cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tần Thủy Hoàng
Bị hành thích lần thứ nhất
Sau khi sự việc làm phản của Lao Ái kết thúc, Tần vương Chính tiếp tục cho quân đội của mình đi đánh chiếm các nước khác. Nước Yên yếu thế, thường bị binh lính sách nhiểu, không thể chống chọi với Tần. Vì vậy, Thái tử Đan mưu dùng Kinh Kha hành thích Tần vương Chính vào năm 227 TCN. Khi mở bản đồ Kinh Kha rút thanh chủy thủ đâm Doanh Chính. Nhà vua liền lùi lại và rút thanh kiếm sau lưng để bảo vệ mình. Vào thời điểm đó, các quan đều không được phép mang vũ khí. Kinh Kha đuổi theo, cố gắng để đâm nhà vua nhưng lại trượt. Doanh Chính lại rút kiếm của mình và chém vào đùi Kinh Kha. Kinh Kha liền ném con dao găm nhưng lại tiếp tục nhắm trượt. Chịu tám vết thương từ kiếm của nhà vua, Kinh Kha biết rằng đại sự đã hỏng. Cả Kinh Kha và Tần Vũ Dương đều bị giết. 5 năm sau, Yên bị Tần tiêu diệt.
Bị hành thích lần thứ hai
Cao Tiệm Ly là bạn thân của Kinh Kha, muốn báo thù cho cái chết của bạn mình. Tiệm Ly vốn giỏi gảy đàn trúc. Một ngày kia ông được triệu đến chơi nhạc cho Tần vương Chính. Trong cung có người có biết ông, liền nói: "Đây là Cao Tiệm Ly". Tần vương Chính tiếc tài nghệ, không giết Tiệm Ly mà móc mắt, nhưng vẫn cho phép Cao Tiệm Ly chơi đàn cho mình. Tần vương Chính say mê tiếng đàn, mỗi ngày lại cho phép xích lại gần hơn. Cao Tiệm Ly lén đổ chì vào bầu đàn rồi nhân dịp Doanh Chính ngồi cạnh mà đánh nhưng vì mắt đã bị mù nên đánh không trúng. Cao Tiệm Ly sau đó bị xử tử.
Thống nhất Trung Nguyên
Đến thời Chiến quốc, các chư hầu của nhà Chu đánh diệt lẫn nhau cuối cùng ở Trung Nguyên chỉ còn lại bảy nước lớn gọi là Chiến Quốc Thất hùng cùng một số nước nhỏ và nhà Đông Chu còn tồn tại thoi thóp. Trong bảy nước có nước Tần ở phía Tây thi hành tân pháp Thương Ưởng mà trở nên giàu mạnh, lấn át sáu nước còn lại. Nước Tần nhiều lần đánh Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên, liên tục mở đất, các nước chư hầu phía Đông luôn bị đẩy vào thế chống đỡ, nhiều lần tổ chức liên minh hợp tung chống Tần nhưng chỉ đạt được một số thắng lợi tạm thời, không ngăn cản được Tần đông tiến. Tần vương tiếp tục duy trì chính sách "thân xa đánh gần", giao hảo với nước Tề, uy hiếp lấn chiếm các nước còn lại. Nước Tề vì giao hảo với nước Tần nên không ra quân cứu các chư hầu khác, nhưng cuối cùng cũng bị nước Tần thôn tính.
nhỏ|300x300px|Chiến dịch xâm chiếm của nước Tần
Tần vương Chính kế ngôi vào giai đoạn cuối của Chiến Quốc, lúc đó thế lực của Tần đã rất mạnh, tập hợp nhiều nhân tài. Tần vương Chính bên trong dùng Úy Liêu, Lý Tư bày mưu kế, bên ngoài dùng các tướng tài như Vương Tiễn, Vương Bí, Mông Ngao, Mông Vũ, Mông Điềm, Lý Tín làm tướng đánh dẹp các nước.
Năm 230 TCN, Tần đánh Hàn. Hàn từng bại dưới tây Tần nhiều lần, lại là nước nhỏ yếu nhất trong 7 nước, nên là nước đầu tiên bị diệt. Hàn vương An sợ hãi, vội thu hết sổ sách, địa đồ trong nước sang đầu hàng nộp đất. Tần vương đặt đất đai còn lại của nước Hàn làm quận Dĩnh Xuyên.
Năm 229 TCN, Tần vương hạ lệnh đánh Triệu. Tướng Triệu Lý Mục cầm quân đẩy lui được quân Tần. Tần vương bèn dùng kế ly gián, sai người đút lót cho gian thần nước Triệu là Quách Khai, xúi Quách Khai nói rằng Lý Mục đang có âm mưu tạo phản. Triệu U Mục vương nghe lời gièm pha, bèn giết chết Lý Mục. Cùng năm đó Triệu lại gặp phải động đất, quần Tần chớp thời cơ đánh riết, dồn Triệu vào đường cùng. Năm 228 TCN, quân Tần chiếm kinh thành Hàm Đan, bắt sống Triệu vương Thiên. Anh Thiên là Triệu Gia chạy lên đất Đại phía bắc xưng vương.
Năm 227 TCN, sau khi bị Kinh Kha ám sát hụt, Tần vương cho đại tương Vương Tiễn và phó tướng Mông Vũ cầm quân đánh Yên. Quân Yên đại bại tại Dịch Thủy, đất đai quá nửa bị Tần chiếm. Sau đó quân Tần công phá Kế Thành, Yên vương Hỉ cùng thái tử Đan dẫn quân lui về Liêu Đông, Lý Tín xuất quân truy đuổi và giành thắng lợi lớn. Yên vương trong thế bị dồn ép đã giết thái tử Đan (người đã ra lệnh cho Kinh Kha ám sát Doanh Chính) rồi dâng thủ cấp để cầu hòa. Quân Tần chấp nhận lời cầu hòa, Yên được thoi thóp được thêm ba năm nữa.
Năm 225 TCN, Vương Bí chỉ huy quân Tần đánh kinh đô Đại Lương của Ngụy. Quân Tần cho quân dẫn nước sông Hoàng Hà làm ngập thành làm chết hàng vạn người. Ngụy vương Giả không chống nổi phải ra hàng.
Năm 222 TCN, quân Tần do Vương Bí chỉ huy tiến vào Liêu Đông để diệt nốt Yên đang thoi thóp. Yên vương Hỉ bị bắt, nước Yên bị diệt.
Năm 221 TCN, Doanh Chính lấy cớ Tề vương Kiến đem 30 vạn quân phòng thủ ở biên giới phía tây là hành động gây hấn, bèn sai Vương Bí mang quân từ nước Yên tiến thẳng xuống phía nam tiến vào kinh đô Lâm Truy. Nước Tề suốt mấy chục năm không động binh đao, dân quen liềm hái hơn cung nỏ, vì vậy thấy quân Tần hùng hậu tiến vào thì mau chóng tan vỡ. Tề vương Kiến quyết định đầu hàng. Cả sáu nước hoàn toàn bị thôn tính.
Lần đầu tiên trong lịch sử, toàn Trung Hoa được thống nhất. Trong cùng năm đó, Doanh Chính tự xưng là "Thủy Hoàng Đế" (始皇帝), không còn là một vị vua theo nghĩa cũ và vượt qua thành tựu của các vị vua nhà Chu.
