cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chi Cắt
Tổng quan
Trong cuốn sách Book of St Albans, được in lần đầu tiên năm 1486, thường được coi là của Juliana Berners, thì tại châu Âu thời trung cổ, người ta chia ra thành 15 đẳng cấp trong việc sử dụng các loại chim săn mồi để đi săn của các thợ săn, trong đó các quý tộc có phẩm tước từ bá tước tới công tước hay các vị quân vương (nhưng không phải hoàng đế) được dùng các loại chim trong họ Cắt thực thụ này. Từ bá tước tới công tước được sử dụng cắt Peregrine, quân vương dùng ưng miền bắc và hoàng đế dùng đại bàng. Tuy nhiên, danh sách đó có thể không có độ tin cậy cao, do một số loài chim săn mồi là quá nhỏ để có thể đi săn được các con thú lớn hoặc vào thời điểm đó người ta phải nhập khẩu và chúng là quá đắt để các quý tộc có địa vị thấp hơn có thể có được. Người ta có câu đi săn bằng chim ưng, nhưng nói một cách khoa học thì nó không hoàn toàn đúng.
Các loài
Khoảng 37-39 loài, phân bố hầu khắp trên toàn thế giới.
Ý nghĩa biểu tượng
Trong ngôn ngữ của chúng ta, chim cắt là biểu tượng của tính quá quắt, tính tham tàn giống như phần lớn những con chim cùng loài, có móng vuốt cong nhọn, chim cắt cái khỏe và nhanh nhẹn hơn con đực, vì vậy giống chim này cũng là biểu tượng của cặp vợ chồng trong đó người vợ nắm quyền, ta cũng nhớ là theo phong tục thời xưa, cho con chim cắt đậu trên nắm tay là dấu hiệu của bậc quý phái, bậc tao nhân mặc khách. Là giống chim săn mồi và hung ác, chim cắt cũng thường được dùng để chỉ dương vật.
Ai Cập, Hy Lạp và La Mã
Ở Ai Cập con chim cắt là con chim của thần Horus (thần đầu diều hâu), như vậy nó là biểu tượng của Mặt Trời. Cũng như diều hâu, chim cắt tượng trưng cho quyền năng của Thái dương. Người Hy Lạp và người La Mã cũng coi chim cắt là hình ảnh của Mặt Trời (Grar, Masr).
Liên kết ngoài
Cắt, chi Chi Cắt Chim cắt
Croxteth
250px|nhỏ|Cảnh một đoạn đường ở Croxteth Croxteth là một vùng ngoại ô của Liverpool, Merseyside, Anh và là một vùng của Hạt Thành phố Liverpool. Mặc dù nhà ở trong Croxteth chủ yếu là hiện đại nhưng khu ngoại ô này có vẫn một số lịch sử đáng chú ý. Nơi đây được biết đến ở địa phương với tên gọi "Crocky".
Croxteth có mã vùng là L11, đó cũng là mã vùng cho các khu vực láng giềng Norris Green và Gillmoss. Những khu vực khác xung quanh Croxteth bao gồm Fazakerley và Kirkby. Khu dân cư lớn bất động sản Croxteth Park là một khu vực riêng biệt được xây dựng bên rìa của Croxteth Country Park và L12 trong mã vùng bưu chính.
Lịch sử
Tên gọi "Crocky" được cho là đã xuất phát từ tên gọi rút gọn của Trạm Tiếp dầu Crocker, hoặc nơi hạ cánh ở Crocker, liên quan đến cuộc đổ bộ của người Viking qua sông Alt, vượt qua Croxteth và tại thời điểm họ xâm lược nước Anh. Nguồn gốc tương tự cũng có thể đối với tên gọi Toxteth.
Các vật dụng thời tiền sử được tìm thấy trên một khu vực ở Croxteth vào năm 1992, mặc dù ở đây không có dấu hiệu của sự định cư lâu dài. Kể từ đó, vùng đất này đã được chú ý và phát triển.
Khu ngoại ô này liền kề với Croxteth Hall, nhà cũ của Earls of Sefton, và gần West Derby, một khu ngoại ô khác có trước Liverpool, được ghi lại trong Sách Domesday. Nhà Công cộng "Dog and Gun" (Chó và súng) là một nhà trọ lịch sử đã bị đóng cửa năm 2005, có khả năng liên quan đến việc săn bắt động vật từ Croxteth Hall.
Các đợt chuyển nhà đầu tiên đến Croxteth bởi các gia đình ở đường Scotland của khu vực thành phố đã bị phá hủy hàng loạt trong khi xây dựng đường hầm Mersey thứ hai. Trong hai mươi năm qua, Croxteth Park và một sân chơi Hội đồng Thành phố đã được bán cho các nhà phát triển để tạo ra một khu nhà ở bất động sản rất lớn, được chú ý vì thiếu nhiều tiện nghi của nhà nước.
Từ đường A580 của Liverpool - East Lancashire Road (Đường Đông Lancashire), viết tắt và thường được biết đến với tên gọi East Lancs Road) băng qua đường Malpas đến St. Swithens bao gồm nhiều điều để nói về nỗi ám ảnh của Trường Gillmoss. Croxteth là một trong những vùng ngoại ô đầu tiên của Liverpool. Croxteth Park, một khu vực được phát triển nhiều năm sau đó.
Những ngôi nhà đầu tiên trong khu vực bất động sản Croxteth được xây dựng ngay lập tức sau chiến tranh bởi những người thợ xây lành nghề đến từ Slough và Rugby, và các gia đình từ vùng cảng trong thành phố, những người đã bị mất nhà bởi những vụ đánh bom nhằm vào các khu ổ chuột. Các đường hầm thứ hai sau này. Những gia đình đầu tiên đến đây vào năm 1951 phải sống trong một thành phố không có đường giao thông, vỉa hè, cửa hàng, quán rượu hay xe buýt. Tuy nhiên, trong sự trỗi dậy của chiến tranh thế giới thứ hai vào thời gian cuối thập niên 1940 và đầu những năm 1950,người ta đã mở rộng các khu dân cư lớn tại Croxteth, tương tự là sự phát triển của vùng láng giềng Norris Green, kết quả những gì mà họ đã làm với nhau, giờ đã có được thành phố bất động sản lớn nhất ở châu Âu, Croxteth.
Nạn bạo lực
Trong những năm gần đây Croxteth đã trở thành vùng đất của bạo lực băng nhóm, theo báo cáo trên báo chí địa phương và quốc gia. Thật vậy, chiến dịch Staysafe của cảnh sát vùng Merseyside đã bị phản ứng lại một cách dữ dội bởi những hành vi chống đối và từ các băng nhóm tại Croxteth cũng như tại các vùng lân cận Norris Green và Clubmoor.
Ngày 22 tháng 8 năm 2007 một cậu bé 11 tuổi, Rhys Jones, đã bị bắn trong bãi đậu xe Fir Tree của nhà vệ sinh công cộng ở khu bất động sản Croxteth Park, vụ việc nghiêm trọng này đã được rất nhiều sự quan tâm từ các phương tiện truyền thông quốc gia. Tay bắn súng đã giết chết cậu bé sau đó đã bị xử tử hình do bạo hành băng đảng..
Trong tháng 1 năm 2008, Shelagh Fogarty, một phóng viên của đài BBC Radio Five Live từ Liverpool đã bị một khẩu súng chĩa vào đầu khi cô quay một bộ phim tài liệu truyền hình ở Croxteth.
Giáo dục
200px|nhỏ|Trường St. John Bosco Khu vực này được phục vụ bởi ba trường trung học (11-18), St. John Bosco (Trường Thiên chúa giáo cho nữ sinh), De La Salle (Trường Thiên chúa giáo cho nam giới) và Croxteth Community Comprehensive (Trường Cộng đồng Toàn diện Croxteth - hỗn hợp). Trong năm 2007, một nguồn tin tiết lộ rằng một trong các trường học sẽ phải đóng cửa và trong tháng 6 năm 2008 một nguồn tin khác trên trang web của De La Salle đã tiết lộ rằng một "Trường học Siêu cấp" trị giá 20 triệu bảng Anh sẽ được xây dựng.
