cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nỗ Nhĩ Cáp Xích
Thống nhất Nữ Chân
Tuy nhiên, Lý Thành Lương quyết định phải truy diệt A Đài và nhổ luôn "cái gai" Giác Xương An. Năm 1582, Lý Thành Lương kích động một tù trưởng khác là Ni Kham Ngoại Lan (尼堪外蘭, Nikan Wailan) nhân cơ hội tấn công A Đài. Mặt khác, Lý Thành Lương vờ sai Giác Xương An dẫn con trai và các cháu dẫn đội tiên phong đến tiếp viện cho A Đài, còn mình thì dẫn quân tiếp ứng. Trước khi Giác Xương An kịp đến tiếp viện, một thuộc hạ của A Đài bị Ni Kham Ngoại Lang mua chuộc đã làm phản và giết chết A Đài. Khi Giác Xương An đến và bao vây Ni Kham Ngoại Lan thì quân Lý cũng đến tấn công để "tiêu diệt Ni Kham Ngoại Lang". Cả Giác Xương An và Tháp Khắc Thế đều bị quân Lý giết chết vì "tưởng nhầm" là người của Ni Kham Ngoại Lang. Nỗ Nhĩ Cáp Xích và em trai Thư Nhĩ Cáp Tề may mắn trốn thoát được ''.
Nỗ Nhĩ Cáp Xích trở về bộ lạc nắm quyền thủ lĩnh, phái người đến Kiến Châu phủ chất vấn Minh triều lý do giết hại ông và cha. Nhằm xoa dịu sự bất mãn của bộ tộc Tô Khắc Tố Hộ, Minh triều trả lại thi thể của ông và cha của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, đồng thời "sắc thư tam thập đạo, mã tam thập thất, phong Long Hổ Tướng quân, hàm cấp Đô đốc thiêm sự". Tuy nhiên, Nỗ Nhĩ Cáp Xích bắt đầu nhận ra chân tướng sự việc kẻ thù chính của mình chính là Nhà Minh, nhưng đành nén lòng nhận sắc phong chờ cơ hội phục thù.
Với danh nghĩa Long Hổ Tướng quân, Đô đốc Thiêm sự của Nhà Minh, ông thu thập bộ hạ, lấy 13 bộ giáp sắt của cha để lại trang bị, lấy danh nghĩa đánh diệt Ni Kham Ngoại Lang để khởi binh ở quê tổ Hách Đồ A Lạp. Năm 1584, ông tấn công Ni Kham Ngoại Lang ở thành Đồ Luân (Tulun), bắt được hơn 100 tù binh và thu được 30 bộ giáp sắt, tuy nhiên Ni Kham Ngoại Lang trốn thoát được sang Nga Nhĩ Hồn (Erhun). Năm 1587, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tiếp tục tấn công Nga Nhĩ Hồn, buộc Ni Kham Ngoại Lan phải trốn chạy vào lãnh địa của Lý Thành Lương. Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho người chất vấn, buộc Lý phải giao trả Ni Kham Ngoại Lan, rồi đem xử tử để tế ông nội và cha.
Sau trận chiến tiêu diệt Ni Kham Ngoại Lan, danh tiếng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích trong các bộ lạc Nữ Chân Kiến Châu trở nên vang dội. Với tư cách kế thừa chức vị Tả hữu vệ Chỉ huy sứ Nữ Chân Kiến Châu, Long Hổ tướng quân, Đô đốc Thiêm sự, ông thực hiện nhiều cuộc chinh phạt để thu phục các bộ lạc Kiến Châu. Một số bộ lạc khác chấp nhận quy phục. Năm 1588, các bộ lạc Kiến Châu Nữ Chân hầu hết đều dưới quyền lãnh đạo của ông.
Năm 1593, liên minh 9 bộ tộc Hải Tây Nữ Chân tấn công Kiến Châu Nữ Chân. Tuy nhiên, với tài năng quân sự của mình, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đánh tan lực lượng liên minh Hải Tây tại trận Gure, tiếp tục củng cố Kiến Châu.
Sau đó, trong vòng 10 năm, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lần lượt chinh phục các bộ tộc lớn của Hải Tây Nữ Chân. Năm 1599, bộ tộc Cáp Đạt bị tấn công và bị chinh phục năm 1603. Năm 1607, bộ tộc Huy Phát bị chinh phục, và bộ tộc Ô Lạp vào năm 1613. Các bộ tộc nhỏ khác của Hải Tây Nữ Chân và Dã Chân Nữ Chân cũng lần lượt quy phục. Chỉ còn bộ tộc Diệp Hách mãi đến năm 1619 mới hoàn toàn bị khuất phục sau trận Sa Nhĩ Hử (Sarhu).
Xây dựng lại văn tự Nữ Chân
Từ thế kỷ thứ XII, người Nữ Chân đã xây dựng cho mình một dạng văn tự riêng, phỏng theo chữ Khải của người Hán nhưng theo các quy tắc chữ của người Khiết Đan. Tuy nhiên, khi người Mông Cổ tiêu diệt chính quyền Kim quốc, đã buộc người Nữ Chân phải tiến hành đồng hóa với người Mông Cổ, bao gồm cả việc sử dụng văn tự của người Mông Cổ. Cộng với việc trở lại với đời sống du mục, văn tự Nữ Chân dần bị thất truyền trong 300 năm.
Vốn là một người có kiến thức và biết chữ Hán, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã quan tâm đến việc phục hồi lại văn tự cho người Nữ Chân. Năm 1599, ông ra lệnh cho văn thần của mình là Ba Khắc Thập Ngạch Nhĩ Đức Ni (Erdeni Bagshi) và Trác Nhĩ Cố Tề Cát Cái (Dahai Jarguchi), phỏng theo chữ Mông Cổ và áp dụng quy tắc văn tự Nữ Chân cổ để xây dựng lại văn tự Nữ Chân mới.
Việc thống nhất văn tự một lần nữa đã tạo nên sự thống nhất một lần nữa cho các bộ tộc Nữ Chân, giúp Nỗ Nhĩ Cáp Xích có thể huy động sức mạnh của dân tộc Nữ Chân trở nên hùng mạnh, chinh phục các quốc gia khác và xây dựng vương triều Thanh thống trị Trung Quốc 300 năm. Tuy nhiên, đến đời con cháu của ông, trước sức mạnh đồng hóa của văn hóa Hán, văn tự Mãn Châu cũng dần bị mai một và ngày nay gần như thất truyền.
Chế độ Bát Kỳ
Thời nhà Minh, một mô hình quản lý các đơn vị hành chính ngoại biên được áp dụng, để dễ dàng kiểm soát các sắc dân vùng biên ải. Theo đó, cứ 10 người lập thành một đơn vị cơ sở, gọi là "Tập". Cứ 10 tập tạo thành một đơn vị gọi là "Trại" (100 người).
Lúc đó, dân số của các bộ lạc này còn ít, chính quyền Minh quản lý hiệu quả các bộ lạc Nữ Chân theo hình thức là "Tập-trại".
Theo đó, mọi người Nữ Chân đều thuộc một trong 8 nhóm bộ lạc, được gọi là các "Kỳ" (gūsa). Mỗi kỳ là tập hợp của các bộ lạc, vừa là các đơn vị quân đội vừa mang tính chất dân sự.
Về bản chất, ông vẫn giữ nguyên hình thức bộ lạc, vẫn duy trì chế độ tù trưởng (người Nữ Chân gọi là Beile), nhưng căn cứ theo số lượng người Nữ Chân có trong các bộ lạc, phân chia trên cơ sở như sau:
Ở các Gūsa quan trọng còn có thêm 2 đơn vị là Meiren (phiên âm Hán Việt: Mai Lặc), gồm 10 Niru hợp thành, do một Meiren-i Ejen (phiên âm Hán Việt: Mai Lặc Ngạch Chân) chỉ huy. Các Meiren-i Ejen sẽ giữ vai trò phụ tá cho Gūsa Ejen.
