cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Omar Khayyám
Định lý nhị thức và khai thác nghiệm
Trong chuyên luận đại số của mình, Khayyam ám chỉ đến một cuốn sách mà ông đã viết về việc khai thác căn bậc n của các số bằng cách sử dụng một định lý mà ông đã khám phá ra mà không phụ thuộc vào các hình hoạ hình học. Cuốn sách này rất có thể có tựa đề là Những khó khăn của số học (Moškelāt al-hesāb), và không còn được lưu giữ nữa. Dựa trên ngữ cảnh, một số nhà sử học toán học như D. J. Struik, tin rằng Omar hẳn đã biết công thức khai triển nhị thức (a+b)^n, trong đó n là một số nguyên dương. Trường hợp của lũy thừa 2 được phát biểu rõ ràng trong cuốn "Các nguyên tố" của Euclid và trường hợp lớn nhất là lũy thừa 3 đã được các nhà toán học Ấn Độ khám phá thiết lập. Khayyam là nhà toán học nhận ra được tầm quan trọng của định lý nhị thức tổng quát. Lập luận ủng hộ cho khẳng định rằng Khayyam đã có một định lý nhị thức tổng quát dựa trên khả năng khai thác các nghiệm của ông. Một trong những người tiền nhiệm của Khayyam, Al-Karaji, đã khám phá ra quy luật sắp xếp theo hình tam giác của các hệ số của khai triển nhị thức mà người châu Âu sau này biết tới qua tên gọi tam giác Pascal ; Khayyam đã phổ biến sắp xếp tam giác này ở Iran, do vậy ngày nay nó được gọi là tam giác Omar Khayyam.
Thiên văn học
Vào tháng 5, năm 1074, Omar Khayyam được quốc vương Sultan Malik-Shah ủy nhiệm xây dựng một đài quan sát tại Isfahan và cải cách bộ lịch Ba Tư. Có một nhóm gồm tám học giả làm việc dưới sự chỉ đạo của Khayyam để thực hiện các quan sát thiên văn quy mô lớn và sửa đổi lại các bảng thiên văn. Việc hiệu chỉnh lại bộ lịch đã ấn định ngày đầu tiên của năm vào đúng thời điểm tâm của Mặt trời đi qua điểm xuân phân. Điều này đánh dấu sự bắt đầu của mùa xuân hoặc Nowrūz (tết Ba Tư), ngày mà Mặt trời đi vào phân độ đầu tiên của Bạch Dương (Aries) trước buổi trưa. Thành quả bộ lịch được đặt tên để vinh danh Malik-Shah ấy là bộ lịch Jalālī, và được khánh thành vào ngày 15 tháng 3 năm 1079. Bản thân đài quan sát đã không được dùng đến nữa sau cái chết của Malik-Shah vào năm 1092.
Bộ lịch Jalālī đích thực là một bộ lịch mặt trời, trong đó thời lượng của mỗi tháng bằng với khoảng thời gian Mặt trời đi qua cung Hoàng đạo tương ứng. Việc cải cách bộ lịch đã cho ra một chu kỳ xen kẽ 33 năm đặc trưng. Như được chỉ ra từ các công trình của Khazini, nhóm của Khayyam đã triển khai một hệ thống xen kẽ dựa trên các năm nhuận 4 năm và năm nhuận 5 năm một lần. Do đó, bộ lịch bao gồm 25 năm bình thường bao gồm 365 ngày và 8 năm nhuận bao gồm 366 ngày. Bộ lịch vẫn được sử dụng trên khắp Đại Iran từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 20. Năm 1911, lịch Jalālī trở thành bộ lịch quốc gia chính thức của Qajar Iran. Năm 1925, nó được đơn giản hóa và tên của các tháng được hiện đại hóa, trở thành bộ lịch Iran hiện đại. Lịch Jalālī chính xác hơn lịch dương Gregorian của năm 1582,  với sai số của một ngày được tích lũy trong hơn 5000 năm, so với một ngày sau mỗi 3330 năm trong lịch Gregorian. Moritz Cantor cho rằng nó là bộ lịch hoàn hảo nhất từng được nghĩ ra.
Một trong những học trò của ông, Nizami Aruzi của Samarcand, thuật lại rằng, Khayyam rõ ràng không có niềm tin vào chiêm tinh học và bói toán: "Tôi không quan sát thấy ông ấy (tất nhiên là Omar Khayyam) có bất kỳ niềm tin lớn nào vào các dự đoán chiêm tinh, tôi cũng chưa từng thấy hay nghe nói về bất kỳ [nhà khoa học] vĩ đại nào có niềm tin như vậy." Khi làm việc cho quốc vương Sultan Sanjar dưới tư cách là một nhà chiêm tinh, ông được yêu cầu dự đoán thời tiết – một công việc mà ông rõ ràng là đã làm không tốt. George Saliba (2002) giải thích rằng thuật ngữ ‘ilm al-nujūm, được sử dụng trong nhiều nguồn tư liệu khác nhau mà trong đó có thể tìm thấy các tài liệu tham khảo về cuộc đời và công việc của Omar, đôi khi bị dịch không chính xác sang nghĩa chiêm tinh học. Ông nói thêm: “ít nhất là từ giữa thế kỷ thứ mười, theo cách liệt kê các ngành khoa học của Farabi, thì ngành khoa học này, ‘ilm al-nujūm, đã được phân chia ra làm hai phần rồi, một phần nghiên cứu về chiêm tinh học và phần còn lại nghiên cứu về lý thuyết toán thiên văn học."
Trong một số tác phẩm đã bị mất của Khayyam, có một bản đồ các vì sao mà ông vẽ năm 1079.
Những công trình khác
Khayyam có một chuyên luận ngắn về nguyên lý của Archimedes (Tựa đề đầy đủ Về sự Lừa dối khi Tìm hiểu Lượng Vàng và Bạc trong một Hợp kim được Cấu thành từ cả Hai). Đối với một hợp kim của vàng được pha trộn với bạc, ông mô tả một phương pháp để đo một cách chính xác hơn trọng lượng trên mỗi dung tích của mỗi nguyên tố. Nó bao gồm việc cân đo hợp kim cả trong không khí lẫn trong nước, vì trọng lượng dễ đo được chính xác hơn là đo thể tích. Bằng cách lặp lại tương tự với đồng thời cả vàng cả bạc, người ta biết được chính xác rằng vàng, bạc và hợp kim nặng hơn bao nhiêu so với nước. Chuyên luận này đã được kiểm tra chuyên sâu bởi Eilhard Wiedemann, ông tin rằng giải pháp của Khayyam chính xác và tinh vi phức tạp hơn so với của Khazini và Al-Nayrizi, những người cũng giải quyết vấn đề này từ vị trí khác.
Một chuyên luận ngắn khác liên quan đến lý thuyết âm nhạc, theo đó ông thảo luận về mối liên hệ giữa âm nhạc và số học. Đóng góp của Khayyam đó là cung cấp sự phân loại có hệ thống các thang âm nhạc, và thảo luận về mối quan hệ toán học giữa các nốt, nốt thứ, nốt trưởng và tứ âm.