Cải cách hành chính
Tần Thủy Hoàng dời hết các vương công quý tộc của sáu nước bị diệt về kinh đô Tần là Hàm Dương để dễ bề khống chế, đất đai của họ đều bị sung công. Để tránh họa chư hầu cát cứ đời nhà Chu, hoàng đế loại bỏ phong đất đặt chư hầu mà triệt để thi hành chế độ quận huyện, chia cả nước thành 36 quận (郡) (sau đó tăng lên 40 quận); quận thú, huyện lệnh do triều đình bổ nhiệm, có thể bị điều động bất cứ lúc nào. Quận là một quân khu lớn, nhất là ở những miền mới chiếm được. Mỗi quận thành nhiều huyện (县), hương (乡) và lý (里), mỗi quận có quận thú coi việc dân và quân uý coi việc quân. Ở trên cùng, có một viên giám ngự sử chỉ chịu trách nhiệm với nhà vua, vì vậy quan lại không thể chuyên quyền, làm chúa ở cõi riêng. Quan lại được Hoàng đế bổ nhiệm dựa theo công trạng thay vì tập tục cha truyền con nối như trước kia. Hệ thống này trái ngược với các đời trước vốn cấu kết lỏng lẻo, người dân cũng không còn được gọi theo tên các nước cũ trước đây nữa (như "người Sở" ám chỉ người đến từ đất cũ của nước Sở) mà đều là con dân của nhà Tần.
Cải cách kinh tế và văn tự
nhỏ|Quả cân tiêu chuẩn đời Tần, năm 221 TCN Trong những năm cầm quyền của mình, Tần Thủy Hoàng và thừa tướng Lý Tư đã thống nhất đơn vị đo lường và tiền tệ trên toàn Trung Hoa. Hoàng đế cũng cho thống nhất chiều dài trục bánh xe để tiện việc vận chuyển đường bộ, xây dựng thêm nhiều hệ thống đường sá, kênh mương kết nối các vùng miền với nhau để người dân được thuận tiện hơn trong việc đi lại.
Thời Chiến Quốc, văn tự ở mỗi nước ít nhiều có những sự khác nhau. Quan lại Tần đi cai trị đất đai chư hầu cũ nhiều khi không hiểu được văn tự tại địa phương, khó làm tốt việc. Vì vậy, Tần Thủy Hoàng ra lệnh mọi văn bản trên toàn quốc đều sử dụng một loại văn tự được chuẩn hóa bởi Lý Tư, nhờ đó mà thống nhất được chữ viết trên toàn quốc.
Tư tưởng
Tần Thủy Hoàng tin vào thuyết Ngũ hành, tin rằng nhà Chu trước đó cai trị bởi sức mạnh của Hỏa, đại diện bởi màu đỏ. Vì vậy nhà Tần kế tục lấy hành Thủy (nước) mà cai trị, đại diện là màu đen. Màu đen trở thành màu của y phục, cờ hiệu. Các mối liên quan khác bao gồm phía bắc là hướng hồng y, mùa đông và số sáu.
Trong khi thời kỳ Xuân Thu và Chiến Quốc chiến tranh xảy ra triền miên, nó cũng được xem như là thời kỳ của tự do tư tưởng. Tuy nhiên, đến thời Tần Thủy Hoàng, hoàng đế ra lệnh cấm hết tất cả các trường phái tư tưởng khác, lấy trường phái Pháp gia là tư tưởng chính thống của nhà Tần. Trường phái Pháp gia thời nhà Tần bài trừ chế độ phong kiến cũ ​​và khuyến khích các hình phạt nghiêm khắc, đặc biệt là khi không tuân lệnh hoàng đế. Quyền cá nhân bị gạt đi khi chúng mâu thuẫn với mong muốn của chính quyền, thương nhân và học giả không được coi trọng và thích hợp để loại bỏ.
Năm 213 TCN, quan đại phu Thuần Vu Việt xin vua phong đất lập chư hầu và noi theo lệ của người xưa, nhưng bị thừa tướng Lý Tư phản đối. Lý Tư cũng nhân đó dâng thư đề nghị cấm học theo sách cổ để phê phán những điều hoàng đế làm thời nay. Tần Thủy Hoàng nghe theo, ra lệnh đốt bỏ hết phần lớn các sách đương thời, chỉ giữ lại những cuốn sách bói toán, nông nghiệp, y học, thần thoại, và lịch sử nhà Tần. Việc này cũng phục vụ cho việc thay đổi văn tự bằng cách loại bỏ các văn bản chứa văn tự lỗi thời. Kẻ nào không tuân lệnh mà lén lút giữ sách thì bị phạt nặng. Sử ký Tư Mã Thiên ghi lại, có 460 Nho sĩ bị chôn sống ở Hàm Dương vì sở hữu sách cấm vào năm 212 TCN. Công tử Phù Tô đứng ra can ngăn vì sợ thiên hạ không yên, hoàng đế nổi giận sai Phù Tô đi lên miền bắc để giám sát tướng Mông Điềm ở Thượng Quận. Bản sao các sách cấm vẫn được cất giữ trong thư viện của triều đình nhưng hầu hết chúng đều bị phá hủy khi Hạng Vũ đốt cháy cung điện Hàm Dương vào năm 206 TCN.
Âm mưu ám sát thứ ba
Năm 230 TCN, Tần tiêu diệt Hàn. Trương Lương là sĩ tộc của Hàn thề trả thù hoàng đế Tần. Năm 218 TCN, Lương bán hết gia sản, thuê sát thủ và cho làm chiếc chùy sắt một trăm hai mươi cân (khoảng 160 lb hoặc 79kg) lập mưu ám sát Tần Thủy Hoàng. Lương và sát thủ mai phục trong bụi cây dọc theo tuyến đường Thủy Hoàng du ngoạn và khi đoàn xa giá đến gần ném chùy làm vỡ tan chiếc xe đi đầu. Tuy nhiên, Tần Thủy Hoàng khi đó đang ở trong chiếc xe thứ hai, trông giống hệt chiếc xe thứ nhất, nên thoát chết. Hoàng để cho truy lùng khắp thiên hạ nhưng cả hai thích khách đều trốn thoát.
Trường Thành
Ở phía Bắc, tộc người Hung Nô thường xuyên quấy nhiễu biên giới. Để chống người Hung Nô xâm lấn, Tần Thủy Hoàng đã ra lệnh xây dựng một bức tường phòng thủ rộng lớn. Bức trường thành này chính là tiền thân của Vạn Lý Trường Thành sau này. Trường Thành được xây dựng bằng cách kết nối nhiều khúc tường thành đã được xây dựng bởi các nước Tần, Triệu, Yên, trải dài hơn 5000 km từ Lâm Thao (nay thuộc tỉnh Cam Túc) ở phía tây đến Liêu Đông (nay ở tây bắc Liêu Dương, tỉnh Liêu Ninh) ở phía đông, tạo nên một mạng lưới những bức tường thành nối các tuyến phòng thủ ở sông tới những vách đá không thể vượt qua.
Vận chuyển số lượng lớn vật liệu cần thiết cho công trình khổng lồ này là vô cùng khó khăn, vì vậy những người xây trường thành luôn cố gắng sử dụng tài nguyên ở địa phương. Đá được lấy từ các ngọn núi, trong khi đất nung được sử dụng để xây dựng ở đồng bằng. Không có ghi chép lịch sử nào còn sót lại cho thấy chiều dài và tiến trình chính xác của các bức tường thành thời Tần. Hầu hết các bức tường cổ đã bị xói mòn trong nhiều thế kỷ, và rất ít phần còn tồn tại cho đến ngày nay. Uớc tính có đến hàng trăm ngàn người, thậm chí có thể lên tới một triệu người đã chết khi xây trường thành thời nhà Tần.
Kênh Linh Cừ
Miền Nam Trung Quốc có một câu nói nổi tiếng "Ở miền Bắc có Trường Thành, ở miền Nam có kênh Linh Cừ" (北有长城,南有灵渠). Năm 214 TCN, Tần Thủy Hoàng cho xây một kênh đào lớn để vận chuyển quân lương, tấn công một số vùng lãnh thổ ở phía nam. Kênh đào dài 34 km này điều chuyển dòng chảy của hệ thống sông ngòi giữa miền bắc và miền nam Trung Hoa, nối sông Tương với Dương Tử và Li Giang rồi lại chảy vào Châu Giang. Kênh Linh Cừ nối hai tuyến đường thủy chính của Trung Quốc, giúp nhà Tần mở rộng cương vực xuống miền Tây Nam, được đánh giá là một trong ba công trình kỹ thuật lớn của Trung Quốc cổ đại, bên cạnh Vạn Lý Trường Thành và Đô Giang Yển của Tứ Xuyên.
