cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trình quản lý Tác vụ (Windows)
Vấn đề bảo mật
Task manager là mục tiêu chung của virus máy tính và các dạng khác của phần mềm phá hoại; thông thường các phần mềm độc hại sẽ đóng Task manager ngay lúc bắt đầu như vậy phần mềm độc hại sẽ ẩn mình trước người dùng. Như trường hợp của Zotob và Spybot worms đã sử dụng chính thủ thuật này.
Mesoleius frontatus
Mesoleius frontatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Trình quản lý Tác vụ (Windows)
Vấn đề bảo mật
Một hướng khác, các phần mềm độc hại lợi dụng tính năng khóa Task manager bằng Group Policy bằng các thay đổi trong registry cũng ngăn không cho người dùng phát hiện và tiêu diệt chúng.
Tasks dưới Windows 9x
Hộp thoại Close Program (đóng chương trình) xuất hiện khi nhấn tổ hợp phím Ctrl+Alt+Del trong Windows 9x. Ngoài ra trong Windows 9x có một chương trình được gọi là Tasks ( TASKMAN.EXE ) ở thư mục Windows. TASKMAN.EXE thô sơ và có một vài chức năng. Tiện ích System Monitor trong Windows 9x có chức năng theo dõi tiến trình và hoạt động mạng như Windows Task Manager.
Liên kết ngoài
Thể loại:Quản trị Windows Thể loại:Thành phần Windows
Mesoleius frontatus
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleius
Hieracium pseudobipes
Hieracium pseudobipes là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Elfstr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1914
Gömmece, Tarsus
Gömmece là một xã thuộc huyện Tarsus, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 178 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Drassinella siskiyou
Drassinella siskiyou là một loài nhện trong họ Phrurolithidae.
Loài này thuộc chi Drassinella. Drassinella siskiyou được miêu tả năm 1989 bởi Norman I. Platnick & Ubick.
Tham khảo
Thể loại:Drassinella
Juncus hesperius
Juncus hesperius là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được (Piper) Lint mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Asmate latestrigaria
Asmate latestrigaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Asmate
Brian Kobilka
Brian Kobilka (sinh ngày năm 1955) là một nhà học học và sinh học người Mỹ gốc Ba Lan. Ông hiện là giáo sư Trường Đại học Stanford, đồng thời là nhà đồng sáng lập Công ty Công nghệ sinh học ConfometRx về thụ thể bắt cặp với protein G. Tháng 10 năm 2012, ông được trao giải Nobel hóa học năm 2012 cùng với Robert J. Lefkowitz. Theo Viện hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển, hai nhà khoa học này đã nghiên cứu và phát hiện ra rằng mỗi tế bào trong cơ thể người có nhiều thụ thể, trong đó thụ thể bắt cặp với protein G đóng vai trò quan trọng nhất, giúp tế bào tương tác với các tế bào khác và môi trường bên ngoài, đây là một bí ẩn trong nhiều năm đối với các nhà khoa học trên thế giới. Công trình của hai nhà khoa học này có ý nghĩa lớn trong việc tạo ra các thuốc trị bệnh tim, Parkinson và chứng đau nửa đầu. Brian Kobilka tốt nghiệp cử nhân sinh học và hóa học tại Đại học Minnesota (Hoa Kỳ), sau đó lấy bằng tiến sĩ y khoa tại Đại học Yale. Brian Kobilka nổi tiếng với những nghiên cứu của ông về thụ thể bắt cặp với protein G, ông đã đạt được nhiều giải thưởng nghiên cứu khoa học danh giá của Mỹ, chẳng hạn như Giải thưởng "Thành tựu nghiên cứu khoa học đột phá của năm" vào năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1955 Thể loại:Nhà hóa học Hoa Kỳ Thể loại:Người đoạt giải Nobel Hóa học Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Tinh thể học Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Little Falls, Minnesota Thể loại:Thầy thuốc từ Minnesota Thể loại:Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ Thể loại:Giảng viên Đại học Duke
Scotopteryx luridaria
Scotopteryx luridaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotopteryx
Daubentoniidae
Thể loại:Daubentoniidae Thể loại:Họ thú đơn chi
Tetranthus bahamensis
Tetranthus bahamensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Britton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1907.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tetranthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1907
Pteris canariensis
Pteris canariensis là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được C.Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1836. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836 Thể loại:Unresolved names
Pteris canariensis
Chthoneis boliviensis
Tham khảo
Thể loại:Chthoneis
Antodice sexnotata
Antodice sexnotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Antodice
Anthrenus bactrianus
Anthrenus bactrianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Zhantiev miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Lysimachia heterobotrys
Lysimachia heterobotrys là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được F.H. Chen & C.M. Hu mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lysimachia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Mesoleius fulvator
Mesoleius fulvator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Pradiota
Episparis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Mesoleius fulvator
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleius
Pradiota
Tham khảo
Thể loại:Noctuidae
Pradiota
Oenopota schantaricum
Tham khảo
Thể loại:Oenopota Thể loại:Động vật được mô tả năm 1849
Pteris candifera
Pteris candifera là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Zoll. mô tả khoa học đầu tiên năm 1854. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1854 Thể loại:Unresolved names
Pteris candifera
Cinaglio
Cinaglio là một đô thị ở tỉnh trong vùng Piedmont, có khoảng cách khoảng 35 km về phía đông nam của Torino và khoảng 11 km về phía tây bắc của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 470 người và diện tích là 5,4 km².
Cinaglio giáp các đô thị: Asti, Camerano Casasco, Chiusano d'Asti, Cortandone, Monale, và Settime.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Asti Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Tessellota bruchi
Tessellota bruchi là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tessellota
Chthoneis bowditchi
Chthoneis bowditchi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Wlicox miêu tả khoa học năm 1965.
Tham khảo
Thể loại:Chthoneis
Telipogon elcimeyae
Liên kết ngoài
Thể loại:Telipogon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Hunasemane, Yellapur
Tham khảo
Thể loại:Uttara Kannada
Drassinella sonoma
Drassinella sonoma là một loài nhện trong họ Phrurolithidae.
Loài này thuộc chi Drassinella. Drassinella sonoma được miêu tả năm 1989 bởi Norman I. Platnick & Ubick.
Tham khảo
Thể loại:Drassinella
Juncus heterophyllus
Juncus heterophyllus là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được Dufour mô tả khoa học đầu tiên năm 1825.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1825
Scotopteryx luridata
Scotopteryx luridata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1767 Thể loại:Scotopteryx Thể loại:Côn trùng châu Âu
Scotopteryx magna
Scotopteryx magna là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotopteryx
Ốc sên khổng lồ châu Phi
Ốc sên khổng lồ châu Phi là thuật ngữ chỉ về các loài ốc sên có kích thước lớn có nguồn gốc ở châu Phi. Các loài sau đây được coi là ốc sên khổng lồ châu Phi:
Pouzolzia boiviniana
Pouzolzia boiviniana là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được (Wedd.) Wedd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pouzolzia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1856
Coronie
Coronie là một quận của Suriname, nằm trên bờ biển. Thủ đô của Coronies là Totness, với các thị trấn khác bao gồm Corneliskondre, Friendship, Jenny. Quận giáp Đại Tây Dương ở phía Bắc, phía Đông giáp quận Saramacca, phía Nam giáp quận Sipaliwini và giáp quận Nickerie của phía Tây. Totness Airstrip là một trong những sân bay lâu đời nhất ở Suriname, được sử dụng từ năm 1953, khi chiếc Piper Cub (PZ-NAC) của Kappel-van Eyck được đặt tên là "Colibri" hạ cánh từ sân bay Zorg en Hoop.
