cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lỗ đen
Quan sát
Theo tính chất của lỗ đen, nó không trực tiếp phát ra bất kỳ một tín hiệu nào ngoài giả thiết bức xạ Hawking; do trong phạm vi thiên văn vật lý bức xạ Hawking là rất yếu, cho nên không thể quan sát thấy bức xạ này từ Trái Đất. Trường hợp ngoại lệ cho bức xạ Hawking đó là giai đoạn cuối cùng của những lỗ đen nguyên thủy bốc hơi phát ra nó; mặc dù chưa tìm kiếm thành công và điều này đặt ra giới hạn cho khả năng tồn tại bức xạ này từ những lỗ đen nguyên thủy. Kính thiên văn không gian tia gamma Fermi của NASA phóng lên 2008 với một trong những mục đích của nó là thu thập những tín hiệu này.
Quercus exacta
Tham khảo
E Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Lỗ đen
Đo sóng hấp dẫn từ hai hố đen sáp nhập
thumb|Mô phỏng chuyển động quỹ đạo xoáy tròn và hợp nhất của hai hố đen tương tự với sự kiện GW150914. Ngày 14 tháng 9 năm 2015, hai Trạm quan sát sóng hấp dẫn bằng giao thoa kế laser LIGO đã đo được trực tiếp sóng hấp dẫn. Tín hiệu thu được khớp với dự đoán bằng lý thuyết và mô phỏng máy tính cho sóng hấp dẫn phát ra từ sự sáp nhập của hai lỗ đen: một hố đen có khối lượng 36 lần khối lượng Mặt Trời, và hố đen kia có khối lượng 29 lần khối lượng Mặt Trời (đo trong hệ quy chiếu gắn với hệ). Quan sát này cung cấp chứng cứ cụ thể nhất cho sự tồn tại của lỗ đen cho tới ngày nay. Ví dụ, tín hiệu sóng hấp dẫn gợi ra rằng khoảng cách giữa hai vật thể trước va chạm chỉ bằng 350 km (hay gần bằng 4 lần bán kính Schwarzschild tương ứng với khối lượng của vật thể). Hai vật thể này từ đó phải cực kỳ đặc, để lại cách giải thích hợp lý nhất chúng phải thực sự là các hố đen.
Quan trọng hơn, tín hiệu đo được bởi LIGO cũng thu được giai đoạn sau sáp nhập (ringdown), tín hiệu phát ra từ vật thể đặc mới hình thành nhanh chóng tắt tới trạng thái dừng (nếu không phải là lỗ đen, tín hiệu sau va chạm sẽ thăng giáng rất lớn bởi sự kiện va chạm của hai vật thể có khối lượng cỡ như thế). Có thể nói, tín hiệu dao động tắt lịm nhanh chóng sau va chạm là cách trực tiếp nhất để khẳng định đó là một lỗ đen. Từ dữ liệu của LIGO, có thể phân tích ra tần số và thời gian tắt của giai đoạn ringdown này. Từ tần số và tốc độ biến thiên tần số đo được ở giai đoạn này, các nhà vật lý tính ra được khối lượng và mô men động lượng của vật thể cuối cùng, mà giá trí tính được khớp một cách độc lập với mô phỏng bằng siêu máy tính của sự kiện va chạm và sáp nhập. Tần số và khoảng thời gian biến thiên của mốt điển hình được xác định bởi hình học của mặt cầu photon. Vì vậy, quan sát mốt này xác nhận sự có mặt của mặt cầu photon, tuy nhiên nó không thể ngoại trừ khả năng kỳ lạ khác thay cho hố đen mà vật thể đủ đặc để có một mặt cầu photon.
Đĩa bồi tụ vật chất
Theo định luật bảo toàn mô men động lượng, khí và bụi rơi vào "giếng hấp dẫn" của vật thể lớn sẽ hình thành lên cấu trúc dạng đĩa chứa plasma bao quanh vật thể. Plasma tiếp xúc ma sát với nhau do mô men động lượng truyền từ bên ngoài vào, dẫn đến giải phóng năng lượng dưới dạng bức xạ điện từ và làm tăng nhiệt độ của đĩa bồi tụ lên hàng triệu độ. Nguồn bức xạ sóng ngắn phát ra từ vùng bồi tụ của sao lùn trắng, sao neutron hoặc lỗ đen cho phép các kính thiên văn phát hiện ra nguồn này. Quá trình bồi tụ là một trong những quá trình sản sinh năng lượng hiệu quả nhất từng được biết; tới khoảng 40% khối lượng nghỉ của vật chất trong đĩa bị biến đổi thành dạng năng lượng bức xạ. (ở các phản ứng tổng hợp hạt nhân chỉ khoảng 0,7% khối lượng nghỉ giải phóng dưới dạng năng lượng bức xạ.) Trong nhiều trường hợp, đĩa bồi tụ thường đi kèm với chùm tia tương đối tính phát ra dọc hai cực của thiên thể đặc, mang theo năng lượng với các hạt có vận tốc rất lớn. Các nhà vật lý vẫn chưa hiểu thực sự cơ chế hình thành những tia này.
Một trong những cơ chế lý giải hình thành các tia phát ra từ hai cực lỗ đen đó là do sự kết hợp giữa vùng sản công và từ trường lỗ đen tác động lên các hạt vật chất rơi về lỗ đen, một số rơi qua chân trời sự kiện, một số vật chất bắn ngược ra bên ngoài tạo nên hai tia đối cực.
Nhiều hiện tượng năng lượng cao trong vũ trụ có nguồn gốc từ đĩa bồi tụ vật chất quanh lỗ đen. Đặc biệt, nhân thiên hà hoạt động hoặc quasar được cho là do bức xạ phát ra từ đĩa vật chất bao quanh lỗ đen siêu khối lượng. Tương tự, nguồn tia X trong những hệ sao đôi xuất phát từ một trong hai thiên thể là sao đặc với đĩa bồi tụ. Một số nguồn tia X siêu sáng có thể là các vùng bồi tụ quanh lỗ đen khối lượng trung gian. Do hiệu ứng lực thủy triều, nhiệt độ trong các đĩa bồi tụ của lỗ đen khối lượng sao lớn hơn nhiệt độ của đĩa bồi tụ ở lỗ đen siêu khối lượng. Phổ bức xạ mạnh nhất phát ra từ vùng bồi tụ của lỗ đen siêu khổng lồ là miền tử ngoại, trong khi đối với các lỗ đen khối lượng sao là miền tia X. Tuy vậy, độ sáng phát ra từ vùng lân cận quanh lỗ đen siêu khối lượng lại sáng hơn hàng trăm nghìn tỷ lần Mặt Trời, trong khi đối với lỗ đen khối lượng sao là hàng triệu lần độ sáng Mặt Trời.
Nguồn tia X trong hệ sao đôi
[[Tập tin:How to Measure the Spin of a Black Hole.jpg|nhỏ|trái|250px|Minh họa mô hình cơ bản nhằm xác định tốc độ quay của lỗ đen. Ảnh của NuStar - NASA.]]
Nguồn tia X trong hệ sao đôi thuộc về hệ thống sao đôi với năng lượng phát ra chủ yếu trong phổ của tia X. Đa phần những nguồn này là do một trong những sao đặc bồi tụ vật chất lấy từ sao đồng hành trong hệ. Sự có mặt của những ngôi sao đồng hành trong các hệ này cho phép các nhà thiên văn có cơ hội nghiên cứu chi tiết thiên thể đặc trung tâm và có thể là lỗ đen.