Cung điện
342x342px|nhỏ|Bức họa cung A Phòng của họa sĩ Viên Diệu thời [[nhà Thanh.|thế=|phải]] Một trong những công trình lớn mà Tần Thủy Hoàng cho xây dựng là cung A Phòng nằm ở phía nam sông Vị. Ước tính triều đình đã phải dùng tới hơn 70 vạn người để xây dựng cung A Phòng và lăng mộ Tần Thủy Hoàng. Theo Sử ký Tư Mã Thiên, riêng phần tiền sảnh của cung A Phòng rộng tới mức chiều từ Đông sang Tây dài 500 bộ (hơn 800m), chiều từ Nam sang Bắc dài 50 trượng (hơn 150m), có thể ngồi được một vạn người, phía trước có thể dựng được cột cờ 5 trượng (hơn 15m). Ngay từ khi xây dựng, cung A Phòng đã là một công trình gây tranh cãi, làm hao tiền, tốn của, kiệt quệ sức dân và mang tới cho vị hoàng đế không ít lửa hận thù từ muôn dân trăm họ.
Khi chiếm được kinh đô một nước chư hầu, Tần Thủy Hoàng sai người vẽ kiểu cung điện của nước đó để về xây dựng lại y hệt tại Hàm Dương, ở bên cung điện của ông, thành một dãy dài cả mấy dặm. Bao nhiêu châu báu, nhạc công và vũ nữ của lục quốc, ông gom cả về để làm vui tai vui mắt. Tương truyền rằng, vào cuối thời nhà Tần, kinh đô Hàm Dương bị chiếm và cung điện nhà Tần bị đốt cháy, lửa cháy ba tháng chưa tắt.
Mở mang bờ cõi
Biên cương phía Bắc, ngay từ thời Thương, Chu vẫn thường có giao tranh với các bộ tộc Hung Nô du mục. Người Hung Nô thường xâm lấn biên giới, có chỗ sống lẫn lộn với người Trung Nguyên, đến đầu đời Tần đã đến vùng Hà Nam. Tần Thủy Hoàng bèn cho Mông Điềm làm chánh tướng, Vương Ly (王離) (con của Vương Bí) cầm quân trấn thủ biên cương và chống người Hung Nô. Trong hơn một năm Mông Điềm cầm quân đánh lui quân Hung Nô ở phía bắc, giành được thắng lợi. Tần Thủy Hoàng cho xây thành dọc theo sông Hoàng Hà làm biên giới, tiếp tục sai Mông Điềm vượt sông Hoàng Hà lấy đất Cao Khuyết, Đào Sơn, Bắc Giả, xây đình và thành lũy ở đấy để đuổi người Nhung, rồi đưa những người bị đày đến đấy để ở, lần đầu biến những nơi này trở thành huyện của nhà Tần. Mông Điềm cũng chú trọng khai phá vùng biên ải, lấy các vùng đất mới làm thành "Tân Tần Địa", chia thành 44 huyện, cắt đặt quan lại.
Năm 214 TCN, Tần Thủy Hoàng để lại 10 vạn quân ở phía bắc và đưa hơn 50 vạn quân xuống phía nam để chinh phục lãnh thổ của các bộ lạc phía nam. Quân Tần không quen thuộc với địa hình rừng rậm, bị đánh bại bởi chiến thuật đánh du kích của các bộ lạc phía nam, mất hơn 10 vạn quân. Tuy thua trận ở những chiến dịch đầu tiên, quân Tần đã xây dựng được hệ thống kênh đào giúp vận chuyển rất nhiều quân lương để chuẩn bị cho lần nam chinh thứ hai. Lần này quân Tần lấy được nhiều đất đai thuộc các tỉnh Chiết Giang, Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam ngày nay cùng một phần vùng đất hiện nay thuộc miền bắc Việt Nam. Tần Thủy Hoàng liền cho dời hơn 10 vạn tù nhân và người bị tù đày đến đấy để khai khẩn. Các lãnh thổ do Tần Thủy Hoàng mở rộng tiếp tục được các triều đại tiếp theo cai trị cho đến ngày nay trừ một vài vùng đất sau đó đã ly khai khỏi Trung Quốc như Việt Nam.
Trong mắt dân chúng
Nhìn chung, mặc dù đạt được những thành tựu lớn, Tần Thủy Hoàng thời đó bị nhiều người căm hận. Những quý tộc bị tước hết quyền lợi, đối xử cay đắng căm hận ông. Những trí thức chống đối tư tưởng của ông căm ghét ông. Ông còn bị căm hận vì là một kẻ chinh phục và đánh thuế nặng nề, đặt ra nhiều luật lệ hà khắc, ép nhiều dân thường lao động đến chết để xây dựng những đại dự án của ông.
Tìm kiếm sự trường sinh
Trong những năm cuối đời, Tần Thủy Hoàng sợ cái chết và tuyệt vọng tìm kiếm thuốc trường sinh. Ông bị ám ảnh với việc sự bất tử và bị lừa bởi nhiều người nói có thể cung cấp thuốc trường sinh. Ông cũng viếng thăm đảo Chi Phù ba lần để tìm kiếm sự bất tử.
nhỏ|380x380px|Bức vẽ minh họa thuyền của Từ Phúc ra khơi năm 219 TCN để tìm kiếm thuốc trường sinh.|thế=
Trong một lần, Tần Thủy Hoàng cũng cấp cho Từ Phúc những con thuyền chở hàng trăm đồng nam và đồng nữ tìm kiếm núi Bồng Lai thần bí. Họ cũng được gửi đi để tìm An Cơ Sinh, một pháp sư 1.000 năm tuổi mà Tần Thủy Hoàng cho là đã gặp trong một chuyến vi hành và là người đã mời ông đi tìm mình ở Bồng Lai. Những người này không bao giờ trở lại, có lẽ bởi vì họ biết rằng nếu họ quay về mà không có thuốc trường sinh như đã hứa, họ chắc chắn sẽ bị tử hình. Truyền thuyết cho rằng họ đến Nhật Bản và chiếm nó làm thuộc địa. Có thể là việc đốt sách chôn Nho, vốn được xem như là một sự mất mát về văn hóa, là một phần trong nỗ lực của Tần Thủy Hoàng để tập trung tâm trí của các học giả giỏi nhất của ông trong việc nghiên cứu giả kim thuật. Một số học giả bị tử hình là những người không thể cung cấp bất kỳ bằng chứng về khả năng siêu nhiên của họ. Điều này có thể là phương pháp cuối cùng để kiểm chứng khả năng của họ: nếu bất kỳ người trong số họ có sức mạnh siêu nhiên, họ chắc chắn sẽ sống lại. Do Tần Thủy Hoàng sợ cái chết và các "linh hồn xấu xa", ông cho xây dựng một loạt các đường hầm và lối đi thông qua mỗi cung điện của mình (ông sở hữu hơn 200 cung điện), bởi vì chúng sẽ giữ cho ông an toàn từ các linh hồn xấu xa vì ông di chuyển mà không bị nhìn thấy.
Cái chết
Năm 211 TCN, một thiên thạch được cho là rơi xuống Đông Quận (东郡) ở vùng hạ lưu của sông Hoàng Hà. Trên đó có người ghi dòng chữ "Thủy Hoàng sẽ chết và đất nước sẽ bị chia cắt". Khi Thủy Hoàng biết được, ông đã phái người đi điều tra. Không ai nhận là người đã viết dòng chữ nên tất cả những người sống gần đó đều bị giết. Tảng đá sau đó bị đốt cháy và nghiền thành bột.
Sau đó, Tần Thủy Hoàng đi kinh lý phía đông, Tả Thừa tướng Lý Tư đi theo, Hữu Thừa tướng Khứ Tật ở nhà. Hồ Hợi, con nhỏ của Thủy Hoàng, được nhà vua yêu mến xin đi theo, vua bằng lòng. Sau khi tế vua Hạ Vũ ở Cối Kê, Tần Thủy Hoàng trở về kinh. Trên đường trở về phía tây đến bến Bình Nguyên thì bị bệnh.
