cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nhà Nguyên
Chế độ tuyển tài
Trên phương diện tuyển dụng nhân tài, triều Nguyên thời gian đầu cực kỳ ít cử hành khoa cử, do đó quan viên cao cấp được tuyển dụng theo quan hệ xa gần với triều đình Nguyên mà quyết định, chủ yếu theo phương thức thế tập, ân ấm, tuyển cử. Ngoài ra, còn có phương thức tư lại thăng tiến thành quan liêu, khác biệt lớn với chế độ triều Tống. Triều Tống có giới hạn rõ giữa quan và lại, tư lại đại đa số cuối cùng vẫn là tư lại, tuy nhiên triều Nguyên do thiếu khoa cử chọn người tài, nên sử dụng phương thức tuyển cử hoặc khảo thí tư lại để thăng làm quan, điều này phá bỏ vách ngăn quan lại, khiến quan lại trở thành quan hệ trên dưới. Trên phương diện khoa cử tuyển tài, Oa Khoát Đài nghe theo kiến nghị của Da Luật Sở Tài, triệu tập danh Nho giảng kinh tại Đông cung, đưa con em đại thần đến nghe giảng. Ngoài ra còn đặt "Biên tu sở" tại Yên Kinh, "Kinh tịch sở" tại Bình Dương, xúc tiến học tập văn hóa cổ đại Hán tộc. Năm 1234 đặt "Kinh thư quốc tử học", cho Phùng Chí Thường làm tổng giáo tập, lệnh 18 người là con em thị thần nhập học, học tập văn hóa Hán. Năm 1238, Thuật Hốt Đức và Lưu Trung cử hành Mậu Tuất tuyển thí, lần khoa cử đầu tiên này chọn được 4.030 người, đồng thời lập nho hộ nhằm bảo hộ sĩ đại phu. Tuy nhiên, cuối cùng triều đình phế trừ khoa cử, chuyển về chế độ tuyển cử, về sau hai lần tổ chức vào năm 1252 và 1276, tổng cộng tuyển 1890 Nho hộ. Sau khi Nguyên Thế Tổ tức vị, chính thức thiết lập Quốc tử học, cho Hứa Hành làm Tập hiền đại học sĩ kiêm Quốc tử tế tửu, chọn con em Mông Cổ vào học, học văn sử kinh điển Nho gia, bồi dưỡng nhân tài thống trị. Năm 1289, Nguyên Thế Tổ hạ chiếu phân đẳng cấp hộ tịch nhân khẩu Giang Nam, năm sau chính thức thi hành chế độ tuyển cử, đẳng cấp lần này trở thành căn cứ hộ kế về sau. Đến năm 1313, Nguyên Nhân Tông vốn đề xướng Hán hóa đã hạ chiếu khôi phục khoa cử, tháng 8 năm 1314 cử hành hương thí tại 17 khảo trường trên toàn quốc, tháng hai và tháng 3 năm 1315 lần lượt cử hành hội thí và điện thí tại Đại Đô, do cử hành vào thời gian niên hiệu Diên Hựu, nên sử xưng "Diên Hựu phục khoa". Lần khoa cử này lấy Trình-Chu lý học làm nội dung khảo thí. Triều Nguyên trước sau tổng cộng cử hành 16 lần khoa cử, tuyển chọn khoảng hơn 1.100 tiến sĩ người Mông Cổ, Sắc Mục, Hán nhân, Nam nhân. Tuy nhiên, nhằm bảo vệ người Mông Cổ và người Sắc Mộc, khảo thí rất khó với người Hán, và nhóm này chỉ có thể giành được một nửa hạn ngạch, điều này khiến con em Mông Cổ và Sắc Mục mất tính tích cực học tập văn hóa Hán tộc và tinh thần tiến thủ. Khi triều Nguyên diệt vong, trong số xả thân tuẫn quốc có rất nhiều người xuất thân từ khoa cử, có thể thấy phục hồi khoa cử đối với sĩ đại phu Hán tộc Hoài-Nhu có hiệu quả nhất định.
Quan hệ đối ngoại
Triều Nguyên thường xuyên trao đổi ngoại giao với các nước, các sứ tiết, nhà truyền giáo, thương lữ các nơi phái đến liên tục, trong đó có anh em thương nhân Venezia Niccolò và Maffeo Polo và con của Niccolò là Marco Polo nhận được tín nhiệm của hoàng đế triều Nguyên. Triều đình Nguyên từng yêu cầu một số quốc gia hoặc khu vực xung quanh (bao gồm Nhật Bản, Đại Việt, Chiêm Thành, Miến Điện, Java) thần phục, tiếp nhận quan hệ triều chống với triều Nguyên, tuy nhiên bị cự tuyệt, do đó triều Nguyên phái khiển quân đội tiến công các quốc gia hoặc khu vực này, trong đó nổi danh nhất là Chiến tranh Nguyên-Nhật, cũng là bi thảm nhất
Vương triều Cao Ly có lãnh thổ là bán đảo Triều Tiên, sau này gia tộc Thôi (Choe) thống trị chính quyền, quốc vương biến thành bù nhìn. Cao Ly trước sau thần phục triều Liêu và triều Kim, Mông Cổ sau khi trỗi dậy cùng Cao Ly phạt Kim, đồng thời hẹn ước là nước huynh đệ. Năm 1225, Mông Cổ yêu cầu Cao Ly triều cống cho mình, khi sứ tiết Mông Cổ đến biên giới Uiju (Nghĩa Châu) thì bị Cao Ly làm hại, đương thời Mông Cổ bận Tây chinh nên không tiến hành chinh thảo. Năm 1231, Oa Khoát Đài Hãn phái Tát Lễ Tháp suất binh xâm nhập Cao Ly, lãnh tụ chính quyền Thôi thị là Thôi Vũ (Choe Woo) kháng cự thất bại, thủ đô Cao Ly là Tùng Đô (Songdo, nay là Kaesong) bị đánh chiếm, sử xưng Chiến tranh Cao Ly-Mông Cổ. Quân Mông Cổ đặt nhiều vị Đạt lỗ hoa xích để giám sát chính sự của Cao Ly. Năm sau, Thôi Vũ giết Đạt lỗ hoa xích, ủng hộ Cao Ly Cao Tông từ Tùng Đô dời đến đảo Giang Hoa (Ganghwa), tiến hành trường kỳ kháng Mông, ngoài ra còn có lực lượng Tam Biệt Sao (Sambyeolcho) kháng cự quân Mông đến năm 1273. Tuy nhiên, triều đình Cao Ly phân liệt thành phái văn có ý phản chiến, và chính quyền Thôi thị có ý kháng Mông. Thời Quý Do, Mông Kha, Mông Cổ lại bốn lần thảo phạt lãnh địa Cao Ly, năm 1258 chính quyền Thôi thị bị lật đổ, sau đó Cao Ly Cao Tông khiển vương tử đến xưng thần, chính thức trở thành nước phiên thuộc của Mông Cổ. Năm 1283, nhằm phục vụ thảo phạt Nhật Bản, Nguyên Thế Thổ cho đặt Chinh Đông hành tỉnh tại Cao Ly, quốc vương của Cao Ly là tả thừa tướng của hành tỉnh, nội chính chịu sự khống chế của người Mông Cổ. Quân chủ của Cao Ly từ thời Trung Liệt Vương kết hôn với công chúa Mông Cổ, người kế thừa quân chủ Cao Ly theo ước định cần phải trú tại Đại Đô của Nguyên để trưởng thành theo phương thức của người Mông Cổ, sau đó mới có thể về Cao Ly.