Anthrenus bajtenovi
Anthrenus bajtenovi là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Sokolov miêu tả khoa học năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Saxifraga stellariifolia
Saxifraga stellariifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Saxifragaceae. Loài này được Franch. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Liên kết ngoài
Thể loại:Saxifraga Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1886
Psychotria rufovillosa
Psychotria rufovillosa là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Bremek.) A.P.Davis & Govaerts mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
R Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007
Gülek, Tarsus
Gülek là một xã thuộc huyện Tarsus, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 4.329 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin
Pteris caudiformis
Pteris caudiformis là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Moritz mô tả khoa học đầu tiên năm 1844. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1844 Thể loại:Unresolved names
Pteris caudiformis
Antodice spilota
Antodice spilota là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Antodice
Fiménil
Fiménil là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 5,13 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 195 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 419–665 m trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Fimenil
Aspalathus inops
Aspalathus inops là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Eckl. & Zeyh. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aspalathus
Cisterna d'Asti, Asti
Cisterna d'Asti giáp các đô thị: Canale, Ferrere, Montà, và San Damiano d'Asti.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Asti Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Mesoleius furax
Mesoleius furax là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chthoneis brasiliensis
Chthoneis brasiliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1894.
Tham khảo
Thể loại:Chthoneis
Asmate lativirgata
Asmate lativirgata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chthoneis clypeata
Chthoneis clypeata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne& Bechyne miêu tả khoa học năm 1965.
Tham khảo
Thể loại:Chthoneis
Telipogon embreei
Liên kết ngoài
Thể loại:Telipogon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2005
Scotopteryx margaritata
Scotopteryx margaritata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotopteryx
Tetranthus cupulatus
Tetranthus cupulatus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Urb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Lysimachia heterogenea
Liên kết ngoài
Thể loại:Lysimachia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1871
Anthrenus bartolozzii
Anthrenus bartolozzii là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Háva miêu tả khoa học năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Oenopota sagamiana
Oenopota sagamiana là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.
Tham khảo
Thể loại:Oenopota Thể loại:Động vật được mô tả năm 1992
Praestilbia
Praestilbia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Hadeninae
Hunasenahalli, Gauribidanur
Hunasenahalli là một làng thuộc tehsil Gauribidanur, huyện Chikkaballapur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Juncus himalensis
Juncus himalensis là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được Klotzsch mô tả khoa học đầu tiên năm 1862.
Hunasenahalli, Gauribidanur
Tham khảo
Thể loại:Chikkaballapura (huyện)
Pteris ceilanica
Pteris ceilanica là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Wikstr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1825. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1825 Thể loại:Unresolved names
Pteris ceilanica
Alfons Maria Stickler
Alfons Maria Stickler (1910–2007) là một Hồng y người Áo của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận vai trò Hồng y Đẳng Linh mục Nhà thờ S. Giorgio in Velabro, Thủ thư Thư viện Vatican, Thủ thư Văn khố Cơ mật Vatican trong 3 năm, từ năm 1985 đến năm 1988.
Drassinella unicolor
Drassinella unicolor là một loài nhện trong họ Phrurolithidae.
Pouzolzia calophylla
Pouzolzia calophylla là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được W.T. Wang & C.J. Chen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Alfons Maria Stickler
Tiểu sử
Hồng y Alfons Maria Stickler sinh ngày 23 tháng 8 năm 1910 tại Neunkirchen, Áo. Sau quá trình tu học dài hạn tại các cơ sở chủng viện theo quy định của Giáo luật, ngày 27 tháng 3 năm 1937, Phó tế Stickler, 27 tuổi, tiến đến việc được truyền chức linh mục. Tân linh mục là thành viên linh mục đoàn Dòng Salêdiêng Don Bosco.
Drassinella unicolor
Tham khảo
Thể loại:Drassinella
Pouzolzia calophylla
Liên kết ngoài
Thể loại:Pouzolzia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Alfons Maria Stickler
Tiểu sử
Ông từng đảm nhiệm kiêm nhiệm nhiều chức danh quan trọng tại Giáo triều Rôma, Tổng quản Magnificus Giáo hoàng Thư viện Dòng Don Bosco, từ năm 1958 đến năm 1956. Năm năm sau khi kết thúc nhiệm vụ tại Giáo hoàng Thư viện Dòng Don Bosco, ông đảm nhận vai trò Quản thủ Thư viện Thành quốc Vatican, kể từ khi được bổ nhiệm vào năm 1971.
Sau 47 năm thi hành các công việc mục vụ với thẩm quyền và cương vị của một linh mục, ngày 8 tháng 9 năm 1983, Tòa Thánh loan tin Giáo hoàng đã quyết định tuyển chọn linh mục Alfons Maria Stickler, 73 tuổi, gia nhập Giám mục đoàn Công giáo Hoàn vũ, với vị trí được bổ nhiệm là Tổng giám mục Hiệu tòa Volsinium, chức danh Quyền Thủ thư Thư viện Vatican, Quyền Thủ thư Văn khố Cơ mật Vatican. Lễ tấn phong cho vị giám mục tân cử được tổ chức sau đó vào ngày 11 tháng 11 cùng năm, với phần nghi thức chính yếu được cử hành cách trọng thể bởi 3 giáo sĩ cấp cao, gồm chủ phong là đương kim giáo hoàng, Giáo hoàng Gioan Phaolô II; hai vị giáo sĩ còn lại, với vai trò phụ phong, gồm có Tổng giám mục Eduardo Martínez Somalo, Thành viên Văn phòng Phủ Quốc vụ khanh Tòa Thánh và Tổng giám mục Rosalio José Castillo Lara, S.D.B, Quyền Chủ tịch của Ủy ban Giáo hoàng cho việc sửa đổi Giáo luật. Tân giám mục chọn cho mình khẩu hiệu: OMNIA ET IN OMNIBUS CHRISTUS.
Bằng việc tổ chức công nghị Hồng y năm 1985 được cử hành chính thức vào ngày 25 tháng 25, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đưa ra quyết định vinh thăng Tổng giám mục Alfons Maria Stickler tước vị danh dự của Giáo hội Công giáo, Hồng y. Tân Hồng y thuộc Đẳng Hồng y Phó tế và Nhà thờ Hiệu tòa được chỉ định là Nhà thờ S. Giorgio in Velabro. Hai ngày sau đó ông chính thức được bổ nhiệm làm Thủ thư Thư viện Vatican, Thủ thư Văn khố Cơ mật Vatican.
