cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lịch sử Chăm Pa
Thuận Thành trấn
nhỏ|250px|phải|Lãnh thổ Thuận Thành trấn (1697-1832) Năm 1697, chúa Nguyễn Phúc Chu cho lập phủ Bình Thuận (từ Phan Rang trở về tây) chia làm hai huyện An Phước và Hòa Đa. Cũng từ đây vùng đất Chăm còn lại (Phan Rang trở về đông) đã trở thành phiên thuộc của chúa Nguyễn và mối quan hệ giữa chúa Nguyễn và chúa Chăm là mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương.
Từ những năm 1700 đến 1728, các chúa Nguyễn chủ yếu tập trung binh lực mở rộng ảnh hưởng trên đất Chân Lạp. Mặc dù có nhiều giai đoạn, chính quyền Đàng Trong dồn hết binh lính ở Chân Lạp hoặc suy yếu, chính quyền Chăm Pa vẫn không hề thừa cơ nổi dậy. Rất có thể, mối quan hệ giữa giữa hai chính quyền Po Saktiraydaputih và Nguyễn Phúc Chu rất tốt đẹp và nó còn để lại di sản sau này.
Đến năm 1712, chúa Nguyễn Phúc Chu đã ban hành một bản hiệp ước mới gọi là Ngũ điều Nghị định, trong đó khẳng định quyền xét xử của các chúa Chăm đối với các thần dân người Chăm và cũng quy định nghĩa vụ của các chúa Chăm đối với các chúa Nguyễn. Để giải quyết xung đột giữa người Chăm và người Việt, bản hiệp ước quy định các xung đột này sẽ do chúa Chăm tức Trấn Vương cùng với quan Cai bạ và quan Ký lục (cả hai là người Việt) phán quyết. Chế độ tự trị này được duy trì cho đến tận năm 1832 qua các đời chúa Nguyễn, thời Tây Sơn và thời kỳ đầu triều đại nhà Nguyễn.
Khởi nghĩa Tây Sơn
Các đời chúa Chăm sau Po Saktiray Da Patih (Kế Bà Tử) không còn duy trì được mối quan hệ trực tiếp với các chúa Nguyễn và mọi công việc của Thuận Thành Trấn được tiến hành thông qua phủ Bình Thuận cho đến tận cuộc nội chiến giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn. Từ năm 1771, khởi nghĩa Tây Sơn nổ ra tại Đàng Trong, lãnh thổ Thuận Thành Trấn trở thành một trong những bãi chiến trường. Nội bộ chính quyền Chăm chia làm nhiều phe phái, ủng hộ Tây Sơn hoặc chúa Nguyễn.
Đầu những năm 1770, khi phong trào Tây Sơn nhen nhóm, anh em Nguyễn Nhạc đã tìm đến bắt liên lạc, kết thân với Bà chúa Hỏa. Bà chúa Hỏa hay còn gọi là Bà Hỏa, nữ chúa Thị Hỏa là thủ lĩnh của người Chăm quản lĩnh một vùng đất rộng lớn mà sử sách xưa thường gọi là "nước Hỏa Xá". Địa bàn của bà chúa Hỏa trải rộng khắp khu vực miền núi ngày nay thuộc phía tây nam Phú Yên kéo dài đến Cheo- reo (Gia Lai, Kon Tum). Nguyễn Lữ, người thứ ba trong "Tây Sơn tam kiệt", là người tu theo Minh giáo (còn gọi là đạo Ma-ní), là đệ tử của bà chúa Hỏa, thờ thần lửa và dùng bùa phép để chữa bệnh, trừ tà, nên còn được gọi ông là thầy tư Lữ.
Một bộ phận người Chăm tại trấn Thuận Thành (nay thuộc tỉnh Bình Thuận) do Kế Pù Tá (Po Tisuntiraidapuran, Nam sử gọi là Nguyễn Văn Tá / 阮文佐) đứng đầu ủng hộ và tham gia phong trào Tây Sơn từ rất sớm thì ở một địa bàn khác là động Thạch Thành (nay thuộc huyện Sơn Hòa và Sơn Thành, tỉnh Phú Yên). Bà chúa Hỏa cũng đem toàn bộ lực lượng của mình gia nhập nghĩa quân khi anh em Tây Sơn phất cờ khởi nghĩa. Năm Qúy Tị (1773) quân Tây Sơn đã đánh chiếm được Phú Yên, Nguyễn Nhạc phục hồi danh vị Phiên Vương cho bà chúa Hỏa và giao cho bà nhiệm vụ trấn giữ động Thạch Thành.
Mùa hè Giáp Ngọ (1774), chúa Nguyễn sai danh tướng Tống Phúc Hiệp đem quân từ Hòn Khói (nay thuộc Nha Trang) đánh chiếm Bình Thuận, Diên Khánh, Bình Khang. Quân Tây Sơn yếu thế phải lui về giữ Phú Yên. Tống Phúc Hiệp trực tiếp chỉ huy quân vượt đèo Tam Độc đánh thẳng vào đội quân của bà chúa Hỏa, bà chúa Hỏa đã tử trận. Tháng 7 năm Ất Mùi (1775), Nguyễn Nhạc sai em là Nguyễn Huệ bất ngờ đem quân từ Quy Nhơn vào đánh úp tiêu diệt cả quân thủy và quân bộ của Tống Phúc Hiệp. Năm 1778, thành Quy Nhơn sửa xong, Nguyễn Nhạc xưng là Minh Đức Hoàng Đế, niên hiệu Thái Đức. Hai Vua Thủy Xá và Hỏa Xá được phong Vương tước, sai sứ đưa ra những trầm hương, kỳ nam, hổ phách và voi ngựa làm cống vật và nguyện giữ một lòng trung thành với Tây Sơn.
Năm 1780, Po Tisuntiraidapuran được hoàng đế Thái Đức nhà Tây Sơn giúp đăng cơ. Tuy nhiên, Po Tisuntiraidapuran liên tục phải chống đỡ các phong trào nổi dậy của người Chăm và hàng loạt cuộc công kích của chúa Nguyễn Ánh từ đất Gia Định.
Năm 1782, một người anh em cùng huyết thống của Po Tisuntiraidapuran là Cei Krei Brei gây binh biến rồi phế truất ông, khiến thời điểm này Panduranga tạm thời không có người cai trị. Vào năm 1783, Cei Krei Brei tự tuyên bố là tân vương, nhưng liền sau đó quân Tây Sơn xuống vây đánh khiến ông này thất thế và bị tống giam. Ngôi vị của Po Tisuntiraidapuran được khai phục. Cùng năm này, một quân phiệt Chăm Bà-la-môn là Po Tolripho từ Ấn Độ (?) về Panduranga lập chiến khu nhằm chống quân đồn trú Tây Sơn, nhưng chóng bị Bắc Bình vương dẹp. Po Tolripho may mắn tẩu thoát được, bèn trèo đèo vượt suối mấy ngày đường lên Cheo Reo ẩn lánh ở các buôn người Thượng.
Đến năm 1790, chúa Nguyễn Ánh được đà Thái Đức lâm thế yếu khó vươn được xuống phương Nam, bèn tiến chiếm Panduranga, phong Cei Krei Brei (Nam sử gọi là Nguyễn Văn Chiêu, nguyên tên là Môn Lai Phù Tử, Po Ci Bri, con của phiên vương trước là Thắng) làm Thuận Thành trấn Khâm sai chưởng cơ. Các quan Chăm là Nguyễn Văn Chấn, Nguyễn Văn Hào làm Khâm sai thống binh cai cơ. Nhưng ít lâu sau thì Nguyễn Văn Chiêu bị bãi chức vì chúa Nguyễn nghi ông theo Quang Trung.