Những người dân nổi tiếng
Đây cũng là mảnh đất sản sinh ra những con người nổi tiếng, ngôi sao bóng đá của Manchester United và đội tuyển Anh là Wayne Rooney và vợ của anh ta Coleen Rooney lớn lên và gặp nhau ở đó.
Cầu thủ bóng đá của Sheffield Wednesday Francis Jeffers cũng sống ở Croxteth từ khi còn nhỏ. Cả hai cầu thủ trên đều đã từng học trong Trường De La Salle.
Những người khác bao gồm võ sĩ quyền Anh nhà nghề của MMA và UFC Paul Kelly.
Sphragidelmis trilineatus
Sphragidelmis trilineatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1906.
Tham khảo
Thể loại:Sphragidelmis
Philodromus grazianii
Philodromus grazianii là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus grazianii được Lodovico di Caporiacco miêu tả năm 1933.
Tham khảo
Thể loại:Philodromus
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Sự kiện UFO Ilkley Moor là biến cố có liên quan tới UFO xảy ra tại Ilkley Moor vào ngày 1 tháng 12 năm 1987. Vụ việc bắt đầu khi một viên sĩ quan cảnh sát về hưu kể lại rằng chính ông đã bị người ngoài hành tinh bắt cóc khi đang đi dạo vào buổi sáng và tạm giữ trong thời gian ngắn trên chiếc phi thuyền của họ trước khi được đưa trở lại nơi cũ. Viên cảnh sát này có chụp lại cảnh cánh đồng hoang mà ông tận mắt chứng kiến một trong những người ngoài hành tinh đã bắt cóc mình.
Bức ảnh ngay sau đó đã trở thành bản tin thời sự ở nước Anh. Nó được coi là một trong những bằng chứng mạnh mẽ nhất bày tỏ rằng người ngoài hành tinh đã đến thăm Trái Đất. Bức ảnh cũng được mô tả "cực kỳ mờ ảo". Phe hoài nghi đã bác bỏ vụ này chỉ là một trò lừa bịp vì họ nói rằng bức ảnh cho thấy một thứ khác, chẳng hạn như một người đàn ông hoặc một tấm bìa cứng.
Bối cảnh
Ilkley Moor là một khu vực đồng hoang nằm giữa Ilkley và Keighley ở Tây Yorkshire, nước Anh. Địa danh này nổi tiếng là nguồn cảm hứng cho ca khúc On Ilkla Moor Baht 'at. Nơi đây còn được biết đến qua những tảng đá chạm khắc, đặc biệt là hòn Đá Chữ Vạn. Đã có nhiều trường hợp chứng kiến UFO trên vùng đồng hoang này. Phe hoài nghi cho rằng điều này là do nằm gần căn cứ không quân Menwith Hill và Sân bay Leeds Bradford.
Philip Spencer (tên giả ) đã từ thủ đô Luân Đôn chuyển tới sinh sống tại Tây Yorkshire xa xôi cùng vợ con nhằm gần gũi hơn với gia đình nhà vợ sau khi rời ngành cảnh sát về hưu. Buổi sáng ngày 1 tháng 12 năm 1987, Spencer bắt đầu đi ngang qua Ilkley Moor đến thăm bố vợ ở Đông Morton. Ông có mang theo bên mình một chiếc máy ảnh cũng như một chiếc la bàn đề phòng trường hợp có sương mù.
Diễn biến sự kiện
Theo Spencer cho biết chính ông đang đi bộ lên một ngọn đồi nhỏ thì nhận thấy một bóng người trông kỳ quặc ngay trên con đường mòn phía trước mình. Nó có màu xanh đậm và cao khoảng 4 feet với cái đầu quá khổ và cánh tay dài hơi gầy. Sinh vật này bèn ra dấu với Spencer, mà ông coi đó là một cử chỉ bảo hãy tránh xa, nhưng ông vội lấy máy ảnh ra và chụp lại cảnh này. Sinh vật liền bỏ chạy ngay lập tức và Spencer vội đuổi theo. Ông để lạc mất dấu của sinh vật này trong sương mù nhưng sau đó bỗng nhìn thấy một chiếc phi thuyền bay lên từ đồng hoang và biến mất trên bầu trời. Ông mô tả phi thuyền này có màu trắng nhạt và bao gồm hai bộ phận hình đĩa được gắn vào nhau, với một bộ phận nằm trên bộ kia. Cũng có một tiếng vo ve lớn. Ông không chụp được ảnh con tàu.
Sass Pordoi
Sass Pordoi (, còn gọi là Sas Pordoi hay Sas de Pordoi có nghĩa là Đỉnh Pordoi) là một đỉnh núi đá phẳng như một cao nguyên thuộc nhóm Sella in den Dolomites. Từ Pordoijoch có một tuyến cáp lên trên đỉnh này, một địa điểm tốt để quan sát các dãy núi chung quanh. Ngoài sân để nhìn toàn cảnh, có một quán ăn, một điểm bắt đầu cho các tuyến trekking cũng như leo núi trong khu vực Sella.
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Diễn biến sự kiện
Thay vì tiếp tục lộ trình đã định, Spencer bèn hướng đến một thị trấn khác cách đó khoảng nửa giờ. Khi đến nơi, ông mới phát hiện ra rằng đã muộn hơn dự kiến ​​khoảng hai giờ trong ngày. Ngoài ra, chiếc la bàn mà ông mang theo đã bị hướng ngược lại so với hướng nên có.
Sass Pordoi
Tuyến cáp
Tuyến cáp được xây 1962, có thể chở 65 người vượt độ cao 700 m trong vòng 4 phút từ Pordoisattel lên sân đỉnh, là một trong những tuyến cáp đầu tiên ở Dolomites. Nó được hiện đại hóa 1994/95. Quán ăn trên trạm núi có tên là Rifugio Maria đặt tên theo bà Maria Piaz (chết năm 1971), là một người tiền phong trong chương trình du lịch ở Pordoipass và đã cùng với con bà Francesco là người đưa ra sáng kiến xây tuyến cáp.
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Hậu quả ban đầu
Trong những ngày sau khi xảy ra vụ việc, Spencer bèn liên lạc với hai nhà nghiên cứu UFO Jenny Randles và Peter Hough. Ban đầu, Hough tuyên bố mình “cực kỳ hoài nghi” nhưng rồi lại tin tưởng Spencer. Spencer đã trao lại bản quyền bức ảnh cho Hough. Mặc dù câu chuyện nhanh chóng làm rộ lên tin tức nhưng Spencer nhất quyết giữ kín danh tính của mình. Nhiều bài viết khác nhau về vụ việc đã làm rõ rằng Spencer không kiếm được bất kỳ khoản tiền nào từ câu chuyện này.
Sass Pordoi
Tham khảo
Thể loại:Núi Ý Thể loại:Dãy núi Alpes
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Hậu quả ban đầu
Cùng với việc kiểm tra địa điểm, Hough đã gửi bức ảnh cho một số chuyên gia. Một nhiếp ảnh gia động vật hoang dã đã kiểm tra bức ảnh cho biết sinh vật này không thuộc về bất kỳ loài động vật nào mà ông từng biết. Các chuyên gia từ phòng thí nghiệm của hãng Kodak ở Hemel Hempstead nói rằng họ không thể phát hiện bất kỳ bằng chứng nào về việc giả mạo. Tiến sĩ Bruce Maccabee một chuyên gia quang học của Hải quân Mỹ và là nhà UFO học kết luận rằng bức ảnh này “quá sần sùi để có thể kiểm tra thích hợp”.
Theo nhà nghiên cứu UFO Nick Redfern, Spencer đã gặp rắc rối với Bộ Quốc phòng vài ngày sau khi vụ việc xảy ra trên vùng đồng hoang. Spencer nói rằng họ đã mở một hồ sơ về mình và cử hai người áo đen đến nhà ông để đe dọa buộc phải giữ im lặng.