180px|thumb|Năm 1266, Hoàng đế Đại Mông Cổ Quốc Hốt Tất Liệt trao quốc thư cho Nhật Bản. Sau khi Cao Ly trở thành nước phiên thuộc của triều Nguyên, Nguyên Thế Tổ sáu lần khiển sứ giả yêu cầu Nhật Bản (thời Mạc phủ Kamakura) triều cống, song đều thất bại, đo đó bắt đầu Chiến tranh Nguyên-Nhật. Năm 1274, quân Nguyên phát động chiến tranh xâm nhập Nhật Bản lần thứ nhất, sử thư Nhật Bản xưng là chiến dịch Bunei (文永の役), triều đình Nguyên phái hơn 32 nghìn người Đông chinh Nhật Bản, cuối cùng do gặp phải bão nên thương vong thảm trọng. Năm 1281, Hốt Tất Liệt lại phát động chiến tranh xâm nhập Nhật Bản lần thứ nhì, sử thư Nhật Bản xưng là chiến dịch Koan (弘安の役), do Phạm Văn Hổ, Lý Đình suất hơn 10 vạn quân Giang Nam, nhưng do quân Nhật tích cực kháng cự, và quân Nguyên lại gặp phải bão, nên cuối cùng lại chịu thảm bại. Nhận định phổ biến là bão và quân Nguyên không giỏi thủy chiến là các nguyên nhân lớn nhất dẫn đến thất bại. Sau này, Nguyên Thế Tổ lại chuẩn bị đông chinh lần thứ ba, song do đại thần khuyến gián, lại thêm việc xuất binh tiến công An Nam nên bãi bỏ. Sau đó, Nguyên Thế Tổ nhiều lần khiển sứ song đều bị Nhật Bản cự tuyệt, quan hệ thông sứ mãi không thể kiến lập, song giao lưu kinh tế và văn hóa vẫn rất phồn thịnh, người Nhật Bản sang Nguyên hầu hết là thương nhân và thiền tăng. Triều đình Nguyên hạ lệnh cho quan ty duyên hải khai thông mậu dịch hải ngoại với Nhật Bản, cảng chủ yếu là Khánh Nguyên (nay là Ninh Ba).
Lãnh thổ Đại Việt (An Nam) nằm tại miền bắc Việt Nam ngày nay, từ thời Ngũ Đại-Bắc Tống đã độc lập với Trung Hoa. Mông Kha Hãn vào năm 1257 phái Ngột Lương Hợp Thai tiến công Đại Việt (thời Trần), Chiến tranh Mông-Việt bùng phát. Sau khi kết thúc giao tranh, quân Mông Cổ thua lui về Vân Nam, nhưng Trần Thái Tông xưng thần trên danh nghĩa với Mông Cổ, được Mông Kha Hãn phong làm An Nam quốc vương. Tuy nhiên, Mông Cổ vẫn chưa bỏ mộng chinh phạt Đại Việt, họ tiếp tục đưa ra nhiều yêu sách đòi Trần Thái Tông và con là Trần Thánh Tông phải kê khai dân số, gửi quân chi viện, chịu sự giám sát của quan darugachi, đích thân sang chầu,... những điều khoản này phần này nhiều bị các vua Trần từ chối. Tình hình càng căng thẳng hơn sau khi Trần Thánh Tông nhường ngôi cho Trần Nhân Tông năm 1278. Đương thời phía nam của Đại Việt có nước Chiêm Thành, năm 1282 Quốc vương Chiêm Thành là Indravarman IV khiển sứ triều cống triều Nguyên, Nguyên Thế Tổ nhân đó đặt Kinh Hồ Chiêm Thành hành trung thư tỉnh, cho A Lý Hải Nha làm bình chương chính sự. Do Chiêm Thành câu lưu sứ giả của Nguyên, Nguyên Thế Tổ dựa vào đó phát binh phân thủy bộ tiến công. Ông bổ nhiệm Toa Đô suất thủy quân từ Quảng Châu vượt biển công kích Chiêm Thành. Năm sau, thủy quân Mông Cổ đánh hạ thành mà Indravarman IV cứ thủ, Indravarman IV cầu hòa, song sau khi Mông Cổ thoái quân lại giết sứ giả. Năm 1284, Nguyên Thế Tổ phái Trấn Nam vương Thoát Hoan, A Lý Hải Nha và Toa Đô suất quân mượn đường Đại Việt tiến công Chiêm Thành, song Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông phản kháng nên hai bên bùng phát chiến tranh. Quân Nguyên xâm nhập Đại Việt với quy mô lớn, đánh chiếm được kinh đô Thăng Long. Tuy nhiên, hai vua Trần và các tướng tôn thất tài ba như Trần Quang Khải, Trần Hưng Đạo suất lĩnh quân Việt tích cực kháng cự, lại thêm quân Nguyên mắc phải ôn dịch. Cuối cùng, quân Nguyên triệt thoái vào năm 1285, trên đường bị quân Việt tập kích, tổn thất quá bán. Năm 1288, triều đình Nguyên lại tiến hành nam chinh song vẫn thất bại, sau đó Trần Nhân Tông thỉnh hòa. Cuộc chiến tranh kéo dài này đến thời Nguyên Thành Tông mới ngưng, An Nam và Chiêm Thành về sau duy trì triều cống triều đình Nguyên. Đương thời, có nhiều quốc đảo tại Đông Nam Á triều cống cho triều đình Nguyên, hữu danh có Mã Lan Đan (nay là Malacca), Tô Mộc Đô Lạp (nay là Sumatra). Năm 1292, Nguyên Thế Tổ mệnh Diệc Hắc Mê Thất, Sử Bật và Cao Hưng đem thủy quân Phúc Kiến nam chinh Vương quốc Majapahit trên đảo Java, đồng thời làm khuất phục nước lân cận của Majapahit là Cát Lang, song trúng kế bị đột kích, chiến bại trở về, song sau đó Majapahit vẫn phái sứ giả đến triều cống. Ngoài ra, Nguyên Thế Tổ còn phái sứ giả chiêu hàng Lưu Cầu Quốc (nay là Đài Loan hoặc Ryukyu), song sứ giả chỉ đến Bành Hồ rồi về.
Đại Lý kế thừa Nam Chiếu từ thời Đường, do Đoàn Tư Bình kiến quốc vào năm 937, chiếm hữu khu vực Vân Nam ngày nay. Năm 1252, Mông Kha Hãn mệnh Hốt Tất Liệt và Ngột Lương Hợp Thai từ Tứ Xuyên đi đường vòng về phía nam diệt Đại Lý, Quốc vương Đoàn Hưng Trí của Đại Lý bị giáng làm Đại Lý thế tập tổng quản. Thổ Phồn từ thời vãn Đường đã tiến vào suy thoái, song Phật giáo Tạng truyền tại đây lại ngày càng hưng thịnh, thế lực của lạt ma vượt quá địa vị của tán phổ (quân chủ). Năm 1247, con thứ của Oa Khoát Đài Hãn là Khoát Đoan triệu thỉnh lạt ma Ban Trí Đạt (Pandit) đến Lương Châu, sử xưng Lương Châu hội minh, từ sau đó lạt ma Thổ Phồn và đại hãn Mông Cổ hình thành quan hệ bố thí. Khi Hốt Tất Liệt nam chinh Đại Lý, phân binh thảo phạt Thổ Phồn, Lạt ma Ban Trí Đạt và tán phổ đầu hàng, Thổ Phồn mất. Nguyên Thế Tổ phong người kế nhiệm Ban Trí Đạt là Bát Tư Ba (Phagpa) là "đế sư", kiêm nhiệm tổng chế viện (sau đổi thành tuyên chính viện) viện sứ, nắm quyền lực thống trị khu vực Ô Tự Tạng (U-Tsang), khiến người thống trị Tây Tạng chuyển từ tán phổ sang lạt ma. Vào sơ kỳ của triều Nguyên, Miến Điện nằm dưới quyền cai trị của vương triều Pagan. Nguyên Thế Tổ phái sứ giả chiêu hàng song Pagan không chấp thuận, phái quân xâm nhập Vân Nam, Chiến tranh Nguyên-Miến bùng phát, sau đó quân Nguyên cũng nhiều lần tiến công Miến Điện. Năm 1283, Nguyên Thế Tổ phái quân xâm nhập Miến Điện, hai năm sau quốc vương của Miến Điện thỉnh hòa. Năm 1287, Miến Điện lâm vào nội loạn, quân Nguyên thừa cơ tiến công Miến Điện, thành Pagan bị phá, Miến Điện trở thành phiên thuộc của triều Nguyên, Narathihapate mất vương vị, triều đình Nguyên lập Miến Trung hành tỉnh, sau đó bổ nhiệm quốc vương Pagan làm tả thừa tướng của hành tỉnh, trở thành bù nhìn của triều Nguyên. Năm 1368, người Shan lập Vương quốc Ava tại miền đông của Miến Điện. Người Môn kiến đô tại Martaban, năm 1369 thiên đô đến Pegu, kiến lập vương triều Pegu, hai vương quốc nam bắc giao chiến. Thủ lĩnh của người Shan cầm giữ Miến Điện vương, khiến Nguyên Thành Tông phái quân Nguyên thảo phạt, cuối cùng Ava phái sứ triều cống. Vương quốc Lan Na nằm tại phía đông của Ava, từng liên hiệp với Ava kháng cự quân Nguyên, triều Nguyên nhiều lần thảo phạt song chưa thành, đến thời Nguyên Thái Định Đế mới nội phụ. Đương thời, tại khu vực Thái Lan ngày nay còn có Vương quốc Sukhothai, Vương quốc Ayutthaya cùng các tiểu quốc khác. Đến cuối thời Nguyên Thế Tổ, Ayutthaya bắt đầu tiến cống triều đình Nguyên, đến cuối thời Nguyên thì vương quốc này thôn tính các tiểu quốc khác, thống nhất thành Xiêm La.
