cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giải Oscar cho phim xuất sắc nhất
Thập niên 2010
120px|thumb|[[Iain Canning giành giải năm 2010 nhờ đồng sản xuất Diễn văn của nhà vua.]] 120px|thumb|[[Thomas Langmann nhận giải năm 2011 nhờ sản xuất Nghệ sĩ.]] thumb|120px|[[Ben Affleck thắng cử năm 2012 nhờ đồng sản xuất phim Argo.]] thumb|120px|[[Steve McQueen (đạo diễn)|Steve McQueen đoạt giải năm 2013 nhờ đồng sản xuất 12 năm nô lệ.]] thumb|120px|[[Alejandro González Iñárritu thắng cử năm 2014 nhờ đồng sản xuất Birdman.]] 120px|thumb|[[Guillermo del Toro giành giải năm 2017 nhờ đồng sản xuất Người đẹp và thủy quái.]] 120px|thumb|[[Peter Farrelly thắng giải năm 2018 nhờ đồng sản xuất Green Book.]]
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim giành giải Oscar cho phim hay nhất Thể loại:Giải thưởng cho phim hay nhất Thể loại:Giải Oscar Phim hay nhất
Satyrium (chi lan)
Satyrium là một chi thực vật có hoa trong họ Lan. . Có khoảng 91 loài (tính đến 2008) thuộc chi này
Một số loài điển hình
nhỏ|trái|[[Satyrium macrophyllum Pencil and watercolour by Harry Bolus]]
Tham khảo
S Thể loại:Thực vật Nam Phi Thể loại:Diseae
Hệ thống sông Hồng
Hệ thống sông Hồng là một mạng lưới các con sông, tập hợp quanh con sông chính là sông Hồng, góp nước cho sông Hồng hoặc nhận nước của con sông này đổ ra Biển Đông. Hệ thống sông Hồng tạo nên phần lớn diện tích đồng bằng Bắc Bộ, một vùng bình nguyên tam giác châu thổ lớn thứ hai của Việt Nam. Cùng với hệ thống sông Thái Bình ở phần phía Đông Bắc đồng bằng Bắc Bộ, tạo nên đồng bằng này, đồng thời hệ thống sông Hồng còn được nối thông và góp một phần lưu lượng nước của mình cho hệ thống sông Thái Bình, do đó cả hai hệ thống sông này còn được biết tới với cái tên chung là Hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình. Hệ thống sông Hồng bồi đắp nên phần trung tâm và phần phía Nam đồng bằng Bắc Bộ.
Lưu vực
nhỏ|phải|270px|[[sông Hồng, đoạn chảy qua Hà Nội]]
Hợp lưu
Các dòng sông gom nước trực tiếp cho hệ thống sông Hồng, gồm:
Hệ thống đê bao
Hệ thống đê bao này được hình thành từ rất lâu đời, nhưng chính thức được nhà nước tu bổ tôn tạo là từ triều đại Nhà Lý, thời vua Lý Nhân Tông. Ước tính hiện nay tổng chiều dài của hệ thống đê bao tất cả các con sông thuộc Hệ thống sông Hồng dài khoảng 3000 km.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đồng bằng sông Hồng
Mông Ngột Quốc
Mông Ngột Quốc (tiếng Mông Cổ: Хамаг монгол, phiên âm là Khamag Mongol, nghĩa là toàn Mông Cổ) là một khanlig của các bộ lạc Mông Cổ tồn tại ở cao nguyên Mông Cổ trong thế kỷ 12. Nó còn được cho là nhà nước tiền thân của Đế quốc Mông Cổ.
Passagem Franca
Passagem Franca là một đô thị thuộc bang Maranhão, Brasil. Đô thị này có diện tích 1358,302 km², dân số năm 2007 là 15630 người, mật độ 11,51 người/km².
Mông Ngột Quốc
Sự tồn tại của quyền lực bộ lạc huyền bí nào đó ở trong truyền thuyết Mông Cổ như Khamag Mongol Uls được nhắc đến trong tài liệu về nhà Liêu (907 - 1125) ở Bắc Trung Quốc và đông Mông Cổ. Sau sự sụp đổ của triều đại này, Mông Ngột Quốc bắt đầu đóng một vai trò quan trọng trong cộng đồng người Mông Cổ. Họ đã chiếm được một trong những vùng đất màu mỡ nhất của quốc gia, vùng trũng của sông Onon, Kherlen và Tuul ở Núi Khentii. Thái Xích Ô (ký tự Cyril: Тайчууд) đã trở thành một trong ba bộ lạc nòng cốt trong các hãn Mông Ngột Quốc trong suốt thế kỷ 12. Những người của đất nước này sống ở phía nam của vùng Zabaykalsky Krai. Zabaykalsky Krai và Tỉnh Khentii của Mông Cổ đã trở thành những khu vực nòng cốt của Mông Ngột Quốc. Cư dân của Mông Ngột Quốc gồm 4 thị tộc chủ chốt là Khiyad, Taichuud, Jalairs và Jirukhen.
Passagem Franca
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Maranhão
Mông Ngột Quốc
Vị hãn của Mông Ngột Quốc được nhắc đến trong lịch sử là Khabul Khan thuộc bộ tộc Borjigin. Khabul Khan đã ngăn chặn thành công sự xâm lược của Nhà Kim. Ông được kế nhiệm bởi Ambaghai, Khagaan của Taichiud. Ông này đã bị bắt bởi liên minh Tatar, trong khi lại cho con gái của ông làm đám cưới cho sự trị vì của liên minh này. Ambaghai đã rơi vào tay Nhà Kim, người đã xử tử tàn bạo vị hãn. Ambaghai được dược kế vị bởi Hotula Khan, con của Khabul Khan. Hotula Khan đã chiến đấu với người Tatar trong 13 cuộc chiến để trả thù cho cái chết của Ambaghai Khan.
Mông Ngột Quốc đã không thể chọn ra người kế vị sau cái chết của Hotula Khan. Tuy nhiên, cháu của Khabul là Dã Tốc Cai, vị tướng của bộ lạc Khiyad, là một lãnh đạo xuất chúng và có hiệu quả của quốc gia. Thiết Mộc Chân, hay sau này chính là Thành Cát Tư Hãn, đã được sinh ra trong gia đình của nhà lãnh đạo này với vai trò là con cả tại Delüün Boldog ở phía trên sông Onon vào năm 1162.
Khi chàng trai trẻ Thoát Lý mong muốn sự trợ giúp của Dã Tốc Cai, người lãnh đạo của Mông Ngột Quốc, để phế truất người anh trai đang lãnh đạo Khắc Liệt, người Mông Cổ đã đáp ứng và đánh bại người anh trai này và đưa Thoát Lý lên ngôi vào đầu thế kỷ 12.
Yesugei đã bị trúng độc bởi người Tatar vào năm 1170 vào sau đó không lâu thì ông qua đời. Mông Ngột Quốc bắt đầu quá trình tan rã sau sự ra đi của nhà lãnh đạo này vào năm 1171. Sự vô chính phủ và sự vắng bóng người nắm quyền lực cuối cùng kết thúc vào năm 1189 khi Thiết Mộc Chân trở thành vị hãn của quốc gia này. Chiến tranh đã nổ ra giữa các bộ lạc người Mông Cổ. Người bạn của Thiết Mộc Chân là Jamukha đã được thừa nhận là một Gur-Khan (vị hãn toàn năng) vào năm 1201. Nhưng sau đó ông bị đánh bại bởi liên minh Mông Ngột Quốc - Keraites.
Khi Thoát Lý từ chối liên minh với Mông Ngột Quốc, các cuộc chiến tranh của Thiết Mộc Chân với các thị tộc hủy hoại sự trị vì của Thoát Lý. Thiết Mộc Chân thống nhất tất cả các thị tộc trên cao nguyên Mông Cổ vào năm 1206 và trở thành Thành Cát Tư Hãn.
