cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paspalum cymbiforme
Paspalum cymbiforme là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được E.Fourn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Luceria eurrhippoides
Luceria eurrhippoides là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Tetraonyx moritzi
Tetraonyx moritzi là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Haag-Rutenberg miêu tả khoa học năm 1879.
Tham khảo
biologie|2011|11|18}}
Thể loại:Tetraonyx
Horisme calligraphata
Horisme calligraphata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Wheeleria
Wheeleria là một chi bướm đêm thuộc họ Pterophoridae.
Horisme calligraphata
Liên kết ngoài
Thể loại:Horisme
Wheeleria
Tham khảo
Thể loại:Pterophorini
Vũ Xuân Vinh
Vũ Xuân Vinh (sinh năm 1923), là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng, nguyên Cục trưởng Cục liên lạc đối ngoại Bộ Quốc phòng, Trưởng Khoa Phòng không Học viện Quân sự cấp cao, Tham mưu phó Quân chủng Phòng không Không quân
Thân thế và sự nghiệp
Ông sinh ngày 9 tháng 2 năm 1923, quê tại xã Trực Chính, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Trước Cách mạng tháng 8, ông theo học tại Hà Nội.
Năm 1944, tốt nghiệp Trường Bưởi (nay là Trường Chu Văn An).
Tháng 5 năm 1945, ông tham gia vào hoạt động của sinh viên và thanh niên cứu quốc, bị phát xít Nhật bắt giam từ tháng 5 đến tháng 8 năm 1945. Sau khi thoát khỏi nhà tù phát xít, ông trở về địa phương tham gia giành chính quyền, là Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Trực Chính, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định.
Tháng 3 năm 1946, ông được cử đi học tại Trường võ bị Trần Quốc Tuấn khóa 1
Tháng 12 năm 1946, trung đội phó rồi trung đội trưởng Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 147 Vệ binh Bộ Tổng Tham mưu Bộ Quốc phòng
Tháng 9 năm 1947, đại đội trưởng Đại đội 2 Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 147 chủ lực của Bộ Quốc phòng
Tháng 6 năm 1948, Trưởng ban Tác huấn Trung đoàn 140
Tháng 10 năm 1948, Phó Ban Tác chiến Mặt trận Trung Du
Tháng 6 năm 1949, Phó Ban Tác chiến Mặt trận Bắc Kạn
Tháng 2 năm 1950, Tham mưu trưởng Trung đoàn 36 Đại đoàn 308
Tháng 2 năm 1951, đi dự Đại hội Thanh niên Sinh viên Quốc tế rồi là phái viên Tổng cục Chính trị
Tháng 3 năm 1952, Tham mưu phó Trung đoàn 36 Đại đoàn 308
Tháng 6 năm 1953, Tham mưu trưởng Trung đoàn 36 Đại đoàn 308
Tháng 6 năm 1954, thư ký đoàn Hội nghị Trung Giã đấu tranh với thực dân Pháp thực hiện Hiệp định Genève về Việt Nam
Tháng 10 năm 1954, đi học Trường Sĩ quan Pháo binh, sau đó là Tham mưu trưởng Trung đoàn Pháo binh Đại đoàn Pháo binh 349 Bộ Tư lệnh Pháo binh.
Tháng 6 năm 1955, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Trưởng ban Tác huấn Đại đoàn Pháo binh 349
Tháng 6 năm 1958, theo học ngoại ngữ tại Trường Văn hóa Bộ Quốc phòng
Năm 1959, được cử đi học tại Học viện Pháo binh Tên lửa Lê-nin-grát của Liên Xô.
Tháng 10 năm 1964 ông là Tham mưu trưởng Lữ đoàn 368 Bộ Tư lệnh Pháo binh
Tháng 3 năm 1966, Tham mưu phó phụ trách về Tên lửa Quân chủng Phòng không Không quân
Tháng 3 năm 1967, Tham mưu phó Bộ Tư lệnh Binh chủng Tên lửa (Sư đoàn 369) Quân chủng Phòng không Không quân
Tháng 2 năm 1968, Phó Tư lệnh Sư đoàn Phòng không 361 Quân chủng Phòng không Không quân
Tháng 10 năm 1969, Tham mưu phó Quân chủng Phòng không Không quân
Tháng 2 năm 1974, Tư lệnh Sư đoàn Phòng không 375 Quân chủng Phòng không Không quân.
Tháng 6 năm 1976, ông về giữ chức vụ Trưởng khoa Phòng không tại Học viện Quân sự cấp cao
Tháng 9 năm 1996, ông nghỉ hưu.
Khen thưởng
Huân chương Chiến công (hạng Nhất, Nhì)
Huân chương Chiến thắng (chống Pháp) hạng Nhất
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất
Huân chương Chiến sĩ vẻ vang (hạng Nhất, Nhì, Ba)
Huy chương Quân kỳ quyết thắng
Huy chương Vì sự nghiệp thanh niên
Huy chương Vì sự nghiệp Lao động Thương binh Xã hội
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng
Huy chương vàng học tập tại Học viên Pháo binh Tên lửa Lê-nin-grát (Liên Xô)
Chú thích
Thể loại:Người Nam Định Thể loại:Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam Thể loại:Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 1990
Ardisia etindensis
Ardisia etindensis là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Cameroon. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Cameroon E
Chilepalli, Srinivaspur
Chilepalli là một làng thuộc tehsil Srinivaspur, huyện Kolar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Kolar (huyện)
Pilosocereus sergipensis
Pilosocereus sergipensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được (Werderm.) Byles & G.D. Rowley miêu tả khoa học đầu tiên năm 1957.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pilosocereus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1957
(52424) 1994 LX3
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1994 Thể loại:Được phát hiện bởi Henri Debehogne Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội là người đứng đầu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, cơ quan lập pháp của thành phố. Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội là Phó bí thư Thành ủy và từ gần đây là Ủy viên Trung ương Đảng.
Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố do Hội đồng nhân dân thành phố bầu không quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp. Chủ tịch Hội đồng nhân dân phải là đại biểu Hội đồng nhân dân và được bầu theo sự giới thiệu của Chủ tọa kỳ họp.
Nhiệm vụ và quyền hạn
Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố có nhiệm vụ và quyền hạn sau:
Phó Chủ tịch
Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố có quyền hạn và nhiệm vụ sau:
Lịch sử
Chức vụ Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố được thành lập tại kỳ họp thứ nhất khóa X Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội từ ngày 12-14/12/1989 do Vũ Mão - Ủy viên Hội đồng Nhà nước,Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội và Hội đồng Nhà nước trình bày nghiên cứu Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân các cấp.
Trước đó tại mỗi kỳ họp, Hội đồng nhân dân thành phố lại bầu ra đoàn Chủ tịch và đoàn thư ký của kỳ họp.
Tham khảo
Thể loại:Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội
Tetraulax rothi
Tetraulax rothi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Ngu Tư
Ngu Tư (chữ Hán: 虞思) là hậu duệ của đế Thuấn Diêu Trọng Hoa thời đại thiện nhượng, ông là thủ lĩnh bộ lạc Hữu Ngu trong giai đoạn vô vương chi thế và Thiếu Khang trung hưng. Sau khi Diêu Trọng Hoa được thụ phong nước Hữu Ngu thì con cháu đời sau đều lấy tên đất làm họ, từ Thương Quân đến đời Ngu Tư kể cũng đã trên 100 năm. Khi Ngu Tư tại vị cũng là lúc nước Hữu Ngu phát triển cường thịnh nhất, sách 100 sự kiện Trung Quốc phần viết về nhà Hạ có ghi chép nước này đã có "điền nhất thành, chúng nhất lữ" nghĩa là thành vuông 10 dặm và nô lệ lên đến 500 người tương đương với 1 lữ đoàn ngày nay.