Ngày 1 tháng 7 năm 1988, Tòa Thánh chấp thuận đơn hồi hưu của ông, vì lý do tuổi tác, theo Giáo luật. Ông được thăng Đẳng Hồng y Linh mục sau đó vào ngày 29 tháng 1 năm 1996. Ông qua đời ngày 12 tháng 12 năm 2007, thọ 97 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1910 Thể loại:Mất năm 2007 Thể loại:Hồng y Áo Thể loại:Giám mục Công giáo thế kỉ 20 Thể loại:Giám mục Công giáo thế kỉ 21 Thể loại:Người Áo thế kỷ 20 Thể loại:Người Áo thế kỷ 21 Thể loại:Tu sĩ Dòng Salêdiêng Don Bosco Thể loại:Hồng y do Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm
Fredrik Reinfeldt
John Fredrik Reinfeldt (phát âm ) (sinh ngày 4 tháng 8 năm 1965 tại Österhaninge, quận Stockholm, Thụy Điển) là thủ tướng đương chức của Thụy Điển, lãnh đạo của Đảng Ôn hòa và là Chủ tịch Hội đồng châu Âu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1965 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Thủ tướng Thụy Điển Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Stockholm Thể loại:Hội đồng châu Âu
Indriidae
Họ Indriidae (đôi khi viết sai chính tả là Indridae) là một họ gồm các loài linh trưởng thuộc phân bộ Linh trưởng mũi ướt (Strepsirrhini). Chúng là các loài vượn cáo có kích thước từ trung bình đến lớn, chỉ có bốn chiếc răng thay vì sáu chiếc thông thường. Các loài trong họ này. như tất cả các loài vượn cáo, sống độc quyền trên đảo Madagascar. Họ này được Burnett miêu tả năm 1828.
Nét đặc trưng
Mười loài còn sinh tồn trong họ Indriidae có những kích thước khác nhau. Không tính chiều dài của đuôi, loài vượn cáo lông len chỉ dài 30 cm, trong khi loài vượn cáo indri là loài linh trưởng mũi ướt lớn nhất. Đuôi của vượn cáo indri thì cụt, còn đuôi của vượn cáo avahi và vượn cáo sifaka có thể dài bằng chiều dài cơ thể của chúng. Lông của chúng dài và chủ yếu là từ màu trắng trên đỏ đến xám. Khuôn mặt màu đen của chúng, tuy nhiên, luôn luôn không có lông. Chân sau của chúng dài hơn chân trước, bàn tay dài và mảnh, và ngón tay cái của chúng không thể để ngược với các ngón tay khác.
Tất cả các loài này đều sống trên cây, mặc dù chúng thỉnh thoảng xuống đất. Khi ở trên mặt đất, chúng đứng thẳng và di chuyển về phía trước bằng những bước nhảy ngắn, với hai tay giơ cao. Tuy nhiên, trên cây, chúng cực kỳ nhanh nhẹn, có thể nhảy một cách phi thường và thay đổi hướng dễ dàng từ cây này sang cây khác. Như đa số những động vật ăn lá khác, chúng điều chỉnh hàm lượng chất dinh dưỡng thấp từ thức ăn của chúng bằng cách ngủ nghỉ lâu. Thông thường, họ có thể được nhìn thấy nằm dài trên các cây để phơi nắng. Chúng sống cùng nhau trong các gia đình lớn có thể lên đến 15 con, giao tiếp với nhau qua tiếng gầm và nét mặt.
Chúng là động vật ăn thực vật, ăn chủ yếu là lá, quả và hoa. Như một số động vật ăn thực vật khác, chúng có một manh tràng lớn, chứa vi khuẩn lên men cellulose, cho phép chúng tiêu hóa hiệu quả hơn các chất thực vật. Chúng có ít răng hàm hơn so với các loài vượn cáo khác, với công thức nha khoa là:
Con cái và con đực thường giao phối một cách đơn thuần trong nhiều năm. Hầu hết vào cuối mùa khô, thời gian mang thai bốn đến năm tháng của chúng kết thúc bằng sự ra đời của một đứa con duy nhất, sống trong gia đình một thời gian sau khi cai sữa (ở tuổi từ năm đến sáu tháng).
Phân loại
Có 19 loài nằm trong 3 chi:
Họ Indriidae
Tham khảo
Thể loại:Họ động vật có vú
Florémont
Florémont là một xã, nằm ở tỉnh Vosges trong vùng Grand Est của Pháp. Xã này có diện tích 8,09 kilômét vuông, dân số năm 1999 là 406 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 278 m trên mực nước biển.
Dân địa phương tiếng Pháp gọi là Florémonts.
Họ Cu li
Phân loại
Họ Cu li có 5 chi và 11 loài.
Tham khảo
Thể loại:Họ động vật có vú
Praina
Praina là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Noctuinae
Tessellota cancellata
Tessellota cancellata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tessellota
Antodice suturalis
Antodice suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Antodice
Mesoleius fuscipes
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleius
Hieracium pseudoboreum
Hieracium pseudoboreum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Schljakov mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Nguyễn Bỉnh Khiêm (chữ Hán: 阮秉謙; 13 tháng 5 năm 1491 – 28 tháng 11 năm 1585), tên huý là Văn Đạt (文達), tự là Hanh Phủ (亨甫), hiệu là Bạch Vân am cư sĩ (白雲庵居士), được các môn sinh tôn là Tuyết Giang phu tử (雪江夫子), là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của lịch sử cũng như văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 16. Ông được biết đến nhiều vì tư cách đạo đức, tài thơ văn của một nhà giáo có tiếng thời kỳ Nam – Bắc triều (Lê – Mạc phân tranh) cũng như tài tiên tri các tiến triển của lịch sử Việt Nam. Sau khi đậu Trạng nguyên khoa thi Ất Mùi (1535) và làm quan dưới triều Mạc, ông được phong tước “Trình Tuyền hầu” rồi thăng tới “Trình Quốc công” (程國公) mà dân gian quen gọi ông là Trạng Trình. Ngoại trừ quãng thời gian dưới 10 năm thời thơ ấu có thể xem là bình yên cuối triều Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã sống gần trọn thế kỷ 16, một thế kỷ nhiều biến chuyển mang tầm ảnh hưởng chưa từng có trước đó trong lịch sử dân tộc, mà ông vừa là nhân chứng vừa là nhân tố quan trọng tạo nên chúng. Là một người xuất thân từ tầng lớp trí thức quan lại nhưng cả cuộc đời Nguyễn Bỉnh Khiêm chưa bao giờ coi việc làm quan là lý tưởng cao nhất của sự nghiệp, cũng như là một nhà nhân đạo chủ nghĩa ông luôn đề cao tư tưởng thân dân trong sách lược trị nước.