Xem thêm
Danh sách các bộ lạc và thị tộc Mông Cổ thời trung cổ
Tham khảo
Thể loại:Đế quốc Mông Cổ Thể loại:Lịch sử Mông Cổ Thể loại:Cực quân chủ châu Á Thể loại:Thị tộc và bộ lạc Mông Cổ Thể loại:Nhóm người du mục Á Âu Thể loại:Thành lập thập niên 900 Thể loại:Kết thúc 1206 ở châu Á Thể loại:Kết thúc thập niên 1200 Thể loại:Cựu quốc gia ở Trung Á Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á Thể loại:Bộ lạc du mục Á-Âu
Bárna
Bárna là một thị trấn thuộc hạt Nógrád, Hungary. Thị trấn này có diện tích 15,39 km², dân số năm 2010 là 1122 người, mật độ 73 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Khu dân cư ở hạt Nógrád Thể loại:Thị trấn của Hungary
Baisieux
Tham khảo
Thể loại:Xã của Nord
Phaolô Nguyễn Đình Nhiên
Phaolô Nguyễn Đình Nhiên (1891 (1895) – 1969) là một Giám mục Công giáo Việt Nam. Ông từng đảm nhiệm vai trò Giám mục phó của Giáo phận Vinh trong khoảng thời gian từ năm 1963 đến năm 1969. Khẩu hiệu Giám mục của ông là Lẽ sống của tôi là Đức Kitô.
Giám mục Nguyễn Đình Nhiên sinh tại Hà Tĩnh và có tên khai sinh là Chính. Từ thuở thiếu thời, cậu bé Chính được giáo sĩ Masson Nghiêm nhận làm con nuôi và đổi tên thành Nhiên. Sau quá trình học tập Tiểu chủng viện, chủng sinh Nhiên được gửi đến Penang để du học và trở về Việt Nam năm 1926.
Một số tài liệu cho rằng tên ông là Trần Đình Nhiên cũng như vai trò chính thức trong cương vị giám mục của ông là Giám mục phụ tá Giáo phận Vinh.
Thiếu thời và tu nghiệp
Phaolô Nguyễn Đình Nhiên sinh ngày 10 tháng 10 năm 1891 (hoặc năm 1895) tại Tân Lập, trong một gia đình Nho phong xứ Thổ Hoàng, nay thuộc xã Phương Mỹ, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, thuộc Giáo phận Vinh (nay khu vực này thuộc Giáo phận Hà Tĩnh). Có tài liệu cho rằng ông sinh ngày 20 tháng 10 năm 1891. Thân phụ ông có tên thánh là Phaolô và thân mẫu ông là bà Maria Lụa. Tên khai sinh của ông là Phaolô Nguyễn Đình Chính.
Năm 13 hoặc 14 tuổi, cậu bé Chính trở thành con nuôi của thừa sai Masson Nghiêm, được cho theo học Tiểu Chủng viện Xã Đoài, cùng lớp với Gioan Baotixita Trần Hữu Đức và đổi tên thành Nhiên. Năm 1915, Nguyễn Đình Nhiên hoàn tất chương trình tiểu chủng viện hỗ trợ mục vụ xứ Xã Đoài dưới sự quản lý của linh mục Phaolô Chương. Năm 1918, chủng sinh Nhiên được bổ nhiệm giữ chức Quản lý Chủng viện và từ năm 1919 kiêm nhiệm thêm chức giáo sư chủng viện.
Năm 1920, Nguyễn Đình Nhiên cùng một chủng sinh khác là Gioan Baotixita Trần Hữu Đức du học Rôma. Họ đến Rôma qua đường Penang, tuy vậy nhận được tin tức Rôma ngừng nhận sinh viên mới nên nhận được yêu cầu du học Penang và học tại đây trong khoảng thời gian 6 năm. Hai chủng sinh này trở về Việt Nam năm 1926. Một tư liệu khác cho rằng tháng 6 năm 1922, hai chủng sinh Nhiên và Đức được cho đi du học tại Chủng viện Penang, một Đại chủng viện danh tiếng nhất Đông Nam Á.
Thời kỳ linh mục
Ngày 2 tháng 4 năm 1927, chủng sinh Phaolô Nguyễn Đình Nhiên và Trần Hữu Đức được giám mục Địa phận Vinh André Léonce Joseph Eloy Bắc phong chức linh mục tại Xã Đoài. Sau khi được truyền chức linh mục, ông được bổ nhiệm làm linh mục chính xứ Kẻ Gai (Nghệ An), sau đó chuyển làm quyền chính xứ giáo xứ Mỹ Yên.
Chỉ đảm nhận các chức vụ cũ trong khoảng thời gian ngắn sau khi truyền chức linh mục, tháng 8 năm 1927, linh mục Nguyễn Đình Nhiên được bổ nhiệm giữ chức linh mục phó xứ giáo xứ Làng Truông, hỗ trợ linh mục Trị. Năm 1928, ông đảm nhận vai trò quản xứ Cầu Rầm (Vinh) và đầu năm 1929 được điều chuyển làm giáo sư Tiểu chủng viện.
Sau 11 năm giảng dạy tại tiểu chủng viện, năm 1940, linh mục Nguyễn Đình Nhiên được bổ nhiệm giữ chức linh mục Quản xứ Yên Đại, Nghệ An trong thời gian ngắn trước khi điều chuyển làm linh mục quản xứ Thọ Ninh thuộc tỉnh Hà Tĩnh vào năm 1941. Ba năm sau đó, linh mục Nhiên được bổ nhiệm làm linh mục quản xứ Mỹ Dụ trước khi được điều về lại Thọ Ninh bốn tháng sau đó.
Tháng 8 năm 1945, linh mục Nguyễn Đình Nhiên về Xã Đoài giữ chức Quản lý và kể từ cuối năm 1946, linh mục này được điều chuyển giữ chức linh mục quản hạt Ngàn Sâu, huyện Hương Khê, Hà Tĩnh. Năm 1954, ông được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc Đại chủng viện Xã Đoài và giữ chức vụ này cho đến năm 1963.
Thăng quyền Giám mục
Năm 1963, do đề nghị của hàng Giáo phẩm, Giám mục Vinh Gioan Baotixita Trần Hữu Đức đã chọn người bạn cố tri của mình là Phaolô Nguyễn Đình Nhiên làm Giám mục phó. Catholic Hierachy cho rằng ngày 5 tháng 2 năm 1963, Tòa Thánh thông báo việc bổ nhiệm linh mục Phaolô Nguyễn Đình Nhiên làm Giám mục Phó giáo phận Vinh. Niên giám Công giáo Việt Nam 2016 cho rằng ông đắc cử vị trí giám mục phó hai ngày trước khi được tấn phong, ngày 13 tháng 3 năm 1963. Việc chọn lựa giám mục phó giáo phận Vinh nhưng chọn một linh mục đồng hương, đồng khóa vì linh mục Nhiên là một linh mục nổi bật vì giữ các vai trò trọng yếu trong giáo phận như Tổng Đại diện và Giám đốc Đại chủng viện.
Lễ tấn phong giám mục cho vị tân giám mục diễn ra vào ngày 15 tháng 3 cùng năm, do giám mục chính tòa Gioan Baotixita Trần Hữu Đức chủ phong, theo thông tin từ Catholic Hierachy và Sách Niên giám Công giáo Việt Nam 2016. Theo trích dẫn từ Catholic News Service, số ngày 24 tháng 6 năm 1963 thì ngày tấn phong là ngày 15 tháng 5. Việc tấn phong cho ông cũng được ghi nhận là vào tháng 5 trong một bản tin khác.
Các nhà thờ thường bị bom đạn tàn phá, giám mục Phó Nguyễn Đình Nhiên bị gãy tay trong cuộc không kích đầu năm 1969. Ít lâu sau, ông trở về làm Giám đốc Đại chủng viện vì trường thiếu linh mục coi sóc và qua đời ở Bùi Ngõa thuộc Xã Đoài vào ngày 24 tháng 3 năm 1969.