Tần Thủy Hoàng ghét người ta nói đến việc chết, cho nên quần thần không ai dám nói với nhà vua về việc chuẩn bị cho việc ông qua đời. Khi bệnh càng nặng, nhà vua viết thư đóng dấu của vua gửi đến hoàng tử Phù Tô nói: "Con về Hàm Dương tổ chức đám tang, và chôn cất ta ở đấy." Bức thư đã niêm phong ở trong phủ trung xa thuộc quyền Triệu Cao. Bức thư có dấu của nhà vua làm tin chưa giao cho sứ giả, thì Tần Thủy Hoàng qua đời ở Bình Đài (平台), thuộc đất Sa Khâu (沙丘), là nơi cách kinh thành Hàm Dương khoảng hai tháng đi bằng đường bộ vào ngày 10 tháng 9 năm 210 TCN theo lịch Julius. Sử liệu phương Tây cho rằng có thể ông chết do uống phải thủy ngân trong thuốc trường sinh do các nhà giả kim thuật và các ngự y chế ra.
Âm mưu về người kế vị
Thừa tướng Lý Tư thấy nhà vua mất ở xa kinh đô nên đã trở thành vô cùng lo lắng rằng tin tức về cái chết của Tần Thủy Hoàng có thể kích hoạt một cuộc nổi dậy lớn trên toàn quốc, bèn giấu kín điều đó, không báo tang, chở quan tài trong một cỗ xe mát, cho một hoạn quan được hoàng đế yêu quý ngồi trong xe, đến đâu thì dâng thức ăn, trăm quan vẫn tâu việc như thường. Viên hoạn quan ở trong xe nghe lời tâu, liền bảo: "Được!". Chỉ có Hồ Hợi, Triệu Cao và một vài hoạn quan thân tín của nhà vua, tất cả có năm sáu người biết là hoàng đế đã băng hà. Lý Tư cũng ra lệnh cho hai xe ngựa chứa cá ươn đi trước và sau xe của hoàng đế để đánh lẫn mùi thối phát ra từ cơ thể phân hủy của hoàng đế. Sau khoảng hai tháng, đoàn của Lý Tư trở lại Hàm Dương, từ đó tin tức về cái chết của Tần Thủy Hoàng mới được công bố. Tần Thủy Hoàng không thích nói về cái chết của mình và không hề viết di chúc. Sau khi ông chết, con trai cả Phù Tô theo lệ sẽ là hoàng đế nối ngôi.
Tuy nhiên, Tần Nhị Thế lại không có khả năng như người cha của mình. Các cuộc khởi nghĩa nhanh chóng nổ ra. Triều đại của ông là một thời điểm bất ổn về dân sự và tất cả mọi thứ được xây dựng bởi Tần Thủy Hoàng sụp đổ chỉ trong một thời gian ngắn. Một trong những nỗ lực nổi dậy ngay lập tức là việc Trần Thắng và Ngô Quảng khởi nghĩa ở làng Đại Trạch vào năm 209 TCN. Năm 206 TCN, nhà Tần diệt vong. Triều đại mà Tần Thủy Hoàng khổ công gây dựng với mong ước nó sẽ tồn tại "Thiên thu vạn thế", rốt cuộc chỉ tồn tại được 15 năm.
Lăng mộ Tần Thủy Hoàng
nhỏ|Một số bức tượng trong [[đội quân đất nung, được tạo ra để bảo vệ lăng mộ Tần Thủy Hoàng|thế=|250x250px]] Một trong những công trình lớn mà Tần Thủy Hoàng cho xây dựng là lăng mộ của chính mình. Nhà sử học thời Hán Tư Mã Thiên đã viết trong cuốn sử ký của mình rằng có khoảng 70 vạn người được điều động cho việc xây dựng lăng mộ. Nhà sử học người Anh John Man nghi ngờ con số này, tính toán rằng nền móng của lăng mộ có thể đã được xây dựng bởi 16.000 người trong vòng hai năm. Bố cục của lăng mộ được mô phỏng theo kinh thành Hàm Dương, được chia thành khu nội thành và khu ngoại thành. Chu vi của khu vực nội thành là 2,5 km và khu vực ngoại thành là 6,3 km. Ngôi mộ chính (nằm ở vị trí 34.38132°N, 109.25363°W) có chứa xác của Tần Thủy Hoàng vẫn chưa được mở ra và có bằng chứng cho thấy rằng nó vẫn còn tương đối nguyên vẹn.
Trong khi Tư Mã Thiên không bao giờ đề cập đến đội quân đất nung, những bức tượng này đã được phát hiện bởi một nhóm các nông dân đào giếng vào ngày 29 tháng 3 năm 1974. Các binh sĩ này được tạo ra với một loạt các hỗn hợp khuôn đất sét và sau đó tiếp tục được cá nhân hóa bằng tay bởi các nghệ sĩ. Có khoảng 7.000 chiến binh đất nung và mục đích của họ là để bảo vệ hoàng đế khỏi các linh hồn xấu xa ở thế giới bên kia. Trong đội quân này có nhiều xe ngựa và 40.000 vũ khí thực sự bằng đồng.
Mô tả về lăng mộ này của Tư Mã Thiên bao gồm các bản sao của cung điện và các tháp ngắm cảnh, rất nhiều châu báu, có một trăm dòng sông được làm bằng thủy ngân, và những chiếc nỏ được trang bị để bắn vào bất cứ kẻ nào đột nhập lăng mộ. Lăng mộ được xây dựng trên núi Li Sơn, cách Tây An 30 km. Các nhà khảo cổ học hiện đại đã định vị ngôi mộ, và đưa tàu thăm dò sâu bên trong. Các thăm dò cho thấy hàm lượng thủy ngân cao bất thường, tỷ lệ cao khoảng 100 lần so với tự nhiên, cho thấy rằng một số phần của truyền thuyết là đáng tin cậy. Bí mật của ngôi mộ được duy trì vì hầu hết những người xây dựng lăng mộ đều bị sát hại.
Gia đình
Sau đây là một số thành viên gia đình của Tần Thủy Hoàng:
Tần Thủy Hoàng có khoảng 50 người con, nhưng hầu hết tên của họ đều chưa được biết. Tần Thủy Hoàng có vô số thê thiếp nhưng sử sách không nhắc đến tên một người vợ nào của ông.
Nhận định
nhỏ|Một bức tượng hiện đại của Tần Thủy Hoàng, gần các bức tượng đất sét trong lăng mộ ông.Trong truyền thống biên soạn lịch sử của Trung Quốc thời phong kiến, Tần Thủy Hoàng luôn được miêu tả như một vị vua tàn bạo, người bị ám ảnh bởi các vụ ám sát. Sau này, ông bị các nhà sử học Khổng giáo lên án việc ông cho đốt sách và chôn sống Nho sĩ. Họ cuối cùng đã biên soạn danh sách Mười tội ác của Tần để làm nổi bật hành động bạo ngược của Thủy Hoàng.
Nhà thơ và chính khách nổi tiếng đời nhà Hán là Giả Nghị kết luận bài viết Kiều Tần Di (过秦论) của mình với những gì đã trở thành bản án Nho giáo tiêu chuẩn trong những lý do cho sự sụp đổ của nhà Tần. Bài viết của Giả Nghị, được ngưỡng mộ như kiệt tác của thuật hùng biện và lý luận, đã được chép trong 2 tác phẩm lịch sử đời Hán và đã có ảnh hưởng sâu rộng về tư tưởng chính trị Trung Quốc như một minh hoạ cổ điển của lý thuyết Nho giáo. Ông cho rằng sự sụp đổ của nhà Tần là do sự thất bại trong việc biểu thị nhân tính và sự công bằng, và không nhận ra sự khác biệt giữa sức mạnh chinh phạt và sức mạnh để cai trị.