Văn chương thơ ca
Có khoảng 450 bài thơ tứ tuyệt rubaiyat (thơ 4 câu) được cho là của ông, mang nặng triết lý về rượu và tình yêu. Việc ám chỉ sớm nhất về thơ của Omar Khayyam là từ nhà sử học Imad ad-Din al-Isfahani, một người trẻ tuổi đương thời với Khayyam, người đã xác định rõ rằng, ông vừa là nhà thơ vừa là nhà khoa học (Kharidat al-qasr, 1174). Một trong những mẫu vật sớm nhất của văn phẩm Rubiyat của Omar Khayyam là từ học giả Fakhr al-Din Razi. Trong tác phẩm Al-tanbih ‘ala ba‘d asrar al-maw‘dat fi’l-Qur’an (khoảng năm 1160) của mình, Razi trích dẫn một trong những bài thơ của Khayyam (tương ứng với khổ tứ tuyệt LXII trong ấn bản đầu tiên của Fitzgerald). Daya trong các thư tích của mình (Mirsad al-‘Ibad, khoảng năm 1230) có trích dẫn hai bài tứ tuyệt, một trong số đó giống với bài đã được ghi nhận bởi Razi. Một bài tứ tuyệt bổ sung được trích dẫn bởi nhà sử học Juvayni (Tarikh-i Jahangushay ,khoảng năm 1226–1283). Năm 1340, Jajarmi đưa mười ba bài tứ tuyệt của Khayyam vào công trình của mình, bao gồm một tuyển tập các tác phẩm của những nhà thơ Ba Tư nổi tiếng (Munis al-ahrār), hai trong số đó cho đến nay đã được biết đến là từ các nguồn tài liệu cũ hơn. Một bản thảo tương đối muộn là bản thảo của thư viện Bodleian, MS. Ouseley 140, viết tại Shiraz vào năm 1460, bao gồm 158 bài tứ tuyệt viết trên 47 tán lá. Bản thảo thuộc về William Ouseley (1767–1842) và được Thư viện Bodleian mua lại vào năm 1844.
Thỉnh thoảng có những đoạn trích dẫn những câu thơ được cho là của Omar trong các văn bản được cho là của các tác giả thế kỷ 13 và 14, nhưng những câu này có tính xác thực đáng nghi ngờ, vì vậy các học giả hoài nghi chỉ ra rằng toàn bộ truyền thống có thể là bút ký giả. Hans Heinrich Schaeder năm 1934 nhận xét rằng, tên của Omar Khayyam "sẽ bị gạch ra khỏi lịch sử văn học Ba Tư" do thiếu bất kỳ những tư liệu nào mà có thể tự tin gán cho ông. De Blois (2004) trình bày một thư mục về truyền thống viết tay bản thảo, kết luận một cách bi quan rằng tình hình vẫn không thay đổi đáng kể kể từ thời của Schaeder.
Năm trong số các bài tứ tuyệt mà sau này được cho là của Omar được tìm thấy sớm nhất là 30 năm sau khi ông qua đời, được trích dẫn trong "Sindbad-Nameh". Mặc dù điều này chứng tỏ rằng những câu thơ cụ thể này đã được lưu hành vào thời của Omar hoặc sau đó không lâu, nhưng điều đó không có nghĩa là những câu thơ đó phải là của ông. De Blois kết luận rằng, ít nhất quá trình gán thơ cho Omar Khayyam dường như đã bắt đầu từ thế kỷ 13. Edward Granville Browne (1906) ghi nhận sự khó khăn trong việc tách bạch câu thơ chân thực và câu thơ giả mạo: "Mặc dù chắc chắn là Khayyam đã viết nhiều bài thơ tứ tuyệt, nhưng gần như là không thể, ngoại trừ một số trường hợp ngoại lệ, khẳng định một cách chắc chắn rằng ông đã viết bất kỳ bài thơ nào mà đã được gán cho ông".
Ngoài những bài thơ tứ tuyệt Ba Tư, còn có 25 bài thơ Ả Rập được cho là của Khayyam. Chúng đã được chứng thực bởi các nhà sử học như al-Isfahani, Shahrazuri (Nuzhat al-Arwah, khoảng năm 1201–1211), Qifti (Tārikh al-hukamā, 1255 ), và Hamdallah Mustawfi (Tarikh-i guzida, 1339).
Boyle và Frye (1975) nhấn mạnh rằng, có một số học giả Ba Tư khác thỉnh thoảng viết thơ tứ tuyệt, bao gồm Avicenna, Ghazzali và Tusi. Họ kết luận, cũng có thể là đối với Khayyam, thơ ca là một thú tiêu khiển trong những giờ rỗi rãi của ông: "những bài thơ ngắn này dường như thường là thành quả của các học giả và nhà khoa học, những người đã sáng tác chúng, có nhẽ là trong những giây phút thư giãn để khai sáng hoặc giải trí trong giới nội bộ các đệ tử của họ".
Thơ ca được cho là của Omar Khayyam đã góp phần rất lớn vào danh tiếng vang dội của ông trong thời kỳ hiện đại. Nguyên nhân trực tiếp là sự nổi tiếng nức danh của bản dịch những câu thơ ấy sang tiếng Anh bởi Edward FitzGerald (1859). "Rubaiyat của Omar Khayyam" bởi Fitzgerald chứa các bản dịch lỏng lẻo của các bài tứ tuyệt quatrain từ bản thảo Bodleian. Nó đạt được thành công trong thời kỳ fin de siècle đến nỗi một thư mục được biên soạn vào năm 1929 đã liệt kê hơn 300 ấn bản riêng biệt, và còn nhiều ấn bản khác đã được xuất bản từ khi đó.
Triết học
Khayyam tự xem mình là học trò của Avicenna. Theo Al-Bayhaqi, ông đã đọc siêu hình học trong "Sách chữa lành" của Avicenna trước khi qua đời. Có sáu bài viết triết học được cho là của Khayyam viết. Một trong số đó, Về sự tồn tại (Fi’l-wujūd), nguyên bản được viết bằng tiếng Ba Tư, đề cập đến chủ đề sự tồn tại và mối quan hệ của nó với các toàn thể. Một bài viết khác, có tiêu đề Sự cần thiết của mâu thuẫn trong thế giới, thuyết tất định và sự tồn sinh (Darurat al-tadād fi’l-‘ālam wa’l-jabr wa’l-baqā’), được viết bằng tiếng Ả Rập và đề cập đến ý chí tự do (free will) và thuyết tất định. Tựa đề các tác phẩm khác của ông là Về sự hiện hữu và tất yếu cần thiết (Risālah fī’l-kawn wa’l-taklīf), Chuyên luận về Sự siêu việt trong Tồn tại (Al-Risālah al-ulā fi’l-wujūd), Về kiến thức của các nguyên tắc tồn tại phổ quát (Risālah dar ‘ilm kulliyāt-i wujūd), và Sự rút gọn liên quan đến các hiện tượng tự nhiên (Mukhtasar fi’l-Tabi‘iyyāt).
Chính Khayyam đã từng nói: "Chúng ta là nạn nhân của thời đại mà những con người của khoa học bị mất uy tín, và chỉ còn lại một số ít người có khả năng tham gia nghiên cứu khoa học. Các nhà triết học của chúng ta dành tất cả thời gian của họ trộn lẫn đúng với sai và chẳng quan tâm đến điều gì ngoài việc thể hiện tự phụ ngoài mặt; sự học ít ỏi như vậy mà chúng có, chúng mở rộng về mặt vật chất. Khi chúng nhìn thấy một con người chân thành và không ngừng tìm kiếm sự thật, một người mà sẽ chẳng liên quan gì đến sự lừa dối và giả tạo, chúng chế giễu và coi thường anh ta."