Thông thường, các Gūsa còn được đặt dưới quyền quản lý của các bối lặc (tù trưởng) thân tín của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Các Bối lặc này được xem là có địa vị cao hơn các bối lặc khác, nên còn được gọi là các Hòa thạc Bối lặc.
Ban đầu, khi chưa hoàn toàn thống nhất các bộ tộc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tổ chức các bộ tộc thuộc quyền thành 4 Kỳ phân biệt theo màu cờ hiệu là Hoàng (Suwayan), Bạch (Sanggiyan), Hồng (Fulgiyan), Lam (Lamun). Hoàng kỳ đặt dưới quyền khống chế và điều động của ông. Lam kỳ giao cho người em Thư Nhĩ Cáp Tề. Bạch kỳ được giao cho con trai trưởng là Chử Anh và Hồng kỳ do người con trai thứ là Đại Thiện quản lý.
Về sau, khi thống nhất hoàn toàn các bộ lạc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tổ chức tăng lên bốn kỳ nữa. Các kỳ cũ được thêm danh xưng Gulu (Chính), còn các kỳ mới có thêm màu viền trên cờ hiệu là có thêm danh xưng Kubuhe (Tương), gọi là Tương Hoàng, Tương Lam, Tương Bạch, Tương Hồng.
Năm 1607, vì có xảy ra bất hòa, Nỗ Nhĩ Cáp Xích thu binh quyền của Thư Nhĩ Cáp Tề, về sau giao lại Tương Lam kỳ lại cho con thứ của Thư Nhĩ Cáp Tề là A Mẫn.
Năm 1615, Chử Anh, con trai trưởng và là người thừa kế của ông bị gièm pha nên đã bị ông bắt giam và bức tử. Nỗ Nhĩ Cáp Xích giao lại Tương Bạch kỳ cho con trai thứ 5 là Mãng Cổ Nhĩ Thái và Chính Bạch kỳ giao lại cho người con trai thứ 8 là Hoàng Thái Cực. Để ngăn ngừa hành vi tương tự, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng phân 2 bộ Hồng kỳ ra giao cho Đại Thiện và con trai ông ta quản lý.
Như vậy, chế độ Jakūn Gūsa về mặt quân sự là 8 cánh quân, về mặt dân sự 8 nhóm bộ tộc, phân biệt bởi hiệu cờ chỉ huy, vì vậy còn được gọi theo âm Hán Việt là Bát Kỳ, mỗi Kỳ có một màu chủ đạo riêng biệt. Đây là một hình thức quân đội dân tộc, là sự hợp nhất giữa binh và nông. Đại Hãn là người thống trị tối cao của toàn Bát Kỳ cả về quân sự lẫn dân sự. . Ban đầu, mỗi Kỳ kỳ có 7.500 quân, tổng cộng 8 kỳ có 6 vạn quân. Về sau, thông qua việc chinh phục các bộ lạc, số lượng binh sĩ trong các Kỳ tăng dần lên. Khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích đánh thành Ninh Viễn, tổng binh lực quân Bát Kỳ huy động đã lên đến 13 vạn.
Tuy nhiên, quy chế này mãi đến đời con ông là Hoàng Thái Cực mới chế định rõ ràng.
Danh sách các Kỳ như sau:
Nỗ Nhĩ Cáp Xích là thống soái tối cao của Bát Kỳ. Con cháu của ông ta là thủ lĩnh của mỗi một Kỳ. Mỗi Kỳ Chủ phải trực tiếp nghe theo mệnh lệnh của Đại Hãn, quyền lực và địa vị chỉ thấp hơn Đại Hãn mà cao hơn tất cả mọi người. Điều đặc biệt là những vị tướng lãnh đạo dưới trướng của ông không phải theo kiểu cha truyền con nối một cách đương nhiên (mặc dù tất cả đều là con cháu của ông) mà do chính ông bổ nhiệm trên cơ sở tài năng và chiến công. Các bộ lạc thành viên trong tất cả các Kỳ không nắm giữ tất cả một vùng, hay không chiến đấu thành đơn vị hợp nhất. Khi yêu cầu một cuộc hành quân, thì được thiết lập dưới các kỳ khác nhau. Những sự phân chia này chủ yếu hạn chế nguy cơ các bộ lạc ly khai hay không tuân lệnh.
Lên ngôi Đại hãn
nhỏ|phải|200px|Thẩm Dương Năm 1601, sau khi thống nhất Kiến Châu, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã cử người đến Bắc Kinh triều cống Nhà Minh. Tuy nhiên, thông qua việc triều cống này, ông cũng nhận ra được tình hình rối ren của triều đình Nhà Minh, càng đẩy nhanh việc thống nhất Nữ Chân để chuẩn bị phục thù. Năm 1603, ông cho xây dựng Hách Đồ A Lạp để trở thành kinh đô sau này.
Bên cạnh việc chinh phục các bộ tộc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích còn mở rộng việc quy phục các bộ tộc Mông Cổ. Bấy giờ, Mông Cổ hoàn toàn tan rã thành các bộ lạc, và thường xuyên bị Nhà Minh đánh phá, dù họ vẫn duy trì danh nghĩa hoàng đế Nguyên. Với tư cách là hậu duệ của Möngke Temür, mang dòng máu Mông - Mãn, cộng với chiến tích chinh phục, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dễ dàng được nhiều bộ tộc Mông Cổ quy phục. Năm 1606, ông được người Mông Cổ tôn xưng danh hiệu Kundulun Khan (âm Hán Việt: Côn Đô Luân Hãn).
Năm 1615, Lý Thành Lương chết. Cả một vùng Liêu Đông, một phần Mông Cổ lọt vào tầm khống chế của ông. Năm 1616, khi 57 tuổi, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lên ngôi Đại Hãn với hiệu là geren gurun-be ujire genggiyen han (chữ Mãn: Phúc Dục Biệt Quốc Anh Minh Hoàng đế, nghĩa là "Vị Hãn anh minh mang hạnh phúc cho cả quốc gia"), ở thành Hách Đồ A Lạp (nay là Tân Tân, Liêu Ninh), tuyên bố dựng nước, lấy quốc hiệu Đại Kim, mà sử Trung Quốc gọi là Hậu Kim. Ông cũng tự đặt họ cho mình là Ái Tân Giác La, trong tiếng Nữ Chân cổ có nghĩa là Kim, hàm ý ông kế thừa chính thống đế chế Kim quốc. Từ đây, con cháu trực hệ của ông đều lấy họ Ái Tân Giác La. Ông theo phép Nhà Minh, đặt niên hiệu là Thiên Mệnh (chữ Hán: 天命, chữ Mông Cổ: Тэнгэрийн Сүлдэт, chữ Mãn: âm Mãn: abkai fulingga).
Khởi binh chống Nhà Minh và chiến thắng Tát Nhĩ Hử
phải|nhỏ|200px|Trận bến Tát Nhĩ Hử Năm 1618, Nỗ Nhĩ Cáp Xích ban bố "Thất đại hận" (Bảy mối hận lớn, âm Mãn: Nadan Amba Koro) làm cớ khởi binh phản Minh. Điều đầu tiên khẳng định thủ phạm giết cha và ông nội ông chính là triều đình nhà Minh. Những điều còn lại xoáy vào sự bất bình đẳng, thiên vị của Nhà Minh với bộ tộc Diệp Hách mà áp bức các bộ tộc Kiến Châu.
