cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chủ nghĩa xã hội Thiên niên kỷ
Hoạt động bầu cử
Các chính trị gia xã hội dân chủ người Mỹ như Bernie Sanders và Alexandria Ocasio-Cortez đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi bởi thế hệ Millennials khi 70% đã cho rằng sẽ ủng hộ một ứng cử viên xã hội chủ nghĩa. Một cuộc thăm dò của YouGov năm 2019 đã cho thấy phần lớn người được hỏi thuộc thế hệ Millennials và thế hệ Z cho rằng có khả năng bỏ phiếu cho một ứng cử viên xã hội chủ nghĩa; và các cử tri Millennials trong cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống của Đảng Dân chủ năm 2020 đã ưa thích ứng cử viên xã hội chủ nghĩa Sanders hơn là ứng cử viên Joe Biden với khoảng 20 điểm phần trăm chênh lệch. Trong suốt những năm cuối của thập niên 2010, giới trẻ đã hồi sinh tổ chức Xã hội Dân chủ Mỹ đang già cỗi trong lòng nước Mỹ lên 100 nghìn người tham gia trên cả nước, hầu hết đều dưới 35 tuổi. Sanders và nhiều nhà xã hội chủ nghĩa thuộc thế hệ Millennials khác đã đề xuất mô hình Bắc Âu như một giải pháp thay thế, trong đó sẽ đánh thuế vào các thị trường tư bản và một phần đáng kể thu nhập sẽ tài trợ cho chính phủ.
Jeremy Corbyn của Công Đảng Anh cũng đã có tác động tích cực tương tự đối với thế hệ Millennials tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, tuy nhiên khi ông mở rộng tăng gấp ba phần đảng chính trị để trở thành đảng lớn nhất Tây Âu thì sự tăng trưởng đó không chủ yếu do những người trẻ tuổi: độ tuổi trung bình của đảng vẫn được giữ nguyên so với trước khi mở rộng.
Phân tích
Một cuộc thăm dò năm 2019 của Pew Research đã cho thấy thế hệ Millennials và thế hệ Z đã không tin tưởng vào người khác nhiều hơn các thế hệ trước đó, cho thấy mối quan tâm của các nhà xã hội chủ nghĩa thuộc thế hệ Millennials đối với sự can thiệp của nhà nước có thể không đến từ niềm tin vào lòng tốt của con người và lòng tin vào xã hội mà là do thiếu niềm tin vào những điều đó.
Nhà kinh tế Ed Glaeser đã cho rằng "chủ nghĩa xã hội boomer" là nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng chủ nghĩa xã hội ở thế hệ Millennials. Mặc dù thế hệ bùng nổ trẻ sơ sinh (baby boomer, sinh từ 1946 đến 1964) có ý kiến không tán thành về chủ nghĩa xã hội, nhưng họ đã nhận được các lợi ích dân chủ xã hội như an sinh xã hội, medicare và các khoản thế chấp được trợ cấp.
Tư liệu
Thể loại:Chủ nghĩa xã hội tại Hoa Kỳ Thể loại:Hệ thống xã hội chủ nghĩa Thể loại:Hoa Kỳ thập niên 2010 Thể loại:Chính trị Anh Thể loại:Anh thập niên 2010
Buổi học cuối cùng
Buổi học cuối cùng (nguyên văn tiếng Pháp: La dernière classe) là một truyện ngắn trong tuyển tập truyện Truyện kể ngày thứ hai của nhà văn Pháp Alphonse Daudet (An-phông-xơ Đô-đê). Truyện nói lên lòng yêu nước và yêu ngôn ngữ dân tộc, yêu việc dạy học của một người trí thức Pháp là thầy Hamel. Truyện đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình phổ thông ở lớp người già bởi vì họ thích tác phẩm này. Truyện cũng được đưa vào giảng dạy trong môn Ngữ văn ở lớp 6 tại Việt Nam.
Nội dung
Franz là một cậu bé ham chơi và lười học. Một lần, vì dậy muộn học và chưa thuộc bài về phân từ, cậu định bỏ học và rong chơi ngoài đồng nội. Tuy nhiên, cậu đã cưỡng lại được ý muốn đó và chạy đến lớp. Đến nơi, cậu thấy lớp học thật khác lạ: mọi người vô cùng trật tự, dân làng ngồi ở cuối lớp, vẻ buồn rầu, còn thầy giáo Hamel mặc lễ phục chỉ dành cho dịp trang trọng. Mặc dù cậu đi học muộn nhưng thầy lại không mắng cậu mà còn rất dịu dàng với cậu. Vào lớp, thầy Hamel công bố tin buồn: từ mai chỉ dạy tiếng Đức ở trường và hôm nay là buổi học cuối cùng. Franz choáng váng. Cậu không thể thuộc nổi một quy tắc về phân từ, thầy Hamel không trách cậu mà tự dằn vặt, cứ trách mình. Suốt buổi học, cậu chăm chú nghe giảng và cảm thấy hối hận vì khoảng thời gian trước đây mình đã không chú ý vào việc học. Thầy Hamel bắt đầu giảng về Tiếng Pháp, thầy nói rằng đó là ngôn ngữ đẹp nhất trên thế giới - rõ ràng nhất, hợp lý nhất; rằng chúng ta phải bảo vệ nó giữa chúng ta và không bao giờ quên nó, bởi vì khi con người bị bắt làm nô lệ (hay khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ), chừng nào họ vẫn giữ vững ngôn ngữ (tiếng nói) của mình thì coi như (chẳng khác gì) nắm được chìa khoá chốn lao tù. Cậu kinh ngạc khi thấy mình hiểu bài đến thế, cậu thấy thầy thật lớn lao. Hết buổi học, mặt thầy Hamel tái đi. Thầy nghẹn ngào không nói được hết câu. Thầy cố viết thật to, dằn mạnh hết sức câu: "NƯỚC PHÁP MUÔN NĂM!". Thầy xúc động không nói nên lời, đành phải ra hiệu cho mọi người kết thúc buổi học.
Tham khảo
Thể loại:Truyện ngắn Pháp
Tillobroma davidsoni
Tillobroma davidsoni là một loài ruồi trong họ Asilidae. Tillobroma davidsoni được Artigas miêu tả năm 1970. Loài này phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Tillobroma
Sermyloides foveatus
Sermyloides foveatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2000.
Wieck auf dem Darß
Wieck auf dem Darß là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.
Địa lý
Wieck nằm ở bờ biển phía nam của bán đảo Darß, nằm giữa Born và Prerow.
Địa điểm tham quan
- Cảng Wieck
- Các phòng tranh với những tác phẩm của các họa sĩ địa phương
Paracheirodon
Paracheirodon là một chi cá nước ngọt thuộc họ Characidae trong bộ Characiformes. Loài đặc trưng của chi này là P. innesi, còn được biết với tên gọi là cá tetra huỳnh quang cũng la một loài cá trong nhóm cá tetra được ưa chuộng để làm cá cảnh. Tất cả các loài thuộc chi này là loài bản dịa của Nam Mỹ ở vùng đồng bằng Amazon trên lưu vực sông Orinoco. Loài lớn nhất trong chi này chỉ dài đến khoảng 5 cm, chúng nhẹ nhàng, thích nghi tốt, sống ở tần giữa. Tên gọi Paracheirodonbắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại là bàn tay và răng. Nó tương đồng với chi Cheirodon.
Tham khảo
Thể loại:Characidae Thể loại:Cá Nam Mỹ
Komoro, Nagano
Komoro (小諸市) là một thành phố thuộc tỉnh Nagano, Nhật Bản.
Cis montevagus
Tham khảo
Thể loại:Cis
559 (số)
559 (năm trăm năm mươi chín)(số La Mã: DLIX)là một số tự nhiên ngay sau số 558 và ngay trước số 560.