Nếu tín hiệu phát ra thuộc về thiên thể đặc (bỏ qua tín hiệu thuộc về vùng bồi tụ), thì thiên thể này không thể là lỗ đen. Tuy nhiên, nếu thiên thể đặc không phát ra tín hiệu nào, thì vẫn chưa thể loại trừ khả năng nó là một sao neutron. Bằng cách nghiên cứu sao đồng hành cho phép đo và tính ra các tham số quỹ đạo của hệ, từ đó các nhà thiên văn có thể tính ra khối lượng của thiên thể đặc. Nếu giá trị này lớn hơn giới hạn Tolman–Oppenheimer–Volkoff (khối lượng lớn nhất mà một sao neutron có thể đạt được sau giai đoạn suy sụp hấp dẫn) thì vật thể đặc không thể là sao neutron mà xác suất cao đó là một lỗ đen.
Grimmia tergestina
Grimmia tergestina là một loài Rêu trong họ Grimmiaceae. Loài này được Tomm. ex B.S.G. mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.
Lỗ đen
Nguồn tia X trong hệ sao đôi
upright=1.15|nhỏ|Minh họa xung nhịp tia X của hai thiên thể GRS 1915 và IGR J17091, các lỗ đen đang hút khí từ các sao đồng hành.
Grimmia tergestina
Liên kết ngoài
Thể loại:Grimmia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1845
Lỗ đen
Thời gian ngừng hoạt động
Sự mờ nhạt của đĩa trong thời gian nó ngừng hoạt động có thể là nguyên nhân luồng vật chất ở vào giai đoạn lạnh đi (ADAF). Trong giai đoạn này, đa phần năng lượng của plasma trong đĩa bị giam giữ dọc theo luồng hạt hơn là phát ra theo mọi phía. Nếu mô hình này là đúng, thì đây là một trong những bằng chứng thực nghiệm chứng tỏ tồn tại chân trời sự kiện. Bởi vì, nếu vật thể ở trung tâm của đĩa bồi tụ có bề mặt rắn, nó sẽ phát ra một lượng lớn bức xạ năng lượng cao khi khí và plasma va đập xuống bề mặt của nó, một hiệu ứng đã được quan sát ở sao neutron trong cùng trạng thái này. (xem mô phỏng nguồn tia X của hai lỗ đen GRS 1915 và IGR J17091 về khoảng thời gian ngừng phát tia X.)
Dao động gần tuần hoàn
nhỏ|phải|250px|Hai luồng tia và hạt vận tốc lớn bắn ra từ thiên hà [[Centaurus A. Ảnh của ESO.]]
Bức xạ tia X từ đĩa bồi tụ đôi khi lặp lại theo những khoảng gần đều đặn trong phổ thu được. Những tín hiệu này được gọi là dao động gần tuần hoàn và khả năng chúng phát ra từ vùng trong cùng của đĩa bồi tụ (nơi quỹ đạo tròn ổn định của hạt có bán kính nhỏ nhất - quỹ đạo này trong lỗ đen Schwarzschild có giá trị 3rS, lớn hơn quỹ đạo của photon ). Những tần số tia X này có liên hệ với khối lượng của thiên thể đặc và là phương pháp khác để xác định khối lượng của lỗ đen. (xem mô phỏng nguồn tia X của hai lỗ đen GRS 1915 và IGR J17091 về sự lặp lại gần tuần hoàn của cường độ tia X.)
Nhân thiên hà
Các nhà thiên văn học sử dụng thuật ngữ "thiên hà hoạt động" để miêu tả các thiên hà với những đặc trưng khác lạ, như vạch quang phổ phát xạ bất thường hay bức xạ vô tuyến mạnh. Những nghiên cứu lý thuyết và quan sát cho thấy sự hoạt động trong các nhân thiên hà có thể giải thích bởi tồn tại các lỗ đen siêu khối lượng. Các mô hình về nhân thiên hà hoạt động (AGN) bao gồm một lỗ đen trung tâm với khối lượng vài triệu đến hàng tỷ lần khối lượng Mặt Trời; một đĩa bồi tụ gồm khí và bụi liên sao bao quanh; và hai luồng tia tương đối tính phóng ra gần vuông góc với mặt phẳng đĩa.
Các nhà thiên văn cho rằng các lỗ đen khổng lồ sẽ được tìm thấy tại trung tâm thiên hà hoạt động, mặc dù chỉ một số nhân thiên hà đã được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm phát hiện và đo đạc khối lượng của lỗ đen nằm ở trung tâm. Những thiên hà nổi bật với khả năng chứa lỗ đen siêu khối lượng bao gồm thiên hà Andromeda, M32, M87, NGC 3115, NGC 3377, NGC 4258, NGC 4889, NGC 1277, OJ 287, APM08279+5255 và thiên hà Sombrero.
Ngày nay, phần lớn cộng đồng thiên văn học đều công nhận rằng không chỉ tại các thiên hà hoạt động, mà đa số các thiên hà lớn đều chứa ít nhất một lỗ đen siêu khối lượng. Có một mối liên hệ trong thực nghiệm giữa khối lượng của lỗ đen và vận tốc quay của chỗ phình thiên hà chứa nó, hay liên hệ M-sigma, cho biết mối liên hệ giữa sự hình thành của lỗ đen cũng như khối lượng của chúng với quá trình tiến hóa thiên hà.
Chuyển động riêng của các ngôi sao quanh Sagittarius A*
Hiện tại, có những bằng chứng thuyết phục về một lỗ đen khổng lồ tại trung tâm của Ngân Hà, thông qua việc nghiên cứu chuyển động riêng của các ngôi sao quanh vùng này. Từ năm 1995, các nhà thiên văn thực hiện theo dõi chuyển động của 90 sao trong một vùng gọi là Sagittarius A*. Bằng cách làm khớp số liệu quan sát với các tham số của quỹ đạo Kepler, họ kết luận vào năm 1998 rằng phải có vật thể khối lượng 2,6 x 106 M14px nằm trong vùng bán kính 0,02 ly. Sau khi một ngôi sao gọi là S2 hoàn thành xong một vòng quỹ đạo, những dữ liệu thu được cho phép các nhà khoa học ước tính khối lượng và phạm vi chính xác hơn của vật trung tâm ở Sagittarius A*. Họ đã tính ra có một thiên thể khối lượng 4,3 x 106 M14px nằm trong bán kính nhỏ hơn 0,002 ly. Mặc dù bán kính này vẫn lớn hơn 3.000 lần bán kính Schwarzschild của lỗ đen cùng khối lượng, nhưng theo thuyết tương đối tổng quát, những thiên thể có khối lượng lớn như vậy phải là một lỗ đen, và "không có một cụm sao nào có thể tập trung khối lượng lớn như vậy trong một vùng rất nhỏ". (khoảng cách từ Mặt Trời đến sao gần nhất Proxima Centauri là 4,24 ly.)
Chớp tia gamma
nhỏ|trái|250px|Chớp gamma GRB 110328A trong bước sóng khả kiến. Ảnh của Hubble
Chớp tia gamma là một trong những nguồn tia gamma mang năng lượng lớn nhất trong vũ trụ phát ra từ các thiên hà ở xa. Cơ chế giải thích cho những nguồn này có thể bắt nguồn từ sự sáp nhập của hai sao neutron, bởi lỗ đen hút sao đặc đồng hành hay bởi vùng bồi tụ quanh lỗ đen, hoặc từ sự suy sụp hấp dẫn của sao có khối lượng rất lớn trong vụ nổ siêu tân tinh.