Dưới thời quân chủ của Việt Nam, ông là một trong số hiếm "văn nhân thuần túy" (tức là những người không phải quan tướng nắm binh quyền và chưa từng cầm quân ra trận) và lại cũng không phải là công thần khai quốc lẫn người thân thích với hoàng tộc nhưng được phong tới tước Công ('Quận công' hay 'Quốc công') ngay từ lúc còn sống. Trình Quốc công là tước phong chính thức cao nhất của vua nhà Mạc ban cho Nguyễn Bỉnh Khiêm gần 20 năm trước khi ông mất. Sự thật lịch sử này căn cứ vào 3 tấm văn bia do chính ông soạn lúc đã cáo quan về quy ẩn tại quê nhà Trung Am ở độ tuổi ngoài 73 và hiện còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn tại 2 huyện Quỳnh Phụ và Thái Thụy của tỉnh Thái Bình. Việc phong tước hiệu Quốc công cho Nguyễn Bỉnh Khiêm ngay từ lúc sinh thời đã chứng tỏ sự trân trọng rất lớn mà vua Mạc dành cho ông và có thể xem đây là một sự ghi nhận mang tính biểu tượng của nhà vua đối với những đóng góp của ông cho triều đại này. Cần nhớ rằng trong lịch sử Trung Quốc cũng như Việt Nam, hai tước hiệu hàng đầu như tước Công và Vương có quy chế rất khắt khe để vua ban phong cho những người không có quan hệ thân thích với hoàng tộc. Kiểu "văn nhân thuần túy" và lại không có quan hệ thân thích với hoàng tộc như Nguyễn Bỉnh Khiêm hay Nguyễn Trãi là khó hơn cả các trường hợp xét duyệt khác để được phong tới tước công (dù là Quốc công hay Quận công) ngay khi còn sống. Kiểu "văn nhân cầm quân" chẳng hạn như Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Công Trứ hay Trương Đăng Quế thậm chí còn có nhiều cơ hội để lập quân công với triều đình hơn kiểu "văn nhân thuần túy" nên họ thường được phong tước hiệu cao hơn. Tuy nhiên đến nay, vẫn còn nhiều nhà nghiên cứu đồng tình với một nhận định sai sót là Nguyễn Bỉnh Khiêm chỉ được truy phong tước hiệu Quốc công sau khi ông đã qua đời. Đạo Cao Đài sau này cũng phong thánh cho ông và suy tôn ông là Thanh Sơn Đạo sĩ hay Thanh Sơn chân nhân.
Xét một cách toàn diện lịch sử Việt Nam thế kỷ 16, nhiều người đã gọi Nguyễn Bỉnh Khiêm là "cây đại thụ văn hóa dân tộc", hay nói theo cách khác, ông đã được xem là đại diện tiêu biểu nhất của lịch sử phát triển văn hóa Việt Nam trong thế kỷ nhiều biến động lớn này. Cùng với một nhân vật nổi danh khác của xứ Hải Đông là Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm là một trong những đại diện tiêu biểu nhất của thời kỳ văn hóa Lê–Mạc mang tính bản lề trong lịch sử trung đại của Việt Nam. Một vài người trong thời kỳ này, điển hình như Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm có thể được coi là những tác gia văn học thực sự lớn đầu tiên của Việt Nam. Cũng như về nhiều phương diện, họ có thể được xem là những tên tuổi 'tập đại thành' đầu tiên của nền thơ ca Việt Nam. Đó là những người mà tác phẩm của họ có sự dồi dào về số lượng, phong phú về thể tài và có ảnh hưởng quan trọng đến tiến trình phát triển của một nền văn học mang tính dân tộc. Một yếu tố quan trọng nữa ở các tác gia này là phần lớn tác phẩm của họ vẫn còn được lưu truyền qua nhiều biến động của lịch sử để hậu thế ngày nay có thể nghiên cứu và đánh giá một cách tương đối toàn diện về sự nghiệp văn chương của họ. Nguyễn Bỉnh Khiêm được nhiều nhà nghiên cứu văn học Việt Nam đánh giá là người xứng đáng kế thừa và phát triển ngôn ngữ thi ca dân tộc kể từ sau thời Nguyễn Trãi,  góp phần giúp nó đạt đến mức độ hoàn thiện cao dưới thời Nguyễn Du. Cần nhớ rằng việc sáng tác thơ văn bằng tiếng mẹ đẻ (tức tiếng Việt) sử dụng chữ Nôm của người Việt đã có những bước đi chập chững đáng ghi nhận ở thời kỳ Lý–Trần nhưng chỉ thực sự tạo ra những bước đột phá vững chắc đầu tiên trong thời đại Lê–Mạc mà điển hình là 3 tập thơ Nôm còn được lưu truyền đến ngày nay bao gồm Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi, Hồng Đức quốc âm thi tập của vua Lê Thánh Tông cùng các triều thần, và Bạch Vân quốc ngữ thi tập của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trong cuốn sách Tổ quốc ăn năn (xuất bản lần đầu ở Paris năm 2001), tác giả Nguyễn Gia Kiểng có đưa ra những nhận xét: "...Nói tới văn hóa Việt Nam thực ra chỉ là nói đến thơ văn. Và thơ văn của chúng ta chỉ xuất hiện từ thời nhà Lý, nghĩa là từ thế kỷ 11 trở đi. Trước đó chúng ta có rất ít dấu tích thơ văn Việt Nam. Có thể là do hoàn cảnh lịch sử, những thơ văn của người Việt đã có trước thế kỷ 11 nhưng đã bị thất lạc. Nhưng cứ nhìn vào thành tích thơ văn của bốn thế kỷ Lý Trần, ta có thể khẳng định là thơ văn Việt Nam trước đó nếu có cũng không đáng kể, cả về phẩm lẫn lượng. Bốn trăm năm độc lập, dưới hai triều đại mà chúng ta cho là huy hoàng nhất trong lịch sử, chắc chắn thơ văn Việt Nam đã làm một bước nhảy vọt vĩ đại so với thời gian trước. Vậy nhìn vào thơ văn Lý Trần ta có thể hình dung được thơ văn trước đó.
Những công trình khảo cứu đã tổng kết được khoảng hơn sáu trăm bài thơ và văn đủ loại trong bốn thế kỷ. Cứ coi là một số đã bị thất lạc và cộng thêm một ngàn bài nữa để đưa con số này lên một ngàn sáu trăm thì, nói chung, chúng ta cũng chỉ sáng tác được mỗi năm bốn bài. Các bài lại thường thường rất ngắn, có khi chỉ vài câu thôi. Trung bình mỗi bài chưa tới một trăm chữ. Như vậy, ngay cả nếu ước lượng một cách rất rộng rãi thì trung bình trong bốn thế kỷ cực thịnh đó cả nước đã chỉ sáng tác được mỗi ngày một chữ!
Thơ văn Việt Nam thực ra chỉ khởi sắc dưới thời Hậu Lê với các tác giả Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm, và chỉ phát triển mạnh từ thế kỷ 18 trở đi để đạt tới cao điểm vào thế kỷ 19 dưới triều Nguyễn, với các tác giả lớn như Lê Quý Đôn, Nguyễn Gia Thiều, Đoàn Thị Điểm, Hồ Xuân Hương, Đặng Trần Côn, Nguyễn Du, Cao Bá Quát, Nguyễn Huy Tự, Phan Huy Chú, Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh, Dương Khuê… Sự khởi sắc đột ngột này có một nguyên nhân quan trọng, đó là thắng lợi của chữ Nôm trên chữ Hán." Hai tập thơ của ông là Bạch Vân am thi tập (chữ Hán) và Bạch Vân quốc ngữ thi tập (chữ Nôm) được coi là thành tựu lớn của thơ văn trung đại Việt Nam, mở đầu cho một dòng thơ ca "chạm chân vào hiện thực", đã quan tâm mô tả xã hội dưới góc nhìn đời tư và đời thường, là một cống hiến lớn của văn học thời Mạc đối với tiến trình phát triển và hoàn thiện của thơ văn dân tộc. Xét về nhiều mặt, có thể xem ông là người đi khai phá có công khơi mở nhiều hướng phát triển mới cho thơ ca Việt Nam, trong đó có những dòng thơ mang đậm tính tuyên truyền đạo lý - suy tưởng triết lý - cảm hứng thế sự (tiệm cận với hiện thực đa diện của xã hội đương thời) sẽ có điều kiện phát triển mạnh ở các thế kỷ sau ông như lịch sử thơ văn Việt Nam đã ghi nhận.