Năm 1793, chúa Nguyễn Ánh phái binh tiến đánh quân Tây Sơn đồn trú trên đất Panduranga. Phiên vương Thuận Thành là Po Tisuntiraidapuran (Nguyễn Văn Tá / 阮文佐) theo phe Tây Sơn bị Nguyễn Ánh đánh bại. Nguyễn Ánh sau đó (1794) cho các tướng người Chăm theo mình là Po Ladhuanpuguh (Nam sử gọi là Thôn-bá-hú hoặc Nguyễn Văn Hào / 阮文豪) làm Chánh trấn Thuận Thành, đồng thời phong Po Saong Nyung Ceng (Nam sử gọi là Nguyễn Văn Chấn / 阮文震) làm phó trấn, đặt chế độ chánh trấn và phó trấn và bỏ chế độ phiên vương. Cả Po Ladhuanpuguh và Po Saong Nyung Ceng vốn là những phú nông người Chăm, không có xuất thân vương tộc.
Bị chúa Nguyễn tước mất vương vị, Po Krei Brei (Nguyễn Văn Chiêu) đành đưa gia quyến bỏ sang tỉnh Tbong Khmum của Chân Lạp định cư. Lần này, người Chăm từ Việt Nam chạy sang Campuchia tị nạn rất đông. Đoàn tị nạn gốc vương tộc này đến an trí tại Roka Po Pram, nơi vốn tập trung rất nhiều lưu dân Chăm và Mã Lai Hồi giáo. Ban sơ Po Krei Brei cũng muốn dựa vào thế lực của triều đình Kampuchea để đòi lại vương vị, nhưng tình hình xứ sở này cũng rất hỗn loạn vì những cuộc giao tranh của Xiêm và Tây Sơn rồi Nguyễn, nên rốt cuộc ông phải chôn mọi tham vọng bá quyền. Hiện chưa rõ Po Krei Brei sinh thác năm nào, ông được cộng đồng Hồi giáo Tbong Khmum và Kampong Cham suy tôn là thủy tổ của mình.
Cuộc nổi loạn ở trấn Thuận Thành
Vào năm 1796, Po Chongchan - lãnh tụ Chăm được triều Tây Sơn ủng hộ - theo quân Tây Sơn tiến công Băl Canar nhưng bị Po Saong Nyung Ceng tạm thời đẩy lui; tháng 10 cùng năm có một thủ lĩnh người Chăm Mã Lai tự xưng từng sống ở Mecca (thực ra là Kelantan) nhiều năm tên Tuan Phaow (Đồng Phù, Toàn Phù) cùng một tù trưởng khác [Tăng Mã] thừa dịp chúa Nguyễn bận công kích nhà Tây Sơn, xách động một cuộc bạo loạn nhằm khôi phục quyền tự trị hoàn toàn cho Panduranga, nhưng cũng bị Po Saong Nyung Ceng dẹp tan.
Đại Nam liệt truyện chép: "'Năm Bính Thìn [1796], man trưởng ở Dã Giang (thuộc tỉnh Bình Thuận) là Tăng Mã làm phản, quan quân đón đánh ở Phố Trâm phá tan được, Tăng Mã trốn chạy... Tù trưởng người Man là Đồng Phù [Tuan Phaow] quân bị tan vỡ bỏ chạy. Từ đó các man ở Thuận Thành không dám lại làm phản nữa.'"Đại Nam thực lục ghi chi tiết: Bính thìn, năm thứ 17 [1796], Tù trưởng Ba Phủ thuộc Thuận Thành là Toàn Phù (Tuan Phaow) tụ họp hơn 1.000 người, từ núi Đàn Linh ngầm xuống Cà Trập cướp bóc dân địa phương.
''Đinh tỵ, năm thứ 18 [ 1797], tháng 2, Nguyễn Công Thái tiến đến Phố Châm, đánh úp phá tan giặc man Ba Phủ. Tù trưởng man là Toàn Phù vượt núi trốn chạy. Quân ta đốt trại kho vựa, bắt sống hơn 100 người man về trú ở bảo Đăng Trại... Tháng 5, người man Ba Phủ là Toàn Phù lại họp đảng hơn nghìn người đến đánh bảo Ma Đế. Thủ binh Thuận Thành chống không được, phải bỏ bảo chạy. Phó tướng quản dinh Bình Thuận là Phan Tiến Hoàng nghe tin báo đem quân thẳng tới, gặp giặc ở Cà Tán (tên đất), bắn chết mười mấy người. Giặc lui... Tháng 9, giặc Man Ba Phủ là Toàn Phù đem quân vây bảo Tà Lạp, lại ủy cho người đảng giữ núi La A để ngăn quân viện của ta. Phó tướng Phan Tiến Hoàng thống quản quân sở bộ và quan binh Thuận Thành, chia đường tiến đến La A. Hoàng cùng Quản đạo Phố Hài là Phạm Tiến Tuấn đánh mặt trước, Cai cơ Lê Văn Niệm đánh mặt sau. Giặc thua vỡ to. Quân ta thừa thắng tiến thẳng đến Thuận Thành. Bọn Cai cơ Nguyễn Văn Vĩnh ở Tà Lạp nghe tin quân viện đến, mở bảo ra đánh, Toàn Phù bèn giải vây, vượt núi chạy. Hoàng thấy xứ ấy đường núi hiểm xa, chuyển vận rất khó, lại thêm mưa lụt lam chướng, quân nhiều người ốm, bèn rút quân về, để quân Thuận Thành đóng giữ các bảo Đăng Trại, Cà Tán, dâng sớ xin đợi đến mùa đông tạnh ráo sẽ cất quân đánh dẹp.''
Tháng 11, vua nước Chân Lạp là Nặc Ấn chết. ''Con là Nặc Chăn nối ngôi... Tháng 12, sai Phó tướng Phan Tiến Hoàng đem tướng sĩ Tiền chi và Trung chi Tiền quân cùng Xiêm binh và hương binh hơn 1.600 người, tiến đánh giặc Man Ba Phủ. Khi quân đến Phố Châm thì Toàn Phù trốn xa, dư chúng ra hàng nhiều. Bèn dẫn quân về.'' Về nhân vật Tuan Phaow (Đồng Phù), có ý kiến cho rằng ông ta trốn chạy sang Campuchia với tên Tuon Set Asmit và được vua Ang Eng thu dùng, cho làm tỉnh trưởng Tbong Khmum. Tuan Phaow sau đó làm tới chức Tể tướng dưới triều vua Ang Chan II với tên gọi Chiêu Chùy Tôn La Ca Đồng Phù (Chauvea Talaha Tuon Pha). Năm 1820, Đồng Phù bị phát hiện thân phận và bị triều đình nhà Nguyễn xử tử. Tuy nhiên, xét theo Đại Nam thực lục và liệt truyện, Tuan Phaow có thể không phải là vị Tể tướng gốc Chăm tên Tôn La Ca Đồng Phù thời vua Ang Chan II. Việc xử tử Đồng Phù là do Ang Chan II nhờ triều Nguyễn bắt giúp để trị tội đại nghịch vô đạo với vua Chân Lạp.
Đến tháng 7 năm 1799, Po Ladhuanpuguh băng hà, nhờ vào uy tín sẵn có mà Po Saong Nyung Ceng được cử làm tân vương.
Loạn Lê Văn Khôi
Ngay sau khi Minh Mạng lên ngôi (1820), ông phân bố lại hành chính, chia Bình Thuận trấn thành 2 phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận. Minh Mạng hạn chế hơn nữa quyền lực của hoàng gia Chăm.
Năm 1822, Chánh Chưởng (Cơng Can-Po Chơn), vị vua cuối cùng của Champa rời kinh đô Bal Canar (Tịnh Mỹ - Phan Rí) lưu vong tại Campuchia.
