cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oops!... I Did It Again (bài hát)
Video ca nhạc cho "Oops!... I Did It Again" được đạo diễn bởi Nigel Dick, trong đó Spears nhảy múa và ca hát trên Sao Hỏa, nơi một nhà du hành vũ trụ đã rơi vào tình yêu với cô ấy. Trong video, cô mặc một bộ đồ cao su màu đỏ bó sát, được xem là một sự lột xác của nữ ca sĩ vào thời điểm đó. Nó đã nhận được bốn đề cử tại Giải Video âm nhạc của MTV năm 2000, nhưng không thắng giải nào. Để quảng bá bài hát, Spears đã trình diễn "Oops!... I Did It Again" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Saturday Night Live, Today, Top of the Pops và Giải Video âm nhạc của MTV năm 2000, cũng như trong ba chuyến lưu diễn trong sự nghiệp của cô, gần nhất là tại chương trình biểu diễn cư trú ở Las Vegas, Britney: Piece of Me. Ngoài ra, bài hát cũng xuất hiện trong nhiều album tổng hợp của nữ ca sĩ kể từ khi phát hành, bao gồm Greatest Hits: My Prerogative (2004), The Singles Collection (2009) và Oops! I Did It Again: The Best of Britney Spears (2012).
Hydrillodes subalbida
Hydrillodes subalbida là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hydrillodes
Kefersteinia alba
Kefersteinia alba là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Liên kết ngoài
Thể loại:Kefersteinia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1923
Amegilla rhodoscymna
Amegilla rhodoscymna là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1905.
Tham khảo
Thể loại:Amegilla Thể loại:Động vật được mô tả năm 1905
Grigory Margulis
Grigory Aleksandrovich Margulis (Григо́рий Алекса́ндрович Маргу́лис, sinh ngày 24 tháng 2 năm 1946) là một nhà toán học người Mỹ gốc Nga được biết đến với công trình nghiên cứu về các dàn trong các nhóm Lie và việc đưa ra các phương pháp của lý thuyết ergodic vào xấp xỉ diophantine. Ông đã được nhận Huy chương Fields vào năm 1978, Giải Wolf về Toán học năm 2005 và Giải thưởng Abel vào năm 2020, trở thành nhà toán học thứ năm nhận được ba giải thưởng này. Năm 1991, ông tham gia giảng dạy tại Đại học Yale, nơi ông hiện là Giáo sư Toán học Erastus L. De Forest.
Tiểu sử
Margulis sinh ra trong một gia đình người Nga gốc Do Thái Litva ở Moskva, Liên Xô.
Ông nhận bằng Tiến sĩ năm 1970 tại Đại học Tổng hợp Moskva, bắt đầu nghiên cứu lý thuyết ergodic dưới sự hướng dẫn của Yakov Sinai. Công trình ban đầu của ông với David Kazhdan đã trở thành định lý Kazhdan – Margulis, một kết quả cơ bản về các nhóm rời rạc. Định lý superrigidity của ông từ năm 1975 đã làm sáng tỏ một lĩnh vực của các giả thuyết cổ điển về đặc trưng của các nhóm số học giữa các dàn trong các nhóm Lie.
Margulis được bầu làm thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ vào năm 2001. Năm 2012, ông trở thành thành viên danh dự của Hội Toán học Hoa Kỳ.
Năm 2005, Margulis nhận được giải thưởng Wolf vì những đóng góp của ông trong lý thuyết dàn và các ứng dụng của lý thuyết ergodic, lý thuyết biểu diễn, lý thuyết số, tổ hợp và lý thuyết độ đo.
Năm 2020, Margulis nhận Giải thưởng Abel cùng với Hillel Furstenberg "vì đi tiên phong trong việc sử dụng các phương pháp từ xác suất và động lực học trong lý thuyết nhóm, lý thuyết số và tổ hợp."
Tuyên Hiến Hoàng hậu
Tuyên Hiến Hoàng Hậu (chữ Hán:宣獻皇后) là thụy hiệu của một số vị hoàng hậu được truy tôn trong lịch sử các triều đại phong kiến Trung Quốc.
Grigory Margulis
Chú thích
Thể loại:Nhà toán học Liên Xô Thể loại:Người đoạt Huy chương Fields Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Quốc gia Moskva Thể loại:Giảng viên Đại học Yale Thể loại:Người Moskva Thể loại:Sinh năm 1946 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế
Tuyên Hiến Hoàng hậu
Xem thêm
Thể loại:Thụy hiệu
Quận Đông
Quận Đông hay Khu Đông có thể chỉ:
Scotinotylus protervus
Scotinotylus protervus là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Scotinotylus. Scotinotylus protervus được Ludwig Carl Christian Koch miêu tả năm 1879.
Tham khảo
Thể loại:Scotinotylus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1879
Carduus puechii
Carduus puechii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Coste mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Liên kết ngoài
Thể loại:Carduus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912
Büğet, Çorum
Büğet là một xã thuộc thành phố Çorum, tỉnh Çorum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 567 người.
Bulbophyllum picturatum
Bulbophyllum picturatum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.
Liên kết ngoài
picturatum]]
Amasya (tỉnh)
Amasya là một tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ. Tỉnh này nằm ở bên sông Yeşil ở vùng Biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là địa danh Amaesia được nhắc đến trong sử sách thời Alexander Đại đế, là nơi sinh của nhà sử học và địa lý học Strabo. Tỉnh này có diện tích 5.731 km 2, dân số là 365.231 người, mật độ dân số là: 63 người/km². Tỉnh lỵ là thành phố Amasya, dân số tỉnh lỵ là:74.393 gười.
Bulbophyllum picturatum
Liên kết ngoài
P
Amasya (tỉnh)
Các huyện
Tỉnh này được chia thành các huyện sau (tỉnh lỵ được bôi đậm):
Calendulauda erythrochlamys
Calendulauda erythrochlamys là một loài chim trong họ Alaudidae.
Tham khảo
Thể loại:Calendulauda Thể loại:Chim Nam châu Phi Thể loại:Động vật được mô tả năm 1853
Leucoloma bifidum
Leucoloma bifidum là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Brid.) Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1827.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucoloma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1827
Rugosophysis lumawigorum
Rugosophysis lumawigorum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Rugosophysis
Aurad, Jevargi
Aurad là một làng thuộc tehsil Jevargi, huyện Gulbarga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Gulbarga (huyện)
Polygala trifurcata
Polygala trifurcata là một loài thực vật có hoa trong họ Polygalaceae. Loài này được Chodat miêu tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polygala Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1914
Kefersteinia andreettae
Liên kết ngoài
Thể loại:Kefersteinia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1989
Otsuki Ryosuke
Ryosuke Otsuki (sinh ngày 26 tháng 7 năm 1986) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Ryosuke Otsuki đã từng chơi cho Yokohama FC.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1986 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản
Clypeodytes bufo
Clypeodytes bufo là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Clypeodytes
Stereodon lepidus
Stereodon lepidus là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stereodon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
3014 Huangsushu
3014 Huangsushu (1979 TM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 10 năm 1979 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nam Kinh. Nó được mang tên Hoàng Thụ Thư, nhà thiên văn học và vật lý học Mỹ gốc Trung Quốc.
Amegilla rickae
Amegilla rickae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1951.
Tham khảo
Thể loại:Amegilla Thể loại:Động vật được mô tả năm 1951
Sơn ca huyệt hung
Sơn ca huyệt hung, tên khoa học Pinarocorys erythropygia, là một loài chim trong họ Alaudidae.