Ông cũng được sử sách và người đời thừa nhận rộng rãi với tư cách là một nhà dự báo, hoạch định chiến lược kỳ tài, với tầm nhìn địa chính trị đi trước thời đại nhiều thế kỷ. Những lời cố vấn nổi tiếng của ông dành cho các tập đoàn quyền lực phong kiến Mạc, Lê-Trịnh, Nguyễn (nói theo lời của danh sĩ Nguyễn Thiếp là phiến ngữ toàn tam tính) đã có ảnh hưởng to lớn, mang tính bước ngoặt đối với tiến trình của lịch sử dân tộc và từ đó tác động lớn tới quan hệ địa chính trị của cả khu vực Đông Nam Á trở về sau. Theo nhận định của nhiều nhà nghiên cứu, Nguyễn Bỉnh Khiêm có khả năng là người đầu tiên trong lịch sử Việt Nam có một tầm nhìn chiến lược thấu suốt về chủ quyền của đất nước trên biển Đông ngay từ thế kỷ 16. Ông cũng có thể là người đầu tiên trong lịch sử nhắc đến hai chữ Việt Nam – với tư cách là quốc hiệu của dân tộc – một cách có ý thức nhất thông qua di sản thơ văn của ông còn lưu lại đến ngày nay. Do đó người đời sau coi ông là nhà tiên tri số một trong lịch sử Việt Nam đồng thời lưu truyền nhiều câu sấm ký được cho là bắt nguồn từ ông và gọi chung là Sấm Trạng Trình. Không chỉ dân gian mà 2 bộ chính sử của nhà Nguyễn là Đại Nam nhất thống chí và Đại Nam thực lục tiền biên (đều do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn) cũng xác nhận năng lực dự đoán - tiên tri của Nguyễn Bỉnh Khiêm và tác động của ông đến quyết định Nam tiến của Nguyễn Hoàng.
Tiểu sử
Sử liệu Đại Việt thuộc địa phận nhà Mạc cai quản ở thế kỷ 16 do các sử thần triều Mạc biên soạn hầu như thất lạc (có thể trong giai đoạn chiến tranh ác liệt Lê-Mạc) và không được lưu truyền về sau. Cũng có thể do thời gian cầm quyền ngắn mới có 65 năm ở Thăng Long và lại đang bận tâm nhiều đến việc chiến sự đương thời nên nhà Mạc chưa chú trọng viết sử của triều đại mình. Khi nhà Lê-Trịnh đánh bại nhà Mạc vào năm 1592, thì sử thần nhà Lê Trung Hưng cũng là những người biên soạn hầu hết những dữ liệu lịch sử về thời Mạc như chúng ta biết ngày nay. Các sách chính sử Việt Nam do những sử thần của nhà Lê-Trịnh (bao gồm cả Phạm Công Trứ và Lê Quý Đôn) biên soạn trong các thế kỷ 17 và thế kỷ 18 (như Đại Việt sử ký toàn thư bản bổ sung, Đại Việt thông sử) không ghi chép đầy đủ và rõ ràng về Nguyễn Bỉnh Khiêm, chủ yếu chép 2 sự kiện khi Nguyễn Bỉnh Khiêm đỗ Trạng nguyên và lúc ông xin về quê. Người đầu tiên có những nghiên cứu và biên soạn tương đối chi tiết về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm là Ôn Đình hầu Vũ Khâm Lân trong bản Bạch Vân am cư sĩ Nguyễn công Văn Đạt phả ký viết năm 1743.
Bên cạnh bản phả ký của Vũ Khâm Lân, có 2 nguồn thông tin quan trọng về Nguyễn Bỉnh Khiêm được giới nghiên cứu ngày nay (bao gồm nhà nghiên cứu văn hóa Vũ Khiêu) đánh giá cao về độ tin cậy là nguồn thơ văn (chữ Hán và chữ Nôm) của chính ông và nguồn thông tin lịch sử từ các bản văn bia thời Mạc còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn xung quanh vùng Tiên Lãng (Hải Phòng), Vĩnh Bảo (Hải Phòng) và Quỳnh Phụ (Thái Bình). Vào năm 2000, đoàn cán bộ của Viện nghiên cứu Hán Nôm tiến hành sưu tầm tư liệu Hán Nôm tại huyện Quỳnh Phụ thuộc tỉnh Thái Bình đã phát hiện 2 tấm bia (có tên Diên Thọ kiều bi ký và Tu tạo thạch Phật bi ký) thời Mạc do chính Nguyễn Bỉnh Khiêm biên soạn và chứa nhiều thông tin lịch sử rất có giá trị về cuộc đời thực của ông. Chẳng hạn, qua 2 tấm văn bia được phát hiện ở huyện Quỳnh Phụ (Thái Bình), các nhà nghiên cứu có thể xác nhận một sự thật lịch sử là Nguyễn Bỉnh Khiêm đã được vua Mạc phong tước Trình Quốc công (程國公) từ trước năm 1568, tức là sớm hơn 17 năm trước khi ông qua đời.
Hacıhamzalı, Tarsus
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tiểu sử
Phần lớn cuộc đời gần trọn một thế kỷ của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã trải qua ở quê nhà Trung Am (trước thời ông có tên là Trình Tuyền), Vĩnh Lại thuộc xứ Đông, cũng là đất phát nghiệp của nhà Mạc. Ông chỉ bước vào chốn quan trường khi đã gần 50 tuổi, sau nhiều năm đứng ngoài quan sát thời cuộc. Đường quan lộ của ông kéo dài chưa đầy 30 năm, tính từ năm ông đậu Trạng nguyên ở tuổi 45 (1535) cho tới khi chính thức cáo quan về nghỉ hưu ở độ tuổi 73 như trong thơ văn của ông đã xác nhận. Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn nhiều nhà nghiên cứu đồng tình với một sai sót lịch sử cơ bản về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm là ông chỉ có 7 năm (1535–1542) làm quan dưới triều Mạc rồi cáo quan về sống và dạy học ở quê nhà Trung Am cho đến lúc mất. Sự thật không hoàn toàn như vậy. Khoảng thời gian gần hai chục năm tính từ năm ông 53 tuổi tới lúc 73 tuổi, ông chủ yếu làm quan tại gia, đóng vai trò cố vấn từ xa cho vua và chỉ về triều khi cần bàn việc chính sự hay theo xa giá nhà vua đi dẹp loạn.