Tháng 10 năm 1832, chúa Chăm cuối cùng là Po Phaok The (Nguyễn Văn Thừa (阮文承)) trả lại toàn bộ dân và đất cho vua Minh Mạng và trở thành một viên quan địa phương triều Nguyễn. Vua Minh Mạng đã xóa trấn Thuận Thành và đặt phủ Ninh Thuận vào cùng năm đó, cho Nguyễn Văn Thừa làm Quản cơ, thuộc hạ là các Chánh đội trưởng Nguyễn Văn Giảng, Nguyễn Văn Thuận và Nguyễn Văn Thanh đều cho làm Cai đội. Năm 1833, Minh Mạng định phong cho tước cho Nguyễn Văn Thừa là Diên An bá, chức Vệ úy, hàm Tòng tam phẩm. Nhưng sau đó có án nghi Thừa câu kết với Lê Văn Khôi nên thôi.
Theo sách Tiễu Bình Thuận Man Phỉ Phương Luộc (1835) và bộ Đại Nam Thực Lục Chính Biên Đệ Nhị Kỷ (1860), sau khi chúa Po Phaok The thoái vị và trở thành viên quan triều Nguyễn, nhóm Lê Văn Khôi ở miền Nam bắt tay với Po Phaok The và một số quý tộc cũng như lãnh đạo tôn giáo Islam Chăm như Lá Buôn Vương, Thầy Điên. Lúc đó triều Nguyễn đang đánh Lê Văn Khôi ở miền Nam, và quân Nguyễn ở lại Ninh Thuận, Bình Thuận bị phiến quân Chăm và các bộ lạc miền núi tấn công mà chưa kịp đối phó. Có một số quý tộc thì lại theo vua Minh Mạng và không tham gia phiến quân, cộng đồng Chăm và các bộ lạc miền núi bị chia rẽ giữa hai phe: phe Lê Văn Khôi (phe chúa Chăm cũ) và phe vua Minh Mạng.
Khởi nghĩa Ja Thak Wa
Ja Thak Wa của Katip Thak Wa, một người Chăm Bani làng Văn Lâm, Phan Rang từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình Panduranga-Champa thời trước. Với tổ chức quy mô hơn, Ja Thak Wa xây dựng một chiến khu tại vùng cao nguyên Đồng Nai Thượng và Kauthara (Nha Trang-Phú Yên) vào năm 1834.
Ja Thak Wa sau đó triệu tập một hội đồng để chỉ định Po War Palei (tiếng Việt gọi là La Bôn Vương), dân tộc Raglai, thuộc làng Cadang, lên làm quốc vương (Po Patrai) của Panduranga. Po War Palei là anh rể của Po Dhar Kaok (tên Việt là Nguyễn Văn Nguyên), tức là cựu phó vương Panduranga dưới thời vua Po Phaok The (1828-1832). Sau đó, Ja Thak Wa đề nghị tấn phong một người gốc Churu mang chức là Cei Aia Harei (hoàng tử mặt trời) làm hoàng tử kế vị và Ja Yok Ai gốc người Chăm làm Panraong Sa-ai (đại quan quân sự).
Quân của Ja Thak Wa làm chủ tình hình vào đầu năm Ất Vị (1835), kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Panduranga cũ gồm huyện An Phước, Hòa Đa, Tuy Tịnh và phủ Bình Thuận.
Trước sự đàn áp của nhà Nguyễn, nổi dậy Ja Thak Wa tại Panduranga kéo dài cho đến tháng thứ 4 năm 1835 thì kết thúc sau khi cả Po War Palei và Ja Thak Wa đều tử trận gần thôn Hữu Đức, Văn Lâm, Phan Rang.
Thời kỳ cuối của trấn Thuận Thành
Khi vua Minh Mạng đưa quân tiêu diệt phiến quân Chăm và các bộc lạc miền núi, Thị Khăn Oa (Nai Khan Wa), công nữ Chăm hợp tác với vua Minh Mạng kêu gọi tất cả phiến quân còn lại đầu hàng, trở về phía triều đình. Công nữ đã thuyết phục thành công. Vua Minh Mạng đồng ý duy trì hoàng gia Chăm (gia đình chúa Chăm). Các hoàng tử Chăm đời đời nhận chức Tri huyện Huyện Hòa Đa Thổ (tức Quận Phan Lý Chàm thời chính quyền Sài Gòn) dưới triều Nguyễn. Theo các bộ sắc phong mà các hoàng tử Chăm được vua Nguyễn các đời gửi (bản chữ Hán), mối quan hệ giữa các ông tri huyện huyện Hòa Đa Thổ và chính quyền Huế diễn ra tốt đẹp đến tận năm 1945.
Năm 1945, hoàng tử Dụng Gạch (em trai công nữ Nguyễn Thị Thềm) đang là chức hương bộ và được gọi là Bộ Gạch, làm việc tại palei Kalon tức ấp Trinh Hòa (nay là xã Phan Sơn, Phan Lâm, huyện Bắc Bình và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kalon Sông Mao) nơi mà Bà Nai Khan Wa cùng các bộ lạc miền núi khai hoang. Hoàng tử Dụng Gạch đã hưởng ứng lời kêu gọi cách mạng tháng Tám, bảo cho bà con Chăm và các dân tộc miền núi theo cách mạng. Sau cách mạng thành công, Hoàng tử Dụng Gạch giữ chức Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính Lâm thời Huyện Hòa Đa phụ trách miền núi.
Lịch sử miền đất Tây Nguyên ngày nay sau khi tách khỏi lịch sử Chăm Pa vào năm 1471 còn chưa được các học giả quan tâm nghiên cứu. Mối quan hệ lịch sử giữa Chăm Pa (trước thời Lê), Nam Bàn (thời Lê) và hai nước Thủy Xá, Hóa Xá (thời Nguyễn) còn chưa được chứng minh. Tuy nhiên theo Cương mục thì vua Lê Thánh Tông phong cho dòng dõi chúa Chăm Pa làm Nam Bàn quốc vương và đất đai Nam Bàn chính là đất phụ thuộc Chăm Pa xưa (trước thời Lê) và vào thời Nguyễn đấy chính là đất của hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá (tức Tây Nguyên ngày nay). Sau khi Chăm Pa bị sáp nhập hoàn toàn vào Việt Nam thì hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá tức miền đất Tây Nguyên ngày nay vẫn giữ được độc lập nhưng trở thành phiên thuộc của nhà Nguyễn cho đến thời Pháp thuộc. Còn một số Bon, Palei phía Nam Lâm Đồng thì triều Nguyễn đặt Phủ Di Dinh Thổ (tức Phủ Di Linh Thượng), đưa viên quan Chăm cai trị cho đến năm 1945 nên mối quan hệ giữa hoàng gia Chăm và các bộ lạc miền núi rất mật thiết như việc hoàng tử Dụng Gạch được các bộ lạc miền núi tin tưởng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chăm Pa Thể loại:Lịch sử Đông Nam Á Thể loại:Lịch sử Việt Nam
Ý chí tự do
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Abm2.jpg|nhỏ|260x260px|Người nhảy xuống nước, sử dụng ý chí tự do của mình Ý chí tự do là khả năng lựa chọn giữa các con đường hành động có thể mà không bị cản trở.
Ý chí tự do được liên kết chặt chẽ với các khái niệm về trách nhiệm đạo đức, khen ngợi, khả năng phạm tội, tội lỗi và các bản án khác chỉ áp dụng cho các hành động được tự do lựa chọn. Nó cũng được kết nối với các khái niệm về lời khuyên, thuyết phục, cân nhắc và cấm đoán. Theo truyền thống, chỉ những hành động được tự do ý chí mới được coi là tín dụng xứng đáng hoặc đổ lỗi. Cho dù tự do sẽ tồn tại, nó là gì và những tác động của việc nó có tồn tại hay không là một trong những cuộc tranh luận dài nhất về triết học và tôn giáo.