Tetraulax rothi
Tham khảo
Thể loại:Tetraulax
Pleuroploca persica
Pleuroploca persica (tên tiếng Anh: Persian horse conch) là một loài ốc biển săn mồi rất lớn có nắp, một loài thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Fasciolariidae, bao gồm cả ốc gai, ốc tulip và các họ hàng của chúng.
Ngu Tư
Khi nhà Hạ bị Hậu Nghệ, Hàn Trác lần lượt cướp chính quyền, đế Tướng bị đánh bại và truy sát gắt gao phải bỏ chạy rồi tự sát. Vợ của đế Tướng là Hậu Mân đang có mang trốn về quê ngoại là nước Hữu Nhưng rồi sinh con ở đó đặt tên là Thiếu Khang, Thiếu Khang lớn lên nuôi ý chí phục quốc nên rất tích cực thu phục lòng người. Sau khi phát hiện dong dõi nhà Hạ vẫn còn sống, Hàn Trác lập tức phát binh tiến đánh nước Hữu Nhưng. Thiếu Khang bèn chuyển sang nhờ nước Hữu Ngu, Ngu Tư không nỡ nhìn thấy cảnh nhà Hạ diệt vong bèn tạm thời giao cho Thiếu Khang giữ chức bào chính trông coi việc quản lý lương thực. Tiếp đó ông lại gả con gái cho Thiếu Khang, lại cấp cho ông 500 nô lệ và 1 vùng đất để ông toan tính việc trung hưng. Chẳng bao lâu Hàn Trác càng lúc càng tàn ác khiến lòng người đều xa lìa lại quay về phía nhà Hạ, Thiếu Khang cùng cha vợ đưa quân từ nước Hữu Ngu tấn công tiêu diệt Hàn Trác và nhà Hạ được khôi phục.
Tham khảo
Thể loại:Vua nước Hữu Ngu Thể loại:Năm sinh thiếu Thể loại:Năm mất thiếu
Pleuroploca persica
Liên kết ngoài
Thể loại:Pleuroploca
KOP
Ban nhạc KOP là một ban nhạc rock Việt Nam thành lập ngày 6 tháng 6 năm 2010.
Thành lập
Trần Thái Châu (K-Hau) được biết đến khi còn là ca sĩ chính của ban nhạc Prophecy và đã cùng ban nhạc này phát hành album đầu tay Đôi cánh vô hình năm 2008. Anh cùng guitar Triệu Hoàng Anh Tuấn cùng ấp ủ thực hiện dự án riêng là một ban nhạc của hai người. Sau khi KOP được hình thành cùng các ca khúc mới được sáng tác, các thành viên khác lần lượt góp mặt trong đội hình là tay trống Mạnh Cương, bassist Đức Tâm và guitarist Gia Huy. Ngày 13 tháng 8 năm 2010 là thời điểm đánh dấu sự xuất hiện của KOP trên sân khấu rock qua liveshow Black Friday kỷ niệm 11 năm của RFC (Rockpassion.vn).
Năm 2011, lần đầu tiên KOP xuất hiện tại Rock Storm với tư cách là ban nhạc mở màn cho các đêm diễn tại Biên Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ. KOP tiếp tục tham gia Rock Storm những năm 2012, 2013 sau đó.
Taktaharkány
Taktaharkány là một làng thuộc hạt Borsod-Abaúj-Zemplén, Hungary. Làng này có diện tích 39,13 km², dân số năm 2010 là 3757 người, mật độ 96 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Borsod-Abaúj-Zemplén Thể loại:Làng của Hungary
Bảo tàng khu vực Barlinek
Bảo tàng khu vực Barlinek có trụ sở tại số 9 đường Podwale, trong tòa nhà Gutenberg (một tòa nhà in ấn trước kia được xây dựng từ giữa thế kỷ 19), thành phố Barlinek, tỉnh Zachodniopomorskie của Ba Lan. Bảo tàng là một đơn vị tổ chức thành phố hoạt động trong các cấu trúc của Trung tâm văn hóa Barlinek.
Lịch sử
Bảo tàng được thành lập dựa trên sáng kiến ​​của Czesław Paśnik. Ông là một thợ xây chuyên nghiệp, nhưng ông có sự đam mê với các bộ sưu tập lịch sử của khu vực và sau này ông còn là một nhà làm phim tài liệu của những năm sau chiến tranh. Năm 1961, trên cơ sở các bộ sưu tập mang tên "Ngôi nhà kỷ niệm" của mình đã khởi đầu cho việc thành lập Bảo tàng khu vực ở Barlinek. Vào năm 2012, Bảo tàng Khu vực Barlinek đã quyết định mở rộng dịch vụ của mình, bằng cách thực hiện các bài học lịch sử cho trẻ em và thanh thiếu niên, có tính đến các nhóm tuổi. Vào năm 2014, đã có một triễn lãm "Barlinek trên con đường ở Thung lũng Płonia". Các tác phẩm trưng bày tại triển lãm đã trở thành một phần của triển lãm thường trực của bảo tàng. Triển lãm được tạo ra như là một phần của dự án mang tên "Barlinek trên con đường ở Thung lũng Płonia" do Liên minh Châu Âu đồng tài trợ theo Chương trình Phát triển Nông thôn giai đoạn 2007-2013. Năm 2015, triển lãm thường trực mới nhất của bảo tàng đã được khai trương, mang tên "Salonika Królowej Puszczy Barlinecka". Triển lãm là một trong những yếu tố của dự án "Thúc đẩy đa dạng sinh học ở xã Barlinek" do Liên minh châu Âu đồng tài trợ từ Quỹ phát triển khu vực châu Âu thuộc Chương trình hoạt động khu vực của Zachodniopomorskie.
Triển lãm
Hiện tại, bảo tàng giới thiệu các triển lãm thường trực sau đây:
Rhynchospora oreoboloidea
Rhynchospora oreoboloidea là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Gómez-Laur. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
O Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Ardisia dukei
Ardisia dukei là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Panama.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Panama D
Vật chất tối sinh học
Vật chất tối sinh học là một thuật ngữ không chính thức cho vật liệu di truyền chưa được phân loại hoặc được biết đến kém. Vật liệu di truyền này có thể đề cập đến vật liệu di truyền được sản xuất bởi các vi sinh vật chưa được phân loại. Bằng cách mở rộng, vật chất tối sinh học cũng có thể đề cập đến vi sinh vật chưa phân lập mà sự tồn tại của chúng chỉ có thể được suy ra từ vật liệu di truyền mà chúng tạo ra. Ngoài ra, vật liệu di truyền có thể đề cập đến DNA không mã hóa (DNA rác) và RNA không mã hóa được sản xuất bởi các sinh vật đã biết.
Vi sinh vật chưa được phân loại
Lên đến 99% trong tất cả các vi sinh vật sống không thể được nuôi cấy,    vì vậy có rất ít hiểu biết về chức năng tồn tại về tiềm năng trao đổi chất của các sinh vật này.