Đa số các chớp có thời gian ghi nhận được lớn hơn khoảng 2 giây và phân loại vào nhóm chớp tia gamma kéo dài, và khoảng 30% các quan sát là những chớp diễn ra ngắn hơn 2 giây hay chớp tia gamma ngắn. Chớp tia gamma kéo dài có nguồn gốc từ quá trình suy sụp hấp dẫn của sao khối lượng rất lớn, như các sao khổng lồ xanh trong các vùng sản sinh sao. Đặc biệt, một trong những chớp gamma có năng lượng lớn nhất, GRB 110328A, kéo dài tới hàng tháng nằm ở một thiên hà cách xa 3,8 tỷ năm ánh sáng có thể là do một lỗ đen siêu khối lượng xé tan và hấp thụ dần một sao lùn trắng quay gần nó.
Hiệu ứng của trường hấp dẫn mạnh
[[Tập tin:Black Hole Milkyway.jpg|nhỏ|phải|250px|Mô phỏng lỗ đen bẻ cong ánh sáng phát ra từ Ngân Hà ở phía sau nó. Xem thêm tại đây.]]
Một tính chất khác của lỗ đen so với các thiên thể đặc cho phép phát hiện sự tồn tại của nó, đó là hiệu ứng của trường hấp dẫn tác động mạnh hơn lên không thời gian bao quanh nó. Một trong những hiệu ứng này là thấu kính hấp dẫn: Một vật thể lớn uốn cong không thời gian bao quanh nó khiến cho các tia sáng bị lệch đường đi giống như tác động của các thấu kính quang học. Hiện tại đã có một số dự án khảo sát phát hiện hiệu ứng thấu kính hấp dẫn yếu, trong đó tia sáng chỉ bị lệch vài giây cung. Tuy vậy, cho đến nay chưa thể chụp ảnh được trực tiếp hiệu ứng này đối với lỗ đen. Một cách khác để quan sát hiệu ứng thấu kính hấp dẫn là thông qua ánh sáng phát ra từ những ngôi sao quay quanh lỗ đen. Hiện nay các nhà thiên văn đang thực hiện quan sát tính chất này đối với các sao quay trong vùng Sagittarius A*, mặc dù hiệu ứng là rất nhỏ.
Phương pháp quan trắc trực tiếp khác đó là phát hiện sóng hấp dẫn phát ra từ hệ chứa lỗ đen, ví dụ như các thiên thể đặc quay quanh nó và cuối cùng bị hút về phía lỗ đen. Bằng cách làm phù hợp dữ liệu quan trắc so với tiên đoán của thuyết tương đối tổng quát cho phép tính ra chính xác khối lượng và mô men động lượng của vật thể trung tâm, cũng như thực hiện song song việc kiểm nghiệm thuyết tương đối rộng trong trường hấp dẫn mạnh. Sóng hấp dẫn đã được đo trực tiếp phát ra từ hệ hai lỗ đen khối lượng sao do đài quan trắc LIGO thu được vào ngày 14 tháng 9 năm 2015. Nhóm Hợp tác Khoa học LIGO đã không tìm thấy sự sai khác trong phạm vi sai số thống kê giữa những tiên đoán của thuyết tương đối rộng và kết quả đo được từ sự kiện GW150914. ESA đang có kế hoạch xây dựng ăng ten giao thoa kế eLISA trên vũ trụ nhằm phát hiện trực tiếp sóng hấp dẫn ở những tần số thấp hơn so với các thiết bị mặt đất...
Khả năng khác
Kết luận tồn tại lỗ đen khối lượng sao dựa trên tính toán lý thuyết về giới hạn trên của khối lượng sao neutron. Giá trị này lại phụ thuộc vào giả thuyết về tính chất của vật chất trong trạng thái mật độ cao. Do vậy, những pha mới ngoại lai của vật chất cho phép khối lượng giới hạn cao hơn ở các sao đặc. Một trong số đó gồm sao quark với lõi chứa các hạt quark "tự do" ở mật độ rất cao, hay các mô hình siêu đối xứng trong vật lý hạt tiên đoán sự tồn tại của loại sao Q. Một số lý thuyết mở rộng của Mô hình chuẩn với giả sử các hạt preon cấu thành lên hạt quark và lepton, và dẫn đến giả thuyết tồn tại sao preon với khối lượng cao hơn hẳn sao neutron. Những mô hình này có khả năng giải thích thay thế cho lỗ đen khối lượng sao ở một số quan trắc về các thiên thể đặc trong vũ trụ. Tuy nhiên, theo chứng minh từ thuyết tương đối rộng thì loại sao nào cũng có giới hạn khối lượng trên, và vì thế các mô hình đều dẫn tới sự hình thành lỗ đen.
Vì mật độ trung bình khối lượng của lỗ đen bên trong bán kính Schwarzschild tỉ lệ nghịch với bình phương khối lượng của nó, các lỗ đen siêu khổng lồ có mật độ trung bình nhỏ hơn của lỗ đen khối lượng sao (mật độ trung bình của lỗ đen cỡ 108 M14px gần bằng khối lượng riêng của nước). Hệ quả là, có những mô hình thay thế khác được đưa ra, mặc dù mô hình lỗ đen siêu khối lượng phù hợp gần với các quan sát thiên văn vật lý. Ví dụ, một khối lượng lớn tập trung trong vùng không gian nhỏ được giải thích bằng việc mô hình hóa một đám lớn các vật thể tối tập trung quanh nhau. Tuy nhiên, mô hình này không ổn định về mặt động lực học để thay thế cho khả năng vùng đó chứa một lỗ đen siêu khối lượng.
Sự tồn tại của các lỗ đen khối lượng sao và khổng lồ trong vũ trụ hàm ý thuyết tương đối tổng quát không miêu tả tốt trạng thái và bản chất của kì dị hấp dẫn trong lỗ đen, và có lẽ do lý thuyết lỗ đen chưa kết hợp được với tính chất của cơ học lượng tử. Lý thuyết về hấp dẫn lượng tử có thể sẽ loại bỏ được những vùng kì dị hay chân trời sự kiện và do vậy theo định nghĩa sẽ không có lỗ đen nữa. Dựa trên tính toán trong những tình huống cụ thể của lý thuyết dây, cho kết quả lỗ đen đơn lẻ không còn chứa biên chân trời hay kì dị hấp dẫn, nhưng đối với quan sát viên thuộc miêu tả của vật lý phi lượng tử, trên trung bình, họ vẫn trông thấy những tính chất này giống như trong miêu tả của thuyết tương đối rộng.
Những vấn đề lý thuyết
Ngoài một số mục tiêu như miêu tả vùng kì dị hấp dẫn bằng thuyết hấp dẫn lượng tử cũng như chứng minh hay bác bỏ giả thuyết kiểm duyệt vũ trụ của Penrose, có những vấn đề lý thuyết liên quan đến lỗ đen như sau.
Phỏng đoán vòng
Năm 1972, Thorne nêu ra phỏng đoán vòng (hoop conjecture), rằng khi nén một vật xuống kích cỡ nhỏ hơn một chu vi giới hạn theo mọi hướng thì nó sẽ hình thành lên lỗ đen. Chu vi giới hạn này thường là vòng tròn có bán kính Schwarzschild liên hệ với khối lượng của vật.
Phỏng đoán vòng có một số khía cạnh khi xét vật thể trong không gian nhiều chiều và có khả năng liên quan đến phỏng đoán kiểm duyệt vũ trụ về kì dị hấp dẫn trần trụi cũng như quá trình hình thành lỗ đen vi mô.