Các quan điểm tôn giáo
Việc đọc các bài tứ tuyệt của Khayyam theo nghĩa đen dẫn đến việc giải thích thái độ triết học của ông đối với cuộc sống như một sự kết hợp của chủ nghĩa bi quan, chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa sử thi Epicurus, thuyết định mệnh và thuyết bất khả tri. Quan điểm này được tiếp nhận bởi các nhà Iran học như Arthur Christensen, H. Schaeder, Richard N. Frye, E. D. Ross, E. H. Whinfield  và George Sarton. Ngược lại, các bài tứ tuyệt có thiên hướng Khayyam cũng được mô tả như là thơ Sufi thần bí. Bên cạnh những bài thơ tứ tuyệt Ba Tư của Khayyam, J. C. E. Bowen (1973) đề cập rằng, những bài thơ Ả Rập của Khayyam cũng "thể hiện quan điểm bi quan hoàn toàn phù hợp với vẻ ngoài của một nhà triết học duy lý trí sâu sắc mà Khayyam được biết đến trong lịch sử." Edward FitzGerald nhấn mạnh chủ nghĩa hoài nghi tôn giáo mà ông thấy ở Khayyam. Trong lời nói đầu của Rubáiyát, ông nhận rằng ông "bị những người Sufi căm ghét và khiếp sợ", và đã phủ nhận mọi sự giả bộ trước những câu chuyện ngụ ngôn thần thánh: "Rượu của anh thực sự là Nước ép từ Nho: Quán rượu của anh, nơi nó từng đã có: Saki của anh, Thịt và Máu đã đổ ra cho anh.”. Sadegh Hedayat là một trong những người ủng hộ đáng chú ý nhất của triết học Khayyam đó là chủ nghĩa hoài nghi bất khả tri, và theo như Jan Rypka (1934), ông thậm chí còn xem Khayyam là một người vô thần. Hedayat (1923) nói rằng, "trong khi Khayyam tin vào sự biến tính và chuyển đổi của cơ thể con người, ông ấy không tin vào một linh hồn riêng biệt; nếu chúng ta may mắn, các phần tử cơ thể của chúng ta sẽ có thể được sử dụng để làm ra một bình rượu vang.". Thơ ca của Omar Khayyam đã được trích dẫn trong bối cảnh của Chủ nghĩa Vô thần Mới, chẳng hạn như trong "The Portable Atheist" của Christopher Hitchens.
Al-Qifti (khoảng năm 1172–1248) dường như xác nhận quan điểm này về triết học của Omar. Trong tác phẩm Lịch sử của những Người Uyên bác của mình, ông ghi nhận rằng các bài thơ của Omar chỉ theo phong cách Sufi về bề ngoài mà thôi, nhưng được viết với một tư tưởng chống tôn giáo. Ông cũng đề cập rằng, Khayyam đã có lúc bị truy tố vì tội bất kính, nhưng đã đi hành hương để chứng tỏ mình là người ngoan đạo. Bản ghi nhận cho biết, khi trở về thành phố quê nhà, ông che giấu niềm tin sâu sắc nhất của mình và thực hành một cuộc sống tôn giáo nghiêm ngặt, sáng tối đến nơi thờ phượng.
Khayyam nói về kinh Koran (đoạn trích 84):
"Kinh Koran! được thôi, hãy để ta kiểm tra, Cuốn sách cũ kỹ đáng yêu với lầm lỗi đáng ghê tởm, Hãy tin ta, ta cũng có thể đọc trích dẫn kinh Koran, Kẻ không tin là người hiểu rõ kinh Koran nhất. Và ngươi có nghĩ rằng đối với những kẻ như ngươi, một đoàn người đầu óc giòi bọ, đói khát, cuồng tín, Chúa đã ban Bí mật cho ngươi và chối từ ta đó ư? Được, được, cũng chả quan trọng! Hãy cũng cứ tin như thế."
"Người ta nói về thiên đường,—chẳng có thiên đường nào khác ngoài ở đây; Người ta nói về địa ngục,—chẳng có địa ngục nào ngoài ở đây; Người đời sau nói chuyện, và kiếp sau, hỡi em yêu, chẳng có kiếp nào khác—ngoài kiếp này."
Tiểu thuyết gia Ba Tư Sadegh Hedayat kể rằng, Khayyám từ "khi còn trẻ cho đến khi qua đời vẫn là một người theo chủ nghĩa duy vật, bi quan, bất khả tri. Khayyam nhìn nhận mọi câu hỏi về tôn giáo bằng con mắt hoài nghi", Hedayat tiếp tục, "và ghét bỏ chủ nghĩa cuồng tín, hẹp hòi, và tinh thần báo thù của các giáo sĩ mulla, những người được gọi là các học giả tôn giáo."
Trong bối cảnh của một văn phẩm có tựa đề Về kiến thức của các Nguyên lý Tồn tại, Khayyam tán thành đường lối thần bí Sufi. Csillik (1960) gợi ý đến khả năng rằng, Omar Khayyam có thể nhìn thấy ở trường phái thần bí Sufism một đồng minh chống lại tôn giáo chính thống. Các nhà bình luận khác không chấp nhận được rằng thơ ca của Omar có tư tưởng chống tôn giáo và diễn giải những đề cập của ông đến rượu và say theo nghĩa ẩn dụ thông thường phổ biến trong trường phái thần bí Sufism. Dịch giả tiếng Pháp J. B. Nicolas cho rằng không nên hiểu việc Omar thường xuyên khuyến khích uống rượu theo nghĩa đen, mà hơn là nên được xem xét dưới ánh sáng của tư tưởng Sufi, theo đó cơn say cuồng nhiệt của "rượu" được hiểu như một phép ẩn dụ cho trạng thái giác ngộ hoặc sự sung sướng hân hoan thần thánh của "baqaa". Quan điểm xem Omar Khayyam như là một Sufi được bảo vệ bởi Bjerregaard (1915), Idries Shah (1999), và Dougan (1991), những người cho rằng danh tiếng của chủ nghĩa khoái lạc là do những thất bại trong bản dịch của Fitzgerald, cho rằng thơ của Omar nên được hiểu như một điều "bí truyền sâu sắc". Mặt khác, các chuyên gia Iran như Mohammad Ali Foroughi và Mojtaba Minovi bác bỏ giả thuyết rằng Omar Khayyam từng là một Sufi. Foroughi tuyên bố rằng, những ý tưởng của Khayyam có nhẽ là có thể nhất quán với tư tưởng của những người Sufi đương thời nhưng không có bằng chứng rằng ông chính thức là một Sufi. Aminrazavi (2007) tuyên bố rằng, "Diễn giải Sufi đối với Khayyam chỉ có thể khả thi nếu như đọc kỹ và sâu Rubāʿīyyāt của ông và chèo kéo bóp méo nội dung cho phù hợp với học thuyết Sufi cổ điển.". Hơn nữa, Frye (1975) nhấn mạnh rằng, Khayyam bị bất mãn cực kỳ bởi một số nhà thần bí Sufi nổi tiếng cùng thế kỷ. Bao gồm cả Shams Tabrizi (người hướng đạo tinh thần của Rumi), Najm al-Din Daya, người đã mô tả Omar Khayyam là "một triết gia, người vô thần, và người theo chủ nghĩa duy vật bất hạnh",  và Attar, người đã không coi ông như một đồng đạo thần bí mà là một nhà khoa học có tư tưởng tự do, người đang chờ đợi sự trừng phạt sau này.