Đầu năm 1619, vua Minh Thần Tông vội sai Binh bộ Thị lang Dương Cảo làm Liêu Đông Kinh lược sứ, chỉ huy đại quân kết hợp với các đồng tộc Nữ Chân và Mông Cổ chống Nỗ Nhĩ Cáp Xích, bao gồm: bộ tộc Diệp Hách, Triều Tiên, xưng là 47 vạn (thực tế là 14 vạn), chia 4 đường đánh dẹp Hậu Kim. Tháng 2 năm 1619, 4 cánh quân đồng loạt xuất trận. Binh lực các cánh quân như sau:
Ngoài ra, còn có đạo Trung quân do đích thân Dương Cảo chỉ huy, gồm khoảng 1,5 vạn quân Minh, đồn trú ở Thẩm Dương để chỉ huy toàn cục. .
Sau khi phân tích cục diện của quân Minh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích xác định phương châm tập trung binh lực:"Bất kể chúng đi bằng bao nhiêu đường, ta chỉ dùng một đường". Từ đó, ông dùng toàn lực quân Bát kỳ (khoảng 6 vạn quân), với ưu thế kỵ binh thiện chiến, để nhanh chóng tiêu diệt từng cánh quân Minh.
Đúng như Nỗ Nhĩ Cáp Xích dự đoán, một trong những sai lầm của quân nhà Minh là sự bất đồng giữa các tướng lĩnh về phương thức tác chiến, khiến các cánh quân hoạt động rời rạc, tốc độ hành quân không đều, chủ soái lại ở xa nên không theo kịp tình hình chiến trường; vì thế việc tác chiến nhanh gọn sẽ tiêu diệt từng cánh quân trước khi quân Minh kịp nhận ra.
Tận dụng ưu thế cơ động, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho quân Bát kỳ chủ động kiểm soát thế trận tại bờ sông Tát Nhĩ Hử (薩爾滸) trước khi cánh quân Tây lộ chủ lực của nhà Minh đến.
Ngày 1 tháng 4, cánh quân Tây lộ của Đỗ Tùng đã đến Tát Nhĩ Hử. Không biết quân Bát kỳ đã phục sẵn, thay vì đóng trại chờ các cánh quân khác, Đỗ Tùng lại ra lệnh cho quân vượt sông, nhằm nhanh chóng phá tan quân Nữ Chân.
Sau khi quân Đỗ Tùng vượt sông, Nỗ Nhĩ Cáp Xích ra lệnh phá đập nước đã chuẩn bị trước. Một phần cánh quân và hầu hết lương thảo của Tây lộ quân bị nhấn chìm.
Nỗ Nhĩ Cáp Xích tận dụng ngay cơ hội; ông chỉ để 1,5 vạn quân cầm chân Đỗ Tùng ở quân trại Giới Phàm, tập trung binh lực ở Tát Nhĩ Hử, sau đó hợp lại đánh tan trại của Đỗ Tùng. Đỗ Tùng cùng 2 phó tướng Vương Tuyên và Triệu Mộng Lân đều tử trận.
Sau khi Tây lộ quân bị tiêu diệt, Bắc lộ quân do Mã Lâm chỉ huy cũng vừa kéo đến Thượng Giám Nhai, cách bến Tát Nhĩ Hử khoảng 30 dặm về phía Đông Bắc. Nhận được tin cấp báo từ tàn quân Đỗ Tùng, Mã Lâm không dám khinh suất, bèn thu thập tàn quân Đỗ Tùng và tổ chức phòng thủ thành một tuyến dài với 3 trại.
Nỗ Nhĩ Cáp Xích tập trung toàn bộ binh lực tấn công thẳng vào trại do Mã Lâm đóng giữ. Dù quân Minh sử dụng hỏa pháo nhưng do tốc độ chậm, không kịp với đà thần tốc của kỵ binh Nữ Chân nên trại binh tan vỡ, Mã Lâm một mình trốn chạy. 2 trại còn lại thấy trại chính bị tiêu diệt nên cũng nhanh chóng tan vỡ khi bị tấn công.
Sau khi tiêu diệt cả hai cánh quân chủ lực của nhà Minh, quân Nữ Chân nhanh chóng tiến về phía Nam để nghỉ ngơi và chờ cánh quân của Lưu Đĩnh kéo đến. Lưu Đĩnh tuy là một tướng tài thiện chiến, nhưng do bất hòa với Dương Cảo nên bị đẩy xuống cánh quân thứ yếu, nên lòng nhiều bất mãn. Nắm được điều này, Nỗ Nhĩ Cáp Xích quyết định tiêu diệt cánh quân này trước khi Lý Như Bách kéo đến. Ông cho một số quân binh mặc giả quân phục của quân Đỗ Tùng, đến yêu cầu Lưu Đĩnh tăng tốc độ hành quân. Vì nóng lòng lập công nên Lưu Đĩnh mắc bẫy. Ông ta dẫn quân theo đường núi hiểm để đi nhanh hơn, nên rơi vào trận địa phục kích của quân Nữ Chân.
Quân Minh nhanh chóng bị tiêu diệt. Bản thân Lưu Đĩnh cũng tử trận. Chỉ có cánh quân Triều Tiên kịp tổ chức chống trả. Tuy nhiên, họ không thể chống cự nổi với kỵ binh Nữ Chân đông đảo và tinh nhuệ. Hai phần ba số quân Triều Tiên nhanh chóng bị tiêu diệt. Vì vậy, Khương Hoằng Lập và những binh sĩ Triều Tiên còn lại phải đầu hàng.
Phải 4 ngày sau, Dương Cảo mới biết tin 3 cánh quân tiên phong đã bị tiêu diệt hoàn toàn. Ông ta bèn ra lệnh cho Lý Như Bách đưa Nam lộ quân trở về. Lúc này, cánh quân Lý Như Bách đã tiến sâu vào con đường núi hiểm trở chật hẹp, vì phía trước đã bị chặn nên đành đi về bằng đường cũ. Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đoán trước được việc này và đã bố trí một toán nghi binh ở đây. Khi thấy cánh quân Lý Như Bách đổi đội hình rút lui, họ bèn giương cờ và kèn hiệu nghi binh, giả cách như phục binh Nữ Chân tấn công. Quân Minh hốt hoảng, dẫm đạp lên nhau để thoát thân. Hàng ngàn binh sĩ bị giày xéo mà chết. Không chịu nổi thất bại này, Lý Như Bách đành tự vẫn để không bị triều đình kết tội.
Chỉ trong 6 ngày tác chiến, 6 vạn quân Nữ Chân đã đánh tan 14 vạn liên quân Minh - Triều Tiên - Diệp Hách, làm rúng động Minh triều. Danh tiếng Nỗ Nhĩ Cáp Xích vang dội toàn mạn Bắc Trung Hoa. Toàn bộ các bộ tộc Nữ Chân giờ đây hoàn toàn quy phục ông.
Trận đánh còn được xem như một trong những trận đánh kinh điển trong nghệ thuật quân sự thế giới khi vận dụng nguyên tắc tập trung binh lực và sức cơ động chiến thuật, thể hiện tài năng quân sự của Nỗ Nhĩ Cáp Xích.
Tung hoành Đông Bắc và Ninh Viễn di hận
nhỏ|phải|300px|Nỗ Nhĩ Cáp Xích chỉ huy quân Kim công đánh Ninh Viễn lần thứ nhất Thừa thế chiến thắng, quân Bát kỳ nhanh chóng tiến xuống phía Nam, chiếm luôn Khai Nguyên, Thiết Lăng. Năm 1621, quân Bát kỳ tiếp tục đánh chiếm Liêu Dương, Trung Trấn, Thẩm Dương, khống chế toàn bộ vùng đất phía đông Liên Hà. Cũng trong năm này, Nỗ Nhĩ Cáp Xích thiên đô về Liêu Dương, với mục đích khống chế vùng Liêu Đông. Năm 1622, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đánh bại đội quân của Kinh lược Liêu Đông Phùng Đình Bản và Tuần phủ Liêu Đông Vương Hóa Trinh, chiếm giữ trọng trấn Liêu Tây là Quảng Ninh. Triều đình nhà Minh kết tội Phùng Đình Bản thua trận bị xử chém, Vương Hóa Trinh bị hạ ngục.
