cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chiến tranh phòng không
Thuật ngữ
Ở một số quân đội, thuật ngữ Phòng không ở mọi lực lượng vũ trang (AAAD) được sử dụng bởi các binh sĩ không chuyên. Cuối thế kỉ 20 cũng xuất hiện các thuật ngữ khác như "trận địa phòng không trên mặt đất  '' (GBAD), phòng không tầm ngắn (SHORAD) hay hệ thống phòng không vác vai(MANPADS). Các loại tên lửa phòng không được gọi là Tên lửa đất đối không (SAM) hay vũ khí đất đối không chính xác (SAGW).
Các thuật ngữ không phải tiếng anh trong chiến tranh phòng không bao gồm Flak (Fliegerabwehrkanone, 'pháo phòng thủ chống máy bay') của Đức, trong tiếng anh được gọi là 'flak', và rotivovozdushnaya oborona (Chữ Kirin: Противовозду́шная оборо́на) của Nga, dịch theo nghĩa đen là "phòng không", viết tắt là PVO. Ở Nga, các hệ thống phòng không được gọi là zenitnye (chỉ vào thiên đỉnh). Ở pháp, phòng không được gọi là DCA (Défense contre les aéronefs, aéronef là từ dùng để chỉ toàn bộ các mối đe dọa trên không).
Người Anh đã đưa ra thuật ngữ "trần bắn hiệu quả", có nghĩa là độ cao mà khẩu pháo có thể bắn một loạt đạn vào một mục tiêu đang di chuyển. Đến năm 1930, người Anh đã định nghĩa nó là "độ cao mà một mục tiêu tiếp cận từ hướng đối diện ở tốc độ 400 mph (640km/h) có thể được bắn trong vòng 20s trước khi góc nâng của pháo đạt 70°". Tuy nhiên, tầm bắn hiệu quả của các loại pháo phòng không hạng nặng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại đạn đạo:
Mô tả chung
Bản chất của phòng không là phát hiện và tiêu diệt các máy bay của đối phuơng. Vấn đề then chốt ở đây là phải bắn một mục tiêu di chuyển trong một không gian 3 chiều; một vật thể đánh chặn không chỉ phải khớp cả 3 loại tọa độ này, mà còn phải được bắn đúng thời gian mà mục tiêu đang ở tại vị trí đó. Điều này có nghĩa là một vật thể sẽ phải được dẫn đường bay đến mục tiêu, hoặc được ngắm vào một vị trí dự đoán trước mà khả năng trúng mục tiêu sẽ là cao nhất.
Xuyên suốt thế kỉ 20, phòng không là một trong những loại hình chiến đấu có tốc độ phát triển nhanh nhất trong kĩ thuật quân sự, nhằm đáp trả sự phát triển của máy bay và các loại hình công nghệ như radar, tên lữa dẫn đường và điện toán. Sự phát triển phòng không bao gồm việc phát triển các loại cảm biến, hệ thống điều khiển hỏa lực, vũ khí và hệ thống chỉ huy và kiểm soát. Ở đầu thế kỉ 20 những khái niệm này hầu như không tồn tại hoặc còn rất sơ khai.
Các loại cảm biến quan trọng trong hệ thống phòng không trong Chiến tranh thế giới thứ nhất là các cảm biến quang học và âm thanh được phát triển đến năm 1930, nhưng nhanh chóng bị thay thế bởi radar. Hệ thống chỉ huy và kiểm soát vẫn còn rất sơ khai cho đến những năm 1930, khi người Anh tạo ra một hệ thống hoàn chỉnh cho ADGB dùng để liên kết với các trận địa phòng không mặt đất với Bộ tư lệnh phòng không Lục quân Anh NATO sau này gọi là "môi trường phòng không trên mặt đất" (air defence ground environment), định nghĩa là "mạng lưới radar mặt đất và trung tâm chỉ huy và kiểm soát một mặt trận riêng biệt được dùng cho kiểm soát chiến thuật và hoạt động phòng không".
Luật khai hỏa (Rules of engagement) là một luật dùng để ngăn chặn lực lượng phòng không bắn nhầm vào máy bay đồng minh hoặc máy bay trung lập, dùng để bổ trợ với hệ thống nhận dạng bạn thù. Trong khi đây là luật có quyền hạn cao nhất, các luật khác cũng có thể được áp dụng cho các kiểu phòng không khác nhau trong cùng một địa điểm và thời gian. AAAD thường hoạt động dưới luật chặt chẽ nhất.
NATO gọi những điều này là luật ra lệnh điều khiển vũ khí (WCO):
Các trận địa phòng không mặt đất được triển khai theo nhiều phuơng pháp khác nhau:
Phòng không cũng bao gồm các nhân tố khác, nhưng hầu hết đã bị loại bỏ sau chiến tranh thế giới thứ hai:
Các biện pháp phòng không thụ động được định nghĩa bởi NATO là "Các biện pháp vật lí nhằm bảo vệ và phòng thủ người và thiết bị quan trọng nhằm giảm thiểu mức độ hiệu quả của các cuộc tân công trên không hoặc tấn công bằng tên lửa". Các lực lượng mặt đất sử dụng các biện pháp ngụy trang để tránh bị phát hiện bởi máy bay trinh sát và tấn công của đối phuơng.
Tổ chức
Trong khi hải quân thường chỉ đảm bảo phòng không cho riêng các tàu thuyền trên biển, tổ chức phòng không trên mặt đất rất khác biệt với từng quốc gia khác nhau.
Ví dụ tiêu biểu nhất là từ Liên Xô, và cách tổ chức này hiện vẫn đang còn được áp dụng bởi một số quốc gia: Phòng không là một nhánh riêng, tương đương với các binh chủng khác như lục quân, hải quân và không quân. Ở Liên Xô lực lượng này được gọi là Phòng không Liên Xô (PVO), binh chủng này được trang bị cả tiêm kích, tách biệt với không quân, và các hệ thống phòng không. Trong binh chủng tiếp tục được chia thành 2 lực lượng riêng biệt là PVO Strany, là lực lượng phòng không chiến lược chịu trách nhiệm về toàn bộ không phận của Liên Xô, và PVO SV, lực lượng phòng không của lục quân. Sau này, cả 2 lực lượng trên đều trở thành một phần của không quân và lục quân.
Một ví dụ khác là từ Nhánh binh chúng pháo phòng không của Quân đội Hoa Kỳ, lực lượng này cũng cung cấp mạng lưới phòng không cho cả lãnh thổ đất nước và trên chiến trường, tuy nhiên lực lượng này lại hoạt động dưới sự chỉ huy của Bộ chỉ huy lực lượng Không quân hợp thành (Joint Force Air Component Commander). Một số quốc gia khác cũng triển khai một nhánh lực lượng phòng không trong lục quân. Các nước khác như Nhật Bản và Isarel chọn cách kết hợp lực lượng phòng không mặt đất vào không quân.