Seyyed Hossein Nasr lập luận rằng, việc sử dụng cách diễn giải theo nghĩa đen các câu thơ của ông (nhiều câu trong số đó không chắc chắn về tính xác thực ngay từ đầu) là "đơn giản hóa" để thiết lập triết lý của Omar Khayyam. Thay vào đó, ông trích dẫn bản dịch diễn giải của Khayyam chuyên luận của Avicenna Diễn ngôn về sự thống nhất (Al-Khutbat al-Tawhīd), tại đó Khayyam bày tỏ các quan điểm chính thống về Sự thống nhất Thiêng liêng đồng tình với tác giả. Các tác phẩm văn xuôi được cho là của Omar được viết theo phong cách Peripatetic và rõ ràng là hữu thần, đề cập đến các chủ đề như là sự tồn tại của Chúa và thần học. Như Bowen đã lưu ý, những tác phẩm này cho thấy sự tham gia của Khayyam trong các vấn đề siêu hình học hơn là vào những điều tinh tế của Sufism. Như bằng chứng cho đức tin của Khayyam và/hoặc việc tuân thủ các phong tục Hồi giáo, Aminrazavi đề cập rằng, trong các chuyên luận của Khayyam, ông đưa ra những lời chào và lời cầu nguyện, ca ngợi Chúa và Muhammad. Trong hầu hết các trích đoạn tiểu sử, ông được nhắc đến bằng những kính ngữ tôn giáo như Imām, Người bảo trợ của Đức tin (Ghīyāth al-Dīn), và Bằng chứng của Sự thật (Hujjat al-Haqq). Aminrazavi cũng lưu ý rằng, những người viết tiểu sử ca ngợi tính cách mộ đạo của Khayyam thường tránh đề cập đến thơ của ông, trong khi những người đề cập đến thơ ca Khayyam lại thường không ca ngợi tính cách tôn giáo của ông. Ví dụ, theo lời kể của Al-Bayhaqi, sớm hơn trước đó vài năm so với những ghi nhận tiểu sử khác, nói về Omar như một người rất ngoan đạo, người đã tuyên xưng quan điểm chính thống cho tới giờ phút cuối cùng của mình.
Trên cơ sở tất cả các chứng cứ văn bản và tiểu sử hiện có, câu hỏi vẫn còn phần nào bỏ ngỏ, và kết quả là Khayyam đã nhận về cả những ghi nhận và phê bình trái chiều gay gắt.
Sự tiếp nhận
Các trích đoạn tiểu sử khác nhau đề cập đến Omar Khayyam có mô tả ông là một người có kiến thức khoa học và thành tựu vô song trong thời đại của mình. Nhiều người gọi ông bằng danh hiệu Vua Thông Thái (ملك الحکماء). Shahrazuri (mất năm 1300) đánh giá cao ông với tư cách là một nhà toán học, và tuyên bố rằng ông có thể được xem là "người kế tục Avicenna trong các lĩnh vực triết học khác nhau". Al-Qifti (mất năm 1248), mặc dù không đồng thuận với các quan điểm của ông, vẫn thừa nhận rằng ông "có kiến thức vô song về triết học tự nhiên và thiên văn học". Mặc dù được một số nhà viết tiểu sử ca ngợi là một nhà thơ, nhưng theo như Richard N. Frye, "vẫn có thể tranh luận rằng, vị thế nhà thơ hạng nhất của Khayyam là một sự phát triển tương đối muộn."
Thomas Hyde là người châu Âu đầu tiên kêu gọi sự chú ý đến Omar và dịch một trong những bài thơ tứ tuyệt của ông sang tiếng Latinh (Historia religionis veterum Persarum eorumque magorum, 1700). Sự quan tâm của phương Tây đối với Ba Tư đã lớn dần cùng với phong trào Chủ nghĩa phương Đông Orientalism vào thế kỷ 19. Joseph von Hammer-Purgstall (1774–1856) đã dịch một số bài thơ của Khayyam sang tiếng Đức năm 1818, và Gore Ouseley (1770–1844) dịch sang tiếng Anh năm 1846, nhưng Khayyam vẫn còn tương đối ít được biết đến ở phương Tây cho tới sau khi cuốn sách Rubaiyat of Omar Khayyam của Edward FitzGerald được xuất bản vào năm 1859. Thành quả của Fitzgerald lúc đầu không thành công nhưng đã được phổ biến bởi Whitley Stokes từ năm 1861 trở đi, và tác phẩm đã được nhóm nghệ thuật Pre-Raphaelites vô cùng ngưỡng mộ. Năm 1872, Fitzgerald đã cho in ấn bản thứ ba, điều này làm gia tăng sự quan tâm đến tác phẩm tại Mỹ. Đến những năm 1880, cuốn sách cực kỳ nổi tiếng trên khắp cộng đồng nói tiếng Anh, tới mức hình thành nên nhiều quán rượu mang tên ông, các "Câu lạc bộ Omar Khayyam" và một "hội sùng bái fin de siècle dành cho Rubaiyat". Những bài thơ của Khayyam đã và đang còn được dịch ra nhiều thứ tiếng; nhiều trong số những bản dịch gần đây được dịch sát nghĩa hơn cả bản của Fitzgerald.
Bản dịch của Fitzgerald là một yếu tố khơi dậy nên sự quan tâm đến Khayyam với tư cách là một nhà thơ ngay cả tại quê hương Iran của ông. Sadegh Hedayat, trong Những bài ca Khayyam (Taranehha-ye Khayyam, 1934) của mình, đã giới thiệu lại di sản thơ ca của Omar cho Iran hiện đại. Dưới triều đại Pahlavi, một tượng đài mới làm từ đá cẩm thạch trắng do kiến trúc sư Houshang Seyhoun thiết kế đã được dựng lên trên lăng mộ của ông. Một bức tượng của Abolhassan Sadighi đã được dựng lên ở Công viên Laleh, Tehran vào những năm 1960, và một bức tượng bán thân của cùng nhà điêu khắc đặt gần lăng mộ Khayyam ở Nishapur. Năm 2009, nhà nước Iran đã quyên tặng một toà đài điêu khắc cho Văn phòng Liên hợp quốc tại Vienna, khánh thành tại Trung tâm Quốc tế Vienna. Năm 2016, ba bức tượng của Khayyam được khánh thành: một ở Trường đại học Oklahoma, một ở Nishapur và một ở Florence, Ý. Hơn 150 nhà soạn nhạc đã sử dụng Rubaiyat làm nguồn cảm hứng của họ. Nhà soạn nhạc đầu tiên như vậy là Liza Lehmann.
Fitzgerald chuyển tên của Omar thành "Người làm túp lều", và cái tên được Anh ngữ hoá "Omar, người làm túp lều (Omar the Tentmaker)" đã gây được tiếng vang trong văn hóa đại chúng nói tiếng Anh trong một thời gian. Do đó, Nathan Haskell Dole đã xuất bản một cuốn tiểu thuyết có tên Omar, người làm túp lều: Một chuyện tình Ba Tư Cũ (Omar, the Tentmaker: A Romance of Old Persia) vào năm 1898. Omar, người làm túp lều của Naishapur (Omar the Tentmaker of Naishapur) là một cuốn tiểu thuyết lịch sử của John Smith Clarke, xuất bản năm 1910. "Omar the Tentmaker" cũng là tựa đề của một vở kịch năm 1914 do Richard Walton Tully lấy bối cảnh phương Đông, được chuyển thể thành phim câm năm 1922. Tướng Hoa Kỳ Omar Bradley được đặt cho biệt danh "Omar the Tent-Maker" (Omar người làm túp lều) trong Thế chiến thứ hai.