Khám phá tình tiết nhờ thôi miên
Trong khi bức ảnh đang được kiểm tra, Spencer tuyên bố rằng bản thân ông đã trải qua những giấc mơ kỳ lạ. Theo lời khuyên của Hough, ông nhận lời tham gia một buổi trị liệu thôi miên hồi quy. Buổi thôi miên này do Tiến sĩ Jim Singleton thực hiện vào ngày 16 tháng 3 năm 1988. Trong trạng thái thôi miên, lời kể ban đầu của Spencer về vụ việc đã thay đổi. Singleton gọi đây là đoạn “hồi tưởng thực sự”.
Giờ Spencer nhớ lại rằng khi nhìn thấy sinh vật trên đồi thì ông đã bị tê liệt ngay lập tức. Sau đó ông được nhấc lên một vài feet và kéo vào trong con tàu. Khi Spencer vừa bước chân vào phi thuyền, một giọng nói bảo ông rằng hãy bình tĩnh. Sau đó, một nhóm người ngoài hành tinh màu xanh lá cây tiến hành thí nghiệm y tế đối với ông, đưa các dụng cụ vào ngay mũi và miệng của Spencer. Xong xuôi rồi thì họ bèn dẫn ông đi tham quan con tàu và xem phim. Bộ phim cho thấy hình ảnh ngày tận thế, bao gồm các vụ nổ hạt nhân, nạn đói và lũ lụt. Spencer còn được xem phần phim thứ hai. Ông chưa bao giờ tiết lộ nội dung của phần phim thứ hai, nói rằng những người ngoài hành tinh đã bắt cóc mình không muốn nhân loại biết được nội dung này.
Spencer tiếp tục quay trở lại Ilkley Moor là nơi mà ông đã chụp được bức ảnh nổi tiếng. Spencer cho biết người ngoài hành tinh thực sự đang vẫy tay chào tạm biệt mình, không bảo tránh xa, như trong lời kể ban đầu của ông.
Bruchus mulkaki
Bruchus mulkaki là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Lukjanovitsch & Ter-Minassian miêu tả khoa học năm 1957.
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Di sản
Sự kiện Ilkley Moor đã gây xôn xao dư luận ở Anh vào thời điểm đó và đây vẫn là một trong những vụ chứng kiến UFO nổi tiếng nhất cả nước. Nick Pope, một nhà báo trước đây từng làm việc tại ‘tổ phụ trách UFO’ của Bộ Quốc phòng từng đưa sự kiện này xếp vào danh sách “10 sự kiện UFO hàng đầu ở Anh” năm 2011". Nó được coi là một trong những sự kiện UFO có sức thuyết phục nhất từng xảy ra.
Bruchus mulkaki
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Sự kiện UFO Ilkley Moor
Di sản
Phe hoài nghi đã cho rằng toàn bộ vụ việc này chỉ là một trò lừa bịp. Họ nói rằng bức ảnh mờ đến mức nó không thể bằng chứng về bất kỳ du khách ngoài hành tinh nào đến Trái Đất. Họ lập luận rằng "người ngoài hành tinh" trong bức ảnh này dễ có khả năng là một người đàn ông hoặc một tấm bìa cứng. Phe hoài nghi cũng đặt câu hỏi tại sao Spencer không chụp bức ảnh con tàu, lưu ý rằng một bức ảnh như vậy sẽ khó làm giả hơn. Họ còn bác bỏ bằng chứng vật lý được cho là của chiếc la bàn bị hỏng, nói rằng rất dễ làm hỏng la bàn theo cách thủ công.
Tham khảo
Thể loại:Ilkley Thể loại:Anh năm 1987 Thể loại:Sự kiện UFO Thể loại:Lịch sử Tây Yorkshire Thể loại:Văn hóa dân gian Yorkshire Thể loại:Hiện tượng quan sát thấy UFO Thể loại:Hiện tượng quan sát thấy UFO ở Anh Thể loại:Báo cáo người ngoài hành tinh bắt cóc
Morin Dawa
Kỳ tự trị dân tộc Daur-Morin Dawa (, Hán Việt: Mạc Lực Đạt Ngõa Đạt Oát Nhĩ tự trị kỳ), thường được gọi tắt là Mạc Kỳ trong văn kiện chính thức, là một kỳ tự trị của địa cấp thị Hulunbuir (Hô Luân Bối Nhĩ), khu tự trị Nội Mông Cổ, Trung Quốc. Kỳ nằm bên bờ Nộn Giang và có ranh giới với tỉnh Hắc Long Giang ở cả ba phía đông, nam và tây nam.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Nội Mông Thể loại:Hulunbuir Thể loại:Huyện tự trị Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Quận Stanton, Nebraska
Quận Shanton là một quận thuộc tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.
Asnières-la-Giraud
Asnières-la-Giraud là một xã trong tỉnh Charente-Maritime Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Asnières-la-Giraud nằm ở khu vực có độ cao trung bình 49 mét trên mực nước biển.
Quận Stanton, Nebraska
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Nebraska
Asnières-la-Giraud
Tham khảo
Asniereslagiraud
Xa lộ Liên tiểu bang 95
Xa lộ Liên tiểu bang 95 (tiếng Anh: Interstate 95 hay viết tắt là I-95) là một xa lộ liên tiểu bang then chốt, hướng bắc-nam trên duyên hải phía đông của Hoa Kỳ, chạy song song với Đại Tây Dương từ tiểu bang Maine đến tiểu bang Florida và phục vụ một số vùng đô thị đông dân nhất tại Hoa Kỳ trong số đó có Boston, Providence, New Haven, Thành phố New York, Newark, Philadelphia, Baltimore, Washington, D.C., Richmond, Savannah, Jacksonville và Miami. Đây là xa lộ bắc-nam dài nhất trong Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang. Nó thay thế các quốc lộ Hoa Kỳ củ, phần lớn là Quốc lộ Hoa Kỳ 1. Các đoạn củ nhất của I-95 trong đó có một số đường thu phí có trước khi hệ thống xa lộ liên tiểu bang ra đời. Một phần xa lộ chưa được xây xong trong vùng Pennsylvania–New Jersey. Công cuộc xây dựng đoạn đường đứt đoạn này được dự tính hoàn thành vào thập niên 2010 (có thể là năm 2018).
Hai đoạn của I-95 có tổng chiều dài là 1925 mi. Đầu phía nam của I-95 nằm ở Quốc lộ Hoa Kỳ 1 tại phía nam Miami, Florida. Xa lộ hướng lên phía bắc dọc theo Đại Tây Dương từ Jacksonville, Florida đến Savannah, Georgia, và rồi đi gần bên trong đất liền hơn qua tiểu bang South Carolina và tiểu bang North Carolina đến thành phố Richmond, Virginia. Từ Richmond qua Washington, D.C. đến Baltimore, Maryland, I-95 đi theo đường phân tuyến nơi Đồng bằng Duyên hải Đại Tây Dương gặp Cao nguyên Appalachian Piedmont. Xa lộ tiếp tục đi về phía bắc qua Wilmington, Delaware và Philadelphia. Từ đây, xe cộ phải dùng đường khác để đi về thành phố Newark, New Jersey cho đến khi nào Dự án Nút giao thông lập thể Xa lộ thu phí Pennsylvania/Xa lộ Liên tiểu bang 95 hoàn thành (dự kiến năm 2017). I-95 qua Cầu George Washington vào Thành phố New York và rồi đi qua New Haven, Connecticut, Providence, Rhode Island, đi quanh Boston, Massachusetts, qua Portsmouth, New Hampshire, Portland, Maine trên đường đi đến Quốc lộ Hoa Kỳ 2 và cửa khẩu Houlton/Woodstock để đến Xa lộ New Brunswick 95 ngắn, là xa lộ nối vào Xa lộ Liên-Canada.