Trình Quốc công là tước phong chính thức cao nhất của vua nhà Mạc ban cho Nguyễn Bỉnh Khiêm lúc sinh thời, từ khoảng hơn 20 năm trước khi ông mất. Dưới thời quân chủ của Việt Nam, ông là một trong số rất hiếm "văn nhân thuần túy" (tức là những người không phải quan tướng nắm binh quyền và chưa từng đích thân cầm quân ra trận) được phong tới tước Quốc công ngay từ khi còn sống. Điều này cho thấy nếu không có công tích đặc biệt lớn với triều đình thì một "văn nhân thuần túy" như ông rất khó có thể được phong đến tước Quốc công (Trình Quốc công) ngay từ lúc còn sống như nội dung 3 tấm văn bia còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn tại 2 huyện Quỳnh Phụ và Thái Thụy của tỉnh Thái Bình đã cho biết. Ông không phải người thân thích trong hoàng tộc nhà Mạc, cũng không phải quan tướng nắm binh quyền. Ông là hình mẫu của một "văn nhân thuần túy" như sử sách và cả thơ văn của chính ông vẫn thường mô tả. Việc phong tước hiệu Quốc công cho Nguyễn Bỉnh Khiêm ngay từ lúc sinh thời đã chứng tỏ sự trân trọng vô cùng lớn mà vua Mạc dành cho ông và có thể xem đây là một sự ghi nhận mang tính biểu tượng của nhà vua đối với những đóng góp của ông cho triều đại này. Cần nhớ rằng trong lịch sử Trung Quốc cũng như Việt Nam, hai tước hiệu hàng đầu như tước Công và Vương có quy chế rất khắt khe để vua ban phong cho những người không có quan hệ thân thích với hoàng tộc. Kiểu "văn nhân thuần túy" và lại không có quan hệ thân thích với hoàng tộc như Nguyễn Bỉnh Khiêm hay Nguyễn Trãi là khó hơn cả các trường hợp xét duyệt khác để được phong tới tước công (dù là Quốc công hay Quận công) ngay khi còn sống. Kiểu "văn nhân cầm quân" chẳng hạn như Nguyễn Nghiễm hay Nguyễn Công Trứ thậm chí còn có nhiều cơ hội để lập quân công với triều đình hơn kiểu "văn nhân thuần túy" nên họ thường được phong tước hiệu cao hơn. Tuy nhiên đến nay, vẫn còn nhiều nhà nghiên cứu đồng tình với một nhận định sai sót là Nguyễn Bỉnh Khiêm chỉ được truy phong tước hiệu Quốc công sau khi ông đã qua đời.
Một trường hợp khá tương tự là tấm bia hộp hay còn gọi là "sách đá" được tìm thấy khi người ta tình cờ đào phải mộ thân phụ Trạng nguyên Giáp Hải (1515–1586?) tại Bắc Giang năm 1998. Bản bia hộp hay "sách đá" này đã giúp giải đáp nhiều nghi vấn và cả hiểu nhầm (bao gồm cả ở những học giả nổi danh như Phan Huy Chú) về cuộc đời và sự nghiệp của Giáp Hải, một trọng thần của triều Mạc và đồng thời là một người bạn vong niên thân cận của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tấm bia hộp cũng cho ta biết được thông tin quan trọng là một văn nhân thuần túy như Giáp Hải chỉ được thăng đến tước Quốc công giống Nguyễn Bỉnh Khiêm khi ông đã ở gần độ tuổi cáo quan về hưu sau khi đã có nhiều năm hết lòng phụng sự triều Mạc.
Gia thế và những năm thơ ấu
Nguyễn Bỉnh Khiêm nguyên có tên khai sinh là Nguyễn Văn Đạt, sinh ngày 6 tháng 4 năm Tân Hợi, niên hiệu Hồng Đức thứ 22 dưới triều Lê Thánh Tông (13 tháng 5 1491), ở thời kỳ được coi là thịnh trị nhất của nhà Lê sơ. Ông sinh tại làng Trung Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). Cha của ông là giám sinh Nguyễn Văn Định, đạo hiệu là Cù Xuyên, nổi tiếng hay chữ nhưng chưa hiển đạt trong đường khoa cử. Mẹ của ông là bà Nhữ Thị Thục, con gái út của quan Tiến sĩ Thượng thư bộ Hộ Nhữ Văn Lan triều Lê Thánh Tông, bà là người phụ nữ có bản lĩnh khác thường, học rộng biết nhiều lại giỏi tướng số, nên muốn chọn một người chồng tài giỏi để sinh ra người con có thể làm nên đế nghiệp sau này, nhưng kén chọn mãi đến khi luống tuổi bà nghe lời cha mới lấy ông Nguyễn Văn Định (người huyện Vĩnh Lại) là người có tướng sinh quý tử.
Nguyễn Bỉnh Khiêm được giáo dục từ nhỏ trong một gia đình nội ngoại đều có học vấn uyên thâm. Hầu hết những nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm đều ghi nhận ảnh hưởng lớn của bên họ ngoại trong việc hình thành nhân cách cũng như tài năng của ông. Trong gia phả của họ Nguyễn (thuộc nhánh hậu duệ người con trai thứ 7 của Nguyễn Bỉnh Khiêm) ở thôn An Tử Hạ còn ghi lại: "Phu nhân hồi An Tử Hạ, ỷ phụ thân giáo dưỡng Đạt nhi tam tuế", qua đó cho thấy người mẹ Nhữ Thị Thục và ông ngoại Nhữ Văn Lan có công lớn giáo dưỡng Nguyễn Văn Đạt khi còn nhỏ. Về hành trạng của bà Nhữ Thị Thục, các tài liệu nghiên cứu đến nay vẫn chưa thống nhất về tính xác thực của những giai thoại trong dân gian kể rằng bà chê ông Nguyễn Văn Định không biết cách dạy con nên đã bỏ về nhà cha mẹ đẻ ở làng An Tử Hạ (bởi với biệt tài lý số của mình, bà Nhữ Thị Thục đã tiên đoán nhà Lê sơ 40 năm sau thời thịnh trị của Lê Thánh Tông sẽ đi vào suy tàn nên bà muốn dạy Văn Đạt học cách làm vua để có thể giành được ngôi vị đế vương về sau, điều này trái với ý muốn của ông Nguyễn Văn Định). Nhiều nguồn sử liệu trước đây khẳng định rằng sau khi bỏ về nhà cha mẹ đẻ, bà đã vượt qua lễ giáo phong kiến mà đi bước nữa để rồi sinh ra Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan (người làng Bùng, xã Phùng Xá, huyện Thạch Thất, trấn Sơn Tây thuộc tỉnh Hà Tây cũ). Nhưng nhiều nghiên cứu hiện nay cho rằng điều này rất khó xảy ra bởi bà Nhữ Thị Thục sinh ra Văn Đạt khi đã luống tuổi (ngoài 20 tuổi) trong khi Phùng Khắc Khoan sinh sau Nguyễn Bỉnh Khiêm (Nguyễn Văn Đạt) tới 37 năm. [Tham khảo thêm bài viết “Đôi điều cần bàn lại về mối quan hệ giữa Nguyễn Bỉnh Khiêm - Nguyễn Dữ - Phùng Khắc Khoan” của tác giả Nguyễn Công Lý (Khoa Văn học, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại Học Quốc gia TP.HCM, 2009)] Một điều nữa là bà Nhữ Thị Thục sau khi qua đời lại được an táng bên nhà cha mẹ đẻ ở làng An Tử Hạ mà không phải tại làng Trung Am bên nhà chồng như truyền thống có từ xưa. Hiện nay, phần mộ của vợ chồng Tiến sĩ Nhữ Văn Lan và con gái Nhữ Thị Thục đã được tôn tạo, đưa vào trong quy hoạch của khu di tích bên họ ngoại Trạng Trình.