Tông truyền
Giám mục Phaolô Nguyễn Đình Nhiên được tấn phong giám mục năm 1963, thời Giáo hoàng Gioan XXIII, bởi:
Liên kết ngoài
Thể loại:Giám mục Công giáo người Việt Thể loại:Người Hà Tĩnh
Cẩm Văn
Cẩm Văn là một xã thuộc huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, Việt Nam.
Xã Cẩm Văn có diện tích 5,7 km², dân số năm 2022 là 15832 người, mật độ dân số đạt 1389 người/km². Xã Cẩm Văn gồm các thôn: Hoành Lộc, Trạm Nội, Trạm Ngoại, Văn Thai, Uyên Đức (淵德 ).
Malaxis brevis
Malaxis brevis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Dressler mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
Thể loại:Malaxis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Kemerovo
Kemerovo (tiếng Nga: Кемерово) là một thành phố công nghiệp ở Nga, nằm trên sông Tom, phía đông-đông bắc của Novosibirsk. Đây là trung tâm hành chính của tỉnh Kemerovo trong khu vực khai thác than lớn ở bể than Kuznetsk. Dân số: 484.754 (điều tra dân số 2002); 520.263 (điều tra dân số 1989). Thành phố được liên kết bởi sân bay quốc tế Kemerovo. thumb|Cờ Kemerovo thumb|Huy hiệu Kemerovo
Ghi chú
Thể loại:Tỉnh Kemerovo Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1701
Louis Epassi Ewonde
Louise Ewonde Epassi (sinh ngày 19 tháng 8 năm 1988) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Cameroon chơi ở vị trí trung vệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Cameroon Thể loại:Cầu thủ giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá SHB Đà Nẵng Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh Thể loại:Cầu thủ câu lạc bộ bóng đá Thanh Hóa Thể loại:Trung vệ bóng đá
La Capelle-Bleys
La Capelle-Bleys  là một xã ở tỉnh Aveyron, thuộc vùng Occitanie ở miền nam nước Pháp.
Tham khảo
Capellebleys
Danh sách đĩa nhạc của Ariana Grande
Ca sĩ người Mỹ Ariana Grande đã phát hành năm album phòng thu, một album tuyển tập, một album trực tiếp, một album phối lại, hai đĩa mở rộng (EP), 48 đĩa đơn (với 14 dưới tên nghệ sĩ hợp tác), bảy đĩa đơn quảng bá và 40 video âm nhạc. Sau khi kí hợp đồng với Republic Records, Grande cho phát hành đĩa đơn đầu tay "Put Your Hearts Up" vào tháng 12 năm 2011.
Tháng 4 năm 2013, Grande lần đầu xuất hiện trên các bảng xếp hạng với "The Way" hợp tác vơi Mac Miller, đạt vị trí thứ 9 trên Billboard Hot 100 tại Mỹ. Album đầu tay của cô, Yours Truly, đạt top 10 ở nhiều quốc gia, đạt vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Billboard 200, và được chứng nhận Bạch kim tại Mỹ từ Hiệp hội Công nghiệp thu âm Hoa Kỳ (RIAA). Album còn có hai đĩa đơn nữa trong năm 2013: "Baby I" và "Right There", trong đó bài hát được nhắc đến trước đạt vị trí thứ 6 tại Nhật Bản. Tháng 12 năm 2013, Grande phát hành đĩa mở rộng đầu tay, Christmas Kisses, với bốn bài hát mang âm hưởng Giáng sinh. EP được phát hành lại 1 năm sau đó với một bài hát bổ sung, đĩa đơn Giáng sinh của Grande "Santa Tell Me".
Grande phát hành album phòng thu thứ hai của mình, My Everything, vào tháng 8 năm 2014. Album trở thành quán quân thứ hai liên tiếp của cô trên bảng xếp hạng Billboard 200. Đĩa đơn mở đường của album, "Problem", trở thành một bản hit trên toàn cầu, lọt top 10 của hầu hết các bảng xếp hạng lớn trên thế giới, bao gồm vị trí á quân tại Hoa Kỳ và quán quân tại Anh. Hai đĩa đơn tiếp theo từ album, "Break Free" và "Bang Bang", cũng đạt được thành công trên toàn cầu, và như "Problem", đều đạt top 5 tại Mỹ. Ba đĩa đơn liên tiếp đạt top 10 của Billboard Hot 100, giúp Grande trở thành người đầu tiên đạt được điều này. “Bang Bang” cũng đạt vị trí quán quân tại Vương quốc Anh. Đĩa đơn thứ tư và thứ năm từ album, "Love Me Harder" và "One Last Time", lần lươt đạt vị trí thứ 7 và 13 tại Mỹ,, giúp cô trở thành nghệ sĩ duy nhất có 4 top 10 trên Billboard Hot 100 năm 2014. Tất cả các đĩa đơn từ My Everything được chứng nhận Bạch kim hoặc cao hơn bởi RIAA, trong khi album đạt chứng nhận 2x Bạch kim. Tháng 6 năm 2015, Grande phát hành album phối lại đầu tiên, có tên The Remix, độc quyền tại Nhật Bản, với các bài hát từ hai album đầu tay của cô.
Album phòng thu thứ ba của Grande, Dangerous Woman, được phát hành tháng 5 năm 2016. Album đạt vị trí thứ hai tại Hoa Kỳ và đạt quán quân tại Vương quốc Anh, Italia và 11 nước khác. Đĩa đơn mở đường cùng tên mở đầu tại vị trí số 10 trên Billboard Hot 100, giúp cô trở thành nghệ sĩ đầu tiên và duy nhất mở đầu ba đĩa đơn mở đường cho ba album đầu tay trong top 10. Hai đĩa đơn tiếp theo, "Into You" và "Side to Side", đều đạt thành công thương mại, với việc cả hai cùng lọt top 20 tại Hoa Kỳ và Vương quốc Anh. Tháng 2 năm 2017, Grande cùng John Legend đã hát lại "Beauty and the Beast" cho bộ phim chuyển thể người đóng cùng tên năm 2017. Bài hát đạt vị trí thứ 10 tại Nhật Bản, và được chứng nhận Vàng bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Nhật Bản (RIAJ). "No Tears Left to Cry", đĩa đơn mở đường cho album phòng thu thứ tư của Grande, Sweetener (2018), đạt vị trí quán quân tại Úc và Na Uy cũng như top 3 tại Hoa Kỳ. Album phòng thu thứ năm của Grande Thank U, Next được phát hành tháng 2 năm 2019. Đĩa đơn mở đường cùng tên mở màn tại vị trí quán quân ở cả Hoa Kỳ và Vương quốc Anh. Hai đĩa đơn tiếp theo, "7 Rings" và "Break Up with Your Girlfriend, I'm Bored" lần lượt mở đầu tại vị trí số 1 và 2 tại Hoa Kỳ, và đạt vị trí quán quân tại Vương quốc Anh.
Chú thích
Chú thích cho các album và bài hát
Chú thích cho vị trí xếp hạng cao nhất
Liên kết ngoài
Thể loại:Ariana Grande Thể loại:Danh sách đĩa nhạc pop Thể loại:Danh sách đĩa nhạc R&B Thể loại:Danh sách đĩa nhạc của nghệ sĩ Mỹ
Lancetes biremis
Lancetes biremis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Riha miêu tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Lancetes
Lycosa barnesi
Lycosa barnesi là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Lycosa. Lycosa barnesi được Frederick Henry Gravely miêu tả năm 1924.
Turdus torquatus
Tham khảo
T Thể loại:Chim châu Âu Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Diệp Chi
Nguyễn Diệp Chi (sinh ngày 30 tháng 10 năm 1986) là một nữ biên tập viên, người dẫn chương trình, đạo diễn truyền hình người Việt Nam. Cô được biết đến qua vai trò dẫn chương trình Rung chuông vàng, Đường lên đỉnh Olympia từ năm thứ 17 đến năm thứ 21.