Trong thời cận đại, những đánh giá lịch sử về Hoàng đế đầu tiên khác với sử học truyền thống Trung Quốc đã bắt đầu xuất hiện. Các đánh giá lại này được thúc đẩy bởi việc Trung Quốc bị phương Tây liên tục ức hiếp trong nửa cuối của thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khiến chủ nghĩa dân tộc ngày càng tăng lên và nhiều người Trung Quốc muốn đất nước có một vị vua mạnh mẽ với quân đội hùng mạnh như thời Tần Thủy Hoàng. Ông chỉ xưng đế sau khi thống nhất hơn 10 năm mà làm cho Trung Hoa thống nhất về mọi mặt, mở mang thêm bờ cõi, trở thành một đế quốc lớn thời cổ đại. Trung Quốc được định hình từ khi Tần Thủy Hoàng thống nhất thiên hạ và tiếp tục bành trướng trong các triều đại tiếp theo.
Trong giai đoạn 1911 - 1949, lãnh thổ Trung Quốc bị chia cắt bởi nạn quân phiệt cát cứ, rồi lại xâm lược bởi các quốc gia nước ngoài. Quốc Dân Đảng nhấn mạnh vai trò của Tần Thủy Hoàng trong việc thống nhất quốc gia, đẩy lui các cuộc xâm lược từ các bộ tộc du mục phương Bắc, đặc biệt là trong việc xây dựng Vạn lý trường thành. Một nhà sử học tên là Mã Phi Bách (馬非百) đã cho xuất bản một tiểu sử xét lại về Hoàng đế đầu tiên mang tên Tần Thủy Hoàng Đế Truyền (秦始皇帝传) vào năm 1941, gọi ông là "một trong những anh hùng vĩ đại của lịch sử Trung Quốc".
phải|300 px|nhỏ|Một bức tượng hiện đại của Hoàng đế đầu tiên
Với sự ra đời của chính quyền mới Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1949, một sự nhìn nhận mới về Tần Thủy Hoàng được nổi lên với góc nhìn đánh giá của chủ nghĩa Marx. Điều này được minh họa trong Trung Hoa Sử ký toàn thư, được biên soạn vào tháng 9 năm 1955 như là một bản tóm lược lịch sử Trung Quốc. Công trình này mô tả những bước tiến lớn của Tần Thủy Hoàng theo hướng thống nhất và tiêu chuẩn hóa vì lợi ích của nhóm cầm quyền và tầng lớp địa chủ, chứ không phải là vì lợi ích của nhân dân, và sự sụp đổ của triều đại của ông sau đó là một biểu hiện của đấu tranh giai cấp.
Tần Thủy Hoàng muốn con cháu sẽ đời đời truyền ngôi cai trị thiên hạ, nhưng sau 15 năm thì vương triều bị mất trong tay Tần Nhị Thế. Dù vậy, Tần Thủy Hoàng đã chú ý cấu tạo một đế chế và một bộ máy quốc gia hoàn chỉnh, khai sáng cơ nghiệp cho đế quốc Trung Hoa kéo dài hơn 2000 năm. Từ góc độ này mà xét, thì ý nghĩ “ mãi mãi “ của Tần Thủy Hoàng không phải là thất bại.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vua nhà Tần Thể loại:Sinh năm 259 TCN Thể loại:Mất năm 210 TCN Thể loại:Bài cơ bản dài Thể loại:Sinh năm 260 TCN Thể loại:Năm 210 TCN Thể loại:Mất thập niên 210 TCN Thể loại:Năm 260 TCN
Akatsuki (tàu khu trục Nhật)
nhỏ|phải|Akatsuki trên [[sông Dương Tử, Trung Quốc, tháng 8 năm 1937]]
Akatsuki (tiếng Nhật: 暁) là một tàu khu trục hạng nhất của Hải quân Đế quốc Nhật Bản, thuộc lớp Fubuki, (cũng là chiếc dẫn đầu của lớp Akatsuki nếu như xem đây là một lớp tàu riêng biệt), được chế tạo trong giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến. Khi được đưa vào hoạt động, những con tàu này là những tàu khu trục mạnh mẽ nhất thế giới. Chúng phục vụ như những tàu khu trục hàng đầu trong những năm 1930, và tiếp tục là những vũ khí lợi hại trong cuộc Chiến tranh Thái Bình Dương. Akatsuki từng tham gia nhiều hoạt động trong những năm chiến tranh trước khi bị đánh chìm trong trận Hải chiến Guadalcanal vào ngày 13 tháng 11 năm 1942 trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Thiết kế và chế tạo
Akatsuki, được chế tạo tại xưởng hải quân Sasebo, là chiếc đầu tiên trong loạt tàu cải tiến Kiểu III dựa trên Fubuki, bao gồm kiểu tháp pháo có thể nâng các khẩu pháo chính 127 mm (5 inch)/50 caliber Kiểu 3 lên một góc 75° so với nguyên thủy 40°, cho phép sử dụng chúng như pháo lưỡng dụng có thể chống lại máy bay. Akatsuki được đặt lườn vào ngày 17 tháng 2 năm 1930. Nó được hạ thủy vào ngày 7 tháng 5 năm 1932 và đưa ra hoạt động vào ngày 30 tháng 11 năm 1932.
Lịch sử hoạt động
Sau khi hoàn tất, cùng với các tàu khu trục chị em Inazuma, Hibiki và Ikazuchi, Akatsuki được phân về Khu trục đội 6 thuộc Hạm đội 1 Hải quân Đế quốc Nhật Bản và tham gia các hoạt động trong cuộc Chiến tranh Trung-Nhật. Giống như những chiếc cùng kiểu, nó được cải biến vào giữa những năm 1930 nhằm khắc phục những khiếm khuyết trong thiết kế đồng thời để nâng cao đặc tính chiến đấu.
Vào lúc xảy ra cuộc tấn công Trân Châu Cảng, Akatsuki được phân về Khu trục đội 6 của Thủy lôi chiến đội 1 thuộc Hạm đội 1 Hải quân Đế quốc Nhật Bản, và đã được bố trí từ Quân khu Hải quân Mako để hỗ trợ cho Lực lượng Viễn chinh Phương Nam của Đô đốc Nobutake Kondō tiến hành các chiến dịch đổ bộ lên Malaya, rồi sau đó là tại Đông Ấn thuộc Hà Lan, kể cả việc chiếm đóng Tây Java và Philippines. Nó từng tấn công, nhưng không đánh chìm được tàu ngầm USS Permit vào ngày 17 tháng 3 năm 1942.
Sau khi quay trở về Xưởng hải quân Yokosuka để bảo trì vào tháng 3 năm 1942, Akatsuki được phân công hoạt động tại vùng biển phía Bắc. Nó được bố trí từ Quân khu Bảo vệ Ōminato để hỗ trợ cho Lực lượng Phía Bắc của Đô đốc Boshiro Hosogaya trong Chiến dịch Quần đảo Aleut, tuần tra vùng biển chung quanh Kiska và Attu trong tháng 6 và tháng 7, và đã kéo chiếc tàu khu trục chị em Hibiki bị hư hại từ Kiska quay trở về Paramushiro thuộc quần đảo Kuril. Nó tiếp tục tuần tra vùng biển phía Bắc chung quanh các quần đảo Kurile và Aleut cho đến cuối tháng 7.
Sau khi được bảo trì tại Yokosuka vào cuối tháng 7, Akatsuki được phân công hộ tống các tàu sân bay mới Zuihō và Unyō đi đến Truk, thực hiện các nhiệm vụ tại quần đảo Solomon và quay trở lại Quân khu Hải quân Kure. Từ tháng 10, Akatsuki được sử dụng trong nhiều chuyến đi vận chuyển "Tốc hành Tokyo" khắp trong khu vực quần đảo Solomon.