Các chuỗi được cho là có nguồn gốc từ các vi khuẩn chưa biết được gọi là 'Vật chất tối vi khuẩn, Virome tối', hoặc 'Nấm vật chất tối' Các chuỗi như vậy không phải là hiếm. Người ta đã ước tính rằng trong vật chất từ con người, có từ 40 đến 90% các chuỗi virus là từ vật chất tối. Máu người chứa hơn ba nghìn trình tự DNA khác nhau không thể xác định được.
Các thuật toán đã được phát triển để kiểm tra các trình tự về sự tương đồng với trình tự RNA 16S của vi khuẩn, điểm tương đồng của K-mer với các virus đã biết, các đặc điểm cụ thể của việc sử dụng codon, hoặc để suy ra sự tồn tại của protein. Những cách tiếp cận này đã gợi ý, ví dụ, sự tồn tại của một loại vi khuẩn mới thuộc họ microviridae, và một phage giống như vi khuẩn mới. Các nghiên cứu khác đã đề xuất sự tồn tại của 264 chi virus mới, được phát hiện trong các cơ sở dữ liệu công khai, và một nghiên cứu về máu người cho thấy 42% số người có ít nhất một loại virus chưa biết trước đó, thêm vào 19 loại chi khác nhau mới. Một nghiên cứu toàn diện về trình tự DNA từ nhiều mẫu người đã suy ra sự tồn tại của 4.930 loài vi khuẩn trong đó 77% trước đây không được báo cáo. Những phát hiện liên quan đến sức khỏe bao gồm một lời dự đoán có thể liên quan đến bệnh xơ gan, và bảy chuỗi mới từ trẻ em mắc bệnh tiểu đường loại 1 có đặc điểm của virus. Mặc dù chúng có thể tồn tại, nhưng không có sinh vật nào gây bệnh rõ ràng cho con người đã được phát hiện trong vật chất tối.
Tham khảo
Thể loại:Thuật ngữ sinh học Thể loại:Sinh học
Heliconia chartacea
Heliconia chartacea là một loài thực vật có hoa trong họ Heliconiaceae. Loài này được Lane ex Barreiros mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1972 Thể loại:Thực vật Brasil Thể loại:Thực vật Ecuador Thể loại:Thực vật Guyana Thể loại:Thực vật Peru Thể loại:Thực vật Suriname Thể loại:Thực vật Venezuela Thể loại:Thực vật vườn Thể loại:Hoa Thể loại:Hệ thực vật Guyane thuộc Pháp
Godinho
Manuel Augusto Pinho Godinho (sinh ngày 1 tháng 8 năm 1985), hay đơn giản Godinho là một cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha thi đấu cho Oliveirense ở vị trí tiền vệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1985 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá U.D. Oliveirense Thể loại:Cầu thủ bóng đá Associação Naval 1º de Maio Thể loại:Cầu thủ bóng đá C.D. Santa Clara Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Ga Seolleung
Ga Seolleung (Tiếng Hàn: 선릉역, Hanja: 宣陵驛) là ga tàu điện ngầm Seoul Tuyến số 2 và Tuyến Suin-Bundang. Nhà ga được đặt theo tên của các lăng mộ hoàng gia Seonjeongneung, triều đại Joseon gần đó là Seolleung (선릉, 宣 陵) và Jeongneung (정릉, 靖 陵).
Tham khảo
Seolleung Seolleung Seolleung Seolleung
Xã Maquoketa, Quận Jackson, Iowa
Xã Maquoketa (Maquoketa Township) là một xã thuộc quận Jackson, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 3.100 người.
Tổng công ty đường sắt cao tốc đô thị Daegu
Tổng công ty đường sắt cao tốc đô thị Daegu (DTRO) là doanh nghiệp nhà nước điều hành Daegu Metro Tuyến 1 and 2, thành lập vào năm 1995. Đến năm 2008, Nó được gọi là Công ty tàu điện ngầm đô thị Daegu.
Xã Maquoketa, Quận Jackson, Iowa
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Jackson, Iowa
Tổng công ty đường sắt cao tốc đô thị Daegu
Tham khảo
Thể loại:Tuyến tàu điện ngầm Daegu Thể loại:Công ty Hàn Quốc Thể loại:Vận chuyển ở Daegu Thể loại:Công ty đường sắt Hàn Quốc
Psacalium calvum
Psacalium calvum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Brandegee) Pippen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1968.
Tham khảo
Thể loại:Psacalium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968
Horisme carinthiaria
Horisme carinthiaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chionaema unipuncta
Liên kết ngoài
Thể loại:Chionaema
Horisme carinthiaria
Liên kết ngoài
Thể loại:Horisme
Anomalon secernendum
Anomalon secernendum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Anomalon
Tetraonyx multinotata
Tham khảo
biologie|2011|11|18}}
Ardisia darienensis
Ardisia darienensis là một loài thực vật thuộc họ Myrsinaceae. Đây là loài đặc hữu của Panama.
Heliconia chiriquina
Heliconia chiriquina là một loài thực vật có hoa trong họ Heliconiaceae. Loài này được L. Andersson mô tả khoa học đầu tiên.
Ardisia darienensis
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Panama D
Tetraonyx multinotata
Tham khảo
Thể loại:Tetraonyx
Heliconia chiriquina
Liên kết ngoài
C
Mecynogea apatzingan
Mecynogea apatzingan là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Mecynogea. Mecynogea apatzingan được Herbert Walter Levi miêu tả năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Mecynogea
Oplonia hutchisonii
Oplonia hutchisonii là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Wassh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Chú thích
Thể loại:Oplonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
(6875) 1994 NG1
(6875) 1994 NG1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Eleanor F. Helin ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 4 tháng 7 năm 1994.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1994 Thể loại:Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Cổ khuẩn
Vi khuẩn và vi khuẩn cổ khá tương đồng về hình dạng và kích thước, dù một vài vi khuẩn cổ có hình dạng bất thường, như tế bào dạng phẳng và vuông của Haloquadra walsbyi. Mặc dù nhìn tương đồng với vi khuẩn, vi khuẩn cổ vẫn mang bộ gen và một số con đường trao đổi chất gần với sinh vật nhân chuẩn hơn: đặc biệt các enzyme liên quan tới quá trình phiên mã và dịch mã. Các đặc tính sinh hóa khác của Archea là độc nhất vô nhị, như vai trò của các ether lipid trong màng tế bào của chúng. Vi khuẩn cổ khai thác các nguồn năng lượng đa dạng hơn nhiều so với sinh vật nhân chuẩn: từ các hợp chất hữu cơ quen thuộc như đường, tới sử dụng amonia, ion kim loại hay thậm chí cả khí hydro làm chất dinh dưỡng. Vi khuẩn cổ ưa muối (Halobacteria) sử dụng ánh sáng mặt trời làm nguồn năng lượng và các loài vi khuẩn cổ khác có thể cố định cacbon; tuy nhiên không giống thực vật và vi khuẩn lam, không một loài vi khuẩn cổ nào có thể thực hiện cả hai việc trên. Vi khuẩn cổ sinh sản vô tính và phân chia nhờ các hình thức phân đôi, phân mảnh hoặc nảy chồi; trái với vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn, không có loài nào của vi khuẩn cổ có bào tử.