Sự nghiệp
Thời đi học, cô từng đoạt giải 3 môn Văn cấp tỉnh năm lớp 9, đoạt giải khuyến khích môn Văn cấp tỉnh năm lớp 12, giành giải nhất chương trình Nữ Sinh Tương Lai ở khu vực miền Trung. Sau khi tốt nghiệp cấp 3, cô thi đỗ thủ khoa khối D Học viện Báo chí và Tuyên truyền với số điểm ấn tượng 26,5. Những năm đại học, cô duy trì thành tích xuất sắc và đạt điểm tổng kết trên 8, trở thành một trong những sinh viên ưu tú của lớp Báo mạng điện tử.
Năm 2007 cô đảm nhận vai trò MC cho chương trình Rung Chuông Vàng và dẫn điểm cầu Chung kết Đường lên đỉnh Olympia các năm 7, năm 8, năm 9, năm 13.
Năm 2017 cô đảm nhận vai trò MC cho chương trình Đường lên đỉnh Olympia từ năm 17 đến năm 21 cùng MC Ngọc Huy.
Đời tư
Ngày sinh của MC Diệp Chi đã được xác định là ngày 30 tháng 10 năm 1986.
Năm 2018 theo báo chí và các phương tiện truyền thông của Việt Nam đưa tin về MC Diệp Chi và MC Trung Kiên ly hôn. Hiện nay thông tin này vẫn chưa được xác minh chính xác.
Exomalopsis notabilis
Exomalopsis notabilis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Exomalopsis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1980
Polyptychoides assimilis
Polyptychoides assimilis là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở South và Đông Châu Phi, bao gồm Sudan. Một số tác giả xem nó là phân loài của Polyptychoides grayii.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polyptychoides
Phoukhoune
Phoukhoune là một huyện (muang, mường) thuộc tỉnh Luangprabang ở thượng   Lào.
Chú thích
Thể loại:Huyện thị Lào Thể loại:Sơ khai địa lý Lào Thể loại:Louangphabang
Hòa ước Riga 1920
thumb|Bản đồ 1920 trước hòa ước Riga
Hòa ước Riga 1920 là một thỏa hiệp giữa nước Cộng hòa Latvia và Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nga để chính thức kết thúc Chiến tranh giành độc lập Latvia và sự công nhận vĩnh viễn của Nga đối với nước Latvia, mà đã tuyên bố độc lập vào ngày 18 tháng 11 năm 1918, cũng như ranh giới lãnh thổ quy định trong hòa ước.
Hòa ước được soạn thảo ở Moskva và được hoàn thành ngày 11 tháng 8 năm 1920 in Riga.
Quốc hội Latvia đã ký thuận hòa ước vào ngày 2 tháng 9 năm 1920 ở Riga, hiệp ước được chấp nhận ở Moskva vào ngày 9 tháng 9 năm 1920. Ngày 4 tháng 10 năm 1920 hai bên trao đổi văn kiện đã được chấp thuận.
Bối cảnh
Sau thế chiến thứ nhất, Xô Viết Nga muốn tái chiếm Latvia, mà đã từng là một phần của đế quốc Nga. Hồng quân Nga xâm chiếm Latvia 1918 sau khi thủ tướng Latvia, Karlis Ulmanis, tuyên bố độc lập. Hồng quân đã chiếnm đóng thủ đô Riga, và một chính phủ Xô Viết đã thay thế Ulmanis. Đức đã gởi quân đội giúp đỡ Latvia đánh đuổi binh lính Bolshevik. Sau khi thành công, quân đội Đức từ chối rút quân, và như vậy đã vị phạm hiệp ước Versailles. Sau khi quân đoàn 3 của quân đội Estonia và quân đội Latvia đánh đuổi được quân đội Đức, Quân đội Xô Viết một lần nữa lại tiến vào Riga. Nhóm quân đội này đã bị đánh đuổi khỏi Latvia vào đầu năm 1920. Hòa ước Latvia–Xô Viết sau đó đã chính thức chấm dứt chiến tranh giành độc lập của Latvia.
Hậu quả
Trong khi hòa ước bao gồm nhiều điều khoản về bồi thường chiến tranh, Latvia không có những đòi hỏi thực tế để mà tái thiết những cơ sở hậu cần cho nền kỹ nghệ, những cái mà đã được đưa sang Nga, ngoài những sản phẩm văn hóa bị đánh cắp được giao trả lại. Nông nghiệp và sự cải tổ đất đai cần thiết trở nên trọng tâm cho việc phát triển kinh tế trong một đất nước mới.
Tuy nhiên cái gọi là vĩnh viễn được viết trong hòa ước chỉ kéo dài tới tháng 10 năm 1939. Stalin đã ép buộc Latvia theo như Nghị định thư Phụ lục Bí mật của Hiệp ước Xô-Đức phải ký một hiệp định hỗ trợ và chấp nhận cho đóng quân. Hiệp định này đưa tiến việc chiếm đóng Latvia của quân đội Liên Xô vào tháng 6 năm 1940.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hòa ước Nga Thể loại:Hòa ước của Latvia Thể loại:Quan hệ Latvia-Nga Thể loại:Latvia 1920 Thể loại:Hiệp ước được ký năm 1920 Thể loại:Hiệp ước có hiệu lực từ năm 1920 Thể loại:Hiệp ước của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga Thể loại:Hòa ước của Liên Xô
Ilattia stigmatula
Ilattia stigmatula là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ilattia
4377 Koremori
4377 Koremori (1987 GD) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 4 tháng 4 năm 1987 bởi Tsuneo Niijima và Takeshi Urata ở Ojima.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1987
Belidale, Kanakapura
Belidale là một làng thuộc tehsil Kanakapura, huyện Ramanagara, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Ramanagara (huyện)
Harpalejeunea pinaundensis
Harpalejeunea pinaundensis là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được Grolle mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Liên kết ngoài
Thể loại:Harpalejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Psoralea asarina
Psoralea asarina là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (P.J.Bergius) T.M.Salter miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Psoralea
Anaulosia impolita
Liên kết ngoài
Thể loại:Anaulosia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1911
Schlotheimia percuspidata
Schlotheimia percuspidata là một loài Rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được Müll. Hal. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schlotheimia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1899
Quân đội nhà Minh
Quân đội nhà Minh là bộ máy quân sự Trung Hoa dưới triều đại nhà Minh (1368 - 1644). Bộ máy quân sự được thiết lập từ lực lượng khởi nghĩa Hồng Cân Quân cuối triều Nguyên dưới sự lãnh đạo của Chu Nguyên Chương - người sau đó đã trở thành hoàng đế khai quốc của nhà Minh. Về mặt biên chế, quân đội nhà Minh cũng như các triều đại trước được chia làm hai loại, cấm quân và quân địa phương. Cấm quân được tổ chức thành Tam Đại Doanh gồm Tam Thiên Doanh, Ngũ Đoàn Doanh và Thần Cơ Doanh. Quân địa phương được tổ chức theo chế độ Vệ Sở, binh lính theo đó cha truyền con nối. Chế độ vệ sở của nhà Minh với mục đích nhằm thiết lập một hệ thống quân sự tự cung tự cấp, giảm nhẹ chi phí của triều đình cho quân đội trong khi vẫn duy trì được lực lượng quân sự đông đảo, tuy nhiên từ giữa thế kỷ XV trở về sau, tình trạng tham nhũng, cướp đoạt ruộng đất của binh lính dẫn đến tình trạng đào ngũ, sức chiến đấu quân đội giảm sút. Đến hậu kỳ nhà Minh, chế độ vệ sở chỉ còn trên danh nghĩa, lực lượng quân sự chủ yếu phụ thuộc vào lực lượng đánh thuê hoặc tư binh.