thumb|Tiểu họa trong "[[Marco Polo du ký": Marco Polo và Hốt Tất Liệt Hãn tại vương đình của Đại Đô]] Thời kỳ Đế quốc Mông Cổ tiến hành ba lần tây chinh cũng là lúc Giáo hoàng La Mã đề xướng Thập tự quân đông chinh Tây Á nhằm thu phục Jerusalem. Do Giáo hoàng La Mã rất cần viện trợ từ bên ngoài để chống lại tín đồ Hồi giáo, và các quốc gia Cơ Đốc giáo tại châu Âu vừa trải qua Tây chinh lần thứ hai của Mông Cổ, lại thêm giao thông giữa phương đông và phương tây lúc này rất tiện lợi, nên nhiều lần phái sứ giả về phía đông để hiểu rõ về cường quốc phương đông này. Năm 1245, Giáo hoàng La Mã từng phái Giovanni da Pian del Carpine qua Hãn quốc Kim Trướng đến Hòa Lâm yết kiến Quý Do Hãn, về nước ghi chép thành "Ystoria Mongalorum". Năm 1253, Quốc vương Louis IX của Pháp phái Guillaume xứ Rubrouck lấy danh nghĩa truyền giáo đến Hòa Lâm yết kiến Mông Kha Hãn, về nước ghi chép thành sách ký sự. Năm 1316, một người Ý là Odorico xứ Pordenone theo đường biển đến Đại Đô, tham gia khánh điển cung đình của Nguyên Thái Định Đế, về nước ghi chép thành sách ký sự, phạm vi xa đến Tây Tạng, miêu tả khá tỉ mỉ Đại Đô và cung đình. Trứ danh nhất là nhà thám hiểm người Ý Marco Polo, ông cùng cha và chú đến Nguyên vào năm 1275 yết kiến Nguyên Thế Tố, đến năm 1291 mới rời đi. Ông đảm nhiệm chức vụ quan viên trong triều đình Nguyên, từng đến các địa phương của Nguyên, "Marco Polo du ký" của ông phản ánh nhiều góc độ của triều Nguyên, hấp dẫn người châu Âu đến Trung Quốc. Ngoài ra, triều Nguyên và các quốc gia khu vực chau Phi cũng có qua lại, Uông Đại Uyên vào năm 1330 và 1337 hai lần vượt biển qua nhiều địa phương tại Nam Dương và Tây Dương, cuối cùng ghi chép thành "Đảo di chí lược", có ảnh hưởng đến Trịnh Hòa hạ Tây Dương vào sơ kỳ thời Minh.
Quân sự
Mông Cổ quân là cốt cán trong quân đội triều Nguyên, chủ yếu là người Mông Cổ hợp thành. Mông Cổ quân được sáng lập ngay từ thời Thành Cát Tư Hãn thống nhất Mông Cổ, thời bình chăn nuôi trên thảo nguyên, thời chiến tạm thời tập hợp. Sử dụng vạn hộ chế (Tumen) binh dân hợp nhất, theo cơ số 10 sắp xếp thành thập hộ, bách hộ, thiên hộ. Người trong độ tuổi từ 15 tuổi đến 70 tuổi đều phục vụ binh dịch, trước độ tuổi đó đã hợp thành "tiệm đinh quân". Thời kỳ triều Nguyên, trong quân hộ tại Hán địa và Giang Nam ban hành chế độ đinh nam ứng dịch. Tham mã xích quân còn có tên là Thiêm quân, cùng với phát triển của chiến tranh, người thống trị cần một bộ phận quân đội Mông Cổ trấn thủ trường kỳ tại khu vực chinh phục được, do vậy trưng dụng bộ phận sĩ binh từ trong các bộ tộc Mông Cổ, hợp thành Tham mã xích quân chuyên sử dụng vào việc đồn trú phòng thủ. Từ khi kiến lập vào năm 1217 khi Mộc Hoa Lê thảo phạt Kim, do năm bộ tộc Là Hoằng Cát Lạt, Ngột Lỗ Ngột, Mang Ngột, Trát Lạc Diệc Nhi và Diệc Khất Liệt Tư tổ thành, sau khi tây chinh Khwarezm các dân tộc Hồi, Duy Ngô Nhĩ và Đột Quyết trở thành một bộ phận của Tham mã xích quân. Tham mã xích quân giỏi về hỏa pháo và Hồi Hồi pháo (máy bắn đá) phương tây, có sức công thành mạnh. "Xuống ngựa liền tụ tập chăn thả, lên ngựa liền chuẩn bị chiến tranh". 」.
220px|thumb|Súng cầm tay làm bằng đồng của triều Nguyên. Sau khi chiếm lĩnh Hán địa, Mông Cổ lấy dân làm binh, tức Hán binh, chủ yếu hợp thành từ hàng quân Nữ Chân và Khiết Đan của Kim, binh sĩ Nam Tống đầu hàng Mông Cổ thời kỳ đầu, thế lực vũ trang người Hán địa phương và bách tính Hán địa được trưng dụng. Oa Khoát Đài Hãn vào năm 1229 thu nạp và cải biên hàng quân Nữ Chân và Khiết Đan của Kim, trưng dụng sĩ binh quy mô lớn trong dân hộ tại Hán địa, bổ sung số lượng binh sĩ cho Hán quân, đem tổ chức và danh xưng chức vụ trong Mông Cổ quân áp dụng cho hệ thống Hán quân. Các vạn hộ của Hán quân có quân số không giống nhau, "lớn có 5, 6 vạn, nhỏ không dưới 2, 3 vạn". Hán quân có phân biệt "cựu quân" và "tân quân"; cựu quân chủ yếu là hàng quân và thế lực vũ trang địa phương, tân quân chỉ tân binh là bách tính bị trưng dụng tại Hán địa. Sau khi Nguyên Thế Tổ tức vị, trọng tâm thống trị của Nguyên từ thảo nguyện Mạc Bắc chuyển đến Hán địa Trung Nguyên. Nguyên Thế Tổ tiến hành cải cách đối với thể chế quân đội; dần hình thành hai hệ thống lớn là túc vệ quân tại trung ương và trấn thú quân tại địa phương, xác định quan hệ tổ chức và lệ thuộc của quân Nguyên. Trong chiến tranh đối ngoại của Nguyên, Hán quân phát huy vai trò trọng yếu. Tân phụ quân chủ yếu là hàng quân được thu nạp và cải biên trong thời gian chinh phục Nam Tống, còn được gọi là Tân phụ Hán quân, Nam quân. Danh hiệu trong Tân phụ quân phức tạp, triều đình Nguyên dựa vào đặc điểm khác biệt mà đặt danh xưng, như khoán quân, thủ hiệu quân hay diêm quân. Ước tính đương thời Tân phụ quân có trên dưới hai mươi vạn binh sĩ, Hoàng đế đem Tân phụ quân phân đến thị vệ quân và trấn thú quân; hoặc lập mới quân phủ gồm người Mông Cổ, Hán nhân, Nam nhân, quản lĩnh quân nhân của Tân phụ quân. Mỗi khi chiến sự phát sinh, trước tiên điều tân phụ quân trong các quân xuất chinh, thời gian còn lại họ làm đồn điền và công dịch. Do tiêu hao trong chiến tranh kéo dài và yếu tố tự nhiên, số lượng binh sĩ Tân phụ quân ngày càng giảm thiếu, cuối cùng sa sút.