Loài chim này được tìm thấy ở miền tây và miền trung châu Phi từ Mali, Guinea và Sierra Leone đến miền đông Sudan, Nam Sudan và tây bắc Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là thảo nguyên khô.
Büğdüz, Çorum
Büğdüz là một xã thuộc thành phố Çorum, tỉnh Çorum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 544 người.
Sơn ca huyệt hung
Tham khảo
E
Réquista (tổng)
Tổng Réquista là một tổng thuộc tỉnh Aveyron trong vùng Occitanie.
Địa lý
Tổng này được tổ chức xung quanh Réquista ở quận Rodez. Độ cao khu vực này dao động từ 207 m (Réquista) đến 908 m (Durenque) với độ cao trung bình 555 m.
Các đơn vị trực thuộc
Tổng Réquista gồm 7 xã với dân số 4 982 người (điều tra dân số năm 1999, dân số không tính trùng)
Liên kết ngoài
Réquista
Paranataelia orotavae
Paranataelia orotavae là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paranataelia
Pouteria latianthera
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Brasil latianthera
Heringen, Nordhausen
Heringen (cũng viết: Heringen/Helme để phân biệt với Heringen ở Hessen) là một thị xã ở huyện huyện Nordhausen, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Heringen, Nordhausen có diện tích 20,96 km². Đô thị này tọa lạc bên sông Helme, 8 km về phía đông nam của Nordhausen.
nhỏ|300px|trái|Schloss Heringen (2015)
Blepharis espinosa
Blepharis espinosa là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Phillips mô tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Leucoloma biplicatum
Leucoloma biplicatum là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Hampe) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1880.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucoloma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1880
Trung bình điều hòa
Trung bình điều hòa (trong toán học) hay Số bình quân điều hòa (trong thống kê), là một trong ba trung bình Pythagoras, hai trung bình kia là trung bình nhân và trung bình cộng.
Định nghĩa
Trung bình điều hòa của n số thực khác không x1, x2,..., xn là:
Trung bình điều hòa chính là một dạng trung bình cộng có hệ số, trong đó các hệ số là, ,... và do đó trung bình cộng có hệ số này là:
Tham khảo
Thể loại:Số bình quân
Scotinotylus provincialis
Loài này thuộc chi Scotinotylus. Scotinotylus provincialis được J. Denis miêu tả năm 1949.
Tham khảo
Thể loại:Scotinotylus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1949
Bulbophyllum pidacanthum
Bulbophyllum pidacanthum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.
Tham khảo
pidacanthum]]
P
Oxytropis podlechii
Oxytropis podlechii là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Vassilcz. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
P
Artemovsk (huyện)
Huyện Artemovsk (? райо́н) là một huyện hành chính tự quản (raion), của Tỉnh Sverdlovsk, Nga. Huyện có diện tích 1896 kilômét vuông. Trung tâm của huyện đóng ở Artemovsk.
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Tỉnh Sverdlovsk Thể loại:Huyện của Nga
Velký Bor
Velký Bor là một làng thuộc huyện Klatovy, vùng Plzeňský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Klatovy Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Neustadt/Harz
Neustadt/Harz là một đô thị ở huyện Nordhausen, trong bang Thüringen, Đức. Đô thị Neustadt/Harz có diện tích 11,46 km².
Ağrı (tỉnh)
Các huyện
Tỉnh này được chia thành các huyện sau (tỉnh lỵ được bôi đậm):
Polygala tuberculata
Polygala tuberculata là một loài thực vật có hoa trong họ Polygalaceae. Loài này được Chodat miêu tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polygala Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1893
Suối nước khoáng Bang
Suối nước khoáng Bang là một khu suối khoáng nóng ở xã Ngân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Nước khoáng ở đây có nhiệt độ cao đủ nóng để luộc chín trứng. Hiện nay Công ty nước khoáng Bang đang khai thác nước khoáng ở đây đóng chai giải khát và cũng xây dựng một khu nghỉ dưỡng ở đây cho những du khách tắm nước khoáng chữa một số bệnh ngoài da, thần kinh cũng như thấp khớp. Cùng với các địa điểm du lịch khác như Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, Bãi biển Đá Nhảy, Bãi biển Nhật Lệ, suối nước khoáng Bang là một tuyến điểm du lịch quan trọng của tỉnh Quảng Bình.
Đặc điểm nước khoáng
Suối nước khoáng Bang có khoảng 200 lỗ phun lớn, nhỏ với tổng lưu lượng ổn định khoảng 15-19 lít/s. Nhiệt độ của nước khoáng tại bể thu hồi là 99 độ C. nhiệt độ nước khoáng ở bề mặt bể gom đang sôi là 102độ C nhiệt độ nước khoáng ở độ sâu 5,0 m là 103 độ C. Tổng chất rắn hòa tan (TDS) trong nguồn nước khoáng Bang khoảng từ 550 – 570 mg/lít với pH của nước khoáng nguồn khoảng từ 8,5 - 8,7. Nước khoáng Bang thuộc loại nước khoáng Natri bicacbonat.
Liên kết ngoài
Thể loại:Du lịch Quảng Bình Thể loại:Suối tại Việt Nam Thể loại:Suối nước nóng Thể loại:Địa chất Việt Nam
Iosif Vissarionovich Stalin
Iosif Vissarionovich Stalin (tên khai sinh: Ioseb Besarionis dze Jughashvili; 18 tháng 12 1878 – 5 tháng 3 năm 1953) là một chính khách, nhà lý luận chính trị và nhà cách mạng người Gruzia. Ông giữ chức Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô từ năm 1922 đến năm 1952 và chức Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô từ năm 1941 đến năm 1953. Về ý thức hệ chính trị, ông là người tin tưởng vào các diễn giải của Lenin đối với chủ nghĩa Marx; dòng lý thuyết mà về sau được ông chuẩn hóa thành chủ nghĩa Marx-Lenin.
Stalin sinh thành trong một gia đình dân tộc Gruzia bần cùng ở thị trấn Gori, tỉnh Tiflis thuộc Đế quốc Nga (nay là Gruzia). Năm 1901, ông tham gia Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga Marxist và trở thành biên tập viên của tờ Pravda. Trong khoảng thời gian này, ông tài trợ hoạt động của cánh Bolshevik do V. I. Lenin dẫn đầu bằng nhiều thủ đoạn như: trộm cướp nhà băng Đế quốc Nga, bắt cóc tống tiền quý tộc và bảo kê thu tiền các khu mỏ tư bản. Liên tục bị chính quyền bắt giữ, ông đã dành nhiều năm tháng đày đọa ở Siberia. Sau sự thành công của Cách mạng Tháng Mười và sự thành lập của chính phủ độc đảng dưới quyền Đảng Cộng sản Liên Xô vào năm 1917, Stalin được bổ nhiệm làm ủy viên Bộ Chính trị. Ông phục vụ Hồng quân trong cuộc Nội chiến Nga và giám sát hiệp ước thành lập Liên Xô vào năm 1922. Sau khi Lenin qua đời, Stalin vươn lên nắm quyền và áp đặt "chủ nghĩa xã hội trong một quốc gia" làm hạt nhân chủ thuyết của Đảng Cộng sản Liên Xô. Nhờ các Kế hoạch 5 năm do ông chủ trương, đất nước Liên Xô đã thực hiện tập thể hóa nông nghiệp và công nghiệp hóa nhanh chóng, tạo nên một nền kinh tế tập trung do nhà nước hoạch định. Tuy nhiên, sự gián đoạn nghiêm trọng đối với chuỗi cung cấp thực phẩm đã gây ra nạn đói 1930–1933 ở Liên Xô. Nhằm diệt trừ "kẻ thù của giai cấp công nhân", Stalin đã tiến hành Đại thanh trừng, theo đó khoảng một triệu người đã bị bắt tới các trại lao động khổ sai gọi là Gulag, và ít nhất 700.000 người đã bị xử tử từ năm 1936 đến năm 1938.
