsinella desetta
Barsinella desetta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Barsinella
×Hulthemosa
Arachnura là một chi thực vật có hoa trong họ Hoa hồng.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách các chi hoa hồng
Chorizanthe breweri
Chorizanthe breweri là một loài thực vật có hoa trong họ Rau răm. Loài này được S.Watson mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Hycleus apicipennis
Hycleus apicipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Reiche miêu tả khoa học năm 1866.
Tham khảo
Thể loại:Hycleus
Araneus gemmoides
Araneus gemmoides là một loài nhện trong họ Araneidae.
Tham khảo
G
Fernandes Pinheiro
Fernandes Pinheiro là một đô thị thuộc bang Paraná, Brasil. Đô thị này có diện tích 406,501 km², dân số năm 2007 là 5763 người, mật độ 16,3 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Paraná
Hycleus arabicus
Tham khảo
Thể loại:Hycleus
Gymnostachyum glomeruliflorum
Gymnostachyum glomeruliflorum là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Bremek. mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Chú thích
Thể loại:Chi Lõa gié Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965
Globba holttumii
Globba holttumii là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được S.N.Lim mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Liên kết ngoài
Thể loại:Globba Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972
Neadmete profundicola
Tham khảo
Thể loại:Neadmete
Araneus gerais
Araneus gerais là một loài nhện trong họ Araneidae.
Tham khảo
G
Sybra marcida
Sybra marcida là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Schefflera distractiflora
Schefflera distractiflora là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng. Loài này được (Harms) Frodin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
D Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Xylocopa lieftincki
Xylocopa lieftincki là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Leys mô tả khoa học năm 2000.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ong bầu Thể loại:Động vật được mô tả năm 2000
Xã Black Hawk, Quận Grundy, Iowa
Xã Black Hawk (Black Hawk Township) là một xã thuộc quận Grundy, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.928 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Grundy, Iowa
Lịch sử Bắc Mỹ
thumb|right|300 px|Một bức ảnh vệ tinh màu thật [[Bắc Mỹ]] Lịch sử Bắc Mỹ bao gồm cả lịch sử thời tiền sử và khi người châu Âu đến châu Mỹ. Người Idien cổ đã đến Bắc Mỹ cách đây từ 17.000 đến 40.000 năm trước. Trong thời tiền sử, lục địa Bắc Mỹ đó rất nhiều nền văn minh như văn minh Inuit, Maya, Aztec,... Những cộng đồng này dù bị cô lập nhưng lại phát triển mạnh về cuộc sống và văn hoá.
Như đã biết, Christopher Columbus là người phát hiện châu Mỹ cách đây 500 năm trước. Lục địa được phân chia bởi ba cường quốc lớn là Anh, Pháp và Tây Ban Nha.
Thời kỳ thuộc địa chỉ kéo dài khoảng 3 thế kỷ. Các thuộc địa bắt đầu độc lập từ khi cách mạng Hoa Kỳ thành công và Hoa Kỳ độc lập vào năm 1776.
Từ thế kỷ 19 đến thế kỷ 21, các quốc gia Bắc Mỹ đã hợp tác phát triển kinh tế, khoa học, xã hội, an ninh và chính trị. Với việc phát triển thương mại, buôn bán ma túy là một vấn đề đáng lo ngại.
Cuộc di cư của người Idien cổ
thumb|right|320 px|Bản đồ di cư của [[Homo sapiens|người hiện đại trong thời kỳ đầu ]] Cuộc di cư của người Idien cổ là đề tài để các nhà sử học nghiên cứu và thảo luận. Một giả thuyết trong nhiều năm qua cho rằng người Idien cổ di cư đến Bắc Mỹ qua cầu lục địa Beringia cách đây từ 17.000 đến 40.000 năm trước đây khi mực nước biển hạ xuống đáng kể do hậu quả của Băng hà Đệ tứ. Họ cũng có thể đi bộ hoặc dùng thuyền thô sơ để đến Nam Mỹ. Bằng chứng cho việc này đã bị nước biển nhấn chìm hàng trăm mét ở cuối kỷ Băng hà.
Các nhà khảo cổ thì cho rằng người Idien cổ từ Siberia đến Alaska qua Beringia dao động cách đây từ 16.500 đến 40.000 năm trước. Một số giả thuyết cho rằng nguồn gốc của người bản địa Bắc Mỹ đến từ Trung Mỹ. Một giả thuyết khác cho rằng nguồn gốc người bản địa đến từ châu Âu. thumb|right|230 px|Tên phóng Folsom Các công cuộc bằng đá, như tên phóng, được người bản địa Bắc Mỹ sử dụng sớm nhất. Nó được phát hiện bởi các nhà khảo cổ học. Bằng chứng khoa học cho thấy người bản địa Bắc Mỹ có liên quan tới người châu Á, đặc biệt là người Siberia. Việc này thể hiện qua máu, DNA ty thể...