Ở Anh và một số quân đội khác, chỉ có một nhánh phòng không duy nhất chịu trách nhiệm bảo vệ cả lãnh thổ đất nước và lãnh thổ hải ngoại, mậc dù trách nhiệm này đã được chia bớt cho Hải quân Hoàng gia Anh trong việc bảo vệ Quần đảo Anh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Tuy nhiên, trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Trung đoàn Không quân Hoàng gia Anh đã được chỉ định để bảo vệ các sân bay và bao gồm cả phòng không hạng nhẹ. Vào thời kì Chiến tranh Lạnh, Không quân Hoa Kỳ cũng tổ chức các hệ thống phòng không mặt đất tại Anh. Tuy nhiên tất cả các hệ thống phòng không mặt đất đã bị loại bỏ khỏi Quyền xét xử của Không quân Hoàng gia Anh vào năm 2004. Bộ tư lệnh phòng không Lục quân Anh cũng đã bị giải thể năm 1955, nhưng vào giữa những năm 1960 và 1970, Bộ tư lệnh tiêm kích Không quân Hoàng gia Anh đã tổ chức các hệ thống tên lửa đất đối không tầm xa nhằm bảo vệ cái khu vực trọng yếu ở Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Trong thế chiến II, lực lượng Thủy quân lục chiến Hoàng gia Anh cũng cung cấp các đơn vị phòng không chủ yếu ở dùng để phòng thủ các căn cứ hải quân cơ động, lực lượng này cũng được hợp thành với phòng không lục quân Anh.
Một đơn vị phòng không cơ bản thường bao gồm một khẩu đội với từ 2 đến 12 pháo hoặc tên lửa phòng không và một trung tâm điều khiển hỏa lực. Những khẩu đội này thường được triển khai ở các khu vực nhỏ, nhưng đôi khi có thể được chia ra, thường là cho các hệ thống tên lửa. Đối với các hệ thống phòng không tầm ngắn, chúng thường được triển khai dọc khu vực với các bệ phóng cách nhau vài km, còn các Vũ khí phòng không tự hành thường được triển khai theo cặp.
Các khẩu đội thường được hợp thành các tiểu đoàn hoặc các cấp tổ chức tuơng đuơng. Trong tập đoàn quân, một tiểu đoàn pháo phòng không hạng nhẹ hay phòng không tầm thấp thường được tổ chức thành các sư đoàn cơ động. Các pháo phòng không cỡ nòng lớn và tên lửa tầm xa thừong được bố trí thành các lữ đoàn và chịu sự chỉ huy bởi các chỉ huy thuộc quân đoàn hoặc cao hơn. Còn các lực lượng phòng không lãnh thổ quốc gia sẽ có tổ chức đầy đủ.
Thời kì đầu
Các dân tộc Turk đã thực hiện chiến dịch phòng không đàu tiên trong lịch sử trong Chiến tranh Italio-Turkish. Dù thiếu các vũ khí phòng không, họ đã bắn hạ một máy bay bằng súng trường. Máy bay đầu tiên bị bắn hạ là của trung úy Piero Manzini vào ngày 25 tháng 8 năm 1912. nhỏ|Ballonabwehrkanone Vũ khí đầu tiên với vai trò chính là phòng không được biết đến trong Chiến tranh Pháp–Phổ năm 1970. Sau Trận Sedan, Paris bị vây hãm và các binh sĩ Pháp bên ngoài thành phố đã tìm cách giao tiếp với bên trong thông qua khinh khí cầu. Gustav Krupp đã tạo ra Ballonabwehrkanone (Pháo phòng thủ khinh khí cầu) hay BaK bằng cách gắn một khẩu pháo 1-pounder (37mm) lên trên một xe ngựa kéo với mục đích bắn hạ các khinh khí cầu này.
Tới đầu thế kỉ 20, việc sử dụng các loại khí cụ bay đã tạo sự chú ý. Nhiều loại đạn đã được chế tạo như nổ mảnh, đạn cháy, đạn vạch đường,... Ngòi nổ có đa chức năng cũng được xem xét. Các loại pháo thường được đặt trên chân đế hoặc trên nền đất. Các loại pháo phòng không tiêu biểu trong thời kì này bao gồm: Pháo 65 mm 9-pounder, pháo 75 mm 12-pounder, pháo QF 4-inch, pháo QF 1-pounder pom-pom,...
Chiến tranh thế giới thứ nhất
Ngày 30 tháng 11 năm 1915, bộ binh của Quân đội Serbia đã phát hiện 3 máy bay tiếp cận Kragujevac. Các binh sĩ đã bắn các máy bay bằng súng Shotgun và súng máy nhưng đã thất bại trong việc ngăn chặn máy bay ném 45 quả bom vào thành phố, đánh trúng các cơ sở quân sử, trạm tàu và nhiều mục tiêu khác trong thành phố. Trong trận không kích, Binh nhì Radoje Ljutovac đã dùng pháo bắn trúng một máy bay và làm nó rơi xuống. Nó đã rơi vào thành phố và 2 phi công đều tử nạn. Khẩu pháo đã được dụng không phải là pháo phòng không mà chỉ là một phiên bản sửa đổi của một khẩu pháo mặt đất thu được trong Chiến tranh Balkan lần thứ nhất. Sự kiện này đánh dấu trong lịch sử quân sự việc một máy bay quân sự bị bắn hạ bởi một hỏa lức đất đối không.
Người Anh nhận thấy vai trò của khả năng phòng không vài tuần trước thế chiến i bùng nổ; ngày 8 tháng 7 năm 1914, tờ the New York Times nói rằn chính quyền Anh đã đặt các tháp xung quanh Quần đảo Anh, mỗi tháp trang bị 2 pháo bắn nhanh với thiết kế đặc biệt, trong khi các tháp tròn khác sẽ được đặt xung quanh các công trình hải quân và các điểm trọng yếu khác. Tới tháng 12 năm 1914, Hải quân Hoàng gia tự nguyện đã đặt các pháo phòng không và đèn tìm kiếm ở các cảng.
Tham khảo
Thể loại:Kiểu chiến tranh Thể loại:Vũ khí
9956 Castellaz
9956 Castellaz là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó bay quanh Mặt Trời theo chu kỳ 3.29 năm.
Được phát hiện ngày 5 tháng 10 năm 1991 bởi L. D. Schmadel và F. Borngen Tên chỉ định của nó là "". It was later renamed "Castellaz" after German physicist Peter Castellaz.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Freimut Börngen Thể loại:Được phát hiện bởi Lutz D. Schmadel Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1991
Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế
Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế (chữ Hán: 北魏孝明帝; 510 – 31/3/528) tên húy là Nguyên Hủ, là hoàng đế thứ chín của triều đại Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Do ông chỉ mới năm tuổi khi lên ngôi vào năm 515, việc triều chính nằm dưới quyền nhiếp chính của mẹ ông là Hồ Thừa Hoa (Nguyên Xoa nhiếp chính từ năm 520 đến 525), Thái hậu đã quá khoan dung với tội tham nhũng của các quan lại nên đã có nhiều cuộc nổi loạn nông dân nổ ra khiến toàn bộ Bắc Ngụy về cơ bản lâm vào tình trạng chiến tranh.