Vào ngày 25 tháng 10 năm 1942, cùng với các tàu khu trục Ikazuchi và Shiratsuyu, Akatsuki thực hiện một cuộc bắn phá ban ngày tại khu vực "eo biển Đáy Sắt" ngoài khơi Guadalcanal, với kết quả đã làm hư hại tàu quét mìn nhanh USS Zane và đánh chìm chiếc tàu kéo hạm đội USS Seminole cùng tàu tuần tra YP-284, trước khi lực lượng Nhật Bản bị đánh đuổi bởi hỏa lực pháo phòng vệ duyên hải của lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ. Akatsuki bị hư hại nhẹ khi tháp pháo số 3 trúng phải đạn pháo phòng duyên, khiến bốn người thiệt mạng.
Ba tuần sau đó, Akatsuki quay trở lại "eo biển Đáy Sắt" trong thành phần một lực lượng bắn phá mạnh mẽ, được xây dựng chung quanh các thiết giáp hạm Hiei và Kirishima. Trong trận Hải chiến Guadalcanal vào đêm 12-13 tháng 11 năm 1942, đơn vị này chạm trán với một lực lượng đặc nhiệm Đồng Minh bao gồm các tàu tuần dương và tàu khu trục. Hoạt động bên sườn phải của các thiết giáp hạm Nhật Bản, Akatsuki được ghi nhận đã bắn pháo chiếu sáng rồi sau đó phóng ngư lôi đánh chìm tàu tuần dương Mỹ USS Atlanta. Không lâu sau đó, nó chịu đựng hỏa lực pháo nặng nề từ phía Mỹ và bị đánh chìm sớm trong trận chiến gần đảo Savo, ở tọa độ, với tổn thất gần hết thủy thủ đoàn. Trong tổng số 197 người trên tàu, chỉ có 18 người sau đó được lực lượng Mỹ vớt và bắt làm tù binh.
Ngày 15 tháng 12 năm 1942, Akatsuki được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân.
Chợ Namdaemun
thumb|Con hẻm ở chợ Namdaemun
Chợ Namdaemun là một chợ truyền thống lớn ở Seoul, Hàn Quốc. Chợ nằm kế bên Namdaemun, "Nam Đại Môn", cửa thành lớn ở phía Nam thành phố cũ. Nó là chợ lâu đời nhất và lớn nhất ở Hàn Quốc.
Lịch sử
Chợ Namdaemun bắt đầu hoạt động từ năm 1414, trong suốt thời vua Thái Tông, và triều đình quản lý khu vực chợ này. Vào năm 1608, vua Tuyên Tổ thiết lập văn phòng seonhyecheong (hangul: 선혜청, hanja: 宣惠廳, "tribute bureau") ở trong quận để quản lý việc phân phát gạo, quần áo và tiền bạc. Thị trường buôn bán được hình thành trong thời gian đó và các hoạt động thương mại phát triển mạnh khi các thương gia bắt đầu mở nhiều cửa hàng khác nhau như ngũ cốc, cá, trái cây và các hàng hóa linh tinh.
Việc quản lý chợ rơi vào tay Nhật Bản vào năm 1922, nhưng sau khi giải phóng đất nước vào năm 1945 các thương gia đã thành lập Tổ chức thương gia Namdaemun và nắm quyền quản lý. Tuy nhiên chợ đã biến thành tàn tích trong Chiến tranh Triều Tiên và đã bị cháy vào năm 1953. Seoul Namdaemun Market Co. Ltd. được thành lập vào năm 1954 để tái xây dựng lại chợ, nhưng nỗ lực đã thất bại do vấp phải vấn đề tài chính. Những nỗ lực tái thiết lập vẫn được tiếp tục trong những năm sau đó, nhưng chợ lại bị cháy một lần nữa vào năm 1968 và 1975.
Thành phố Seoul công bố kế hoạch để cải thiện chợ vào năm 2007, và tái xây dựng, cải thiện đến năm 2010.
Đặc điểm
Hầu hết chợ nằm ở bên ngoài, nhưng cũng có nhiều cửa hàng nằm trên đường. Nhiều các thương lái mua nhiều mặt hàng, đặc biệt là quần áo, với giá tại Namdaemun, để bán lại cho các thương lái ở thành phố khác. Namdaemun là một địa điểm thu hút du lịch nổi tiếng. Chợ nằm trong danh sách 10 món ăn đường phố ngon nhất châu Á ở Hàn Quốc cho món hotteok.
Liên kết ngoài
Thể loại:Quận Trung, Seoul Thể loại:Khu phố mua sắm Hàn Quốc
Kaset Sombun (huyện)
Kaset Sombun (เกษตรสมบูรณ์) là một huyện (‘‘amphoe’’) ở phía bắc của tỉnh Chaiyaphum, đông bắc Thái Lan.
Lịch sử
Ban đầu, đây là một tiểu huyện thuộc huyện Phu Khio. Năm 1917, tiểu huyện này đã được đặt tên lại từ Kaset Sombun sang Ban Yang, tên của tambon trung tâm. Ngày 1 tháng 3 năm 1939, tiểu huyện này được nâng thành huyện và đổi tên lại như trước Kaset Sombun. Khun Nikon Nanthakit (At Watthanasuk) là huyện trưởng đầu tiên sau khi nâng cấp.
Địa lý
Các huyện giáp ranh (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ) là Khon San, Phu Khiao, Kaeng Khro, Mueang Chaiyaphum và Nong Bua Daeng.
Về phía bắc của huyện là Khu bảo tồn thiên nhiên hoang dã Phu Khiao. Vườn quốc gia Phu Laenkha nằm giữa 3 tambon phía nam của huyện và tiếp tục cho đến tây nan của các huyện Mueang và Nong Bua Daeng.
Hành chính
Huyện này được chia thành 11 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia thành 144 làng (muban). Có 2 đô thị tiểu huyện (thesaban tambon) - Kaset Sombun nằm trên một phần của tambon Ban Yang và các khu vực Ban Pao của tambon cùng tên. Ngoài ra có 11 tổ chức hành chính tambon (TAO). Mã địa lý 11 thuộc Sap Si Thong, được chuyển sang Amphoe Mueang Chaiyaphum năm 2003.
Hemieuxoa violacea
Hemieuxoa violacea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemieuxoa
Genicanthus takeuchii
Genicanthus takeuchii là một loài cá biển thuộc chi Genicanthus trong họ Cá bướm gai. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1997.
Từ nguyên
Từ định danh của loài được đặt theo tên của thợ lặn Hiroshi Takeuchi, người đã phát hiện và chụp ảnh loài cá thần tiên này vào năm 1987.
Mô tả
G. takeuchii có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 25 cm. Đây là loài dị hình giới tính. Cá đực có thân màu trắng xám với các sọc ngang màu đen nằm ở 2/3 thân trên, phần thân dưới và bụng màu trắng. Cuống đuôi, vây đuôi và vây lưng sau có các đốm tròn màu đen. Thùy đuôi dài, có màu vàng nhạt. Cá cái có đốm đen dày đặc ở thân trên và vây đuôi như hoa văn của báo đốm.
Số gai vây lưng: 15; Số tia vây ở vây lưng: 16; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 17–18.
Tham khảo
T Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá Nhật Bản Thể loại:Động vật được mô tả năm 1997
Gentianella pseudolycopodium
Gentianella pseudolycopodium là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được (Gilg) J.S.Pringle mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Văn hóa Syria
nhỏ|[[Nhà hát La Mã ở Bosra, một trong những tượng đài được bảo tồn tốt nhất của Syria trong thời La Mã. Lịch sử lâu dài và giàu có của Syria đóng một phần rất lớn trong nền văn hoá của nó. ]] Syria là một xã hội truyền thống có lịch sử văn hoá lâu dài. Xã hội đặt nặng các vấn đề gia đình, tôn giáo, giáo dục, tự kỷ luật và sự tôn trọng. Xu hướng của người Syria trong nghệ thuật truyền thống được thể hiện bằng các vũ điệu như al-Samah, Dabkeh trong tất cả các biến thể của chúng và vũ điệu thanh kiếm. Nghi lễ hôn nhân là dịp để thể hiện các buổi trình diễn sống động của các phong tục dân gian.