Các nền văn minh cổ
thumb|right|250 px|Tàn tích của [[văn minh Maya|người Maya tại Palenque, Mexico]] Trước khi người châu Âu đến, ho có một cuộc sống và văn hoá tốt. Họ thành thạo toán học, thiên văn học,... Giữa các nền văn minh không phải lúc nào cũng hòa bình.
Ở thời kỳ Archaic, khí hậu trở nên ấm và khô hơn. Những loài động vật cõ lớn cuối cùng đã biến mất. Đa số dân số mới tại Bắc Mỹ săn bắt-hái lượm. Họ thích nghi rất nhanh với môi trường nơi đây. Họ có những cuộc đi săn nhỏ, ăn cá hay rau mọc hoang. Họ cũng có nhiều cuộc săn lớn.
Người Maya có bộ lịch riêng khá phức tạp. Khi người Tây Ban Nha đến, họ đã thống trị đế chế Aztec. Ở phía Bắc, Hokokam và Anasaki là hai nền văn hóa sản xuất nông nghiệp cho đến khi người Tây Ban Nha đến vào thập niên 40 của thế kỷ 16. Khi người châu Âu đến Bắc Mỹ, người bản địa giảm đi đáng kể, các ngôn ngữ bản địa bị tuyệt chủng.
Người Viking
thumb|right|250 px|Bản đồ Bắc Mỹ ([[1621)]] Người Bắc Mỹ bị cô lập với thế giới bên ngoài trước năm 1492, nhưng có một giả thuyết cho rằng người Viking đã đến Bắc Mỹ trước cả Christopher Columbus, điều này thể hiện qua di chỉ L'Anse aux Meadows tại tỉnh bang Newfoundland và Labrador.
John Cabot đã khám phá ra bờ biển Canada vào năm 1497. Giovanni da Verrazzano cũng đã khám phá ra bờ biển phía Đông Bắc Mỹ, từ Newfoundland đến Florida vào năm 1524. Jacques Cartier cũng đã có một chuyến thám hiểm vào năm 1534.
Thuộc địa thành công
thumb|right|250 px|Bản đồ chủ quyền các quốc gia tại Bắc Mỹ từ năm [[1750 đến 2008]] Đến năm 1663, Pháp đã chiếm một vùng có diện tích lớn tại Bắc Mỹ.
Chiến tranh của các cường quốc châu Âu gây ra hàng loạt chiến tranh tại Bắc Mỹ, có thể tác động lên các thuộc địa. Các thuộc địa thường thay đổi chủ một cách nhanh chóng. Việc Pháp rời khỏi Bắc Mỹ là một thảm hoạ với người bản địa Đông Bắc Mỹ.
Các thuộc địa độc lập
Cách mạng Hoa Kỳ gây biến động lớn trong lục địa. Cuộc cách mạng này giúp Canada và Hoa Kỳ độc lập khỏi Anh và Pháp.
Các quốc gia mở rộng lãnh thổ
Từ khi độc lập, Hoa Kỳ đã mở rộng lãnh thổ sang phía Tây, đặc biệt như việc mua lãnh thổ Louisiana vào năm 1803. Sau chiến tranh năm 1812, người Anh và người Ireland tăng đáng kể ở Canada.
Xung đột, liên bang và các cuộc xâm lược
Nội chiến làm rung động toàn xã hội Hoa Kỳ. Người châu Âu đã đàn áp người da đỏ và phá huỷ các di tích ở miền Nam. Sau cuộc nội chiến, Hoa Kỳ là quốc gia công nghiệp lớn.
Do cải cách kém nên Mexico là nơi mở cửa ảnh hưởng của nước ngoài. Điều này dẫn đến Đệ nhị đế chế Pháp xâm chiếm Mexico.
Cuối thế kỷ 19
Người Nga và người Trung Quốc đã ồ ạt nhập cư vào Bắc Mỹ vào nửa cuối thế kỷ 19. Hoa Kỳ có một cuộc nội chiến chống lại người bản địa. Tình hình tại Canada đã bình yên hơn. Newfoundland đã bắt đầu tự trị từ 1907.
Tại Mexico, toàn bộ thời kỳ này do chế độ độc tài của Porfirio Díaz lãnh đạo.
Thế chiến I
thumb|right|250 px|Một [[poster tuyển người tham gia quân đội trong thế chiến I (1914-1918) tại Canada]] Là một phần của Đế quốc Anh, Canada đã tham gia chiến tranh thế giới thứ nhất từ năm 1914. Canada đã bị thiệt hại nặng nề trong thế chiến. Trong cuộc khủng hoảng năm 1917, bạo loạn nổ ra tại Montreal do những người Canada gốc Pháp phản đối chính quyền áp dụng nghĩa vụ quân sự. Nước láng giềng Newfoundland cũng bị tổn thất nặng trong thế chiến I.