Thời niên thiếu và những năm biến loạn cuối đời Lê sơ
Đến tuổi trưởng thành, nghe tiếng Bảng nhãn Lương Đắc Bằng ở làng Lạch Triều (thuộc huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa ngày nay) nổi danh trong giới sĩ phu đương thời, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã cất công vào tận xứ Thanh để tầm sư học đạo. Lương Đắc Bằng từng là một đại thần giữ chức Thượng thư dưới triều Lê sơ nhưng sau khi những kế sách nhằm ổn định triều chính do ông đưa ra không được vua Lê cho thi hành, Lương Đắc Bằng đã cáo quan về quê sống đời dạy học (1509). Nguyễn Bỉnh Khiêm vốn sáng dạ, thông minh lại chăm chỉ học hành nên chẳng bao lâu đã trở thành học trò xuất sắc nhất của người thầy họ Lương. Bởi vậy mà trước khi qua đời, Bảng nhãn Lương Đắc Bằng đã trao lại cho Nguyễn Bỉnh Khiêm bộ sách quý về Dịch học (Chu Dịch) là Thái Ất thần kinh đồng thời ủy thác người con trai Lương Hữu Khánh của mình cho Nguyễn Bỉnh Khiêm dạy dỗ.
Thi cử và làm quan dưới triều Mạc
Lớn lên trong thời đại loạn (giai đoạn triều Lê sơ rơi vào khủng hoảng, suy tàn), không muốn đi lại vết xe cũ của người thầy Lương Đắc Bằng nên từ khi trưởng thành cho đến khi ra ứng thí (1535), suốt hơn 20 năm, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã bỏ qua tới 9 kỳ đại khoa (trong đó có 6 khoa thi dưới triều Lê sơ). Ngay cả khi nhà Mạc lên thay nhà Lê sơ (1527), xã hội dần đi vào ổn định nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng không vội vã ra ứng thí (ông không tham dự 2 khoa thi đầu tiên dưới triều Mạc). Tới năm Đại Chính thứ sáu (1535) đời Mạc Thái Tông (Mạc Đăng Doanh) thịnh trị vương đạo nhất triều Mạc, ông mới quyết định đi thi và đậu ngay Trạng nguyên. Năm ấy ông đã 45 tuổi. Ngay sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm làm Đông Các hiệu thư (chuyên việc soạn thảo, sửa chữa các văn thư của triều đình) rồi sau được cử giữ nhiều chức vụ khác nhau như Tả thị lang bộ Hình, Tả thị lang bộ Lại kiêm Đông các Đại học sĩ. Nhưng sự qua đời đột ngột của Mạc Thái Tông vào năm Đại Chính thứ 11 khi mới 41 tuổi (1540) đã kết thúc giai đoạn được coi là thịnh trị nhất dưới triều Mạc đồng thời Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng mất đi một chỗ dựa vững chắc cho việc thực hiện những hoài bão trị quốc của mình. Nhân lúc triều chính nhiễu nhương chia bè kết phái do Mạc Hiến Tông (Mạc Phúc Hải) còn ít tuổi lên thay vua cha nhưng chưa đủ năng lực điều hành chính sự, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dâng sớ trị tội 18 lộng thần (trong đó có cả con rể của ông là Phạm Dao làm Trấn thủ Sơn Nam) nhưng không được vua chấp thuận. Bởi vậy, năm 1542 ông xin về quê trí sĩ sau 8 năm làm quan tại triều đình.
Sau hai năm về trí sĩ, tới năm Giáp Thìn (1544), vua Mạc lại cho người về phong tước Trình Tuyền Hầu cho ông, rồi sau lại thăng ông lên chức Thượng thư bộ Lại, Thái phó, tước Trình Quốc Công. Do vậy mà dân gian quen gọi ông là Trạng Trình. Một số nhà nghiên cứu tiểu sử Nguyễn Bỉnh Khiêm cho rằng nguồn gốc của tên gọi Trình Tuyền (gắn với tước hiệu Trình Tuyền Hầu và Trình Quốc Công của ông) là bắt nguồn từ tên địa danh của làng Trung Am từ trước chứ không phải là bắt nguồn từ họ tên người theo ý hiểu rằng "Nguyễn Bỉnh Khiêm là người hiểu rõ suối nguồn Lý học của họ Trình (tức Trình Di và Trình Hạo) đời Tống bên Trung Quốc".
Gần hai chục năm từ năm 53 tuổi tới 73 tuổi, Nhiều tài liệu cho rằng Nguyễn Bỉnh Khiêm không còn tham chính sau khi đã từ quan năm 1542 (sau 8 năm đầu làm quan dưới triều Mạc), trở về sống và mở trường dạy học ở quê nhà cho đến khi qua đời. Sự thật không hoàn toàn như vậy. Khoảng thời gian gần hai chục năm sau đó, ông chủ yếu làm quan tại gia, đóng vai trò cố vấn từ xa cho vua và chỉ về triều khi cần bàn việc chính sự hay theo xa giá nhà vua đi dẹp loạn. Trong thơ của ông cũng như của người bạn vong niên là Tô Khê hầu Giáp Hải nhiều lần đã khẳng định điều này. Ông chỉ thực sự treo ấn từ quan, về nghỉ ở quê nhà khi đã ngoài 73 tuổi dưới thời trị vì của vua Mạc Mậu Hợp. Xung quanh những bàn luận trái chiều của các nhà nghiên cứu về vai trò thực sự cũng như những đóng góp cụ thể của Nguyễn Bỉnh Khiêm trong triều Mạc, Trần Khuê (Cần hiểu đúng Nguyễn Bỉnh Khiêm và Vương triều Mạc, 1991) nhận định:
"Khi nhà Mạc giành ngôi nhà Lê thì Nguyễn Bỉnh Khiêm đã ở tuổi 37 (1491-1527). Và khi vua cha Mạc Thái Tổ nhường ngôi cho vua con là Mạc Thái Tông thì Nguyễn Bỉnh Khiêm vừa tròn 40 tuổi, nghĩa là đúng vào cái tuổi “tứ thập nhi bất hoặc”. Ngoài những đợt nghỉ ngắn hạn, ông chỉ chính thức “huyền xa” (về trí sĩ) vào năm đã ở tuổi 73: “Điểm kiểm hành niên thất thập tam / Huyền xa sai vãn đã ưng tàm” (Đếm tuổi mình đã bảy mươi ba / Treo xe hơi muộn, cũng nên thẹn). Ông còn ân hận vì sức yếu rồi nên không giúp rập nhà vua được nữa: “Trì khu tự hứa ta vô lực / Vinh tiện hà cầu khởi thị tham” (Vốn tự thẹn đua bay với người, than ôi không đủ sức / Không cầu sang hèn đâu phải là tham) [Về hưu gửi quan Thượng thư bộ Lại Kế Khê bá Giáp Hải]. Trong khoảng 30 năm, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã hết lòng phò 4 triều vua Mạc – hành trạng của ông, thơ văn của ông và các bạn đồng liêu của ông đã minh định điều đó. Và phải lý giải sao cho thỏa đáng khi ông được phong tặng rất nhanh những chức tước quan trọng dưới triều các vua Mạc? Lý giải sao cho thấu tình đạt lý về hơn hai chục bài thơ nói về việc hộ giá nhà vua đi đánh giặc và không phải chỉ đi một lần? Chỉ cần đọc kỹ 4 bài viết về chuyện “hộ giá…” và sáu bài “Qua sông.. Hữu” cũng đủ hiểu cảm hứng và lòng chân thực của ông. Và tôi nhất trí hoàn toàn với Ngô Đăng Lợi rằng không thể coi lời thơ khen tặng của Lại bộ thượng thư Giáp Hải đối với Nguyễn Bỉnh Khiêm là “lời nói vu vơ không căn cứ”: “Danh quán Nho gia lôi phấn địa / Lực phù nhật cốc trụ kình thiên / Tứ triều huân nghiệp nhân trung kiệt / Cửu lão quang nghi thế thượng tiên.” (Tiếng tăm ông lừng lẫy làng nho như sấm rền mặt đất / Năng lực của ông phò vua như cột chống đỡ trời / Huân nghiệp trải bốn triều, ông là tài năng kiệt xuất giữa cõi người / Dung nghi rực rỡ của tuổi chín mươi, ông khác gì vị tiên nơi trần thế.).