Bài tứ tuyệt Ngón tay chuyển động (The Moving Finger)
Bài thơ tứ tuyệt của Omar Khayyam được biết đến với tên gọi "Ngón tay Chuyển động" (The Moving Finger), theo bản dịch của nó bởi nhà thơ người Anh Edward Fitzgerald là một trong những bài tứ tuyệt nổi tiếng nhất trong vùng ngôn ngữ tiếng Anh. Thơ rằng:
Moves on: nor all your Piety nor Wit
Shall lure it back to cancel half a Line,
Nor all your Tears wash out a Word of it."
"Dịch nghĩa: Ngón tay cứ việc Dời chuyển; mệnh lệnh cứ thế ban ra, Cứ tiếp bước: chẳng phải tất cả Đạo Đức hay Thông Thái của ngươi Sẽ đuổi nó trở lại dừng nửa dòng, Tất cả Nước mắt của ngươi cũng chẳng xoá được lấy một Từ."
Tựa đề của cuốn tiểu thuyết "The Moving Finger" do Agatha Christie viết và xuất bản năm 1942 được lấy cảm hứng từ bài thơ tứ tuyệt này trong bản dịch "Rubaiyat của Omar Khayyam" của Edward Fitzgerald. Martin Luther King cũng trích dẫn bài tứ tuyệt này của Omar Khayyam trong một bài diễn văn của ông "Beyond Vietnam: A Time to Break Silence" (Bên kia Việt Nam: Thời điểm để Phá vỡ Im lặng):
"“Chúng ta có thể tuyệt vọng cầu xin cho thời gian ngừng trôi trên hành trình của nàng, nhưng thời gian vẫn kiên định với mọi lời khẩn cầu và cứ thế trôi đi. Trên những bộ xương đã tẩy trắng và tàn dư lộn xộn của nhiều nền văn minh là dòng chữ thảm hại, 'Quá muộn màng'. Cuốn sách vô hình của cuộc đời ghi nhận lại một cách trung thực những cảnh giác hay lơ là của chúng ta. Omar Khayyam thật là đúng: ‘Ngón tay cứ viết, và mệnh lệnh cứ ban ra.’”"
Trong bài diễn văn thứ lỗi cho vụ scandal Clinton–Lewinsky, tổng thống thứ 42 của Hoa Kỳ Bill Clinton cũng trích dẫn bài tứ tuyệt này.
Trong văn hoá đại chúng
Nhà văn người Pháp gốc Li-băng Amin Maalouf đã dựa vào ông để viết nửa đầu cuốn tiểu thuyết hư cấu lịch sử 'Samarkand'' về cuộc đời của Khayyam và quá trình tạo ra Rubaiyat của ông. Nhà điêu khắc Eduardo Chillida đã tạo ra bốn tác phẩm bằng sắt khổng lồ mang tên Mesa de Omar Khayyam (Bàn của Omar Khayyam) vào những năm 1980.
Các liên kết ngoài
Thể loại:sinh năm 1048 Thể loại:mất năm 1131 Thể loại:Nhà thơ Đế quốc Seljuk Thể loại:Nhà thơ Iran Thể loại:Nhà văn Iran Thể loại:Nhà thơ thế kỷ 11 Thể loại:Nhà văn thế kỷ 11 Thể loại:Nhà thơ thế kỷ 12 Thể loại:Nhà văn thế kỷ 12 Thể loại:Nhà toán học Iran Thể loại:Nhà toán học từ Nishapur Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 11 Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 12 Thể loại:Nhà thiên văn Iran Thể loại:Nhà thiên văn thế giới Hồi giáo trung cổ Thể loại:Nhà thiên văn thế kỷ 11 Thể loại:Nhà thiên văn thế kỷ 12 Thể loại:Nhà vật lý Iran Thể loại:Triết gia từ Nishapur Thể loại:Triết gia Iran Thể loại:Sinh năm 1048 Thể loại:Mất năm 1131 Thể loại:Đại số Thể loại:Người Khorasan Thể loại:Người Iran thế kỷ 11 Thể loại:Người Iran thế kỷ 12 Thể loại:Học giả Đế quốc Seljuk Thể loại:Học giả Iran Thể loại:Người Ba Tư
Passandrophloeus belli
Passandrophloeus belli là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1908.
Tham khảo
Thể loại:Passandrophloeus
Haplochromis cassius
Haplochromis cassius là một loài cá đã tuyệt chủng thuộc họ Cichlidae. Nó từng được tìm thấy ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.
Tham khảo
Thể loại:Haplochromis Thể loại:Loài cực kỳ nguy cấp
Post-hardcore
Post-hardcore là một thể loại nhạc xuất phát từ hardcore punk - một nhánh của làn sóng punk rock rộng hơn. Như post-punk, post-hardcore là một thuật ngữ để chỉ một loạt các loại ban nhạc. Có thể post-hardcore đã nổi lên từ giới hardcore punk, và lấy cảm hứng từ đó.
Thể loại này được hình thành vào giữa và cuối thập niên 1980 với những nhạc phẩm từ các thành phố có giới hardcore punk lớn mạnh, đặc biệt là tại Washington, D.C. có Fugazi cũng như các nhóm có âm nhạc hơi khác như Big Black và Jawbox gần hơn với gốc noise rock.
Khởi đầu
Nửa đầu thập niên 1980, sự thử nghiệm trên cơ sở hardcore nhanh chóng lan rộng giữa những nghệ sĩ trong giới hardcore hoặc gắn kết chắt chẽ với nó. Nhiều nhóm lấy cảm hứng từ noise rock (như Sonic Youth). Một số ban nhạc ký hợp đồng với Homestead Records, gồm Squirrel Bait, Bastro, Bitch Magnet, và Big Black của Steve Albini (cũng như Rapeman và Shellac ) có được danh tiếng nhất định trong giới post-hardcore. Big Black, với sự góp mặt của tay guitar Santiago Durango của Naked Raygun, được biết đến với tinh thần DIY qua những việc như tự trả tiền cho việc thu âm, điều kiển việc quản lý và phân phối đĩa nhạc, và tiếp tục "độc lập một cách kiên định giữa thời điểm nhiều ban nhạc độc lập hăm hở tìm đến những hãng đĩa lớn". Âm nhạc của Big Black, đáng chú ý với sự hiện diện của trống máy, cũng đã có ít nhiều ảnh hưởng lên industrial rock, Steven Blush mô tả ban nhạc là "lời đáp trả giận dữ từ nước Mỹ tới chất post-punk nước Anh cứng rắn của Gang of Four". Sau khi phát hành đĩa đơn "Il Duce", Big Black chuyển từ Homestead sang Touch and Go Records.
Ngoài nước Mỹ, ban nhạc người Canada Nomeansno, thành lập từ năm 1979, cũng đã giúp định hình phong cách âm nhạc này. Một nhà phê bình ghi nhận rằng album Wrong (1989) là "một trong những tác phẩm mãnh liệt và mạnh mẽ nhất trong post-hardcore từng được tạo ra".