Stalin truyền bá chủ nghĩa Marx–Lenin thông qua Quốc tế Cộng sản và hỗ trợ các phong trào chống phát xít ở Châu Âu hồi những năm 1930, điển hình là Nội chiến Tây Ban Nha. Năm 1939, chế độ của ông ký kết hiệp ước không xâm phạm với Đức Quốc xã, đặt tiền đề cho cuộc xâm lược Ba Lan sau đó. Năm 1941, Đức bãi bỏ hiệp ước và tiến hành xâm lược Liên Xô, khiến Stalin đành gia nhập Khối Đồng minh với tư cách là một trong ba lãnh đạo lớn của khối này. Tuy thất bại trong giai đoạn đầu, Hồng quân Xô viết đã dần đánh lui cuộc tiến công của quân Đức và chiếm đóng Berlin vào năm 1945, chấm dứt Thế chiến II ở Châu Âu. Liên Xô đã sáp nhập các nước Baltic, Bessarabia và Bắc Bukovina trong cuộc chiến, hơn nữa đã giúp thành lập các chính phủ ủng hộ họ ở Đông-Trung Âu và một phần Đông Á. Với sự khép lại của Thế chiến II, Liên Xô và Hoa Kỳ trở thành hai siêu cường toàn cầu và tiến vào thời kỳ căng thẳng mới gọi là Chiến tranh Lạnh. Thời hậu chiến, Stalin điều hành công cuộc tái thiết Liên Xô và ủy nhiệm dự án phát triển bom hạt nhân vào năm 1949. Trong thời gian này, Liên Xô trải qua nạn đói lớn thứ hai và một chiến dịch bài Do Thái với cao trào là sự kiện Mưu đồ Bác sĩ. Sau khi Stalin qua đời vào năm 1953, nhà lãnh đạo mới của Liên Xô, Nikita Khrushchev, đã ngay lập tức tố cáo chế độ cũ của người tiền nhiệm và khơi mào chính sách phi Stalin hóa mọi mặt đời sống xã hội Liên Xô.
Stalin được công nhận là một trong những nhân vật lịch sử cực kỳ quan trọng của thế kỷ 20. Ông là đối tượng của sự sùng bái cá nhân trong phong trào Marx-Lenin quốc tế, được tôn vinh là vị lãnh tụ xã hội chủ nghĩa đứng về phía nhân dân lao động. Kể từ khi Liên Xô giải thể vào năm 1991, Stalin vẫn giữ được tiếng tăm ở Nga và Gruzia, vì nhân dân hai nơi đó xem ông như người có công dẫn dắt Liên Xô đánh thắng phát-xít và đưa họ lên vị thế siêu cường. Dù vậy, chính quyền đời Stalin thường bị chỉ trích là toàn trị, và bản thân Stalin cũng đã bị phê phán vì thực hiện nhiều chính sách tàn nhẫn như: áp bức chính trị, thanh lọc sắc tộc, trục xuất quy mô lớn, xử tử hàng loạt, và trưng thu lương thực dẫn đến nạn đói nghiêm trọng.
Tuổi thơ và thiếu thời: 1878–1899
Stalin chào đời tại thị trấn Gori, Gruzia; bấy giờ là Tỉnh Tiflis thuộc Đế quốc Nga, ngôi nhà chung của các dân tộc Gruzia, Azerbaijan, Armenia, Nga, và Do Thái. Ông sinh ngày 18 tháng 12 1878, và được rửa tội vào ngày 29 tháng 12 cùng năm. Tên khai sinh của ông là Ioseb Besarionis dze Jughashvili, hồi nhỏ còn được đặt biệt danh là "Soso", cách gọi yêu cái tên "Ioseb". Cha ông tên là Besarion Jughashvili, còn mẹ ông tên là Ekaterine Geladze. Stalin là người con duy nhất của cặp vợ chồng Geladze sống sót qua tuổi sơ sinh.
Besarion là thợ vá giày làm thuê cho một nhà xưởng. Ban đầu thu nhập của ông khá khẩm song về sau sa sút, khiến gia đình rơi vào cảnh éo le. Besarion trở nên nghiện rượu, quay ra đánh đập vợ con. Stalin và mẹ Ekaterine bỏ nhà ra đi vào năm 1883, phiêu bạt đó đây, chuyển nơi sống tận 9 lần trong vòng một thập kỷ tới. Năm 1886, họ ở nhờ nhà người bạn là Cha Christopher Charkviani. Ekaterine làm nghề giúp việc nhà để kiếm sống và mong muốn cho con trai đi học. Tháng 9 năm 1888, Stalin được nhận vào trường Giáo hội Chính thống Gori, nhờ sự giúp đỡ của Charkviani. Tuy hay ẩu đả với đồng lứa, Stalin học rất giỏi, bộc lộ năng khiếu vẽ vời và kịch nghệ, biết tự viết thơ, và thích hát bè cùng các bạn. Stalin từng có nhiều vấn đề về sức khỏe: Trận đậu mùa năm 1884 lưu lại trên mặt ông một vết sẹo; năm 12 tuổi thì bị đâm trọng thương bởi một cỗ xe ngựa phaeton, đây có lẽ là lí do tại sao tay trái ông thường bị tê liệt suốt đời.
Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga: 1899–1904
thumb|upright=0.8|left|Ảnh cảnh sát chụp Stalin khi ông 23 tuổi, năm 1902 Tháng 10 năm 1899, Stalin làm việc cho đài khí tượng Tiflis. Do khối lượng công việc không nhiều, ông dành thời gian rảnh cho các hoạt động cách mạng. Stalin thu hút một nhóm những người ủng hộ qua các lớp dạy lý thuyết xã hội chủ nghĩa của ông, bí mật chủ trì một cuộc họp công nhân vào ngày 1 tháng 5 năm 1900, và thuyết phục họ tổ chức biểu tình đình công. Tới thời điểm này, cục cảnh sát mật Okhrana đã biết đến các hoạt động của Stalin trong hội nhóm cách mạng ở Tiflis. Họ dự định bắt giữ Stalin vào tháng 3 năm 1901, song ông tẩu thoát kịp thời, lẩn trốn và sống qua ngày nhờ khoản tiền do người thân chu cấp. Phải sống lẩn lút, ông giúp đỡ để lên kế hoạch cho một cuộc biểu tình công nhân vào ngày 1 tháng 5 năm 1901, với sự tham gia của tầm 3.000 người, đụng độ với lực lượng trị an của triều đình. Ông liên tiếp tránh né được sự lùng sục gắt gao của chính quyền bằng cách dùng tên giả và tạm trú ở nhiều căn hộ khác nhau. Tháng 11 năm 1901, ông được bầu vào Ủy ban Tiflis của Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga (RSDRP), một chính đảng Marxist thành lập vào năm 1898.
Tháng đó Stalin lữ hành tới cảng thị Batum. Luận điệu chủ chiến của ông đã gây chia rẽ nội bộ những người Marxist ở thành phố, một số nghi ngờ rằng ông là điệp viên hai mang của chính quyền Sa hoàng. Ông tìm được một công việc tại nhà kho tinh luyện Rothschild, nơi ông đồng tổ chức hai cuộc đình công lớn. Sau khi các thủ lĩnh công nhân bị bắt, ông tổ chức một cuộc biểu tình quần chúng, đột nhập vào nhà ngục địa phương; quân lính xả súng vào đám đông biểu tình, khiến 13 người thiệt mạng. Stalin tổ chức một cuộc biểu tình nữa vào ngày tang lễ của họ, trước khi bị bắt giam vào tháng 4 năm 1902. Ban đầu bị tạm giam ở Nhà tù Batumi, sau đó chuyển sang Nhà tù Kutaisi, rồi vào giữa năm 1903 bị kết án 3 năm tù đày ở Siberi.
Stalin rời Batum vào tháng 10, bị thuyên chuyển tới thị trấn Novaya Uda ở Siberi cuối tháng 11 năm 1903. Tại đây, ông sống trong một căn nhà nông dân hai phòng, ngủ trong phòng trữ lương thực. Ông từng hai lần định tẩu thoát: Lần đầu, ông chạy tới được Balagansk song phải quay lại vì bỏng lạnh; lần thứ hai, vào tháng 1 năm 1904, thành công và tới được Tiflis. Tại đây, ông cùng Philip Makharadze chủ bút tờ báo Marxist Gruzia Proletariatis Brdzola ("Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản"). Ông kêu gọi phong trào Marxist Gruzia mạnh dạn tách khỏi phong trào Marxist Nga; điều này đã khiến một số đảng viên RSDRP cáo buộc ông là có thái độ dân tộc đi ngược lại chủ nghĩa Marxist quốc tế, đồng thời kiến nghị khai trừ ông khỏi Đảng. Stalin rốt cuộc phải rút lại lời kêu gọi của mình. Trong những năm tháng ông đi đày ải, RSDRP đã rạn nứt thành hai bè phái là "Bolshevik" của Vladimir Lenin và "Menshevik" của Julius Martov. Stalin bất đồng với nhiều thành viên Menshevik ở Gruzia nên ngả theo phái Bolshevik. Mặc dù tồn tại một bản doanh Bolshevik do Stalin thành lập tại thành phố mỏ Chiatura, phái này vẫn chỉ là lực lượng thiểu số trong địa bàn Gruzia có phần đông là phe Menshevik.
Cách mạng 1905 và hệ quả: 1905–1912
Tháng 7 năm 1906, Stalin kết hôn với Kato Svanidze tại một nhà thờ Chính thống giáo ở Senaki. Tháng 3 năm 1907, bà sinh cho ông một người con trai, đặt tên là Yakov. Bấy giờ — theo nhà sử học Robert Service — Stalin đã xây dựng tên tuổi cho mình là "người Bolshevik tiên phong của Gruzia". Ông dự Đại hội RSDRP lần thứ năm, được tổ chức tại Nhà thờ Brotherhood ở London từ tháng 5 đến tháng 6 năm 1907. Trở về Tiflis, Stalin vạch kế hoạch cướp tiền của Ngân hàng Đế quốc vào tháng 6 năm 1907. Băng nhóm của ông đánh chặn thành công một đoàn hộ tống chờ tiền đi qua Quảng trường Erivansky bằng súng và bom tự chế. Khoảng 40 người thiệt mạng trong vụ cướp, song tất cả các thành viên của băng nhóm đều chạy thoát. Sau phi vụ đó, Stalin chuyển tới sống ở Baku cùng vợ và con trai. Tại đây, phái Menshevik đối mặt với Stalin về vụ tai tiếng, đồng thời đầu phiếu để khai trừ ông khỏi RSDRP, song Stalin phớt lờ họ.
thumb|right|Thẻ ghi chép Stalin trong hồ sơ của cục cảnh sát mật Sa hoàng Okhrana vào năm 1911 Stalin đảm bảo phe Bolshevik chiếm được thế thượng phong trong nhánh RSDRP ở Baku, đồng thời biên tập hai tờ báo Bolshevik là Bakinsky Proletary và Gudok ("Tiếng huýt"). Tháng 8 năm 1907, ông tham dự Đại hội lần 7 của Đệ nhị Quốc tế — một tổ chức chính trị theo chủ nghĩa xã hội — ở Stuttgart, Đức. Tháng 11 năm 1907, vợ của Stalin qua đời vì sốt typhus, khiến ông đành giao phó con trai cho nhà ngoại nuôi ở Tiflis. Tại Baku, ông tái hợp băng nhóm tội phạm Trang phục. Họ tiếp tục đánh chặn phiến quân Chernosotentsy nhờ nguồn quỹ gây dựng bằng các thủ đoạn như bảo kê, rửa tiền, và trộm cướp. Họ cũng bắt giữ nhiều con em quý tộc nhà giàu làm con tin để tống tiền. Đầu năm 1908, Stalin lữ hành đến Geneva ở Thụy Sĩ để gặp Lenin và nhà lí thuyết Marxist người Nga nổi tiếng Georgi Plekhanov — vị này không có thiện cảm đối với Stalin.
Tháng 3 năm 1908, Stalin bị bắt tạm giam tại Nhà tù Bailov ở Baku. Ông trở thành thủ lĩnh của những người Bolshevik bị cầm tù, tổ chức các hội nhóm thảo luận, và ra lệnh giết những kẻ tình nghi tố giác. Ông bị kết án hai năm đày ải ở Solvychegodsk, Tỉnh Vologda, tới đó vào tháng 2 năm 1909. Tháng 6 cùng năm, ông trốn thoát khỏi ngôi làng, cải trang thành phụ nữ và chạy tới Kotlas, rồi từ đó đi Sankt-Peterburg. Tháng 3 năm 1910, ông lại bị bắt và giải về Solvychegodsk. Ở đây, ông nảy sinh tình cảm với bà chủ đất Maria Kuzakova — người đã sinh đứa con trai thứ hai cho Stalin tên là Konstantin. Tháng 6 năm 1911, Stalin được phép chuyển tới Vologda, ở trong vòng hai tháng. Tại đây, ông nảy sinh mối tình với Pelageya Onufrieva. Ông trốn đi Sankt-Peterburg, nhưng lại bị bắt vào tháng 9 năm 1911, lần này án lưu đày bị gia hạn thêm ba năm tại Vologda.
Ủy ban Trung ương Đảng và tờ Pravda: 1912–1917
thumb|right|Số đầu tiên của [[Pravda, báo chính trị Bolshevik do Stalin biên tập]]
Tháng 1 năm 1912, những người Bolshevik tiến hành bầu cử Ủy ban chấp hành Trung ương Đảng tại Hội nghị Prague. Ít lâu sau, Lenin và Grigory Zinoviev quyết định trao cho Stalin một ghế trong ủy ban. Vẫn trú ở Vologda, Stalin đồng ý và giữ vị trí đó đến cuối đời. Lenin tin tưởng Stalin vì lẽ, với tư cách là người dân tộc Gruzia, Stalin có thể vận động các dân tộc thiểu số khác ủng hộ Bolshevik. Tháng 2 năm 1912, Stalin trốn tới Sankt-Peterburg lần nữa. Tại đây, ông chịu trách nhiệm chuyển đối tuần báo Bolshevik Zvezda ("Tinh tú") thành nhật báo Pravda ("Sự thật"), chính thức ấn hành vào tháng 4 năm 1912. Vai trò biên tập viên của Stalin được giữ kín.
Tháng 5 năm 1912, ông lại bị bắt và tống giam tại Nhà tù Shpalerhy, lần này lĩnh án ba năm đày ải ở Siberia. Tháng 7 cùng năm, ông đặt chân đến ngôi làng hẻo lánh Narym, ở đó cùng nhà cách mạng Bolshevik Yakov Sverdlov. Hai tháng sau, Stalin và Sverdlov đào tẩu tới Sankt-Peterburg. Trong khoảng thời gian ngắn quay lại Tiflis sau đó, Stalin và băng nhóm Trang phục đã mai phục một toa xe chở thư, nhưng hầu hết thành viên của băng này — trừ Stalin — bị chính quyền vây bắt. Stalin trở về Sankt-Peterburg, tiếp tục biên tập và viết bài đăng trên tờ Pravda.
thumb|left|upright=0.8|Stalin năm 1915 Sau cuộc bầu cử Duma tháng 10 năm 1912, trong đó sáu đảng viên Bolshevik và sáu đảng viên Menshevik trúng cử, Stalin đã viết các bài báo kêu gọi sư hòa giải giữa hai phái Marxist, khiến Lenin phật lòng. Cuối năm 1912, Stalin hai lần qua Áo-Hung để gặp Lenin ở Kraków, rốt cuộc quy thuận sự phản đối của Lenin với phái Menshevik. Tháng 1 năm 1913, Stalin đi Viên, nhằm tìm kiếm lời giải cho 'vấn đề dân tộc', thiểu số hoặc đa số, trong Đế quốc Nga. Lenin khuyến khích Stalin viết một bài luận về chủ đề này để lôi kéo các dân tộc muốn độc lập về phía Bolshevik, đồng thời cũng hy vọng sau đó họ sẽ liên minh với nước Nga do Bolshevik kiểm soát.
Bài viết Chủ nghĩa Marx và Vấn đề Dân tộc của Stalin lần đầu tiên được đăng trên số tháng Ba, tháng Tư, và tháng Năm năm 1913 trên tạp chí Prosveshcheniye của Bolshevik; rất được Lenin ưng thuận. Theo nhà nghiên cứu Montefiore, đây là "công trình nổi tiếng nhất của Stalin". Ông xuất bản nó dưới bí danh "K. Stalin", cái tên mà đã được sử dụng từ năm 1912, gốc là từ "thép" (stal) trong tiếng Nga. Vì vậy, biệt danh này có thể được dịch nôm na là "người thép". Stalin có lẽ đã bắt chước cách dùng bí danh của Lenin, và lấy đây làm tên riêng suốt phần đời còn lại.
Tháng 2 năm 1913, Stalin bị bắt ở Sankt-Peterburg, lần này lĩnh bốn năm đày ải ở Turukhansk hẻo lánh thuộc Siberia, nơi mà việc trốn chạy sẽ rất khó thành công. Vào tháng 8, ông đặt chân đến ngôi làng Monastyrskoe, tuy nhiên sau sáu tuần lưu trú thì bị chuyển tới Kostino. Tháng 3 năm 1914, quan ngại về cơ hội tẩu thoát của các phạm nhân, chính quyền đã áp giải Stalin sang thôn Kureika, tọa lạc gần mép Vòng Bắc Cực. Tại đây, Stalin có mối tình với Lidia Pereprygina, khi đó mới 14 tuổi, tức là nằm trong tuổi cập kê hồi ấy. Theo nhà nghiên cứu Montefiore, vào khoảng tầm tháng 12 năm 1914, họ sinh một đứa con nhỏ song nó bị chết non, và sinh một đứa nữa, đặt tên là Alexander, vào tháng 4 năm 1917.
Tại Kureika, Stalin chung sống với các tộc thổ dân người Tungus và người Ostyak, dành phần lớn thời gian câu cá.
Cách mạng Nga: 1917
Trong lúc Stalin thụ án phát lưu, Nga bước vào Thế chiến thứ nhất. Tháng 10 năm 1916, Stalin và nhiều đảng viên Bolshevik lưu đày khác bị gọi tòng quân, được thuyên chuyển đến Monastyrskoe. Họ dừng chân ở Krasnoyarsk vào tháng 2 năm 1917, nơi Stalin được miễn quân dịch vì cánh tay tàn tật của ông. Do không muốn trải qua bốn tháng tù đày nữa, ông xin phép được hoàn thành quân vụ tại Achinsk. Cách mạng Tháng Hai khơi mào khi Stalin ở đây; nhân dân Nga đứng lên khởi nghĩa ở Petrograd — tên mới của Sankt-Peterburg — khiến Sa hoàng Nicholas II phải hoảng hốt thoái vị để tránh bị lật đổ bạo lực. Đế quốc Nga giờ đây trở thành một nền cộng hòa trên thực tế, được điều hành bởi Chính phủ Lâm thời Nga theo chủ nghĩa tự do tư sản (liberal). Trong bầu không khí hân hoan phấn khởi, Stalin đã bắt tàu hỏa đi Petrograd vào tháng 3. Tại đây, Stalin và cộng sự Bolshevik Lev Kamenev lấy lại quyền kiểm soát tờ Pravda, và Stalin được bổ nhiệm làm đại biểu của Bolshevik trong Ủy ban Chấp hành Xô viết Petrograd, một hội đồng công nhân khá quyền uy của thành phố. Tháng 4 cùng năm, Stalin là người nhận được nhiều phiếu tín nhiệm thứ ba trong cuộc bầu cử cho vị trí trong Ủy ban Chấp hành Trung ương Bolshevik; Lenin đứng thứ nhất và Zinoviev thứ hai. Điều này minh chứng cho vị thế cao cấp của Stalin trong nội bộ Đảng lúc bấy giờ.
Stalin tham gia tổ chức cuộc biểu tình vũ trang của những người ủng hộ Bolshevik vào tháng 7 năm 1917 ở Petrograd. Sau khi sự biến này bị dập tắt, Chính phủ Lâm thời đã phát lệnh truy bức và đàn áp phái Bolshevik. Vào đêm xảy ra vụ bố ráp trụ sở Pravda, Stalin đã kịp thời đưa Lenin trốn khỏi văn phòng, sau đó di chuyển lén nhà lãnh đạo Bolshevik từ nhà an toàn này sang nhà an toàn khác ở Petrograd, bảo đảm đường máu tới Razliv cho ông. Với sự vắng mặt của Lenin, Stalin tiếp tục biên soạn tờ Pravda và giữ vai trò thay quyền lãnh đạo Bolshevik, giám sát Đại hội lần sáu được tổ chức chui của Đảng. Lenin bắt đầu kêu gọi những người Bolshevik tiếm quyền bằng cách lật đổ Chính phủ Lâm thời Nga. Stalin và đồng sự cấp cao Leon Trotsky đều ủng hộ lời hiệu triệu của Lenin, song họ vấp phải phản đối từ phía Kamenev và nhiều đảng viên khác. Lenin trở về Petrograd và thuyết phục tổ chức đảo chính tại cuộc họp của Ban Chấp hành Trung ương vào ngày 10 tháng 10.
Ngày 24 tháng 10, cảnh sát bất ngờ khám xét các văn phòng báo chí của Bolshevik, đập phá trang thiết bị và máy in; Stalin cứu vớt được một số đồ đạc để tiếp tục viết lách. Sớm ngày 25 tháng 10, Stalin cùng Lenin dự cuộc họp chốt của Ban Chấp hành Trung ương tại Viện Smolny, trụ sở điều hành cuộc Cách mạng Tháng Mười. Dân quân Bolshevik nhanh chóng nắm quyền kiểm soát các trạm điện, bưu cục, nhà băng, tổng đài điện thoại và các cây cầu ở Petrograd. Tàu tuần tiễu Rạng Đông, do Bolshevik kiểm soát, bắn phát pháo lệnh vào Cung điện Mùa đông; các đại biểu Chính phủ Lâm thời ra mặt đầu hàng và bị bắt giữ. Mặc dù được giao trách nhiệm họp bàn với các đại biểu Bolshevik tại Đại hội Xô viết Toàn Nga lần hai về tình hình chính sự, vai trò của Stalin trong Cách mạng Tháng Mười không quá nổi bật. Trotsky và các đối thủ Bolshevik khác của Stalin lấy đây là bằng chứng để xem nhẹ đóng góp của Stalin trong cuộc đảo chính, song giới sử gia hậu thế bác bỏ điều này. Theo nhà sử học Oleg Khlevniuk, Stalin "giữ một vai trò quan trọng [trong Cách mạng Tháng Mười]... với tư cách là đảng viên Bolshevik cao cấp, ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, và chủ biên tờ Pravda"; nhà sử học Stephen Kotkin cũng công nhận Stalin đã có nhiều đóng góp lớn lao dẫn tới cuộc đảo chính.
Củng cố quyền lực: 1917–1918
thumb|upright=0.8|left|Stalin năm 1917, khi phục vụ trong [[Hội đồng Dân ủy Nga Xô]] Ngày 26 tháng 10 năm 1917, Lenin trở thành chủ tịch Hội đồng Dân ủy Nga Xô ("Sovnarkom"). Stalin ủng hộ quyết định của Lenin, không liên minh với phái Menshevik và Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa, song họ vẫn nhượng bộ một số vị trí cho Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa Tả khuynh. Stalin bấy giờ là một trong tứ trụ của chính phủ mới, bên cạnh Lenin, Trotsky, và Sverdlov; trong bốn người này, Sverdlov thường xuyên vắng mặt và qua đời vào tháng 3 năm 1919. Văn phòng của Stalin ở gần nơi làm việc của Lenin bên trong Viện Smolny; chỉ riêng ông và Trotsky có quyền ra vào phòng đọc của vị lãnh tụ mà không cần hẹn trước. Mặc dù ít tiếng tăm hơn Lenin hoặc Trotsky, ảnh hưởng của Stalin bên trong Đảng Bolshevik đang từ từ được củng cố. Ông cùng Lenin ký các sắc lệnh đóng cửa các tờ báo thù địch chính quyền cách mạng, và cùng Sverdlov chủ trì phiên họp của ủy ban tạo lập hiến pháp mới cho Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga. Ông nhiệt tình ủng hộ quyết định thành lập Cheka của Lenin, cũng như chiến dịch Khủng bố Đỏ do ủy ban mới này chịu trách nhiệm; viện dẫn rằng bạo lực nhà nước đã phục vụ đắc lực cho chính quyền tư bản, nên cũng sẽ tỏ ra hữu hiệu nếu được vận dụng bởi chính quyền Xô viết. Không giống như các đảng viên Bolshevik cao cấp khác như Kamenev và Nikolai Bukharin, Stalin chưa bao giờ e ngại trước sự lớn mạnh của Cheka và sự lan rộng của cuộc Khủng bố Đỏ.
thumb|right|[[Điện Kremli ở Moskva, nơi ở và làm việc của Stalin từ năm 1918]] Sau khi nghỉ việc Pravda, Stalin được bổ nhiệm làm Dân ủy phụ trách Vấn đề Dân tộc. Ông chọn Nadezhda Alliluyeva làm thư ký riêng và cưới bà vào một thời điểm sau đó. Tháng 11 năm 1917, Stalin ký duyệt Sắc lệnh Dân tộc, trao quyền được ly khai và tự quyết cho các dân tộc thiểu số trong Đế quốc Nga. Mục đích của Sắc lệnh chủ yếu mang tính chiến lược; những người Bolshevik muốn sự ủng hộ của các dân tộc thiểu số song vẫn hy vọng họ không thực sự muốn độc lập lãnh thổ. Tháng đó, ông lữ hành tới Helsinki để trò chuyện với Đảng Dân chủ Xã hội Phần Lan, chấp nhận yêu sách độc lập của Phần Lan vào tháng 12. Ban ngành của ông cung cấp kinh phí để thành lập các cơ sở in ấn và trường học sử dụng thổ ngữ thiểu số. Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa cáo buộc các đàm phán của Stalin về liên bang và tự quyết dân tộc là bình phong cho các chính sách đế quốc chủ nghĩa và chuyên quyền của Sovnarkom.
Vì sự tiếp diễn của Thế chiến thứ nhất, theo đó Nga vẫn đang gồng mình chống Đức và Áo-Hung, chính phủ của Lenin di chuyển từ Petrograd tới Moskva vào tháng 3 năm 1918. Stalin, Trotsky, Sverdlov, và Lenin chuyển tới sống và làm việc ở Điện Kremli. Stalin ủng hộ ý kiến hòa hoãn với Liên minh Trung tâm của Lenin bằng cách đánh đổi một phần lãnh thổ. Stalin cho rằng điều này là cần thiết vì — không như Lenin — ông cảm thấy một cuộc cách mạng vô sản ở Châu Âu chưa kề cận. Lenin thuyết phục các đảng viên Bolshevik cao cấp chấp thuận ý kiến của ông, dẫn đến việc ký kết Hiệp ước Brest-Litovsk vào tháng 3 năm 1918. Việc nhượng đất cho Liên minh Trung tâm đã khiến dân tình Nga rất phẫn nộ; Đảng Cách mạng Xã hội chủ nghĩa Tả khuynh rút khỏi chính phủ sau sự kiện này. Đảng RSDRP sau đó được đổi tên thành Đảng Cộng sản Nga.
Chỉ huy quân đội: 1918–1921
thumb|left|Stalin thị sát trận địa chiến hào ở Tsaritsyn. Tranh vẽ của [[Mitrofan Grekov khoảng năm 1934]] Sau Cách mạng Tháng Mười, các quân đội tả khuynh lẫn hữu khuynh dấy binh chống chính quyền mới, khơi mào cuộc Nội chiến Nga. Nhằm đảm bảo chuỗi cung thực phẩm, vào tháng 5 năm 1918, Sovnarkom cử Stalin tới Tsaritsyn để trông coi việc thu mua lương thực ở miền nam nước Nga. Nóng lòng muốn chứng tỏ tư chất chỉ huy, ông liền nắm quyền điều hành chiến dịch của đạo Hồng quân tại đây, ngoài ra còn kết thân với hai chiến hữu là Kliment Voroshilov và Semyon Budyonny. Vì tin rằng mình có lợi thế quân số, Stalin áp dụng chiến thuật biển người để xuyên thủng hàng ngũ của phe Bạch Vệ chống-Bolshevik ở Tsaritsyn, gây tổn thất nhân mạng không đáng có. Ngoài ra, ông cũng chỉ huy một chi nhánh Cheka địa phương, ủy quyền cho họ hành quyết những người bị tình nghi là phản cách mạng, đôi khi không cần qua xét xử. Trái với quy định của chính phủ, ông cho phép Cheka thanh trừng quân đội và các cơ quan phụ trách thực phẩm của chuyên viên địa phương thuộc tầng lớp trung lưu. Sự lạm dụng chiến dịch khủng bố của Stalin vượt trên mức hạn định của các lãnh đạo Bolshevik; chẳng hạn, ông từng hạ lệnh cho đốt làng mạc để nông dân tuân thủ giao nộp lương thảo.
Tháng 12 năm 1918, Stalin được cử tới Perm để điều tra xem tại sao lực lượng Bạch vệ của Alexander Kolchak có thể càn quét căn cứ Hồng quân ở đó. Ông về Moskva khoảng giữa tháng 1 và tháng 3 năm 1919, rồi được điều sang Mặt trận Tây tại Petrograd. Khi binh lính của Trung đoàn Hồng quân 3 đào ngũ, ông đã ra lệnh xử tử nhiều kẻ để làm gương. Vào tháng 12, ông quay lại Mặt trận Nam. Trong thời chiến, ông đã chứng tỏ bản thân đối với Ủy ban Chấp hành Trung ương Đảng, phô diễn tinh thần quyết đoán, ý chí quyết tâm, và sẵn lòng lãnh trách nhiệm trong các tình huống xung đột. Tuy nhiên, ông hay bất tuân mệnh lệnh và liên tục dọa từ chức khi bị mất thể diện. Ông bị chỉ trích công khai bởi Lenin tại Đại hội Đảng lần 8 vì vận dụng chiến thuật không hợp lý, gây thiệt hại nhân mạng không đáng có. Dù vậy, chính phủ vẫn trao tặng ông Huân chương Cờ đỏ vì sự tận tâm trong Nội chiến vào tháng 11 năm 1919.
thumb|upright=0.8|right|Stalin năm 1920 Tiếp nối các giao tranh trước đó giữa Ba Lan và Nga, chiến tranh Ba Lan – Xô viết bùng nổ vào năm 1920, mở màn với sự kiện quân Ba Lan xâm lược Ukraina và chiếm đóng Kiev vào ngày 7 tháng 5. Ngày 26 tháng 5, Stalin được điều tới Ukraina ở Mặt trận Tây Nam. Hồng quân tái chiếm Kiev vào ngày 10 tháng 6, đánh lui quân Ba Lan về lãnh thổ của họ. Ngày 16 tháng 7, Ban Chấp hành Trung ương phê duyệt quyết định đánh lấn sang Ba Lan. Lenin tin rằng giai cấp vô sản Ba Lan sẽ nổi dậy để hỗ trợ quân Nga lật đổ chính phủ Józef Piłsudski. Stalin khá dè chứng với đánh giá của Lenin, vì ông cho rằng chủ nghĩa dân tộc sẽ khiến công nhân Ba Lan ủng hộ cuộc chiến với Nga. Ông cũng cho rằng, Hồng quân chưa có đủ trang bị để tiến hành một cuộc tổng tấn công, và điều này chẳng may sẽ giúp Quân Bạch vệ ở Krym củng cố lực lượng, rất có khả năng châm ngòi lại cuộc Nội chiến. Tuy nhiên, lập luận của Stalin không có sức thuyết phục, nên ông đành thuận theo quyết sách của Lenin. Tại Mặt trận Tây Nam, ông quyết tâm đánh chiếm Lvov; nhằm thực hiện được ý đồ này, ông bất tuân lệnh chuyển quân cho nỗ lực tấn công Warsaw của Mikhail Tukhachevsky vào đầu tháng 8.
Giữa tháng 8 năm 1920, quân Ba Lan đã đẩy lùi cuộc tiến công của Nga, và Stalin quay về Moskva để hội kiến với Bộ Chính trị. Ở Moskva, Lenin và Trotsky khiển trách thái độ của ông trong cuộc chiến với Ba Lan. Stalin cảm thấy mình bị xem thường và tủi nhục; vào ngày 17 tháng 8, ông xin từ chức quân ngũ, được chấp thuận vào ngày 1 tháng 9. Tại Hội nghị Bolshevik lần thứ 9 giữa tháng 9, Trotsky cáo buộc Stalin đã mắc phải "sai sót chiến lược" trong việc quản lí trận địa. Trotsky cho rằng Stalin đã gây tổn hại đến chiến dịch do không tuân lệnh chuyển quân. Lenin đồng tình với Trotsky, và không một ai trong cuộc họp đứng ra bảo vệ Stalin. Do vậy, ông cảm thấy bị thất sủng và ngày càng thù ghét Trotsky. Chiến tranh Ba Lan - Xô viết khép lại vào ngày 18 tháng 3 năm 1921 với việc ký kết Hòa ước Riga.
Cuối đời Lenin: 1921–1923
thumb|left|Stalin đeo [[Huân chương Cờ đỏ tại nhà riêng của Sergo Ordzhonikidze vào năm 1921.]] Chính quyền Bolshevik bắt đầu tìm cách mở rộng tầm ảnh hưởng sang các nước láng giềng. Tháng 2 năm 1921, Nga Xô viết tuyên chiến với chính quyền Menshevik ở Gruzia. Tháng 4 năm 1921, Stalin cử Hồng quân tiếp quản Turkestan. Với tư cách Dân ủy viên phụ trách vấn đề Dân tộc, Stalin tin rằng mỗi quốc gia dân tộc và nhóm sắc tộc nên có quyền được tự biểu lộ quan điểm, chủ trương đề ra khái niệm "cộng hòa tự trị" bên trong một liên bang thống nhất. Một số nhà lý luận Marxist chỉ trích Stalin vì lập trường mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa tư sản này, còn số khác lại cáo buộc ông là có quan điểm thiên vị Nga.
Dãy Kavkaz đa sắc tộc, nơi chôn rau cắt rốn của Stalin, bấy giờ lại là rào cản lớn nhất đối với chính sách dân tộc do ông ban bố. Stalin phản đối việc lập ra các nhà nước cộng hòa Gruzia, Armenia, và Azeri tự chủ, viện lý rằng các dân tộc thiểu số vẫn sẽ bị đàn áp nếu làm vậy; thay vào đó, ông kêu gọi thành lập duy nhất một nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz. Đảng Cộng sản Gruzia tuy vậy không tiếp thu ý kiến của Stalin, dẫn đến mâu thuẫn mà thường được gọi là sự vụ Gruzia. Giữa năm 1921, Stalin trở về quê nhà ở miền nam Kavkaz, nhằm khuyển nhủ các đảng viên Gruzia chớ có tư tưởng sô-vanh dân tộc chủ nghĩa mà chà đạp quyền lợi của các dân tộc thiểu số sống cạnh bên như người Abkhazia, người Ossetia, và người Adjara. Nhân tiện dịp này, Stalin thăm con trai Yakov và đưa cậu lên Moskva nuôi nấng. Tháng 3 năm 1921, Nadezhda hạ sinh con trai thứ hai của Stalin, đặt tên là Vasily.
Sau khi cuộc Nội chiến Nga kết thúc, các cuộc đình công của công nhân và các cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ xuyên khắp Nga, hầu hết là để phản đối lệnh trưng thu lương thực của Sovnarkom; do vậy mà Lenin đành thông qua Chính sách kinh tế mới (NEP) vào năm 1921. Lục đục cũng bắt đầu biểu hiện bên trong Đảng Cộng sản Nga, bắt nguồn từ việc Trotsky muốn bãi bỏ các công đoàn; Lenin phản đối điều này, dẫn đến việc Stalin phải giúp thành lập một bè phái chống Trotsky bên trong Đảng.
right|thumb|Stalin hội kiến với một [[Lenin bệnh tật ở Gorki vào tháng 9 năm 1922.]] Tháng 5 năm 1922, Lenin đột quỵ, tê liệt một phần thân. Do phải dưỡng bệnh ở dacha Gorki, Lenin liên lạc với Sovnarkom thông qua Stalin, người thường xuyên đến thăm ông. Lenin từng hai lần hỏi Stalin cho ông thuốc độc để tự tử, song bị từ chối. Bất chấp tình đồng chí giữa hai người, Lenin không thích cách xử sự "Á Châu" của Stalin, từng nói với em gái Maria rằng Stalin "không sáng suốt". Về chính sách, Lenin và Stalin mâu thuẫn về vấn đề ngoại thương; Lenin tin rằng nhà nước Xô viết nên giữ độc quyền về ngoại thương, còn Stalin ủng hộ lập trường của Grigori Sokolnikov rằng làm vậy là chưa thiết thực ở thời điểm hiện tại. Một tranh cãi khác nảy sinh giữa hai người trong Sự vụ Gruzia, theo đó Lenin ủng hộ nguyện vọng thành lập Cộng hòa Xô viết Gruzia của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Gruzia, hơn là ý kiến của Stalin nhằm thành lập một Liên bang Ngoại Kavkaz.
Lenin và Stalin cũng bất đồng với nhau về bản chất của nhà nước Xô viết. Lenin kêu gọi thành lập "Liên bang các Cộng hòa Xô viết của Châu Âu và Châu Á", phản ánh mong muốn của ông nhằm lan rộng tầm ảnh hưởng của Xô viết ra hai châu lục và khuyên Nga Xô nên tham gia liên bang này với tư cách bình đẳng như các Cộng hòa khác. Stalin tin rằng điều này sẽ khiến các dân tộc phi-Nga muốn độc lập hơn, vậy nên ông đề nghị các dân tộc thiểu số gia nhập Nga Xô với tư cách "cộng hòa tự trị". Lenin phê phán Stalin vì "tư tưởng sô vanh Đại Nga", còn Stalin vu cáo Lenin có "tư tưởng tự do tư sản dân tộc". Rốt cuộc hai người họ đi đến thỏa hiệp, đổi tên liên bang mới thành "Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết" (Liên Xô). Sự khai sinh của Liên Xô được chính thức phê chuẩn vào tháng 12 năm 1922; tuy là một nhà nước liên bang trên danh nghĩa, tất cả các quyết định quan trọng đều phải được chuẩn y bởi Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô ở Moskva.
Lenin và Stalin cũng nảy sinh xích mích trong đời tư; Lenin đã rất tức giận khi hay tin Stalin xỉ mắng Krupskaya qua một cuộc điện thoại. Vào năm cuối đời của Lenin, Krupskaya đã trình bày cái gọi là "Di chúc Lenin" cho một số nhân vật cấp cao, trong đó có chỉ trích thái độ thô lỗ và chuyên quyền của Stalin, đồng thời khuyến nghị miễn nhiệm chức Tổng Bí thư của ông ta. Nhà sử học Kotkin đã đặt nghi vấn về tính xác thực của tài liệu này, gợi ý rằng có lẽ Krupskaya đã thảo nó. Tuy nhiên, bản thân Stalin chưa bao giờ nghi ngại về vấn đề này.
Kế tục Lenin: 1924–1927
Lenin trút hơi thở cuối cùng vào tháng 1 năm 1924. Stalin cáng đáng tang sự cho vị lãnh tụ; tại tang lễ, ông là một trong những người đứng ra khiêng tiễn linh cữu của Lenin; trái với nguyện vọng của bà Krupskaya, Bộ Chính trị quyết định bảo quản và lưu giữ thi hài của Lenin trong lăng Quảng trường Đỏ ở Moskva. Điều này dần trở thành một phần của tục sùng bái cá nhân Lenin ở Liên Xô; Petrograd được đổi tên thành "Leningrad" cùng năm. Nhằm xây dựng hình ảnh của mình như một người Leninist tận tụy, Stalin thuyết giảng chín bài giảng mang tên "Các nền tảng của chủ nghĩa Lenin" tại Đại học Sverdlov, sau được xuất bản dưới dạng sách in. Tại Đại hội Đảng lần thứ 13 vào tháng 5 năm 1924, "Di chúc Lenin" được đọc trước các đại biểu tỉnh ủy. Hổ thẹn với những lời phê bình trong đó, Stalin xin từ chức Tổng Bí thư; hành động khiêm nhường này đã cứu vãn thể diện của ông, và Bộ Chính trị cho phép ông tiếp tục đảm đương chức nhiệm.
Trên cương vị Tổng Bí thư, Stalin gần như nắm toàn quyền bổ nhiệm cán bộ, cho phép ông đưa đồng minh lên giữ các chức vụ chủ chốt trong Đảng và chính phủ. Bên trong Đảng, ông thiên vị các đảng viên trẻ tuổi có xuất thân vô sản, hơn là nhóm "Bolshevik Già", những người mà xuất thân chủ yếu từ tầng lớp trung lưu đã tốt nghiệp đại học. Bên cạnh việc tiếp xúc thường xuyên với những viên chức non trẻ, Stalin cũng gây dựng mối quan hệ thân thiết với ba thủ trưởng cảnh sát mật (Cheka và cơ quan hậu thân, Tổng cục Chính trị Nhà nước): Felix Dzerzhinsky, Genrikh Yagoda, và Vyacheslav Menzhinsky. Tháng 2 năm 1926, vợ ông sinh bé gái Svetlana.
Sau khi Lenin mất, nhiều nhân vật cốt cán nổi lên muốn được kế tục di sản của ông: bên cạnh Stalin còn có Trotsky, Zinoviev, Kamenev, Bukharin, Alexei Rykov, và Mikhail Tomsky. Stalin coi Trotsky — người mà ông có tư thù day dứt — là trở ngại chính đối với quyền lực của mình bên trong Đảng. Trên thực tế, trong những năm tháng Lenin ốm đau bệnh tật, Stalin đã xây dựng một bè phái chống Trotsky cùng Kamenev và Zinoviev. Tuy Zinoviev quan ngại về uy thế manh nha của Stalin, ông vẫn đứng sau ủng hộ Stalin làm đối trọng với Trotsky ở Đại hội Đảng lần thứ 13. Phe Đối lập cánh Tả do Trotsky lập ra cho rằng NEP đang nhượng bộ quá nhiều cho chủ nghĩa tư bản; Stalin bị gọi là một "tên hữu khuynh" vì ủng hộ chính sách này. Đáp lại, Stalin bắt đầu gây dựng một nhóm ủy viên ủng hộ mình trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng, còn phe Đối lập cánh Tả dần bị gạt khỏi quyền lực. Ông chiêu mộ được Bukharin về phe mình, người mà giống Stalin, cũng tin rằng các đề xuất của phe Đối lập cánh Tả sẽ khiến Liên Xô trở nên bất ổn.
thumb|left|Stalin ngồi cùng [[Anastas Mikoyan và Sergo Ordzhonikidze ở Tbilisi, 1925]]
Chính sách kinh tế
Nền công nghiệp của Liên Xô lúc bấy giờ thua kém hoàn toàn so với phương Tây, và thiếu hụt ngũ cốc cũng là một vấn đề nhức nhối; sản lượng ngũ cốc năm 1927 ở Liên Xô chỉ bằng 70% năm 1926. Ngoài ra, Stalin cũng lo sợ mối đe dọa từ Nhật, Pháp, Anh, Ba Lan, và Romania. Phần lớn các tổ chức của Đảng Cộng sản, trong đó có Komsomol, OGPU, và Hồng quân, đã trở nên nóng lòng muốn dỡ bỏ chính sách NEP, vì lo ngại tầm ảnh hưởng của những kẻ hưởng lợi từ chính sách này; cụ thể là tầng lớp phú nông, hay "kulak", và các chủ doanh nghiệp nhỏ, hay "NEPmani". Vào thời điểm đó, Stalin cũng tỏ ý chống chính sách NEP, lập trường mà có thể coi là "thiên tả" hơn cả Trotsky hoặc Zinoviev.