Một số ý chí tự do quan niệm là khả năng đưa ra lựa chọn trong đó kết quả không được xác định bởi các sự kiện trong quá khứ. Chủ nghĩa quyết định cho thấy rằng chỉ có một khóa học của các sự kiện là có thể, không phù hợp với sự tồn tại của ý chí tự do do đó được hình thành. Triết học Hy Lạp cổ đại đã xác định vấn đề này, vẫn là một trọng tâm chính của cuộc tranh luận triết học. Quan điểm cho rằng quan niệm ý chí tự do như không phù hợp với định mệnh được gọi incompatibilism và bao gồm cả chủ nghĩa tự do siêu hình (tuyên bố rằng định mệnh là sai và do đó ý chí tự do là có thể) và định mệnh cứng (tuyên bố rằng định mệnh là đúng và do đó ý chí tự do sẽ không là khả thi). Chủ nghĩa không tương thích cũng bao hàm chủ nghĩa không tương thích cứng, không chỉ có tính quyết định mà còn phủ nhận nó không phù hợp với ý chí tự do và do đó, ý chí tự do là không thể đối với bất kỳ trường hợp nào có thể liên quan đến chủ nghĩa quyết định.
Ngược lại, những người theo chủ nghĩa tương hợp cho rằng ý chí tự do là tương thích với định mệnh. Một số người đồng hương thậm chí cho rằng chủ nghĩa quyết định là cần thiết cho ý chí tự do, lập luận rằng sự lựa chọn liên quan đến sự ưu tiên cho một quá trình hành động khác, đòi hỏi ý thức về cách lựa chọn sẽ xuất hiện. Do đó, những người theo thuyết tương đối coi cuộc tranh luận giữa những người theo chủ nghĩa tự do và những người quyết định cứng rắn về ý chí tự do so với chủ nghĩa quyết định là một vấn đề nan giải giả. Các nhà tương thích khác nhau đưa ra các định nghĩa rất khác nhau về ý nghĩa của "ý chí tự do" và do đó tìm ra các loại ràng buộc khác nhau có liên quan đến vấn đề này. Những người đồng hương cổ điển coi ý chí tự do không gì khác hơn là tự do hành động, xem xét một ý chí tự do chỉ đơn giản là nếu có một người muốn làm điều ngược lại, người ta có thể làm khác mà không gặp trở ngại vật lý. Thay vào đó, những người đồng hương đương thời xác định ý chí tự do là một năng lực tâm lý, chẳng hạn như hướng hành vi của một người theo cách phản ứng với lý trí, và vẫn còn nhiều quan niệm khác nhau về ý chí tự do, mỗi người đều có chung mối quan tâm, chỉ chia sẻ đặc điểm chung là không tìm thấy khả năng quyết định một mối đe dọa đối với khả năng của ý chí tự do.
Trong triết học phương Tây
phải|nhỏ|250px|Một sự phân loại đơn giản của các quan điểm triết học chính yếu về sự tự do ý chí. Các câu hỏi cơ bản là liệu chúng ta có kiểm soát hành động của mình không, và nếu vậy, loại kiểm soát nào và ở mức độ nào. Những câu hỏi này có trước các người theo chủ nghĩa khắc kỷ Hy Lạp đầu tiên (ví dụ, Chrysippus), và một số nhà triết học hiện đại đã nói nhiều về sự thiếu tiến bộ trong tất cả các thế kỷ này.
Một mặt, con người có ý thức tự do mạnh mẽ, điều này khiến chúng ta tin rằng chúng ta có ý chí tự do. Mặt khác, một cảm giác tự do trực giác sẽ có thể bị nhầm lẫn.
Thật khó để dung hòa bằng chứng trực quan rằng các quyết định có ý thức có hiệu quả nhân quả với quan điểm rằng thế giới vật lý có thể được giải thích hoàn toàn bằng luật vật lý. Xung đột giữa tự do cảm nhận trực giác và luật tự nhiên phát sinh khi đóng cửa nguyên nhân hoặc xác định vật lý (chủ nghĩa xác định danh nghĩa) được khẳng định. Với việc đóng cửa nhân quả, không có sự kiện vật lý nào có nguyên nhân ngoài phạm vi vật lý và với tính xác định vật lý, tương lai được xác định hoàn toàn bởi các sự kiện trước đó (nguyên nhân và kết quả).
Câu đố về việc hòa giải 'ý chí tự do' với một vũ trụ xác định được gọi là vấn đề của ý chí tự do hoặc đôi khi được gọi là vấn đề nan giải của chủ nghĩa quyết định. Vấn đề nan giải này cũng dẫn đến một tình huống khó xử về đạo đức: câu hỏi về cách phân công trách nhiệm cho các hành động nếu chúng được gây ra hoàn toàn bởi các sự kiện trong quá khứ.
Một cách tiếp cận khác cho vấn đề nan giải là của những người theo chủ nghĩa không tương thích, cụ thể là, nếu thế giới mang tính quyết định, thì cảm giác của chúng ta rằng chúng ta có thể tự do lựa chọn một hành động chỉ đơn giản là một ảo ảnh. Chủ nghĩa tự do siêu hình là hình thức của chủ nghĩa không tương xứng, cho rằng chủ nghĩa quyết định là sai lầm và ý chí tự do là có thể (ít nhất là một số người có ý chí tự do). Quan điểm này được liên kết với các công trình phi vật chất, bao gồm cả thuyết nhị nguyên truyền thống, cũng như các mô hình hỗ trợ các tiêu chí tối thiểu hơn; chẳng hạn như khả năng phủ quyết một cách có ý thức một hành động hoặc cạnh tranh mong muốn. Tuy nhiên, ngay cả với chủ nghĩa không xác định vật lý, các lập luận đã được đưa ra chống lại chủ nghĩa tự do ở chỗ khó có thể gán Origination (trách nhiệm cho các lựa chọn không xác định "tự do").
Ý chí tự do ở đây chủ yếu được đối xử với chủ nghĩa quyết định vật lý theo nghĩa chặt chẽ của chủ nghĩa quyết định danh nghĩa, mặc dù các hình thức quyết định khác cũng liên quan đến ý chí tự do. Ví dụ, chủ nghĩa quyết định logic và thần học thách thức chủ nghĩa tự do siêu hình với các ý tưởng về định mệnh và số phận, và chủ nghĩa quyết định sinh học, văn hóa và tâm lý nuôi dưỡng sự phát triển của các mô hình tương hợp. Các lớp tương thích riêng biệt và không tương thích thậm chí có thể được hình thành để đại diện cho những điều này.
Dưới đây là những lập luận cổ điển dựa trên tình huống khó xử và nền tảng của nó.
Chủ nghĩa không tương thích
Chủ nghĩa không tương thích là vị trí mà ý chí tự do và chủ nghĩa quyết định không tương thích về mặt logic, và câu hỏi lớn liên quan đến việc mọi người có tự do hay không là do đó liệu hành động của họ có được xác định hay không. "Những người quyết định cứng", chẳng hạn như d'Holbach, là những người không tương xứng chấp nhận chủ nghĩa quyết định và từ chối ý chí tự do. Ngược lại, " những người theo chủ nghĩa tự do siêu hình ", như Thomas Reid, Peter van Inwagen, và Robert Kane, là những người không tương xứng chấp nhận ý chí tự do và từ chối chủ nghĩa quyết định, giữ quan điểm rằng một hình thức bất định nào đó là đúng. Một quan điểm khác là những người không tương xứng cứng, nói rằng ý chí tự do không tương thích với cả chủ nghĩa quyết định và chủ nghĩa không xác định.