Ban đầu, vi khuẩn cổ được biết như là những sinh vật ưa sống ở những môi trường khắc nghiệt, như suối nước nóng hay hồ mặn, nhưng sau đó chúng được tìm thấy ở nhiều môi trường khác nhau, bao gồm cả đất, các vùng lầy, và đặc biệt tập trung cao ở các đại dương. Các vi khuẩn cổ trong cộng đồng sinh vật phù du có thể là một trong những nhóm các sinh vật có số lượng đông đảo nhất trên Trái Đất. Vi khuẩn cổ hiện nay được ghi nhận như một phần quan trọng của sự sống trên hành tinh và có thể đóng vai trò ở cả chu trình cacbon lẫn chu trình nitơ. Không có ví dụ rõ ràng về các mầm bệnh hay ký sinh là vi khuẩn cổ được biết đến, chúng thường là những sinh vật hỗ sinh hoặc hội sinh. Một ví dụ là các loài sinh methan cư trú trong ruột người và động vật nhai lại, có số lượng lớn trợ giúp tốt cho tiêu hóa. Các vi khuẩn cổ sinh methan thường được ứng dụng trong sản xuất biogas và xử lý nước thải, và các enzyme từ các vi khuẩn cổ sống nơi khắc nghiệt, có thể chịu được nhiệt độ cao và các dung môi hữu cơ, được khai thác trong ngành công nghệ sinh học.
Một vực mới
nhỏ|phải|250px|Vi khuẩn cổ lần đầu được khám phá ở những môi trường khắc nghiệt, như suối nước nóng trên miệng núi lửa. Đầu thế kỷ 20, những sinh vật nhân sơ được công nhận như một nhóm sinh vật riêng lẻ và được phân loại dựa vào đặc điểm sinh hóa, hình thái và trao đổi chất. Ví dụ, các nhà vi sinh học đã cố gắng phân loại các vi sinh vật dựa trên cấu trúc của thành tế bào, hình dạng, và hợp chất chúng tiêu thụ. Tuy nhiên, một phương pháp được đề ra vào năm 1965, sử dụng trình tự gen ở những sinh vật này để tìm ra những sinh vật nhân sơ nào thực sự liên hệ với nhau. Phương pháp này, gọi là phát sinh chủng loại (phylogenetics), là phương pháp chính được sử dụng cho đến ngày nay.
Năm 1977, Archaea lần đầu được phân loại như một nhóm riêng biệt trong sinh vật nhân sơ bởi Carl Woese và George E. Fox trong cây phát sinh chủng loại dựa trên trình tự gen của RNA ribosome (rRNA). Hai nhóm trên lúc đầu được đặt tên là Vi khuẩn cổ (Archaebacteria) và vi khuẩn thực (Eubacteria), và được xếp thành các giới (Kingdom) hoặc phân giới (Subkingdom), do Woese và Fox đặt tên là Urkingdoms. Woese cho rằng nhóm sinh vật nhân sơ này là một phần khác mang tính cơ bản của sự sống. Để nhấn mạnh sự khác biệt này, hai nhóm sau đó được đổi tên thành Archaea và Bacteria. Từ archaea xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ, mang nghĩa "cổ đại".
Ban đầu, chỉ có những vi khuẩn cổ sinh methan được đặt vào vực mới này, và vi khuẩn cổ được xem như những sinh vật chỉ sống ở các môi trường sống khắc nghiệt như suối nước nóng hay hồ mặn. Cuối thế kỷ 20, các nhà vi sinh vật đã nhận ra rằng vi khuẩn cổ là một nhóm sinh vật rộng lớn, đa dạng và phổ biến rộng rãi trong tự nhiên, ở cả những môi trường ít cực đoan hơn như đất và đại dương. Sự đánh giá cao tầm quan trọng và tính phổ biến của Archea đến từ việc sử dụng phản ứng chuỗi trùng hợp để xác định các sinh vật nhân sơ trong các mẫu nước hoặc đất với axít nucleic đơn lẻ. Việc này cho phép khám phá và nhận dạng các sinh vật mà không thể nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, điều nhìn chung vẫn còn khó khăn.
Sự phân loại hiện nay
nhỏ|250px|[[ARMAN (sinh vật)|ARMAN là nhóm vi khuẩn cổ mới được phát hiện gần đây ở nước axít mỏ.]] Phân loại vi khuẩn cổ nói riêng và sinh vật nhân sơ nói chung, là một lĩnh vực thay đổi nhanh chóng và nhiều tranh cãi. Hệ thống phân loại hiện hành định phân Archaea thành các nhóm có cùng các đặc điểm cấu trúc và chung tổ tiên. Sự phân loại này dựa nhiều vào việc sử dụng kết quả trình tự rRNA để làm rõ mối quan hệ giữa các sinh vật (phát sinh chủng loại phân tử). Hầu hết các loài dễ nuôi cấy và nghiên cứu đều nằm trong hai ngành chính, Euryarchaeota và Crenarchaeota. Các nhóm khác chỉ mới tạm thời được tạo ra. Một ví dụ như loài lạ thường Nanoarchaeum equitans, được tìm ra năm 2003, đã được đặt vào ngành riêng của chính nó, ngành Nanoarchaeota. Một ngành mới, Korarchaeota, cũng được đề xuất. Nó gồm một nhóm nhỏ các loài ưa nóng bất thường mang những đặc tính giống hai ngành chính, nhưng có quan hệ gần hơn hết với Crenarchaeota. Một số loài mới phát hiện khác lại chỉ có mối quan hệ xa với các ngành trên, như các vi sinh vật nano ARMAN, được tìm thấy năm 2006 và là một vài trong số những sinh vật nhỏ nhất được con người biết đến.
Phân loại thành các loài
Việc phân loại vi khuẩn cổ thành các loài là một vấn đề còn gây tranh cãi. Sinh học xác định một loài như một nhóm các cá thể có liên quan đến nhau. Tiêu chí "giao phối" quen thuộc và độc nhất (các cá thể có thể giao phối với nhau và tạo ra thế hệ con nhưng không giao phối với các cá thể khác), không hữu dụng vì vi khuẩn cổ sinh sản vô tính.
Ngữ tộc Mixtec
Ngữ tộc Mixtec là một nhóm ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Oto-Mangue, hiện diện ở México. Chúng bao gồm nhóm ngôn ngữ Trique (hoặc Triqui), được sử dụng bởi khoảng 24.500 người; nhóm ngôn ngữ Cuicatec, được nói bởi khoảng 15.000 người; và nhóm ngôn ngữ Mixtec, được nói bởi khoảng 511.000 người. Mối quan hệ giữa các ngôn ngữ Trique, Cuicatec và Mixtec là một câu hỏi mở. Nghiên cứu chưa được công bố bởi Terrence Kaufman trong những năm 1980 đã ủng hộ nhóm Cuicatec và Mixtec sắp chung.
Cổ khuẩn
Phân loại thành các loài
Vi khuẩn cổ cho thấy mức độ chuyển gen ngang cao giữa các thế hệ. Một vài nhà nghiên cứu đề xuất rằng các cá thể có thể nhóm lại thành những quần thể giống như loài, tạo nên bộ gen có sự tương đồng cao và có sự chuyển gen không thường xuyên với các tế bào có bộ gen ít liên quan, như ở chi Ferroplasma. Mặt khác, các nghiên cứu về Halorubrum cho thấy sự chuyển gen đáng kể với các quần thể ít liên quan, làm hạn chế khả năng ứng dụng của tiêu chí này. Một mối quan tâm khác là ý nghĩa thực tiễn của việc định dạng loài này đến đâu.