Năm 528, Hiếu Minh Đế đã cố gắng hạn chế quyền lực của mẹ và khi ông cùng với tướng Nhĩ Chu Vinh lập mưu giết chết người tình của bà là Trịnh Nghiễm (鄭儼), Hồ Thái hậu đã ra tay trước và giết chết con đẻ. Ngay sau đó, Nhĩ Chu Vinh đã lật đổ Thái hậu, và từ thời điểm này trở đi, các hoàng đế Bắc Ngụy không còn có đầy đủ quyền lực trên thực tế.
Bối cảnh
Nguyên Hủ sinh năm 510. Ông là con trai duy nhất của Tuyên Vũ Đế còn sống sót vào lúc đó. (Tuyên Vũ Đế có một số người con trai khác trước đó, song tất cả đều lần lượt chết sớm, và chỉ một người trong số họ, Nguyên Xương (元昌), con trai của Tuyên Vũ Đế với người vợ đầu là Vu Hoàng hậu, là được các sử gia ghi tên.) Mẹ của Nguyên Hủ là một phi tần của Tuyên Vũ Đế Hồ thị. Do Tuyên Vũ Đế đã mất những người con trai trước đó nên ông đặc biệt chú ý tới việc nuôi dưỡng Nguyên Hủ, và đã lựa chọn một số bà mẹ có kinh nghiệm để làm nhũ mẫu cho Nguyên Hủ, cấm chính thất là Cao Hoàng hậu và Hồ thị đến gần ông, có lẽ là vì lúc bấy giờ có một số tin đồn lan rộng cho rằng Nguyên Xương đã bị thúc của Cao Hoàng hậu là Cao Triệu (高肇) sát hại.
Vào mùa đông năm 512, Tuyên Vũ Đế lập Nguyên Hủ làm thái tử. Trước đó, Bắc Ngụy có phong tục mẹ thái tử phải chết để tránh nạn ngoại thích, lộng quyền. Tuy nhiên, Tuyên Vũ Đế lại quyết định bỏ lệ đó nên Hồ thị đã thoát chết.
Năm 515, Tuyên Vũ Đế đột tử, Nguyên Hủ đã đăng cơ kế vị (tức Hiếu Minh Đế). Viên quan Vu Trung (于忠) và các thân vương là Cao Dương vương Nguyên Ung (元雍) và Nhiệm Thành vương Nguyên Trừng (元澄) đã đoạt lấy quyền lực từ Cao Hoàng hậu và sau khi phục kích và giết được Cao Triệu, Hồ thị được tôn làm Hoàng thái phi, rồi Hoàng thái hậu. Hồ thái hậu trở thành người nhiếp chính cho tiểu hoàng đế.
Hồ Thái hậu nhiếp chính lần đầu
Hồ Thái hậu được đánh giá là người thông minh, có khả năng thông hiểu sự việc một cách nhanh chóng, song bà lại quá nhân hậu và khoan dung với tội tham nhũng. Giả dụ, vào mùa đông năm 515, thứ sử tham nhũng của Kì Châu (岐州, nay gần tương ứng với Bảo Kê, Thiểm Tây), Triệu vương Nguyên Mật (元謐), đã kích động một cuộc tổng nổi dậy khi ông ta vô cớ sát hại một số người dân, và khi ông ta có thể thoát khỏi cuộc nổi dậy và trở về kinh thành Lạc Dương, Hồ Thái hậu đã phong cho ông ta làm nội quan vì phu nhân của ông là chất nữ của bà. Trong thời thơ ấu của Nguyên Hủ, quyền lực của Hồ Thái hậu là không thể bị thách thức. Tuy nhiên, sự khoan dung của Thái hậu đã bị một số người phê phán, thậm chí nói ra một cách thẳng thừng như các quan Đông Bình vương Nguyên Khuông (元匡) và Trương Phổ Huệ (張普惠), vì thế bà đã thực hiện các đề xuất nhằm ngăn chặn tham nhũng song với một tốc độ chậm chạp. Hồ Tháu hậi là một Phật tử nhiệt thành, bà đã cho xây các đền chùa tráng lệ ở Lạc Dương trong thời gian nhiếp chính đầu của mình. Bà đã xây một ngôi đền để dành riêng để tưởng nhớ cha là Tần công Hồ Quốc Trân (胡國珍) sau khi ông qua đời vào năm 518, ngôi đền đặc biệt tráng lệ. Do ảnh hưởng của bà, Hiếu Minh Đế cũng trở thành một người sùng kính Phật giáo. Tuy nhiên, trong thời niên thiếu của mình, Hiếu Minh Đế thích dành thời gian trong hoa viên của hoàng cung hơn là nghiên cứu hoặc nghe về các chính sự quan trọng của đất nước.
Năm 519, một cuộc bạo động nghiêm trọng đã xảy ra tại Lạc Dương, sau khi viên quan Trương Trọng Vũ (張仲瑀) đề xuất rằng cần thay đổi quy định để không cho phép quân nhân trở thành các quan chức dân sự. Các quân nhân đã trở nên tức giận và xông vào cả Binh bộ và tư gia của cha Trương Trọng Vũ là Trương Di (張彝), họ giết chết Trương Di và làm bị thương nghiêm trọng Trương Trọng Vũ và anh trai là Trương Thủy Quân (張始均). Hồ Thái hậu đã bắt giữ tám lãnh đạo của cuộc bạo động và xử tử họ, song lại xá miễn cho những người còn lại nhằm dập tắt tình trạng bất ổn. Bà cũng từ chối đề nghị thay đổi quy định của Trương Trọng Vũ. Sự kiện này thường được xem là một bước ngoặt và bắt đầu tình trạng bất ổn mà cuối cùng sẽ tàn phá Bắc Ngụy. Tuy vậy, Hồ Thái hậu vẫn tiếp tục khoan dung với tham nhũng, và thường phong thưởng nhiều cho các quan, khiến cho ngân khố kiệt quệ; áp lực về ngân khố và gắng nặng của dân chúng lại càng tăng lên khi bà ban chiếu chỉ rằng mỗi châu phải xây dựng một tháp để tưởng nhớ Đức Phật.
Một khoảng thời gian nào đó trước năm 520, Thái hậu đã buộc thúc của Hiếu Minh Đế là Thanh Hà vương Nguyên Dịch (元懌) làm người tình của mình. Nguyên Dịch là người tuấn tú, tài năng lại biết khiêm nhường nên được bá quan và dân chúng tôn kính. Nguyên Dịch sau đó trở thành người lãnh đạo chính quyền trên thực tế, và ông đã cố gắng tái tổ chức lại chính quyền nhằm giảm bớt tham nhũng. Đặc biệt, ông ông cố gắng hạn chế quyền lực của Nguyên Xoa (元叉, em rể của Thái hậu) và hoạn quan Lưu Đằng (劉騰). Nguyên Xoa do đó đã vu cáo Nguyên Dịch phạm tội phản nghịch, song Nguyên Dịch được minh oan sau một cuộc điều tra. Lo sợ sẽ bị trả thù, Nguyên Xoa và Lưu Đằng đã thuyết phục Hiếu Minh Đế rằng Nguyên Dịch muốn hạ độc Hoàng đế. Tháng 7 năm 520, họ tuyên bố rằng Nguyên Dịch mưu phản cướp ngôi rồi lấy cớ đó tiến hành một cuộc chính biến chống lại Hồ Thái hậu và Nguyên Dịch, Nguyên Dịch bị giết chết còn Hồ Thái hậu bị quản thúc trong cung. Cao Dương vương Nguyên Ung trở thành nhiếp chính trên danh nghĩa, song Nguyên Xoa mới là người nắm quyền trên thực tế.