Lập luận truyền thống cho chủ nghĩa không tương xứng dựa trên " máy bơm trực giác ": nếu một người giống như những thứ máy móc khác được xác định trong hành vi của họ như đồ chơi gió, bóng bi-a, con rối hoặc robot, thì mọi người không được có ý chí tự do. Lập luận này đã bị từ chối bởi những người đồng hương như Daniel Dennett với lý do, ngay cả khi con người có điểm chung với những điều này, vẫn có thể và có thể tin rằng chúng ta khác với những đối tượng như vậy theo những cách quan trọng.
Một lập luận khác cho chủ nghĩa không tương thích là "chuỗi nhân quả". Chủ nghĩa không tương thích là chìa khóa cho lý thuyết duy tâm về ý chí tự do. Hầu hết những người không tương xứng đều bác bỏ ý kiến cho rằng tự do hành động chỉ đơn giản là trong hành vi "tự nguyện". Thay vào đó, họ nhấn mạnh rằng ý chí tự do có nghĩa là ai đó phải là nguyên nhân "tối thượng" hoặc "khởi nguồn" cho hành động của anh ta. Họ phải là nguyên nhân, trong cụm từ truyền thống. Chịu trách nhiệm về lựa chọn của một người là nguyên nhân đầu tiên của những lựa chọn đó, trong đó nguyên nhân đầu tiên có nghĩa là không có nguyên nhân trước đó của nguyên nhân đó. Do đó, lập luận là nếu một người có ý chí tự do, thì họ là nguyên nhân cuối cùng của hành động của họ. Nếu tính xác định là đúng, thì tất cả các lựa chọn của một người là do các sự kiện và sự kiện nằm ngoài sự kiểm soát của họ. Vì vậy, nếu mọi thứ ai đó làm là do các sự kiện và sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát của họ, thì họ không thể là nguyên nhân cuối cùng của hành động của họ. Do đó, họ không thể có ý chí tự do. Lập luận này cũng đã được thách thức bởi các nhà triết học đồng hương khác nhau.
Một lập luận thứ ba cho chủ nghĩa không tương xứng đã được Carl Ginet đưa ra vào những năm 1960 và đã nhận được nhiều sự chú ý trong văn học hiện đại. Đối số đơn giản chạy dọc theo các dòng này: nếu tính xác định là đúng, thì chúng ta không kiểm soát được các sự kiện trong quá khứ xác định trạng thái hiện tại của chúng ta và không kiểm soát các quy luật tự nhiên. Vì chúng ta không thể kiểm soát những vấn đề này, chúng ta cũng không thể kiểm soát được hậu quả của chúng. Vì các lựa chọn và hành động hiện tại của chúng tôi, theo chủ nghĩa quyết định, là hậu quả cần thiết của quá khứ và quy luật tự nhiên, nên chúng tôi không kiểm soát được chúng và do đó, không có ý chí tự do. Điều này được gọi là đối số hệ quả. Peter van Inwagen nhận xét rằng C. D. Broad có phiên bản tranh luận về hậu quả ngay từ những năm 1930.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thần học  Thể loại:Quan hệ nhân quả Thể loại:Siêu hình học Thể loại:Triết học tôn giáo Thể loại:Hành động Thể loại:Khái niệm trong luân lý học Thể loại:Triết lý của cuộc sống Thể loại:Quan niệm trong siêu hình học
Thủ tướng Hà Lan
Thủ tướng Hà Lan (Minister-president van Nederland) là người đứng đầu cơ quan hành pháp của Chính phủ Hà Lan với tư cách là chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ Hà Lan trên thực tế và điều phối chính sách của mình với nội các của mình. Thủ tướng hiện tại của Hà Lan là Mark Rutte, tại chức từ năm 2010.
Vai trò
Mặc dù Thủ tướng là nhân vật chính trị hàng đầu ở Hà Lan, nhưng họ không mạnh như Thủ tướng Anh và Thủ tướng Đức. Điều này chủ yếu là vì, trong lịch sử, tất cả các bộ trưởng Hà Lan từng có trách nhiệm với Quốc vương; các bộ trưởng thay phiên nhau để đảm nhận vị trí thủ tướng và trong vai trò này có rất ít nếu có sự kiểm soát nào đối với các bộ trưởng khác. Vai trò của Thủ tướng đã đạt được tầm quan trọng khi các bộ trưởng trở nên có trách nhiệm trước quốc hội, và vị trí này hầu hết được dành cho lãnh đạo đảng chính trị lớn nhất tại Hạ viện. Tuy nhiên, vì vị trí nắm giữ quyền hạn hạn chế so với giá trị tương đương trong chế độ dân chủ nghị viện lân cận khác, vai trò của Thủ tướng được mô tả như "primus inter pares" (đầu tiên nhưng bình đẳng).
Sau khi xem xét hiến pháp năm 1983, lần đầu tiên, vị trí Thủ tướng đã được chính thức hóa trong Hiến pháp Hà Lan. Theo Hiến pháp Hà Lan, Chính phủ được thành lập bởi Quốc vương và các bộ trưởng. Hiến pháp quy định rằng Thủ tướng chủ trì Hội đồng Bộ trưởng (điều 45) và được bổ nhiệm bởi sắc lệnh hoàng gia (điều 43). Nghị định của hoàng gia chỉ định của riêng mình và những người của các bộ trưởng khác sẽ được chỉ định bởi Thủ tướng Chính phủ (Điều 48). Hội đồng Bộ trưởng ngày nay không còn sự tham dự của Quốc vương. trái|nhỏ|200x200px| Dinh Binnenhof của Hague. Bộ Nội vụ nằm ở trung tâm, với trung tâm còn lại một tòa tháp hình lục giác, tên là Het Torentje, là văn phòng của Thủ tướng. Thủ tướng chủ trì các cuộc họp hàng tuần của Hội đồng Bộ trưởng và có quyền thiết lập chương trình nghị sự của các cuộc họp này. Thủ tướng cũng là Bộ trưởng Bộ Tổng hợp (Minister van Algemene Zaken), người đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối chính sách và chịu trách nhiệm về Dịch vụ Thông tin của Chính phủ (tiếng Hà Lan: Rijksvoorlichtingsdienst). Thủ tướng cũng chịu trách nhiệm về nhà hoàng gia và có cuộc họp hàng tuần với Nhà vua về chính sách của chính phủ. Chính thức Thủ tướng có chức năng là "bộ mặt" của nội các với công chúng. Sau các cuộc họp của nội các vào thứ Sáu, Thủ tướng Chính phủ tổ chức một cuộc họp báo về các quyết định của nội các và các vấn đề hiện tại.
Thủ tướng cũng có một số chức năng trong các vấn đề quốc tế, tham dự Hội đồng châu Âu sáu tháng một lần và duy trì liên lạc song phương. Văn phòng của Thủ tướng là một tòa tháp hình lục giác, được đặt tên là "Tháp nhỏ" (Torentje), trong Binnenhof ở The Hague. Nơi cư trú chính thức (chỉ được sử dụng cho các chức năng chính thức) là Catshuis; Thủ tướng cuối cùng sống ở Catshuis là Dries van Agt. Mark Rutte đương nhiệm sống trong một trung tâm thành phố The Hague bằng phẳng. nhỏ| Thủ tướng sống của Hà Lan tại một bữa ăn trưa được tổ chức bởi Mark Rutte đương nhiệm vào ngày 5 tháng 7 năm 2011. Từ trái sang phải: Wim Kok, [[Dries van Agt, Piet de Jong, Mark Rutte, Ruud Lubbers và Jan Peter Balkenende. ]]
Phó Thủ tướng
Nhà vua bổ nhiệm Phó Thủ tướng. Thông thường, tất cả các đối tác cơ sở trong liên minh đều có được một Phó Thủ tướng; họ được xếp hạng theo quy mô của các bên tương ứng của họ. Các phó cao cấp có mặt chủ trì cuộc họp nội các khi Thủ tướng không có mặt. Trong nội các Rutte hiện tại, Hugo de Jrid chủ trì các cuộc họp với tư cách là Phó Thủ tướng đầu tiên của Hà Lan, với các đại biểu khác là Kajsa Ollongren và Carola Schouten. Thành viên lớn tuổi nhất trong nội các chủ trì cuộc họp khi Thủ tướng và tất cả các đại biểu vắng mặt.