Ngữ tộc Mixtec
Tham khảo
Thể loại:Ngôn ngữ động-chủ-tân Thể loại:Ngữ hệ Oto-Mangue
Cổ khuẩn
Nguồn gốc và tiến hóa
Dù các hóa thạch tế bào sinh vật nhân sơ có thể có niên đại gần 3,5 tỷ năm về trước, thì hầu hết sinh vật nhân sơ đều không có đặc điểm hình thái đặc trưng và hình dạng hóa thạch không thể được sử dụng để xác định chúng là Archaea. Thay vào đó, hóa thạch hóa học của các lipid đặc trưng lại có ý nghĩa bởi những hợp chất này không xuất hiện ở các sinh vật khác. Một số tư liệu xuất bản nêu ra rằng lipid của vi khuẩn cổ hay sinh vật nhân chuẩn còn hiện diện ở các đá phiến sét có niên đại vào 2,7 tỷ năm về trước; nhưng những dữ liệu này vẫn còn là nghi vấn. Một số lipid được phát hiện ở trong các mẫu vật từ thời Tiền Cambri. Những dấu hiệu cổ nhất ở vùng Isua, Tây Greenland, nơi lưu giữ các trầm tích cổ xưa nhất trên Trái Đất, được hình thành vào 3,8 tỷ năm trước. Thế hệ Archaea này có thể là thế hệ sơ khai nhất xuất hiện trên Trái Đất.
Woese phát biểu rằng vi khuẩn, vi khuẩn cổ và sinh vật nhân chuẩn là những dòng giống riêng biệt được rẽ nhánh khởi đầu từ một tập hợp các cá thể tổ tiên sơ khai. Tuy nhiên vài nhà sinh học lại cho rằng vi khuẩn cổ và sinh vật nhân chuẩn được rẽ ra từ một nhóm vi khuẩn. Có thể tổ tiên chung cuối cùng của vi khuẩn và vi khuẩn cổ là một sinh vật ưa nhiệt, điều này gia tăng khả năng rằng nhiệt độ thấp hơn là những "môi trường cực đoan" đối với vi khuẩn cổ, và các cá thể sống trong môi trường lạnh hơn chỉ xuất hiện sau đó. Khi người ta thấy rằng mối liên hệ giữa vi khuẩn cổ với vi khuẩn còn kém gần gũi hơn cả giữa chúng với sinh vật nhân chuẩn, thuật ngữ prokaryote (sinh vật nhân sơ) chỉ còn mang nghĩa duy nhất là "không phải nhân chuẩn", giới hạn lại ý nghĩa của từ này.
Vi khuẩn cổ và sinh vật nhân chuẩn
Mối quan hệ giữa vi khuẩn cổ và sinh vật nhân chuẩn vẫn còn là vấn đề cần tranh luận. Bên cạnh những tương đồng về cấu trúc tế bào và chức năng mà được đưa ra dưới đây, nhiều cây di truyền đã tách biệt hai nhóm.
Những tuyên bố rằng mối quan hệ giữa sinh vật nhân chuẩn và ngành vi khuẩn cổ Euryarchaeota gần hơn mối quan hệ giữa hai ngành Euryarchaeota và Crenarchaeota; và sự hiện diện của các gen giống vi khuẩn cổ ở trong các loài chắc chắn là vi khuẩn, như Thermotoga maritima, tạo nên do sự chuyển gen ngang; tất cả tạo nên sự phức tạp của vấn đề. Một giả thuyết chủ đạo đó là tổ tiên của sinh vật nhân chuẩn tách ra ban đầu từ vi khuẩn cổ, và các sinh vật nhân chuẩn đi ra từ sự kết hợp của một vi khuẩn cổ và một vi khuẩn thật, trở thành nhân và tế bào chất; điều này giải thích cho nhiều sự tương đồng về di truyền nhưng lại gặp khó khăn khi giải thích về cấu trúc tế bào.
Hình thái
Các cá thể vi khuẩn cổ có kích cỡ đường kính từ 0,1 micromet (μm) tới hơn 15 μm, tồn tại ở nhiều hình dạng khác nhau, phổ biến là hình cầu, hình que, hình xoắn và hình đĩa. Các hình thái khác trong ngành Crenarchaeota bao gồm các tế bào có thùy với hình dạng bất thường như Sulfolobus, các tơ hình kim có đường kính nhỏ hơn nửa micromet như ở Thermofilum, và tế bào hình que chữ nhật gần như hoàn hảo ở Thermoproteus và Pyrobaculum. Haloquadra walsbyi là các vi khuẩn cổ có hình vuông, phẳng sống ở các thủy vực có độ mặn rất cao. Những hình dạng không bình thường này có thể là được duy trì cố định bởi thành tế bào và bộ khung tế bào. Những protein có liên quan tới các thành phần của bộ khung tế bào của những sinh vật khác cũng xuất hiện ở vi khuẩn cổ, và có các cấu trúc dạng sợi nằm bên trong tế bào của chúng; tuy nhiên trái ngược với các sinh vật khác, cấu trúc tế bào của vi khuẩn cổ mới chỉ được hiểu rất ít ỏi. Ở Thermoplasma và Ferroplasma, việc thiếu đi thành tế bào có nghĩa là chúng không có hình dạng tế bào cố định, và có thể biến đổi giống như trùng amip.
Một vài loài có thể tập hợp hoặc tạo các thể sợi của các tế bào với độ dài lên tới 200 μm. Những tế bào này có thể trở nên nổi bật trong các biofilm. Đặc biệt, tập hợp các tế bào Thermococcus coalescens có thể hợp lại với nhau khi nuôi cấy, tạo thành những tế bào khổng lồ riêng lẻ. Các cá thể thuộc chi Pyrodictium lại tạo một tập đoàn đa bào phức tạp, gồm hệ thống các ống dài, mỏng và rỗng gọi là cannulae nằm ngoài bề mặt tế bào và gắn kết chúng tạo nên một khối đông đúc rậm rạp. Chức năng của các cannulae vẫn chưa được rõ ràng, nhưng có thể chúng giúp sự truyền thông tin hoặc trao đổi dinh dưỡng giữa các tế bào gần nhau. Có sự tồn tại của những tập đoàn đa loài, như cộng đồng "chuỗi ngọc trai" được phát hiện năm 2001 trong một đầm lầy ở Đức. Những tập đoàn hình tròn và màu trắng của một loài thuộc ngành Euryarchaeota chưa biết đến được đặt cách đều nhau dọc theo những sợi mỏng mà có thể kéo dài lên 15 centimet (5,9 in); những sợi tơ này được tạo bởi một loài vi khuẩn đặc biệt.
Cấu tạo và hoạt động
Vi khuẩn cổ và vi khuẩn nhìn chung có cấu trúc tế bào tương tự nhau, nhưng hoạt động và thành phần cấu tạo lại riêng biệt. Giống vi khuẩn, vi khuẩn cổ thiếu hệ thống màng bên trong và các bào quan. Màng tế bào của vi khuẩn cổ cũng thường gắn với thành tế bào và chúng cũng di chuyển sử dụng một hoặc nhiều tiên mao. Về cấu trúc, vi khuẩn cổ gần giống với vi khuẩn gram dương nhất. Hầu hết chúng đều có một lớp màng sinh chất đơn lẻ và có thành tế bào, thiếu đi vùng ngoại vi bào chất; một ngoại lệ là Ignicoccus, có một vùng chất bào lớn đặc biệt mà chứa các túi mang gắn với màng tế bào và bao bọc bởi một lớp màng ngoài.