Phòng vệ của triều Nguyên phân thành hai hệ thống lớn là Túc vệ và trấn thú. Túc vệ quân do khiếp tiết và thị vệ thân quân cấu thành, trong đó khiếp tiết quân duy trì chế độ 'tứ khiếp tiết phiên trục túc vệ' từ thời Thành Cát Tư Hãn, số lượng thường trên vạn người, công thần triều Nguyên là Bác Nhĩ Hốt, Bác Nhĩ Thuật, Mộc Hoa Lê, Xích Lão Ôn hoặc hậu nhân của họ kiêm nhiệm khiếp tiết trưởng. Trong chiến tranh, khiếp thiết là lực lượng cơ sở của toàn quân, được gọi là "dã khách hoát lặc" (đại trung quân); thị vệ thân quân dùng vào việc bảo vệ Đại Đô, 'vệ' đặt đô chỉ huy sứ hoặc soái sứ, lệ thuộc Xu mật viện. Trấn thú quân gồm Mông Cổ quân và Tham mã xích quân trấn thủ khu vực trọng yếu gần kinh kỳ, Mông Cổ quân và Tham mã xích quân tại Hoa Bắc, Thiểm Tây, Tứ Xuyên do đô vạn hộ phủ (đô nguyên soái phủ) tại địa phương thống lĩnh, lệ thuộc Xu mật viện. Tại phương nam, Mông Cổ quân, Hán quân, Tân phụ quân cùng trú thủ, trọng điểm phòng ngự là khu vực Giang-Hoài, lệ thuộc các hành tỉnh. Các lực lượng trấn thú khi khẩn cấp thì do Xu mật viện thống lĩnh, thời bình thì hành tỉnh quản lý sự vụ thường ngày, song quân vụ trọng yếu như điều khiển canh phòng do Xu mật viện quyết định.
Thủy quân triều Nguyên khởi đầu khi chuẩn bị chiến tranh diệt Tống, cụ thể vào năm 1270 Mông Cổ mệnh Lưu Chỉnh gây dựng thủy quân quy mô lớn. Trong trận Tương Phàn, thủy quân và lục quân Nguyên hiệp đồng bao vây Tương Dương. Sau khi Nguyên chiếm thành, hàng tướng Lã Văn Hoán lãnh đạo thủy quân cùng lục quân theo bờ sông hiệp đồng trong trận Đinh Gia Châu, đánh tan thủy quân tinh nhuệ của Nam Tống. Sau đó, Trương Hoằng Phạm đem thủy quân Nguyên vượt biển về phía nam truy kích hải quân Nam Tống, cuối cùng tiêu diệt trong Hải chiến Nhai Sơn. Do vậy, thủy quân Nguyên trong chiến tranh diệt Tống có chức năng trọng yếu. Triều Nguyên dung hợp kỹ thuật hàng hải của Nam Tống và Ả Rập, khiến kỹ thuật hải quân thêm thành thục. Tuy nhiên trong đối ngoại, Chiến tranh Nguyên-Nhật và Chiến tranh Nguyên-Java kết thúc với thất bại của Nguyên, chỉ thắng lợi trong chiến tranh với Chiêm Thành.
Nhân khẩu
Nhân khẩu thời Nguyên có điểm đặc trưng, ngay từ thời đế quốc Mông Cổ, dân phương bắc đã không ngừng chạy xuống nam, hiện tượng này đến thời Nguyên Huệ Tông vẫn tiếp tục xảy ra, triều đình Nguyên luôn cấm đoán song không thể chấm dứt được. Trong thời gian đế quốc Mông Cổ chinh phục Tây Hạ, Kim và Nam Tống, quân Mông Cổ thường hay tiến hành đồ sát và cướp bóc trên quy mô lớn Sau đó, do dịch bệnh và mất mùa đói kém nên một lượng lớn nhân khẩu khu vực Đông Á cũng biến mất, trong đó khu vực Hoa Bắc nguyên thuộc Kim và khu vực Xuyên-Thiểm tứ lộ nguyên thuộc Nam Tống hết sức nghiêm trọng. Đây được xem là tai họa thảm khốc nhất trong lịch sử Trung Quốc, cũng là nguyên nhân chính dẫn đến phong trào di dân "Hồ Quảng điền Tứ Xuyên". Sau khi Kim diệt vong năm 1234, khu vực Hoa Bắc ước tính có 1,1 triệu hộ với 6 triệu người, chỉ bằng 13% so với mức 53,53 triệu người vào năm 1208. Trong thời gian chiến tranh Tống-Mông, số người thiệt mạng trong biên cảnh Nam Tống là khoảng 15 triệu người, chủ yếu tập trung tại khu vực Xuyên Thiểm tứ lộ. Sau khi quân Nguyên hoàn toàn tiêu diệt thế lực kháng Nguyên tại Tứ Xuyên vào năm 1279, theo điều tra thì khu vực chỉ còn hơn 9 vạn hộ và hơn 50 vạn người, chỉ bằng 4% so với mức năm 1231 tức trước khi quân Mông Cổ xâm lược Xuyên-Thiểm tứ lộ. Thời Đại Mông Cổ Quốc có 2 lần tiến hành thống kê hộ khẩu, lần thứ nhất là vào năm 1235 khi Oa Khoát Đài Hãn thi hành "Ất Mùi tịch hộ", có tư liệu về nhân khẩu của khu vực Hoa Bắc; lần sau là vào năm 1252 khi Mông Kha Hãn hoàn thành "Nhâm Tý tịch hộ", cho thấy nhân khẩu Hoa Bắc có sự gia tăng ở mức thấp. Năm 1271, Hốt Tất Liệt Hãn cải quốc hiệu thành "Đại Nguyên", kiến lập triều Nguyên. Tuy nhiên, trong thời gian từ thời Nguyên Thành Tông đến những năm đầu Chí Chính thời Nguyên Huệ Tông, chính cục triều Nguyên khổng ổn định, mỗi năm đều phải ứng phó với rất nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân, tuy nhiên về mặt xã hội thì cơ bản có tình trạng ổn định, kinh tế nhìn chung cũng thể hiện tăng trưởng, khiến nhân khẩu gia tăng, theo ước tính vào năm Chí Chính thứ 10 (1351) thì ở mức cao nhất. Những năm Chí Chính (1341-1370) thời Nguyên Huệ Tông, toàn quốc nhiều lần xảy ra mất mùa đối kém và dịch bệnh trên quy mô lớn, cuối cùng bùng phát thành khởi nghĩa Hồng Cân quân, sau cuộc khởi nghĩa này thì nhân khẩu suy giảm rất lớn. Sau khi Minh Thái Tổ kiến quốc có luận: "trong cuộc cách mạng đời trước, tùy tiện tiến hành giết chóc, làm trái ý trời mà hại dân, Trẫm thực không thể nhịn".
Thống kê nhân khẩu vào thời Nguyên không hoàn toàn chuẩn xác, bỏ mất những hộ chạy trốn, đi nương nhờ ở nơi khác. Triều đình không thống kê hộ khẩu của Lĩnh Bắc đẳng xứ hành trung thư tỉnh (vùng Nội Mông-Mông Cổ-nam Siberi), Vân Nam đẳng xứ hành trung thư tỉnh, các cư dân ở những khu vực thổ ty Tây Nam và Tuyên Chính viện (Tây Tạng); nhân khẩu thuộc sở hữu riêng của chư vương, quý tộc, quân tướng Mông Cổ; ngoài "chức sắc hộ kế" ở các châu huyện. Các học giả hiện đại chỉ có thể căn cứ theo số liệu nguyên thủy trong sách sử lưu giữ được để suy đoán, do vậy số liệu có thể sai khác lớn. Hiện tượng nhân khẩu chạy trốn hết sức nghiêm trọng, như vào năm 1241, trong số 1.004.656 hộ có nguyên tịch ở các lộ do Hốt Đô Hổ cai quản, thì có đến 280.746 hộ bỏ trốn, chiếm 28%.