Entropy và nhiệt động lực học
Năm 1971, Hawking chứng minh dưới những điều kiện chung tổng diện tích của chân trời sự kiện của bất kỳ một lỗ đen cổ điển nào không thể giảm, ngay cả khi chúng sáp nhập hoặc va chạm. Kết quả này, ngày nay gọi là định luật 2 của cơ học lỗ đen, rất giống với định luật hai của nhiệt động lực học, nói rằng tổng entropy của một hệ không bao giờ giảm. Và như một vật thể trong vật lý cổ điển tại độ không tuyệt đối, tương ứng với lỗ đen có entropy bằng 0. Nếu có một lỗ đen mà entropy bằng 0, định luật hai của nhiệt động lực học sẽ bị vi phạm khi vật chất có entropy từ bên ngoài rơi vào lỗ đen này, khiến cho tổng entropy của toàn bộ vũ trụ giảm đi. Do vậy, Bekenstein đề xuất lỗ đen phải có entropy - cũng như nhiệt độ khác 0, và giá trị này tỷ lệ với diện tích chân trời sự kiện.
Sự liên kết với nhiệt động học được củng cố thêm khi Hawking khám phá ra lý thuyết trường lượng tử trong không thời gian cong tiên đoán lỗ đen phát ra bức xạ tại nhiệt độ nhất định giống như bức xạ của vật đen tuyệt đối. Dường như điều này vi phạm định luật hai của cơ học lỗ đen, bởi vì bức xạ Hawking sẽ mang năng lượng của lỗ đen đi và khiến cho lỗ đen giảm khối lượng, dẫn đến giảm entropy. Tuy nhiên, bức xạ cũng mang entropy ra khỏi lỗ đen, và có thể chứng minh dưới những giả sử tổng quát rằng tổng entropy của vật chất bao quanh lỗ đen cộng với 1/4 diện tích chân trời sự kiện - đo theo đơn vị Planck - luôn luôn tăng (phải cộng cả vật chất bao quanh lỗ đen bởi vì bức xạ Hawking xuất hiện khi cặp hạt vật chất - phản vật chất sinh ra trong chân không, hạt phản vật chất rơi vào lỗ đen còn hạt vật chất thoát ra ngoài dưới dạng bức xạ). Điều này cho phép thiết lập ra định luật thứ nhất của cơ học lỗ đen tương tự như định luật thứ nhất của nhiệt động lực học, với khối lượng có vai trò như năng lượng, hấp dẫn bề mặt như nhiệt độ và diện tích như entropy.
Một trong những đặc điểm khác thường đó là entropy của lỗ đen tỷ lệ với diện tích hơn là thể tích của nó, do thông thường entropy là một đại lượng mở rộng tỷ lệ tuyến tính với thể tích của hệ. Tính chất kỳ lạ này đưa Gerard 't Hooft và Leonard Susskind dẫn đến giả thuyết về nguyên lý toàn ảnh, nói rằng bất cứ điều gì xảy ra bên trong không thời gian bao bởi vùng thể tích có thể được miêu tả bằng dữ liệu trên biên của thể tích đó.
Mặc dù có thể áp dụng thuyết tương đối rộng trong tính toán bán cổ điển về entropy của lỗ đen, nhưng nó lại mang đến định nghĩa không chặt chẽ. Trong cơ học thống kê, entropy được hiểu là đếm số cấu hình vi mô của một hệ có cùng những đại lượng vĩ mô (như khối lượng, điện tích, áp suất, vv.). Một khi chưa có lý thuyết hấp dẫn lượng tử, các nhà vật lý không thể thực hiện những phép đếm này cho lỗ đen. Một số cách khắc phục đã được đưa ra trên con đường họ đi đến hấp dẫn lượng tử. Năm 1995, Andrew Strominger và Cumrun Vafa chứng minh từ cách đếm các trạng thái vi mô của một lỗ đen cụ thể miêu tả bởi mô hình siêu đối xứng trong thuyết dây cho phép tính ra entropy Bekenstein–Hawking. Từ đó, các nhà vật lý lý thuyết đưa ra một vài kết quả tương tự cho những lỗ đen khác nhau trong cả thuyết dây lẫn những thuyết khác về hấp dẫn lượng tử như hấp dẫn lượng tử vòng nhằm khắc phục định nghĩa entropy cho lỗ đen.
Nghịch lý thông tin bị mất
Bởi vì chỉ cần ba tham số đủ để miêu tả lỗ đen phi lượng tử, hầu hết thông tin về vật chất rơi vào lỗ đen đều biến mất dưới chân trời sự kiện. Người ở bên ngoài không thể biết nó hình thành từ những ngôi sao hay từ tàu không gian, bàn ghế, máy tính, ti vi..., bởi người đó chỉ đo được khối lượng, điện tích và mô men động lượng của lỗ đen. Trong một thời gian dài, các nhà vật lý cho rằng lỗ đen làm mất thông tin, mặc dù thông tin có thể tồn tại bên trong lỗ đen nhưng người ngoài không thể biết được trong đó có gì. Tuy nhiên, theo lý thuyết thì lỗ đen dần dần phát ra bức xạ Hawking và sau một thời gian rất lâu nó bốc hơi (đối với các lỗ đen vĩ mô). Sự bốc hơi này dường như không giải thoát ra bất kỳ thông tin gì về những thứ hình thành lên và đã rơi vào lỗ đen, có nghĩa là về nguyên lý thông tin bị mất mãi mãi.
Trong thời gian dài, câu hỏi liệu thông tin có thực sự bị mất trong lỗ đen (nghịch lý thông tin bị mất bởi lỗ đen) đã chia cộng đồng các nhà lý thuyết lỗ đen thành hai nhóm (xem Vụ cá cược Thorne–Hawking–Preskill). Trong cơ học lượng tử, thông tin bị mất tương ứng với sự vi phạm tính chất sống còn của lý thuyết đó là nguyên lý đơn vị (unitarity) - nguyên lý giới hạn về sự tiến triển của một hệ lượng tử đảm bảo tổng các xác suất của mọi biến cố khả dĩ cho một sự kiện luôn luôn phải bằng 1 - hay nghịch lý thông tin vi phạm định luật bảo toàn xác suất. Ngoài ra, nếu nguyên lý đơn vị bị vi phạm còn dẫn đến định luật bảo toàn năng lượng không còn đúng.
Hawking cá rằng thông tin quả thực biến mất khi mọi thứ bị phá hủy tại vùng kì dị hấp dẫn, còn Gerard 't Hooft và Leonard Susskind cho rằng có một cơ chế nào đó lấy lại thông tin ẩn dưới chân trời sự kiện. Năm 2004, Hawking đăng một bài báo chứng minh các thăng giáng lượng tử tại chân trời sự kiện cho phép lý giải nghịch lý và ông thừa nhận thông tin không bị mất cũng như nhận thua trong vụ cá cược với một bên là Preskill và bên kia là Thorne cùng Hawking. Trong cuốn sách của ông, Susskind lập luận là nguyên lý toàn ảnh kết hợp với thuyết dây có thể lý giải thành công nghịch lý này.
Cho đến nay, các công trình lý thuyết chứng tỏ quả thực thông tin và nguyên lý đơn vị được bảo toàn trong cách tiếp cận hấp dẫn lượng tử cho nghịch lý này.