GS. Vũ Khiêu cũng có những quan điểm tương đồng với Trần Khuê, “Tấm lòng của Nguyễn Bỉnh Khiêm và thái độ của ông do chính ông tự tay viết ra và còn để lại đã bác bỏ mọi sự xuyên tạc vô căn cứ về ông. Những lời tâm huyết trong thơ của ông khiến người đời sau phải suy nghĩ vì sao ông lại gắn bó với Mạc Đăng Dung và triều Mạc đến thế.” Nguyễn Bỉnh Khiêm tuy không ở hẳn kinh đô nhưng vẫn cáng đáng nhiều việc triều chính, lúc bàn quốc sự, lúc theo xa giá nhà vua đi dẹp loạn, vua Mạc tôn kính ông như bậc quân sư. Những việc trọng đại nhà vua thường sai sứ giả về hỏi (trong đó có lời khuyên nổi tiếng đã đi vào sử sách: Cao Bằng tuy tiểu, khả diên sổ thế (Đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng dựa vào đó có thể kéo dài được vài đời)), có khi lại đón ông lên kinh để bàn việc, xong rồi ông lại trở về làng Trung Am. Ngoài 73 tuổi, ông mới chính thức treo ấn từ quan, về quy ẩn nơi quê nhà. Trạng nguyên, Tô Khê hầu Giáp Hải một người bạn lâu niên với Nguyễn Bỉnh Khiêm đã làm thơ ca ngợi tài đức cũng như công lao của ông đối với triều Mạc, trong đó có những câu như "Lực phù nhật cốc trụ kình thiên" (năng lực phò vua như cột chống đỡ trời) hay "Tứ triều huân nghiệp nhân trung kiệt" (một tay anh kiệt huân nghiệp trải bốn triều vua).
Trong những năm trí sĩ cũng như thời gian quy ẩn tại quê nhà, ông đã cho dựng am Bạch Vân, lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ, lập quán Trung Tân, làm cầu Nghinh Phong, Trường Xuân cho dân qua lại thuận tiện và mở trường dạy học cạnh sông Tuyết (còn có tên là sông Hàn). Vì vậy mà về sau các môn sinh tôn ông là "Tuyết Giang phu tử". Học trò của ông có nhiều người hiển đạt sau này như Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Trương Thời Cử, Đinh Thời Trung, Hàn Giang cư sĩ Nguyễn Văn Chính (con trai cả của ông).
Oenopota rugulatus
Oenopota rugulatus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Conidae, họ ốc cối.
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Gia đình và hậu duệ
Theo bản Phả ký (Bạch Vân am cư sĩ Nguyễn công Văn Đạt phả ký) do Ôn Đình hầu Vũ Khâm Lân soạn năm 1743, Nguyễn Bỉnh Khiêm có cả thảy ba người vợ và 12 người con, trong đó có bảy người con trai. Cũng giống như cha, hầu hết các con trai của Nguyễn Bỉnh Khiêm đều theo phò tá nhà Mạc. Bởi vậy sau khi nhà Mạc bị thất thủ dưới tay nhà Lê-Trịnh (1592), con cháu ông đều phải thay tên đổi họ, li tán thập phương. Một chi họ do người con trai cả của ông là Hàn Giang hầu Nguyễn Văn Chính đứng đầu đã di cư về vùng Trường Yên thuộc đất Hoa Lư, Ninh Bình ngày nay và đổi từ họ Nguyễn sang họ Giang nhằm tránh sự trả thù của nhà Lê-Trịnh. Lúc sinh thời, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã cử người con trai thứ 7 (con trai út) dẫn người cháu đội bát hương sang sinh cơ lập nghiệp ở làng An Tử Hạ, xã Kiến Thiết bên quê ngoại để trông coi phần mộ và thờ phụng ông bà ngoại Nhữ Văn Lan cùng mẹ Nhữ Thị Thục rồi về sau tạo thành một chi họ Nguyễn hậu duệ của Trạng Trình trên đất Tiên Lãng ngày nay.
Trong suốt thời kỳ dài cho tới nay, việc xác định địa điểm an táng thật của Nguyễn Bỉnh Khiêm là một vấn đề được nhiều thế hệ con cháu ông và các nhà nghiên cứu huyền học - tâm linh (dịch lý, phong thủy, ngoại cảm...) tại Việt Nam quan tâm, đặc biệt kể từ sau khi đền thờ Trạng Trình được tôn tạo và mở rộng thành quần thể di tích lịch sử - văn hoá vào năm 2000. Tuy nhiên cho đến thời điểm khu di tích được Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt vào đầu năm 2016, vẫn chưa có công bố chính thức của các cơ quan có thẩm quyền trước các phương tiện truyền thông. Không ít nhà nghiên cứu về Nguyễn Bỉnh Khiêm cho rằng việc đi tìm mộ thật của ông sẽ mãi là một bí ẩn cũng như nhiều bí ẩn hay những thắc mắc chưa được giải đáp xung quanh cuộc đời và sự nghiệp của một trong những con người có ảnh hưởng nhất của lịch sử trung đại Việt Nam.
Thơ chữ Hán
Về thơ chữ Hán, ông có Bạch Vân am thi tập, theo ông cho biết là có khoảng một nghìn bài, nay còn lại khoảng 800 bài. Trong lời đề tựa cho tập thơ chữ Hán của mình, ông đã viết: "... Tuy nhiên cái bệnh yêu thơ lâu ngày tích lại chưa chữa được khỏi vậy. Mỗi khi được thư thả lại dậy hứng mà ngâm vịnh, hoặc là ca tụng cảnh đẹp đẽ của sơn thủy, hoặc là tô vẽ nét thanh tú của hoa trúc, hoặc là tức cảnh mà ngụ ý, hoặc là tức sự mà tự thuật, thảy thảy đều ghi lại thành thơ nói về chí, được tất cả nghìn bài, biên tập thành sách, tự đặt tên là Tập thơ am Bạch Vân" (Bạch Vân am thi tập tiền tự).
Oenopota rugulatus
Tham khảo
Thể loại:Oenopota Thể loại:Động vật được mô tả năm 1846