Ngoài ra, mối quan hệ dân tộc ngày càng mật thiết, hiện tượng vãng lai và tạp cư tương đối phổ biến. Từ thời kỳ chiến tranh Mông-Kim, một lượng lớn người Hán không ngừng bị buộc phải dời đến thảo nguyên Mông Cổ hay khu vực nam bắc Thiên Sơn, Liêu Dương đẳng xứ hành trung thư tỉnh và Vân Nam đẳng xứ hành trung thư tỉnh; Các quan viên, quân hộ hay thương nhân người Mông Cổ và Sắc Mục di cư với số lượng lớn đến nội địa Trung Nguyên; khu vực Vân Nam có khoảng trên dưới 10 vạn người Mông Cổ cư trú; các thành thị chính trị như Thượng Đô và Đại Đô, các thành thị thương nghiệp như Hàng Châu, Tuyền Châu, Trấn Giang đều có nhiều người Mông Cổ, người Duy Ngô Nhĩ, người Hồi giáo, người Đảng Hạng, người Nữ Chân hay người Khiết Đan cư trú, giữa các dân tộc có sự giao lưu kinh tế và văn hóa, bang trợ lẫn nhau. Do tỷ lệ người Mông Cổ và người Hán hết sức chênh lệch, văn hóa và chế độ của người Hán cũng ưu việt hơn so với người Mông Cổ, triều đình Nguyên do vậy bảo hộ địa vị của người Mông Cổ, chủ trương Mông Cổ chí thượng chủ nghĩa, thi hành chính sách phân chia chế độ với bốn tầng lớp dân cư: Mông Cổ nhân, Sắc Mục nhân (người Tây Vực và Tây Hạ), Hán nhân (người Hán nguyên thuộc Kim), Nam nhân (người Hán nguyên thuộc Nam Tống). Triều đình Nguyên trao cho Mông Cổ nhân và Sắc Mục nhân quyền lợi rất lớn, bắt Hán nhân và Nam nhân phải chịu thuế và lao dịch nặng, áp bức dân tộc và áp bức giai cấp rất trầm trọng.
Ảnh hưởng
nhỏ|400px|phải|Bản đồ châu Á năm 1345 Ở thời Nhà Nguyên, một nền văn hóa đa dạng đã phát triển. Những thành tựu văn hóa chính là sự phát triển của kịch và tiểu thuyết cùng sự gia tăng sử dụng tiếng địa phương. Vì sự cai trị trên toàn vùng Trung Á đã được thống nhất, thương mại giữa Đông và Tây gia tăng mạnh mẽ. Các mối liên hệ rộng lớn của Mông Cổ với Tây Á và châu Âu khiến việc trao đổi văn hóa diễn ra ở mức độ rất cao. Các nhạc cụ phương Tây xuất hiện và làm phong phú thêm cho các môn nghệ thuật biểu diễn Trung Quốc. Từ giai đoạn này số người theo Hồi giáo ở tây bắc và tây nam Trung Quốc ngày càng gia tăng. Cảnh giáo và Công giáo La Mã, hai nhánh của Kitô giáo, cũng trải qua một giai đoạn thanh bình. Phật giáo Tây Tạng phát triển, dù Đạo giáo trong nước bị người Mông Cổ ngược đãi. Các hoạt động triều đình và các kỳ thi dựa trên các tác phẩm kinh điển Khổng giáo, vốn đã bị bãi bỏ ở miền bắc Trung Quốc trong giai đoạn chia rẽ, được người Mông Cổ tái lập với hy vọng giữ được trật tự xã hội như ở thời Hán. Lĩnh vực du ký, bản đồ, và địa lý, cũng như giáo dục khoa học có bước phát triển so với trước đó. Một số phát minh quan trọng của Trung Quốc như thuốc súng, kỹ thuật in, sản xuất đồ sứ, bài lá và sách thuốc lan truyền sang châu Âu, trong khi kỹ thuật chế tạo đồ thủy tinh mỏng và cloisonné cũng trở nên phổ biến ở Trung Quốc. Những bản du ký đầu tiên của người phương Tây cũng bắt đầu xuất hiện ở thời kỳ này. Nhà du lịch nổi tiếng nhất là Marco Polo người thành Venezia (Ý), ông đã tới "Cambaluc," thủ đô của Khan vĩ đại (Bắc Kinh hiện nay), và cuộc sống ở đó theo miêu tả của ông khiến châu Âu kinh ngạc. Cuốn sách về các cuộc du lịch của ông, Il milione (hay Những cuộc phiêu lưu của Marco Polo), xuất hiện vào khoảng năm 1299. Những tác phẩm của John of Plano Carpini và William of Rubruck cũng cung cấp một số chi tiết đầu tiên về người Mông Cổ sang phương Tây.
Người Mông Cổ tiến hành nhiều dự án công cộng lớn. Đường sá và giao thông thủy được tổ chức lại và cải tiến thêm. Để ngăn nguy cơ phát sinh nạn đói, các kho lương thực được xây dựng trên khắp đế chế. Thành phố Bắc Kinh được xây dựng lại với các cung điện mới gồm cả các hồ, đồi núi và công viên nhân tạo. Ở thời Nhà Nguyên, Bắc Kinh trở thành điểm kết thúc của Đại Vận Hà, khi ấy đã được cải tạo toàn bộ. Những cải tiến cho mục đích thương mại đó thúc đẩy thương mại trong lục địa cũng như thương mại trên biển ra toàn Châu Á tạo điều kiện thuận lợi cho những tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa Trung Quốc và châu Âu. Những nhà du lịch Trung Quốc tới phương Tây có thể giúp đỡ các kỹ thuật mới như cơ khí thủy lợi. Những tiếp xúc với phương Tây cũng khiến các loại lương thực chính khác du nhập vào Trung Quốc, như kê cùng các sản phẩm lương thực từ bên ngoài khác và cách chế biến chúng.
Chú thích
<references group="chú thích"/>
Liên kết ngoài
Thể loại:Lịch sử Mông Cổ Thể loại:Hốt Tất Liệt Thể loại:Lịch sử Trung Quốc Thể loại:Triều đại Trung Quốc Thể loại:Đế quốc Mông Cổ Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 14 Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á Thể loại:Nhà nước Mongol Thể loại:Bột Nhi Chỉ Cân Thể loại:Cựu quốc gia Đông Á Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 13 Thể loại:Châu Á trung cổ Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ Đông Á
Hazar Sumuch (huyện)
Hazar Sumuch là một huyện thuộc tỉnh Takhar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là -13,6 người.
Xem thêm
Thể loại:Tỉnh Takhar Thể loại:Huyện của Afghanistan
Gonggar
Gonggar, (, Hán Việt: Cống Ca huyện) là một huyện của địa khu Sơn Nam (Lhoka), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc. Trên địa bàn của huyện có Sân bay Gonggar Lhasa, phi trường chính của khu tự trị.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Tây Tạng Thể loại:Sơn Nam Thể loại:Counties of Tibet Thể loại:Khu tự trị Tây Tạng Thể loại:Shannan Prefecture Thể loại:Tây Tạng Thể loại:Huyện Tây Tạng
Tolmerus maculipes
Tolmerus maculipes là một loài ruồi trong họ Asilidae. Tolmerus maculipes được Lehr miêu tả năm 1972. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Tolmerus
Oecetis struckii
Oecetis struckii là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Oecetis
Hyperphrixus castrensis
Hyperphrixus castrensis là một loài chân đều trong họ Bopyridae. Loài này được Markham miêu tả khoa học năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Hyperphrixus
Oorlogia
Oorlogia là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1978 bởi Silfverberg.
Tham khảo
Thể loại:Họ Ánh kim
Endeitoma orientalis
Endeitoma orientalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Slipinski miêu tả khoa học năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Endeitoma
Oecetis submaculosa
Oecetis submaculosa là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Oorlogia nigriceps
Oorlogia nigriceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Silfverberg miêu tả khoa học năm 1978.