Nghịch lý tường lửa
nhỏ|Mô phỏng không gian biến dạng quanh 2 lỗ đen quay quanh và hút nhau tạo ra [[Quan sát trực tiếp sóng hấp dẫn lần đầu tiên|sóng hấp dẫn được con người ghi nhận lần đầu tiên năm 2015-2016]]
Theo miêu tả của lý thuyết trường lượng tử trong không thời gian cong, từng bức xạ riêng lẻ của bức xạ Hawking có sự tham gia của hai hạt lượng tử trong trạng thái vướng víu lẫn nhau. Hạt thoát ra ngoài chân trời sự kiện lỗ đen được gán cho là lượng tử của bức xạ Hawking; hạt rơi vào lỗ đen bị lỗ đen nuốt mất. Theo dự đoán của Hawking, một lỗ đen hình thành từ một khoảng thời gian hữu hạn trong quá khứ sẽ cuối cùng bốc hơi hoàn toàn trong khoảng thời gian hữu hạn ở tương lai. Do vậy, nó sẽ chỉ phát ra một lượng hữu hạn thông tin mã hóa bởi bức xạ Hawking. Giả sử ở thời gian t, có hơn một nửa thông tin đã phát ra ngoài. Theo như nghiên cứu được chấp thuận rộng rãi bởi các nhà vật lý Don Page và Leonard Susskind, một hạt phát ra bên ngoài ở thời điểm t phải bị vướng víu với mọi hạt lượng tử của bức xạ Hawking mà lỗ đen đã phát ra trước đó. Điều này dẫn tới một nghịch lý là: theo nguyên lý "một cặp vướng víu" ("monogamy of entanglement" principle) đòi hỏi rằng, như ở bất kỳ một hệ lượng tử nào, hạt thoát ra ngoài không thể vướng víu hẳn toàn bộ với hai hệ độc lập ở cùng một thời điểm; mặc dù thể ở đây hạt bay ra ngoài dường như vướng víu với cả hạt rơi vào trong và, một cách độc lập, với cả các bức xạ Hawking trong quá khứ.
Để lý giải được nghịch lý này, có thể các nhà vật lý cuối cùng buộc phải từ bỏ một trong ba lý thuyết đã được kiểm chứng: nguyên lý tương đương của Einstein, nguyên lý unita trong cơ học lượng tử (tổng xác suất của mọi kết quả khả dĩ của mọi sự kiện luôn bằng 1), hoặc lý thuyết trường lượng tử hiện nay. Một cách giải thích, mà vi phạm nguyên lý tương đương, đó là tồn tại một mặt cầu lửa (tường lửa, "firewall") bao quanh chân trời sự kiện mà phá hủy mọi hạt rơi qua biên giới này. Trong một phân tích các dữ liệu năm 2016 đo được bởi LIGO (GW150914, GW151226 và LVT151012) cho thấy một dấu hiệu chưa chắc chắn về độ vọng sau va chạm hai hố đen gây bởi chân trời sự kiện mờ (fuzzy event horizon); những tiếng vọng này có thể do bởi tường lửa hoặc theo lý thuyết quả bóng mờ (fuzzball theories, trong lý thuyết dây) nhưng tiếng vọng này không thể xuất hiện trong thuyết tương đối tổng quát. Trong tương lai, khi có thêm nhiều sự kiện sóng hấp dẫn đo được bởi LIGO và những trạm khác, các dữ liệu sẽ cho biết liệu những độ vọng này chỉ là nhiễu ngẫu nhiên, hay quả thực chúng là chứng cứ cho sự vi phạm của thuyết tương đối rộng cổ điển.
Lỗ đen trong khoa học viễn tưởng
Các đặc điểm và tính chất vật lý của lỗ đen được nhiều tác giả sử dụng đưa vào những truyện khoa học viễn tưởng trước thập niên 1960, trước khi thuật ngữ này ra đời và cả sau khi những hiểu biết khoa học về nó trở nên đầy đủ hơn. Nó cũng xuất hiện trong các bộ phim khoa học giả tưởng, manga và game.
Ví dụ, tác phẩm "The City and the Stars" (1956) của Arthur C. Clarke, có nói về một vật thể nhân tạo không thể bị phá hủy và nó bị giam giữ ở rìa thiên hà. Tác giả gọi vật thể giống như ngôi sao đó là "mặt trời đen". "Kyrie" (1968), truyện ngắn của Poul Anderson, nói về một đoàn thám hiểm đến "vùng lõi sau vụ nổ siêu tân tinh". Cuốn Lược sử thời gian (1988) của Stephen Hawking ngoài thảo luận về những tính chất của lỗ đen ông cũng nhắc đến viễn cảnh du hành thời gian nhờ đến nó hoặc thông qua lỗ sâu.
Bộ phim Star Trek (2009), có cảnh nói về nhân vật Nero sử dụng "vật chất đỏ" nhằm tạo ra một lỗ đen để phá hủy hành tinh Vulcan. Trong một tập phim của seri 'Star Trek: Voyager', đoàn du hành đã lái tàu vũ trụ băng qua chân trời sự kiện và bị mắc kẹt ở bên trong.
Trong bộ manga InuYasha, nhân vật Miroku với bên tay phải có một Phong huyệt với khả năng hút tất cả mọi thứ giống như lỗ đen.
Trong game Mass Effect 2, người chơi được trang bị loại súng "M-490 Blackstorm" hay "black hole gun" với khả năng tạo ra kì dị hấp dẫn giống như lỗ đen nhằm hút mọi thứ vào trong.
Trong Interstellar (2014) của Christopher Nolan, nhân vật Cooper cùng phi hành đoàn phải đi qua một lỗ sâu (worm hole) để đến các hành tinh mới khác nhằm đi tìm hành tinh và ngôi nhà mới cho loài người - các điều kiện sống trên Trái Đất dần trở nên khắc nghiệt không còn thích hợp cho loài người sinh sống. Lỗ đen trong phim bẻ cong không gian, khiến cho nó có dạng hình cầu, và làm giãn nở thời gian của các hành tinh gần nó. Lỗ đen còn có những điểm kì dị cho ta các không gian năm chiều. Cooper cho rằng cái lỗ đen gần sao Thổ ấy và các không gian năm chiều là thành phẩm của loài người trong tương lai.
Video
Thể loại:Bài viết thiên văn chọn lọc  Thể loại:Thiên hà Thể loại:Thuyết tương đối
Phylidorea modesta
Phylidorea modesta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Phylidorea Thể loại:Limoniidae ở vùng Palearctic
Cataxia stirlingi
Cataxia stirlingi là một loài nhện trong họ Idiopidae.
Loài này thuộc chi Cataxia. Cataxia stirlingi được Barbara York Main miêu tả năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Cataxia
Xylosma kaalense
Xylosma kaalense là một loài thực vật thuộc họ Salicaceae. Đây là loài đặc hữu của New Caledonia.
Tham khảo
kaalense Thể loại:Thực vật Nouvelle-Calédonie Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Gongora dylaniana
Gongora dylaniana là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được R.Rice mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gongora Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Euanthe (vệ tinh)
Euanthe, hay còn gọi là Jupiter XXXIII là một vệ tinh tự nhiên của sao Mộc. Euanthe được phát hiện bởi một nhóm các nhà thiên văn học từ Đại học Hawaii do Scott S. Sheppard dẫn đầu vào năm 2001, và tên được chỉ định tạm thời là S/2001 J 7.
Eugehe có đường kính khoảng 3 km và quay quanh Sao Mộc ở khoảng cách trung bình 20.465 Mm 598 trong 598.093 ngày, tại độ nghiêng 143° so với mặt phẳng hoàng đạo (142° so với mặt phẳng quỹ đạo của sao Mộc) với độ lệch tâm 0,2001.