Đây là xa lộ liên tiểu bang bắc-nam dài nhất (5 xa lộ liên tiểu bang đông-tây dài hơn là: Xa lộ Liên tiểu bang 10 dài 2460 mi, Xa lộ Liên tiểu bang 40 dài 2555 mi, Xa lộ Liên tiểu bang 70 dài 2153 mi, Xa lộ Liên tiểu bang 80 dài 2899 mi, và Xa lộ Liên tiểu bang 90 dài 3099 mi). I-95 đi qua 15 tiểu bang, hơn bất cứ xa lộ liên tiểu bang nào khác; xa lộ liên tiểu bang đi qua nhiều tiểu bang đứng thứ hai là Xa lộ Liên tiểu bang 90 với 12 tiểu bang. Theo Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, chỉ 5 quận dọc theo xa lộ - 2 tại South Carolina, 1 tại miền nam Virginia và 2 tại miền bắc Maine — hoàn toàn là nông thôn. Theo Liên minh Hành lang Xa lộ Liên tiểu bang 95, vùng mà I-95 phục vụ "có mật độ dân số ba lần nhiều hơn mật độ dân số trung bình của Hoa Kỳ và mức độ định cư đông như của Tây Âu".
Tính đến năm 2007, I-95 là xa lộ liên tiểu bang đường dài duy nhất không bị hủy bỏ mặc dù chưa hoàn toàn xây dựng xong theo kế hoạch xây dựng ban đầu. Một đoạn dứt tồn tại giữa hai đoạn riêng biệt tại New Jersey và Pennsylvania vì bị ảnh hưởng một phần từ các vụ phản đối chống xây dựng xa lộ cao tốc trong thập niên 1960 và thập niên 1970; vì thế việc lưu thông trực tiếp trên toàn chiều dài của I-95 là không thể thực hiện được vì hai đoạn nằm cách nhau khoảng 10 mi. Đa số người lái xe đi lên Cầu Tưởng niệm Delaware đến Xa lộ thu phí New Jersey để kết nối đoạn đứt.
Florida đến South Carolina
Xa lộ Liên tiểu bang 95 bắt đầu tại Quốc lộ Hoa Kỳ 1 ngay phía nam phố chính Miami, Florida, và đi theo một con đường phía bắc dọc theo duyên hải Đại Tây Dương của tiểu bang Florida, đi qua gần những vị trí trong tiểu bang Florida như Duyên hải Không gian (vùng nằm xung quanh Trung tâm Không gian Kennedy), Port Orange và Saint Augustine, Florida trước khi đi về phía bắc qua Jacksonville vào tiểu bang Georgia. Xa lộ Liên tiểu bang 95 tại Georgia đi qua các vùng đầm lầy phía đông của Georgia, gần như men theo duyên hải đến Savannah nơi nó giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 16, rồi băng vào tiểu bang South Carolina. Tại South Carolina, I-95 đi xa trong đất liền hơn lộ trình của nó ở phía nam và rồi đi vào tiểu bang North Carolina.
Đoạn đường qua tiểu bang Florida của I-95 có nhiều vụ tai nạn chết người nhất so tất cả các xa lộ liên tiểu bang.
North Carolina đến Virginia
nhỏ|Xa lộ Liên tiểu bang 95, chiều đi hướng bắc, tại [[nút giao thông lập thể với Xa lộ Liên tiểu bang 40.]] Xa lộ Liên tiểu bang 95 tại North Carolina là một trong bốn hành lang bắc-nam chủ chốt đi qua tiểu bang (những hành lang kia gồm có Quốc lộ Hoa Kỳ 220 (Xa lộ Liên tiểu bang 73)/Quốc lộ Hoa Kỳ 29, Xa lộ Liên tiểu bang 77, và Xa lộ Liên tiểu bang 26). I-95 phục vụ không chính thức như một phân tuyến giữa hai vùng piedmont và Đồng bằng Duyên hải Đại Tây Dương của tiểu bang North Carolina. Tại Virginia, Xa lộ Liên tiểu bang 95 gần như đi theo cùng phân tuyến giữa hai vùng và đi ngang thủ phủ tiểu bang của mình là Richmond trước khi vào Bắc Virginia và sau đó vào tiểu bang Maryland bằng Cầu Woodrow Wilson.
Maryland, Delaware, và Pennsylvania
Xa lộ Liên tiểu bang 95 vào tiểu bang Pennsylvania dọc Sông Delaware gần Marcus Hook, đi dọc theo bờ sông phía tây qua thành phố Philadelphia, và hướng về phía bắc để vào tiểu bang New Jersey ở chỗ gần Trenton theo ngã Cầu Scudder Falls.
New Jersey và New York; hoàn thành đoạn đứt cuối của xa lộ
Hiện tại có một đoạn đường đứt trên I-95 đang được xây dựng để kết nối hai phần của nó thành một xa lộ liên tục qua một dự án có tên "Dự án Nút giao thông lập thể Xa lộ thu phí Pennsylvania/Xa lộ Liên tiểu bang 95". I-95 kết thúc tại phía bắc thành phố Trenton, NJ, nhưng bắt đầu ở Xa lộ thu phí New Jersey ở phía nam Trenton.
Xe cộ được hướng dẫn tiếp tục đi về phía nam trong xã Lawrence nơi I-95 trở thành Xa lộ Liên tiểu bang 295 đi về hướng nam, gần lối ra để vào Quốc lộ Hoa Kỳ 1. Xe cộ được chỉ dẫn đi xuống Xa lộ Liên tiểu bang 295 và được hướng dẫn ra khỏi xa lộ tại Lối ra số 60A để vào Xa lộ Liên tiểu bang 195 đi hướng đông nằm trong xã Hamilton. Xe cộ được chỉ dẫn tiếp tục trên I-195 đi hướng đông trước khi đến Lối ra số 6 để đi vào Xa lộ thu phí New Jersey (Lối ra số 7 của xa lộ thu phí, và là điểm tiếp nối của Xa lộ Liên tiểu bang 95) trong xã Robbinsville.
Sau đó I-95 đi theo Xa lộ thu phí New Jersey về hướng bắc qua Newark vào tiểu bang New York bằng Cầu George Washington. I-95 đi ngang qua Manhattan, The Bronx, và miền Nam Quận Westchester trong tiểu bang New York trước khi đến tiểu bang Connecticut.
History
nhỏ|250px|Các kế hoạch xây dựng Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang năm 1955 Các phần khác nhau của I-95 có hoặc từng có thu phí. Nhiều phần của I-95 từng là các con lộ thu phí đã được xây dựng hay lên kế hoạch xây dựng trước đó, đặc biệt trong vùng Đông Bắc Hoa Kỳ. Nhiều trong số những con lộ này vẫn còn tồn tại ngày nay nhưng một số không còn thu phí nữa. Mọi đoạn thu phí hiện tại đều có một hệ thống trả tiền điện tử tương tự nhau, gọi là E-ZPass.
Florida
nhỏ|trái|Xa lộ Liên tiểu bang 95 khi đi qua [[Fort Lauderdale]] Ban đầu, I-95 chạy trùng trên Xa lộ thu phí Florida khoảng 41 mi từ Palm Beach Gardens lên phía bắc đến Ft. Pierce trên vùng Duyên hải Treasure. Qua thời gian, I-95 có một lộ trình riêng biệt trong đó có đoạn chạy song song với Xa lộ thu phí Florida giữa Palm Beach Gardens và Stuart. Phí xa lộ bị dẹp bỏ khi I-95 được di dời vào năm 1973, và nó được hoàn tất vào năm 1987.
Cầu Fuller Warren spans the St. Johns River tại Jacksonville, Florida. Cầu củ là cầu di động có thu phí cho đến thập niên 1980. Cầu hiện tại được xây xong năm 2002.
Maryland và Delaware
Xa lộ Tưởng niệm John F. Kennedy ở phía bắc thành phố Baltimore. Xa lộ này khánh thành năm 1963. Cả xa lộ này và Xa lộ thu phí Delaware đều được Tổng thống John F. Kennedy khánh thành. Xa lộ này kéo dài từ địa giới phía bắc của thành phố Baltimore đến ranh giới tiểu bang Delaware. Sau khi tổng thống Kennedy bị ám sát, xa lộ này và Xa lộ thu phí Delaware được đặt tên là Xa lộ Tưởng niệm John F. Kennedy.