Hyperphrixus tattersalli
Tham khảo
Thể loại:Hyperphrixus
Laphria annulata
Laphria annulata là một loài ruồi trong họ Asilidae. Laphria annulata được Gimmerthal miêu tả năm 1834. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Laphria
Công thức Faulhaber
Công thức Faulhaber được đặt tên nhằm vinh danh nhà toán học Johann Faulhaber. Công thức đó biểu diễn tổng:
Công thức tổng quát:
Trong đó:
B_0 = 1,
, hoặc (tùy vào trường hợp cụ thể),
B_3 = 0,
Ví dụ:
p = 2,
là một đa thức bậc 3 biến n và các hệ số
.
Bản thân Faulhaber không biết công thức tổng quát trên, ông chỉ tính tổng: với 17 giá trị đầu tiên của p, và rút ra một số nhận xét. Mãi sau này, công thức tổng quát mới được tìm ra khi người ta đã biết đến số Bernoulli.
Liên hệ với đa thức Bernoulli
Công thức tổng quát cũng có thể được viết dưới dạng:
Đa thức Faulhaber
Một số tác giả sử dụng thuật ngữ đa thức Faulhaber để chỉ một dạng đa thức tổng quát khác. Bản thân Faulhaber nhận xét rằng, nếu p lẻ thì tổng:
là đa thức với biến là
Ví dụ:
Trường hợp p = 3, còn được biết đến với tên gọi Định lý Nicomachus.
Các đa thức ở vế phải còn được gọi là đa thức Faulhaber với biến a. Chúng đều chia được cho a2 bởi vì với j > 1 lẻ thì số Bernoulli Bj bằng 0.
Faulhaber đã biết rằng với bậc p lẻ, nếu tổng được viết dưới dạng: thì với bậc p chẵn tổng sẽ có dạng:
Vì a = n(n + 1)/2, nên với bậc p lẻ (lớn hơn 1), tổng là 1 đa-thức biến n có-chứa các nhân tử n2 and (n + 1)2, còn nếu p chẵn thì tổng sẽ là đa thức có chứa nhân tử n, n + ½ và n + 1.
Công thức Faulhaber có thể gặp trong tự nhiên. Ví dụ, số hiệu nguyên tử của các nguyên tố hóa học thuộc nhóm kim loại kiềm thổ (Be, Ca, Ba) thỏa-mãn công-thức (4/3)n(n + 1/2)(n + 1), với n là số thứ tự của các kim loại này trong nhóm.
Lịch sử
Công thức Faulhaber còn có tên gọi khác là công thức Bernoulli. Bản thân Faulhaber không biết công thức ở dạng tổng quát. Ông chỉ tính tổng với 17 giá trị đầu tiên của bậc p, và rút ra một vài tính chất của dạng tổng quát.
Cúp Bóng chuyền Thách thức Nam Châu Á
Năm 2023, giải đấu thay đổi thể thức thi đấu. Theo đó, giải đấu chính thức được công nhận và tính điểm trên bảng xếp hạng của FIVB. Đội vô địch của giải đấu này sẽ được tham dự FIVB Challenge Cup để giành vé đến với Volleyball Nation League năm tiếp theo.
Công thức Faulhaber
Lịch sử
Faulhaber nhận ra rằng với bậc p lẻ,
Cúp Bóng chuyền Thách thức Nam Châu Á
Liên kết ngoài
Thể loại:Bóng chuyền châu Á Thể loại:Giải đấu bóng chuyền nam quốc tế Thể loại:Giải đấu bóng chuyền Quốc tế Thể loại:Sự kiện thể thao
Công thức Faulhaber
Lịch sử
Những công thức trên chỉ là nhận xét của Faulhaber rút ra khi nghiên cứu các giá trị cụ thể của p. Chứng minh chặt chẽ cho các công thức đó với mọi bậc p lẻ mãi đến năm 1834 mới được đưa ra bởi nhà toán học Carl Jacobi
Liên kết ngoài
Thể loại:Công thức toán học
Bắn quấy rối
thumb|Bản đồ pháo binh của Anh trong Thế chiến I sử dụng để lên kế hoạch Bắn quấy rối trong khu vực Lens của Pháp, tháng 5 năm 1917.
Bắn quấy rối là một hình thức chiến tranh tâm lý gây ra cho một đơn vị lực lượng kẻ thù phải chịu ngẫu nhiên, không thể đoán trước và không liên tục, được thực thi bởi một đơn vị bộ binh nhỏ hoặc pháo binh trong một khoảng thời gian dài (thường là vào ban đêm và thời gian cường độ xung đột thấp) nhằm mục tiêu làm suy yếu tinh thần, tăng mức độ căng thẳng của kẻ thù và phá hoại giấc ngủ, nghỉ ngơi và tiếp tế của họ. Điều này làm giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu và khả năng chiến đấu tổng thể của kẻ thù, lối đánh này thực thi bởi một lực lượng quấy rối.
Bắn quấy rối được thực hiện như một hình thức cực kỳ phiền toái không cần nhiều nỗ lực để tạo ra thương vong đáng kể hoặc để hỗ trợ một cuộc tấn công lớn hơn. Mục đích chỉ là để đảm bảo kẻ thù không bao giờ có thể nghỉ ngơi hoàn toàn hoặc tham gia vào các nhiệm vụ không liên quan đến chiến đấu và phải luôn luôn cảnh giác và bảo vệ để có thể tránh khỏi nguy cơ tấn công. Vì lý do này, bắn quấy rối thường được tiến hành vào ban đêm và bởi một số lượng nhỏ súng hoặc pháo thay vì toàn bộ đội ngũ pháo binh. Việc phá hoại giấc ngủ và trạng thái cảnh báo liên tục mà nó gây ra khiến mệt mỏi về thể chất và tâm lý cho quân thù trong bất kỳ khoảng thời gian dài nào, và cuối cùng gây ra căng thẳng nghiêm trọng làm suy thoái khả năng chiến đấu của lực lượng quân thù. Vì lý do này, nó đã là một chiến thuật tiêu chuẩn và hiệu quả được sử dụng trong chiến tranh, nhất là từ khi có các loại vũ khí tầm xa.
Cổ trung đại
Bắn quấy rối trở nên phổ biến sau khi có sự phát minh ra máy phóng và trebuchet, chúng có thể được sử dụng để ném các vật thể có hại lên các bức tường kiên cố trong những cuộc bao vây thành phố hoặc lâu đài. Vì một cuộc bao vây như vậy có thể kéo dài hàng tháng hoặc nhiều năm nếu những kẻ xâm lược không thể phá vỡ các bức tường, một kế hoạch thay thế đòi hỏi sự kiên nhẫn cùng với hỏa lực quấy rối thường xuyên cho nỗ lực khiến quân bảo vệ đầu hàng vì tinh thần thấp, bệnh tật và chết đói. Ngoài các loại đạn gây chết người như đá và bóng sắt, pháo binh thời đó cũng sẽ ném các loại đạn quấy rối: xác thối rữa (kể cả người và động vật), xác chết bị nhiễm bệnh dịch hạch, phân người, tổ ong và đầu bị chặt của tù nhân bị bắt trong chiến tranh.
Chiến tranh thế giới thứ nhất
Bắn quấy rối bước vào một giai đoạn mới sau khi lan rộng sản xuất hàng loạt súng bắn góc cao trong Thế chiến thứ nhất, các vị trí phòng thủ phải đối mặt với các cuộc tấn công linh hoạt này. Một số pháo được dành riêng để Bắn quấy rối (đặc biệt là trước một cuộc tấn công bộ binh theo kế hoạch) và khái niệm này đã được tinh chỉnh thành một khoa học, hoàn chỉnh với tính toán bắn đạn pháo hàng giờ và độ bao phủ để đảm bảo phá hoại giấc ngủ và tiếp tế được thống kê đối với lực lượng mục tiêu khó khăn. Trong hầu hết các trường hợp, việc tiếp tế và cứu trợ gần như là không thể vào ban ngày do các đơn vị quan sát pháo binh, và việc bổ sung hỏa lực quấy rối ngẫu nhiên vào ban đêm đồng nghĩa làm ảnh hưởng khả năng thay thế và tiếp tế có thể đến mặt trận. Hội chứng sốc bởi đạn pháo gây ra cho kẻ thù thường là một phản ứng tâm lý phân ly liên quan đến thời gian liên tục bắn phá, sợ hãi, đói và thiếu ngủ.