Các giáo sư của thành phố Ugarit (hiện là Ras Shamra) đã tạo ra một bảng chữ cái nêm vào thế kỷ 14 trước Công nguyên. Bảng chữ cái được viết theo thứ tự quen thuộc mà chúng ta sử dụng ngày nay như tiếng Anh, tuy nhiên với các ký tự khác nhau.
Các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra nhiều bài viết và bằng chứng về một nền văn hóa cạnh tranh với những người ở Iraq, và Ai Cập trong cũng như xung quanh thành phố cổ Ebla (hiện là Tell Mardikh). Sau đó các học giả và nghệ sĩ Syria đã đóng góp vào tư tưởng Hy Lạp, La Mã và văn hoá. Cicero là một học trò của Antiochus của Ascalon☃☃ tại Athens; và các bài viết của Posidonius của Apameđã☃ bị ảnh hưng  Livy và Plutarch.
Văn học
Người Syri đã đóng góp cho nền văn học Ả Rập và có một truyền thống đáng tự hào trong thơ ca thuộc văn học viết hay văn học truyền miệng. Các nhà văn Syria đã đóng một vai trò quan trọng trong sự hồi sinh văn học và văn hoá nahda hoặc Arab của thế kỷ 19. Các nhà văn đương đại tiêu biểu của Syria bao gồm Adonis, Muhammad Maghout, Haidar Haidar, Ghada al-Samman, Nizar Qabbani và Zakariyya Tamer.
Từ năm 1918 đến năm 1926, trong khi Syria nằm dưới sự cai trị của Pháp, ảnh hưởng của văn học lãng mạn Pháp bắt nguồn từ các tác giả người Syria, nhiều người đã quay lưng lại với các kiểu mẫu thơ truyền thống của thơ Ả Rập.
Năm 1948, sự phân chia Palestine láng giềng và việc thành lập Israel đã mang lại một bước ngoặt mới trong văn chương Sy-ri. Adab al-Iltizam, "văn học cam kết chính trị", được đánh dấu sâu sắc bởi chủ nghĩa hiện thực xã hội, chủ yếu thay thế xu hướng lãng mạn của những thập kỷ trước. Hanna Mina, bác bỏ tư tưởng nghệ thuật vị nghệ thuật và đương đầu với các vấn đề xã hội và chính trị thời bấy giờ của ông, được cho là nhà tiểu thuyết nổi tiếng nhất của thời đại này. Sau cuộc chiến sáu ngày vào năm 1967, Adab al-Naksa, "văn học thất bại", đã phải vật lộn với những nguyên nhân thất bại của Ả rập.
Đảng Ba'ath cai trị, kể từ cuộc đảo chính năm 1966, đã mang lại sự kiểm duyệt mới. Trong bối cảnh này, thể loại của cuốn tiểu thuyết lịch sử, do Nabil Sulayman, Fawwaz Haddad, Khyri al-Dhahabi và Nihad Siris, đôi khi sử dụng như là một phương tiện để thể hiện sự bất đồng quan điểm, phê bình hiện tại thông qua mô tả quá khứ. Bản tường thuật dân gian của Syria, như một tiểu thể loại của tiểu thuyết lịch sử, được thấm nhuần bởi chủ nghĩa hiện thực huyền diệu, và cũng được sử dụng như một phương tiện chỉ trích che giấu hiện tại. Salim Barakat, một người theo đạo Hồi sống ở Thụy Điển, là một trong những nhân vật hàng đầu của thể loại này. Văn học đương đại Syria cũng bao gồm khoa học viễn tưởng và viễn tưởng tương lai (Nuhad Sharif, Talib Umran), cũng có thể là phương tiện truyền thông phản đối.
Âm nhạc
Thủ đô của Syria, Damascus, từ lâu đã là một trong những trung tâm của Thế giới Ả Rập cho sự đổi mới văn hoá và nghệ thuật, đặc biệt là trong lĩnh vực âm nhạc Ả Rập cổ điển. Syria cũng đã sản xuất một số ngôi sao Arab. Đó là Asmahan, Farid al-Atrash và ca sĩ Lena Chamamyan. Thành phố Aleppo được biết đến với muwashshah, một hình thức thơ ca Andalous phổ biến bởi Sabri Moudallal, cũng như các ngôi sao nổi tiếng như Sabah Fakhri.
Đồng thời, Syria là một trong những trung tâm cổ nhất của cuộc thánh ca Christian, trong một vở kịch được gọi là thánh ca Syria, tiếp tục là nhạc phụng vụ của một số Kitô hữu Syria khác.
Trước đây có một truyền thống đặc biệt của âm nhạc tôn giáo Do Thái Syria, vẫn còn phát triển trong cộng đồng Syria-Do Thái của New York: Tuần san Maquam, Baqashot và Pizmonim.
Kiến trúc
Các nhà truyền thống của các thành phố cổ ở Damascus, Aleppo và các thành phố khác của Syria đều được bảo tồn và theo truyền thống thì các khu nhà ở được bố trí xung quanh một hoặc nhiều sân thượng, thường có một đài phun nước ở giữa cung cấp nước suối và được trang trí bằng cây có múi, cây nho, và hoa.
Bên ngoài các khu vực thành thị lớn hơn như Damascus, Aleppo hoặc Homs, các khu dân cư thường tập trung ở những ngôi làng nhỏ hơn. Những tòa nhà này thường khá cũ (có lẽ vài trăm năm tuổi), được truyền lại cho các thành viên trong gia đình qua nhiều thế hệ. Xây dựng nhà ở của bê tông thô và công trình khối thường không sơn, và bảng màu của một ngôi làng Syria do đó đơn giản là màu xám và màu nâu.
Phương tiện truyền thông
Truyền hình ở Syria được thành lập vào năm 1960, khi Syria và Ai Cập (thông qua truyền hình cùng năm) là một phần của Cộng hòa Ả Rập thống nhất. Truyền hình phát sóng đen trắng cho đến năm 1976. Liên đoàn Ả Rập chính thức yêu cầu các nhà khai thác vệ tinh Arabsat và Nilesat ngừng phát sóng truyền thông Syria vào tháng 6 năm 2012.
Có một sự hiện diện của khu vực tư nhân trong ngành công nghiệp điện ảnh Syria cho đến cuối những năm 1970, nhưng đầu tư tư nhân từ đó đã ưu tiên việc kinh doanh truyền hình nhiều sinh lợi hơn. Các vở opera của Syria, theo nhiều phong cách khác nhau (tất cả đều thuộc về giai điệu), đã có sự thâm nhập thị trường đáng kể trong toàn bộ thế giới Ả rập phía đông.
Các cơ quan chức năng điều hành một số cơ quan tình báo  trong đó có Shu'bat al-Mukhabarat al-'Askariyya, sử dụng một số lượng lớn các chiến binh.
Ẩm thực
phải|nhỏ|Fattoush,một ví dụ của ẩm thực Syrian Ẩm thực Syria phong phú và đa dạng trong các thành phần của nó và được liên kết với các khu vực của Syria, nơi một món ăn cụ thể có nguồn gốc. Thực phẩm của người Sy-ri chủ yếu bao gồm các món ăn Địa Trung Hải, Hy Lạp, và Tây Nam Á. Một số món ăn Syria cũng phát triển từ nấu ăn của Thổ Nhĩ Kỳ và Pháp. Món ăn như thịt heo shish, nhồi bông zucchini / yến sào, yabra '(lá nho nhồi, từ yapra' derıves từ chữ Thổ Nhĩ Kỳ 'yaprak' nghĩa là lá).
Các món ăn chính tạo nên các món ăn của Syria là kibbeh, hummus, tabbouleh, fattoush, labneh, shawarma, mujaddara, shanklish, pastırma, sujuk và baklava. Baklava được làm bằng bánh filo chứa đầy các hạt cắt nhỏ và ngâm trong mật ong. Người Syri thường phục vụ các món ăn khai vị, được gọi là meze, trước khi ăn chính. za'atar, thịt bò băm, và phô mai manakish là những món ăn phổ biến. Bánh mì khubz Arabes luôn được ăn cùng với meze.