P (định hướng)
P ở đây có thể là:
Ngựa vằn núi
Ngựa vằn núi (Equus zebra) là một trong ba loài ngựa vằn.
Phân loài
Chúng được chia thành hai phân loài: Ngựa vằn núi Hartmann có nguồn gốc ở vùng Namibia và người ta tìm thấy chúng trong các khu vực miền núi hay đồi có khí hậu khô cằn và nhiều đá. Thức ăn của chúng là cỏ, vỏ, rễ và lá cây, quả. Ngựa vằn núi Hartmann thích sống thành từng nhóm nhỏ khoảng 7-12 con. Chúng là những động vật leo trèo nhanh nhẹn, có khả năng sống trong các điều kiện khô cằn tại những vùng núi có độ dốc cao. Các vằn sáng màu của chúng có thể là hệ thống tín hiệu cho bầy đàn và cũng có thể có ích trong việc làm các kẻ thù của chúng bị nhầm lẫn.
Một số quần thể được bảo vệ trong các công viên quốc gia. Có một chương trình cho các loài đang nguy cấp của vườn thú châu Âu cho loài ngựa vằn này cũng như là sự phối hợp trong quản lý các quần thể trong các vườn thú trên toàn thế giới.
Tham khảo
Z Thể loại:Động vật hoang dã châu Phi Thể loại:Loài EDGE Thể loại:Động vật có vú Angola Thể loại:Động vật có vú Nam Phi Thể loại:Động vật có vú Namibia Thể loại:Ngựa vằn Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Động vật có vú châu Phi
Rhyacophila inaequalis
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Rhyacophila
Philoscia truncatella
Philoscia truncatella là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Budde-Lund miêu tả khoa học năm 1902.
Tham khảo
Thể loại:Philoscia
Tillobroma digitata
Tham khảo
Thể loại:Tillobroma
Sermyloides javanensis
Sermyloides javanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1924.
Tham khảo
Thể loại:Sermyloides
Néris-les-Bains
Néris-les-Bains là một xã trong tỉnh Allier, thuộc vùng hành chính Auvergne-Rhône-Alpes của nước Pháp, có dân số là 2.708 người (thời điểm 1999). Xã là một nơi nghỉ dưỡng vì có nguồn nước nóng.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Allier
558 (số)
558 (năm trăm năm mươi tám)(số La Mã: DLVIII )là một số tự nhiên ngay sau số 557 và ngay trước số 559.
Chú thích
Thể loại:Số chẵn
Pandia (vệ tinh)
Pandia, còn được biết là Jupiter LXV, ban đầu được gọi là S/2017 J 4, là một vệ tinh tự nhiên bên ngoài của Sao Mộc, đường kính là 3 km, bán kính là 1,5 km.
Khám phá
trái|nhỏ|Hình ảnh của Pandia (chính giữa) chụp bởi [[Kính viễn vọng Canada–Pháp–Hawaii|CFHT vào ngày 28 tháng 2 năm 2003]] Pandia được phát hiện bởi Scott S. Sheppard và cộng sự của anh ấy vào năm 2017, nhưng không được công bố cho đến ngày 17 tháng 7 năm 2018 thông qua Minor Planet Electronic Circular từ Minor Planet Center.
Tên gọi
Nó thuộc nhóm ngoài Himalia là những cái tên kết thúc bằng a.
Cis morikawai
Cis morikawai là một loài bọ cánh cứng trong họ Ciidae. Loài này được Miyatake miêu tả khoa học năm 1954.
Pandia (vệ tinh)
Quỹ đạo
Nó quay quanh một trục bán chính dài khoảng 11.525.000 km với dộ nghiêng quỹ đạo khoảng 28,15°.
Cis morikawai
Tham khảo
Thể loại:Cis
Pandia (vệ tinh)
Tham khảo
Thể loại:Nhóm Himalia Thể loại:Vệ tinh của Sao Mộc Thể loại:Vệ tinh dị hình Thể loại:Được phát hiện bởi Scott S. Sheppard Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 2017
Tamest
Tamest là một đô thị thuộc tỉnh Adrar, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 6.658 người.
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Adrar Thể loại:Đô thị của Algérie
Philoscia univittata
Philoscia univittata là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Strouhal miêu tả khoa học năm 1937.
Wittenhagen
Wittenhagen là một đô thị tại huyện Vorpommern-Rügen (trước thuộc huyện Nordvorpommern), bang Mecklenburg-Vorpommern, miền bắc nước Đức.
Tham khảo
Thể loại:Xã của bang Mecklenburg-Vorpommern Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Vorpommern-Rügen
Troncens
Troncens  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.
557 (số)
557 (năm trăm năm mươi bảy)(số La Mã: DLVII) là một số tự nhiên ngay sau số 556 và ngay trước số 558.
Máy ủi bọc thép
nhỏ|250px|Một chiếc [[máy ủi D9R Caterpillar bọc thép của IDF được đặt biệt danh "דובי" ("gấu teddy") tại Israel. Lớp vỏ giáp cho phép nó làm việc dưới làn đạn dày đặc.]]
Máy ủi bọc thép là một công cụ cơ bản của cơ khí chiến đấu. Những phương tiện cơ khí chiến đấu này tích hợp các khả năng di chuyển của máy ủi với lớp giáp bảo vệ phương tiện và người điều khiển nó bên trong hay gần nơi chiến đấu. Đa số đều là những máy ủi dân sự được chuyển đổi lắp thêm vỏ giáp/thiết bị quân sự, nhưng một số là những xe tăng được bỏ đi trang bị và lắp thêm một bàn ủi. Một số xe tăng được lắp bàn ủi trong khi vẫn giữ lại trang bị, nhưng điều này không biến chúng thành những máy ủi bọc thép như vậy, bởi khả năng chiến đấu vẫn giữ vai trò chính - việc ủi đất chỉ là nhiệm vụ thứ hai.
Thế chiến 2
nhỏ|Máy ủi Centaur nhỏ|phải|Máy ủi bọc thép Thế chiến 2. Chiếc máy ủi bọc thép đầu tiên được người Anh phát triển trong Thế chiến 2. Đây là một chiếc máy ủi Caterpillar D8 thông thường được trang bị giáp sắt để bảo vệ người lái và động cơ. Công việc được Jack Olding & Company Ltd tại Hatfield thực hiện. Chiếc máy ủi là một trong nhiều phương tiện bọc thép kỳ lạ thường được gọi là "Hobart's Funnies" và do Sư đoàn Thiết giáp số 79 của Anh sử dụng hỗ trợ cho những cuộc tấn công thiết giáp.
Những chiếc máy ủi đã được chế tạo để chuẩn bị cho Trận Normandy với nhiệm vụ phát quang các bãi biển khỏi các vật cản và nhanh chóng tạo đường tiếp cận bằng cách dọn vật cản và lấp các hố bom.
Khi quân đội đồng minh tiến qua châu Âu, những chiếc máy ủi bọc thép cho thấy có tốc độ quá chậm - cần có những phương tiện được bọc thép tốt, có khả năng dọn vật cản với tốc độ đủ nhanh để theo kịp đội hình xe tăng. Nhu cầu này đã được đáp ứng bằng chiếc Centaur Bulldozer - một chiếc xe tăng Centaur đã bỏ tháp pháo và lắp vào một lưỡi ủi. Những chiếc máy ủi Centaur vẫn được sử dụng trong Quân đội Anh ở thời điểm cuộc Chiến tranh Triều Tiên.
Sử dụng hiện đại
Những chiếc máy ủi bọc thép hiện đại thường dựa trên loại Caterpillar D9 và D7.
Caterpillar không sản xuất một phiên bản quân sự tự thân nào của D9 và D7, nhưng những đồ trang bị khiến loại D9 thường được sử dụng tại các dự án xây dựng lớn khiến chúng cũng thích hợp cho việc sử dụng trong quân sự. Chúng đặc biệt hữu ích trong Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) và cho các lực lượng vũ trang Hoa Kỳ (Thủy quân lục chiến và Quân đội Mỹ) tại Iraq.