Euanthe được đặt tên chính thức là Euanthe vào tháng 8 năm 2003, theo tên của mẹ của Graces, theo một số nhà văn Hy Lạp.
Eugehe thuộc nhóm Ananke, các vệ tinh dị hình quay quanh Sao Mộc trong khoảng thời gian từ 19.3 đến 22.7 Gm, ở độ nghiêng khoảng 150°.
Hyposmocoma columbella
Hyposmocoma columbella là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Molokai.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hyposmocoma Thể loại:Loài đặc hữu của Hawaii
Bathyphantes umiatus
Loài này thuộc chi Bathyphantes. Bathyphantes umiatus được Wilton Ivie miêu tả năm 1969.
Tham khảo
Thể loại:Bathyphantes
Suy giảm sức mạnh Gradien
Suy giảm sức mạnh Gradien, từ nguyên tiếng Anh là Loss of Strength Gradient (LSG) là một khái niệm quân sự được sáng tạo bởi Kenneth E. Boulding trong tác phẩm năm 1962 Xung đột và phòng thủ: Một lý thuyết chung (tiếng Anh: Conflict and Defense: A General Theory). Ông lập luận rằng số lượng sức mạnh quân sự của một quốc gia có thể triển khai đến bất kỳ nơi nào trên thế giới phụ thuộc vào khoảng cách địa lý. Khái niệm Suy giảm sức mạnh Gradien đã chứng minh trên đồ họa rằng: mục tiêu tấn công càng xa, sức mạnh triển khai đến đó sẽ yếu dần. Nó cũng cho thấy sự giảm dần sức mạnh này có thể được cải thiện như thế nào bởi các vị trí bàn đạp quân sự.
Boulding cũng lập luận rằng Suy giảm sức mạnh Gradien ngày càng trở nên ít ảnh hưởng trong chiến tranh hiện đại do năng lực vận chuyển dễ dàng hơn và sự gia tăng của sức mạnh không quân và tên lửa chiến lược. Ông tuyên bố rằng một "cuộc cách mạng quân sự" trong thế kỷ 20 đã cho phép "giảm thiểu đáng kể chi phí vận chuyển tác chiến có tổ chức các loại, đặc biệt là các lực lượng vũ trang có tổ chức", cũng như "sự gia tăng lớn trong tầm tấn công của tên lửa chết người."
Mặt khác, các học giả khác cho rằng Suy giảm sức mạnh Gradien tiếp tục có ảnh hưởng, và nếu có sự giảm bớt ý nghĩa của khái niệm, thì đó chỉ là tạm thời, vì giao thông không trở nên dễ dàng vĩnh viễn và sức mạnh không quân không vĩnh viễn thay thế sự cần thiết cho lực lượng mặt đất được triển khai nơi tiền tuyến.
Tham khảo
Thể loại:Học thuyết quân sự Thể loại:Hậu cần quân sự Thể loại:Địa lý quân sự
Polycrasta
Tham khảo
Thể loại:Caberini
Hadena tuana
Hadena tuana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hadena
Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cộng hòa Cuba
Hiến pháp Cuba năm 1976 trước đây quy định Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cuba là nguyên thủ quốc gia, cũng là người đứng đầu Chính phủ Cuba.
Thể thức bầu chọn
Chức vụ Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cuba được thành lập theo Hiến pháp Cuba năm 1976 để thay chế chức vụ Tổng thống Cộng hòa Cuba (Presidente de la República de Cuba). Theo Hiến pháp 1976, chức vụ này được Quốc hội Cuba bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm.
Sau đó Hiến pháp năm 2019 đã thiết lập Hội đồng Nhà nước thành cơ quan thường trực Quốc hội. Chức vụ Chủ tịch sẽ do Chủ tịch Quốc hội kiêm nhiệm.
Danh sách Chủ tịch Cuba
Vị nguyên thủ thứ 20 và cũng là Chủ tịch đầu tiên của Cuba là Fidel Castro. Ông được bầu thay thế Tổng thống Cuba Osvaldo Dorticós Torrado vào năm 1976 sau một cuộc tái cơ cấu chính phủ, và đã giữ chức vụ này trong suốt hơn 30 năm. Năm 2006, trong một động thái chuẩn bị cho người kế vị, ông tuyên bố giao tạm quyền cho em trai mình là Raul Castro, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước, thay thế ông vì lý do sức khỏe. Mãi đến năm 2008, ông mới tuyên bố rút lui khỏi chức vụ này và Raúl Castro đã được bầu làm chủ tịch Hội đồng Nhà nước trong cuộc bầu cử diễn ra ngày 18 tháng 2 năm 2008, chính thức giữ chức vụ này từ 24 tháng 2 năm 2008 đến 19 tháng 4 năm 2018. Miguel Díaz-Canel kế nhiệm Raúl Castro từ ngày 19 tháng 4 năm 2018.
Tham khảo
Thể loại:Chính phủ Cuba Thể loại:Chính khách Cuba
Henichesk
Henichesk (tiếng Ukraina: Генічеськ) là một thành phố của Ukraina. Thành phố này thuộc tỉnh Kherson. Thành phố này có diện tích 7,04 km2, dân số theo điều tra dân số tháng 1 năm 2022 là 18,889 người.
Trong cuộc xâm lược vào Ukraina, thành phố nằm trong sự chiếm đóng.Sau cuộc Phản Công Kherson của Ukraina, tỉnh lỵ Kherson của Nga dời về đây và tuyên bố chủ quyền phần bờ Tây còn lại của Kherson.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Ukraina Thể loại:Tỉnh Kherson
Lethrinus laticaudis
Lethrinus laticaudis là một loài cá biển thuộc chi Lethrinus trong họ Cá hè. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1877.
Từ nguyên
Từ định danh laticaudis được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh: latus (“rộng rãi”) và cauda (“đuôi”), hàm ý đề cập đến vây đuôi của loài cá này được mô tả là “có khía, xòe rộng”.
Phân bố và môi trường sống
L. laticaudis có phân bố giới hạn ở vùng tiếp giáp Đông Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương, từ Nam Indonesia và Papua New Guinea trải dài về phía nam đến Úc, phía đông đến quần đảo Solomon, Vanuatu và Nouvelle-Calédonie.
L. laticaudis trưởng thành thường sống trên các rạn san hô, trong khi cá con được tìm thấy chủ yếu trong thảm cỏ biển và đầm lầy ngập mặn, độ sâu khoảng 5–35 m.
Phân loại
Dựa trên việc giải trình tự DNA ty thể, L. laticaudis tạo thành một nhánh chị em với Lethrinus obsoletus.
Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất ở L. laticaudis là 56 cm, nhưng thường bắt gặp với chiều dài trung bình khoảng 35 cm. Thân màu nâu tanin, nâu thường hoặc vàng nâu lốm đốm. Đầu màu nâu hoặc vàng, có nhiều chấm xanh lam trên má và các vạch xanh tỏa ra quanh mắt (đôi khi có vài sọc xanh chéo giữa hai mắt). Các vây có thể trắng hoặc vàng.
Số gai ở vây lưng: 10 (gai thứ 4 thường dài nhất); Số tia vây ở vây lưng: 9; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 13; Số vảy đường bên: 46–48.
Sinh thái
Thức ăn của L. laticaudis chủ yếu là động vật giáp xác và cá nhỏ.
Thương mại
L. laticaudis là một loại cá thực phẩm chất lượng và được bán ở dạng tươi sống. Đây cũng là một loại cá được nhắm đên trong bộ môn câu cá thể thao.