Người Syri cũng nổi tiếng với pho mát của họ. Pho mát rất phổ biến jibbneh mashallale được làm bằng phô mai đông và được kéo và xoắn lại với nhau. Người Syri cũng làm bánh / bánh quy thường đi cùng pho mát của họ gọi là ka'ak. Chúng được làm từ farina và các thành phần khác, cuộn ra, hình thành các vòng và nướng. Một hình thức của một cookie tương tự được làm đầy với ngày nghiền nát trộn lẫn với bơ, kèm theo mashallale jibbneh.
Đồ uống ở Syria thay đổi tùy thuộc vào thời gian trong ngày và dịp này. Cà phê Ả Rập, hay còn gọi là cà phê Thổ Nhĩ Kỳ, là loại nước nóng nổi tiếng nhất thường được chế biến vào buổi sáng vào buổi sáng hoặc buổi tối. Nó thường được phục vụ cho khách hoặc sau khi ăn. Arak, thức uống có cồn, cũng là một loại đồ uống nổi tiếng phục vụ chủ yếu vào những dịp đặc biệt. Các ví dụ khác về đồ uống của Syri bao gồm Ayran, Jallab, cà phê trắng, và một loại bia địa phương được gọi là Al Shark.
Thể thao
nhỏ|[[Sân vân động quốc tế Aleppo]] Các môn thể thao phổ biến nhất ở Syria là bóng đá, bóng rổ, bơi lội, và quần vợt. Damascus là nơi sinh sống của Cuộc thi Pan Arab lần thứ năm và thứ bảy. Nhiều đội bóng đá nổi tiếng có trụ sở tại Damascus, Aleppo, Homs, Latakia, v.v...
Sân vận động Abbasiyyin ở Damascus là quê hương của đội bóng đá quốc gia Syria. Đội đã được hưởng một số thành công, có đủ điều kiện cho bốn cuộc thi Asian Cup. Đội quốc tế đầu tiên của đội là ngày 20 tháng 11 năm 1949, thua Thổ Nhĩ Kỳ 7-0. Đội bóng đã được FIFA xếp thứ 115 trên thế giới vào tháng 11 năm 2011.
Kính hiển vi (định hướng)
Kính hiển vi có thể chỉ đến:
Ethmia
Ethmia là một chi bướm đêm lớn. Đây là chi đặc trưng của họ Ethmiidae, chi này đôi khi được xếp trong họ Elachistidae hay Oecophoridae dưới dạng phân họ.
Các loài đặc trưng
Các loài thuộc Ethmia gồm có:
<!-- [the following are from Wikispecies, whose list contains *all* taxa placed in Ethmia at one time or another, i.e. bao gồm synonyms. Their validity needs to be verified before adding to the above list; probably at least one-third are junior synonyms]
-->
Tham khảo
Thể loại:Ethmiidae
Aulonemia boliviana
Aulonemia boliviana là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Renvoize mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aulonemia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Al-Tah, Idlib
Al-Tah, Idlib (التح) là một ngôi làng Syria nằm ở Hish Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Al-Tah, Idlib có dân số 8606 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Růžená
Růžená là một làng thuộc huyện Jihlava, vùng Vysočina, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Jihlava
Teucholabis munda
Teucholabis munda là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Teucholabis Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Pterolophia humeralis
Pterolophia humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Cúp quốc gia Wales 1971–72
Cúp quốc gia Wales FAW 1971–72 là mùa giải thứ 85 của giải đấu bóng đá loại trực tiếp hàng năm dành cho các đội bóng ở Wales.
Từ viết tắt
Tên giải đấu nằm sau tên các câu lạc bộ.
Liên kết ngoài
1971–72 Cup
Singhofen
Singhofen là một đô thị ở huyện Rhein-Lahn, bang Rheinland-Pfalz, in phía tây nước Đức.
Tham khảo
Thể loại:Xã của bang Rheinland-Pfalz Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Rhein-Lahn
Syndactyla dimidiata
Syndactyla dimidiata là một loài chim trong họ Furnariidae.
Tham khảo
Thể loại:Syndactyla
Hoa hậu Hoàn vũ 2022
Hoa hậu Hoàn vũ 2022 là cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ lần thứ 71, được tổ chức vào ngày 14 tháng 1 năm 2023 tại Trung tâm Hội nghị New Orleans Morial, New Orleans, Louisiana, Hoa Kỳ. Hoa hậu Hoàn vũ 2021 Harnaaz Sandhu đến từ Ấn Độ đã trao lại vương miện cho người kế nhiệm R'Bonney Gabriel đến từ Hoa Kỳ.
Các thí sinh đến từ 84 quốc gia và vùng lãnh thổ sẽ tranh tài tại cuộc thi năm nay. Cuộc thi sẽ được dẫn chương trình bởi Jeannie Mai và Hoa hậu Hoàn vũ 2012 Olivia Culpo. Lần gần đây nhất Culpo giữ vai trò người dẫn chương trình trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2020, trong khi lần gần đây nhất Mai làm phóng viên hậu trường trong cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2014. Hoa hậu Hoàn vũ 2018 Catriona Gray và Zuri Hall sẽ đóng vai trò phóng viên hậu trường. Điều này sẽ đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử 70 năm có một ban dẫn chương trình hoàn toàn là phụ nữ.
Đây sẽ là phiên bản đầu tiên của cuộc thi được tổ chức dưới quyền sở hữu của Tập đoàn JKN Global có trụ sở tại Thái Lan, đã mua Tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ từ WME/IMG vào ngày 26 tháng 10 năm 2022. . Cuộc thi sẽ là sự kiện đầu tiên kể từ năm 1962 không được truyền hình trực tiếp trên bất kỳ kênh truyền hình lớn nào của Mỹ, nhưng nó sẽ được phát sóng trên nhà cung cấp dịch vụ phát trực tuyến Roku với tư cách là đài truyền hình chính thức. Đây cũng là sự kiện Hoa hậu Hoàn vũ đầu tiên được phát sóng bởi các mạng truyền hình của Tập đoàn Toàn cầu JKN, JKN18 và JKN-CNBC với tư cách là đài truyền hình chính thức của cuộc thi cho Thái Lan, nơi đặt trụ sở mở rộng của Tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ.
Thông tin cuộc thi
phải|nhỏ|200px|Trung tâm Hội nghị New Orleans Morial ở [[New Orleans, địa điểm chính thức diễn ra cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2022.]]
Địa điểm tổ chức
Vào tháng 9 năm 2022, tờ El Vocero của Puerto Rico báo cáo rằng một email đã được gửi đến các giám đốc quốc gia nói rằng Hoa hậu Hoàn vũ năm 2022 sẽ được tổ chức vào quý đầu tiên của năm 2023, do có khả năng xảy ra xung đột về ngày với FIFA World Cup 2022 vào tháng 11 và tháng 12 năm 2022. El Vocero cũng thông báo rằng Los Angeles, Miami, và New Orleans ở Hoa Kỳ và Nha Trang ở Việt Nam được coi là những thành phố đăng cai tiềm năng.
Cuối tháng 9, chủ tịch Tổ chức Hoa hậu Hoàn vũ (MUO) Paula Shugart tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn với ABS-CBN News và Current Affairs rằng cuộc thi sẽ được tổ chức vào tháng 1 năm 2023, xác nhận rằng lý do hoãn lại là để tránh xung đột tiềm ẩn với FIFA World Cup 2022. Shugart cũng xác nhận rằng thành phố đăng cai có thể sẽ được công bố trong tuần tới. Vào ngày 19 tháng 9, MUO thông báo rằng cuộc thi sẽ được tổ chức vào ngày 14 tháng 1 năm 2023 tại Trung tâm Hội nghị New Orleans Morial ở New Orleans, Louisiana Hoa Kỳ. Đây là lần thứ tư trong lịch sử của cuộc thi mà bỏ qua đúng năm tổ chức, theo cuộc thi năm 2022 được tổ chức vào tháng 1 năm 2023.
Thứ hạng
§: Thí sinh được vào thẳng Top 16 do bình chọn từ khán giả.