Màng tế bào
nhỏ|phải|300px|Cấu trúc màng tế bào. Trên: phospholipid của vi khuẩn cổ, 1 chuỗi bên isoprene, 2 liên kết ether, 3 L-glycerol, 4 nhóm phosphate. Giữa: phospholipid của vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn: 5 axít béo, 6 liên kết ester, 7 D-glycerol, 8 nhóm phosphate. Dưới: 9 lipid kép của vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn, 10 lipid đơn của một số vi khuẩn cổ.
Những phospholipid này của vi khuẩn cổ khác thường về bốn mặt:
Thành tế bào và tiên mao
Hầu hết vi khuẩn cổ (trừ Thermoplasma và Ferroplasma) đều có thành tế bào. Ở hầu hết vi khuẩn cổ, thành tế bào thì được nhập với những protein trên bề mặt, tạo thành một lớp S (S-layer). Một lớp S là một hệ thống cố định các phân tử protein mà bao phủ bên ngoài tế bào như một áo giáp xích. Lớp này giúp bảo vệ cả về mặt hóa học lẫn vật lý, và có thể ngăn chặn các đại phân tử liên kết với màng tế bào. Khác với vi khuẩn, hầu hết vi khuẩn cổ không có peptidoglycan trong thành tế bào của chúng. Ngoại lệ của điều này là pseudopeptidoglycan (peptidoglycan giả), được tìm thấy ở các vi sinh vật sinh methan, nhưng pseudopeptidoglycan này lại thiếu đi axít D-amin và axít N-acetylmuramic.
Tiên mao của Archea có hoạt động giống như của vi khuẩn —cuống dài của chúng được điều khiển bởi một động cơ quay ở gốc. Những động cơ này lấy năng lượng từ gradient proton trong màng tế bào. Tuy nhiên, tiên mao của vi khuẩn cổ lại khác biệt đáng kể về thành phần cấu tạo và sự phát triển. Hai loại tiên mao tiến hóa từ các nguồn gốc khác nhau. Tiên mao vi khuẩn có chung nguồn gốc với hệ thống lưu trữ loại III, trong khi ở vi khuẩn cổ thì tiên mao ban đầu tiến hóa từ nhung mao vi khuẩn loại IV. Khác với tiên mao vi khuẩn, vốn rỗng và gắn kết với các tiểu đơn vị di chuyển từ lỗ trung tâm tới đỉnh của tiên mao, tiên mao vi khuẩn cổ được tổng hợp bằng cách gắn thêm các tiểu đơn vị vào gốc.
Trao đổi chất
Vi khuẩn cổ có sự trao đổi chất với các phản ứng hóa học rất đa dạng và sử dụng nhiều nguồn năng lượng. Những phản ứng này được phân loại vào các nhóm dinh dưỡng, phụ thuộc vào nguồn năng lượng và nguồn cacbon. Một số loài lấy năng lượng từ các hợp chất vô cơ như lưu huỳnh và amonia (hóa dưỡng vô cơ), bao gồm các loài nitrat hóa, các loài sinh methan và các loài oxy hóa methan kị khí. Ở những phản ứng này, một hợp chất chuyển electron cho hợp chất khác (phản ứng oxy hóa-khử), giải phóng năng lượng để cung cấp cho hoạt động của tế bào. Năng lượng giải phóng tạo ra ATP nhờ quá trình thẩm thấu hóa học, giống như quá trình cơ bản tương tự diễn ra ở ti thể của tế bào nhân chuẩn.
Có những nhóm vi khuẩn cổ khác sử dụng ánh sáng mặt trời như nguồn năng lượng (quang dưỡng), tuy nhiên sự quang hợp tạo oxy không diễn ra ở các sinh vật này. Nhiều con đường chuyển hóa cơ bản xuất hiện chung ở nhiều dạng sống; ví dụ, vi khuẩn cổ sử dụng một dạng đã biến đổi của quá trình đường phân (con đường Entner–Doudoroff) và một chu trình Krebs hoàn toàn hoặc một phần. Những điểm giống nhau trên giữa vi khuẩn cổ với các sinh vật khác có lẽ phản ánh được nguồn gốc ban đầu trong lịch sử sự sống và mức độ hiệu quả cao của những điểm này.
nhỏ|phải|Phân tử bacteriorhodopsin từ [[Halobacterium salinarum. Cofactor retinol và phần còn lại mà tham gia quá trình vận chuyển protein được vẽ dưới dạng mô hình bóng và gậy. ]] Các vi khuẩn cổ khác sử dụng trong khí quyền như nguồn cacbon dựa vào quá trình cố định cacbon (tự dưỡng). Quá trình này bao gồm cả một dạng đã biến đổi mức độ cao của chu trình Calvin hay một con đường chuyển hóa mới khám phá gần đây gọi là chu trình 3-hydroxypropionate/4-hydroxybutyrate. Crenarchaeota cũng sử dụng chu trình Krebs ngược trong khi Euryarchaeota sử dụng con đường acetyl-CoA thu gọn. Quá trình cố định cacbon sử dụng năng lượng từ nguồn vô cơ. Không một vi khuẩn cổ nào được biết là có quá trình quang hợp. Các nguồn năng lượng của vi khuẩn cổ cực kỳ đa dạng, bao gồm của việc oxy hóa amonia ở Nitrosopumilales cho tới việc sự oxy hóa hydro sulfite hoặc sulfide nguyên tử ở các loài thuộc Sulfolobus, sử dụng cả oxy hoặc ion kim loại làm chất nhận điện tử.
Những vi khuẩn cổ quang dưỡng sử dụng ánh sáng để sản xuất năng lượng hóa học dưới dạng ATP. Ở Halobacteria, các chất truyền ion được hoạt hóa bởi ánh sáng như bacteriorhodopsin và halorhodopsin sẽ tạo ra gradient ion bằng cách bơm ion ra khỏi tế bào thông qua màng sinh chất. Năng lượng được lưu trữ trong các gradient điện hóa này sau đó sẽ được chuyển thành dạng ATP nhờ sự tổng hợp ATP. Quá trình này là một dạng phosphoryl quang hóa. Khả năng của những bơm nhờ ánh sáng này để chuyển ion thông qua màng phụ thuộc vào những biến đổi nhờ ánh sáng trong cấu trúc của một cofactor retinol nằm ở trung tâm của protein.
Di truyền
Archaea thường có một nhiễm sắc thể đơn dạng vòng, kích cỡ có thể lớn tới khoảng 5.751.492 cặp base như ở Methanosarcina acetivorans, bộ gen lớn nhất của vi khuẩn cổ được biết đến. Một phần mười kích cỡ này là bộ gen nhỏ chỉ có 490.885 cặp base của loài Nanoarchaeum equitans, loài vi khuẩn cổ có bộ gen bé nhất; ước tính nó chỉ chứa khoảng 537 gen mã hóa protein. Những mảnh DNA nhỏ và riêng biệt, gọi là các plasmid, cũng được tìm thấy ở vi khuẩn cổ. Plasmid có thể được lưu chuyển giữa các tế bào thông qua tương tác vật lý, trong quá trình mà có thể gần giống như sự tiếp hợp của vi khuẩn.