Tóm tắt
Các hoàng đế nhà Minh từ Hồng Vũ đến Chính Đức (1368 - 1521) về cơ bản tiếp nhận và phát triển các thể chế quân sự sẵn có từ thời nhà Nguyên như thể chế binh dân hợp nhất, huấn luyện cưỡi ngựa bắn cung và sử dụng người Mông Cổ phục vụ trong quân đội nhà Minh, đặc biệt trong lực lượng kỵ binh. Cho đến cuối thế kỷ XVI, người Mông Cổ vẫn đóng vai trò quan trọng trong các lực lượng quân sự nhà Minh, thậm chí cấu thành 1/3 nhân sự Cẩm Y Vệ, ngoài ra vai trò của những người Nữ Chân trong quân đội cũng được ghi nhận. Thể chế quân đội dựa vào kỵ binh rất được các hoàng đế nhà Minh coi trọng.
Trong Quốc Tử Giám, ngoài việc học tập các kinh điển của Nho Giáo, cưỡi ngựa bắn cung rất được Hồng Vũ đế nhấn mạnh, và được đưa vào trong khoa cử. Kể từ năm Hồng Vũ thứ 3 (1370), cưỡi ngựa bắn cung chính thức được đưa vào Khoa Cử, cũng như trước đó nó đã trở thành một trong những tiêu chuẩn bắt buộc cho các văn quan tại Võ cử kể từ thời Tống Hiếu Tông.
Vệ sở chế (衛所制) và Mộ binh chế (募兵制)
nhỏ|317x317px|Pháo thủ quân Minh. nhỏ|Đội hình Uyên Ương Trận trong Kỷ Hiệu Tân Thư
Vệ Sở chế (衛所制)
Chế độ vệ sở được hoàng đế khai quốc nhà Minh Chu Nguyên Chương thiết lập là chế độ quân sự địa phương lấy cảm hứng từ Phủ binh chế (府兵制) của Bắc Ngụy, Tùy, Đường và Vạn hộ chế (万户制) của nhà Nguyên. Những binh sĩ thế tập được cấp ruộng đất từ các đồn điền quân sự tự cung tự cấp. Binh sĩ trong các vệ sở luân phiên thực hiện canh tác đất đai trong ruộng đất được cấp ở đồn điền quân sự và tập trung về các doanh trại tại địa phương hoặc kinh đô để huấn luyện chiến đấu và sử dụng hỏa khí. Có thể coi vệ sở như là một loại "Ngụ binh ư nông", Minh Thái tổ từng khoe khoang: "Trẫm dưỡng binh trăm vạn, không phí bách tính một hạt cơm"!
Về mặt cơ cấu, binh sĩ Vệ sở được cơ cấu như sau. 11 đến 12 người lập thành một Tiểu kỳ (小旗), 5 tiểu kỳ lập thành một Tổng kỳ (總旗), 2 tổng kỳ kỳ lập thành một Bách hộ sở (百戶所), 10 bách hộ sở lập thành một Thiên hộ sở (千戶所), 5 thiên hộ sở lập thành một Vệ sở. Như vậy mỗi vệ bao gồm 5600 người. Các vệ sở do Ngũ Quân Đô Đốc Phủ và Binh Bộ quản lý, trong đó Ngũ Quân Đô Đốc Phủ nắm quyền thống lĩnh, trong khi quyền điều động thuộc về Binh Bộ.
Về nguồn tuyển binh, binh sĩ trong vệ sở được chọn từ các quân hộ thế tập, chiếm khoảng 20% số hộ khẩu toàn quốc đầu triều Minh. Mỗi quân hộ cử một tráng đinh gia nhập Vệ sở, nếu người đó chết thì phải cử một tráng đinh khác thay thế.
Có bốn cách để một hộ gia đình trở thành quân hộ. Thứ nhất, đó là gia đình có người từng tham gia khởi nghĩa sáng lập triều đình. Thứ hai, đó là những hộ gia đình có người từng chiến đấu chống lại nhà Minh, có thể từ nhà Nguyên hoặc các quân phiệt khác, nhưng đã đầu hàng và được tiếp nhận vào quân Minh. Thứ ba, đó là những tù nhân bị kết án vào phục vụ trong quân đội, tuy nhiên vào thế kỷ XV, phương thức này không còn được áp dụng do hình phạt phục vụ quân ngũ không còn được thực hiện thế tập. Cuối cùng, đó là gia đình có người tình nguyện đăng ký quân dịch.
Thủy Sư
nhỏ|Bản in khắc gỗ mô tả Hạm đội Bảo Thuyền Hải quân không phải là một thực thể tách rời trong chế độ quân sự nhà Minh và nó là một phần của hệ thống vệ sở. Mỗi vệ sở duyên hải được bố trí 50 chiến thuyền để phục vụ công tác phòng ngự trên biển. Nhà Minh còn thiết lập hệ thống chướng ngại, phong hỏa đài, pháo dài, dân quân và hải quân. Trớ trêu thay, hệ thống phòng ngự trên biển này không thể ngăn chặn được những đợt cướp bóc của Oa Khấu, và tình trạng đó ngày càng trở nên xấu đi trong suốt thời Gia Tĩnh cho đến khi được giải quyết bởi những danh tướng như Du Đại Du và Thích Kế Quang. Thiếu Lâm Tự cũng tham gia vào hoạt động chống cướp biển, cụ thể như trận chiến vào năm Gia Tĩnh thứ 32 (1533), 120 tăng binh Thiếu Lâm đã đánh bại 100 Oa khấu với chỉ 4 người thương vong.
Các hoạt động quân sự trên biển của nhà Minh bị hạn chế đáng kể. Hồng Vũ đế khi thành lập nhà Minh đã nhất mạnh rằng "không một tấm ván nào được phép đóng xuống biển". Tuy nhiên dưới thời Hồng Vũ đế, quân cảng Long Giang đã được ông ta cho xây dựng ở Nam Kinh và nơi đó sau này đã xây dựng nên Hạm đội Bảo Thuyền nổi tiếng. Hải quân nhà Minh còn được trang bị hỏa khí gồm pháo và súng tay, đánh dấu cho sự hình thành hải quân sử dụng vũ khí nóng sớm nhất thế giới. Do đó, hải quân nhà Minh được đánh giá là lực lượng hải quân hàng đầu thế giới vào thời điểm đó.
Hồng Vũ đế đã ra lệnh thiết lập 56 thủy sư vệ, mỗi vệ gồm 50 chiến thuyền và 5000 thủy quân. Tuy nhiên hầu hết lực lượng này chiến lực tương đối yếu. Quy mô hải quân nhà Minh sau đó đã được mở rộng dưới thời Vĩnh Lạc. Hải quân nhà Minh lúc này được chia thành hạm đội hoàng gia đóng tại Nam Kinh, hai hạm đội duyên hải bao gồm hạm đội Tây Dương của Trịnh Hòa và hạm đội vận chuyển lương thực.
Giun đầu gai
Giun đầu gai (Danh pháp khoa học: Gnathostoma spinigerum) là một loài giun ký sinh. Các loài như như ếch, nhái, cá nước ngọt, đặc biệt là lươn, thường có ấu trùng giun này.
Quân đội nhà Minh
Thủy Sư
Sau các cuộc viễn dương của Trịnh Hòa dưới thời Vĩnh Lạc, chính sách mở rộng lực lượng thủy sư bị lung lay do những nguyên nhân chủ quan và khách quan. Bất chấp mâu thuẫn trong nội bộ triều đình nhà Minh với vấn đề hải quân, Hạm đội Bảo thuyền vẫn có thể thống trị những lực lượng hải quân châu Á khác, điều này cho phép nhà Minh cử các quan lại hoặc thiết lập tuyên úy sứ cai trị Lữ Tống (Luzon) và Cự Cảng (Palembang), cũng như can thiệp vào nội bộ các quốc gia như Sri Lanka và Bataks. Năm 1521, trong Hải chiến Đồn Môn, hạm đội thủy sư Đại Minh đã đánh bại hạm đội của người Bồ Đào Nha, mà ngay sau đó thủy sư nhà Minh đã thắng người Bồ Đào Nha trong trận hải chiến Tây Thảo Loan vào năm 1522. Năm 1633, thủy sư nhà Minh một lần nữa đánh bại hải đội của người Hà Lan và cướp biển tại Hải chiến Liêu La Loan. Một số lượng lớn những luận thuyết quân sự, bao gồm những thảo luận, đánh giá về tác chiến hải quân được xuất bản, bao gồm Võ Bị Chí và Kỷ Hiệu Tân Thư. Ngoài ra, các xác thuyền đắm đã được tìm thấy ở Biển Đông, bao gồm xác thương thuyền và chiến thuyền Trung Hoa chìm vào khoảng năm 1377 và 1645.