Xa lộ thu phí Delaware, khánh thành năm 1963, kéo dài I-95 từ ranh giới tiểu bang Maryland đến phía nam thành phố Wilmington tại nút giao thông lập thể I-295. Có một đoạn thu phí cả hai chiều giữa Xa lộ Delaware 896 (lối ra số 1) và ranh giới tiểu bang Maryland. Đây là con đường thu phí đắt nhất tại Hoa Kỳ, tính theo phí trung bình cho mỗi dặm; $4 mỗi chiều; 35.7 xu mỗi dặm.
Pennsylvania
I-95 tiếp tục lên hướng bắc vào tiểu bang Pennsylvania, dọc theo Sông Delaware qua Philadelphia, và xa hơn về phía bắc. Nó tiếp tục hướng bắc đi qua chỗ trong tương lai có nút giao thông lập thể của Xa lộ thu phí Pennsylvania/Xa lộ Liên tiểu bang 95. Ở đó là nơi nó vừa đi qua Xa lộ thu phí Pennsylvania (Xa lộ Liên tiểu bang 276); hai xa lộ trước đây không được xây dựng để nối liền với nhau. Phía bắc của I-276, I-95 đổi đường qua nút giao thông với Quốc lộ Thương mại Hoa Kỳ 1/Xa lộ Pennsylvania 413 và Quốc lộ Hoa Kỳ 1. Xa lộ hướng vào trong xã Lower Makefield là nơi nó có các nút giao thông lập thể với Xa lộ Pennsylvania 332 và Lộ Taylorsville (là lộ cung cấp lối đi đến Xa lộ Pennsylvania 32) trước khi vượt Sông Delaware vào tiểu bang New Jersey trên Cầu Scudder Falls.
New Jersey và New York
Xa lộ thu phí New Jersey thông xe năm 1952, và hiện nay nó được cắm biển là I-95 từ Lối ra số 6 (Đường dẫn vào Xa lộ thu phí Pennsylvania), bên ngoài thành phố Philadelphia đi về phía bắc đến ranh giới tiểu bang New York. Vào năm 2017, I-95 sẽ đi theo đường dẫn như có nhắc ở trên để vào tiểu bang Pennsylvania.
Cầu George Washington mang I-95, Quốc lộ 1 và 9, và Quốc lộ Hoa Kỳ 46 qua Sông Hudson giữa New Jersey và Thượng Manhattan. Tần trên của cầu hai tầng và 14 làn xe được thông xe vào năm 1931, và tầng dưới được thông xe năm 1962. Xe cộ đi chiều hướng bắc (di chuyển thật sự hơi lệch về hướng nam trên cầu này) phải trả phí ở đầu bên phía tiểu bang New Jersey trước khi vượt qua cầu vào tiểu bang New York.
Xa lộ cao tốc New England tại tiểu bang New York kéo dài từ nút giao thông lập thể Xa lộ Công viên Pelham nằm trong The Bronx, ngay phía bắc I-695 đến ranh giới tiểu bang Connecticut. Xa lộ cao tốc New England bắt đầu được xây dựng năm 1951, nhưng chưa được hoàn thành cho đến năm 1961. Năm 1956, xa lộ cao tốc này được cắm biển là một phần của I-95. Ban đầu phí xa lộ vẫn được áp dụng cho cả hai chiều lưu thông nhưng sau đó chiều đi hướng nam không còn thu phí nữa vào cuối thập niên 1980 suốt thời gian Xa lộ cao tốc New England được xây dựng lại. Hiện tại xa lộ này chỉ thu phí đối với xe cộ lưu thông chiều đi hướng bắc.
New England
nhỏ|phải|Xa lộ Liên tiểu bang 95 bắt đầu đi về phía nam từ biên giới Canada Xa lộ thu phí Connecticut được hoàn thành năm 1958 và được cắm biển là một phần của I-95. I-95 đi theo xa lộ thu phí này qua tiểu bang Connecticut từ ranh giới tiểu bang New York đến nơi giao cắt với I-395 tại Waterford, rồi tiếp tục đi về hướng đông đến ranh giới tiểu bang Rhode Island. Xa lộ này không còn thu phí vào năm 1985 sau khi có một vụ tai nạn xe cộ chết người khét tiếng xảy tại một trạm thu phí vào năm 1983. Tháng 1 năm 2007, Bộ Giao thông Connecticut thông báo một cuộc nghiên cứu tốn 4 triệu đô là để xem xét tính khả thi về việc thu phí trở lại trên Xa lộ thu phí Connecticut.
Xa lộ thu phí New Hampshire được cắm biển là I-95 tại tiểu bang New Hampshire. Cả đoạn đường I-95, trừ phần cực bắc nhất dài dặm (1.6 km), trong tiểu bang New Hampshire được đặt tên là Xa lộ thu phí Blue Star. Đây là một phần nằm trong Hệ thống Xa lộ thu phí New Hampshire. Hệ thống Xa lộ thu phí tách khỏi I-95 tại thành phố Portsmouth ở nút giao thông lập thể với Quốc lộ Hoa Kỳ 4. Phí xe cộ được thu một lần tại trạm thu phí chính nằm trong thành phố Hampton.
Xa lộ thu phí Maine được xây dựng thành hai đoạn, hoàn thành năm 1947 và 1955. Bắt đầu năm 2004, toàn bộ Xa lộ thu phí Maine được cắm biển là Xa lộ Liên tiểu bang 95. Xa lộ này kéo dài từ ranh giới tiểu bang New Hampshire đến ngay phía nam thành phố Augusta.
Các Quốc lộ Hoa Kỳ chạy song song
Mặc dù I-95 ban đầu được xem là sự nâng cấp Quốc lộ Hoa Kỳ 1 nhưng hai xa lộ này tách xa nhau đáng kể tại nhiều đoạn lớn đi về hướng bắc. Sau khi đi song song với Quốc lộ Hoa Kỳ 1 từ điểm đầu phía nam của I-95 đến Jacksonville, FL, Quốc lộ Hoa Kỳ 1 hướng về phía tây và I-95 đi song song theo Quốc lộ Hoa Kỳ 17 qua tiểu bang Georgia vào nam South Carolina, thậm chí chúng giao cắt với nhau nhiều lần. Tại Walterboro, SC, Quốc lộ Hoa Kỳ 17 đi về hướng đông đế thành phố Charleston, SC và Quốc lộ Hoa Kỳ 15 bắt đầu đi song song với I-95. Chúng tiếp tục đi song song một đoạn ngắn đến Summerton, SC là nơi I-95 bắt đầu chạy song song gần với Quốc lộ Hoa Kỳ 301 trên một đoạn đường dài. Hai xa lộ không bao giờ cách xa nhau hơn vài dặm cả đường đến thành phố Petersburg, VA. Tại thành phố này, Quốc lộ Hoa Kỳ 1 quay trở lại chạy song song với I-95. Trừ một đoạn ngắn của I-95 chạy trên xa lộ vành đai Washington, D.C., hai xa lộ tiếp tục như vậy cả đường đến thành phố Baltimore. Tại đây, mặc dù vẫn chạy song song với Quốc lộ Hoa Kỳ 1 nhưng I-95 gần như bị Quốc lộ Hoa Kỳ 40 đi theo cả đường đến thành phố Wilmington, DE. Tại Wilmington, Quốc lộ Hoa Kỳ 40 đi về phía đông đến Atlantic City, NJ và Quốc lộ Hoa Kỳ 13 bắt đầu chạy theo I-95. Hai xa lộ tiếp tục như thế cho đến khi tách nhau gần thành phố Trenton, NJ. Giả sử I-95 dùng đoạn đường đang được xây dựng và sớm hoàn thành trong tương lai thì I-95 sẽ chạy song song với Quốc lộ Hoa Kỳ 130 đến New Brunswick, NJ là nơi đến phiên Quốc lộ Hoa Kỳ 1 lại chạy song song với I-95. Quốc lộ Hoa Kỳ 1 nhiều lần giao cắt với I-95 cả đường đến Pawcatuck là nơi I-95 rời xa tất cả các quốc lộ Hoa Kỳ và thay vào đó nó chạy theo hành lang Xa lộ Rhode Island 3. Tuy nhiên Quốc lộ Hoa Kỳ 1 lại tìm thấy I-95 tại thành phố Providence, RI và chạy theo nó cho đến thành phố Boston là nơi I-95 từng buộc phải dùng xa lộ vành đai để đi quanh thành phố. Phía bắc thành phố, Quốc lộ Hoa Kỳ 1 và I-95 chạy chung với nhau cả đường đến Portland, ME là nơi I-95 đi lệch về hướng bắc hơn và chạy song song với Xa lộ Tiểu bang Maine 100 đến Newport, ME. Tại đây I-95 chạy song song với Quốc lộ Hoa Kỳ 2 cả đường đến đầu phía bắc của nó nằm khỏi thành phố Houlton, ME. Khoảng ít hơn 3 dặm từ biên giới Canada, I-95 giao cắt với Quốc lộ Hoa Kỳ 1 lần cuối cùng. Quốc lộ hướng về phía bắc để đến Fort Kent, ME.