Tham khảo
Thể loại:Lịch sử chính trị Hà Lan Thể loại:Thủ tướng Hà Lan
Ligularia taquetii
Ligularia taquetii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (H.Lév. & Vaniot) Nakai mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Tham khảo
Thể loại:Ligularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1914
Pleocnemia hamata
Liên kết ngoài
Thể loại:Pleocnemia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Hrádek, Znojmo
Hrádek là một làng thuộc huyện Znojmo, vùng Jihomoravský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Znojmo Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Giản hoàng hậu
Giản Hoàng Hậu (chữ Hán:簡皇后) là thụy hiệu của một số vị hoàng hậu trong lịch sử các triều đại phong kiến Trung Quốc.
Hồ sơ cá sấu
Hồ sơ cá sấu (tên cũ: Không lối thoát) là một bộ phim truyền hình thuộc loạt phim Cảnh sát hình sự được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Nghệ sĩ ưu tú Nguyễn Mai Hiền làm đạo diễn. Phim phát sóng vào lúc 21h40 thứ 5 và thứ 6 hàng tuần trên kênh VTV3 từ ngày 13 tháng 11 năm 2020 và kết thúc vào ngày 9 tháng 4 năm 2021. Bộ phim đã giành được giải Cánh Diều Vàng cho phim truyện truyền hình tại Giải Cánh diều lần thứ 19.
Tổng quan
Hồ sơ cá sấu là một phần thuộc loạt phim Cảnh sát hình sự nổi tiếng. Với cốt truyện hấp dẫn và sự tham gia của nhiều diễn viên được yêu thích, cũng như nhiều phần phim Cảnh sát hình sự trước, Hồ sơ cá sấu nhận được sự quan tâm của dư luận Việt Nam từ khi chưa phát sóng. Vì có pha trộn nhiều yếu tố như hình sự, chính luận và tình cảm gia đình, bộ phim nhận được sự kỳ vọng sẽ mang đến một tác phẩm mới lạ cho khán giả. Đây được xem là bộ phim đánh dấu sự quay lại của Kiều Anh sau 3 năm không xuất hiện trong các dự án phim truyền hình.
Ngày 13 tháng 11 năm 2020, sau khi Cát đỏ kết thúc, bộ phim Hồ sơ cá sấu bắt đầu nối sóng trong khung giờ phim truyện Việt Nam từ 21h40 trên kênh VTV3. Tính từ thời điểm bộ phim phát sóng cho đến nay, đây là bộ phim truyền hình Việt Nam duy nhất làm về đề tài chính luận, còn lại đều là các tác phẩm khác đều về tình cảm và mâu thuẫn gia đình.
Nội dung
Hồ sơ cá sấu xoay quanh câu chuyện của vợ chồng Hải và Nguyệt. Cuộc sống của họ bắt đầu thay đổi từ khi Nguyệt được lãnh đạo của mình là Khánh giao cho quản lý một file tài liệu mang tên "hồ sơ cá sấu", một hồ sơ liên quan đến sai phạm của Tuấn, người điều hành một tập đoàn xã hội đen đội lốt doanh nghiệp và đồng thời là sếp của Hải. Việc Nguyệt phải liên tục phải chạy trốn khỏi sự công kích từ Tuấn đã khiến Hải và gia đình cô không yên ổn trong một thời gian dài. Sự việc chỉ chấm dứt khi có sự tham gia của đội cảnh sát điều tra tội phạm do Kim Vũ và Khắc Dũng chỉ huy.
Không chỉ là câu chuyện phá án của cánh sát hình sự, bộ phim còn xoay quanh những cuộc tranh giành quyền lực liên quan đến thị phần làm ăn giữa các phe phái xã hội, cũng như cuộc chiến nội bộ trong ngành công an. Bên cạnh đó là câu chuyện huyết thống giữa chị em Nguyệt - Thu và ông Phương sau sự cố tranh giành tài sản thừa kế từ người mẹ của mình.
Đón nhận
Là một bộ phim chính luận hiếm hoi trong bối cảnh phim tình cảm gia đình chiếm sóng trong năm 2020 và 2021, Hồ sơ cá sấu đã thu hút được một lượng khán giả nhất định ngay từ khi mới phát sóng. Với tình tiết căng thẳng, bộ phim được các báo Việt Nam đưa tin theo từng tập phim với những tình tiết gây cấn. Không chỉ thu hút được sự theo dõi khi phát sóng trên VTV3, Hồ sơ cá sấu còn thu được hơn 10 triệu lượt xem trên nền tảng app VTV Giải trí. Sau mỗi tập phim, trên các nền tảng phát sóng và mạng xã hội, khán giả xem truyền hình đã để lại nhiều phản hồi tích cực, bày tỏ sự trông đợi tập phim tiếp theo.
Tại lễ trao giải Cánh diều diễn ra vào ngày 22 tháng 12 năm 2021, bộ phim đã thu về được 4 trên tổng số 8 giải thưởng cho hạng mục phim truyền hình: Cánh Diều Vàng, nam diễn viên chính xuất sắc, biên kịch xuất sắc và đạo diễn xuất sắc.
Tranh cãi
Bên cạnh những phản hồi tích cực, Hồ sơ cá sấu cũng nhận không ít lời phàn nàn và chê bai từ khán giả xem truyền hình. Mặc dù có cốt truyện được xây dựng hấp dẫn, nhưng diễn biến của phim bị khán giả cho rằng quá dài dòng và luẩn quẩn, khiến người xem khó hiểu. Bên cạnh đó, cách lồng ghép mốc thời gian hiện tại và quá khứ thông qua nhiều đoạn hồi tưởng khiến người xem dễ bị nhầm lẫn, dù đây được xem là một "đặc sản" của bộ phim. Trong tập 28 của bộ phim đã xuất hiện cảnh nữ chính Nguyệt bị chủ nợ của chồng cưỡng hiếp, việc thực hiện một cách thô thiển cảnh quay nhạy cảm này nhằm tăng độ kịch tính cho bộ phim đã nhận khá nhiều phản hồi tiêu cực từ khán giả. Phần kết phim cũng gây ra nhiều tranh cãi khi không giải quyết được hết các nghi vấn đã đặt ra trong bộ phim. Nhiều khán giả nhận xét rằng trái ngược với nội dung phim "dài lê thê" thì kết phim lại quá nhanh chóng và chớp nhoáng.
Tạm ngừng phát sóng
Hoãn 5 tập do trùng thời điểm diễn ra sự kiện đặc biệt
Liên kết ngoài
Thể loại:Cảnh sát hình sự (loạt phim) Thể loại:Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3 Thể loại:Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 2020 Thể loại:Phim hình sự Việt Nam Thể loại:Phim hành động Việt Nam Thể loại:Phim truyền hình giành giải Cánh diều vàng
Cheiracanthium pennatum
Cheiracanthium pennatum là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Loài này thuộc chi Cheiracanthium. Cheiracanthium pennatum được Eugène Simon miêu tả năm 1878.
Tham khảo
Thể loại:Cheiracanthium Thể loại:Động vật được mô tả năm 1878
Gonomyia flavidapex
Gonomyia flavidapex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Gonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia
Truffaldino ở Bergamo
Truffaldino ở Bergamo (tiếng Nga: Труффальдино из Бергамо) là một bộ phim ca nhạc, có phần hài hước của đạo diễn Vladimir Vorobyov, ra mắt năm 1977.
Truyện phim dựa theo vở nhạc kịch Kẻ tôi tớ có hai chủ nhân của nhà soạn kịch Carlo Goldoni.