Giun đầu gai
Ký sinh
Ngoài ra, ấu trùng trong lươn còn có thể di chuyển vào nội tạng như gan, phổi, gây đau bụng, ho, đau ngực, khó thở. Nếu ấu trùng đó di chuyển vào mắt thì sẽ gây xuất huyết trong mắt, giảm thị lực, dẫn đến mù lòa, còn khi chúng chui vào hốc tai, hốc mũi sẽ gây ra hiện tượng nhức tai, viêm mũi. Đã có trường hợp giun đầu gai bò ra cả tai và mũi.
Quân đội nhà Minh
Sự suy tàn của chế độ Vệ Sở
Địa vị xã hội của một quân nhân trong xã hội nhà Minh là vô cùng thấp kém. Võ quan, dù cho quan hàm hay quan chức thế nào, không chỉ có địa vị thấp hơn và chịu sự giám sát của văn quan, mà các tướng lĩnh cùng với binh sĩ còn bị đối xử bất công, bị nghi kỵ, ganh ghét. Những người đi lính, thậm chí tham gia võ cử bị xem là không có uy vọng bằng những văn nhân tham gia khoa cử do chế độ quân hộ thế tập và vì phần đông binh sĩ mù chữ.
Kể từ sau thời Chính Thống đến giữa thời Gia Tĩnh (khoảng từ năm 1450 đến năm 1550), chế độ Vệ Sở rơi vào tình trạng suy thoái và năng lực chiến đấu của binh lính trong các quân hộ thế tập thuộc các vệ sở bị suy giảm trầm trọng do tham nhũng và quản lý yếu kém. Tình trạng tướng lĩnh, địa chủ, quan lại tước đoạt ruộng đất của binh sĩ khiến đời sống binh sĩ vô cùng khó khăn, đào ngũ thường xuyên xảy ra. Một số vệ sở thì binh lính quá già yếu hoặc sức khỏe không đảm bảo để có thể chiến đấu. Sổ sách nhà Minh ghi nhận số đăng ký binh lính vệ sở lên đến 3 triệu người, nhưng số lượng thực tế chỉ đạt khoảng 84,5 vạn người và 3 vạn kỵ binh. Binh sĩ còn phải thực hiện nhiều công việc không hề liên quan đến chiến tranh. Một trong những nhiệm vụ quân sự đầu thời Minh đó là canh tác ruộng đất. Nhiều binh sĩ thường xuyên phải làm những công việc chỉ để phục vụ lợi ích riêng cho các tướng lĩnh. Ngoài ra binh sĩ còn được tận dụng để vận chuyển lương thảo trên khắp đất nước. Thực tế họ không khác gì những nhân công làm thuê thay vì là một người lính thực sự. Các tướng lĩnh, địa chủ, cường hào, thậm chí quan lại đã lợi dụng quyền lực chiếm đoạt ruộng đất đồn điền và biến nó thành điền trang của họ, sau đó buộc các binh sĩ trở thành tư nô cày cấy cho họ. Hòa bình lâu dài, trừ những khu vực biên cương nơi phải chiến đấu chống lại các bộ tộc du mục, đã khiến binh sĩ trong các quân hộ thế tập không muốn tham gia quân đội nữa và phải hối lộ cho các tướng lĩnh để trốn thực hiện huấn luyện. Tham nhũng từ vệ sở đó phát triển đến mức những phú thương muốn thâu tóm ruộng đất cũng lợi dụng kẽ hở để hối lộ cho các quan lại nhằm kiếm một chức vụ chỉ huy trong vệ sở, khuyến khích binh sĩ hối lộ để không phải tham gia chiến trận hoặc huấn luyện, hoặc tiến hành khai khống số lượng binh sĩ để tham ô quân lương triều đình phát xuống.
Giun đầu gai
Tham khảo
S
Quân đội nhà Minh
Sự suy tàn của chế độ Vệ Sở
Bản thân nghề lính không thể mang lại lợi ích nên để có thêm thu nhập binh sĩ phải dựa vào những hoạt động khác. Phương pháp đơn giản nhất đó là phải tiêu diệt nhiều quân địch, với mỗi quân địch giết địch sẽ tăng thêm phần thưởng cho binh sĩ lập công. Một số binh sĩ đào ngũ khỏi vệ sở và trở thành giặc cướp bởi vì không đủ lương thực để nuôi sống bản thân và gia đình.
Một vấn đề phức tạp khác đó là những binh sĩ cùng quân hàm lại không có cùng quyền hạn. Những binh sĩ giàu có hơn có thể hối lộ cấp trên để có vị trí tốt hơn và hưởng nhiều quyền lợi hơn người khác trong vệ sở.
Tuy nhiên cũng có một số địa phương có quan điểm khác nhau về chế độ quân sự. Ở khu vực biên giới do chiến tranh nên các Vệ sở tại đây tiến hành chế độ mộ binh (募兵制 - Mộ binh chế), theo đó binh sĩ được tuyển chọn không phân biệt vùng miền, chế độ này mặc dù làm gia tăng chi phí quân sự nhưng bù lại năng lực chiến đấu của binh sĩ trong vệ sở được cải thiện. Ví dụ ở huyện Nghĩa Ô, danh tướng Thích Kế Quang đã tiến hành tuyển quân với xuất thân rất đa dạng, từ nông dân cho đến những học sinh Thái học tại địa phương. Điều này đã tạo nên tiềm năng phát triển lực lượng quân sự và đã đạt được những thành quả đáng ghi nhận.
Mộ Binh chế (募兵制)
Những binh sĩ được tuyển mộ thông qua mộ binh chế cho phép củng cố hàng ngũ, gia tăng sức chiến đấu và mở rộng quy mô các đội quân vốn phần lớn từ các quân hộ. Nguồn tuyển mộ vô cùng đa dạng, có thể là lưu dân, học sinh, hoặc tráng đinh trong các quân hộ khác tình nguyện nhập ngũ. Quân đội kiểu mới (không thuộc quân hộ) này trở thành một nhóm riêng biệt và thống nhất trong quân đội; họ sẽ cùng nổi dậy binh biến nếu gặp những vấn đề phân biệt đối xử hay không được trả lương đúng hạn. Sự kiện binh biến Ngô Kiêu (1632-1633) là một ví dụ, việc đốc sư Viên Sùng Hoán vô cớ buộc tội và giết chết tổng binh Mao Văn Long vào năm 1629 đã khiến binh sĩ dưới quyền Mao bất bình, khiến họ nổi dậy binh biến và đào thoát sang Hậu Kim, trong khi trước đó bản thân Viên Sùng Hoán đã bị hoàng đế Sùng Trinh xử lăng trì vào năm 1630.
Do địa vị xã hội của nghề lính không cao, nên những binh sĩ được tuyển mộ phần đông đến từ những tầng lớp thấp kém trong xã hội như trộm cướp hoặc lưu dân. Kỷ luật và năng lực chiến đấu của những binh sĩ này cũng vì thế mà không có sự đồng nhất. Dân quân từ các đoàn luyện đáng tin và dễ sai khiến hơn những tên xuất thân du thủ du thực. Các tướng lĩnh chỉ huy đã hạn chế việc huấn luyện và cải tổ mạnh các cánh quân này do lo sợ nổi loạn, và các tướng lĩnh chiến đấu chủ yếu dùng gia binh thay vì cố gắng kiểm soát và tạo quân uy với những binh sĩ thiếu tin cậy kia.
Kể từ thời điểm 1570 trở đi, binh sĩ nhà Minh chủ yếu thông qua Mộ binh chế.