Các xa lộ giao cắt chính
nhỏ|phải|300px|Cầu Xa lộ Liên tiểu bang 95 trên Hồ Marion tại [[Santee, SC; cầu củ (bên trái) hiện nay là nơi câu cá]]
Các xa lộ phụ
Xa lộ Liên tiểu bang 95 có nhiều xa lộ phụ.
Liên kết ngoài
95
Đồng Hỷ
Đồng Hỷ là một huyện nằm ở phía đông bắc tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam. Trụ sở Bộ Tư lệnh Quân khu 1 đóng trên địa bàn huyện.
Địa lý
Huyện Đồng Hỷ nằm ở phía đông bắc của tỉnh Thái Nguyên, nằm cách thành phố Thái Nguyên khoảng 23 km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 104 km, có vị trí địa lý:
Huyện Đồng Hỷ có diện tích 427,73 km², dân số của huyện tính đến ngày 1 tháng 4, năm 2019 là 92.421 người, mật độ dân số đạt 216,1 người/km².
Huyện Đồng Hỷ có vị trí thuận lợi nằm sát với thành phố Thái Nguyên, trung tâm chính trị, văn hóa của tỉnh Thái Nguyên.
Tài nguyên khoáng sản
Huyện Đồng Hỷ có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú như quặng sắt ở Mỏ sắt Trại Cau. Khai thác núi đá vôi ở Mỏ đá Núi Voi và rất nhiều các mỏ khai thác đá vôi khác nằm trên địa bàn huyện Đồng Hỷ.
Dân cư – dân tộc
Năm 2005, dân số huyện là 122.536 người với gần 28.000 hộ dân.
Tính đến tháng 12 năm 2006, huyện Đồng Hỷ có số dân là 124.722 người bao gồm 28.741 hộ dân, trong đó dân tộc Kinh chiếm 63,3%, Nùng 13,2%, Dao 4,4%, Tày 2,5%, Hmông khoảng 1,6%, còn lại các dân tộc khác chiếm 4,74%. Dân số nông thôn chiếm 56,29%, dân số thành thị chiếm 13,71%, số người trong độ tuổi lao động chiếm 42% trong đó lao động nông nghiệp chiếm 73,5%.
Mật độ dân số của huyện là 215 người/km² (mật độ dân số toàn tỉnh là 303 người/km²). Phân bố dân cư trên lãnh thổ huyện Đồng Hỷ không đồng đều, có sự chênh lệch tương đối lớn, cao nhất là thị trấn Chùa Hang với mật độ cư trú là 2.996 người/km², thấp nhất là xã Hợp Tiến với mật độ cư trú là 53 người/km².
Dân cư huyện Đồng Hỷ bao gồm nhiều bộ phận hợp thành. Một bộ phận là dân bản địa, có mặt từ lâu đời. Một phần là dân phu được tuyển mộ từ các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ đến làm trong các đồn điền, hầm mỏ của các chủ người Pháp, người Việt ở cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX. Một bộ phận dân của các tỉnh Nam Định, Hà Nam, Hưng Yên, Thái Bình,... ở thập kỷ 60 và 70 của thế kỷ XX được vận động lên huyện Đồng Hỷ tham gia phát triển kinh tế văn hóa. Cùng thời gian này, Nhà nước mở nhiều công trường, xí nghiệp, nông trường trên địa bàn huyện, hàng ngàn người ở khắp các miền đất nước đã về đây để lao động xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật cho Chủ nghĩa xã hội.
Từ cuối thập kỷ 70 của thế kỷ XX, tình hình biên giới phía Bắc có những diễn biến phức tạp, gần 2.000 đồng bào Hmông từ các tỉnh biên giới đã di chuyển về huyện Đồng Hỷ để làm ăn và sinh sống. Đây là tộc người di chuyển đến huyện Đồng Hỷ muộn nhất.
Trong huyện Đồng Hỷ có tổng cộng 8 dân tộc anh em cùng sinh sống, tuy có những phong tục, tập quán khác nhau nhưng có mối quan hệ đoàn kết gắn bó, cùng nhau chung sức để xây dựng huyện Đồng Hỷ ngày càng giàu đẹp.
Năm 2008, do điều chỉnh địa giới hành chính, dân số huyện còn lại 114.608 người cùng với trên 27.000 hộ dân.
Năm 2009, dân số huyện là 118.216 người gồm 27.712 hộ dân.
Năm 2010, dân số huyện Đồng Hỷ có tổng 122.038 người với 28.317 hộ dân.
Đến ngày 1 tháng 4 năm 2011, tổng cục thống kê dân số tỉnh Thái Nguyên đã quyết định công bố dân số huyện Đồng Hỷ là 125.000 người và có gần 29.000 hộ dân.
Năm 2013, dân số toàn huyện Đồng Hỷ là 126.538 người với tổng 29.412 hộ dân.
Năm 2015, dân số huyện là 128.103 người với tổng trên 30.000 hộ dân.
Đầu năm 2017, dân số huyện Đồng Hỷ có tổng cộng là 130.407 người với tổng cộng 31.408 hộ dân.
Tháng 9 năm 2017, huyện Đồng Hỷ gặp biến động rất lớn về hành chính do bị điều chỉnh địa giới, dân số huyện Đồng Hỷ đã giảm mạnh còn lại 88.439 người với trên 23.000 hộ dân.
Tôn giáo
Về tôn giáo, bao gồm các loại tôn giáo phổ biến như: Phật giáo, Thiên Chúa giáo, Công giáo và Tin Lành,...
Khí hậu
Huyện Đồng Hỷ mang những nét chung của khí hậu vùng đông bắc Việt Nam, thuộc miền khí hậu cận nhiệt đới ẩm, có mùa đông lạnh giá, ít mưa, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều. Khí hậu của huyện Đồng Hỷ chia làm 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông và nằm trong vùng ấm của tỉnh, có lượng mưa trung bình khá lớn.
Khí hậu được hình thành từ một nền nhiệt cao của đới chí tuyến và sự thay thế của các hoàn lưu lớn theo mùa, chúng kết hợp với địa hình đã tạo nên khí hậu nóng ẩm, mưa mùa, có mùa đông lạnh và thất thường trong năm.
Lượng mưa trung bình hàng năm từ 1500 mm đến 2200 mm; chế độ mưa chủ yếu phụ thuộc vào hoàn lưu mùa. Mùa mưa trùng với mùa nóng kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 chiếm từ 85–90% lượng mưa trong năm. Mùa ít mưa trùng với mùa lạnh, diễn ra từ tháng 11 đến tháng 3 với lượng mưa từ 200–400 mm, bằng 10–15% lượng mưa của cả năm.
Sông ngòi
Trên địa bàn huyện Đồng Hỷ có hai con sông chính. Sông Cầu là dòng chảy chính của sông Thái Bình, bắt nguồn từ phía bắc ở núi Phia Boóc, bản Văn Ôn, xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn với độ cao trên 1200 m, chảy qua các huyện: Bạch Thông, Phú Lương, Võ Nhai. Đến địa phận huyện Đồng Hỷ, sông chảy qua các xã: Văn Lăng, Hòa Bình, Minh Lập, Hóa Thượng và chảy qua thành phố Thái Nguyên, huyện Phú Bình, thị xã Phổ Yên sang tỉnh Bắc Ninh. Sông Cầu có lưu lượng nước lớn, trung bình khoảng 135m²/năm, chế độ nước phù hợp với chế độ mưa. Mùa mưa đồng thời là mùa lũ kéo dài từ tháng 5 cho đến tháng 10 hàng năm. Mùa kiệt phù hợp với mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 4 hàng năm. Sông Linh Nham là sông nhỏ hay còn là phụ lưu của dòng sông Cầu, chảy từ xã Khe Mo qua xã Hóa Trung và thành phố Thái Nguyên, hợp lưu với sông Cầu ở thành phố Thái Nguyên.
Địa hình
Bản đồ địa hình, địa mạo tỉnh Thái Nguyên năm 2008, được trích trong sách Địa lí tỉnh Thái Nguyên lớp 9, năm 2008|nhỏ|400px Địa hình của huyện Đồng Hỷ rất phức tạp, có sự thay đổi rất rõ rệt địa hình tại hai vùng: phía Bắc và phía Đông Bắc (bao gồm những xã sau: Văn Lăng, Tân Long, Văn Hán và Cây Thị,...) là vùng núi thấp, độ cao trung bình của địa hình là khoảng từ 500 cho đến 600 m; phía Nam và phía Tây Nam (bao gồm những xã sau: Hóa Thượng, Nam Hòa, Tân Lợi,...) là vùng trung du có địa hình thấp, độ cao trung bình của địa hình là dưới 100m.
Hành chính
Huyện Đồng Hỷ có 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 3 thị trấn: Hóa Thượng (huyện lỵ), Sông Cầu, Trại Cau và 12 xã: Cây Thị, Hóa Trung, Hòa Bình, Hợp Tiến, Khe Mo, Minh Lập, Nam Hòa, Quang Sơn, Tân Lợi, Tân Long, Văn Hán, Văn Lăng.
Lịch sử
So với các huyện khác trong tỉnh Thái Nguyên, Đồng Hỷ luôn xáo động về địa giới hành chính, nhất là ở thế kỷ XX mà nửa cuối thế kỷ này gần như thập kỷ nào cũng có biến động.
Năm 1901, chính quyền thực dân Pháp cùng với việc điều chỉnh địa giới cấp tỉnh, bỏ cấp phủ, đặt cấp châu, huyện trực thuộc tỉnh đã cắt đất 3 tổng Văn Lăng, Thượng Nùng (nay là Thượng Nung), Linh Sơn về châu Võ Nhai. Tách xã Thịnh Đán, Sa Kiệt (Sa Kệ – Sa Cạt) khỏi tổng Túc Duyên để thành lập tổng Thịnh Đán. Đổi tổng Đồng Bang thành tổng Cam Giá, tách xã Lưu Xá của tổng Túc Duyên về tổng Cam Giá, tách xã Văn Hán khỏi tổng Cam Giá để thành lập tổng mới Văn Hán. Như vậy, ở đầu thế kỷ XX Đồng Hỷ còn 7 tổng là Túc Duyên, Thịnh Đán, Niệm Cuông (Niệm Quang), Hóa Thượng, Cam Giá, Huống Thượng và Vân Hán.
Kể từ năm Gia Long thứ 12 (1813), thành trấn Thái Nguyên (cũng là trấn lỵ, từ 1831 là tỉnh lỵ) được đặt ở làng Đồng Mỗ huyện Đồng Hỷ; dinh tuần phủ Thái Nguyên cũng đặt ở Đồng Mỗ (nay là đất phường Trưng Vương); huyện lỵ Đồng Hỷ ở xã Huống Thượng, đầu thế kỷ XX mới chuyển lên Đồng Mỗ. Cách mạng Tháng Tám thành công (1945), thị xã Thái Nguyên chính thức trở thành một đơn vị hành chính, chính quyền cách mạng của thị xã ra đời – đô thị tỉnh lỵ Thái Nguyên mới trở thành thị xã tỉnh lỵ Thái Nguyên, tách ra khỏi huyện Đồng Hỷ.
Năm 1957, theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, xã Mỏ Sắt thuộc huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang chuyển giao về huyện Đồng Hỷ (xã Mỏ Sắt sau đổi là xã Hợp Tiến). Huyện Đồng Hỷ có 28 xã: Hợp Tiến, Cây Thị, Nam Hòa, Huống Thượng, Văn Hán, Minh Lập, Khe Mo, Linh Sơn, Cao Ngạn, Hóa Thượng, Hóa Trung, Tân Lợi, Phúc Hà, Thịnh Đán, Phúc Xuân, Phúc Trìu, Tân Cương, Thịnh Đức, Tích Lương, Tân Quang, Bá Xuyên, Bình Sơn, Quang Vinh, Đồng Bẩm, Đồng Quang, Túc Duyên, Gia Sàng và Cam Giá.
Năm 1958, Chính phủ quyết định lấy một phần đất của các xã Đồng Bẩm, Cao Ngạn, Hóa Thượng để thành lập thị trấn Núi Voi và tiểu khu Chiến Thắng trực thuộc thị xã Thái Nguyên.
Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên và thị trấn Trại Cau. Thực hiện Quyết định này, Đồng Hỷ chuyển giao về thành phố Thái Nguyên 6 xã là: Cam Giá, Gia Sàng, Túc Duyên, Quang Vinh, Đồng Bẩm, Đồng Quang (trừ xóm Kiến Ninh, Phú Thái và Yên Lập sáp nhập vào xã Thịnh Đán) và cắt ba xóm Thái Thông, Đoàn Kết, Thác Ngạc của xã Tân Lợi để thành lập thị trấn Trại Cau trực thuộc thành phố Thái Nguyên.
Huyện Đồng Hỷ còn lại 22 xã: Bá Xuyên, Bình Sơn, Cao Ngạn, Cây Thị, Hóa Thượng, Hóa Trung, Hợp Tiến, Huống Thượng, Khe Mo, Linh Sơn, Minh Lập, Nam Hòa, Phúc Hà, Phúc Trìu, Phúc Xuân, Tân Cương, Tân Lợi, Tân Quang, Thịnh Đán, Thịnh Đức, Tích Lương và Văn Hán.
Năm 1965, Quốc hội ban hành quyết định sáp nhập 2 tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái, huyện Đồng Hỷ thuộc tỉnh Bắc Thái.
Ngày 27 tháng 10 năm 1967, thành lập thị trấn nông trường Sông Cầu.
Ngày 21 tháng 10 năm 1982, huyện tiếp nhận lại thị trấn Trại Cau từ thành phố Thái Nguyên.
Ngày 1 tháng 10 năm 1983, sáp nhập xã Phúc Thọ (xã có nhiều diện tích đất đai bị chìm trong lòng Hồ Núi Cốc) thuộc huyện Đại Từ, các xóm Tân Thắng, Đồng Đẳng của xã Phúc Thuận thuộc huyện Phổ Yên và xóm Yên Ninh của xã Phúc Trìu thành xã Phúc Tân.
Ngày 31 tháng 7 năm 2008, Chính phủ ra Nghị định số 84/2008-CP về việc điều chỉnh địa giới huyện Đồng Hỷ để mở rộng thành phố Thái Nguyên, chuyển 2 xã Cao Ngạn và Đồng Bẩm về thành phố Thái Nguyên quản lý.
Ngày 13 tháng 1 năm 2011, Chính phủ ra Nghị quyết số 05/NQ-CP về giải thể, điều chỉnh địa giới để thành lập các phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Theo đó, thành lập thị trấn Sông Cầu trên cơ sở giải thể thị trấn nông trường Sông Cầu.
Ngày 18 tháng 8 năm 2017, chuyển thị trấn Chùa Hang và 2 xã Linh Sơn, Huống Thượng về thành phố Thái Nguyên quản lý. Huyện Đồng Hỷ còn lại 2 thị trấn và 13 xã. Huyện lỵ được dời về xã Hóa Thượng và gần trụ sở Bộ tư lệnh Quân khu 1.
Ngày 10 tháng 4 năm 2023, chuyển xã Hóa Thượng thành thị trấn Hóa Thượng, thị trấn huyện lỵ huyện Đồng Hỷ.
Kinh tế
Từ năm 1986 trở về trước, Đồng Hỷ là một huyện có nền kinh tế thuần nông, với thành phần kinh tế tập thể là chủ yếu. Trong nông nghiệp, cây lương thực (bao gồm lúa và hoa màu) chiếm vị trí hàng đầu, kế đến là cây chè. Đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, bình quân lương thực 142 kg/1 người/1 năm (cả màu). Sau năm 1987, nhờ có đường lối đổi mới, kinh tế huyện Đồng Hỷ có bước phát triển đa dạng, phong phú và có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao.
Năm 2000, nông – lâm – thủy sản chiếm tỷ lệ 31,9%; thương mại – dịch vụ chiếm 42,6%; công nghiệp – xây dưng chiếm 25,5%. Năm 2006 có sự biến đổi tỷ lệ tương ứng như sau: nông – lâm – thủy sản chiếm tỷ lệ 24,8%; thương mại – dịch vụ chiếm 39,1%; công nghiệp – xây dưng chiếm 36,9%. Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2000 là 7,1% đến năm 2006 đạt 10,6%. Bình quân trong 5 năm (kể từ năm 2002 cho đến năm 2006) mỗi năm đạt 10,2%.
Năm 2012, thu ngân sách huyện đạt 747,8 tỷ đồng, xếp thứ 4 toàn tỉnh.
Năm 2017, thu ngân sách huyện đạt 1.095 tỷ đồng, tăng 23% so với năm 2016. Trong đó:
– Giá trị sản xuất đạt 660,3 tỷ đồng.
Năm 2018, huyện Đồng Hỷ đạt các chỉ tiêu kinh tế như sau: Tốc độ tăng trưởng của các ngành sản xuất năm 2018 đạt 14,46% với thu ngân sách đạt trên 1.528 tỷ đồng nhờ thu hút các vốn đầu tư. Trong đó:
– Giá trị sản xuất ngành dịch vụ (theo giá so sánh 2010) đạt 1.981 tỷ đồng.
– Giá trị sản xuất ngành công nghiệp – xây dựng (theo giá so sánh 2010) đạt 2.215 tỷ đồng.
– Giá trị sản xuất nông, công nghiệp địa phương (theo giá so sánh 2010) đạt 1.231 tỷ đồng.
– Giá trị thu hút nguồn vốn đầu tư đạt trên 1.400 tỷ đồng.
Tính đến 6 tháng đầu năm năm 2020, thu ngân sách huyện Đồng Hỷ đạt 1.916 tỷ đồng.
Huyện Đồng Hỷ có vị trí địa lý thuận lợi, phần lớn là tiếp giáp với thành phố Thái Nguyên. Huyện cũng thuộc vùng có nguồn tài nguyên khoáng sản lớn của tỉnh Thái Nguyên, có nhiều mỏ đá và mỏ sắt trên địa bàn. Ngoài ra thành phố còn có tiềm năng lớn để phát triển du lịch, với khu du lịch hoa tam giác mạch Bản Tèn,... các di tích lịch sử, cách mạng. Huyện Đồng Hỷ có một lượng lớn đội ngũ cán bộ, công nhân có kinh nghiệm, năng lực, trình độ cao và có nhiều nhà máy, xí nghiệp, công ty, doanh nghiệp trên địa bàn, đáp ứng yêu cầu phát triển, kích cầu kinh tế của huyện.
Huyện Đồng Hỷ đã và đang có những chế độ ưu đãi đối với các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư vào địa phương. Nhằm cải thiện môi trường đầu tư, UBND huyện đã tích cực cải tiến các thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư tham gia đầu tư tại huyện theo nguyên tắc "1 cửa", giảm thiểu thời gian khi nhà đầu tư làm thủ tục hành chính để tiến hành đầu tư hoặc kinh doanh tại huyện.
Công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp
Từ năm 2000, Đồng Hỷ tập trung chuyển đổi cơ cấu kinh tế, trên cơ sở xác định 4 cụm công nghiệp chính, phù hợp với tiềm năng thế mạnh của từng vùng, động viên, khuyến khích được nhiều thành phần kinh tế đầu tiên cho sản xuất. Nghề truyền thống được duy trì và phát triển; tạo thêm nghề mới, sản phẩm làm ra đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.
Năm 2005, trên địa bàn huyện có 11 doanh nghiệp nhà nước, hầu hết đã cổ phần hóa, sản xuất kinh doanh có hiệu quả. Toàn huyện có tổng 64 hợp tác xã, tổ hợp (cũng đã được chuyển đổi), hoạt động sản xuất kinh doanh trên nhiều lĩnh vực.
Tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp, thủ công nghiệp tăng từ 25,5% năm 200 lên đến 34,7% năm 2006, đa cơ cấu của huyện từ "Nông, lâm nghiệp – công nghiệp – dịch vụ" (năm 2000) sang cơ cấu "Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp – Nông lâm nghiệp – dịch vụ" (năm 2006) với tỷ lệ tương ứng 36,9% – 24,0% và 39,1%. Tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2002–2006 của ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp bình quân đạt 17,4%/năm.
Nông nghiệp
Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất chính của huyện Đồng Hỷ. Từ khi thực hiện đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp, nhất là từ năm 1991 đến năm 2006 sản xuất nông nghiệp của huyện có bước phát triển vượt bậc. Huyện đã tập trung đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chuyển dịch mùa vụ xóa bỏ độc canh, tực túc, tự cấp sang sản xuất hàng hóa.
Huyện Đồng Hỷ có một số cây trồng mang tính hàng hóa nhiều cây chè, cây ăn quả và những cây công nghiệp ngắn ngày. Năm 2005, toàn huyện có tổng 2.538 ha chè, hàng năm cho thu hoạch 19.554 tấn chè búp tươi hàng hóa; có 2.979 ha cây ăn quả, thu hoạch 3.500 tấn quả. Giá trị sản xuất vườn đồi đạt 22 triệu đồng/1 ha.
Chăn nuôi đã trở thành ngành chính và có tỷ suất hàng hóa cao. Năm 2002, tổng đàn lợn của huyện có 46.585 con và xuất chuồng 2.517 tấn thịt lợn hơi thương phẩm. Năm 2006 cả đầu lợn và trọng lượng xuất chuồng đều tăng 4,3%. Riêng đàn bò tăng 35,7% so với năm 2002.
Lâm nghiệp
Trong những năm gần đây, huyện Đồng Hỷ đã có những chính sách về rừng nên tốc độ phục hồi khá mạnh. Ngoài rừng tái sinh được chăm sóc bảo vệ, mỗi năm bình quân toàn huyện trồng được 150 ha rừng. Xét về lâu dài tiềm năng kinh tế lâm nghiệp huyện Đồng Hỷ rất là lớn.
Thương mại dịch vụ
Mạng lưới thương mại dịch vụ được mở rộng xuống đến từng thôn xóm. Các cơ sở kinh doanh, bao gồm cả chợ khu vực được nâng cấp mở rộng, mặt hàng đa dạng, phong phú, đảm bảo chất lượng, nâng cao giá trị phục vụ sản xuất và đời sống cho nhân dân của các xã vùng cao và miền núi. Nhìn chung, thị trường huyện Đồng Hỷ những năm gần đây có bước phát triển mạnh mẽ và lành mạnh. Giá trị mức bán lẻ năm 2006 đạt 198.912 tỷ đồng so với 94.404 tỷ đồng của năm 2000. Năm 2006, toàn huyện có 1.527 hộ gia đình kinh doanh, dịch vụ.
Cho đến năm 2006, huyện Đồng Hỷ có một số chợ chính như sau: chợ Chùa Hang (thị trấn Chùa Hang), chợ Trại Cau (thị trấn Trại Cau), chợ Sông Cầu (thị trấn Sông Cầu), chợ Trại Cài (xã Minh Lập), chợ Khe Mo (xã Khe Mo),...