Vi khuẩn cổ có thể bị nhiễm các virus DNA chuỗi kép, mà vốn không có mối liên quan tới bất kì dạng virus khác nào và có nhiều hình dạng bất thường, bao gồm dạng chai, dạng que có móc hoặc hình giọt nước. Những virus này đã được nghiên cứu hầu hết từng chi tiết trong các loài ưa nhiệt, đặc biệt các bộ Sulfolobales và Thermoproteales. Một virus DNA chuỗi đơn xâm nhiễm các loài ưa muối đã được xác định vào năm 2009. Sự phòng chống các loại virus này có thể cần can thiệp RNA đến từ các trình tự DNA lặp có liên quan đến các gen của virus.
Vi khuẩn cổ phân biệt hẳn về mặt di truyền với vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn, với lên tới 15% các protein được mã hóa bởi bất kì bộ gen vi khuẩn cổ nào đều là độc nhất riêng cho nhóm này, dù hầu hết các gen đặc biệt đấy chưa biết được có vai trò gì. Trong các protein độc nhất mà có chức năng đã được xác định, hầu hết đều liên quan đến sự sinh methan. Những protein mà có chung ở vi khuẩn cổ, vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn là trung tâm chung của chức năng tế bào, liên quan chủ yếu đến các quá trình phiên mã, dịch mã và chuyển hóa nucleotide. Những đặc trưng riêng khác của vi khuẩn cổ là sự tổ chức của các gen ở các chức năng liên quan —như các enzyme xúc tác các bước trong cùng con đường chuyển hóa lại thuộc những operon hoàn toàn mới, sự khác biệt lớn về các gen của tRNA và các enzyme aminoacyl tRNA synthetase.
Phiên mã và dịch mã ở vi khuẩn cổ giống như ở sinh vật nhân chuẩn hơn là ở vi khuẩn, với RNA polymerase và ribosome của vi khuẩn cổ rất gần với của sinh vật nhân chuẩn. Dù vi khuẩn cổ chỉ có duy nhất một loại RNA polymerase, cấu trúc và chức năng của nó trong phiên mã dường như gần với RNA polymerase II của sinh vật nhân chuẩn, với tập hợp protein tương tự (nhân tố phiên mã chung) giúp gắn kết RNA polymerase với promoter của một gen. Tuy nhiên, những nhân tố phiên mã khác của vi khuẩn cổ lại gần hơn với của vi khuẩn. Sự chỉnh sửa sau phiên mã thì đơn giản hơn là ở sinh vật nhân chuẩn, khi hầu hết gen của vi khuẩn cổ thiếu intron, dù có rất nhiều intron trong các gen RNA vận chuyển và RNA ribosome của chúng, cũng như intron có thể xuất hiện trong một vài gen mã hóa protein.
Sinh sản
Vi khuẩn cổ sinh sản vô tính thông qua phân đôi, phân mảnh hoặc nảy chồi; không có giảm phân, do đó nếu một loài vi khuẩn cổ nào xuất hiện nhiều hơn một dạng ở trên, tất cả đều có vật liệu di truyền giống nhau. Sự phân bào được điều khiển trong chu trình tế bào; sau sự nhân đôi nhiễm sắc thể và tách rời hai nhiễm sắc thể con, tế bào mới phân chia. Các chi tiết mới chỉ được nghiên cứu ở chi Sulfolobus, nhưng ở đây chu trình tế bào có những đặc điểm tương tự như ở cả vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn. Các nhiễm sắc thể nhân đôi từ nhiều điểm khởi đầu, sử dụng các DNA polymerase mà giống với các enzyme tương tự của sinh vật nhân chuẩn. Tuy nhiên, những protein mà điều khiển sự phân chia tế bào, ví dụ FtsZ tạo thành một vòng co lại xung quanh tế bào, và những hợp phần của vách ngăn dựng lên dọc giữa trung tâm tế bào, thì giống các protein tương ứng ở vi khuẩn.
Cả vi khuẩn và sinh vật nhân chuẩn đều có bào tử, ngược với vi khuẩn cổ. Một vài loài của Haloarchaea có sự thay đổi kiểu hình và phát triển thành một số kiểu tế bào khác nhau, bao gồm những cấu trúc vách mỏng giúp chống chịu với choáng thẩm thấu và cho phép vi khuẩn cổ sinh tồn ở môi trường nước có độ muối thấp, nhưng đây không phải là cấu trúc sinh sản và thay vì thế có thể giúp chúng tới những môi trường sống mới.
Môi trường sống
Vi khuẩn cổ phân bố ở hàng loạt môi trường sống, và là một phần chính của các hệ sinh thái toàn cầu, có thể chiếm tới gần 20% sinh khối của Trái Đất. Những vi khuẩn cổ đầu tiên được phát hiện là các loài sống ở môi trường khắc nghiệt. Thực tế, một số vi khuẩn cổ tồn tại được ở nhiệt độ cao, thường trên 100 C, được tìm thấy ở các mạch nước phun, các "ống khói đen" (black smoker) ở các miệng thủy nhiệt và các giếng dầu. Những ổ sinh thái khác bao gồm những môi trường sống rất lạnh và có độ mặn, tính acid hoặc tính kiềm cao. Tuy nhiên, vi khuẩn cổ còn bao gồm cả những loài sống ở điều kiện bình thường, trong các vùng lầy, cống rãnh, trong đất và đại dương.
nhỏ|trái|300px|Hình ảnh [[sinh vật phù du (xanh lá cây nhạt) trong các đại dương; vi khuẩn cổ là một phần chính trong sự sống ở đại dương.]] Những vi khuẩn cổ sống ở môi trường cực đoan là thành viên của bốn nhóm sinh lý chính. Chúng là các loài vi sinh ưa mặn, ưa nhiệt, ưa kiềm và ưa acid. Những nhóm này không trải rộng hay riêng biệt của một ngành nào, chúng cũng không loại trừ lẫn nhau, bởi một số vi khuẩn cổ có thể thuộc về vài nhóm. Tuy nhiên, chúng là điểm khởi đầu hữu dụng cho công việc phân loại.
Các loài ưa mặn, bao gồm chi Halobacterium, sống ở môi trường có lượng muối rất cao như các hồ mặn và có số lượng nhiều hơn hẳn nhóm vi khuẩn tương đương ở độ muối cao hơn 20–25%. Các loài ưa nhiệt sinh tồn tốt nhất ở nhiệt độ trên 45 C, ở những nơi như suối nước nóng; các vi khuẩn cổ "siêu ưa nhiệt" phát triển tối ưu ở nhiệt độ lớn hơn 80 C. Loài vi khuẩn cổ Methanopyrus kandleri sinh trưởng ở mức 122 C, nhiệt độ cao kỉ lục của bất kì sinh vật nào.
Những vi khuẩn cổ khác tồn tại ở điều kiện có acid hoặc kiềm cao. Lấy ví dụ, một trong các vi khuẩn cổ ưa acid cực đoan nhất là Picrophilus torridus, có thể sống ở mức pH 0, tương đương với phát triển trong acid sulfuric nồng độ 1,2 mol.