Nguyên Xoa nhiếp chính
Nguyên Xoa không có tài năng đặc biệt của một người nhiếp chính, ông cùng Lưu Đằng trở nên tham nhũng gấp bội khi họ nắm quyền. Bản thân Nguyên Xoa không giải quyết hết việc chính sự, song lại giành nhiều thời gian cho yến tiệc và mỹ nhân. Ông đưa cha mình là Nguyên Kế (元繼) và các huynh đệ nắm giữ các vị trí đầy quyền lực, và họ cũng trở thành quan tham. Do sự bất tài và tham nhũng của Nguyên Xoa, cùng với tình hình tham nhũng nghiêm trọng ngay từ lúc Hồ Thái hậu nhiếp chính, người dân khắp đế chế trở nên bất mãn và nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân đã nổ ra, song cuộc nổi dậy đầu tiên là của Thứ sử Tương Châu, tức Trung Sơn vương Nguyên Hi (元熙), ông có quan hệ than thiện với cả Hồ Thái hậu và Nguyên Dịch. Mùa thu năm 520, Nguyên Hi nổi dậy nhằm cố gắng trả thù cho Nguyên Dịch và phục vị cho Hồ Thái hậu. Nguyên Xoa nhanh chóng đàn áp cuộc nổi loạn của Nguyên Hi.
Vào cuối năm 520, Nguyên Xoa đã dành nhiều sức lực của Bắc Ngụy để cố gắng khôi phục lại hãn vị cho Sắc Liên Đầu Binh Đậu Phạt khả hãn Uất Cửu Lư A Na Côi của Nhu Nhiên, là người đã bị Uất Cửu Lư Kỳ Phát (郁久閭示發) lật đổ, bất chấp cảnh báo rằng làm như vậy sẽ không mang lại kết quả hoặc sẽ phản tác dụng. Việc phục vị đã thành công, song đến năm 523 Uất Cửu Lư A Na Côi đã trở mặt và lại trở thành một mối đe dọa của Bắc Ngụy.
Mùa xuân năm 521, tướng Hề Khang Sinh (奚康生) đã thực hiện một nỗ lực nhằm phục vị cho Hồ Thái hậu, song đã thất bại. Nguyên Xoa định tướng này tội chết.
Năm 523, viên quan Lý Sùng (李崇) chứng kiến cảnh dân chúng sáu trấn biên giới phía bắc trở nên bất mãn, họ phần lớn là người Tiên Ti và đã nhiều thế hệ bị ép buộc phải sống tại đây để phòng thủ chống lại Nhu Nhiên. Lý Sùng đã đề nghị Nguyên Xoa và Hiếu Minh Đế rằng hãy chuyển các trấn thành châu và người dân tại đây có các quyền như người dân ở các châu khác. Tuy nhiên, Nguyên Xoa đã từ chối. Cuối năm đó, người dân các trấn Hoài Hoang (懷荒, nay thuộc Trương Gia Khẩu, Hà Bắc) và Ốc Dã (沃野, nay thuộc Bayan Nur, Nội Mông) đã nổi loạn. Quân Bắc Ngụy đã không thể nhanh chóng dập tắt cuộc nổi loạn, và cuộc nổi loạn đã nhanh chóng lan rộng ra bốn trấn biên giới phía bắc khác là Hoài Sóc, Vũ Xuyên, Phủ Minh, Nhu Huyền thậm chí là lan ra toàn bộ đế chế. Các cuộc nổi loạn lớn là:
Vào thời điểm này, đề phòng của Nguyên Xoa trước Hồ Thái hậu phần lớn đã giảm đi, đặc biệt là sau cái chết của Lưu Đằng vào năm 523, ông không còn coi bà là một mối đe dọa. Hồ Thái hậu, Hiếu Minh Đế và Cao Dương vương Nguyên Ung đã cùng lập mưu để đối phó với Nguyên Xoa. Hồ Thái hậu đầu tiên đã thường xuyên nói về việc Nguyên Xoa đã quá tin tưởng Nguyên Pháp Tăng, khiến cho Nguyên Xoa có tâm trạng hối tiếc. Sau đó, đích thân Nguyên Hủ đề cập đến chuyện thả Hồ Thái hậu nên Nguyên Xoa không nghi ngờ, bèn thả Hồ Thái hậu ra. Vào mùa hè năm 525, Hồ Thái hậu đã bất ngờ hành động và tuyên bố mình trở lại nhiếp chính, bà đã giết chết phần lớn cộng sự của Nguyên Xoa và Lưu Đằng rồi cho quản thúc tại gia đối với Nguyên Xoa. Tuy nhiên, bà ban đầu lại lưỡng lự trong việc có nên tiến hành thêm các hành động chống lại Nguyên Xoa hay không, do nghĩ đến mối quan hệ với muội muội của bà (là phu nhân của Nguyên Xoa). Tuy nhiên, cuối cùng, do nhiều người ủng hộ việc xử tử Nguyên Xoa, Thái hậu đã buộc ông ta cùng huynh đệ là Nguyên Qua (元瓜) phải tự sát, song vẫn truy tặng nhiều vinh dự cho ông.
Thời kỳ nhiếp chính thứ nhì của Hồ Thái hậu
Hồ Thái hậu sau khi tiếp tục nhiếp chính cho Hiếu Minh Đế, đã ban rất nhiều quyền lực cho người tình của bà là Trịnh Nghiễm (鄭儼), và mặc dù Nguyên Ung và Đông Bình vương Nguyên Lược (元略) (em trai của Nguyên Hi) cũng được tin tưởng và có vị trí cao, song Trịnh Nghiễm và cộng sự của ông là Từ Hột (徐紇) còn có nhiều quyền lực hơn họ. Các cuộc nổi loạn vẫn tiếp diễn, và trong những năm này, các cuộc nổi loạn chính là của:
Hồ Thái hậu đã cử một số tướng đi trấn áp các cuộc nổi loạn song không thành công, và khi Tiêu Bảo Dần bị thuộc hạ đánh bại và phải chạy trốn đễn chỗ Mặc Kỳ Sửu Nô, các tướng Bắc Ngụy đã không thể đè bẹp một cuộc nổi loạn nào khác. Tình hình càng trầm trọng khi Hồ Thái hậu không thích nghe tin về các thành công của quân nổi loạn, và do đó các hầu cận của bà thường bịa ra các tin tốt, khiến bà thường từ chối yêu cầu tiếp viện của các tướng. Nhiều lần, Hiếu Minh Đế công khai tuyên bố rằng ông sẽ đích thân dẫn quân chống lại các cuộc nổi loạn, song trên thực tế ông đã không làm như vậy. Trong khi đó, biết rằng Bắc Ngụy có loạn, Lương đã tận dụng thời cơ để chiếm được một số thành biên giới, bao gồm cả 52 thành ở Thọ Dương (壽陽, nay thuộc Lục An, An Huy).
Thành công quân sự duy nhất mà Bắc Ngụy đạt được trong thời gian này đã xảy ra vào cuối năm 525, khi nước này tái chiếm được Bành Thành từ tay Lương song đây là một điều tình cờ. Dự Chương vương Tiêu Tông là con trai của Lương Vũ Đế và Ngô thục viện (Ngô thục viện trước đó là thê thiếp của hoàng đế Tiêu Bảo Quyển của Nam Tề), Tiêu Tống bị thuyết phục rằng ông thực chất là con trai của Tiêu Bảo Quyển nên đã đầu hàng Bắc Ngụy.
Trong thời kỳ này, Hiếu Minh Đế đã là một thiếu niên, và đã giành nhiều thì giờ cho việc uống rượu. Ông cũng hết sức sủng ái Phan sung hoa.
Qua đời
Năm 528, Phan sung hoa hạ sinh một người con gái. Tuy nhiên, Hồ Thái hậu vẫn công bố là con trai và ban lệnh đại xá thiên hạ.
Lúc này, Hiếu Minh Đế đã 18 tuổi, ông không cam chịu để cho Thái hậu nắm giữ quyền hành mà đáng ra phải do mình mình nắm giữ, ông thậm chí còn khinh thường Trịnh Nghiễm và Từ Hột. Do đó, ông đã bí mật cử người đưa tin cho tướng Nhĩ Chu Vinh, là người đang kiểm soát khu vực quanh Tĩnh Châu (并州, nay là trung bộ Sơn Tây), lệnh cho ông ta tiến về Lạc Dương để buộc Hồ Thái hậu phải loại bỏ Trịnh Nghiễm và Từ Hột. Sau khi Nhĩ Chu Vinh tiến đến Thượng Đảng (上黨, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây), Hiếu Minh Đế đã đột nhiên đổi ý và cử người đưa tin đến yêu cầu Nhĩ Chu vinh dừng lại, song tin tức bị lọt ra ngoài. Trịnh Nghiễm và Từ Hột do đó đã khuyên Hồ Thái hậu hạ độc Hiếu Minh Đế. Bà đã làm theo rồi thông báo hoàng đế băng hà vì bạo bệnh. Sau đó, Hồ Thái hậu thông báo rằng "con trai" của Phan sung hoa sẽ lên ngôi kế vị, rồi lại cho biết do phát hiện vua mới hóa ra là con gái nên phế bỏ và lập Nguyên Chiêu làm hoàng đế mới (Nguyên Chiêu là con trai của Lâm Thao vương Nguyên Bảo Huy (元寶暉), lúc đó mới hai tuổi). Nhĩ Chu Vinh từ chối công nhận sắp xếp này, và ngay sau đó đã tiến chiếm Lạc Dương. Nhĩ Chu Vinh dìm Hồ Thái hậu và Nguyên Chiêu chết đuối tại Hoàng Hà.
Paul Haggis
Paul Edward Haggis (sinh ngày 10 tháng 3 năm 1953) là một nhà biên kịch, nhà sản xuất kiêm đạo diễn điện ảnh và truyền hình người Canada. Ông nổi tiếng nhờ làm biên kịch cho Cô gái triệu đô (2004) và đạo diễn kiêm viết kịch bản cho Crash (2005) – cả hai tác phẩm đều giành chiến thắng giải Oscar cho phim hay nhất. Haggis còn đồng viết kịch bản cho Flags of Our Fathers và Letters from Iwo Jima (2006), cũng như hai tác phẩm thuộc loạt James Bond là Sòng bạc hoàng gia (2006) và Định mức khuây khỏa (2008). Ông là nhà sáng tạo của loạt phim truyền hình Due South (1994–1999) và nhà đồng sáng tạo của Walker, Texas Ranger (1993–2001). Haggis là chủ nhân của hai tượng vàng Oscar, hai giải Emmy và bảy giải Gemini. Ông cũng hỗ trợ làm video ca nhạc của "We Are the World 25 For Haiti".
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1953 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà sản xuất phim Canada Thể loại:Nhà biên kịch phim Canada Thể loại:Đạo diễn phim tiếng Anh Thể loại:Người đoạt giải BAFTA Thể loại:Người đoạt giải Oscar cho Kịch bản gốc xuất sắc nhất Thể loại:Nhà sản xuất giành giải Oscar cho phim hay nhất Thể loại:Người đoạt giải Primetime Emmy
Pierre Bézier
Pierre Érienne Bézier (1 tháng 9 năm 1910 – 25 tháng 11 năm 1999) là một nhà kĩ sư Pháp, người tạo ra đường cong Bézier và mặt phẳng Bézier nền tảng cho các thiết kế hỗ trợ máy tính và hệ thống tạo hình máy tính.
Sinh tại Paris, Bézier lấy bằng kĩ sư cơ khí ở École nationale supérieure d'arts et métiers năm 1930. Ông lấy thêm bằng điện tử năm 1931 tại École Supérieure d'Électricité, và lấy bằng tiến sĩ năm 1977 về toán tại Đại học Paris.
Ông làm việc cho Renault từ 1933 đến 1975, nơi ông phát triển hệ thống CAD-CAM Unisurf.
Từ 1968 đến 1979 ông là giáo sư về kĩ thuật sản xuất tại Conservatoire national des arts et métiers.
Năm 1985, ông được công nhận bởi ACM SIGGRAPH với giải thưởng 'Steven A. Coons' cho các cống hiến trong đời ông về họa hình vi tính và kĩ thuật tương tác.
Mimelater
Mimelater là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1906 bởi Handlirsch.
Gyrtona polionota
Gyrtona polionota là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở Fiji, New Guinea và Úc.
Cissus hastata
Cissus hastata là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được Miq. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1861.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cissus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1861
Gazania speciosa
Gazania speciosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Willd.) Less. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gazania Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1832
Moghania tomentosa
Moghania tomentosa là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Miq.) H.L. Li mô tả khoa học đầu tiên năm 1944.
Micragyrta diminuta
Micragyrta diminuta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Epirhyssa orientalis
Epirhyssa orientalis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Micragyrta diminuta
Liên kết ngoài
Thể loại:Micragyrta
Epirhyssa orientalis
Liên kết ngoài
Thể loại:Epirhyssa
Burunucu, Bulancak
Burunucu là một xã thuộc huyện Bulancak, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 614 người.
Oneiliana multifera
Oneiliana multifera là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oneiliana
Quỷ Quỷ (nghệ sĩ)
Ngô Ánh Khiết (sinh ngày 11 tháng 8 năm 1989) với nghệ danh Quỷ Quỷ là nữ diễn viên, ca sĩ, Đài Loan. Cô từng là cựu thành viên của nhóm nhạc nữ Hey Girl của kênh truyền hình Channel V Đài Loan. Hiện nay cô là nghệ sĩ của công ty giải trí Hàn Quốc CJ E&M.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1989 Thể loại:Diễn viên Đài Loan Thể loại:Nữ ca sĩ Đài Loan Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Strumaria chaplinii
Strumaria chaplinii là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được (W.F.Barker) Snijman miêu tả khoa học đầu tiên năm 1994.
Postal
Burgstall (Postal) (tiếng Đức: Burgstall) là một đô thị ở tỉnh Nam Tirol, vùng Trentino-Nam Tirol. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.585 người và diện tích là 6,7 km².
Burgstall-Postal giáp các đô thị: Gargazzone, Lana, Merano, Meltina, và Verano.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị Nam Tirol
Sấm Trạng Trình
Sấm Trạng Trình hay sấm ký Nguyễn Bỉnh Khiêm là những lời được cho là có tính tiên tri của Nguyễn Bỉnh Khiêm (còn gọi là Trạng Trình, nhân vật lịch sử nổi tiếng của Việt Nam) về các biến cố chính của dân tộc Việt Nam trong khoảng 500 năm (từ năm 1509 đến khoảng năm 2019). Theo suy diễn, nhiều điểm được nêu trong sấm ký này đã trùng khớp với các sự kiện lịch sử Việt Nam mà nổi bật nhất là tiên đoán về quốc hiệu Việt Nam vì vào thời Nguyễn Bỉnh Khiêm sống thì Việt Nam chưa có quốc hiệu này mà vẫn còn dùng quốc hiệu Đại Việt.
Quá trình hình thành
Nguyễn Bỉnh Khiêm là học trò của Lương Đắc Bằng. Ông đã từng vận dụng Thái Ất thần kinh (hiện đã thất truyền) để đưa ra các tiên đoán của mình về thời cuộc để mong biết được vận mệnh, nhân tình thế thái nhằm ứng xử sao cho ích lợi cả đôi đường.
Mordellina gracilenta
Mordellina gracilenta là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Ermisch miêu tả khoa học năm 1952.
Sấm Trạng Trình
Sấm ký bản A
Sấm ký ở bản A có 262 câu, gồm 14 câu "cảm đề" và 248 câu "sấm ký". Đây là bản trích ở bộ "Thành ngữ, điển tích, danh nhân từ điển" (tập 2) của Trịnh Văn Thanh xuất bản tại Sài Gòn năm 1966.
Mordellina gracilenta
Tham khảo
Thể loại:Mordellina
Sấm Trạng Trình
Các bản khác
Ngoài sấm ký bản A còn có ít nhất ba dị bản về sấm Trạng Trình. Tài liệu liên quan hiện có 20 văn bản, trong đó bảy bản là tiếng Hán Nôm lưu tại Thư viện Khoa học Xã hội (trước đây là Viện Viễn Đông Bác Cổ) và Thư viện Quốc gia Hà Nội và 12 tựa sách quốc ngữ về sấm Trạng Trình xuất bản từ năm 1948 đến nay. Bản tiếng quốc ngữ phát hiện sớm nhất có lẽ là Bạch Vân Am thi văn tập in trong Quốc Học Tùng Thư năm 1930 mà hiện nay vẫn chưa tìm được.
Giai thoại và lịch sử
Sấm ký gắn với những giai thoại và sự thật lịch sử. Nhiều nội dung trong sấm ký hiện đã được giải mã. Đến nay đã có nhiều giai thoại và sự thật lịch sử về Sấm Trạng Trình đã được giải mã và cho là ứng nghiệm:
Cảm nhận Sấm Trạng Trình
Trước Nguyễn Bỉnh Khiêm, vua Trần Nhân Tông (1258- 1308) là người rất coi trọng phép biến Dịch. Ông đã viết trong "Cư trần lạc đạo" rằng: "Kinh Dịch xem chơi, yêu tính sáng yêu hơn châu báu. Sách Nhàn đọc giấu, trọng lòng rồi trọng nữa hoàng kim".
Lý giải
Cũng như các cáo buộc về lời tiên tri khác, Sấm Trạng Trình có "ứng nghiệm" có thể chẳng qua do trùng hợp ngẫu nhiên hoặc do kết quả tâm lý của thiên kiến xác nhận (confirmation bias), bản chất chỉ là những câu chung chung nhưng khiến người ta suy ra được những "nghĩa bóng" đôi khi không có thật. Không nên quá tin vào tiên tri, có thể gây hoang mang hoặc mê tín dị đoan.
Nhận xét
Trạng Trình đã nắm được huyền cơ của tạo hóa
An Nam lý học hữu Trình Tuyền
Tài liệu
Thể loại:Tiên tri Thể loại:Văn hóa dân gian Việt Nam Thể loại:Nguyễn Bỉnh Khiêm Thể loại:Văn học Việt Nam thời Mạc
Oloberotha sinica
Oloberotha sinica là một loài côn trùng trong họ Berothidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Ren & Guo miêu tả năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Oloberotha
Mazerolles, Hautes-Pyrénées
Mazerolles là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Mimelater angulatus
Tham khảo
Thể loại:Mimelater
Cryptopodium geniculatum
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryptopodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897
Thalatha sinens
Thalatha sinens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thalatha
9957 Raffaellosanti
Được phát hiện ngày 6 tháng 10 năm 1991 bởi F. Börngen, Tên chỉ định của nó là "". It was later renamed "Raffaellosanti" after Raffaello Sanzio, a master thuộc Italian Renaissance.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1991
Carrhotus coronatus
Carrhotus coronatus là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Carrhotus. Carrhotus coronatus được Eugène Simon miêu tả năm 1885.
Tham khảo
Thể loại:Carrhotus
Didimus
Didimus là một chi của bọ cánh cứng của họ Passalidae.
Phân phối
Những con bọ cánh cứng này có thể được tìm thấy ở châu Phi nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Passalidae
Chủ tịch hội đồng quản trị
Mặc dù thuật ngữ "Chủ tịch hội đồng quản trị" đã được sử dụng cho cả nam và nữ, một số đôi khi sử dụng thuật ngữ "chủ tọa", "bà chủ tịch" hoặc "chủ tịch". Việc tiến hành các cuộc họp được điều chỉnh bởi các điều luật hoặc điều lệ của tổ chức hoặc công ty, hay chính thức hơn là thủ tục của Nghị viện đối với các tổ chức chính phủ hoặc các cuộc họp lớn nói chung. Hiếm khi chủ tịch hội đồng quản trị được gọi là "chủ nhiệm", mặc dù trong các cơ sở giáo dục, "ghế" chỉ một vị trí cụ thể được ưu đãi đối với một giảng viên.
Tham khảo
Thể loại:Chức vụ quản trị Thể loại:Quản trị doanh nghiệp Thể loại:Hành chính Thể loại:Kinh doanh Thể loại:Chức vụ có thẩm quyền
Zanthoxylum echinocarpum
Zanthoxylum echinocarpum là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được Hemsl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Liên kết ngoài
E Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
Coralliophila kaofitorum
Coralliophila kaofitorum là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Tham khảo
Thể loại:Coralliophila
Baeospora
Baeospora là một chi nấm trong họ Physalacriaceae, thuộc bộ Agaricales. Chi này đã được nhà khoa học Rolf Singer miêu tả khoa học vào năm 1938. Loài được nghiên cứu nhiều, B. occidentalis, phát triển trong những cánh rừng thông ở phía tây của Hoa Kỳ.
Gazania tenuifolia
Gazania tenuifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Less. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gazania Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1832
Trédion
Trédion (Tredion) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 25,76 km², dân số năm 1999 là 888 người. Khu vực này có độ cao từ 24-121 mét trên mực nước biển. Cư dân của Trédion danh xưng trong tiếng Pháp là Trédionais.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Morbihan
Micragyrta gavisa
Micragyrta gavisa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Micragyrta
Lippia melastomifolia
Lippia melastomifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Gand. mô tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lippia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1918
Berberis zayulana
Berberis zayulana là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Ahrendt mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Liên kết ngoài
Z Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1941
Gyrtona
Gyrtona là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Senecio obtusatus
Senecio obtusatus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Wall. ex DC. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Gyrtona
Tham khảo
Thể loại:Stictopterinae
Senecio obtusatus
Tham khảo
O Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836
Solopaca
Solopaca là một đô thị ở tỉnh Benevento trong vùng Campania của Ý. Đô thị này nằm ở vị trí khoảng 45 km về phía đông bắc của Napoli và khoảng 20 km về phía tây bắc của Benevento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 4.134 người và diện tích là 31 km².
Solopaca giáp các đô thị: Castelvenere, Frasso Telesino, Guardia Sanframondi, Melizzano, Telese Terme, Vitulano.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Benevento Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Campania
Palisades Tahoe
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa điểm thi đấu Thế vận hội Mùa đông 1960 Thể loại:Địa điểm thi đấu trượt tuyết đổ đèo Thế vận hội Thể loại:Công trình thể thao ở quận Placer, California
Onellaba botydata
Onellaba botydata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Onellaba
Mordellina gracilis
Mordellina gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Schilsky miêu tả khoa học năm 1908.
Tham khảo
Thể loại:Mordellina
Epirhyssa osaensis
Epirhyssa osaensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Epirhyssa
Xã West Norriton, Quận Montgomery, Pennsylvania
Xã West Norriton (West Norriton Township) là một xã thuộc quận Montgomery, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 15.663 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Montgomery, Pennsylvania
Strumaria discifera
Strumaria discifera là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Marloth ex Snijman miêu tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Liên kết ngoài
Thể loại:Strumaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Mazères-de-Neste
Mazères-de-Neste là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 456 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Kinh nguyệt
nhỏ|300px|phải|Chu kỳ kinh nguyệt Kinh nguyệt là tập hợp các thay đổi sinh lý lặp đi lặp lại ở cơ thể phụ nữ dưới sự điều khiển của hệ hormone sinh dục và cần thiết cho sự sinh sản. Ở phụ nữ, chu kỳ kinh nguyệt điển hình xảy ra hàng tháng giữa thời kỳ dậy thì và mãn kinh.
Trong chu kỳ kinh nguyệt, cơ thể phụ nữ trưởng thành về giới tính phóng thích một trứng (đôi khi 2 trứng, có thể dẫn đến hình thành 2 hợp tử và sinh đôi khác trứng) vào giai đoạn phóng noãn (rụng trứng). Trước khi phóng noãn, nội mạc tử cung, bao phủ bề mặt tử cung, được xây dựng theo kiểu đồng bộ hoá. Sau khi phóng noãn, nội mạc này thay đổi để chuẩn bị cho trứng thụ tinh làm tổ và hình thành thai kỳ. Nếu thụ tinh và thai kỳ không xảy ra, tử cung loại bỏ lớp nội mạc và chu kỳ kinh mới bắt đầu. Quá trình loại bỏ nội mạc được gọi là hành kinh và biểu hiện ra bên ngoài là kinh khi phần nội mạc tử cung và các sản phẩm của máu ra khỏi cơ thể qua âm đạo. Mặc dù nó thường được gọi là máu, nhưng thành phần của nó khác với máu tĩnh mạch.
Hành kinh là dấu hiệu người phụ nữ không mang thai. (Tuy nhiên, điều này không chắc chắn vì đôi khi có hiện tượng chảy máu trong giai đoạn sớm của thai kỳ.) Trong tuổi sinh sản, không hành kinh là dấu hiệu đầu tiên nghi vấn một phụ nữ có thể có thai. Trễ kinh là khi giai đoạn hành kinh theo mong đợi đã đến nhưng không xảy ra, và người phụ nữ có thể đã thụ thai.
Từ nguyên
Kinh: trải qua, từng qua. Nguyệt: tháng. Việt-Nam Tự-Điển định nghĩa "kinh nguyệt" là "sự thấy tháng" ở phụ nữ.
Tổng quan
nhỏ|[[Chu kỳ kinh nguyệt]]
Kinh nguyệt bình thường kéo dài vài ngày, thường 3 đến 5 ngày, nhưng một số trường hợp 2 đến 7 ngày cũng được xem là bình thường. Chu kỳ kinh nguyệt lý tưởng là 28 ngày kể từ ngày đầu tiên của một chu kỳ có kinh đến ngày đầu tiên của chu kỳ tiếp theo. Chu kỳ kinh nguyệt bình thường ở phụ nữ trưởng thành nằm trong khoảng 21 đến 35 ngày. Đối với thiếu nữ thì có sự dao động rộng hơn thường trong khoảng 21 đến 45 ngày. Các biểu hiện kinh nguyệt xuất hiện trong thời gian khi có kinh như đau ngực, sưng, đầy hơi, mụn trứng cá là các molimina tiền kinh nguyệt.
Thể tích trung bình của chất lỏng kinh nguyệt trong một chu kỳ hàng tháng là 35 ml với 10–80 ml được coi là điển hình. Chất lỏng kinh nguyệt được gọi chính xác là dòng kinh nguyệt, mặc dù nhiều người hay gọi nó là máu kinh. Chất lỏng kinh nguyệt thực tế có chứa một ít máu, cũng như chất nhầy cổ tử cung, âm đạo và các mô nội mạc cổ tử cung. Chất lỏng kinh nguyệt có màu nâu đỏ, hơi đậm hơn so với máu tĩnh mạch.
Nhiều phụ nữ trưởng thành cũng thấy xuất hiện máu cục trong khi hành kinh. Các cục này như những cục máu trông giống như mô. Nếu có thắc mắc (ví dụ như có sẩy thai hay không?), thì việc kiểm tra dưới kính hiển vi sẽ xác nhận liệu nó có phải là các mô nội mạc tử cung hay các mô thai (đã thụ thai) đã bị thải ra. Đôi khi máu cục hoặc mô nội mạc tử cung thải ra không phản ánh đúng sẩy thai của phôi trước thời hạn. Một enzyme có tên gọi là plasmin – chứa nội mạc tử cung – có khuynh hướng ức chế máu từ máu đông.