Thư mục
Thể loại:Nhánh con của Punk rock
Predești
Predești là một xã thuộc hạt Dolj, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3474 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Dolj
Giải Mâm xôi vàng cho nữ diễn viên phụ tồi nhất
Giải Quả Mâm xôi vàng cho nữ diễn viên phụ tồi nhất là một trong các Giải Quả Mâm xôi vàng dành cho các nữ diễn viên phụ bị đánh giá là diễn xuất dở nhất trong một phim.
Dưới đây là danh sách các người (bị) nhận giải và các người (bị) đề cử cùng tên phim, theo từng năm:
Tham khảo
Thể loại:Giải Mâm xôi vàng
Coleophora aphanombra
Coleophora aphanombra là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Nam Phi.
Coelioxys biroi
Coelioxys biroi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1909.
Coleophora aphanombra
Tham khảo
Thể loại:Coleophora
Coelioxys biroi
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1909
Leptotarsus cnephosus
Leptotarsus cnephosus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2021 - Đơn nữ trẻ
Elsa Jacquemot là đương kim vô địch, nhưng chọn tham dự ở nội dung đơn nữ.
Linda Nosková là nhà vô địch, đánh bại Erika Andreeva trong trận chung kết, 7–6(7–3), 6–3.
Hạt giống
• 🇦🇩 Victoria Jiménez Kasintseva (Tứ kết)
Passandrophloeus ditomoides
Passandrophloeus ditomoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1908.
Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2021 - Đơn nữ trẻ
Hạt giống
• Alex Eala (Vòng 1)
Passandrophloeus ditomoides
Tham khảo
Thể loại:Passandrophloeus
Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2021 - Đơn nữ trẻ
Hạt giống
• 🇷🇺 Polina Kudermetova (Tứ kết)
• 🇷🇺 Diana Shnaider (Bán kết)
• 🇺🇸 Robin Montgomery (Tứ kết)
• 🇫🇷 Océane Babel (Vòng 3)
• 🇧🇾 Kristina Dmitruk (Vòng 3)
• 🇭🇺 Natália Szabanin (Vòng 2)
• 🇷🇺 Oksana Selekhmeteva (Bán kết)
• 🇷🇺 Maria Bondarenko (Vòng 2)
• 🇨🇿 Linda Fruhvirtová (Vòng 2)
• 🇧🇪 Sofia Costoulas (Vòng 2)
• 🇺🇸 Madison Sieg (Vòng 3)
• 🇺🇸 Elvina Kalieva (Vòng 1)
•  Priska Madelyn Nugroho (Vòng 1)
• 🇵🇪 Dana Guzmán (Vòng 1)
Liên kết ngoài
Đơn nữ trẻ Giải quần vợt Pháp Mở rộng, Đơn nữ trẻ 2021
Ủy ban Olympic Nga tại Thế vận hội Mùa hè 2020
Đây là kết quả từ quyết định của Cơ quan phòng chống doping thế giới (WADA) vào ngày 9 tháng 12 năm 2019 cấm Nga tham gia tất cả các sự kiện thể thao quốc tế trong 4 năm, sau khi họ phát hiện ra rằng dữ liệu do Cơ quan phòng chống doping Nga cung cấp đã bị chính phủ Nga thao túng với mục tiêu bảo vệ các vận động viên tham gia vào chương trình doping do nhà nước tài trợ. Như tại Thế vận hội Mùa đông 2018, WADA sẽ cho phép các vận động viên Nga được phép thi đấu trung lập dưới một tên hiệu được xác định sẵn (có thể không bao gồm từ "Nga", không giống như việc sử dụng cái tên "Vận động viên Olympic từ Nga").
Nga sau đó đã đệ đơn lên Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) chống lại quyết định của WADA. Tòa án Trọng tài Thể thao, sau khi xem xét kháng cáo của Nga đối với trường hợp của họ từ WADA, đã ra phán quyết vào ngày 17 tháng 12 năm 2020 để giảm hình phạt mà WADA đã đưa ra. Thay vì cấm Nga tham gia các sự kiện thể thao, phán quyết này cho phép họ tham gia Thế vận hội và các sự kiện thể thao quốc tế khác, nhưng trong thời hạn hai năm, họ không được sử dụng tên, quốc kỳ hoặc quốc ca của Nga và phải thể hiện mình là "Vận động viên trung lập" hoặc "Đội trung lập". Phán quyết cho phép đồng phục của đội hiển thị từ "Nga" trên đồng phục cũng như sử dụng màu cờ Nga trong thiết kế của đồng phục, mặc dù vậy tên phải có giá trị tương đương với tên gọi "Vận động viên/Đội trung lập". Nga có thể kháng cáo quyết định này.
Vào ngày 19 tháng 2 năm 2021, có thông báo rằng Nga sẽ thi đấu dưới tên viết tắt "ROC", theo tên của Ủy ban Olympic Nga. Sau đó, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) thông báo rằng quốc kỳ Nga sẽ được thay thế bằng lá cờ của Ủy ban Olympic Nga. Các vận động viên cũng sẽ không được phép sử dụng đồng phục có dòng chữ "Ủy ban Olympic Nga", thay vào đó từ viết tắt "ROC" sẽ được thêm vào.
Vào ngày 15 tháng 4 năm 2021, đồng phục dành cho các vận động viên của Ủy ban Olympic Nga đã được công bố, có các màu sắc của quốc kỳ Nga. Vào ngày 22 tháng 4 năm 2021, việc thay thế bài quốc ca của Nga đã được IOC chấp thuận, sau khi một lựa chọn trước đó là bài hát ái quốc thời chiến "Katyusha" bị từ chối. Thay vào đó một đoạn của bản Concerto số 1 của Pyotr Tchaikovsky đã được sử dụng như một quốc thiều tạm thời.
Vào ngày 23 tháng 7 năm 2021, các vận động viên của Ủy ban Olympic Nga đã xuất hiện tại lễ khai mạc Thế vận hội Mùa hè 2020. Với việc sử dụng theo thứ tự các chữ cái trong hệ thống chữ viết truyền thống của Nhật Bản, gọi là Gojūon, từ "ROC" không được dịch sang tiếng Nhật mà được phát âm là "āru ō shī", vì vậy nó được xếp thứ 77 trong cuộc diễu hành của các nước tại lễ khai mạc, và không như dự kiến ​​chỉ sau đội tuyển Olympic người tị nạn (ai ō shī) như đã được công bố. Cụm từ "ROC" đại diện cho đoàn Ủy ban Olympic Nga không có phiên âm tiếng Nhật ở mặt sau của bảng tên mà được mang lên phía trước. Kênh 1, đang phát sóng buổi lễ, cho rằng điều này là do ban tổ chức không thể hiển thị tên "ROC" bằng các ký tự tiếng Nhật.
Huy chương
Các vận động viên bơi dự bị (chỉ tham dự để làm nóng và không thi đấu với các đồng đội).
Tham khảo
Thể loại:Quốc gia tại Thế vận hội Mùa hè 2020 Thể loại:Nga tại Thế vận hội
Coleophora capricornis
Coleophora capricornis là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Namibia.
Tham khảo
Thể loại:Coleophora
Leptotarsus congestus
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Coelioxys bisoncornua
Coelioxys bisoncornua là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Hill mô tả khoa học năm 1936.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1936
Passandrophloeus falcidens
Passandrophloeus falcidens là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1908.