Gần đây, một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng vi khuẩn cổ tồn tại không chỉ trong môi trường nhiệt độ cao hay bình thường mà còn hiện diện, đôi khi ở số lượng lớn, ở cả nhiệt độ thấp. Ví dụ là vi khuẩn cổ rất phổ biến ở môi trường đại dương lạnh như biển ở hai cực. Một điều còn quan trọng hơn là số lượng to lớn của vi khuẩn cổ được tìm thấy xuyên suốt các đại dương trên thế giới ở những môi trường không cực đoan giữa các cộng đồng sinh vật phù du (là một phần của picoplankton – các sinh vật phù du kích cỡ 0,2-2 µm). Dù những vi khuẩn cổ này có thể xuất hiện với số lượng vô cùng lớn (lên tới 40% sinh khối vi sinh), hầu hết chúng đều chưa từng được phân lập và nghiên cứu trong nuôi cấy vô trùng. Vì thế những hiểu biết của chúng ta về vai trò của vi khuẩn cổ đối với sinh thái đại dương mới chỉ rất sơ lược, ảnh hưởng đầy đủ của chúng lên các chu trình sinh địa hóa toàn cầu phần lớn vẫn chưa được khám phá. Một số loài Crenarchaeota ở biển có khả năng nitrit hóa, từ đó đề xuất rằng chúng có thể ảnh hưởng lên chu trình nitơ ở đại dương, dù những loài này cũng có thể sử dụng những nguồn năng lượng khác. Số lượng lớn vi khuẩn cổ được phát hiện trong các trầm tích bao phủ đáy biển, với những loài chiếm phần lớn các tế bào sống ở độ sâu trên 1 mét dưới mặt lớp trầm tích này.
Vai trò trong chu trình hóa học
Vi khuẩn cổ tái sử dụng các nguyên tố như cacbon, nitơ, sulfide thông qua những môi trường sống đa dạng của chúng. Dù những hoạt động này là cần thiết cho chức năng hệ sinh thái thông thường, vi khuẩn cổ cũng có thể góp phần vào những thay đổi do con người làm ra, thậm chí kể cả sự ô nhiễm.
Agrypnus bidentatus
Agrypnus bidentatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.
Cổ khuẩn
Vai trò trong chu trình hóa học
Vi khuẩn cổ đảm nhận nhiều bước trong chu trình nitơ. Chúng bao gồm những phản ứng mà tách nitơ khỏi hệ sinh thái, như hô hấp dùng nitơ hay sự phản nitrat hóa, cũng như các quá trình nhập nitơ, như đồng hóa và cố định nitơ. Mối liên quan giữa vi khuẩn cổ với các phản ứng oxy hóa amonia đã được khám phá gần đây. Những phản ứng này đóng vai trò đặc biệt quan trọng ở đại dương. Sự hiện diện của vi khuẩn cổ cũng là cốt yếu đối với sự oxy hóa amonia ở đất. Chúng sản xuất ra nitrit, mà những vi sinh vật khác sau đó sẽ oxy hóa thành nitrat. Thực vật và các loài khác tiêu thụ các chất này sau đó.
Agrypnus bidentatus
Tham khảo
Thể loại:Agrypnus
Cổ khuẩn
Vai trò trong chu trình hóa học
Ở chu trình sulfide, vi khuẩn cổ phát triển bằng cách oxy hóa các hợp chất lưu huỳnh để giải phóng nguyên tố này khỏi đá, giúp các loài khác có thể sử dụng được. Tuy nhiên, vi khuẩn cổ thực hiện việc này, như Sulfolobus, tạo ra acid sulfuric như là một sản phẩm thừa, và sự phát triển của các loài này ở các mỏ bị bỏ hoang có thể góp phần tạo ra nước acid mỏ và gây những tác hại cho môi trường.
Trong chu trình cacbon, vi khuẩn cổ sinh methan chuyển đi hydro và có vai trò quan trọng trong việc phân hủy vật chất hữu cơ của các quần thể vi sinh vật trong những hệ sinh thái kị khí, như trầm tích, đầm lầy và trong xử lý nước thải. Tuy nhiên, methan là một trong những khí nhà kính nhiều nhất trong khí quyển Trái Đất, chiếm khoảng 18% tổng lượng toàn cầu. Chúng gây ra hiệu ứng nhà kính mạnh hơn gấp 25 lần so với khí cacbonic. Các loài sinh methan là nguồn chính của methan khí quyền, và là nguyên nhân chính của phần lớn lượng phát thải methan hàng năm. Vì thế, vi khuẩn cổ cũng đóng góp vào việc phát thải khí nhà kính và gây ra hiện tượng ấm lên toàn cầu.
Tương tác với các loài khác
nhỏ|Vi khuẩn cổ sinh methan [[cộng sinh với mối.]]
Quan hệ tích cực giữa Archea và các sinh vật khác bao gồm sự hỗ sinh và hội sinh. Cho đến năm 2007, chưa có bất kì trường hợp gây bệnh hay ký sinh do vi khuẩn cổ nào được biết đến. Tuy nhiên, người ta đã đề xuất về một mối quan hệ giữa vài loài sinh methan và các bệnh nhiễm trùng trong miệng; hay Nanoarchaeum equitans có thể là ký sinh của vài loài vi khuẩn cổ khác, do nó chỉ có thể sống và sinh sản khi ở trong tế bào loài Ignicoccus hospitalis thuộc Crenarchaeota, và không đem lại lợi ích nào cho vật chủ của nó.
Hỗ sinh
Một ví dụ được hiểu rõ ràng của sự hỗ sinh đó là mối tương tác giữa động vật nguyên sinh và vi khuẩn cổ sinh methan trong hệ thống tiêu hóa của động vật tiêu hóa cellulose, như động vật nhai lại và mối. Ở môi trường kị khí, các động vật nguyên sinh sẽ phá vỡ cellulose của thực vật để lấy năng lượng. Quá trình này giải phóng khí hydro là sản phẩm thừa, nhưng mật độ khí hydro cao lại giảm năng suất sinh năng lượng của chúng. Khi các loài sinh methan chuyển hydro vào methan, động vật nguyên sinh sẽ có thể có thêm nhiều năng lượng hơn.
Ở các loài động vật nguyên sinh sống kị khí như Plagiopyla frontata, vi khuẩn cổ sống bên trong các loài này và tiêu thụ khí hydro sản xuất trong hydrogenosome của chúng. Vi khuẩn cổ còn hợp tác với cả những sinh vật lớn hơn. Ví dụ, loài vi khuẩn cổ sống ở biển Cenarchaeum symbiosum cộng sinh trong loài bọt biển Axinella mexicana.
Hội sinh
Vi khuẩn cổ có thể là những kẻ hội sinh, thu lợi từ sự kết hợp mà không giúp đỡ hay gây hại gì cho loài khác. Lấy dẫn chứng như loài sinh methan Methanobrevibacter smithii, là loài vi khuẩn cổ phổ biến nhất trong các vi sinh vật ở cơ thể người, chiếm khoảng 1/10 tất cả các sinh vật nhân sơ trong ruột người. Ở mối và ở người, những loài methan này có thể là loài hỗ sinh, liên kết với các vi sinh vật khác trong ruột và trợ giúp cho sự tiêu hóa. Cộng đồng vi khuẩn cổ cũng kết hợp với nhiều loài sinh vật khác nhau, như trên bề mặt san hô, và trong các phần đất bao xung quanh rễ cây (vùng rễ).