Xem thêm
Thể loại:Phim của Lenfilm Thể loại:Phim truyền hình Liên Xô Thể loại:Phim hài Liên Xô Thể loại:Phim tình cảm Liên Xô Thể loại:Phim ca nhạc Liên Xô Thể loại:Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn Thể loại:Phim năm 1976
Cu cu diều hâu châu Phi
Cu cu diều hâu châu Phi, tên khoa học Aviceda cuculoides, là một loài chim trong họ Accipitridae. Chúng được Swainson phân loại vào năm 1837.
Ochrobryum sakalavum
Liên kết ngoài
Thể loại:Ochrobryum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1904
Cu cu diều hâu châu Phi
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1837 C Thể loại:Chim châu Phi Hạ Sahara
Lascaux, Corrèze
Tham khảo
Thể loại:Xã của Corrèze
Trận P'ungto
Trận Phong Đảo (tiếng Nhật: 豊島沖海戦) ("Phong Đảo xung hải chiến") là trận hải chiến đầu tiên trong Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất. Nó diễn ra ngoài khơi Asan vào ngày 25 tháng 7 1894, Chungcheongnam-do Triều Tiên giữa tuần dương hạm của Hải quân Đế quốc Nhật Bản của chính phủ Meiji Nhật Bản và đối thủ là Hạm đội Bắc Dương của nhà Thanh Trung Quốc.
Bối cảnh
Cả nhà Thanh và Nhật Bản đều can thiệp vào Triều Tiên chống lại cuộc khởi nghĩa nông dân Donghak. Trong khi Trung Quốc cố duy trì mối quan hệ bá chủ của mình với Triều tiên, Nhật Bản muốn biến Triều Tiên thành thuộc địa của chính mình. Cả hai nước đều đã gửi quân đến Triều Tiên theo yêu cầu của các phái khác nhau trong triều đình Triều Tiên. Quân đội Trung Quốc, đóng quân tại Asan, phía Nam Seoul, có khoảng 3.000 vào đầu tháng 7, chỉ được tiếp tế bằng đường biển qua vịnh Asan (Asan-Man). Điều này thể hiện tình thế rất giống với khi bắt đầu chiến dịch Yorktown trong cuộc Cách mạng Mỹ.
Trận đánh
Theo ghi chép của Nhật Bản, vào 7 giờ sáng ngày 25 tháng 7 năm 1894, Tuần dương hạm Nhật Bản Yoshino, Tuần dương hạm Nhật Bản Naniwa và Tuần dương hạm Nhật Bản Akitsushima, vốn đang tuần tra trên Hoàng Hải ngoài khơi Asan, Chungcheongnam-do, Triều Tiên,chạm trán tuần dương hạm Trung Quốc Tế Viễn (済遠) và pháo hạm Quảng Ất (広乙). Những con tàu này đang đi ra khỏi Asan để gặp một pháo hạm Trung Quốc khác, chiếc Thao Giang (操江), vốn đang hộ tống một tàu vận tải đến Asan. Hai tàu Trung Quốc không đáp lại lời chào của tàu Nhật Bản theo quy tắc hàng hải quốc tế, và khi tàu Nhật Bản quay xuống phía Tây Nam, tàu Trung Quốc nổ súng.
Theo ghi chép về phía Trung Quốc, tuần dương hạm Tế Viễn và tàu phóng ngư lôi Quảng Ất, ở cảng Asan từ ngày 23 tháng 7, rời đi vào ngày 25 tháng 7 và trên đường gặp tàu vận tải Cao Thăng (高陞) và tàu tiếp tế "Thao Giang" trên đường từ Thiên Tân. Vào lúc 7:45 sáng, gần Phong Đảo, một hòn đảo nằm gần cả hai luồng ra khỏi Asan-Man (vịnh Asan), Trên vùng nước Triều Tiên, tàu Trung Quốc bị pháo kích bởi ba tuần dương hạm Nhật Bản Akitsushima, Naniwa, và Yoshino. Tàu Trung Quốc đáp trả vào 7:52 sáng.
Sau khi nổ súng hơn một giờ, tàu Tế Viễn rời khỏi trận địa và tẩu thoát; tuy vậy, chiếc Quảng Ất mắc vào đá, và thùng thuốc súng phát nổ. Cùng lúc đó, chiếc Thao Giang và tàu vận tải Cao Thăng, treo cờ Đảo Anh trở 1.200 lính Trung Quốc và hàng tiếp tế, không may xuất hiện đúng vào trận đánh.
Chiếc Thao Giang nhanh chóng bị bắt giữ, và chiếc Cao Thăng bị ra lệnh đi theo tuần dương hạm Nhật Bản Naniwa đến hạm đội chính Nhật Bản. Tuy vậy, lính Trung Quốc trên tàu nổi loạn, đe dọa giết thuyền trưởng người Anh, Galsworthy, trừ khi ông đưa họ về Trung Quốc. Sau 4 giờ đồng hồ đàm phán, khi lính Trung Quốc sao lãng trong giây lát, Galsworthy và thủy thủ đoàn nhảy lên boong và cố bơi đến tàu Naniwa, nhưng bị quân Trung Quốc bắn hạ. Phần lớn thủy thủ bị giết, nhưng Galsworthy và hai thủy thủ khác được người Nhật cứu sống. Tàu Naniwa nổ súng vào tàu Cao Thăng, đánh chìm nó và giết những người trên tàu. Một số người trên boong (bao gồm cố vấn quân sự Đức Thiếu tá von Hanneken) thoát được nhờ bơi vào bờ.
Thương vong của Trung Quốc ước tính khoảng 1.100, bao gồm 800 lính từ riêng tàu vận tải Cao Thăng, quân Nhật không mất người nào.
Sau trận đánh
Trận đánh này có ảnh hưởng trực tiếp với chiến trận trên đất liền. Đội quân cứu viện cả ngàn người trên tàu Cao Thăng và tiếp tế quân sự không thể đến Asan. Và đội quân vừa ít hơn vừa bị cô lập tại Asan bị tấn công và đánh bại trong trận Seonghwan 4 ngày sau đó. Việc tuyên chiến chính thức được thực hiện sau trận Seonghwan.
Vụ chìm tàu này cũng được triều đình Trung Quốc trích dẫn đặc biệt như là một "hành động xảo trá" của người Nhật trong lời tuyên chiến với Nhật Bản.
Tham khảo
Thể loại:Lịch sử Triều Tiên Thể loại:Chiến tranh Nhật–Thanh Thể loại:Hoàng Hải Thể loại:Xung đột năm 1894
Đường cao tốc Dầu Giây – Liên Khương
Đường cao tốc Dầu Giây – Liên Khương (ký hiệu toàn tuyến là CT.27 ) là dự án đường cao tốc kết nối vùng Đông Nam Bộ với vùng Nam Tây Nguyên Việt Nam. Toàn bộ tuyến đường cao tốc dài khoảng 220 km, bắt đầu tại nút giao Dầu Giây, huyện Thống Nhất, tỉnh Đồng Nai và kết thúc tại chân đèo Prenn, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Đường cao tốc bao gồm đoạn Liên Khương – Prenn đã xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 2008 (đồng thời đây là đường cao tốc đầu tiên của Việt Nam) và đoạn Dầu Giây – Liên Khương đang chuẩn bị xây dựng. Đường cao tốc thuộc quy hoạch phát triển mạng lưới đường cao tốc Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn sau năm 2050.
Khi hoàn thành, đường cao tốc sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Thành phố Hồ Chí Minh đến các tỉnh Tây Nguyên, cũng như giải quyết tình trạng quá tải cho Quốc lộ 20 hiện tại.
Đường cao tốc này từng được quy hoạch từ năm 2015 đến 2021 với ký hiệu cũ là CT.14.