Tham khảo
Thể loại:Passandrophloeus
Prejmer
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Brașov
Goshogawara, Aomori
Goshogawara (五所川原市) là một thành phố thuộc tỉnh Aomori, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Aomori
Haplochromis cavifrons
Haplochromis cavifrons là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Loài này có ở Kenya và Tanzania. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt, specifically, hồ Victoria. Nó là một benthopelagic fish, và is generally found a few hundred mét beyond the shore over hard substrate.
Tham khảo
Thể loại:Haplochromis
Coelioxys blabera
Coelioxys blabera là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1916.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1916
Villiers-sur-Marne (tổng)
Tổng Villiers-sur-Marne là một tổng thuộc tỉnh Val-de-Marne trong vùng Île-de-France, Pháp.
Liên kết ngoài
Villiers-sur-Marne
Leptotarsus coronatus
Leptotarsus coronatus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Tamura, Fukushima
Tamura (田村市) là một thành phố thuộc tỉnh Fukushima, Nhật Bản.
Lịch sử
Khu vực Tamura ngày nay là một phần của tỉnh Mutsu cổ. Sau khi phục hồi Meiji, nó được tổ chức như là một phần của huyện Tamura trong khu vực Nakadōri của tỉnh Iwaki. . Các làng của Miyakoji, Tokiwa, Katasone, Takine và Ōgoe được thành lập với sự ra đời của hệ thống đô thị vào ngày 1 tháng 4 năm 1889. Tokiwa được nâng lên thành phố vào ngày 1 tháng 7 năm 1898, và làng Katasone trở thành thị trấn Funehiki Vào ngày 1 tháng 4 năm 1934. Takine được nâng lên vị trí thị trấn vào ngày 1 tháng 4 năm 1940 theo sau bởi Ōgoe vào ngày 8 tháng 2 năm 1942 /
Thành phố hiện đại của Tamura được thành lập vào ngày 1 tháng 3 năm 2005, từ sự sáp nhập của bốn thị trấn và một ngôi làng.
Di tản sau thảm hoạ hạt nhân Fukushima Daiichi
Sau trận động đất gây ra thảm họa hạt nhân Fukushima Daiichi vào ngày 11 tháng 3 năm 2011, khu vực có chứa ngôi làng cũ của Miyakoji đã được di tản. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2012, người dân được phép trở lại vào ban ngày khi công việc khử trùng tiến triển. Lệnh di tản đã được dỡ bỏ vào ngày 1 tháng 4 năm 2014. Tuy nhiên, vẫn còn nghi ngờ về hiệu quả của các nỗ lực khử nhiễm xạ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Fukushima
Hirakawa, Aomori
Hirakawa (平川市) là một thành phố thuộc tỉnh Aomori, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Aomori
Coleophora bantuella
Coleophora bantuella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Dân chủ Congo.
Tham khảo
Thể loại:Coleophora
Preutești
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Suceava
Leptotarsus dolichoros
Leptotarsus dolichoros là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Passandrophloeus glabriculus
Passandrophloeus glabriculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1897.
Tham khảo
Thể loại:Passandrophloeus
Leptotarsus drakensbergensis
Leptotarsus drakensbergensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Passandrophloeus spinosus
Passandrophloeus spinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1892.
Tham khảo
Thể loại:Passandrophloeus
Hirosaki, Aomori
Hirosaki (弘前市) là một thành phố thuộc tỉnh Aomori, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Aomori
Villeneuve-le-Roi (tổng)
Tổng Villeneuve-le-Roi là một tổng thuộc tỉnh Val-de-Marne trong vùng Île-de-France.
Liên kết ngoài
Villeneuve-le-Roi
Coleophora cyrniella
Coleophora cyrniella là một loài bướm đêm thuộc họ Coleophoridae. Nó được tìm thấy ở Pháp, Tây Ban Nha, Ý, Corse, Sardegna, Ả Rập Xê Út và the Palestinian territories.
Ấu trùng ăn các loài Cistus và Helianthemum apenninum.
Tham khảo
Thể loại:Coleophora Thể loại:Côn trùng châu Âu
Haplochromis chilotes
Haplochromis chilotes là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt có nước theo mùa.
Tham khảo
Thể loại:Haplochromis Thể loại:Loài ít quan tâm
Coelioxys boharti
Coelioxys boharti là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Mitchell mô tả khoa học năm 1962.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1962
Maule (vùng)
Vùng Maule (Región del Maule, ) là một trong 16 đơn vị hành chính cấp một của Chile. Thủ phủ của vùng là Talca. Tên gọi của vùng bắt nguồn từ sông Maule, sông chảy từ dãy Andes về phía tây, chia đôi vùng. Sông Maule có tính lịch sử quan trọng, như nó đánh dấu giới hạn phía nam của Đế quốc Inca.
Địa lý
Vùng có diện tích 30296 sqkm và phía tây là Thái Bình Dương; phía đông là Argentina; phía bắc là vùng O'Higgins, và phía nam là vùng Ñuble. Nhiều loài động vật và thực vật hiện diện trong vùng Maule. Chẳng hạn loài cọ vang Chile (Jubaea chilensis) đang có nguy cơ tuyệt chủng được phát hiện trong một phạm vi rất hạn chế bao gồm vùng Maule. Phạm vi hạn chế của loài Nothofagus alessandri cũng được tìm thấy trong vùng
Nhân khẩu
Theo điều tra nhân khẩu năm 2017, dân số của vùng là 1.033.197. Với một phần ba dân số sống ở nông thôn, Maule có tỷ lệ cư dân nông thôn lớn hơn bất kỳ vùng nào khác của Chile. Thành phố đông dân nhất của vùng là thủ phủ Talca với 235.000 cư dân, tiếp theo là Curicó (120.700) và Linares (127.000). Các thành phố quan trọng khác là: Constitución (50.914), Parral (47.000), Cauquenes (43.000), Molina (42.000) và San Javier (40.000).
Mật độ trung bình của Vùng Maule là 34,1 người trên mỗi km2, với các khu vực thưa dân hơn nằm về phía núi còn thung lũng trung tâm có cư dân dày đặc hơn.
Kinh tế
Lâm nghiệp và nông nghiệp là các hoạt động kinh tế chính của vùng, dẫn đầu là các đồn điền nho làm rượu. Vùng Maule là vùng sản xuất rượu vang hàng đầu của Chile, sản xuất 50% tổng số rượu vang xuất khẩu hảo hạng của đất nước, và một số vườn nho lớn nhất nằm ở đây. Do tập trung nhiều vườn nho, thung lũng Curicó, có nghĩa là "nước đen" trong tiếng Mapudungun, được coi là cốt lõi của ngành công nghiệp rượu vang của Chile. Sản xuất rượu vang là một hoạt động truyền thống, một số vườn nho có từ năm 1830. Diện tích trồng nho tăng lên phù hợp với sự phát triển của cơ sở hạ tầng, công nghệ và thiết bị của ngành.
Ngoài rượu vang, hai mặt hàng nông sản định hướng xuất khẩu nổi lên sôi động là rau quả và hoa.
Điện, khí đốt và nước là hoạt động kinh tế quan trọng thứ hai. Sông Maule cung cấp năng lượng cho 5 nhà máy thủy điện, trong đó có tổ hợp Colbún-Machicura.
Hành chính
Vùng Maule gồm cod 4 tỉnh và được chia tiếp thành 30 xã.