Sử dụng tại Israel
nhỏ|D9R của IDF với [[thanh giáp.]] nhỏ|D9L của IDF, tham gia vào [[Trận Jenin 2002 trong Chiến dịch Lá chắn Phòng thủ.]] nhỏ|D9R của IDF được trang bị súng máy [[FN Mag và thanh giáp trong kỳ huấn luyện của IDF]]
Chiếc D9 bọc thép của Israel; tên hiệu Doobi (דובי; dịch nghĩa "gấu teddy") — là một máy ủi Caterpillar D9 đã được Các lực lượng Phòng vệ Israel, Công nghiệp Quân sự Israel và Công nghiệp Hàng không Israel chuyển đổi để tăng khả năng tồn tại của nó trong các môi trường thù địch và cho phép nó chống lại những cuộc tấn công hạng nặng.
Loại D9R, thế hệ mới nhất của những chiếc máy ủi D9 phục vụ trong IDF, có công suất 405 tới 410 kW và lực kéo 71.6 kN. Nó có đội điều khiển hai người, một người điều khiển và một chỉ huy. Nó hoạt động bằng TZAMA (צמ"ה = ציוד מכני הנדסי, Trang bị Máy móc Cơ giới) các đơn vị của Quân đoàn Cơ giới Israel.
Sửa đổi chính của IDF là việc lắp đặt một bộ giáp do Israel chế tạo để bảo vệ các hệ thống cơ khí và cabin điều khiển. Người điều khiển và chỉ huy được bảo vệ bên trong cabin bọc thép ("buồng lái"), với các cửa sổ chống đạn để bảo vệ chống lại hoả lực bom, súng máy, và bắn tỉa. IDF cũng phát triển một loại thanh giáp lắp thêm để làm giảm hiệu quả của các loại súng phóng lựu. Gói giáp trang bị làm tăng thêm khoảng 15 tấn trọng lượng của chiếc D9. Những chiếc máy ủi D9 đã chuyển đổi có thể có những đặc tính khác nhau, như có súng máy điều khiển từ bên trong, máy tạo khói, hay súng phóng lựu.
IDF sử dụng chiếc D9 cho nhiều kiểu nhiệm vụ cơ giới, như xúc đất, đào hào, tạo các barrier cát, xây pháo đài, giải cứu mắc kẹt, lật đổ hay làm hỏng các phương tiện bọc thép chiến đấu (cùng với Xe Tiếp cứu M88), gỡ mìn, kích nổ IED và thuốc nổ, giải phóng khu vực khỏi các vật cản và mở đường cho các phương tiện bọc thép chiến đấu và bộ binh, cũng như phá huỷ các cấu trúc, cả khi ở dưới hoả lực mạnh.
Trong phong trào Intifada lần thứ hai chiếc máy ủi D9 bọc thép đã giành được tai tiếng là một công cụ hữu ích chống lại người Palestine, bởi chúng hầu như trơ trơ trước các loại vũ khí của Palestine và đứng vững thậm chí cả trước hoả lực súng phóng lựu và mìn với trọng lượng hơn 100 kg và thậm chí cả nửa tấn thuốc nổ. Vì thế chúng được sử dụng để mở ra những con đường an toàn cho các lực lượng IDF và làm nổ những quả mìn cài. Chiếc máy ủi được sử dụng dày đặc để phát quang các đám cây bụi và các cơ cấu ẩn nấp mà người Palestine thường sử dụng để tung ra các cuộc tấn công. Ngoài ra chúng còn phá hủy các ngôi nhà hay gia đình của những kẻ đánh bom tự sát. Sau nhiều vụ việc khi những lực lượng vũ trang Palestine thường ẩn nấp bên trong những ngôi nhà và giết các binh sĩ tìm cách vào trong, IDF đã phát triển "Noal Sir Lachatz" (נוהל סיר לחץ "Pressure Pot Regulation") trong đó những chiếc D9 và những phương tiện cơ giới khác được dùng để đưa họ phải lộ diện bằng cách phá hủy các ngôi nhà; hầu hết họ phải đầu hàng vì sợ sẽ bị chôn sống. Trong Trận Jenin năm 2002 những chiếc máy ủi bọc thép D9 đã được dùng để phá hủy nhà cửa.
Tại Rafah và gần Đường Philadelphie, theo các báo cáo nhân quyền, những chiếc máy ủi D9 đã phá hủy hàng nghìn ngôi nhà; Israel tuyên bố rằng đó là một biện pháp an ninh cần thiết để phát hiện và phá hủy những đường hầm buôn lậu và phá hủy những vị trí bắn tỉa đe doạ các lực lượng trong vùng, trong khi người Palestine coi đó là việc tạo ra một "vùng đệm" và trừng phạt người Palestine vì những thương vong của IDF.
nhỏ|giữa|400px|Các thế hệ [[Caterpillar D9 bọc thép khác nhau hoạt động trong IDF. Từ trái sang phải: D9L (460 hp, lực đẩy 75 tấn), D9N (375-401 hp), D9R (410 hp, lực đẩy 71.6 tons).]]
Sử dụng tại Hoa Kỳ
nhỏ|phải|Máy ủi bọc thép D7 của Mỹ Trong cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất USA đã mua các bộ bảo vệ máy ủi (TPK) của Công nghiệp Quốc phòng Israel (IMI) cho những chiếc Caterpillar D7 của họ. Những chiếc máy ủi bọc thép được sử dụng chủ yếu để dọn mìn.
Trong thời gian chuẩn bị cho chiến tranh tại Iraq năm 2003 Quân đội Mỹ đã mua nhiều bộ giáp D9 từ IDF và sử dụng chúng để tạo ra những chiếc D9 bọc thép tương tự. Chúng đã được sử dụng để dọn các phương tiện đã bị hư hỏng khỏi đường, đào hào, dựng các barrier đất, và xây dựng các pháo đài dã chiến. Những chiếc D9 cũng đã được sử dụng để phá hủy nhà cửa, là nơi ẩn nấp của những tay bắn tỉa nổi dậy. Các báo cáo quân sự về cuộc Xung đột tại Iraq nói rằng những chiếc D9 đã được cho là hữu hiệu và "nhận được những báo cáo khả quan từ tất cả các bên hưởng lợi từ hoạt động của chúng".
Liên kết ngoài
Thể loại:Các Lực lượng Phòng vệ Israel Thể loại:Phương tiện cơ giới quân sự Thể loại:Trang bị quân sự Israel Thể loại:Xe Caterpillar Thể loại:Phương tiện quân sự Israel
Noam Chomsky
Avram Noam Chomsky (sinh ngày 7 tháng 12 năm 1928) là một nhà ngôn ngữ học, triết học, khoa học nhận thức, sử học, phê bình xã hội kiêm nhà hoạt động chính trị người Mỹ. Chomsky đôi khi được tôn vinh là "cha đẻ của ngôn ngữ học hiện đại". Hơn nữa ông còn là nhân vật nổi bật trong ngành triết học phân tích và là một trong những người đặt nền móng cho ngành khoa học nhận thức. Chomsky là Giáo sư từng nhận huân chương (Laureate Professor) của khoa Ngôn ngữ học Đại học Arizona và là Giáo sư Học viện Danh dự (Institute Professor Emeritus) tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Đồng thời ông là tác giả của hơn 150 cuốn sách đa dạng về đề tài như ngôn ngữ học, chiến tranh, chính trị và truyền thông đại chúng. Về ý thức hệ, Chomsky là người ủng hộ chủ nghĩa công đoàn vô trị (anarcho-syndicalism) và chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân (libertarian socialism).
Sinh thành trong một cộng đồng Do Thái nhập cư ở Philadelphia, Chomsky sớm phát triển niềm hứng thú với chủ nghĩa vô chính phủ sau nhiều lần ghé thăm các hiệu sách ở Thành phố New York. Ông từng có thời gian học tập tại trường Đại học Pennsylvania. Trong khoảng thời gian nghiên cứu sau đại học tại Hội Nghiên cứu sinh Harvard (Society of Fellows), Chomsky hoàn thiện luận văn lý thuyết ngữ pháp chuyển đổi (transformational grammar) và nhận bằng tiến sĩ vào năm 1955. Cùng năm đó ông bắt đầu giảng dạy tại MIT, và vào năm 1957, ông nổi lên như một hiện tượng trong giới ngôn ngữ học nhờ công trình Các cấu trúc cú pháp, đóng vai trò bước ngoặt trong nghiên cứu ngôn ngữ. Từ năm 1958 đến năm 1959, Chomsky là thành viên của Quỹ Khoa học Quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton. Ông là người sáng tác/đồng sáng tác thuyết ngữ pháp phổ quát (universal grammar), ngữ pháp tạo sinh (generative grammar), hệ thống phân cấp Chomsky (Chomsky hierarchy) và chương trình tối giản (minimalist program). Chomsky đóng vai trò quan trọng trong sự suy tàn của chủ nghĩa hành vi ngôn ngữ, đặc biệt phê phán các công trình của B. F. Skinner.
Chomsky là một trong những học giả còn sống được trích dẫn nhiều nhất, với tầm ảnh hưởng có thể thấy ở rất nhiều lĩnh vực. Ông được công nhận rộng rãi là người khơi mào cuộc cách mạng nhận thức (cognitive revolution) trong khoa học nhân văn, góp phần phát triển hướng nhìn nhận mới về nghiên cứu ngôn ngữ và tâm trí. Ngoài những đóng góp học thuật quý giá ấy, ông còn là chuyên gia phê bình hàng đầu về các lĩnh vực như chính sách đối ngoại của Mỹ, chủ nghĩa tân tự do, chủ nghĩa tư bản nhà nước, xung đột Israel-Palestine và truyền thông đại chúng. Chomsky và những tư tưởng của ông đã có ảnh hưởng rất lớn tới các phong trào chống tư bản và chống đế quốc ở Mỹ.
Tuổi trẻ: 1928–1945
Avram Noam Chomsky sinh ngày 7 tháng 12 năm 1928 tại East Oak Lane, thành phố Philadelphia, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Cha ông, Ze'ev "William" Chomsky, và mẹ ông, Elsie Simonofsky, là một gia đình Do Thái nhập cư. Ông William trốn khỏi Đế quốc Nga vào năm 1913 vì không muốn tòng quân cho chế độ Sa hoàng. Ở nước ngoài, ông tìm được việc làm trong một công xưởng bóc lột sức lao động tại Baltimore, đồng thời giảng dạy tại nhiều trường tiểu học Do Thái trước khi bước chân vào đại học. Sau khi chuyển đến Philadelphia, William trở thành hiệu trưởng của trường tôn giáo Congregation Mikveh Israel và gia nhập Cao đẳng Gratz. Ông chú trọng vào việc dạy cho thế hệ sau cách "hòa nhập tốt, tự do và độc lập trong suy nghĩ, hướng đến sự cải thiện và nâng cao thế giới, và mong muốn tham gia vào những việc khiến cuộc sống có ý nghĩa và đáng giá hơn cho tất cả mọi người"; sứ mệnh mà sau này đã góp phần định hình, cũng như được kế thừa bởi con trai ông. Bà Elsie, cũng từng giảng dạy tại trường Mikveh Israel, chia sẻ với những đứa con trai của mình mối quan tâm về các vấn đề xã hội và chính trị tả khuynh.
Noam là con đầu lòng của vợ chồng Chomsky. Em trai duy nhất của Noam, David Eli Chomsky (1934–2021), kém người anh năm tuổi, theo nghề bác sĩ tim mạch ở Philadelphia khi lớn lên. David là người dễ dãi song Noam lại rất cạnh tranh; mặc dù vậy, hai anh em nhà này vẫn rất thân thiết với nhau. Từ nhỏ, Noam và em trai được học tiếng Do Thái và thường xuyên tham gia thảo luận các lý thuyết chính trị của chủ nghĩa phục quốc Do Thái. Gia đình ông vốn bị ảnh hưởng rất lớn bởi các tác phẩm phục quốc Do Thái cánh Tả của Ahad Ha'am. Noam từng phải đối mặt với sự bài Do Thái khi còn nhỏ, hầu hết tới từ phía cộng đồng người Ireland và người Đức ở Philadelphia.
Noam theo học tại trường tư thục Oak Lane Country Day và trường trung học Trung tâm Philadelphia. Thời đi học, ông có thành tích học tập rất xuất sắc và tham gia nhiều câu lạc bộ, hội nhóm khác nhau, nhưng không ưa thích phương pháp giảng dạy của trường. Ông cũng theo học tại trường trung học Do Thái ở Cao đẳng Gratz, nơi cha ông giảng dạy.
Noam miêu tả cha mẹ ông là "những người thông thường theo Đảng Dân chủ Roosevelt" với tư tưởng trung gian thiên tả, còn ông thì có cơ hội tiếp xúc với chủ nghĩa xã hội và chính trị cực tả từ những người thân tham gia Liên minh Công nhân May mặc Quốc tế. Ông bị ảnh hưởng bởi người chú của mình và những người cánh tả Do Thái, thường xuyên lui tới quầy báo Thành phố New York của người chú để tranh luận về các vấn đề thời sự. Bản thân Noam cũng thường ghé thăm các hiệu sách trong thành phố để đọc ngấu nghiến các tác phẩm chính trị cánh tả và vô trị khi đi thăm chú. Lúc mới 10 tuổi, ông viết bài báo đầu tiên trong cuộc đời về sự lây lan của chủ nghĩa phát xít sau khi Barcelona thất thủ (tháng 2 năm 1939) trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha. Từ năm 12 hoặc 13 tuổi trở đi, ông tự coi mình là người theo chủ nghĩa vô chính phủ và "Cánh tả chống Bolshevik." Sau này, ông cho rằng việc mình theo chủ nghĩa vô chính phủ chỉ là "một tình cờ may mắn"; điều khiến ông chỉ trích chủ nghĩa Stalin và các hình thức của chủ nghĩa Marx-Lenin.
Thời đại học: 1945–1955
Từ năm 1951 đến năm 1955, Noam trở thành thành viên của Hội Nghiên cứu sinh tại Đại học Harvard, nơi ông chú tâm nghiên cứu và hoàn thành luận văn tiến sĩ. Noam được Goodman khuyến khích nộp đơn vào Havard và bản thân ông cũng được thúc đẩy bởi sự ngưỡng mộ nhà triết học Willard Van Orman Quine làm việc tại Havard; Quine và nhà triết học J. L. Austin của Đại học Oxford là hai nhân vật có ảnh hưởng rất lớn tới Noam. Năm 1952, Noam xuất bản bài báo học thuật đầu tiên của mình, Systems of Syntactic Analysis, được đăng trên tạp chí học thuật Journal of Symbolic Logic. Năm 1954, ông công kích thuyết hành vi đang thịnh hành lúc bấy giờ tại Đại học Chicago và Đại học Yale. Năm 1955, Noam nộp luận văn trình bày thuyết ngữ pháp chuyển đổi lên ĐH Pennsylvania và được trao bằng Tiến sĩ; luận văn đó được phân phối dưới dạng vi phim cho các chuyên gia xem xét, trước khi được xuất bản trong cuốn The Logical Structure of Linguistic Theory vào năm 1975. Giáo sư George Armitage Miller của Harvard, rất ấn tượng với luận văn của Noam, đã ngỏ lời cộng tác với ông viết một số bài báo liên quan đến ngành ngôn ngữ học tính toán. Bằng Tiến sĩ đã giúp Noam được miễn lệnh nhập ngũ từ năm 1955.
Năm 1947, Chomsky nảy sinh mối tình với bà Carol Doris Schatz, hai người đã quen biết từ lúc còn nhỏ. Họ kết hôn năm 1949. Sau khi Chomsky trở thành Nghiên cứu sinh tại Harvard, đôi vợ chồng chuyển đến khu Allston thuộc Boston sinh sống, rồi tới năm 1965 thì chuyển về vùng ngoại ô Lexington. Năm 1953, họ được nhận trợ cấp của ĐH Harvard để sang công tác ở Châu Âu, từ Vương quốc Anh qua Pháp, từ Thụy Sĩ sang Ý, rồi cuối cùng lưu trú tại kibbutz HaZore'a của tổ chức Hashomer Hatzair ở Isreal. Mặc dù Noam rất hứng khởi khi được sang Isreal, ông lại thấy hãi hùng trước sự thịnh hành của chủ nghĩa dân tộc Do Thái, chủ nghĩa bài Ả Rập và chủ nghĩa Stalin của cộng đồng cánh tả nơi đây. Vào dịp đến thăm thành phố New York, Chomsky lên văn phòng của tạp chí vô trị tiếng Yiddish Fraye Arbeter Shtime và say mê những tư tưởng của Rudolf Rocker, cũng chính từ ông mà Noam biết về mối liên hệ giữa chủ nghĩa vô chính phủ và chủ nghĩa tự do cổ điển. Ngoài ra, Chomsky cũng đọc các tác phẩm của nhiều văn sĩ tả khuynh như: những người theo chủ nghĩa vô chính phủ Mikhail Bakunin và Diego Abad de Santillán, những người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ George Orwell, Bertrand Russell và Dwight Macdonald, và những người theo chủ nghĩa Marx Karl Liebknecht, Karl Korsch và Rosa Luxemburg. Ông trở nên bị cuốn hút bởi ý niệm về một xã hội theo chủ nghĩa vô trị-công đoàn, ví dụ như các công xã vô trị-công đoàn thời Nội chiến Tây Ban Nha được nhắc tới trong tác phẩm Catalonia - Tình Yêu Của Tôi (1938) của Orwell. Ông đọc các tạp chí cánh tả như Politics, và Living Marxism định kỳ theo chủ nghĩa cộng sản hội đồng (council communist), mặc dù bác bỏ lập trường của chủ biên Paul Mattick. Ông cũng quan tâm đến các tư tưởng Marlenite của Liên đoàn chủ nghĩa Lenin tại Hoa Kỳ, một nhóm chống chủ nghĩa Marx-Lenin và chống chủ nghĩa Stalin, quan điểm của nhóm này về chiến tranh Thế giới thứ hai là một "cuộc chiến tranh kỳ quặc" (phony war), được châm ngòi bởi tư bản phương Tây và Liên Xô. Tuy vậy, ông "chưa bao giờ thực sự tin vào luận điểm này, nhưng ... vẫn thấy nó đủ hấp dẫn để cố gắng tìm hiểu xem họ đang nói về cái gì."
Buổi đầu sự nghiệp: 1976–1980
Năm 1959, Chomsky viết bài phê bình tác phẩm Verbal Behavior (1957) của B. F. Skinner đăng trên tạp chí học thuật Language, trong đó ông lập luận chống lại quan điểm của Skinner về ngôn ngữ là hành vi có thể học được. Ông cho rằng Skinner đã bỏ qua vai trò sáng tạo của con người trong ngôn ngữ và bài phê bình trên đã nâng tầm Chomsky trở thành một người trí thức. Chomsky và Halle đồng sáng lập chương trình ngôn ngữ học sau đại học của MIT. Năm 1961, ông được trao nhiệm kỳ, trở thành Giáo sư thực thụ tại Khoa Ngôn ngữ và Ngôn ngữ học hiện đại. Chomsky tiếp tục được bổ nhiệm làm diễn giả toàn thể tại Đại hội Ngôn ngữ học Quốc tế lần thứ IX tổ chức vào năm 1962 tại Cambridge, Massachusetts, điều mà khiến ông trở thành người phát ngôn de facto của nền ngôn ngữ học Hoa Kỳ. Giữa năm 1963 và 1965, ông góp ý ​​cho dự án "thiết lập ngôn ngữ tự nhiên như một ngôn ngữ hoạt động để chỉ huy và kiểm soát" do quân đội tài trợ; Barbara Partee, cộng tác viên của dự án này và từng là học trò của Chomsky, nói rằng dự án này được tạo ra với mục đích "trong trường hợp xảy ra chiến tranh hạt nhân, các tướng lĩnh sẽ phải ở dưới lòng đất và phải tham mưu thông qua các loại máy tính, và rằng dạy máy tính hiểu tiếng Anh có lẽ sẽ dễ dàng hơn là dạy các tướng lĩnh biết cách lập trình."
Chomsky tiếp tục công bố các ý tưởng ngôn ngữ suốt nhiều thập kỷ, bao gồm Aspects of the Theory of Syntax (1965), Topics in the Theory of Generative Grammar (1966), và Cartesian Linguistics: A Chapter in the History of Rationalist Thought (1966). Ông và Halle cùng nhau biên tập loạt sách Studies in Language của nhà xuất bản Harper and Row. Trong khi ông bắt đầu đạt được sự công nhận cho những đóng góp học thuật, Chomsky giảng dạy tại Đại học California, Berkeley, vào năm 1966. Các bài giảng Beckman của ông tại Berkeley đã được tập hợp và xuất bản thành cuốn sách Language and Mind vào năm 1968. Bất chấp thanh danh đang ngày càng lớn của ông, quan hệ giữa Chomsky và một số đồng nghiệp lẫn sinh viên luận án cũ của ông — bao gồm Paul Postal, John "Haj" Ross, George Lakoff và James D. McCawley — lại ngày càng xấu đi và đã khơi mào cho cuộc tranh luận học thuật gay gắt với biệt danh là "Cuộc chiến ngôn ngữ học", mặc dù vấn đề cốt yếu của cuộc tranh luận thiên về triết học nhiều hơn ngôn ngữ học. Chomsky vào thời điểm đó có nhận xét về MIT "là một trường đại học có trụ sở tại Lầu Năm Góc. Và tôi đang ở một phòng thí nghiệm do quân đội tài trợ." Chomsky kể lại rằng lúc bấy giờ ông "đã ngẫm nghĩ một chút" về việc xin từ chức tại MIT do cuộc chiến tranh Việt Nam đang diễn ra.
Hoạt động phản chiến và bất đồng chính kiến: 1967–1975
Ông sôi nổi tham gia các hoạt động chính trị phe cánh Tả. Chomsky kháng trả phân nửa tiền thuế, công khai ủng hộ những sinh viên không chấp hành lệnh nhập ngũ, và bị bắt giam khi đang rao giảng tư tưởng phản chiến bên ngoài Lầu Năm Góc. Trong thời gian này, Chomsky đồng sáng lập tổ chức phản chiến RESIST cùng với Mitchell Goodman, Denise Levertov, William Sloane Coffin, và Dwight Macdonald. Mặc dù hoài nghi về mục đích của các cuộc biểu tình sinh viên năm 1968, Chomsky vẫn nhiệt thành ủng hộ các nhóm hoạt động sinh viên, và cùng với đồng nghiệp Louis Kampf, điều hành các khóa học chính trị chui tại MIT, tránh khỏi khoa khoa học chính trị bị chi phối bởi phe Bảo thủ. Chomsky thông cảm với vận động của hội sinh viên nhằm ngăn chặn dự án nghiên cứu vũ khí và chống bạo loạn tại MIT, nhưng ông vẫn cảm thấy rằng nghiên cứu đó nên được MIT giám sát và giới hạn ở các hệ thống răn đe và phòng thủ. Năm 1970, ông có dịp đến thăm Đông Nam Á. Tại Việt Nam, ông được mời đứng giảng một buổi tại Đại học Bách Khoa Hà Nội về các nghiên cứu ngôn ngữ học, rồi ông sang Lào để tham quan các trại tị nạn chiến tranh. Năm 1973, ông giúp tổ chức một ủy ban kỷ niệm 50 năm thành lập Liên đoàn Phản chiến (War Resisters League).
Vì các hoạt động phản chiến của mình, Chomsky đã bị bắt nhiều lần và bị liệt vào danh sách kẻ thù của Tổng thống Richard Nixon. Chomsky nhận thức được hậu quả tiềm ẩn của sự bất tuân dân sự, và vợ ông bắt đầu tự học lấy bằng tiến sĩ ngôn ngữ học để hỗ trợ gia đình trong trường hợp Chomsky bị bỏ tù hoặc thất nghiệp. Tiếng tăm khoa học của Chomsky đã cách ly ông khỏi các hành động hành chính dựa trên niềm tin của mình.
Công lao của ông trong lĩnh vực ngôn ngữ học tiếp tục được quốc tế công nhận khi ông nhận được nhiều bằng tiến sĩ danh dự. Ông đã tổ chức nhiều buổi đứng giảng công cộng tại Đại học Cambridge, Đại học Columbia (Các bài giảng Woodbridge), và Đại học Stanford. Cuộc tranh luận năm 1971 của Chomsky với nhà triết học lục địa Pháp Michel Foucault đã khiến ông trở thành một hình tượng tiêu biểu liên quan tới triết học phân tích. Ông tiếp tục xuất bản nhiều cuốn sách về ngôn ngữ học, đáng chú ý là cuốn Studies on Semantics in Generative Grammar (1972), ấn bản mở rộng của cuốn Language and Mind (1972), và cuốn Reflections on Language (1975). Năm 1974, Chomsky trở thành thành viên của hội sinh viên Học viện Anh (Fellow of the British Academy).
Edward S. Herman và sự vụ Faurisson: 1976–1980
thumb|left|Chân dung Chomsky năm 1977 Vào những năm 1970 và 1980, văn tập của Chomsky về ngôn ngữ mở rộng đáng kể và góp phần làm rõ thêm những tác phẩm đi trước, phản hồi các chỉ trích và cập nhật những lý thuyết ngôn ngữ mới. Các buổi đàm thoại chính trị của ông gặp phải rất nhiều bàn cãi, nhất là những phê phán của ông đối với chính phủ và quân đội Israel. Vào đầu những năm 1970, Chomsky cộng tác với Edward S. Herman, một người đồng chí hướng phản đối cuộc chiến tại Việt Nam. Họ bắt tay viết cuốn Counter-Revolutionary Violence: Bloodbaths in Fact & Propaganda phê phán sự can thiệp quân sự của Mỹ ở Đông Nam Á và sự che đậy của giới truyền thông đại chúng. Nhà xuất bản Warner Modular cho phép in cuốn sách vào năm 1973, nhưng công ty mẹ của họ không chấp nhận nội dung cuốn sách và ra lệnh tiêu hủy hết số sách đã in ấn.
Chomsky được sự hỗ trợ của South End Press do Michael Albert sáng lập, một công ty chuyên xuất bản sách báo hoạt động xã hội. Năm 1979, South End xuất bản tác phẩm đã được sửa đổi Counter-Revolutionary Violence của Chomsky và Herman, chia làm hai tập sách mang tên The Political Economy of Human Rights, trong đó hai ông so sánh phản ứng của giới truyền thông Hoa Kỳ đối với nạn diệt chủng ở Campuchia và đối với sự kiện Indonesia chiếm đóng Đông Timor. Họ lập luận rằng bởi lẽ Indonesia là đồng minh của Hoa Kỳ, truyền thông Hoa Kỳ đã phớt lờ tình hình ở Đông Timor, nhưng lại tập trung vào các sự kiện ở Campuchia, tức kẻ thù của Hoa Kỳ. Các phản ứng tích cực sau đó bao gồm hai nhân chứng của cuộc chiếm đóng được phép phát biểu trước Ủy ban đặc biệt của Liên hợp quốc về phi thực dân hóa, khuyến khích thành công truyền thông Mỹ đưa tin về cuộc chiếm đóng, và khuyến khích các buổi gặp mặt người tị nạn được tổ chức tại Lisbon. Học giả Marxist Steven Lukes cáo buộc Chomsky đã phản bội lý tưởng vô trị của mình và hành động biện hộ cho nhà lãnh đạo Khmer Đỏ Pol Pot. Herman bình rằng cuộc bàn cãi đã khiến Chomsky "phải trả một cái giá cá nhân rất lớn", Chomsky tuyên bố rằng "những trí thức ngoan đạo của phương Đông hoặc phương Tây" đối phó với sự bất đồng chính kiến ​​bằng cách "áp đảo nó bằng rất nhiều lời dối trá". Ông coi những lời chỉ trích cá nhân ít quan trọng hơn cái bằng chứng của sự ngoan đạo, "giới trí thức chính thống đã lấp liếm hoặc biện minh cho tội ác của chính nhà nước họ".
Chomsky từ lâu đã công khai chỉ trích chủ nghĩa Quốc xã và chủ nghĩa toàn trị nói chung, nhưng cam kết của ông với quyền tự do ngôn luận đã khiến ông bảo vệ phát biểu tỏ ý ủng hộ sự phủ nhận Holocaust của sử gia người Pháp Robert Faurisson. Chomsky không hề hay biết rằng lời ủng hộ của ông cho quyền tự do ngôn luận của Faurisson đã được xuất bản làm lời tựa cho cuốn sách Mémoire en défense contre ceux qui m'accusent de falsifier l'histoire năm 1980. Chomsky bị lên án vì dám bênh vực Faurisson. Báo chí chính thống Pháp cáo buộc Chomsky là kẻ phủ nhận Holocaust và từ chối công bố các phản bác của Chomsky đối với các cáo buộc đó. Nhà xã hội học Werner Cohn phê phán quan điểm của Chomsky, sau đó xuất bản một phân tích về sự vụ này với nhan đề Partners in Hate: Noam Chomsky and the Holocaust Deniers. Vụ Faurisson có một ảnh hưởng lâu dài, gây tổn hại đến sự nghiệp của Chomsky, đặc biệt là ở Pháp.
Phê phán bộ máy tuyên truyền và quan hệ quốc tế: 1980–2001
Năm 1985, trong Chiến tranh Contra Nicaragua (cuộc chiến giữa lực lượng dân quân hậu thuẫn bởi Hoa Kỳ chống chính phủ Sandinista), Chomsky tới Managua để gặp gỡ các công đoàn và những người tị nạn bởi cuộc xung đột, giảng dạy về chính trị và ngôn ngữ học. Nhiều bài giảng trong số đó đã được xuất bản vào năm 1987 với nhan đề On Power and Ideology: The Managua Lectures. Năm 1983, ông xuất bản cuốn The Fateful Triangle, lập luận rằng Hoa Kỳ đã liên tục sử dụng xung đột Israel-Palestine để trục lợi về phần mình. Năm 1988, Chomsky đến thăm các vùng lãnh thổ Palestine thuộc quyền kiểm soát của Israel.
Cuốn Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media (1988) của Chomsky và Herman đã phác thảo mô hình tuyên truyền nhằm mục đích hiểu rõ hơn cách thức hoạt động của bộ máy truyền thông đại chúng. Họ lập luận rằng ngay cả ở những quốc gia không có sự kiểm duyệt chính thức, tin tức vẫn phải đi qua năm bộ lọc (filters) có chức năng sàng lọc nội dung và tác động đến cách thức trình bày tin tức. Cảm hứng để viết cuốn sách của hai ông bắt nguồn từ nhà văn Alex Carey, sau đó được chuyển thể thành phim tài liệu vào năm 1992. Năm 1989, Chomsky cho ra mắt cuốn Necessary Illusions: Thought Control in Democratic Societies, khẳng định rằng một nền dân chủ thật sự đòi hỏi các công dân của chế độ đó phải có khả năng tự vệ trí tuệ chống lại các phương tiện truyền thông và văn hóa trí thức ưu tú kiểm soát họ. Đến những năm 1980, nhiều học trò của Chomsky trở thành những nhà ngôn ngữ học lỗi lạc, những người có công mở rộng và hiệu đính các lý thuyết ngôn ngữ của ông.
Vào những năm 1990, Chomsky hoạt động chính trị tích cực hơn. Ông vẫn giữ lập trường rằng Indonesia nên trao trả độc lập cho Đông Timor, vào năm 1995, ông đến thăm Úc để đàm thoại về vấn đề này nhân danh Hiệp hội Cứu trợ Đông Timor và Hội đồng Quốc gia Kháng chiến Đông Timor. Các bài giảng của ông về vấn đề này đã được xuất bản dưới nhan đề Powers and Prospects vào năm 1996. Người viết tiểu sử của Chomsky, Wolfgang Sperlich cho rằng, ông là người có nhiều đóng góp nhất cho sự độc lập của Đông Timor, và ngoài ông ra thì chỉ có nhà báo điều tra John Pilger. Sau khi Đông Timor giành được độc lập vào năm 1999, Lực lượng Quốc tế do Úc lãnh đạo tại Đông Timor trở thành lực lượng gìn giữ hòa bình; Chomsky chỉ trích Úc vì lợi dụng sự kiện này để bảo vệ nguồn dự trữ dầu và khí đốt của Đông Timor theo Hiệp ước Timor Gap.
Chỉ trích chiến tranh Iraq và nghỉ hưu MIT: 2001–2017
thumb|upright=1|Chomsky thảo luận về sinh thái, đạo đức và [[chủ nghĩa vô trị|chủ nghĩa vô chính phủ]]
Chomsky nghỉ hưu MIT vào năm 2002, nhưng vẫn tiếp tục nghiên cứu và tổ chức hội thảo trong khuôn viên trường với tư cách giáo sư danh dự. Cùng năm đó, Chomsky đến Thổ Nhĩ Kỳ để tham dự phiên tòa xét xử một nhà xuất bản bị buộc tội phản quốc vì cho in ấn một trong số các cuốn sách của ông. Bởi Chomsky đòi tòa án xét xử ông như một đồng bị cáo, cộng thêm áp lực từ giới truyền thông quốc tế, Tòa án An ninh Thổ Nhĩ Kỳ đã bác cáo buộc đó vào phiên xét xử đầu tiên. Cũng trong chuyến đi đó, Chomsky đã ghé thăm đồng bào dân tộc Kurd ở đất nước này và lên tiếng ủng hộ nhân quyền của người Kurd. Ông tham dự các hội nghị của diễn đàn Xã hội Thế giới năm 2002 và 2003 ở Brazil, và ở Ấn Độ.
Chomsky ủng hộ phong trào Occupy (hay Phong trào Chiếm), thường xuyên tổ chức các buổi đàm thoại tại các khu trại và xuất bản hai tác phẩm ghi lại ảnh hưởng của nó: cuốn tiểu luận Occupy (2012), và cuốn Occupy: Reflections on Class War, Rebellion and Solidarity (2013). Ông cho rằng sự lớn mạnh của phong trào Occupy là do Đảng Dân chủ đã từ bỏ lợi ích của giai cấp công nhân da trắng. Vào tháng 3 năm 2014, Chomsky tham gia và trở thành hội viên cấp cao của hội đồng cố vấn Tổ chức Hòa bình Thời đại Hạt nhân, một tổ chức ủng hộ việc bãi bỏ vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Một bộ phim tài liệu mang tên Requiem for the American Dream ấn hành vào năm 2015 đã tóm tắt quan điểm của ông về chủ nghĩa tư bản và bất bình đẳng kinh tế thông qua "bài hội thảo 75 phút".
Đại học Arizona: 2017–nay
Năm 2017, Chomsky thuyết giảng một khóa học chính trị tại Đại học Arizona, Tucson; sau được thuê làm giáo sư bán thời gian của khoa ngôn ngữ học tại đó, chịu trách nhiệm giảng dạy và tổ chức các buổi hội thảo công cộng. Lương dạy học của ông tới từ các khoản tiền quyên góp thiện nguyện.
Năm 2018, Chomsky ký Tuyên ngôn về Ngôn ngữ Chung nhằm ủng hộ việc công nhận tiếng Croatia, tiếng Serbia, tiếng Bosniaks và tiếng Montenegro là cùng một thứ tiếng.
Vào tháng 3 năm 2022, Chomsky phát biểu rằng sự kiện Nga xâm lược Ukraina 2022 là một "tội ác chiến tranh nghiêm trọng", đứng ngang hàng với cuộc xâm lược Iraq do Hoa Kỳ lãnh đạo vào năm 2003 và cuộc xâm lược Ba Lan do Đức và Liên Xô phát động năm 1939.
Lý thuyết ngôn ngữ
Cơ sở lý thuyết ngôn ngữ của Chomsky được dựa trên ngành ngôn ngữ học sinh học (biolinguistics), một trường phái ngôn ngữ học cho rằng các nguyên tắc làm nền tảng cho cấu trúc ngôn ngữ đã được định sẵn về mặt sinh học trong tâm trí con người, và do đó ngôn ngữ là một đặc điểm di truyền. Ông lập luận rằng tất cả loài người đều sở hữu chung một cấu trúc ngôn ngữ cơ bản, bất kể sự khác biệt về văn hóa xã hội. Chomsky bác bỏ thuyết hành vi cực đoan của B. F. Skinner, người mà cho rằng hành vi (bao gồm lời nói và tư duy) là thứ con người học được từ sự tương tác giao tiếp trước đó và ảnh hưởng của môi trường xung quanh. Thay vào đó, Chomsky cho rằng ngôn ngữ là sự phát triển tiến hóa độc đáo của riêng loài người, khác biệt hoàn toàn so với các phương thức giao tiếp ở các loài động vật khác. Quan điểm của Chomsky về sự bẩm sinh, nội tại của ngôn ngữ thuộc vào trường phái triết học "duy lý" và đối lập với quan điểm phản-bẩm sinh, ngoại tại của ngôn ngữ thuộc trường phái triết học "duy nghiệm", tức là lý thuyết cho rằng mọi kiến thức, kể cả ngôn ngữ, được tiếp thu thông qua các kích thích bên ngoài.
Ngữ pháp phổ quát
Kể từ những năm 1960, Chomsky vẫn duy trì niềm tin rằng ngữ pháp ít nhất một phần là bẩm sinh, cho rằng trẻ em chỉ cần học một số đặc điểm ngôn ngữ mẹ đẻ cụ thể để có khả năng nói thành thạo. Dựa trên những quan sát về khả năng thụ đắc ngôn ngữ ở con người, ông đã đề xuất khái niệm "sự nghèo nàn của tác nhân kích thích" (poverty of the stimulus), hay sự bất cân xứng cực kỳ lớn giữa các kích thích ngôn ngữ thời thơ ấu và năng lực ngôn ngữ phong phú đạt được khi trưởng thành. Tức là như sau, mặc dù trẻ em ban đầu chỉ tiếp xúc với một tập hợp rất nhỏ và hữu hạn các biến thể cú pháp của ngôn ngữ đầu tiên của chúng, song bằng một cách kì diệu nào đó, chúng sau này lĩnh hội được tính hệ thống và tính tổ chức cao để có thể thông hiểu và sản xuất vô số câu từ trong ngôn ngữ đó, bao gồm cả những câu từ chưa từng được học. Để giải thích điều này, Chomsky cho rằng dữ liệu ngôn ngữ thoạt đầu đã được bổ chính bởi một năng lực ngôn ngữ bẩm sinh. Ngoài ra, dù rằng trẻ em và mèo con đều có khả năng suy luận quy nạp, song nếu ta cho chúng tiếp xúc với cùng một dữ liệu ngôn ngữ, đứa trẻ loài người sẽ luôn đắc thụ khả năng hiểu và sản xuất ngôn ngữ, còn bé mèo sẽ chẳng thể tiếp thụ được hai khả năng đó. Chomsky gọi khả năng chênh biệt đó là cơ quan thụ đắc ngôn ngữ (language acquisition device), và đề xuất rằng các nhà ngôn ngữ học cần xác định cơ quan đó là gì và những ràng buộc mà nó áp đặt lên phạm vi ngôn ngữ có thể sử dụng của con người. Những đặc điểm phổ quát tạo ra từ sự ràng buộc đó có thể được gọi chung là "ngữ pháp phổ quát". Tuy vậy, nhiều học giả đã phản bác thuyết phổ quát của Chomsky dựa trên các luận điểm sau: tính bất khả thi về mặt tiến hóa của cơ sở di truyền đối với ngôn ngữ, sự thiếu sót đặc điểm phổ quát giữa các ngôn ngữ, và mối liên hệ chưa được chứng minh giữa các cấu trúc bẩm sinh/phổ quát và các cấu trúc của những ngôn ngữ cụ thể. Nhà tâm lý học Michael Tomasello thách thức thuyết cú pháp bẩm sinh của Chomsky, phê phán rằng nó chỉ dựa trên lý thuyết suông chứ chưa dựa trên thực chứng quan sát hành vi. Lý thuyết này trở nên rất phổ biến từ những năm 1960 đến những năm 1990, nhưng rốt cuộc đã bị cộng đồng nghiên cứu chính thống về sự thụ đắc ngôn ngữ ở trẻ em bác bỏ vì bất tương đồng với các bằng chứng thực nghiệm. Các nhà ngôn ngữ học như Robert Freidin, Geoffrey Sampson, Geoffrey K. Pullum và Barbara Scholz đều cho rằng các bằng chứng đưa ra bởi Chomsky là sai lầm.
Ngữ pháp chuyển đổi – tạo sinh
Ngữ pháp chuyển đổi-tạo sinh là một lý thuyết rộng nhằm mô hình hóa, mã hóa và biện luận đánh giá khả năng ngôn ngữ của người bản ngữ. Các mô hình "ngữ pháp hình thức" này mô tả các cấu trúc trừu tượng của một ngôn ngữ cụ thể và liên hệ chúng đến các cấu trúc trong các ngôn ngữ khác. Chomsky đã phát triển mô hình ngữ pháp chuyển đổi vào giữa những năm 1950, từ đó đã trở thành lý thuyết cú pháp thống trị trong ngôn ngữ học hơn hai thập kỷ. "Chuyển đổi" đề cập đến các mối quan hệ cú pháp trong ngôn ngữ, ví dụ: ta có thể suy luận rằng chủ ngữ của hai câu là cùng một người. Lý thuyết của Chomsky cho rằng ngôn ngữ bao gồm cấu trúc sâu và cấu trúc mặt (deep structures and surface structures): Cấu trúc mặt hướng ngoại liên hệ các quy tắc ngữ âm đến âm thanh, còn cấu trúc sâu hướng nội liên hệ từ ngữ đến ý nghĩa khái niệm. Ngữ pháp chuyển đổi-tạo sinh sử dụng các ký hiệu toán học để biểu diễn các quy tắc chi phối mối liên hệ giữa ý nghĩa và âm thanh (tương ứng với cấu trúc sâu và mặt). Theo lý thuyết này, các nguyên tắc ngôn ngữ có thể tạo sinh các cấu trúc câu tiềm năng trong ngôn ngữ một cách toán học.
thumb|alt=A set of 4 ovals inside one another, each resting at the bottom of the one larger than itself. There is a term in each oval; from smallest to largest: regular, context-free, context-sensitive, recursively enumerable.|Các tập hợp bao hàm trong [[hệ phân cấp Chomsky]] Chomsky thường được coi là người phát minh thuyết ngữ pháp chuyển đổi - tạo sinh, nhưng trên thực tế, đóng góp ban đầu của ông cho lĩnh vực này còn khá khiêm tốn. Trong bài luận văn năm 1955 và giáo trình Các cấu trúc cú pháp (1957), ông đã trình bày các bước tiến mới trong kỹ thuật phân tích ngôn ngữ được tiên phong bởi Zellig Harris, cố vấn PhD của Chomsky, và bởi Charles F. Hockett. Phương pháp của họ lại vốn bắt nguồn từ công trình của nhà ngôn ngữ học cấu trúc Đan Mạch Louis Hjelmslev, người mà đã có công giới thiệu ngữ pháp giải thuật đến với ngành ngôn ngữ học đại cương. Dựa trên chuẩn ký hiệu ngữ pháp phụ thuộc quy tắc (rule-based notation) đề cập bên trên, Chomsky đã gộp các kiểu ngữ pháp cấu trúc-ngữ đoạn khả dĩ logic thành loạt bốn tập con lồng nhau (nested subset) và các kiểu dần phức tạp thành một mô hình duy nhất có tên là hệ phân cấp Chomsky. Đây được coi là khái niệm cực kỳ quan trọng trong thuyết ngôn ngữ hình thức và khoa học máy tính lý thuyết, cụ thể hơn là trong các phân ngạch của nó như lý thuyết ngôn ngữ lập trình, xây dựng trình biên dịch, và lý thuyết Automat.
Lập trường chính trị
Chomsky là một nhà bất đồng chính kiến ​​nổi tiếng ở Hoa Kỳ. Lập trường chính trị của ông hầu như bất biến kể từ thời trẻ, tức là từ lúc ông còn bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa hoạt động chính trị thấm nhuần vào truyền thống giai cấp công nhân Do Thái. Ông coi mình là một người theo chủ nghĩa công đoàn - vô trị hoặc chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân. Ông xem những lập trường này không phải là những lý thuyết chính trị chính xác, mà là những lý tưởng đáp ứng tốt nhất nhu cầu và nguyện vọng của con người: quyền tự do cá nhân, quyền tự do cộng đồng và quyền tự do hiệp hội. Không giống một số nhà xã hội chủ nghĩa khác, ví dụ như những người Marxist, Chomsky cho rằng chính trị không phải là một phạm trù khoa học, nhưng ông vẫn tin vào một xã hội lý tưởng dựa trên dữ liệu thực nghiệm và lý thuyết được chứng minh bằng thực nghiệm.
Theo Chomsky, thực tế chính trị luôn bị bóp méo hoặc bị đàn áp một cách có hệ thống bởi chế độ tập đoàn trị; chúng lợi dụng các phương tiện truyền thông, quảng cáo, think tank để quảng bá và tuyên truyền cho bản thân chúng. Các công trình chính trị của ông tìm cách phát lộ các hành động như vậy và vén bức màn che khuất sự thật. Chomsky tin rằng mạng lưới giả dối đó có thể bị phá vỡ bởi "lẽ thường", tư duy phản biện và sự hiểu biết về vai trò của tư lợi - tự lừa dối. Chomsky cho rằng giới trí thức từ bỏ nghĩa vụ đạo đức nói sự thật về chính trị thế giới vì lo sợ mất uy tín và nguồn tài trợ. Ông cho rằng với tư cách là một trí thức, bổn phận của ông là sử dụng đặc lợi xã hội, nguồn lực và thành quả đào tạo của mình để hỗ trợ các phong trào dân chủ được lòng dân.