Sau trận Quảng Ninh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tạm ngưng chinh phạt Nhà Minh, chuyển trọng tâm vào việc chỉnh đốn quân đội, tăng cường binh lực, đồng thời tổ chức quản lý vùng đất mới. Lúc này, hầu hết vùng lãnh thổ phía Bắc Trung Quốc, như Mông Cổ, Nữ Chân, Triều Tiên đều thuộc phạm vi thế lực của ông. Năm 1625, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho đổi tên Thẩm Dương thành Thịnh Kinh và thiên đô sang đây.
Tận dụng thời gian hưu chiến, tướng Nhà Minh trấn thủ thành Ninh Viễn là Binh lược Phó sứ, Hữu Tham chính Viên Sùng Hoán dốc toàn lực để củng cố thành Ninh Viễn thành một cứ điểm vững chắc phía ngoài Sơn Hải quan.
Sau 1 năm nghỉ ngơi chỉnh đốn, tháng 1 năm 1626, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dẫn 13 vạn kỵ binh tiến công Sơn Hải quan. Tuy nhiên, dù đơn độc phòng thủ Ninh Viễn ngoài Sơn Hải quan, quân tướng Ninh Viễn cùng chủ tướng Viên Sùng Hoán hăng hái chống cự nên Nỗ Nhĩ Cáp Xích không thể tiến lên được, lại bị đại bác bắn trúng làm bị thương do đó việc công thành phải dừng lại. Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ đốc quân ra thành truy kích. Quân Nữ Chân thua to phải rút về Thịnh Kinh.
Nhận định chưa thể phục thù trận Ninh Viễn, tháng 4 năm đó, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tạm đốc quân chuyển hướng sang chinh phục các bộ lạc Mông Cổ chưa chịu quy phục. Tuy nhiên, tháng 5 năm đó, tướng Minh là Mao Văn Long xuất quân ra khỏi quan ải, tấn công An Sơn. Giữa tháng 7, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đành phải chấm dứt chinh phục, rút quân về lại Thịnh Kinh. Trên đường rút về, do phát bệnh nặng, ông phải theo thuyền từ sông Thái vào sông Hồn để trở về Thịnh Kinh. Ngày 10 tháng 8, khi đi qua một thị trấn nhỏ có tên là De-A Man , bệnh tình trở nên trầm trọng nên ông đã lặng lẽ qua đời vào năm 68 tuổi.
Một số tài liệu lịch sử cho rằng cái chết của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là do bị thương bởi đại bác Bồ Đào Nha mà Viên Sùng Hoán đã trang bị cho thành Ninh Viễn. Tuy nhiên, căn cứ theo hành trạng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích chuyển hướng chinh phục Mông Cổ 3 tháng sau trận Ninh Viễn, các học giả đồng ý nguyên nhân cái chết là do sự lao lực quá độ, cộng với nỗi uất ức đại bại trước một tướng lĩnh vô danh, cộng với tuổi già và thương thế. Thi hài ông được đem về Thịnh Kinh mai táng, gọi là Phúc lăng. Con cháu ông truy tôn miếu hiệu "Thái Tổ".
Cốt nhục tương tàn
Lúc mới khởi nghiệp, Chử Anh là con trai trưởng, lại từng theo cha lập nhiều võ công hiển hách, được Nỗ Nhĩ Cáp Xích phong hiệu "A Nhĩ Cáp Đồ Thổ Môn", trong tiếng Mãn có nghĩa là "người nhiều tài mưu lược", theo chữ Hán là Quảng Lược (廣略), được vua cha lập ngôi vị Quảng Lược Thái tử, tức người kế vị. Tuy nhiên, do tính tình kiêu ngạo, khinh người nên Chử Anh làm mất lòng nhiều vị đại thần.
Năm 1615, Chử Anh bị năm vị đại thần khai quốc là Phí Anh Đông, Ngạch Diệc Đô, Hà Hòa Lý, An Phí Dương Cổ và Hô Nhĩ Hán cùng với một số người em vốn có mối bất hòa với Chử Anh, tập trung công kích.
Chử Anh dần không còn được Nỗ Nhĩ Cáp Xích tín nhiệm, cuối cùng bị tước bỏ binh quyền, nảy sinh ra bất mãn, nhiều lần tỏ ý oán trách vua cha cùng với những kẻ đã dèm pha mình. Cuối cùng, ông ta bị tống giam và chết trong ngục vào năm 1618. Mẹ ông sau đó bị tước mất ngôi vị chính thất.
Sau khi thu lại binh quyền của Chử Anh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đem Tương Bạch kỳ giao lại cho con trai thứ 5 là Mãng Cổ Nhĩ Thái (Manggūltai) và Chính Bạch kỳ giao lại cho Hoàng Thái Cực. Để ngăn ngừa hành vi tương tự, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng phân 2 bộ Hồng kỳ ra giao cho Đại Thiện và con trai ông ta quản lý.
Đại Thiện thay Chử Anh giữ ngôi vị Đại bối lặc, trực tiếp khống chế 2 Hồng kỳ. Nhưng ông vẫn không được Nỗ Nhĩ Cáp Xích lập làm thái tử mà chỉ được xem là một Hòa thạc Bối lặc như các vị Hòa thạc khác. Đến lượt Đại Thiện trở thành mục tiêu cho những cuộc công kích. Cũng như anh mình, ông có nhiều chiến công, lại là một người tài giỏi, được cho là có thể sử dụng được 12 ngôn ngữ khác nhau và rất được lòng quân sĩ.
Tuy nhiên, đến năm 1620, Đại Thiện bị dèm pha là có gian tình với Cổn Đại, người vợ thứ hai của vua cha, vốn được lập lên ngôi vị Đại phúc tấn thay cho ngôi vị của mẹ ông.
Lo ngại việc việc xét xử Đại Thiện sẽ dẫn đến binh biến, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đành tạm khiển trách con trai mà không tước binh quyền. Cổn Đại sau đó bị phế truất và bị chính con trai ruột của bà là Mãng Cổ Nhĩ Thái giết chết. Trước khi qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn chưa kịp chỉ định người kế vị mà chỉ mới trao quyền cai quản Thượng Tam Kỳ của ông cho A Ba Hợi để sau này giao lại cho 3 con trai của bà này là A Tế Cách, Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc khi họ trưởng thành. Cuộc tranh chấp ngôi vị Đại Hãn nổ ra quyết liệt giữa các vị Hòa thạc Bối lặc.
Đại Thiện đã mất nhiều sức ảnh hưởng, Mãng Cổ Nhĩ Thái vì chuyện giết mẹ đẻ nên cũng mất uy tín, A Ba Thái không có quyền kế vị. Hai vị Hòa thạc Bối lặc khác là Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc thì còn quá nhỏ tuổi. Ngôi vị Hãn chỉ còn là sự tranh chấp giữa A Tế Cách và Hoàng Thái Cực. Cuối cùng, bằng cách thỏa hiệp, người con trai thứ 8 của ông là Hoàng Thái Cực đã được các quý tộc khác ủng hộ lên ngôi kế vị.
Hậu duệ
Nỗ Nhĩ Cáp Xích có cả thảy 16 người con trai và 8 người con gái.
Cyaneolytta chopardi
Tham khảo
Thể loại:Cyaneolytta
Ewan McGregor
Ewan Gordon McGregor, OBE (sinh ngày 31 tháng 3 năm 1971) là một diễn viên người Scotland. Anh đã thành công ở nhiều loại phim khác nhau, đặc biệt là phim thương mại, phim độc lập và phim nghệ thuật. Vai diễn chuyên nghiệp đầu tiên của anh là vào năm 1993, khi anh đảm nhận vai chính trong loạt series Lipstick on Your Collar trên Channel 4. Anh được biết tới nhiều nhất với vai diễn Mark Renton, một tên nghiện heroin trong phim Trainspotting (1996), Jedi Obi-Wan Kenobi thời trẻ trong bộ ba loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao (1999-2005), nhà thơ Christian trong bộ phim nhạc kịch Moulin Rouge! (2001), và Giáo sư Alfred Jones trong bộ phim tình cảm hài kịch Salmon Fishing in the Yemen (2011). Anh nhận được các đề cử giải Quả Cầu vàng ở hạng mục nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất cho Moulin Rouge! và Salmon Fishing in the Yemen.