Đoạn Dầu Giây – Liên Khương
Đường cao tốc Dầu Giây – Liên Khương dài 200,3 km. Điểm đầu đường cao tốc nối với đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây, và điểm cuối nối với đoạn Liên Khương – Prenn tại nút giao sân bay Liên Khương. Dự án này do Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu (BVEC) làm chủ đầu tư để quản lý và thực hiện dự án. Đường cao tốc được triển khai theo ba giai đoạn:
Toàn bộ đoạn cao tốc được quy hoạch xây dựng theo tiêu chuẩn đường cao tốc loại A, vận tốc thiết kế 80–120 km/h. Dự kiến đoạn Dầu Giây – Liên Khương sẽ được khởi công vào năm 2023 và dự kiến hoàn thành vào năm 2025.
Đoạn Liên Khương – Prenn
Đường cao tốc Liên Khương – Prenn dài 19,2 km nối Cảng hàng không quốc tế Liên Khương, sân bay lớn nhất Tây Nguyên, với chân đèo Prenn, cửa ngõ thành phố Đà Lạt. Đường cao tốc được khánh thành và đưa vào sử dụng ngày 29 tháng 6 năm 2008.
Tháng 2 năm 2012, Công ty cổ phần phát triển đường cao tốc Biên Hoà - Vũng Tàu (BVEC) khởi công dự án nâng cấp tăng cường mặt đường cao tốc Liên Khương - Prenn lên cao tốc, đến ngày 30 tháng 6 năm 2013, đã thông xe từ nút giao Quốc lộ 27 đến chân đèo Prenn, đến ngày 30 tháng 9 cùng năm, đã thông xe toàn tuyến dự án này.
Lộ trình chi tiết
{| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center;" !Ký hiệu !Tên !Khoảng cách từ đầu tuyến !Kết nối !Ghi chú ! colspan="2" |Vị trí !colspan="7" style="text-align: center; background:#dff9f9;"|Kết nối trực tiếp với Đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây !style="background-color: #BFB;"|IC.1 !style="background-color: #BFB;"|IC.2 !style="background-color: #BFB;"|BR !style="background-color: #BFB;"|IC.3 !style="background-color: #BFB;"|SA !style="background-color: #BFB;"|IC.4 !style="background-color: #BFB;"|BR !style="background-color: #BFB;"|IC.5 !style="background-color: #BFB;"|SA !style="background-color: #BFB;"|IC.6 !style="background-color: #BFB;"|IC.7 !style="background-color: #BFB;"|SA !style="background-color: #BFB;"|IC.8 !style="background-color: #BFB;"|BR !style="background-color: #BFB;"|IC.9 !style="background-color: #BFB;"|IC.10 !style="background-color: #BFB;"|IC.11 !style="background-color: #BFB;"|IC.12 !style="background-color: #BFB;"|TG !style="background-color: #BFB;"|IC.13 !colspan="7"|Kết nối trực tiếp với Quốc lộ 20 (Đèo Mimosa) và Đèo Prenn (tạm đóng)
Tham khảo
Dầu Giây - Đà Lạt Thể loại:Giao thông Đồng Nai Thể loại:Giao thông Lâm Đồng
Paramecyna strandiella
Paramecyna strandiella là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paramecyna (Cerambycidae)
Ageratina sundbergii
Ageratina sundbergii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được B.L.Turner mô tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ageratina Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Eulepidotis ornatoides
Eulepidotis ornatoides là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eulepidotis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1911
Ouratea sculpta
Ouratea sculpta là một loài thực vật có hoa trong họ Ochnaceae. Loài này được (Tiegh.) Sastre mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ouratea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Erepsia steytlerae
Erepsia steytlerae là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được L.Bolus mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Liên kết ngoài
Thể loại:Erepsia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1929
Colletes platycnema
Colletes platycnema là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Snelling mô tả khoa học năm 1975.
Tham khảo
Thể loại:Colletes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1975
Renaissance Tower
nhỏ|phải|217px|The top of Renaissance Tower from the west Renaissance Tower là một tòa nhà cao tầng tại Dallas, tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Tòa nhà này được xây xong năm 1974, cao 270 m, có 56 tầng. Tòa nhà nằm ở 1201 Elm Street ở trung tâm thành phố Dallas, Texas. Đây là tòa nhà cao thư hai ở thành phố Dallas (nếu không tính mái nóc và ăng ten thì tòa nhà này cao thứ 5 ở Dallas). Tòa nhà này cao thứ 5 ở Texas và cao thứ 23 ở Hoa Kỳ. Đến năm 2008, đây là tòa nhà cao thứ 67 thế giới. Hãng thiết kế là Hellmuth, Obata and Kassabaum, và được cách tân bởi các kiến trúc sư của hãng Skidmore, Owings and Merrill năm 1986.
Tham khảo
Thể loại:Nhà chọc trời Houston
Tháng 10 năm 2021
,, ngày  năm  (UTC)
Sự kiện
4 tháng 10 - Kishida Fumio trở thành Thủ tướng Nhật Bản thứ 100
31 tháng 10 - Tổng tuyển cử Nhật Bản lần thứ 49
Tham khảo
Thể loại:Năm 2021
Áp suất nén
Trong vật lý, áp suất nén là một áp lực tác dụng trên một vật thể di chuyển qua chất lỏng, chất khí. Nó gây ra một lực kéo mạnh mẽ tác dụng lên vật thể. Áp suất nén được tính bằng:
P= \rho v^2
Trong đó P là áp suất, \rho là mật độ của chất lỏng và v là vận tốc của vật thể. Ngoài ra, vật thể có thể đứng yên và v là vận tốc của chất lỏng, ví dụ trong trường hợp gió mặt trời.
Ví dụ, một thiên thạch đi qua bầu khí quyển của Trái Đất tạo ra sóng xung kích vì không khí ở phía trước của thiên thạch bị nén nhanh chóng. Chủ yếu là do áp suất nén (chứ không phải là ma sát) làm nóng không khí rồi sau đó không khí làm nóng thiên thạch khi nó xuyên qua không khí.
Trong trường hợp của một thiên hà di chuyển thông qua đám mây khí giữa các thiên hà, áp suất nén có khả năng lấy đi rất nhiều khí liên sao của thiên hà.
Liên kết ngoài
Thể loại:Động lực học chất lưu
Ingerana tenasserimensis
Ingerana tenasserimensis là một loài ếch thuộc họ Ranidae. Loài này có ở Malaysia, Myanma, và Thái Lan. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sông ngòi, và các đồn điền. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ingerana Thể loại:Động vật lưỡng cư Malaysia Thể loại:Động vật lưỡng cư Myanmar Thể loại:Động vật lưỡng cư Thái Lan
Sân bay Oki
Sân bay Oki (隠岐空港) là một sân bay ở Dōgo, một trong các đảo trong quần đảo Oki tại tỉnh của Nhật Bản. Sân bay này tọa lạc tại Okinoshima, thị xã đông dân nhất trên quần đảo này.
Sân bay Oki là một sân bay cấp 3 Nhật Bản với đường băng dài 2000 m. Sân bay này được kết nối với Sân bay quốc tế Osaka ("Itami", ITM) và Sân bay Izumo (IZO).
Các hãng hàng không và các tuyến điểm
Hiện có các hãng hàng không sau đang hoạt động tại sân bay này:
Liên kết ngoài
Oki Oki Thể loại:Shimane Prefecture
Millettia drastica
Millettia drastica là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
D
Cheiracanthium pennuliferum
Cheiracanthium pennuliferum là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Tham khảo
Thể loại:Cheiracanthium
Eria longipes
Eria longipes là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Gagnep. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Laroche-près-Feyt
Tham khảo
Larochepresfeyt
Pleocnemia hemiteliiformis
Pleocnemia hemiteliiformis là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (Racib.) Holttum miêu tả khoa học đầu tiên năm 1951.