Xem thêm
L Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá New Guinea Thể loại:Cá Nouvelle-Calédonie Thể loại:Cá Vanuatu Thể loại:Động vật được mô tả năm 1877 Thể loại:Họ Cá hè
Teinostoma funiculatum
Teinostoma funiculatum là một loài ốc biển nhỏ, thuộc họ Turbinidae.
Phân bố
Đây là loài đặc hữu của São Tomé và Príncipe.
Ätran
Ätran là một con sông thuộc tỉnh Halland ở miền nam Thụy Điển. Sông dài khoảng 240 km và có nguồn gốc ở Gullered, Västergötland, ở độ cao 332 m trên mực nước biển. Con sông có miệng ở Falkenberg, Halland, nơi con sông chảy vào Kattegat.
Lưu vực thoát nước có diện tích 3.343 km², trong đó phần lớn là rừng. Sông được biết đến như là một nơi tốt để câu cá. Nó tương đối không bị ô nhiễm
Một con đường được sử dụng trong hàng ngàn năm, Redvägen, đi theo con sông. Dọc đường một số cuộc chiến diễn ra trong thời đại Trung Cổ. Lưu vực thoát nước có diện tích 3.343 km², trong đó phần lớn là rừng. Sông được biết đến như là một nơi tốt để câu cá. Nó tương đối không bị ô nhiễm
Chi lưu lớn nhất là Högvadsån. Các sông chính khác là Assman (Lillån), nối liền sông gần nhà thờ Örsås và Kalvån (Lillån), nối liền sông gần nhà thờ Östra Frölunda.
Lưu vực thoát nước bao gồm các phần chính của Falkenberg, Svenljunga, Tranemo và Ulricehamn Municipalities. Các khu nhỏ hơn của Falköping, Borås, Gislaved, Mark, Hylte và Varberg Municipalities cũng là một phần của lưu vực thoát nước. Trong lưu vực 64% diện tích là rừng, 6 phần trăm hồ, 7 phần trăm đầm lầy, 11 phần trăm và 12 phần trăm khác.
Các hồ lớn nhất trong lưu vực là Åsunden (33,9 km²), Fegen (24,2), Sämsjön (9,2), Lönern (7,7) và Kalven (6,6). Tổng cộng có khoảng 200 km² của hồ trong lưu vực. Dòng chảy của dòng chảy tại Nhà máy điện Yngeredsfors đã được giữ kín. Nó trung bình 37,2 m³ / s trong những năm 1909-1967. Lưu lượng tối đa là 275 m³ / s, trong khi luồng tối thiểu khoảng 5–7 m³ / s.
Liên kết ngoài
Thể loại:Götaland
CF Rapa Nui
CF Rapa Nui là một câu lạc bộ bóng đá tại Chile, đại diện cho lãnh thổ của Đảo Phục Sinh. Sân vận động nhà của họ được đóng tại Estadio de Hanga Roa, có sức chứa vào khoảng 2.500 người.
Đội chơi hai trận không chính thức với một đội bóng đến từ quần đảo Juan Fernández vào năm 1996 và năm 2000, trước khi chơi trận đấu chính thức đầu tiên của họ vào ngày 05 tháng 8 năm 2009, ở vòng đầu tiên của Cúp bóng đá Chile 2009; CF Rapa Nui thua 4-0 trước Colo-Colo.
Đối với các trận đấu của họ với Colo-Colo, đội bóng được dẫn dắt bởi cựu huấn luyện viên đội tuyển Chile Miguel Angel Gamboa, người đã dành nhiều tuần để rèn luyện các kỹ năng của các cầu thủ địa phương, cũng như dạy họ những việc cơ bản của bắn súng và định vị.
Chú thích
Thể loại:Câu lạc bộ bóng đá Chile Thể loại:Bóng đá Chile Thể loại:Khởi đầu năm 2009 Thể loại:Đảo Phục Sinh
Paračov
Paračov là một làng thuộc huyện Strakonice, vùng Jihočeský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Strakonice Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Lapeirousia spinosa
Lapeirousia spinosa là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được (Goldblatt) Goldblatt & J.C.Manning miêu tả khoa học đầu tiên năm 1994.
Lasioglossum megastictum
Lasioglossum megastictum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.
Lapeirousia spinosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Lapeirousia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1994
Lasioglossum megastictum
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1937
Prosopoeme nigripes
Prosopoeme nigripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Prosopoeme Thể loại:Động vật được mô tả năm 1927
Phylidorea multidentata
Phylidorea multidentata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Phylidorea Thể loại:Limoniidae ở vùng Palearctic
Cúp quốc gia Scotland 1913–14
Cúp quốc gia Scotland 1913–14 là mùa giải thứ 41 của giải đấu bóng đá loại trực tiếp uy tín nhất Scotland. Chức vô địch thuộc về Celtic khi đánh bại Hibernian trong trận đá lại Chung kết.
Tham khảo
Thể loại:Mùa giải Cúp quốc gia Scotland Cup
Xylosma latifolium
Xylosma latifolium là một loài thực vật thuộc họ Salicaceae. Đây là loài đặc hữu của Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Ấn Độ latifolium
Hyposmocoma complanella
Liên kết ngoài
Thể loại:Hyposmocoma Thể loại:Loài đặc hữu của Hawaii
Cataxia victoriae
Cataxia victoriae là một loài nhện trong họ Idiopidae.
Loài này thuộc chi Cataxia. Cataxia victoriae được Barbara York Main miêu tả năm 1985.
Çerçiler, Seydiler
Çerçiler là một xã thuộc huyện Seydiler, tỉnh Kastamonu, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 68 người.
Helice (thần thoại)
Theo thần thoại Hy Lạp, Helice ( (tiếng Hy Lạp cổ đại: Ἑλίκη Helike) có nghĩa là "cây liễu" ) là tên của một số nhân vật:
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp
Polylophodes
Polylophodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Geometridae
Mutisia orbignyana
Mutisia orbignyana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Wedd. mô tả khoa học đầu tiên năm 1855.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mutisia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1855
Troyes-5 (tổng)
Tổng Troyes-5 là một tổng của Pháp nằm ở tỉnh Aube trong vùng Grand Est.
Liên kết ngoài
Troyes-5
Syzygium busuense
Syzygium busuense là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được T.G.Hartley & L.M.Perry miêu tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Liên kết ngoài
B Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1973
Bathyphantes vittiger
Bathyphantes vittiger là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Tham khảo
Thể loại:Bathyphantes
Oxira nebula
Oxira nebula là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oxira
Phylidorea mundella
Phylidorea mundella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Phylidorea Thể loại:Limoniidae ở vùng Palearctic
Grimmia tergestina x orbicularis
Grimmia tergestina x orbicularis là một loài Rêu trong họ Grimmiaceae. Loài này được H. Philib. ex Loeske mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Liên kết ngoài
Thể loại:Grimmia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
St. Paul Park, Minnesota
St. Paul Park là một thành phố thuộc quận Washington, tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 5279 người.