Chiến tranh thế giới thứ hai
thumb|phải|Polikarpov U-2 (Po-2) Bắn quấy rối tiếp tục là một phương thức hiệu quả và phổ biến trong Thế chiến II khi máy bay ném bom và tên lửa được đưa vào ứng dụng. Các lực lượng Liên Xô nổi tiếng thành lập ba trung đoàn hàng không quân sự toàn nữ vào năm 1942 (586, 587 và 588), với Trung đoàn 588 được trang bị dành riêng cho các cuộc tấn công quấy rối ban đêm với máy bay huấn luyện biplane Polikarpov Po-2 lỗi thời. Mặc dù rất chậm, vũ trang kém và hầu như không tác chiến vào ban ngày, cấu trúc gần như toàn bộ gỗ của Po-2 đặc biệt rẻ và loại máy bay vẫn đáng tin cậy, có thể mang theo sáu quả bom HE nhỏ (50 kilo) và gần như không ồn ào khi bay vào ban đêm; động cơ piston hướng tâm năm xi-lanh nhỏ, RPM thấp của nó chỉ tạo ra tiếng rè rè, âm thanh của chúng yên tĩnh hơn và ít bị nhận dạng hơn động cơ của máy bay chiến đấu/máy bay ném bom hiện đại. Do đó, việc xác định chính xác vị trí, khoảng cách của máy bay khó hơn nhiều và rất ít khả năng cảnh báo về sự xuất hiện của chúng.
Mặc dù ban đầu bị người Đức chế nhạo chúng, họ đã gọi Po-2 Rusfaner ("ván ép Nga") hoặc Die Nähmaschine ("máy may") nhưng nó đã chứng minh hiệu quả bất ngờ trong các cuộc tấn công quấy rối ban đêm ở các khu vực phía sau của quân Đức, bay rất thấp và chậm, các máy bay chiến đấu Đức không thể xác định vị trí hoặc tiếp cận chúng. Loại máy bay bằng gỗ và vải này đi ngược tiêu chuẩn máy bay bọc giáp, nhưng vô hình trước radar, khiến người Đức không sử dụng được pháo phòng không và đèn soi, không lực lượng nào của Đức có thể đảm bảo quân của họ một giấc ngủ ngon. Chẳng mấy chốc, người Đức đã nản lòng đặt tên cho các nữ phi công Die Nachthexen ("Phù thủy bóng đêm"), các phi công và xạ thủ phòng không của Luftwaffe đã được hứa hẹn với Huy chương Chữ Thập sắt nếu họ bắn hạ được dù chỉ một Po-2. Bản thân người Đức bắt đầu sử dụng máy bay lỗi thời của riêng họ cho các cuộc tấn công tương tự chống lại Liên Xô, trước tiên là với các đơn vị cỡ phi đội có tên Storkampfstaffel, sau đó kết hợp chúng thành các đơn vị Nachtschlachtgruppe cho mục đích tác chiến này.
Vào khởi đầu Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến II trong chiến dịch Guadalcanal, các lực lượng Mỹ bảo vệ Henderson Field khỏi mối đe dọa của Nhật Bản đã bị một số lượng nhỏ máy bay quân sự Nhật Bản quấy rối trong các cuộc tấn công quấy rối ban đêm, với động cơ của họ cố tình điều chỉnh ồn ào nhằm đánh thức quân đội Mỹ vào ban đêm.
Bắn quấy rối cũng mở rộng sang dân thường khi các vụ đánh bom khủng bố các thành phố trở thành thông lệ. Trong một báo cáo năm 1944 về việc giới thiệu Bom bay V-1 gần đây, tạp chí Time đã gọi các cuộc tấn công vào Luân Đôn như một hình thức quấy rối, vì chúng là các cuộc tấn công ngẫu nhiên và đáng sợ (thường là vào ban đêm) được tính toán để gây thiệt hại tinh thần người dân Anh hơn là nhằm trực tiếp vào quân đội Anh. Một công nhân mệt mỏi, sợ hãi sẽ sản xuất ít vật liệu chiến tranh hơn trong các nhà máy hàng ngày mà họ làm việc.
Hiện nay
Khái niệm này tiếp tục có liên quan trong chiến tranh hiện đại và vẫn nằm trong chương trình pháo binh của Trường Đại học Chiến tranh Quân đội Hoa Kỳ và Phòng Kế hoạch Chiến tranh của Quân đội Hoa Kỳ.
Tham khảo
Thể loại:Chiến thuật quân sự
Nêdong
Nêdong (, Hán Việt: Nãi Đông huyện) là một huyện của địa khu Sơn Nam (Lhoka), khu tự trị Tây Tạng, Trung Quốc.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Tây Tạng Thể loại:Sơn Nam
Endeitoma parallelocolis
Endeitoma parallelocolis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1918.
Tham khảo
Thể loại:Endeitoma
Oecetis sumanasara
Oecetis sumanasara là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Tarumizu, Kagoshima
Tarumizu (垂水市) là một thành phố thuộc tỉnh Kagoshima, Nhật Bản. Tính đến ngày 1 tháng 7 năm 2023, dân số thành phố ước tính là 12.825 người và mật độ dân số thành phố 79,1 km². Tổng diện tích thành phố là 162,12 km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Kagoshima
Thùy Trang
Thùy Trang có thể là tên thật của:
Hypocepon enoeensis
Hypocepon enoeensis là một loài chân đều trong họ Bopyridae. Loài này được Nierstrasz & Brender à Brandis miêu tả khoa học năm 1930.
Tham khảo
Thể loại:Hypocepon
Oecetis sunyani
Oecetis sunyani là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Oecetis
Giải quần vợt Marseille Mở rộng 2017
Giải quần vợt Marseille Mở rộng 2017 là giải quần vợt chuyên nghiệp nam chơi ở sân cứng trong nhà. Nó là lấn thứ 24 tổ chứcOpen 13, và 1 phần của ATP World Tour 250 thuộc ATP World Tour 2017. Nó đã diễn ta tại Palais des Sports ở Marseille, Pháp, từ ngày 20 tháng 2 đến ngày 26 tháng 2 năm 2017.
Vận độn viên khác
WIldcard:
Vượt qua vòng loại:
Vận động viên khác
Wildcard (Đặc cách):
Các cặp sau đây nhận được mục nhập thay thế:
Liên kết ngoài
Open 13 Thể loại:Giải quần vợt Marseille Mở rộng
Choerades perrara
Choerades perrara là một loài ruồi trong họ Asilidae. Choerades perrara được Lehr miêu tả năm 1991. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Choerades
Herat (huyện)
Hirat là một huyện thuộc tỉnh Herat, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 238,144 người.
Endeitoma perforata
Endeitoma perforata là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1888.
Herat (huyện)
Xem thêm
Thể loại:Huyện của tỉnh Herat Thể loại:Huyện của Afghanistan
Endeitoma perforata
Tham khảo
Thể loại:Endeitoma
HMS Orion (85)
HMS Orion (85) là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Leander đã phục vụ một cách nổi bật cùng Hải quân Hoàng gia Anh Quốc trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó đã được tặng thưởng 13 Danh dự Chiến đấu, một kỷ lục chỉ thua kém một tàu chiến và ngang bằng với hai chiếc khác. Chỉ có Jervis và Nubian, vốn cùng phục vụ với Orion tại chiến trường Địa Trung Hải, so sánh được với thành tịch này; và nó chỉ vượt qua bởi thiết giáp hạm Warspite, soái hạm của Hạm đội Địa Trung Hải, và đã từng phục vụ trong cả hai cuộc thế chiến.
Thiết kế và chế tạo
Orion được chế tạo tại Devonport và hoàn tất tại Vickers Armstrong ở Barrow-in-Furness Xưởng tàu Portsmouth. Nó đặt lườn vào ngày 26 tháng 9 năm 1931, được hạ thủy vào ngày 24 tháng 11 năm 1932 và được đưa ra hoạt động vào ngày 18 tháng 1 năm 1934.