Cấu trúc lãnh đạo quân sự
Các vệ sở nằm ngoài khu vực kinh đô (Bắc Kinh, Nam Kinh, Trung Đô Phượng Dương) được đặt dưới sự quản lý của các Đô chỉ huy sứ ty tại các địa phương. Còn lực lượng tại kinh đô nằm dưới sự quản lý của Binh Bộ và Ngũ Quân Đô Đốc Phủ, theo đó Binh Bộ nắm quyền điều binh, Ngũ Quân Đô Đốc Phủ nắm quyền thống binh, điều này phản ánh chính sách kiềm chế thế lực quân sự của triều đình nhà Minh. Chính sách kiềm chế này được tiếp thu từ những chính sách kiềm chế trước đây dưới thời Tống.
Các võ quan được tuyển chọn thông qua các kỳ Võ Cử do triều đình tổ chức, trong đó phần kỹ năng võ học nhấn mạnh vào các khả năng cưỡi ngựa bắn cung, tuy nhiên điều này không đủ để có những võ quan chất lượng. Dù vậy, những kỳ võ cử cũng đã tạo nên không ít tướng lĩnh tài năng như Thích Kế Quang, Du Đại Du, Mã Sĩ Long, Ngô Tương, Ngô Tam Quế.
Vào hậu kỳ nhà Minh, chế độ Vệ sở thối nát đỉnh điểm, quân đội dựa vào các thế lực thế tập thay vì được luân chuyển theo chế độ của triều đình, và Ngũ Quân Đô Đốc Phủ đã không thể kiểm soát được quân đội tại các tỉnh nữa. Các Tổng đốc quân vụ, được thiết lập từ thời Thành Hóa (1465 - 1487), được bổ nhiệm đến các tỉnh nhằm quản lý vấn đề tài chính và quân sự tại các địa phương, dần trở thành những thế lực tự trị.
Các phiên vương được hoàng đế cử đến lãnh địa được phong có quyền thống lĩnh quân đội tại đó. Tại các lãnh địa phiên vương có quyền mộ binh và xây dựng lực lượng thân binh cho riêng mình (đến năm 1395 quyền lực này đã bị hạn chế). Hệ thống phân phong nhằm mục đích tăng cường khả năng chiến đấu của quân đội này từ lâu đã không được các triều đại trước đó sử dụng. Các phiên vương cũng tham gia vào các chiến dịch quân sự mà triều đình tổ chức. Yên vương Chu Lệ trấn giữ Bắc Bình đã tạo ấn tượng tốt với Hồng Vũ đế trong các chiến dịch Bắc phạt, thậm chí được phép giữ riêng 1 vạn tù binh Mông Cổ sau khi kết thúc chiến dịch, mà trớ trêu thay những hàng quân Mông Cổ này lại đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch đoạt ngôi báu của ông. Trong một số trường hợp thì các phiên vương cũng được bổ nhiệm vào các chức vụ đang chưa có người thay thế, ví dụ như Tần vương Chu Sảng được cử đi thiết lập các đồn điền và cứ điểm bên ngoài Trường Thành. Các phiên vương luôn được phép mang theo thân binh, trong khi các quan lại được triều đình cử xuống chỉ được sử dụng lực lượng tại chỗ, mà các phiên vương chỉ có quyền trong những trường hợp khẩn cấp do Hoàng đế tuyên bố. Chuỗi lệnh kép này nhằm ngăn chặn một cuộc đảo chính ở thủ đô. Lực lượng đồn trú chỉ có thể được triển khai khi có lệnh mang cả con dấu của Hoàng đế và phiên vương. Các đội quân của Đô chỉ huy sứ ty sau đó được sử dụng để giám sát lực lượng quân đội của các phiên vương. Nhiều phiên vương đã tích lũy lực lượng quân đội riêng biệt và sử dụng quân đội của triều đình mà không cần ủy quyền trong các chiến dịch quân sự. Quyền lực của các phiên vương dần suy giảm bắt đầu từ chính sách triệt phiên của Kiến Văn đế, sau đó được Vĩnh Lạc đế kế tục ngay sau khi chính ông ta lật đổ cháu của mình. Trong những năm Vĩnh Lạc (1402 - 1424), các phiên vương hoặc bị phế bỏ, hoặc bị dời vào trong nội địa; cho đến hậu kỳ nhà Minh đã không còn nhiều phiên vương nắm thực quyền. Quyền thống lĩnh quân sự được Vĩnh Lạc đế giao cho tầng lớp công khanh huân thích, bao gồm những người đi lên từ quân đội và trở thành tầng lớp quý tộc thế tập. Tuy nhiên, quyền thống lĩnh của họ chỉ được thực thi khi triều đình tiến hành các chiến dịch chinh phạt và bình loạn, sau khi kết thúc phải giao trả binh quyền nhằm ngăn chặn việc hình thành quyền lực cá nhân đe dọa đến hoàng đế.
Tam Thiên doanh (三千營)
Tam Thiên Doanh (phồn thể: 三千營; giản thể: 三千营; bính âm: Sanqianying) được tổ chức từ 3000 kỵ binh người Mông Cổ (trên thực tế quân số nhiều hơn thế), phân làm năm ty, phụ trách giữ hoàng kỳ, xe cộ, binh khí, đồ ngự dụng. Từ thời Gia Tĩnh đổi tên là Thần Xu Doanh (神樞營). Là lực lượng kỵ binh nòng cốt và cơ động nhất của cấm quân.
Ngũ Quân doanh (五軍營)
Ngũ Quân Doanh (phồn thể: 五軍營; giản thể: 五軍营; bính âm: Wujunying) là một trong ba lực lượng thuộc cấm quân nhà Minh.
Từ thời Minh Thái Tổ, triều đình nhà Minh thiết lập Đại đô đốc phủ tiết chế quân đội toàn quốc, trong ngoài kinh thành bố trí hai sân lớn nhỏ, phân thành 48 vệ, đến khi Minh Thành tổ dời đô ra bắc thì số lượng tăng lên 72 vệ. Năm Vĩnh Lạc thứ 8 (1410), các lực lượng thủy, bộ, kỵ được phân thành Trung quân, Tả-Hữu dịch quân, Tả-Hữu tiêu quân, gọi là Ngũ quân. Trừ vệ sở kinh sư, hàng năm 16 vạn quân từ Trung Đô lưu thủ ty và các Đô ty Sơn Đông, Hà Nam, Đại Ninh luân phiên đến kinh sư thao luyện, gọi là ban quân. Ngũ Quân Doanh thiết lập 1 đề đốc nội quan, 2 võ quan, 2 chưởng hiệu; mỗi đại doanh gồm 1 doanh quan, 2 bả tổng. Các quân doanh thiết lập 1 doanh quan, 1 bả tổng. Bình thường thao luyện trận hình, chiến thuật. Khi hoàng đế thân chinh, năm quân đóng ở bên ngoài, là lực lượng tác chiến chủ lực.
Thần Cơ doanh (神機營)
Bài chi tiết: Thần Cơ Doanh
Thần Cơ Doanh (phồn thể: 神機營; giản thể: 神机营; bính âm: Shenjiying) Phụ trách huấn luyện và sử dụng vũ khí nóng tác chiến. Được thành lập dưới thời Vĩnh Lạc (1402 - 1424), sau chiến dịch quân sự tại Việt Nam, do số lượng vũ khí nóng tăng cùng yêu cầu huấn luyện tác chiến mà Minh Thành Tổ quyết định thành lập lực lượng quân sự sử dụng hỏa khí và tác chiến hỏa khí, gọi là Thần Cơ Doanh. Ban đầu được trang bị các loại pháo và súng tay sơ khai, đến thời Gia Tĩnh (1522 - 1566) thì được trang bị thêm nhiều pháo và súng cầm tay tiên tiến từ phương Tây và được sản xuất hàng loạt. Những vũ khí nóng được ghi chép và biên tập trong ba công trình quân sự nổi tiếng: Hỏa Long Kinh (火龙经), Kỷ hiệu tân thư (紀效新書) và Võ bị chí (武备志). Thần Cơ Doanh được xem là đội quân sử dụng vũ khí nóng chuyên nghiệp đầu tiên trên thế giới, đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập ưu thế quân sự tuyệt đối của nhà Minh thời kỳ đầu nói riêng, và quân sự Trung Hoa nói chung, cũng như duy trì sự ổn định của nhà Minh những năm trung kỳ và hậu kỳ.
Đoàn Doanh (團營)
Tứ Vũ Doanh (Phấn Vũ, Diệu Vũ, Luyện Vũ, Hiển Vũ)
Tứ Dũng Doanh ( Cảm Vũ, Quả Vũ, Hiệu Vũ, Cổ Vũ)
Tứ Uy Doanh: (Lập Uy, Thân Uy, Dương Uy, Chấn Uy)
Người Mông Cổ
Hồng Vũ đế đã tiếp nhận các dân tộc du mục hoặc bán du mục ở miền Bắc Trung Hoa như Mông Cổ, Nữ Chân gia nhập quân ngũ. Hầu hết người Mông Cổ trong quân Minh đóng quân ở khu vực biên cương miền Bắc, tuy nhiên họ cũng được cử xuống chiến đấu ở phía Nam trong các chiến dịch bình loạn ở Quảng Tây.
Người Mông Cổ lập được quân công có thể nhận thưởng từ triều đình như ruộng đất và thăng quân hàm, tuy vậy họ vẫn chịu sự phân biệt đối xử vì không phải là người Hán. Tướng lĩnh và binh lính Mông Cổ chưa bao giờ được trao quyền thống lĩnh hoặc tác chiến độc lập mà phải chịu sự giám sát của những tướng lĩnh người Hán, tuy nhiên do vai trò giám sát chỉ là trên danh nghĩa nên phần lớn binh sĩ Mông Cổ hành xử như là lính đánh thuê hoặc là gia binh của các tướng lĩnh. Mối quan hệ này kéo dài xuyên suốt triều Minh, và thậm chí ở giai đoạn hậu kỳ, các tướng lĩnh người Hán luôn có những người Mông Cổ trong thân binh của họ.
Chu Quốc Trinh (1558 - 1632), thủ phụ Nội Các dưới triều Thiên Khải (1621 - 1627), đã nhận xét về cách mà triều đình nhà Minh đã kiểm soát thành công những người Mông Cổ phục vụ trong quân ngũ triều đình, không như những triều đại trước đó như Đông Hán và Tây Tấn đã thất bại trong việc kiểm soát những người Hồ đã đầu hàng triều đình, dẫn đến việc những người Hồ đã Hán Hóa nổi loạn, dựng nên thời kỳ Ngũ Hồ loạn Hoa.
Lang Binh
nhỏ|300x300px|Mô tả lực lượng Lang binh. Nhà Minh trong thời gian chống Oa khấu đã huy động cả lực lượng binh sĩ từ những dân tộc thiểu số, điển hình như Lang binh của người Tráng ở Quảng Tây làm lực lượng xung kích.
Bắc quân
Danh tướng Thích Kế Quang miêu tả những binh sĩ Bắc quân một cách khá tiêu cực là "ngu ngốc" và "thiếu kiên nhẫn". Hầu hết Bắc quân vẫn sử dụng các loại hỏa khí kiểu cũ như hỏa thương thay vì tiếp nhận hỏa khí kiểu mới như súng hỏa mai.
Nam quân
Trong khi Bắc quân giỏi về tác chiến kỵ binh, thì binh sĩ Nam quân tốt về tác chiến bộ binh và thủy binh. Nam quân và Bắc quân lại thiếu sự tin tưởng lẫn nhau. Trong sự kiện binh biến Ngô Kiêu ở Đăng Châu vào năm 1633, quân nổi loạn người miền Bắc đào thoát sang Hậu Kim đã sát hại những binh sĩ miền Nam, những ngươi mà họ nghi ngờ là cộng tác với triều đình nhà Minh.
Quân gia hoa, một loại ngôn ngữ có nguồn gốc từ phương ngữ miền Bắc, được tìm thất ở miền Nam Trung Hoa, do hậu duệ của những binh sĩ nhà Minh truyền lại.
Vũ khí và trang bị
nhỏ|Binh lính nhà Nam Minh Thương và mâu là những vũ khí phổ biến nhất và binh sĩ được huấn luyện toàn diện trong chiến đấu tay đôi hoặc đội hình. Công tác huấn luyện chiến đấu bằng mâu và thương thường kéo dài hơn 3 tháng.
Cũng như trường thương và mâu, đao, bao gồm đoản đao và trường đao, cũng là loại vũ khí được sử dụng vô cùng phổ biến trong chiến đấu của quân đội nhà Minh. Kiếm ít được sử dụng trong thực chiến mà chủ yếu nghiêng về trình diễn, thi đấu hoặc với vai trò lễ nghi.
Cung và nỏ vẫn được xem là những vũ khí quan trọng bất chấp sự phát triển của hỏa khí cũng như các chiến thuật, kỹ năng sử dụng nó.
Giáp trụ
thế=|nhỏ|Hình vẽ [[Quan Vũ mặc Sơn Văn giáp]]
Dưới triều đại nhà Minh, phần lớn binh sĩ không mặc áo giáp, mà chủ yếu dành cho các chỉ huy và một phần ít binh sĩ. Giáp cho ngựa cũng rất ít được sử dụng.
Giáp nhẹ (Brigandine Armour) thời nhà Minh được bộ binh sử dụng rộng rãi dưới dạng những tấm giáp nhỏ bọc trong các lớp vải và được cố định bằng đinh tán.
Giáp tấm (Plate Armour) được đề cập trong Võ bị yếu lược (1638). Mặc dù giáp tấm rất ít phổ biến, loại giáp này được sử dụng trong Chiến tranh Nhâm Thìn. Quân Nhật Bản tại Triều Tiên đã ghi nhận những binh sĩ nhà Minh trang bị giáp nặng đã xuyên qua làn mưa đạn của Nhật để phá tan đội hình đối phương.
Mặc dù giáp trụ vẫn được sử dụng, vai trò của nó dần bị hạn chế do sự tiến bộ không ngừng của vũ khí nóng. Danh tướng Tiêu Ngọc thừa nhận rằng hỏa khí "bắn như rồng bay, xuyên thủng tầng tầng lớp lớp giáp". Binh sĩ dù cho trang bị giáp trụ đầy đủ vẫn bị đánh bại chỉ bằng một khẩu súng. Dù vậy, vẫn có những ghi nhận về những cố gắng của nhà Minh trong chế tác giáp trụ chống đạn. Theo như ghi nhận của người Nhật, trong trận chiến Tắc Sơn (Jiksan), quân Minh được trang bị giáp và lá chắn đã chặn được không ít loạt súng của quân Nhật, và phòng ngự thành công trước khi viện binh kéo buộc quân Nhật rút lui. Frederick Coyett trong cuộc chiến ở Đài Loan đã mô tả những giáp trụ của nhà Minh có khả năng bảo vệ tốt chống lại súng hỏa mai. Tài liệu của người Anh vào đầu thế kỷ 19 cũng đề cập đến những lá chăn được đan bằng cây mây của Trung Hoa được coi là "gần như là bằng chứng thuyết phục cho việc bảo vệ người mặc chống lại súng hỏa mai", tuy vậy một báo cáo khác vào cuối thế kỷ 19 nói rằng nó không bảo vệ người mặc trong suốt cuộc tiến công vào pháo đài của lực lượng Hồi Giáo, nơi mà họ toàn bộ đều tử trận dưới làn mưa đạn.
Những binh sĩ sử dụng tên lửa thường mặc giáp nặng để tăng cường bảo vệ, do đó họ có thể bắn ở cự ly gần.
Tham khảo
Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 17 Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 16 Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 15 Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 14 Thể loại:Nhà Minh Thể loại:Lịch sử quân sự Trung Quốc