Coelioxys bonaerensis
Coelioxys bonaerensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1887.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1887
Sân vận động Hữu nghị
Sân vận động Hữu nghị (Stade de l'Amitié) là một sân vận động đa năng ở Cotonou, Bénin. Sân hiện đang được sử dụng cho các trận đấu bóng đá và cũng có các cơ sở cho điền kinh. Sân vận động có sức chứa 20.000 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa điểm thể thao Bénin Thể loại:Địa điểm điền kinh Bénin Thể loại:Địa điểm bóng đá Bénin Bénin Thể loại:Công trình xây dựng Cotonou Thể loại:Sân vận động đa năng
Priboieni
Priboieni là một xã thuộc hạt Argeș, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3630 người.
Gliese 649
Gliese 649 là một ngôi sao lùn đỏ trong chòm sao Vũ Tiên, nằm cách Mặt Trời khoảng 34 năm ánh sáng. Ngôi sao đã được tìm thấy để lưu trữ một hành tinh ngoài hệ mặt trời.
Hành tinh đồng hành
Theo Johnson et al. (2010) một hành tinh có khối lượng bằng với khối lượng của Sao Thổ đã được phát hiện xung quanh ngôi sao lùn đỏ. Khối lượng của nó bằng 32,8% khối lượng của Sao Mộc và bằng 1,15 đơn vị thiên văn từ ngôi sao của nó trong quỹ đạo lệch tâm (e = 0,3). Giả sử độ sáng 4,5% so với Mặt trời, vùng có thể ở được là 0,21 AU, do đó hành tinh này sẽ lạnh như thể nó nằm ở 5,5 AU từ một ngôi sao giống như Mặt trời. Ngoài ra, tính toán các vị trí periastron và apastron khác nhau lần lượt là 0,8 và 1,49 AU, hành tinh có thể có khả năng thay đổi nhiệt độ theo mùa.
Đĩa vụn
Sử dụng kết quả từ cuộc khảo sát của kính thiên văn không gian Herschel về 21 ngôi sao loại muộn được thực hiện trong năm 2010, một đĩa vụn đã được phát hiện trong khoảng từ 6 đến 30 AU. Đĩa không được phát hiện tại 22 cuộc tấn công bởi Nhà khảo sát hồng ngoại trường rộng của NASA, do đó, nó có khả năng dưới 100 Kelvin và tương tự như vành đai Kuiper. Đĩa đã được giải quyết bên lề, xuất hiện rất bất đối xứng, và do đó có lẽ phù hợp với việc gần với cạnh hơn, hơn là mặt trên, theo hướng nghiêng của nó.
Chú thích
Thể loại:Hệ hành tinh Thể loại:Sao dãy chính nhóm M Thể loại:Chòm sao Vũ Tiên
Leptotarsus eshowensis
Leptotarsus eshowensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Arapeí
300px|phải|nhỏ|Vị trí của Aramina trong bản đồ bang São Paulo Arapeí là một đô thị ở bang São Paulo, Brasil. Thành phố này có dân số (năm 2007) là 2.527 người, diện tích là 155,707 km², mật độ dân số 18,3 người/km². Arapeí nằm ở độ cao 510 m, cách thủ phủ bang São Paulo 310 km. Arapeí nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới. Theo điều tra năm 2000, Arapeí có: Arapeí giáp các đô thị: Bananal, Barra Mansa, Resende và São José do Barreiro.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Phloeipsius fraudator
Phloeipsius fraudator là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1899.
Tham khảo
Thể loại:Phloeipsius
Coelioxys bonplandiana
Coelioxys bonplandiana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1918.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1918
Hiếp dâm
300px|thumb|Bản đồ thế giới hiển thị chỉ số tổng hợp về nạn cưỡng hiếp phụ nữ vào năm 2018, dữ liệu của WomanStats Project. {{legend|#ffffff|Hiếp dâm không phải là một vấn đề lớn trong xã hội này}} {{legend|#fef0d9|Hiếp dâm đang là một vấn nạn trong xã hội này}} {{legend|#fdcc8a|Hiếp dâm là một vấn đề nhức nhối trong xã hội này}} {{legend|#fc8d59|Hiếp dâm đang là một vấn đề nghiêm trọng trong xã hội này}} {{legend|#d7301f|Hiếp dâm là đặc hữu của xã hội này}} {{legend|#c4c4c4|Không có dữ liệu}}
Hiếp dâm, hãm hiếp, cưỡng hiếp, cưỡng bức hay giở trò đồi bại, giở trò cầm thú (từ hay dùng trong báo chí) là một hình thức tấn công tình dục thường bao gồm quan hệ tình dục hoặc các hình thức xâm nhập tình dục khác được thực hiện chống lại một người mà không có sự đồng ý của người đó. Hành động có thể được thực hiện bằng vũ lực, ép buộc, lạm dụng quyền lực hoặc chống lại một người không có khả năng đưa ra sự đồng thuận một cách hợp lệ, chẳng hạn như một người bị bất tỉnh, mất khả năng vận động, bị thiểu năng trí tuệ hoặc dưới độ tuổi chấp thuận hợp pháp. Thuật ngữ hiếp dâm đôi khi được sử dụng thay thế cho thuật ngữ tấn công tình dục.
Tỷ lệ báo cáo, truy tố và kết án về tội hiếp dâm khác nhau giữa các khu vực tài phán. Trên bình diện quốc tế, tỷ lệ các vụ cưỡng hiếp được cảnh sát ghi nhận trong năm 2008 dao động trên 100.000 người, từ 0,2 ở Azerbaijan đến 92,9 ở Botswana với trung bình là 6,3 ở Litva. Trên toàn thế giới, bạo lực tình dục, bao gồm cả cưỡng hiếp, chủ yếu do nam giới thực hiện đối với nữ giới. Hiếp dâm bởi người lạ thường ít phổ biến hơn cưỡng hiếp bởi những người mà nạn nhân biết, và hiếp dâm giữa nam với nam và nữ với nữ trong tù là phổ biến và có thể là hình thức hiếp dâm ít được báo cáo nhất.
Từ nguyên
Thuật ngữ tiếng Anh là rape bắt nguồn từ tiếng Latin rapere (supine stem raptum) có nghĩa là "để giành giật, để giành lấy, để thực hiện".
Theo luật La Mã, hành động cưỡng bức một người phụ nữ, dù có hoặc không có giao hợp, được cấu thành "raptus" (nghĩa là hiếp dâm).
Trong luật thời Trung cổ của Anh, thuật ngữ tương tự sẽ dùng để chỉ bắt cóc hoặc cưỡng hiếp theo nghĩa hiện đại là "xâm hại tình dục". Nghĩa ban đầu của "thực hiện bằng vũ lực" (carry off by force) vẫn được tìm thấy trong một số cụm từ, chẳng hạn như "cưỡng hiếp và cướp bóc" (rape and pillage) hoặc trong các tiêu đề, chẳng hạn như truyện Rape of the Sabine Women và The Rape of Europa hoặc bài thơ The Rape of the Lock, nói về vụ trộm một lọn tóc.
Phân biệt hiếp dâm và cưỡng dâm
Khác với hành vi hiếp dâm thiên về sử dụng bạo lực hay vũ lực, cưỡng dâm là hành vi dùng mọi thủ đoạn khiến người lệ thuộc mình hoặc người đang ở trong tình trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu (với mình).