Hoa Kỳ nằm ngoài cuộc thế chiến cho đến năm 1917. Sau đó, Hoa Kỳ đóng vai trò quan trọng tại Hội nghị Hòa bình Paris 1919. Cũng giống như Hoa Kỳ, Mexico cũng đứng ngoài thế chiến thứ nhất.
Sau thế chiến I
Đến năm 1920, nền kinh tế Hoa Kỳ đã đạt tới đỉnh cao. Nhưng sự sụp đổ chứng khoán phố Wall năm 1929 và hạn hán cùng năm khiến cho nền kinh tế Hoa Kỳ và Canada đi xuống.
Từ năm 1937 đến năm 1949, tại Mexico đã xảy ra cuộc nội chiến do người dân phản đối chính quyền chống người Công giáo.
Thế chiến II
Hoa Kỳ đã tuyên chiến với Nhật Bản sau trận Trân Châu Cảng. Sự tham gia của Hoa Kỳ giúp phe Đồng Minh đảo ngược tình thế trong Thế chiến II. Mặc dù vậy, ngày 19 tháng 8 năm 1942, một hạm đội Đức Quốc xã với sự chỉ huy của tướng von Rundstedt đã tấn công vào cảng Dieppe, Canada làm cho hơn 900 người thiệt mạng và 2.500 người bị bắt (phần lớn bị thương).
Hai tàu chở dầu của Mexico đang chuyển dầu tới Hoa Kỳ đã bị Đức Quốc xã đâm chìm ở vịnh Mexico vào năm 1942 khi lúc này, Mexico là quốc gia trung lập trong thế chiến. Điều này dẫn đến việc Mexico tuyên chiến với các quốc gia phe Trục và tham gia thế chiến II.
Chiến tranh Lạnh
Trong chiến tranh Lạnh, lần đầu tiên, Hoa Kỳ là quốc gia mạnh nhất trong khối phương Tây. Cũng tại Hoa Kỳ, phân biệt chủng tộc ngày càng ác liệt.
Mexico đã trải qua thời kỳ phát triển kinh tế mạnh sau Thế chiến II mà người ta gọi là "El Milagro Mexicano" (phép màu Mexico).
Năm 1959, Alaska và Hawaii lần lượt trở thành tiểu bang của Hoa Kỳ.
Chiến tranh Việt Nam và lạm phát
Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, Hoa Kỳ đã tham gia chiến tranh Việt Nam. Nhưng sau Hiệp định Paris 1973, Hoa Kỳ đã phải rút khỏi Đông Dương.
Năm 1982, năm cuối cùng trong nhiệm kỳ thủ tướng Pierre Elliot Trudeau, Canada đã thông qua bản hiến pháp mới.
Piptocarpha geraldsmithii
Piptocarpha geraldsmithii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chandragiri, Madhugiri
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
Chandragiri
Piptocarpha geraldsmithii
Liên kết ngoài
Thể loại:Piptocarpha Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Lịch sử Bắc Mỹ
Chiến tranh Việt Nam và lạm phát
Hoa Kỳ và Canada đã trải qua kỳ lạm phát lớn trong thời kỳ này.
Thập niên 1980
Tổng thống Mexico trong đầu thập niên 1980 là Miguel de la Madrid và cuối thập niên 1980 là Carlos Salinas de Gortari đã có một chiến lược kinh tế tốt. Dù vậy, Mexico đã trải qua việc suy thoái kinh tế, làm cho đồng peso của Mexico rớt giá nghiêm trọng. Trong cuộc bầu cử năm 1988, ngày 6 tháng 7 năm 1988, một máy tính IBM AS / 400 mà chính phủ dùng để kiểm phiếu đã bị tắt giữa chừng. Chính phủ sau đó nói rằng "se Cayó el sistema" ("hệ thống bị nhiễu"). Sau đó, Carlos Salinas đã suýt không thắng cử. Đây là lần đầu tiên mà một ứng cử viên PRI suýt thua cử.
Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan đã cứng rắn với Liên Xô và các quốc gia cộng sản trong ngoại giao. Trong nước, ông Reagan đã có cố gắng kích thích nền kinh tế.
Thủ tướng Canada Brian Mulroney cũng có cố gắng kích thích nền kinh tế trong nước và cũng ủng hộ việc hợp tác kinh tế với Hoa Kỳ. Hai bên đã ký Hiệp định Thương mại Tự do Canada-Hoa Kỳ vào tháng 1, 1989.