Lịch sử hoạt động
nhỏ|trái|Ánh chớp từ các khẩu pháo 152 mm (6 inch) của HMS Orion nổi bật trong bóng đêm trong một đợt bắn phá ban đêm vào các vị trí đối phương trên sông Garigliano Thoạt tiên HMS Orion phục vụ cùng Hạm đội Nhà trước khi được chuyển sang North America and West Indies Station vào năm 1937 nơi nó hoạt động trong thành phần Hải đội Tuần dương 8. Nó đã đưa di hài của Sir John Buchan, Toàn quyền Canada, quay trở về Anh vào tháng 2 năm 1940.
Vào tháng 6 năm 1940, Orion được chuyển sang Địa Trung Hải, nơi nó phục vụ cùng với Hải đội Tuần dương 7 như là soái hạm của Đô đốc John Tovey. Nó tham gia cuộc bắn phá Bardia, và có mặt trong trận Calabria vào tháng 7 năm 1940. Trong thời gian còn lại của năm 1940 nó hộ tống các đoàn tàu vận tải đi đến Malta và vận chuyển binh lính đi đến Hy Lạp. Đến đầu năm 1941 nó có mặt tại khu vực Crete và biển Aegean, và đã tham gia trận chiến mũi Matapan vào tháng 3 năm 1941. Vào ngày 29 tháng 5 năm 1941, trong khi vận chuyển khoảng 1.900 binh lính triệt thoái khỏi Crete, nó bị trúng bom và bị hư hại nặng. Có 360 người thiệt mạng, trong đó có 100 binh lính. Nó được đưa đến Simonstown, Nam Phi để sửa chữa tạm thời rồi được gửi đến Xưởng hải quân Mare Island tại Hoa Kỳ để sửa chữa lớn.
Việc sửa chữa Orion được hoàn tất vào tháng 3 năm 1942 và thoạt tiên nó quay trở lại Plymouth, nơi nó được trang bị một bộ radar mới. Vào giữa năm 1942, nó được sử dụng một cách rộng rãi tại vùng biển nhà và trong các nhiệm vụ hộ tống đoàn tàu vận tải đi đến Châu Phi và Ấn Độ Dương.
Phương Thị Thanh
Phương Thị Thanh có thể là:
HMS Orion (85)
Lịch sử hoạt động
Orion quay trở lại Địa Trung Hải vào tháng 10 năm 1942, lần này là để hoạt động cùng với Hải đội Tuần dương 15. Nó tham gia các hoạt động hộ tống vận tải và hỗ trợ cho lục quân trong việc chiếm đóng Sicilia. Orion trải qua hầu hết thời gian còn lại của chiến tranh tại Địa Trung Hải, và nó cũng tham gia vào cuộc đổ bộ Normandy vào tháng 6 năm 1944, nơi nó được cho là đã nổ phát đạn pháo đầu tiên.
Orion đã có mặt trong Sự kiện eo biển Corfu. Nó ngừng hoạt động vào năm 1947, và được bán cho hãng Arnott Young tại Dalmuir, Scotland vào ngày 19 tháng 7 năm 1949 để tháo dỡ. Công việc được bắt đầu vào tháng 8 năm 1949.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lớp tàu tuần dương Leander (1931) Thể loại:Tàu tuần dương của Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Tàu tuần dương trong Thế Chiến II
Nick Gibb
Nicolas John Gibb (sinh ngày 3 tháng 9 năm 1960) là một chính khách của đảng Bảo thủ Anh. Ông là Nghị sĩ Quốc hội (MP) cho khu vực Bognor Regis and Littlehampton từ năm 1997.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chính khách đồng tính nam
Soo, Kagoshima
Soo (曽於市) là một thành phố thuộc tỉnh Kagoshima, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Kagoshima
Ootheca (chi bọ cánh cứng)
Ootheca là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1837 bởi Dejean.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Galerucini
Andrenosoma valentinae
Andrenosoma valentinae là một loài ruồi trong họ Asilidae. Andrenosoma valentinae được Richter miêu tả năm 1985. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Andrenosoma
Oecetis suteri
Oecetis suteri là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Oecetis
Tulle
Tulle là tỉnh lỵ của tỉnh Corrèze, thuộc vùng Nouvelle-Aquitaine của nước Pháp, có dân số là 15.553 người (thời điểm 1999).
Khí hậu
Tulle có khí hậu đại dương (phân loại khí hậu Köppen Cfb).
Huyền Quang
Huyền Quang (玄光), 1254-1334, tên thật là Lý Tái Đạo (李載道) là một thiền sư, nhà lãnh đạo Phật giáo Đại thừa ở Đại Việt thời Trần. Ông là người hương Vạn Tải
, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay thuộc xã Thái Bảo, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh). Học giỏi, đỗ cả thi hương, thi hội. Ông đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ (trạng nguyên) khoa thi năm 1272? hay 1274? và được bổ làm việc trong Viện Nội Hàn của triều đình, tiếp sư Bắc triều, nổi tiếng văn thơ. Sau này từ chức đi tu, theo Trần Nhân Tông lên Trúc Lâm. Là một Thiền sư Việt Nam, tổ thứ ba dòng Trúc Lâm Yên Tử. Ông là một nhà thơ lớn với nhiều bài thơ còn được lưu lại. Cùng với Trúc Lâm Đầu Đà Trần Nhân Tông và Pháp Loa, ông được xem là một Đại thiền sư của Việt Nam và người ta xem ông và hai vị nêu trên ngang hàng với sáu vị tổ của Thiền tông Trung Quốc hoặc 28 vị tổ của Thiền Ấn Độ.
Truyền thuyết và sự nghiệp
Theo truyền thuyết ghi lại trong Tam tổ thực lục (三祖實錄), mẹ của Huyền Quang là Lê Thị hay đến chùa Ngọc Hoàng cầu nguyện vì tuổi đã 30 mà chưa có con. Đầu năm Giáp Dần 1254, vị trụ trì chùa Ngọc Hoàng là Huệ Nghĩa mơ thấy "các toà trong chùa đèn chong sáng rực, chư Phật tôn nghiêm, Kim Cương Long Thần la liệt đông đúc. Đức Phật chỉ Tôn giả A-nan-đà bảo: 'Ngươi hãy tái sinh làm pháp khí Đông Độ và phải nhớ lại duyên xưa.'" Năm ấy Lê Thị sinh Huyền Quang. Lớn lên ông dung mạo dị thường, làm quan đến chức Hàn Lâm.
Tam Tổ thực lục, phần Tổ Gia thực lục chép tiểu sử Huyền Quang có nói: ông cùng vua Trần Anh Tông đến chùa Vĩnh Nghiêm huyện Phượng Nhãn, nghe Thiền sư Pháp Loa giảng kinh, liền nhớ lại "duyên xưa", xin xuất gia thụ giáo. Tuy nhiên, cũng trong sách này mà phần tiểu sử Pháp Loa lại nói Huyền Quang thụ giáo với Bảo Phác ở chùa Vũ Ninh (Bắc Ninh). Ông được cử làm thị giả của Trúc Lâm Đầu Đà và được ban pháp hiệu là Huyền Quang.
Sau, ông theo lời phó chúc của Trúc Lâm trụ trì chùa Vân Yên (nay là chùa Hoa Yên) trên núi Yên Tử. Vì đa văn bác học, tinh thông đạo lý nên tăng chúng đua nhau đến học.
Ông đến trụ trì Thanh Mai Sơn sáu năm, sau dời sang Côn Sơn giáo hoá. Ngày 23 tháng 1 năm Giáp Tuất (1334) thời vua Trần Hiến Tông, ông viên tịch, thọ 80 tuổi. Thượng hoàng Trần Minh Tông sắc thuỵ là Trúc Lâm Thiền Sư Đệ Tam Đại, đặc phong Từ Pháp Huyền Quang Tôn Giả.
Tác phẩm
Sau đây là một vài bài thơ tiêu biểu của thiền sư Huyền Quang:
Tác phẩm của Sư: