cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trung Hòa, Chương Mỹ
Trung Hòa là một xã thuộc huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Xã có diện tích 6,62 km², dân số năm 1999 là 8.735 người, mật độ dân số đạt 1.319 người/km².
Xã được chia thành 3 thôn, xóm: Chi Nê, Tinh Mỹ, Trung Cao.
Dichochrysa nigropunctata
Dichochrysa nigropunctata là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được E. Pictet miêu tả năm 1865.
Tham khảo
Thể loại:Dichochrysa
Fatou Bintou Fall
Fatou Bintou Fall (sinh ngày 23 tháng 8 năm 1981 tại Tivaonane) là một nữ vận động viên điền kinh đến từ Sénégal, người chủ yếu thi đấu ở cự ly 400 mét. Cô đã cố gắng hết sức cá nhân tại Giải vô địch châu Phi 2004, giành huy chương vàng: 50,62 giây.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1981
Thelecythara floridana
Thelecythara floridana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Conidae, họ ốc cối.
Tham khảo
Thể loại:Thelecythara
Loxobates ornatus
Loxobates ornatus là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Loxobates. Loxobates ornatus được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1891.
Xystrocera reducta
Xystrocera reducta là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Loxobates ornatus
Tham khảo
Thể loại:Loxobates
Xystrocera reducta
Tham khảo
Thể loại:Xystrocera
Saussurea pseudosquarrosa
Saussurea pseudosquarrosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Popov & Lipsch. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
P
Sainte-Cérotte
Sainte-Cérotte là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 104-167 mét trên mực nước biển.
Pitcairnia melanopoda
Pitcairnia melanopoda là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1963.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pitcairnia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1963
Tâm Thắng
Tâm Thắng là một xã thuộc huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.
Địa lý
Xã Tâm Thắng nằm ở phía đông nam huyện Cư Jút, có vị trí địa lý:
Xã Tâm Thắng có diện tích 21,47 km², dân số năm 2019 là 13.671 người, mật độ dân số đạt 637 người/km².
Hành chính
Xã Tâm Thắng được chia thành 15 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 và 4 buôn: Buôr, Ea Pô, Nui, Trum.
Lịch sử
Trước đây, Tâm Thắng là một xã thuộc thị xã Buôn Ma Thuột, được thành lập vào ngày 14 tháng 9 năm 1989 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Ea T'ling.
Ngày 19 tháng 6 năm 1990, huyện Cư Jút được thành lập, xã Tâm Thắng chuyển sang trực thuộc huyện Cư Jút như hiện nay.
Ngày 18 tháng 6 năm 2020, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 818/QĐ-BXD về việc công nhận thị trấn Ea T'ling mở rộng (gồm thị trấn Ea T'ling và xã Tâm Thắng) là đô thị loại IV.
Taterillus lacustris
Taterillus lacustris là một loài động vật có vú trong họ Chuột, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas & Wroughton mô tả năm 1907.
Tham khảo
Thể loại:Taterillus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1907
Pilotrichum concavifolium
Pilotrichum concavifolium là một loài rêu trong họ Pilotrichaceae. Loài này được (Griff.) Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pilotrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
6294 Czerny
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Eric Walter Elst Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1988
Draba extensa
Draba extensa là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được Wedd. mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.
Liên kết ngoài
Thể loại:Draba Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1864 Thể loại:Thực vật Ecuador
Villavard
Villavard là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Loir-et-Cher
Kōchi
Kochi (tiếng Nhật: 高知県, đọc là Khô-chi Khen) là một tỉnh thuộc vùng đảo Shikoku, Nhật Bản, trông ra Thái Bình Dương. Tỉnh lỵ là thành phố cùng tên.
Địa lý
Rừng núi chiếm tới 89% diện tích của tỉnh Kochi.
Các thành phố
Có 11 thành phố:
Liên kết ngoài
Thể loại:Shikoku Thể loại:Tỉnh của Nhật Bản
Marvin Minsky
Marvin Lee Minsky (9 tháng 8 năm 1927 – 24 tháng 1 năm 2016) là một nhà khoa học nhận thức trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) người Mỹ, đồng sáng lập của phòng thí nghiệm AI của viện công nghệ Massachusetts, và tác giả của một số tác phẩm về AI và triết học.
Tiểu sử
Marvin Lee Minsky được sinh ra tại thành phố New York trong một gia đình có bố mẹ là bác sĩ phẫu thuật mắt và nhà hoạt động người Do Thái,  nơi ông học trường trung học khoa học Bronx và trường Fieldston. Sau đó ông gia nhập học viện Phillips tại Andover, Massachusetts. Sau đó ông phục vụ trong Hải quân Mỹ từ năm 1944 đến năm 1945. Ông lấy bằng cử nhân toán học tại Đại học Harvard (1950) và tiến sĩ toán học tại Đại học Princeton (1954). Ông đã trở thành giảng viên MIT từ năm 1958. Vào năm 1959  ông và John McCarthy đã thành lập viện nghiên cứu mà bây giờ được biết đến như Phòng thí nghiệm khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo MIT. Tại thời điểm ông qua đời, ông là giáo sư Toshiba về Nghệ thuật và khoa học truyền thông, và là giáo sư kỹ thuật điện và khoa học máy tính. left|class=cx-highlight|thumb|Hồ sơ 3D của một đồng xu (một phần) được đo với một [[Kính hiển vi đồng tiêu|kính hiển vi đồng tiêu ánh sáng trắng hiện đại.]] Phát minh của Minsky bao gồm màn hình đồ họa gắn đầu đầu tiên (1963)  và kính hiển vi đồng tiêu (1957, tiền thân của kính hiển vi quét laser đồng tiêu được sử dụng rộng rãi ngày nay). Ông đã phát triển cùng với Seymour Papert biểu tượng "rùa" đầu tiên. Minsky cũng tạo ra vào năm 1951, Máy học tập mạng nơ-ron kết nối ngẫu nhiên đầu tiên, SNARC.
Minsky đã viết tác phẩm Perceptrons (với Seymour Papert), mà đã trở thành tác phẩm nền tảng trong phân tích mạng nơ-ron nhân tạo. Cuốn sách này là trung tâm của một cuộc tranh cãi trong lịch sử AI, một số tuyên bố nó có tầm quan trọng lớn trong việc dẫn đường các nghiên cứu ra khỏi các mạng nơ-ron trong thập niên 1970, và đóng góp cho cái gọi là AI winter. Ông cũng thành lập một số khác mô hình AI nổi tiếng khác. Cuốn sách của ông "A framework for representing knowledge" tạo ra một mô hình mới trong lập trình. Trong khi quyển Perceptrons của ông bây giờ có tính cách lịch sử hơn là một cuốn sách mang tính thực hành, lý thuyết của các khung mẫu đã được sử dụng rộng rãi. Minsky đã viết về khả năng sự sống ngoài trái đất có thể suy nghĩ giống như con người, cho phép sự giao tiếp. Ông cũng làm cố vấn  cho bộ phim 2001: A Space Odyssey và được nhắc đến trong các phim và sách:
Vào đầu thập niên 1970 tại Phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạoMIT, Minsky và Papert bắt đầu phát triển những gì sau này được gọi là thuyết The Society of Mind. Thuyết này cố gắng giải thích cách thức của cái mà chúng ta gọi là trí tuệ có thể là một sản phẩm của sự tương tác của các bộ phận không thông minh. Minsky nói rằng nguồn lớn nhất của các ý tưởng này đến từ các nghiên cứu trong cố gắng để tạo ra một cỗ máy có sử dụng một cánh tay robot, một máy quay video và một máy tính của mình để thao tác xây dựng với các khối đồ chơi của trẻ em. Năm 1986, Minsky xuất bản The Society of Mind, một cuốn sách toàn diện về lý thuyết mà, không giống như hầu hết các tác phẩm xuất bản trước đây của ông, đã được viết cho đối tượng đọc giả phổ thông.
Tháng 11 năm 2006, Minsky xuất bản Cỗ máy cảm xúc, một cuốn sách mà đánh giá nhiều lý thuyết phổ biến về cách thức làm việc của trí não con người và đề xuất các giả thuyết khác, thường xuyên thay thế ý tưởng đơn giản với những ý tưởng phức tạp hơn. Các bản thảo hiện tại của cuốn sách này đã được xuất bản tự do tại trang web của ông.
Giải thưởng và vinh danh
Minsky giành được giải Turing năm 1969, giải thưởng Nhật Bản năm 1990, giải thưởng IJCAI cho các nghiên cứu xuất sắc trong năm 1991, và huy chương Benjamin Franklin từ Viện Franklin năm 2001. Năm 2006, ông được giới thiệu như là một Viện sĩ của Bảo tàng Lịch sử Máy tính "cho việc đồng sáng lập lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, tạo ra các mạng nơ-ron và robot đầu tiên, và phát triển các lý thuyết về việc nhận thức của con người và máy móc." Năm 2011, Minsky được giới thiệu vào hệ thống thông minh IEEE AI Hall of Fame cho các "đóng góp quan trọng trong lĩnh vực AI và hệ thống thông minh". Vào năm 2014, Minsky đã đoạt giải David trong lĩnh vực "Trí tuệ nhân tạo, Trí tuệ kỹ thuật số". Ông cũng được nhận giải thưởng 2013 BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award trong thể loại Công nghệ Truyền thông.
Minsky là hội viên của các tổ chức sau: Minsky là một nhà phê bình của giải thưởng Loebner.
Cuộc đời và cái chết
thumb|Minskytron hay "Hiển thị 3 vị trí" chạy trên máy tính [[PDP-1 của Bảo tàng Lịch sử Máy tính, năm 2007]] Minsky là một diễn viên trong một công án trí tuệ nhân tạo (ghi theo học trò của ông, Danny Hillis) từ tập tin biệt ngữ:"Vào những ngày khi Sussman đang là một tay mơ, một lần Minsky đến gần ông khi ông đang ngồi hack tại PDP-6. 'Bạn đang làm gì thế?' Minsky hỏi. 'Tôi đang huấn luyện một mạng nơ-ron kết nối ngẫu nhiên để chơi bản Tic-tac-toe,' Sussman trả lời. 'Tại sao mạng nơ-ron lại được nối ngẫu nhiên?' Minsky hỏi. 'Tôi không muốn nó có bất kỳ khái niệm nào về việc làm thế nào để chơi,' Sussman nói. Minsky sau đó nhắm mắt lại. 'Tại sao thầy nhắm mắt lại vậy?' Sussman hỏi thầy của mình. 'Để phòng này sẽ trở nên trống rỗng.' Tại thời điểm đó, Sussman đã được khai ngộ."Minsky là một người vô thần  và là một người đã ký vào Bức thư Mở của các nhà khoa học tại Cryonics. Ông mất ở Boston vì bệnh xuất huyết não vào ngày 24 tháng 1 năm 2016.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1927 Thể loại:Mất năm 2016 Thể loại:Nhà khoa học máy tính Mỹ Thể loại:Người Mỹ gốc Do Thái Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Harvard Thể loại:Giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Princeton Thể loại:Giải Turing Thể loại:Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Otolelus obscurithorax
Otolelus obscurithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1899.
Tham khảo
Thể loại:Otolelus
Cratichneumon sahlbergi
Cratichneumon sahlbergi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cratichneumon
Balıbey, Kula
Balıbey là một xã thuộc huyện Kula, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 364 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Manisa
Ornithidium sillarense
Ornithidium sillarense là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Dodson & R.Vásquez) M.A.Blanco & Ojeda mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ornithidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007
6295 Schmoll
6295 Schmoll (1988 CF3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 2 năm 1988 bởi E. W. Elst ở La Silla.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1988 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Serrodes trispila
Serrodes trispila là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
T Thể loại:Động vật được mô tả năm 1890 T
Hoheria glabrata
Hoheria glabrata là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Sprague & Summerh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hoheria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1926 Thể loại:Thực vật New Zealand
Gudadur, Bellary
Gudadur là một làng thuộc tehsil Bellary, huyện Bellary, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Bellary
Gudadur
La Ville-aux-Clercs
La Ville-aux-Clercs là một xã thuộc tỉnh Loir-et-Cher trong vùng Centre-Val de Loire miền trung nước Pháp.
Tham khảo
Villeauxclercs
Pilotrichum consimile
Pilotrichum consimile là một loài rêu trong họ Pilotrichaceae. Loài này được (Mont.) Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1851.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pilotrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1851
Manglaur
Manglaur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Hardwar thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Manglaur có dân số 42.782 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Manglaur có tỷ lệ 37% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 43%, và tỷ lệ cho phái nữ là 30%. Tại Manglaur, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Uttarakhand
Fumaria capreolata
Fumaria capreolata là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Carl von Linné mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.
Liên kết ngoài
Thể loại:Fumaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Leucochrysa nigrovaria
Tham khảo
Thể loại:Leucochrysa
Lithostege ali
Lithostege ali là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lithostege
Ga Đức Phổ
Ga Đức Phổ là một nhà ga xe lửa trên tuyến đường sắt Bắc Nam thuộc địa phận tỉnh Quảng Ngãi, tiếp nối sau ga Thạch Trụ và trước ga Thủy Thạch. Ga toạ lạc tại khối 4, phường Nguyễn Nghiêm, thị xã Đức Phổ.
Xem thêm
Thể loại:Nhà ga tại Quảng Ngãi
Dicronychus puerulus
Tham khảo
Thể loại:Dicronychus
Pitcairnia membranifolia
Pitcairnia membranifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pitcairnia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1889 Thể loại:Thực vật Costa Rica
Otolelus ovalis
Otolelus ovalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1916.
Tham khảo
Thể loại:Otolelus
Saussurea pteridophylla
Saussurea pteridophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hand.-Mazz. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1936
Cratichneumon sanguineoplagiatus
Cratichneumon sanguineoplagiatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cratichneumon
Adenia hondala
Adenia hondala là một loài thực vật có hoa trong họ Lạc tiên. Loài này được (Gaertn.) W.J.de Wilde mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.
Borgo San Martino
Borgo San Martino là một đô thị ở tỉnh Alessandria trong vùng Piedmont của Ý|Italia, có vị trí cách khoảng 60 km về phía đông của Torino và khoảng 20 km về phía tây bắc của Alessandria. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.379 người và diện tích là 9,8 km².
Borgo San Martino giáp các đô thị: Casale Monferrato, Frassineto Po, Occimiano, Pomaro Monferrato, và Ticineto.
6296 Cleveland
6296 Cleveland (1988 NC) là một tiểu hành tinh vành đai chính bên trong được phát hiện ngày 12 tháng 7 năm 1988 bởi Helin, E. F. ở Palomar.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Eleanor F. Helin Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1988
Draba ecuadoriana
Draba ecuadoriana là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được Al-Shehbaz mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.
Taterillus petteri
Taterillus petteri là một loài động vật có vú trong họ Chuột, bộ Gặm nhấm. Loài này được Sicard, Tranier, & Gautun mô tả năm 1988.
Gia Lâm
Gia Lâm là một huyện ngoại thành nằm ở phía đông thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Cư Knia
Cư Knia là một xã thuộc huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông, Việt Nam.
Taterillus petteri
Tham khảo
Thể loại:Taterillus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1988 Thể loại:Động vật được mô tả năm 1985
Gia Lâm
Địa lý
Huyện Gia Lâm nằm ở phía đông của thủ đô Hà Nội, cách trung tâm thành phố khoảng 12 km, có vị trí địa lý:
Cư Knia
Địa lý
Xã Cư Knia nằm ở phía nam huyện Cư Jút, có vị trí địa lý:
Xã Cư Knia có diện tích 32,16 km², dân số năm 2020 là 8.805 người, mật độ dân số đạt 274 người/km².
Gia Lâm
Thủy văn
- Sông Hồng (làm ranh giới tiếp giáp với quận Hoàng Mai và huyện Thanh Trì).
Cư Knia
Hành chính
Xã Cư Knia được chia thành 13 thôn: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Năm Tầng.
Gia Lâm
Thủy văn
- Sông Đuống chảy giữa huyện và một phần làm ranh giới giữa cụm Bắc Đuống với quận Long Biên (đoạn từ Yên Viên đến cầu Phù Đổng).
Cư Knia
Lịch sử
Xã Cư Knia được thành lập vào ngày 15 tháng 8 năm 2001 trên cơ sở 2.987 ha diện tích tự nhiên và 3.278 người của xã Trúc Sơn.
Başıbüyük, Kula
Başıbüyük là một xã thuộc huyện Kula, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 636 người.
Cư Knia
Lịch sử
Ngày 12 tháng 1 năm 2021, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 1190/NQ-UBTVQH14 về việc điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính cấp huyện, xã thuộc tỉnh Đắk Nông (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2021). Theo đó, điều chỉnh 2,56 km² diện tích tự nhiên của thôn Năm Tầng thuộc xã Đắk R'La, huyện Đắk Mil về xã Cư Knia quản lý.
Başıbüyük, Kula
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Manisa
Gia Lâm
Hành chính
Huyện Gia Lâm có 22 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Trâu Quỳ (huyện lỵ), Yên Viên và 20 xã: Cổ Bi, Đặng Xá, Dương Xá, Phú Thị, Dương Quang, Kim Sơn, Lệ Chi, Đông Dư, Bát Tràng, Kim Lan, Văn Đức, Đa Tốn, Kiêu Kỵ, Yên Thường, Yên Viên, Dương Hà, Ninh Hiệp, Đình Xuyên, Phù Đổng, Trung Mầu.
Lịch sử
Dưới thời nhà Lý, huyện Gia Lâm thuộc phủ Thiên Đức, đến thời Trần thuộc lộ Bắc Giang. Từ thời Hậu Lê, huyện Gia Lâm thuộc phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc.
Năm 1831, vua Minh Mạng cho đổi trấn Kinh Bắc thành tỉnh Bắc Ninh. Huyện Gia Lâm lúc này thuộc phủ Thuận An, tỉnh Bắc Ninh, gồm có 10 tổng (79 thôn, sở) là các tổng: Cổ Biện, Kim Sơn, Đặng Xá, Gia Thuỵ, Đông Dư, Đa Tốn, Cự Linh, Nghĩa Trai, Như Kinh và Lạc Đạo. Năm 1862, phủ Thuận An được đổi tên thành phủ Thuận Thành, từ đó huyện Gia Lâm thuộc phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh cho đến năm 1945.
Năm 1890, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập đạo Bãi Sậy, lúc này 3 tổng: Nghĩa Trai, Như Kinh và Lạc Đạo được chuyển về huyện Văn Lâm thuộc đạo Bãi Sậy.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Gia Lâm là một trong 11 huyện thị của tỉnh Bắc Ninh.
Ngày 28 tháng 11 năm 1948, huyện Gia Lâm sáp nhập vào tỉnh Hưng Yên, tuy nhiên đến ngày 7 tháng 11 năm 1949 huyện được sáp nhập trở lại tỉnh Bắc Ninh.
Gudadur(M), Kushtagi
Gudadur(M) là một làng thuộc tehsil Kushtagi, huyện Koppal, bang Karnataka, Ấn Độ.
Gia Lâm
Lịch sử
Ngày 13 tháng 12 năm 1954, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 420/TTg sáp nhập khu vực phố Gia Lâm, khu nhà ga Gia Lâm, sân bay Gia Lâm và 4 xã: Hồng Tiến, Việt Hưng, Long Biên, Ngọc Thụy vào thành phố Hà Nội; đồng thời đặt khu vực này thuộc Quận VIII ngoại thành Hà Nội. Sau cải cách ruộng đất, xã Ngọc Thụy được chia thành hai xã Ngọc Thụy và Thượng Thanh, còn xã Việt Hưng được chia thành hai xã Việt Hưng và Tiến Bộ.
Gudadur(M), Kushtagi
Tham khảo
Thể loại:Koppal (huyện)
Gia Lâm
Lịch sử
Ngày 20 tháng 4 năm 1961, Quốc hội ban hành nghị quyết về việc mở rộng thành phố Hà Nội. Theo đó, sáp nhập toàn bộ huyện Gia Lâm (gồm 15 xã: Giang Biên, Phúc Lợi, Thạch Bàn, Cự Khối, Trung Thành, Tiền Phong, Quyết Tiến, Quyết Thắng, Toàn Thắng, Quyết Chiến, Tân Hưng, Đại Hưng, Thừa Thiên, Quang Minh, Kim Lan) vào thành phố Hà Nội.
Ngày 31 tháng 5 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 78-CP. Theo đó, địa giới và các đơn vị hành chính của huyện Gia Lâm được điều chỉnh lại như sau:
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, huyện Gia Lâm có 2 thị trấn: Gia Lâm, Yên Viên và 31 xã: Hồng Tiến (Bồ Đề), Việt Hưng, Long Biên, Ngọc Thụy, Thượng Thanh, Tiến Bộ (Gia Thụy), Giang Biên, Phúc Lợi (Hội Xá), Thạch Bàn, Cự Khối, Trung Thành (Cổ Bi), Quyết Tiến (Đặng Xá), Quyết Chiến (Phú Thị), Quyết Thắng (Kim Sơn), Toàn Thắng (Lệ Chi), Tân Hưng (Kiêu Kỵ), Kim Lan, Quang Minh (Bát Tràng), Thừa Thiên (Đông Dư), Quang Trung I (Trâu Quỳ), Quang Trung II (Yên Thường), Văn Đức, Trung Hưng (Trung Mầu), Tiền Phong (Yên Viên), Đình Xuyên, Dương Hà, Ninh Hiệp, Phù Đổng, Đức Thắng (Dương Xá), Chiến Thắng (Dương Quang), Đại Hưng (Đa Tốn).
Ngày 27 tháng 1 năm 1965, sáp nhập phố Thanh Am của xã Thượng Thanh vào thị trấn Yên Viên.
Ngày 13 tháng 10 năm 1982, thành lập thị trấn Đức Giang trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của thị trấn Yên Viên và 2 xã: Thượng Thanh, Việt Hưng; thành lập thị trấn Sài Đồng trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của 3 xã: Gia Thụy, Hội Xá, Thạch Bàn.
Saravane (thị xã)
Thành phố Salavan (ສາ ລະ ວັນ) là thủ phủ của tỉnh Salavan ở miền nam Lào. Cách Pakse 125 km đường bộ trên một con đường đã mở một phần, nó nằm trong một phần cô lập nhất của Lào. Salavan nằm trong khu vực cực nam của Lào, một trong những vùng cô lập nhất của đất nước. Thành phố này nằm trong một khu vực rừng rậm đã có những bước phát triển bên ngoài thành phố. Hàng chục làng dân tộc thiểu số của các bộ lạc khác nhau như Hmong được nằm xung quanh Salavang.
Gia Lâm
Lịch sử
Cuối năm 2002, huyện Gia Lâm có 4 thị trấn: Đức Giang, Gia Lâm, Sài Đồng, Yên Viên và 31 xã: Bát Tràng, Bồ Đề, Cổ Bi, Cự Khối, Dương Hà, Dương Quang, Dương Xá, Đa Tốn, Đặng Xá, Đình Xuyên, Đông Dư, Gia Thụy, Giang Biên, Hội Xá, Kiêu Kỵ, Kim Lan, Kim Sơn, Lệ Chi, Long Biên, Ngọc Thụy, Ninh Hiệp, Phù Đổng, Phú Thị, Thạch Bàn, Thượng Thanh, Trâu Quỳ, Trung Mầu, Văn Đức, Việt Hưng, Yên Thường, Yên Viên.
Saravane (thị xã)
Salavan bị ảnh hưởng bởi Loum Lào, Lào vùng đất thấp hình thành nên phần lớn dân số của thành phố và quốc gia, cũng như những dân tộc miền núi và các nền văn hóa thuộc địa cũ của Pháp. Salavan đang bắt đầu trở thành một điểm đến phổ biến cho du khách ba lô du lịch ở Đông Dương và có một cảm giác như "thị trấn biên giới" vì hiếm có các khu định cư bên ngoài thành phố. Salavan được biết đến với phiên bản của điệu nhảy Lào, đã lan rộng khắp quốc gia. Ngôn ngữ Lào là ngôn ngữ nói nhất trong thành phố, mặc dù một số người Hmong nói tiếng Hmong. Pháp cũng nói một dân tộc thiểu số, một di sản của chế độ thực dân Pháp.
Gia Lâm
Lịch sử
Ngày 6 tháng 11 năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 132/2003/NĐ-CP. Theo đó, địa giới hành chính của huyện Gia Lâm được điều chỉnh trên cơ sở tách 13 đơn vị hành chính nằm ở phía nam sông Đuống và phía tây Đường vành đai 3, bao gồm: 3 thị trấn là Đức Giang, Gia Lâm, Sài Đồng và 10 phường: Bồ Đề, Cự Khối, Gia Thụy, Giang Biên, Hội Xá, Long Biên, Ngọc Thụy, Thạch Bàn, Thượng Thanh, Việt Hưng để thành lập quận Long Biên.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, huyện Gia Lâm còn lại 10.844,66 ha diện tích tự nhiên và 190.194 người với 22 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 1 thị trấn Yên Viên và 21 xã: Bát Tràng, Cổ Bi, Đa Tốn, Đặng Xá, Đình Xuyên, Đông Dư, Dương Hà, Dương Quang, Dương Xá, Kiêu Kỵ, Kim Lan, Kim Sơn, Lệ Chi, Ninh Hiệp, Phù Đổng, Phú Thị, Trâu Quỳ, Trung Màu, Văn Đức, Yên Thường, Yên Viên. Tuy nhiên, Yên Viên không phải là thị trấn huyện lị huyện Gia Lâm, các cơ quan hành chính huyện đóng tại xã Trâu Quỳ.
Ngày 5 tháng 1 năm 2005, chuyển xã Trâu Quỳ thành thị trấn Trâu Quỳ, thị trấn huyện lỵ huyện Gia Lâm.
Từ đó, huyện Gia Lâm có 2 thị trấn và 20 xã, giữ ổn định cho đến nay.
Văn hóa
nhỏ|giữa|260px|Đình Dương Đanh, [[Dương Xá là nơi thờ sứ quân Lý Khuê]]
Huyện Gia Lâm là nơi phát tích những danh thần của tộc Việt như: Chử Đồng Tử, Thánh Gióng - hai vị trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam:
Huyện Gia Lâm còn là quê hương của những danh nhân, danh tướng nổi tiếng như:
Huyện Gia Lâm còn có nhiều di sản có giá trị tư liệu quý như: Lễ hội Gióng ở đền Phù Đổng đã được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại 2010. Thêm vào đó, vào năm 2021 nghề vàng, bạc, quỳ ở làng nghề truyền thống thôn Kiêu Kỵ, thuộc xã Kiêu Kỵ cũng được Bộ văn hóa thể thao và du lịch tôn vinh là di sản văn hóa phi vật quốc gia.
Di tích
Gia Lâm là vùng đất với bề dày lịch sử gắn liền với quá trình dựng nước, giữ nước của dân tộc. Là vùng đất gắn liền với truyền thuyết lịch sử như Thánh Gióng (xã Phù Đổng) hay sự tích về Chử Đồng Tử (xã Văn Đức) một trong số Tứ bất tử được thờ phụng tại nhiều đền phủ.
Tín ngưỡng, quan niệm cầu lộc như việc đi xin lộc Bà Chúa Kho (Bắc Ninh) thì phải xin, lễ ở đền Bà Tấm Ỷ Lan (xã Dương Xá) trước vì bà Ỷ Lan đồng ý thì Bà Chúa Kho mới được mở kho, hay việc tôn vinh các vị anh hùng có công giúp vua đánh giặc được thờ phụng ở nhiều đình, đền các thôn làng.
Các di vật tại các di tích thể hiện sự tinh tế trong nghệ thuật điêu khắc gỗ, chạm khắc, nghệ thuật kiến trúc, tinh xảo trong việc đúc chuông... qua nhiều thời kỳ.
Gia Lâm hiện là huyện sở hữu nhiều di tích cấp Quốc gia có nhiều giá trị nghiên cứu về văn hóa, lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật...
Hiện nay Gia Lâm có tới 68 di tích được Bộ văn hóa thông tin (nay là Bộ văn hóa thể thao và du lịch) công nhận là di tích cấp Quốc gia và cả trăm di tích đã được thành phố xếp hạng. Tiêu biểu một số các di tích đã được xếp hạng cấp Quốc gia như:
Lễ hội
Hội Gióng (diễn ra vào ngày 9 tháng 4 âm lịch, tại đền Gióng, xã Phù Đổng) đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ở Hà Nội có hai Lễ hội Gióng, một ở đền Sóc thuộc huyện Sóc Sơn (diễn ra vào ngày 6 tháng Giêng) và một ở đền Phù Đổng (đền Gióng) thuộc huyện Gia Lâm nhằm tưởng nhớ và tri ân công đức của Thánh Gióng. Lễ hội Gióng ở huyện Gia Lâm tổ chức muộn hơn và có những đặc trưng rất riêng. Hàng năm, lễ hội truyền thống này thu hút sự quan tâm của du khách thập phương.
Danh thần:
Hai vị trong Tứ bất tử là tên gọi chung của bốn vị thánh bất tử trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam :
Giáo dục Phổ Thông
Trên địa bàn huyện có nhiều trường bậc Trung học phổ thông như:
Làng nghề
Gia Lâm với lợi thế là huyện cửa ngõ phía Đông của thủ đô có nhiều tuyến giao thông quan trọng. Các làng nghề, làng có nghề phát triển ở nhiều ngành nghề như gốm sứ, may mặc, chế biến lương thực, thực phẩm, buôn bán, cây giống ăn quả ngắn và lâu năm, cơ kim khí... Cùng với quá trình đô thị hóa và sự phát triển của xã hội nhiều làng nghề thuộc nhóm như mây tre đan, dâu tằm đang bị mai một dần.
Nghề gốm truyền thống
Làng gốm sứ Bát Tràng, Kim Lan một nét đẹp nghề gốm truyền thống: Ở Việt Nam có nhiều nơi làm nghề gốm sứ trong đó có làng nghề gốm Bát Tràng, Kim Lan có từ lâu nay là hai xã cùng tên thuộc huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Từ thế kỷ XV sử sách đã ghi chép nhiều về những sản phẩm ở đây. Gốm sứ Bát Tràng nổi tiếng không chỉ ở trong nước mà cả ở nhiều nơi trên thế giới.
Sản phẩm gốm sứ truyền thống của Bát Tràng có bát, đĩa, ấm, chén, lục bình, đôn, chậu... Ngày nay gốm sứ Bát Tràng rất đa dạng về chủng loại, phong phú về màu sắc hình dáng nhưng nét truyền thống vẫn giữ được phong cách riêng. Gốm sứ đã có mặt tại nhiều thị trường trên thế giới như: bát khắc hoa sang Thụy Điển, lọ quả dưa sang Nga, lọ chè sang Pháp... và nhiều mặt hàng khác như các loại bình, lọ hoa, đèn gốm, vật liệu gốm xây dựng...
Trong nghề gốm ngoài các yếu tố về đất, nhiệt độ nung, tạo dáng... còn rất quan trọng ở kỹ thuật men. Có một số màu men độc đáo sau một thời gian dài tưởng đã bị thất truyền nhưng nhờ sự học hỏi tìm tòi khám phá của những nghệ nhân gốm sứ đã được khôi phục lại.
Các loại men rạn, men lá dong, men xê da đông... Ngày nay Bát Tràng cũng là nơi tham quan của du khách khi đến Hà Nội cùng với du lịch các tuyến điểm dọc sông Hồng của Hà Nội - thủ đô văn hiến - một mảnh đất tổ của nhiều nghề trong đó có nghề gốm.
Làng nghề
Các làng nghề truyền thống, làng nghề, nghề truyền thống, làng có nghề, nghề phụ tập trung ở huyện:
Phát triển đô thị
Những năm gần đây, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng trên địa bàn huyện, với sự xuất hiện một loạt các khu đô thị mới như khu đô thị Đặng Xá, khu đô thị Vinhomes Ocean Park, MasteriHome WaterFront Park, Handhomes BlueStar, Highway5 Residence, EuroWindow Twin Park, Gia lâm metropolitan, Oasis Cổ Bi, khu 31ha Trâu Quỳ, Ninh Hiệp... Điều này giúp tăng đáng kể dân số của huyện cũng như tỉ lệ dân thành thị.
Bên cạnh nhưng lợi ích tích cực mà nó đem lại, hệ lụy mà quá trình đô thị hóa gây ra cũng không hề nhỏ. Đó là ô nhiễm môi trường, giảm tỉ lệ cây xanh, nguy cơ ngập lụt tăng do diện tích đất giảm, bề mặt bê tông và nhựa đường tăng.
Song tỉ lệ đường đô thị trên địa bàn huyện còn thấp, một số tuyến đang xuống cấp nghiêm trọng, điểm hình như đường Hà Huy Tập, Đặng Phúc Thông, Ninh Hiệp, Dốc Lã, Đình Xuyên, Dương Hà, cầu Đuống và đường dẫn từ đường Hà Huy Tập lên cầu Đuống,... nhưng vẫn chưa được sửa chữa, đe dọa nghiêm trọng đến an toàn người tham gia giao thông.
Việc khai thác cát quá mức trên dòng sông Đuống cũng chưa được xử lý triệt để, việc lấn chiếm xảy ra ngay trên khu vực đê tại Yên Viên, đe dọa nghiêm trọng an toàn đê điều, nhưng vẫn chưa được xử lý.
Hầu hết sông hồ trên địa bàn đều đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt như sông Cầu Bây, Bắc Hưng Hải, hệ thống mương Bắc Đuống. Nguyên nhân chủ yếu là do ý thức chưa cao của người dân cũng như người sản xuất nông nghiệp, do quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng, và không thể không kể đến là do sự làm ngơ, bao che hoặc thiếu trách nhiệm của một bộ phận cán bộ trong hệ thống chính quyền địa phương...
Người dân luôn mong chờ những giải pháp triệt để và hiệu quả trong quá trình đô thị hoá huyện nhà của lãnh đạo các cấp. Mới đây, Bí thư Thành ủy Hà Nội Đinh Tiến Dũng đã làm việc với huyện Gia Lâm về kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị. Tại buổi làm việc, ông Đinh Tiến Dũng nhấn mạnh, quan trọng là xác định rõ cho Gia Lâm một hướng đi; điều mà lãnh đạo thành phố quan tâm nhất là phải bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân. Trở thành quận, nhưng dân phải giàu, kinh tế phải mạnh. Có thể thấy, lãnh đạo thành phố đặc biệt yêu cầu, quá trình đưa các huyện lên quận phải bảo đảm thực chất, phải có cả “danh” và “thực”.ref>
Saint-Georges-de-la-Couée
Saint-Georges-de-la-Couée là một xã trong tỉnh Sarthe ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 77-151 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Sarthe
N'Deye Binta Dia
N'Deye Binta Dia (sinh ngày 8 tháng 4 năm 1973) là một vận động viên người Sénégal chuyên nội dung chạy nước rút. Bà đại diện cho đất nước của mình tại Thế vận hội Mùa hè 1992 cũng như một lần tại Giải vô địch thế giới ngoài trời và ba lần trong nhà.
Loxobates quinquenotatus
Loxobates quinquenotatus là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Loxobates. Loxobates quinquenotatus được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1895.
Tham khảo
Thể loại:Loxobates
Kim Lực
Kim Lực (tiếng Trung: 金力, Jin Li) sinh năm 1963 tại Thượng Hải, là một nhà di truyền học Trung Quốc, và là phó hiệu trưởng Đại học Phục Đán. Ông là giáo sư tại Trung tâm gen người quốc gia và Viện di truyền Phục Đán, cả hai ở Thượng Hải. Ông là nhà nghiên cứu chính về dân cư Đông Á trong Dự án bản đồ gene người, thực hiện thu thập mẫu DNA để lập bản đồ mô hình di cư lịch sử của con người trên toàn thế giới.
Các nghiên cứu
Trong Dự án bản đồ gene người nhóm nghiên cứu của ông đã thu thập mẫu DNA hơn 12.000 cá thể sống rải rác khắp Trung Quốc từ 160 nhóm dân tộc. Kết quả phân tích nhiễm sắc thể Y của nam giới Trung Quốc được so sánh với những người trong khu vực Đông Nam Á và châu Phi, và nó dẫn đến kết luận cho rằng Đông Nam Á là điểm đến đầu tiên của sự di cư từ châu Phi sang châu Á bắt đầu từ khoảng 60.000 năm trước đây, và từ đó người di cư vào miền Nam Trung Quốc, sau đó băng qua sông Dương Tử tới miền Bắc Trung Quốc. Trong nghiên cứu công bố năm 1998 ông "không thể tìm thấy bất kỳ bằng chứng cho thấy là phù hợp với giả thuyết về nguồn gốc độc lập ở Trung Quốc", trong đó sử dụng di truyền đánh dấu gọi là "vi vệ tinh" (microsatellites) để so sánh dân Trung Quốc. Những phát hiện này tương phản với giả thuyết cho rằng người Bắc Kinh là tổ tiên của người Trung Quốc. Điều này dẫn đến ông là một người ủng hộ hàng đầu tại Trung Quốc cho mô hình có thuyết Nguồn gốc châu Phi gần đây của người hiện đại.
Tuy nhiên ông cũng nói rằng nghiên cứu của ông không nhất thiết là loại trừ thuyết "nguồn gốc độc lập ở Trung Quốc", và nghĩa vụ chứng minh thuyết này thuộc về những người bảo vệ thuyết đó.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1963 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà khoa học Trung Quốc Thể loại:Di truyền học Thể loại:Giáo viên từ Thượng Hải
Tế bào thăng bằng
thumb|right|270px|Quan sát đỉnh rễ dưới kính hiển vi với độ phóng đại 10x. 1. Mô phân sinh đỉnh rễ. 2. [[Trụ chóp rễ (quan sát được tế bào thăng bằng chứa sỏi thăng bằng). 3. Phần rễ bên. 4. Những tế bào chết của chóp rễ bị bong ra. 5. Miền sinh trưởng của rễ.]]
Tế bào thăng bằng hay tĩnh bào (tiếng Anh: statocyte) là những tế bào tham gia cảm nhận trọng lực trong cơ thể thực vật, tập trung tại vùng trục của chóp rễ, lớp mô bao lấy đỉnh rễ và phần nội bì tế bào gốc của miền sinh trưởng dãn dài. Những tế bào này chứa bên trong những hạt sỏi thăng bằng, một loại bào quan lạp bột đặc biệt chứa đầy tinh bột để tạo sức nặng và độ lắng, bồi tích xuống phần thấp nhất trong tế bào dưới tác dụng của trọng lực và kích hoạt sự sinh trưởng với tốc độ khác biệt giữ hai phần tế bào rễ. Từ đó tạo ra bộ đôi vector kéo dãn cùng hướng xuống thẳng đứng theo chiều dương của trường trọng lực.
Cấu trúc tế bào
thumb|left|Hình minh họa một tế bào thăng bằng tại rễ theo chiều dọc: (1) [[Thành tế bào (2) Lưới nội chất (3) Cầu sinh chất (4) Nhân tế bào (5) Ty thể (6) Tế bào chất (7) Sỏi thăng bằng (8) Rễ (9) Chóp rễ (10) Tế bào thăng bằng (A) Đầu gần (B) Đầu xa.]] Trong rễ, tế bào thăng bằng là tế bào phân cực, nghĩa là những bào quan của chúng phân bố không đồng nhất trong tế bào chất. Nguyên nhân là do tác dụng của trọng lực nên các bào quan bị định hướng phân bổ theo hai đầu gần/xa của tế bào. Chúng được bao quanh bởi: thành tế bào (1), tế bào chất chứa chúng (6) và một nhân tế bào (4) bị neo lại ở đầu gần (A) bởi mạng lưới nội chất (2), trong đó một vài xoang ống của lưới có thể đâm xuyên thành tế bào qua cầu sinh chất (3). Bào quan ty thể (5) được phân bố đồng đều hơn, và sỏi thăng bằng (7), loại lạp bột đặc biệt, định vị ở đầu xa (B) tế bào.
Chức năng sinh lý
thumb|250px|right|Hình minh họa một tế bào thăng bằng tại rễ theo chiều ngang. Cơ chế gây ra tính hướng trọng lực chưa được sáng tỏ hoàn toàn. Khi rễ đặt thẳng đứng, tế bào thăng bằng bị phân cực thành hai đầu gần/xa theo vector gia tốc trọng trường, lúc này những hạt sỏi thăng bằng sẽ tập trung tại cực xa. Sự phân phối hormone auxin trong rễ được cân đối, và tế bào sẽ sinh trưởng đồng đều tại mọi vùng, làm rễ mọc thẳng. Ngược lại, nếu rễ đặt nằm ngang, sỏi thăng bằng sẽ dịch chuyển do tác dụng của trọng lực, gây ra những kích thích cơ học lên mạng lưới vi sợi actin xung quanh chúng. Khi đó, tính thấm của màng tế bào bị biến đổi và lượng auxin sẽ tích tụ không đồng nhất trong rễ, tạo ra khuynh hướng hormone tập trung xung quanh sỏi thăng bằng. Và auxin sẽ gây ức chế dãn dài đối với mặt tế bào nào tích lũy chúng nhiều. Hệ quả là tốc độ sinh trưởng giữa hai mặt cơ quan rễ bị sai lệch, làm rễ mọc uốn cong theo hướng của trọng lực. Người ta cũng tìm thấy tế bào thăng bằng tại ngọn hoa. Ở cơ quan này, sự phân phối bất đồng nhất auxin sẽ gây bẻ cong thân ngọn ngược chiều trọng lực.
Tế bào thăng bằng và túi thăng bằng
Một phần những tài liệu khoa học gọi những tế bào cảm nhận trọng lực ở thực vật với cái tên túi thăng bằng (statocyst)  (giống như cấu trúc túi thăng bằng ở động vật không xương sống). Nhưng nhiều nhà khoa học khác lại ưu thích thuật ngữ tế bào thăng bằng (statocyte) hơn,   bởi họ cho rằng đây là những tế bào chứa sỏi thăng bằng bên trong, nên việc thêm hậu tố -cyte (nghĩa là tế bào) thì phù hợp và ổn hơn, và một nguyên nhân quan trọng nữa, là không có cấu trúc túi (-cyst, nghĩa là cái túi) hình thành bởi một vài tế bào tạo thành một khoang chứa sỏi thăng bằng (bên ngoài tế bào) như túi thăng bằng ở động vật. Xa hơn, ta cũng có thể gọi mỗi tế bào hình thành nên cấu trúc túi thăng bằng ở động vật bằng thuật ngữ tế bào thăng bằng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tế bào Thể loại:Tế bào thực vật
Tri thức luận
Tri thức luận (epistemology – επιστημολογία, gốc Hy Lạp kết hợp giữa επιστήμη: tri thức và λόγος: học thuyết) là khuynh hướng triết học nghiên cứu về bản chất, nguồn gốc, và phạm vi của quá trình nhận thức.
Trong lịch sử, tri thức luận đã là một trong các chủ đề triết học được nghiên cứu và tranh luận nhiều nhất. Phần lớn tranh luận tập trung vào việc phân tích bản chất và sự đa dạng của tri thức cũng như mối quan hệ của nó với các khái niệm tương tự như chân lý và niềm tin. Cuộc tranh luận này liên quan nhiều đến việc chứng minh. Cụ thể, các nhà tri thức luận phân tích các tiêu chuẩn của việc biện minh cho các khẳng định tri thức, nghĩa là nền tảng mà từ đó người ta có thể khẳng định rằng mình biết một sự kiện cụ thể nào đó. Nói một cách đơn giản, nó xem xét câu hỏi: Bạn làm cách nào để biết điều mà bạn biết? (How to know what you know?)
Chính xác hơn, các thảo luận trong tri thức luận thường xoay quanh bốn chủ đề chính:
Nhiều câu hỏi khác cũng được đặt ra như "Ta biết những gì?", "Ta nói là ta biết gì đó. Điều đó có nghĩa là gì?", "Vì sao những niềm tin chính đáng lại chính đáng?", và "Làm sao ta biết là ta biết?".
Cách biện minh cho các khẳng định tri thức thường phụ thuộc vào cách tiếp cận triết học mà người ta ủng hộ. Do đó, các nhà triết học đã phát triển một loạt các lý thuyết tri thức luận để đi kèm các quan điểm triết học tổng quan của mình. Các nghiên cứu gần đây đã sửa đổi lại các thừa nhận có từ cách đây hàng thế kỷ, và ngành tri thức luận tiếp tục vận động một cách đầy sinh lực.
Tri thức
Một cách chung nhất, "tri thức" là một sự quen thuộc, sự nhận thức, hoặc sự hiểu biết về một người hoặc một cái gì đó, có thể bao gồm các việc (tri thức mệnh đề), các kỹ năng (tri thức phương cách), hay đối tượng (tri thức quen biết). Các nhà triết học thường phân biệt ba loại tri thức: biết rằng (biết một điều gì đó là đúng), biết làm (biết làm sao để thực hiện), và biết (quen biết) (trực tiếp nhận ra một đối tượng, quen thuộc với nó, hay liên hệ/đồng cảm với nó).
Niềm tin
Nếu một người có niềm tin vào một điều gì đó, thì họ chấp nhận rằng điều đó là đúng.
Sự thật
Sự thật là tính chất tuân theo những việc thực tế xảy ra.
Biện minh
Một biện minh thường là một lập luận để củng cố cho một niềm tin.
Vấn đề Gettier
Trong bài báo năm 1963 mang tựa đề ''Is Justified True Belief Knowledge? '', Gettier đặt câu hỏi về quan điểm cho rằng "tri thức là một niềm tin đúng và được biện minh". Gettier lập luận rằng có những trường hợp một niềm tin là đúng và được biện minh, nhưng không phải là tri thức. Gettier cho rằng đây chỉ là một điều kiện cần, không phải là điều kiện đủ của tri thức. Như trong biểu đồ, một niềm tin (màu tím) có thể là đúng (màu đỏ) nhưng không phải là tri thức (màu vàng).nhỏ|Niềm tin, Sự thật, Niềm tin đúng với lý lẽ biện minh tệ, Tri thức|thế=|không
Nguồn tri thức
Có nhiều nguồn tri thức như tri giác (những gì ta cảm nhận), lập luận (sử dụng lý tính), trí nhớ (nhớ về trải nghiệm trong quá khứ), lời chứng thực (người khác nói cho ta biết, đọc sách vở để thu nhận kiến thức,...),...
A priori - a posteriori
Các nhà tri thức luận phân biệt tri thức a priori (độc lập với kinh nghiệm) và tri thức a posteriori (có được thông qua trải nghiệm). Tri thức a priori thường được đạt được qua lập luận hoặc trực giác. Tri thức a posteriori được dẫn xuất từ kinh nghiệm, hoặc có nguồn gốc từ kinh nghiệm (chẳng hạn như thông qua lời chứng thực hoặc trí nhớ).
Phân tích - tổng hợp
Immanuel Kant, trong tác phẩm Critique of Pure Reason, phân biệt các mệnh đề "tổng hợp" và "phân tích". Ông cho rằng một số mệnh đề có thể được biết là đúng chỉ đơn giản là bằng cách hiểu ý nghĩa của nó, ví dụ như các mệnh đề "anh trai của bố tôi là bác tôi" hay "một cộng một bằng hai". Ta biết là nó đúng đơn giản là vì ta hiểu nó muốn nói gì. Những mệnh đề như thế được gọi là mệnh đề phân tích. Một mệnh đề tổng hợp, mặt khác, có các chủ ngữ và vị từ phân biệt, ví dụ như "sáng hôm nay cô ấy đến nhà tôi". Kant tuyên bố rằng các khẳng định toán học và khoa học là các mệnh đề phân tích, nhưng để coi chúng là tri thức, ta phải hiểu chúng muốn nói gì.
Điều này tạo ra một sự phân biệt rõ ràng giữa hai loại tìm tòi: các tìm tòi logic-toán học, nghiên cứu những gì đúng bởi định nghĩa, và những tìm tòi kinh nghiệm, nghiên cứu những gì đúng trong thế giới. Phân biệt này cũng liên quan đến phân biệt tri thức a priori và tri thức a posteriori.
Khoa học như là một quá trình thu nhặt tri thức
Khoa học thường được coi như là một dạng được hoàn thiện, hình thức hóa, hệ thống hóa và thể chế hóa của quá trình mưu cầu và thâu tóm tri thức kinh nghiệm. Do đó, triết học khoa học có thể được xem như là một áp dụng của tri thức luận, hoặc một nền tảng cho các tìm tòi tri thức luận.
Vấn đề hồi quy
Vấn đề hồi quy (còn được biết đến là Agrippa's Trilemma) là vấn đề đòi hỏi một nền tảng logic toàn diện cho tri thức con người.
Vấn đề hoài nghi
Vấn đề hoài nghi đặt câu hỏi về khả năng của tri thức. Những người hoài nghi lập luận rằng tin rằng một điều là đúng không biện minh được nó có đúng hay không. Tri thức mạnh hay yếu là phụ thuộc vào quan điểm và cách mỗi người hiểu tri thức. Nhiều phần trong tri thức luận hiện đại đến từ việc cố gắng hiểu rõ hơn hoài nghi triết học và đối phó với nó.
Hoài nghi Pyrrho
Một trong những dạng cổ nhất của hoài nghi tri thức luận có thể được tìm thấy trong Agrippa's trilemma (đặt theo tên nhà triết học Pyrrho Agrippa-người-nghi-ngờ), một mô tả cho rằng niềm tin không thể cho ta sự chắc chắn. Trường phái Pyrrho có nguồn gốc từ Pyrrho xứ Elis từ thế kỷ thứ 4 TCN, dù rằng là hầu hết những thứ chúng ta biết về hoài nghi Pyrrho đến từ những công trình còn sót lại của Sextus Empiricus. Hoài nghi Pyrrho phát biểu rằng với mọi lập luận về một mệnh đề không rõ ràng, người hoài nghi có thể cho một lập luận cũng thuyết phục như thế cho mệnh đề đối lập. Những người Pyrrho nghĩ rằng cách duy nhất để có được hạnh phúc trong cuộc sống là đạt tới ataraxia, một trạng thái bình thản mà một người từ chối mọi khả năng của sự chắc chắn và dừng phán xét. Những người hoài nghi Pyrrho không giáo điều rằng tri thức không tồn tại; họ đề xuất là ta không thể biết là ta có biết hay không, thế nên tốt nhất là từ bỏ những niềm tin không chắc chắn, bởi chúng là nguồn gốc của khổ đau.
Hoài nghi Descartes
Vấn đề con quỷ Descartes, đưa ra bởi René Descartes, giả định rằng những ấn tượng tri giác của chúng ta có thể bị điều khiển bởi một tác nhân bên ngoài (thay vì là kết quả của những cảm nhận thực tế). Trong một tình huống như thế, những thứ ta cảm nhận được chỉ là ảo giác. Do đó, ta sẽ chẳng thể nào biết được điều gì về thế giới. Kết luận từ việc hoài nghi quỷ Descartes là cho dù ta không bị lừa dối hoàn toàn, những thông tin mà ta có được từ tri giác là tương đương với tình huống hoài nghi mà trong đó ta bị lừa dối hoàn toàn, và do đó, hoặc là ta phải loại bỏ được khả năng bị lừa dối, hoặc là ta phải chấp nhận rằng không có tri thức tuyệt đối vượt lên trên tri giác. Quan điểm cho rằng không có niềm tin nào là vượt lên trên hoài nghi (trừ tri giác trực tiếp) thường đựoc gán cho Descartes. Tuy nhiên, thực tế ra là ông cho rằng ta có thể loại bỏ khả năng ta bị lừa dối một cách hệ thống, dù rằng lập luận của ông là một lập luận bản thể luận gây tranh cãi: một vị Chúa nhân từ sẽ không để một chuyện lừa dối như thế xảy ra.
Trả lời
Có hai loại hoài nghi tri thức luận: "nhẹ" và "nặng". Hoài nghi nhẹ không chấp nhận tri thức "mạnh" hay "ngặt", nhưng chấp nhận tri thức yếu, chẳng hạn như niềm tin chính đáng, cũng được gọi là tri thức ảo. Hoài nghi mạnh phủ nhận cả tri thức ảo lẫn tri thức ngặt; Việc gọi một tri thức là mạnh, yếu, ảo hay thực phụ thuộc vào quan điểm cá nhân về các đặc tính tri thức.
Chủ nghĩa kinh nghiệm
Chủ nghĩa kinh nghiệm là quan điểm tri thức luận tập trung vào vai trò của kinh nghiệm, đặc biệt là các kinh nghiệm đến từ quan sát tri giác của các giác quan, trong quá trình tạo ra tri thức. Tuy nhiên một số dạng của chủ nghĩa kinh nghiệm chấp nhận từ bỏ các yêu cầu về kinh nghiệm đối với các chủ đề như toán học hay logic.
Chủ nghĩa duy lý
Chủ nghĩa duy lý là quan điểm tri thức luận cho rằng lập luận (hay lý tính) là nguồn chính của tri thức và là yếu tố quyết định cái gì tạo nên tri thức. Rộng hơn, nó cũng chỉ tới những quan điểm sử dụng lý tính như là một nguồn tri thức hay một cách biện minh. Chủ nghĩa duy lý là một trong hai quan điểm chính của tri thức luận, cùng với chủ nghĩa kinh nghiệm. Những người theo chủ nghĩa duy lý cho rằng sử dụng lý tính, tâm trí có thể nắm bắt được các chân lý nhất định trong nhiều trường hợp, bao gồm cả toán học, logic, đạo đức và metaphysics. Những quan điểm duy lý có thể khiêm tốn như trong toán học và logic (ví dụ như Frege), hoặc đầy tham vọng như trong các hệ thống metaphysical (ví dụ như Spinoza).
Một vài người duy lý nổi tiếng là Plato, René Descartes, Baruch Spinoza, và Gottfried Leibniz.
Hoài nghi triết học
Hoài nghi triết học là thái độ đặt câu hỏi về khả năng của tri thức con người, trong một vùng cụ thể hay nói chung. Hoài nghi triết học không chỉ tới một trường phái cụ thể, mà là một sợi chỉ xuyên suốt các cuộc thảo luận tri thức luận. Hoài nghi triết học Hy Lạp cổ đại bắt đầu từ thời kỳ Hellenistic trong triết học, bao gồm Pyrrhonism (với sự tham gia của Pyrrho và Sextus Empiricus) và hoài nghi triết học Academic (với sự tham gia của Arcesilaus và Carneades). Trong số các nhà triết học Ấn Độ cổ đại, ta có thể kể tới trường phải Ajñana và truyền thống Madhyamika trong phật giáo. Trong triết học hiện đại, những tìm tòi của René Descartes bắt nguồn từ việc thử hoài nghi một cách có chủ đích các tri thức đã biết để tìm một cái gì đó đúng một cách tuyệt đối.
Chủ nghĩa thực dụng
Chủ nghĩa thực dụng là một trường phái tri thức luận kinh nghiệm xây dựng bởi Charles Sanders Peirce, William James, và John Dewey, cho rằng chân lý là những thứ có thể được áp dụng trong thế giới. Những người thực dụng coi "chân lý" là đầu ra của những tìm tòi khoa học, tức là những thứ không có tiềm năng quan sát được thì không phải là chân lý.
Trường phái tịnh nghiêm
Theo một luận điểm của Tịnh Nghiêm, các trường phái tri thức luận của con người là như nhau và hàm ý không thay đổi. Theo cách hiểu đơn giản mỗi thể tiến hoá cho ra nhiều tiểu tiết miêu tả nhưng cốt lõi chỉ muốn phô ra cái nhận được từ kết quả của sự tổ hợp các giác quan.
Trường phái triết học tân thực dụng Neo
Theo Triết học tân thực dụng Neo, tri thức luận được phân chia thành hai khuynh hướng chủ đạo đóng vai trò như hai thanh đường ray xe lửa dẫn đường cho cả đoàn tàu triết học nhân loại: đó là chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý (hai khuynh hướng đối lập nhau và không bao giờ gặp nhau, giống như hai thanh đường ray xe lửa vậy).
Tri thức luận xã hội
Tri thức luận xã hội quan tâm đến những câu hỏi về tri thức trong bối cảnh các thuộc tính của tri thức không thể được giải thích chỉ bằng việc xem xét các cá nhân độc lập, tức là đặc tính xã hội cũng đóng vai trò của nó. Tri thức luận xã hội cũng xét những niềm tin chung có thể được biện minh trong bối cảnh xã hội.
Tri thức luận hình thức
Tri thức luận hình thức sử dụng các công cụ và phương pháp hình thức trong lý thuyết quyết định, logic, lý thuyết xác suất và lý thuyết computability để tạo mô hình và lập luận về những vấn đề mà tri thức luận quan tâm. Những công trình trong ngành này trải dài từ triết học, khoa học máy tính, kinh tế tới thống kê. Tri thức luận hình thức quan tâm đến các chủ đề như là tính không chắc chắn, quy nạp, và xét lại niềm tin (hơn là việc phân tích tri thức, hoài nghi hay biện minh).
Meta-tri thức luận
Meta-tri thức luận quan tâm đến chính quá trình tìm tòi tri thức luận, chẳng hạn như câu hỏi: "liệu những câu hỏi tri thức luận mà chúng ta đã đặt ra có phải là những câu hỏi ta nên hỏi hay không?".
Liên kết ngoài
Thể loại:Phân nhánh triết học