Maracanã
Maracanã là một đô thị thuộc bang Pará, Brasil. Đô thị này có diện tích 780,724 km², dân số năm 2007 là 28299 người, mật độ 36,25 người/km².
Ewan McGregor
McGregor cũng đóng vai chính trong các vở kịch như Guys and Dolls (2005-07) và Othello (2007-08). McGregor xếp thứ #36 trong bảng xếp hạng "Top 100 Ngôi sao Điện ảnh Thời đại" do tạp chí Empire xuất bản vào năm 1997. Năm 2010, anh thắng giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất trong bộ phim The Ghost Writer của Roman Polanski tại lễ trao giải Phim châu Âu lần thứ 23. McGregor có giọng nam cao.
Thời thơ ấu
McGregor sinh ra ở Perth, Scotland và được đưa về sống ở Crieff. Mẹ anh, Carol Diane (họ thời con gái Lawson), là một giáo viên đã nghỉ hưu tại Crieff High School và sau đó được uỷ quyền làm giáo viên chính tại trường Kingspark ở Dundee. Cha anh, James Charles Stewart "Jim" McGregor, cũng là một giáo viên dạy vật lý đã nghỉ hưu ở Học viện Morrison, Crieff. Anh có một người anh trai, Colin, là cựu phi công Tornado GR4 của Không quân Hoàng gia Anh. McGregor là cháu của diễn viên Denis Lawson (cũng xuất hiện ở loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao) và diễn viên Sheila Gish, và là anh em họ của Lou Gish. McGregor học ở Học viện Morrison ở Crieff. Sau khi ra trường, ở tuổi 16, anh làm việc như một người trợ lý sân khấu tại Perth Repertory Theatre và học một khoá học về kịch nghệ ở trường Kirkcaldy College, trước khi chuyển tới London để học về kịch tại trường nghệ thuật Guildhall khi anh 18 tuổi.
Maracanã
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Pará
Byadar-Aralikatti, Mudhol
Byadar-Aralikatti là một làng thuộc tehsil Mudhol, huyện Bagalkot, bang Karnataka, Ấn Độ.
Leucania littoralis
Liên kết ngoài
L
Byadar-Aralikatti, Mudhol
Tham khảo
Thể loại:Bagalkot (huyện)
Ewan McGregor
Phim và truyền hình
thumb|right|McGregor tại buổi ra mắt phim [[The Men Who Stare at Goats (phim)|The Men Who Stare at Goats trong Liên hoan phim quốc tế Toronto tháng 9 năm 2009]] Năm 1993, 6 tháng trước khi tốt nghiệp Guildhall, McGregor có được vai diễn chính ở series phim truyền hình Lipstick on Your Collar. Cùng năm đó, anh cũng thủ vai chính trên series chuyển thể Scarlet and Black với Rachel Weisz, và xuất hiện lần đầu tiên dưới vai trò phim điện ảnh với bộ phim Being Human của Bill Forsyth. Năm 1994, McGregor xuất hiện trong bộ phim giật gân Shallow Grave, mà nhờ đó anh thắng một giải Empire, và đánh dấu lần đầu tiên hợp tác với đạo diễn Danny Boyle. Vai diễn đột phá toàn cầu của anh đến vào năm 1996 với vai Mark Renton - một kẻ nghiện ngập - trong phim Trainspotting của Boyle, một bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Irvin Welsh.
McGregor đóng vai nam chính lãng mạn trong bộ phim Anh quốc Little Voice năm 1998. Năm 1999, McGregor tham gia vào bom tấn Chiến tranh giữa các vì sao (Phần I): Bóng ma đe dọa trong vai Obi-Wan Kenobi thời trẻ, vai diễn đã làm nên tên tuổi của Alec Guinness trong loạt phim Star Wars gốc, trong đó chú của anh (Denis Lawson) cũng góp mặt vào vai Wedge Antilles. Năm 2001, anh đóng cùng Nicole Kidman trong bộ phim Moulin Rouge! với vai chàng nhà thơ Christian yêu nàng vũ công Satine. Vai diễn mang lại cho anh một đề cử Quả cầu vàng. McGregor trở lại với vai Obi-Wan Kenobi trong phần trước tiếp theo của loạt phim, Chiến tranh giữa các vì sao (phần II): Sự xâm lăng của người Vô tính năm 2002. Năm 2003, anh cùng Renée Zellweger đóng chung trong phim Down With Love. Cũng trong năm đó, anh nhận được nhiều lời có cánh với bộ phim Young Adam, cùng với Tilda Swinton''.
Năm 2005, anh xuất hiện lần chót trong vai Obi-Wan Kenobi trong Chiến tranh giữa các vì sao (phần III): Sự báo thù của người Sith. Cùng năm đó, anh tham gia lồng tiếng vào hai bộ phim hoạt hình ăn khách, như vai robot Rodney Copperbottom trong Robots, trong đó có cả sự tham gia của Halle Berry và Robin Williams, và phim Valiant cùng với Jim Broadbent, John Cleese và Ricky Gervais. Ngoài ra anh còn đóng phim Stay của đạo diễn Marc Foster, một bộ phim tâm lý giật gân cùng Naomi Watts và Ryan Gosling.
Vào ngày 23 tháng 8 năm 2019, Lucasfilm công bố rằng McGregor sẽ tái diễn vai Obi-Wan Kenobi trong một sê-ri phim truyền hình Chiến tranh giữa các vì sao mới, dự kiến sẽ phát hành trên Disney+ năm 2022.
Kịch nghệ
Từ tháng 11 năm 1998 đến tháng 3 năm 1999, McGregor sắm vai Malcolm Scrawdyke trong vở 'Little Malcolm and His Struggles Against Eunuchs'', đạo diễn bởi Denis Lawson, chú của anh. Lần đầu vở diễn được thực hiện ở rạp Hampstead trước khi tới rạp Comedy ở Tây London.
Những chuyến đi bằng mô tô
thumb|right|Chiếc xe mà McGregor đã sử dụng trong những cuộc hành trình của anh Là một người đam mê mô tô từ thuở trẻ, McGregor muốn làm một chuyến đi xuyên lục địa trên chiếc xe của mình với người bạn thân Charley Boorman và Claudio von Planta vào năm 2004. Từ giữa tháng 4 đến cuối tháng 7, họ phượt từ London đến New York xuyên qua Trung Âu, Ukraine, Kazakhstan, Mông Cổ, Siberia, Canada và Hoa Kỳ trên chiếc BMW R1150GS, với tổng chiều dài mà anh đi được lên tới 35,960km. Anh còn tham gia các chương trình của UNICEF dọc chuyến đi của mình, và làm một cuốn sách bán chạy và một chương trình truyền hình dựa trên hành trình của mình, đều có tựa đề là Long Way Round.
McGregor xuất hiện trong hai phần của cuốn phim tài liệu Ewan McGregor: Cold Chain Mission của đài BBC tháng 4 năm 2004, bao gồm việc anh đi bằng mô tô, thuyền, máy bay và thậm chí cả đi bộ để đưa vắc-xin cho trẻ em ở những vùng sâu vùng xa của các quốc gia Ấn Độ, Nepal và Cộng hoà Congo. Chuyến đi là một phần công tác của anh là Đại sứ UNICEF.
Đời sống riêng tư
McGregor cưới vợ là Eve Mavrakis, một nhà thiết kế thời trang người Pháp từ năm 1995. Họ có với nhau 4 người con gái: Clara, Esther, Jamyan và Anouk. McGregor có hình xăm hình trái tim và chữ thập có tên vợ và các con anh trên tay phải. Hiện giờ gia đình họ sống tại Los Angeles, California sau khi chuyển từ London.
Phagnalon niveum
Liên kết ngoài
Thể loại:Phagnalon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1846
Crassocephalum uvens
Crassocephalum uvens là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Hiern) S.Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Tham khảo
Thể loại:Crassocephalum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912
Autochloris flavipes
Autochloris flavipes là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Tephrosia dietrichiae
Tephrosia dietrichiae là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Domin miêu tả khoa học đầu tiên.
Autochloris flavipes
Liên kết ngoài
Thể loại:Autochloris
Tephrosia dietrichiae
Liên kết ngoài
D
Metzgeria australis
Metzgeria australis là một loài Rêu trong họ Metzgeriaceae. Loài này được Stephani mô tả khoa học đầu tiên năm 1885.
Liên kết ngoài
Thể loại:Metzgeria (Metzgeriaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1885
Güneyce, Seben
Güneyce là một xã thuộc huyện Seben, tỉnh Bolu, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 179 người.
Nhân sâm
Phân bố
Là loài thực vật mọc hoang và trồng ở vùng Cao Ly nay là CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc. Ở Trung Quốc có 2 tỉnh miền Đông Bắc là: Liêu Ninh và Cát Lâm. Liên Bang Nga có ở miền Viễn Đông, nhưng trên thị trường thế giới người ta chỉ chuộng nhân sâm có xuất xứ từ CHDCND Triều Tiên và Hàn Quốc, có tên chung là Sâm Cao Ly. Nhân Sâm Hàn Quốc: Theo lịch sử y học cổ truyền của Trung Quốc từ 3.000 năm trước Công Nguyên, Nhân Sâm đã được nói đến như là một thần dược trong "Thần nông bản thảo" của vua Thần Nông. Nhân sâm có ở nhiều quốc gia khác nhau như: Ấn Độ, Triều Tiên, Nhật Bản, Vùng Viễn Đông Nga, Vùng Bắc Mỹ (Hoa Kỳ) nhưng nổi tiếng nhất vẫn là Sâm Triều Tiên, Hàn Quốc.
Công dụng
Nhân sâm là loài thảo dược quý hiếm và rất khó trồng, là một vị thuốc quý của y học cổ truyền. Nhân sâm là một trong bốn loại thuốc quý (Sâm – Nhung - Quế - Phụ) của Đông Y từ hàng ngàn năm trước. Ngày nay Y học hiện đại đã có nhiều công trình nghiên cứu xác nhận nhiều dược lý của nhân sâm như tăng lực, tăng trí nhớ, bảo vệ cơ thể chống stress, bảo vệ và tác động lên hệ miễn dịch giúp chống viêm, bảo vệ tế bào chống lão hóa, tăng sức đề kháng cho cơ thể đồng thời còn phát hiện thêm nhiều tác dụng mới của nhân sâm, mà trước đây người xưa chưa biết.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1842
Hardifort
Hardifort là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.
All of My Mind
All of My Mind là album đầu tiên của Wada Kouji. Nó được thu âm bởi King Records và được phát hành vào ngày 5 tháng 12 năm 2001 tại Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Album năm 2001 Thể loại:Album của nghệ sĩ Nhật Bản Thể loại:Album nhạc rock Thể loại:Wada Kouji Thể loại:Album đầu tay năm 2001
Tetrapedia basalis
Tetrapedia basalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1879.
Tham khảo
Thể loại:Tetrapedia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1879
Kőtelek
Kőtelek là một thị trấn thuộc hạt Jász-Nagykun-Szolnok, Hungary. Thị trấn này có diện tích 45,14 km², dân số năm 2010 là 1597 người, mật độ 35 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Jász-Nagykun-Szolnok Thể loại:Thị trấn của Hungary
Cyaneolytta coerulea
Tham khảo
Thể loại:Cyaneolytta
Porphyrinia albipurpurea
Porphyrinia albipurpurea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Porphyrinia
Metzgeria bartlettii
Liên kết ngoài
Thể loại:Metzgeria (Metzgeriaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1987
Bào ngư vành tai
Bào ngư vành tai (Danh pháp khoa học: Haliotis asinina) là một loài bào ngư trong họ Haliotidae. Chúng phân bố ở vùng biển Ấn Độ-Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, bào ngư vành tai phân bố ở vùng biển các tỉnh miền Trung, kéo dài đến Côn đảo, Phú quốc tới quần đảo Trường sa.
Đặc điểm
Bào ngư vành tai có dạng vành tai vì vậy mới có tên gọi như trên, mặt ngoài láng nhẵn và thường có 3 tầng xoắn ốc. Vị trí đỉnh vỏ nằm sát mép ngoài vỏ. Mặt ngoài vỏ có 6-7 lỗ mở hô hấp. Vòng sinh trưởng rõ nét ở mặt ngoài và mặt trong vỏ. Lớp xà cừ mặt trong vỏ óng ánh. Cá thể lớn nhất có chiều dài vỏ 112 mm. Chúng có trọng lượng cơ thể lớn (dài 112 mm, nặng 167 gam) và tốc độ tăng trưởng năm nhanh (55 mm).
Tập tính
Độ mặn và dòng thủy triều cũng như chuyển động sóng là những yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của bào ngư. Độ mặn bào ngư ưa thích từ 30-34 ‰. Chúng ưa thích các vật bám cứng, do vậy thường bám vào san hô chết và mặt dưới của các rạn đá san nhô ra biển, nơi có sóng vỗ và lượng oxy hòa tan cao. Bào ngư vành tai có tốc độ sinh trưởng từ 2-35,6 mm trong 6 tháng, 55 mm trong 1 năm và 75 mm trong 3 năm.
Sâm Nhật Bản
Panax japonicus là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng. Loài này được (T.Nees) C.A.Mey. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Liên kết ngoài
J Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1843
Crassocephalum vitellinum
Crassocephalum vitellinum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Benth.) S.Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Tham khảo
Thể loại:Crassocephalum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912 Thể loại:Thực vật châu Phi
Greyia flanaganii
Liên kết ngoài
Thể loại:Thực vật Nam Phi F Thể loại:Thực vật loài thiếu dữ liệu
Đảng Tân Tiến Bộ (Hàn Quốc)
Đảng Tân Tiến Bộ (tiếng Triều Tiên: 진보신당) là một đảng chính trị cánh tả ở Hàn Quốc. Đảng Tân Tiến Bộ được thành lập bởi một số thành viên Đảng Dân chủ Lao động Hàn Quốc (được biết đến Phái Dân chủ nhân dân) những người còn lại bên trong phản ứng đối với các phe dân tộc thống trị Hàn Quốc.
Chủ tịch đảng hiện nay là Roh chan-Hoe, được bầu trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2004 như một thành viên của Đảng Lao động Dân chủ, tuy nhiên không phải bầu lại.
Đảng này không có ghế trong Quốc hội Hàn Quốc trong cuộc tổng tuyển cử năm 2008. Vào thời điểm đó, Roh Hoe-chan đã được dự kiến giành được một ghế, vì ông đã người ta đã xác nhận ông giành được ủng hộ trong hầu hết các cuộc điều tra trước bầu cử.
Đảng Tân Tiến Bộ cố gắng có ghế trong cuộc bầu cử phụ ngày 29 tháng 4 năm 2009. Ulsan Buk-gu là một trong những người dự kiến sẽ giành được ghế vì công nhân lao động nhiều người sống trong khu vực đó. Đảng này đã đề cử Cho Seung-soo, cựu AM tại Ulsan Buk-gu, năm 2005. Đảng Tân Tiến Bộ đã đàm phán với Đảng Lao động Dân chủ để đề cử các ứng cử viên duy nhất trước khi tiến bắt đầu bởi-bầu cử. Đảng Tân Tiến Bộ và Đảng Lao động Dân chủ đàm phán cuối cùng ứng cử viên duy nhất và kết quả là Cho đã trở thành ứng cử viên duy nhất tiến bộ tranh cử với ứng cử viên bảo thủ. Trong cuộc bầu cử ngày 29 tháng 4-by, Cho đánh bại GNP (Đảng Quốc Đại) ứng cử viên và cuối cùng Đảng Tân Tiến Bộ giành được một chỗ trong Quốc hội Hàn Quốc.
Tham khảo
Thể loại:Đảng phái chính trị Hàn Quốc
Coryphantha ramillosa
Coryphantha ramillosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được Cutak mô tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Greyia
Greyia là một chi thực vật có hoa. Hệ thống APG II năm 2003 và hệ thống APG II năm 2009 gộp nó trong họ Melianthaceae sensu lato nhưng hệ thống APG IV năm 2016 gộp nó trong họ Francoaceae.
Nó chứa 3 loài như sau:
Không giống như các thành viên còn lại của họ Melianthaceae nghĩa hẹp, các loài Greyia có lá đơn (không xẻ thùy), hoa với 10 nhị hoa, và bầu nhụy với kiểu đính noãn vách. Do điều này mà đôi khi chi này được tách ra để lập nên họ riêng của nó là Greyiaceae (như trong hệ thống APG năm 1998), nhưng kể từ hệ thống APG II năm 2003 trở đi thì nó được xếp trong họ Melianthaceae/Francoaceae.
Tham khảo
Thể loại:Chi thực vật
Họ Hải cẩu thật sự
Họ Hải cẩu thật sự, hay còn gọi là họ Chó biển, hoặc hải cẩu không vành tai (hoặc vô nhĩ hay tai trần) (Phocidae) là một trong ba nhóm động vật có vú chính của nhánh động vật chân màng (Pinnipedia), Phân bộ Dạng chó (Caniformia), Bộ Ăn thịt (Carnivora). Tên gọi "vô nhĩ" bắt nguồn từ đặc điểm chung không có vành tai ngoài mà chỉ có lỗ tai trần của các loài này, một đặc điểm làm cho chúng khác biệt so với các loài hải cẩu khác. Đôi khi chúng được gọi là hải cẩu trườn (crawling seal) để phân biệt với hải cẩu lông và sư tử biển (họ Otariidae) do đặc điểm tứ chi không nâng đỡ nổi cơ thể nên phải lết khi di chuyển trên đất liền.
Chúng sinh sống ở các đại dương của cả hai bán cầu, với trường hợp ngoại lệ như các loài hải cẩu thầy tu nhiệt đới, hầu hết chỉ giới hạn ở những vùng khí hậu vùng cực, cận cực và ôn đới. Hải cẩu Baikal là loài duy nhất trong họ này sống ở nước ngọt. Họ này gồm khoảng 13 chi với 20 loài nằm trong 2 phân họ và 4 tông.
Phân loại
Họ Phocidae gồm 13 chi còn sinh tồn và 2 chi tuyệt chủng:
Tham khảo
Thể loại:Họ động vật có vú
Phagnalon phagnaloides
Phagnalon phagnaloides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Sch.Bip. ex A.Rich.) Cufod. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Tetrapedia bipartita
Tetrapedia bipartita là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Tetrapedia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1999
Hargnies, Nord
Hargnies là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Nord
Byadara Agrahara, Koratagere
Byadara Agrahara là một làng thuộc tehsil Koratagere, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
Hoàng Nông
Hoàng Nông là một xã thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.
Địa lý
Xã Hoàng Nông nằm ở phía tây huyện Đại Từ, có vị trí địa lý:
Xã Hoàng Nông có diện tích 27,24 km², dân số năm 1999 là 4.569 người, mật độ dân số đạt 168 người/km².
Xã nằm ở phía tây của huyện và thuộc vùng núi Tam Đảo, tiếp giáp với đỉnh cao nhất của dãy núi này (1590 m). Một dòng suối nhỏ chảy từ dãy Tam Đảo xuống và chảy dọc theo chiều dài của xã rồi đổ vào sông Công.
Lịch sử
Sau năm 1975, Hoàng Nông là một xã thuộc huyện Đại Từ.
Đến năm 2019, xã Hoàng Nông được chia thành 18 xóm: Đình Cường, Suối Chùn, Đồng Khuôn, Làng Hu, Đoàn Thắng, Cổ Rồng, Cánh Vàng, Đầm Cầu, La Lương, Cầu Đá, Ao Mật, An Sơn, Cây Chè, Làng Đảng, Gốc Sữa, La Dây, La Kham, Kèo Hái.
Ngày 23 tháng 7 năm 2019, sáp nhập hai xóm Đình Cường và Cổ Rồng thành xóm Đình Cổ, sáp nhập xóm An Sơn vào xóm Ao Mật, sáp nhập xóm Gốc Sữa vào xóm La Kham, sáp nhập xóm Cánh Vàng vào xóm Đầm Cầu.
Hành chính
Xã Hoàng Nông được chia thành 14 xóm: Ao Mật, Cầu Đá, Cây Chè, Đầm Cầu, Đình Cổ, Đoàn Thắng, Đồng Khuôn, La Dây, La Kham, La Lương, Làng Đảng, Làng Hu, Kèo Hái, Suối Chùn.
Xã Smallwood, Quận Jasper, Illinois
Xã Smallwood (Smallwood Township) là một xã thuộc quận Jasper, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 411 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Illinois Thể loại:Quận Jasper, Illinois
Hoằng Phong
Hoằng Phong là một xã thuộc huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Xã Hoằng Phong có diện tích 8,63 km², dân số năm 1999 là 6922 người, mật độ dân số đạt 802 người/km².
Susuacanga falli
Susuacanga falli là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Susuacanga Thể loại:Eburia
Cristaria plicata
Trai cánh mỏng (Danh pháp khoa học: Cristaria plicata) là một loài Trai sông trong họ Unionidae. Đây là loài đặc hữu của vùng biển phía Bắc Đông Nam Á, chúng phân bố cho đến Nam Hàn. Ở Việt Nam, chúng có ở Vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ.
Cyaneolytta coeruleata
Cyaneolytta coeruleata là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1895.
Cristaria plicata
Đặc điểm
Trai cánh mỏng là loài cỡ lớn, vỏ mỏng, hình elip dài. Chiều dài có thể tới 23 – 25 cm. Vùng đỉnh vỏ thấp là vỏ trai dẹp. Cạnh trước tròn đều, cạnh bụng thẳng nghang, hơi lõm ở khoảng giữa, cạnh sau gần tròn. Mặt ngoài vỏ nhẵn, ở con nhỏ có màu xanh vàng với nhiều đường phóng xạ màu xanh lục, ở con lớn màu vàng xanh với đường sinh trưởng thô. Có các dải nâu đen đồng tâm. Xà cừ màu trắng, hơi hồng, ánh ngũ sắc.
Cyaneolytta coeruleata
Tham khảo
Thể loại:Cyaneolytta
Cristaria plicata
Tập tính
Ở Việt Nam, trai cánh sống phổ biến ở đáy bùn cát sông, hồ, ao vùng đồng bằng và trung du miền Bắc Việt Nam. Chúng, thích ứng được với điều kiện thời tiết mùa hạ và mùa đông. Sinh sản vào đầu mùa hạ. Trước đây, chúng gặp phổ biến trong các sông vùng đồng bằng Bắc Bộ, mật độ khoảng 2 - ba con/m2 nền đáy. Những năm gần đây do khái thác quá mức nên số lượng giảm sút, nguồn trai sụt rõ rệt, các đầm hồ bị san lấp nhiều, mặt khác do sự ô nhiễm các sông hồ làm diện tích phân bố giảm rõ rệt
Tham khảo
Thể loại:Cristaria (Unionidae) Thể loại:Động vật Việt Nam
Metzgeria bialata
Metzgeria bialata là một loài Rêu trong họ Metzgeriaceae. Loài này được S. Winkl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Liên kết ngoài
Thể loại:Metzgeria (Metzgeriaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
Ga Samseong
Ga Samseong (World Trade Center Seoul) (Tiếng Hàn: 삼성(무역센터)역, Hanja: 三成(貿易센터)驛) là một ga trên Tàu điện ngầm Seoul tuyến số 2. Nó nằm ở ngã tư Teheran-ro và Yeongdong-daero. Một số tòa nhà nổi tiếng gần nhà ga bao gồm Trung tâm Thương mại Thế giới Seoul, Trung tâm mua sắm COEX, trụ sở Công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO), .... Do lo ngại về an ninh, nhà ga đã bị đóng cửa trong thời gian diễn ra Hội nghị thượng đỉnh G20 năm 2010 và Hội nghị thượng đỉnh về an ninh hạt nhân năm 2012, vì ga này được kết nối trực tiếp với COEX.
Lượng khách của nhà ga này rất cao, luôn đứng trong top 5 ga tàu điện ngầm được sử dụng nhiều nhất ở Hàn Quốc.
Mặc dù tên của nhà ga này có chung cách phát âm với Tập đoàn Samsung, nhưng Hanja của Samsung (三星) và Samseong (三成) là khác nhau, vì vậy không có mối liên hệ nào giữa chúng.
Tham khảo
Samseong Samseong Samseong
Palouse
nhỏ|phải|250px|Vùng Palouse, Đông [[Washington (tiểu bang)|Washington, nhìn về đông nam từ đông nam Kamiak]] Palouse là một vùng của Tây Bắc Hoa Kỳ bao gồm Đông Washington, miền Trung Bắc Idaho và, theo một số định nghĩa, kéo dài về phía nam vào đông bắc Oregon. Đây là một khu vực nông nghiệp trồng lúa mì chính. Cách Đường mòn Oregon khoảng 250 Km về phía bắc, vùng này đã trải qua thời kỳ phát triển nhanh vào cuối thế kỷ 19, chỉ trong một thời gian ngắn đã có dân số vượt qua vùng Puget Sound của tiểu bang Washington.
Myoxanthus mejiae
Myoxanthus mejiae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Garay & Dunst.) Luer mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Tephrosia disperma
Liên kết ngoài
D
Myoxanthus mejiae
Liên kết ngoài
Thể loại:Myoxanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Palouse
Địa lý và lịch sử
phải|200px|nhỏ|Đồi Palouse ở phía nam Vườn cây gổ của [[Đại học Idaho tại thành phố Moscow, Idaho]] Nguồn gốc tên gọi Palouse thì không rõ lắm. Có một giả thuyết cho rằng tên của bộ lạc người da đỏ Palus (theo những lời kể khi xưa nó được đánh vần phức tạp là Palus, Palloatpallah, Pelusha,...) được những người buôn bán da thú Canada gốc Pháp đổi thành từ quen thuộc hơn đối với người Pháp là pelouse, có nghĩa là "đất có cỏ dày và ngắn". Theo thời gian thì tên gọi biến thành Palouse. Một giả thuyết khác thì cho rằng cái tên này đầu tiên là một từ tiếng Pháp để diễn tả khu vực mà lúc đó có người bản thổ sinh sống.
Theo truyền thống, vùng Palouse được định nghĩa như là một vùng đồi và đồng cỏ phì nhiêu nằm ở phía bắc của Sông Snake mà chia cắt nó khỏi Xứ Walla Walla, nằm ở phía bắc của Sông Clearwater mà chia cắt nó khỏi Đồng cỏ Camas, kéo dài lên phía bắc dọc theo ranh giới giữa tiểu bang Washington và Idaho, phía nam của Spokane, có trung tâm trên Sông Palouse. Vùng này từng là một khu định cư và phát triển mạnh về trồng lúa mì trong thập niên 1880. Nó là một phần của vùng trồng lúa mì lớn hơn tại đông nam Washinton, ban đầu có trung tâm ở Quận Walla Walla ở phía nam Sông Snake.
Trong khi định nghĩa này về vùng Palouse vẫn còn quen thuộc ngày nay, thuật từ này đôi khi được dùng để ám chỉ toàn vùng trồng lúa mì, bao gồm Quận Walla Walla, Đồng cỏ Camas của tiểu bang Idaho, vùng Big Bend của miền trung Cao nguyên Sông Columbia, và các khu vực nông nghiệp nhỏ hơn như Quận Asotin, Washington và Quận Umatilla, Oregon. Định nghĩa bao quát này được các tổ chức như Quỹ Thế giới Thiên nhiên (World Wide Fund for Nature) sử dụng để định nghĩa tổng quát hơn hệ sinh thái đồng cỏ Palouse.
Cộng đồng của vùng Palouse tại tiểu bang Washington nằm trong Quận Whitman cách phía tây Potlach của Idaho khoảng 11 Km (7 mi).
Mặc dù, vùng Palouse từ trước đến nay được định nghĩa là vùng khác biệt với vùng Walla Walla cổ xưa hơn ở phía nam Sông Snake nơi mà canh tác lúa mì trên khô đầu tiên được chứng minh là có thể được trong thập niên 1860. Suốt thập niên 1870 vùng Walla Walla nhanh chóng chuyển sang đất nông trại trong khi những thí nghiệm đầu tiên về việc trồng lúa mì lại bắt đầu trong vùng Palouse là nơi mà khi trước là nơi chuyên nuôi bò và cừu. Khi các vụ thử nghiệm được chứng minh là thành công, cơn sốt đất nhỏ nhanh chóng làm cho vùng Palouse trở nên đông đúc nông gia trong thập niên 1880. Sự phổ biến đường xe lửa ngay sau đó làm gia tăng thêm sự định cư vùng Palouse. Đến năm 1890 gần như tất cả đất đai Palouse đã có người làm chủ và chuyển sang canh tác lúa mì.
nhỏ|Vài dặm về phía bắc [[Moscow, Idaho ở trung tâm vùng Palouse. Khu đất này giáp ranh với Lạch Paradise. Hình chụp của Daniel Foucachon của Moscow, Idaho.]] Không giống như Xứ Walla Walla với 1 thành phố trung tâm là Walla Walla, vùng Palouse region chứng kiến sự trỗi dậy của ít nhất 4 trung tâm, tất cả chỉ cách nhau có vài dặm: Colfax, Washington (xưa nhất), Palouse, Washington, Pullman, Washington, và Moscow, Idaho. Bốn trung tâm này cùng với 10 trung tâm nhỏ hơn tạo nên một bản thể đô thị khuyết tán, tương đương xứ Walla Walla.
Các thành phố dọc ranh giới với Palouse, theo một số định nghĩa, bao gồm những thành phố nằm bên trong vùng Palouse trong đó có Lewiston, Idaho phục vụ vùng nông trại Đồng cỏ Camas, Ritzville, Washington phục vụ rìa phía đông của Xứ Big Bend, và Spokane là trung tâm chính của toàn vùng. Vị trí của Spokane rất vượt trội và nó trở thành như thủ đô của Inland Empire, bao gồm tất cả các vùng sản xuất lúa mì, các khu mỏ địa phương, và những khu rừng sản xuất gỗ. Spokane cũng phục vụ như trung tâm giao thông và đường sắt chính của toàn vùng.
Đến năm 1910, mặc dù những thuật từ địa phương như Palouse, Xứ Walla Walla, Big Bend, Xứ Umatilla, và Đồng cỏ Camas tiếp tục nghe quen tai, nhiều người trong vùng bắt đầu nhìn nhận mình đang sống trong Inland Empire, Vành đai Lúa mì, Lưu vực sông Columbia, hoặc đơn giản là Đông Washington, Oregon, hay Bắc Idaho.