Tham khảo
Thể loại:Quận Washington, Minnesota Thể loại:Thành phố của Minnesota
Chơi với ma
Chơi với ma (literally "Ghost to Overtime With You" or "Who The Hell Wants to Overtime With You") là một bộ phim hài tình cảm chủ đề siêu nhiên Hong Kong 2015 được sản xuất bởi TVB với sự tham gia của Trần Hào, Điền Nhụy Ni và Hồ Định Hân trong vai chúinh. . Phim được phát sóng trên kênh Jade của Hong Kong từ 13 tháng 7 cho đến 7 tháng 8 năm 2015 từ thứ hai đến chủ nhật 9:30-10:30 pm với tổng cộng 25 tập phim. Và được SCTV9 (muộn hơn 2 ngày so với HK) ở Việt Nam và chiếu song song cùng TVB.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chương trình truyền hình của TVB
Sokal
Sokal (tiếng Ukraina: Сокаль) là một thành phố của Ukraina. Thành phố này thuộc tỉnh Lviv. Thành phố này có diện tích ? km2, dân số theo điều tra dân số năm 2001 là 21693 người.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố ở tỉnh Lviv
Turbo acutangulus
Turbo acutangulus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.
Tham khảo
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Lasioglossum megastigmum
Lasioglossum megastigmum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1926.
Conospermum petiolare
Conospermum petiolare là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được R.Br. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Liên kết ngoài
Thể loại:Conospermum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1830
Lasioglossum megastigmum
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1926
Thanh Lương (làng cổ Thừa Thiên Huế)
Làng Thanh Lương được hình thành vào khoảng từ cuối thế kỷ XIV và đến đầu thế kỷ XV. Đầu tiên Làng được đặt tên là làng Thanh Kệ, cho đến khi chúa Nguyễn về lập phủ chúa ở làng Phước Yên thì được đổi tên là làng Thanh Lương.
Vị trí địa lý
Làng cách trung tâm Cố Đô Huế khoảng 10 km về phía Bắc, phía Tây giáp làng Văn Xá, phía Nam giáp đường tỉnh lộ 8A, phía Đông, Bắc bao quanh bởi dòng sông Bồ. Làng có diện tích tự nhiên khoản 5 km­2, chia thành bốn phe là: Phe 1,2,3,4; địa hình khá bằng phẳng, đất đại phì nhiêu, cây trồng truyền thống chủ yếu là lúa nước và cây công nghiệp ngắn ngày.
Lịch sử
Theo thần tích các vị khai canh, Lê Thái Giám là vị đầu tiên, ngài giữ một chức quan to lớn dưới đời Lê Thánh Tông. Sau đó, các ngài họ Phan, Trần, Dương, Lê tiếp tục vào lập làng khoảng năm 1438 (theo phả tộc trong các họ hiện nay), tiếp năm sau thì các họ khác vào là Nguyễn, Phạm, Hồ, Huỳnh đều có nhiệm vụ đánh đuổi quân Chiêm. Nguồn gốc dân làng chủ yếu được di cư từ Thanh Hóa vào, hiện nay làng đã có 74 dòng họ, với 900 hộ và hơn 4000 nhân khẩu. thumb|alt=Cổng chính làng Thanh Lương|Cổng chính làng Thanh Lương được xây dựng và hoàn thành vào năm 2007 bởi sự đóng góp công sức của bà con trong làng
Truyền thống - Văn hóa
Với chiều dài hơn 6 thế kỷ tồn tại và phát triển, Làng đã có một bề dày truyền thống lịch sử yêu nước nồng nàn. Nhiều thế hệ con dân của Làng đã nối tiếp nhau trên con đường cứu nước giữ Làng, đặc biệt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ hầu hết con dân của Làng đã sớm giác ngộ theo Đảng làm cách mạng. Trong những năm tháng chiến đấu cam go, biết bao con người, làng xóm, bến nước luỹ tre, Thanh Lương  đã phải chịu hy sinh mất mát, đau thương. Biết bao tấm gương hy sinh anh dũng, thà chịu cảnh tù đày "Khảo tra không nói, đào hầm nuôi cán bộ tháng năm trường". Thanh Lương đã đóng góp một phần quan trọng trong thành tích chung của Hương Xuân, xứng đáng được Đảng và nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý "Đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân". Nhiều danh nhân đã sinh ra và lớn lên ở nơi này như: Đặng Huy Trứ, Đặng Văn Hòa , Dương Bá Nuôi.
Hyposmocoma confusa
Hyposmocoma confusa là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó là loài đặc hữu của Maui. The type locality is Olinda, ở đó nó was collected at an altitude of 4,000 feet.
Prosphilus mourgliai
Prosphilus mourgliai là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Thanh Lương (làng cổ Thừa Thiên Huế)
Lễ hội dân gian
Làng Thanh Lương, xã Hương Xuân, huyện Hương Trà tổ chức lễ Thu tế vào hai ngày 11 và 12 tháng 7 âm lịch hằng năm để tế các vị thần khai canh lập làng. Diễn trường trung tâm tế lễ tại đình làng. Ngày chính hội là ngày 12 tháng 7 âm lịch.
Hyposmocoma confusa
Liên kết ngoài
Thể loại:Hyposmocoma Thể loại:Loài đặc hữu của Hawaii
Thanh Lương (làng cổ Thừa Thiên Huế)
Lễ hội dân gian
Đối tượng thờ cúng là các vị khai canh, khai khẩn làng. Thần tích các vị khai canh cho ta biết Lê Thái Giám là vị đầu tiên, ngài giữ một chức quan to lớn dưới đời Lê Thánh Tông. Sau đó là các ngài họ Phan, Trần, Dương, Lê tiếp tục vào lập làng khoảng năm 1438 (theo phả Tộc trong các họ hiện nay) tiếp năm sau thì các họ khác vào: Nguyễn, Phạm, Hồ, Huỳnh đều có nhiệm vụ đánh đuổi quân Chiêm. thumb|Đường làng nhộn nhịp vào vụ mùa thu hoạch lúa Tây Xuân Tiến trình buổi lễ gồm các nghi lễ sau:
Prosphilus mourgliai
Tham khảo
Thể loại:Prosphilus
Thanh Lương (làng cổ Thừa Thiên Huế)
Lễ hội dân gian
Buổi sáng ngày 11-7, lúc 7 giờ cúng lễ "yết tế hương trầm". Bốn người khăn đen, áo dài nghinh bàn rước sắc từ đình làng đi trước, hai hàng lão ông khăn đen, áo dài khác đi sau dàn nhạc trống kèn nỗi lên theo nhịp qua mùa nghinh sắc của các thần từ chùa về đình làm lễ an vị túc yết.
Buổi tối 11-7 là lễ túc trực của ban tổ chức tại đình làng. Hai giờ sáng ngày 12-7 làng tổ chức lễ chánh tế. Dân làng đem lễ vật vào dâng trước lễ chánh tế để kịp thời hành lễ. Phẩm vật dâng cúng là những vật phẩm do nhân dân tự tay sáng tạo. Nghi lễ và phẩm vật cúng của làng thời phong kiến rất phong phú như lễ tam sanh: trâu, bò, de. Sau này còn lại bò, heo. Khi kinh tế toàn làng khó khăn thì chỉ cúng heo.
Sau lễ chánh tế là lễ tống thần, rước săc từ đình trở về chùa (sở dĩ có như vậy là vì theo các cụ ngày xưa thần về ở lại chùa để có kinh kệ phụng thờ hương khói thường xuyên ngày rằm, ba mươi, mồng một).
Lễ hội thu tế làng Thanh Lương qua 550 năm nay vẫn được duy trì. 18 đời các họ tộc kế tiếp nhau bảo tồn nghi lễ để tỏ lòng thành kính nhớ ơn tổ tiên khai canh, lập làng. Ý nghĩa lắm thay! Tuy nhiên, do những biến đổi của lịch sử nên hiện nay lễ hội đơn giản hóa ở phần tổ chức vật phẩm cúng và nghi thức tế tự đình.