Kỳ kinh nguyệt đầu tiên xuất hiện ngay sau khi bắt đầu phát triển dậy thì. Tuổi có kinh thường bắt đầu khoảng 12–13 (xảy ra sớm hơn ở các bé gái Mỹ gốc Phi so với người da trắng châu Âu),  nhưng thường có thể xuất hiện ở tuổi 9 đến 15. Có kinh sớm hoặc chậm nên được kiểm tra; nhiều nguồn tài liệu cũ hơn cho thấy rằng nên kiểm tra nếu kỳ kinh đầu tiên xuất hiện trước 10 tuổi hoặc muộn hơn sau 16 tuổi, trong khi các tài liệu mới hơn dựa trên nhiều chứng cứ hơn thì cho rằng nên kiểm tra nếu kỳ kinh đầu tiên xuất hiện trước 9 tuổi, hoặc nếu không có ở tuổi 15, nếu không có sự phát triển của ngực ở tuổi 13, hoặc nếu không có chu kỳ trong vòng 3 năm sau khi ngực phát triển. Mãn kinh là khi khả năng thụ tinh (sinh sản) ở phụ nữ giảm, và kinh nguyệt có thể xảy ra không thường xuyên trong nhiều năm kể từ kỳ kinh nguyệt cuối cùng, khi phụ nữ ngừng kinh nguyệt hoàn toàn và không còn thụ tinh nữa. Định nghĩa của ngành y về thời kỳ mãn kinh là trong một năm mà không có kỳ nào, và thường xuất hiện ở lứa tuổi cuối 40 và đầu 50 ở các quốc gia phương Tây.
Cơ chế chu kỳ kinh sinh lý
Một chu kỳ kinh nguyệt bình thường được chia làm 2 pha, pha nang noãn và pha hoàng thể.
Hành kinh (sạch kinh):
Ngày đầu tiên của chu kỳ kinh (Tức là ngày đầu tiên ra máu âm đạo) được xem là ngày 01. Pha hành kinh thường kéo dài từ 03 - 05 ngày, giai đoạn này nội mạc tử cung bong tróc liên tục cho sự sụt giảm của hormone sinh dục, ngày ngừng ra máu sẽ kết thúc pha này, khi đó nội mạc tử cung sẽ mỏng nhất và pha thứ 2, phát triển nội mạc bắt đầu.
Phát triển nội mạc:
Sau khi sạch kinh, trục hạ đồi tuyến yên của cơ thể sẽ bắt đầu hoạt động mạnh trở lại, vùng hạ đồi sẽ phóng thích từng đợt GnRH (Gonadotropin releasing hormone) GnRH sẽ kích thích thùy trước tuyến yên tiết ra hai hormone là FSH và LH.
Dưới tác dụng của FSH, các nang noãn ở buồng trứng sẽ phát triển và chế tiết Estrogen (E2), E2 có tác dụng: Khi nồng độ E2 đạt một ngưỡng nhất định, nó sẽ kích thích tuyến yên phóng thích một nồng độ rất cao LH vào máu và dẫn sự phóng noãn (thường vào giữa chu kỳ), đây là dấu mốc kết thúc pha nang noãn, chuyển sang pha hoàng thể.
Pha hoàng thể.
Sau khi phóng noãn, "tàn dư" của nang noãn vừa được phóng trên buồng trứng co cụm lại, mạch máu nuôi phát triển, lượng cholesterol tăng lên, hình thành một cấu trúc mới được gọi là hoàng thể, cấu trúc này chế tiết E2 và Progesterone (P4) được duy trì nhờ hormone LH hoặc beta-hCG.
Tác dụng của P4: Diễn tiến tiếp theo sẽ tùy thuộc vào có thụ tinh hay không, nếu không có hiện tượng thụ tinh, LH sẽ suy giảm do sự ức chế của nồng độ P4 được tiết ra bởi hoàng thể, điều này dẫn đến sự tiêu hoàng thể, kéo theo sự sụt giảm của E2 và P4, nội mạc tử cung không còn được duy trì bằng E2 và P4 nữa, sự sụp đổ diễn ra, từng mảng của nội mạc sẽ bong tróc ra, quá trình hành kinh và ngày 01 của chu kỳ mới sẽ lại bắt đầu.
Nếu trường hợp có thụ tinh, LH vẫn sụt giảm do ức chế của Progesterone, nhưng hoàng thể sẽ được duy trì bằng beta-hCG (human chorionic gonadotropin) tiết ra bởi hợp bào nuôi của phôi thai (thường vào ngày 8 - 10 của thụ tinh), chu kỳ kinh nguyệt sẽ bị chặn đứng cho đến khi thai kỳ kết thúc và trục hạ đồi tuyến yên hoạt động trở lại.
Chú thích
Thể loại:Hệ sinh dục nữ Thể loại:Phụ khoa Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình Thể loại:Chu kỳ kinh nguyệt Thể loại:RTT
Ptyngidricerus venustus
Ptyngidricerus venustus là một loài côn trùng trong họ Ascalaphidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Tjeder & Waterston miêu tả năm 1977.
Tham khảo
Thể loại:Ptyngidricerus
Büyükada, Bulancak
Büyükada là một xã thuộc huyện Bulancak, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 201 người.
Coralliophila knudseni
Tham khảo
Thể loại:Coralliophila
Carrhotus erus
Carrhotus erus là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Carrhotus. Carrhotus erus được Jastrzebski miêu tả năm 1999.
Tham khảo
Thể loại:Carrhotus
Thalatta albiorbis
Thalatta albiorbis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Cryptopodium jamesonii
Cryptopodium jamesonii là một loài rêu trong họ Rhizogoniaceae. Loài này được (Taylor) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1875.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryptopodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1875
Mionelater
Mionelater là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1963 bởi Becker.
Tham khảo
Thể loại:Họ Bổ củi
Johnny Weissmuller
Johnny Weissmuller (2 tháng 6 năm 1904 - 20 tháng 1 năm 1984) là một vận động viên bơi lội và diễn viên người Mỹ gốc Áo gốc Hungary, nổi tiếng với vai người đàn ông vượn Targar của Edgar Rice Burroughs trong các bộ phim của những năm 1930 và 1940 và là một trong những người cạnh tranh tốt nhất hồ sơ bơi lội của thế kỷ 20.
Weissmuller là một trong những vận động viên bơi nhanh nhất thế giới trong thập niên 1920, giành được 5 huy chương vàng Olympic cho môn bơi lội và một huy chương đồng cho môn bóng nước. Ông là người đầu tiên phá vỡ rào cản một phút cho tự do 100 mét, và là người đầu tiên bơi tự do 440 yard dưới năm phút. Anh đã giành được năm mươi hai giải vô địch quốc gia của Hoa Kỳ, lập hơn 50 kỷ lục thế giới (trải đều cả tự do và ngửa), và hoàn toàn bất bại trong cuộc thi chính thức trong toàn bộ sự nghiệp thi đấu của mình. Sau khi giã từ các cuộc thi, anh trở thành diễn viên thứ sáu để thể hiện Tarzan, một vai diễn anh đóng trong mười hai bộ phim truyện. Hàng chục diễn viên khác cũng đã đóng Tarzan, nhưng Weissmuller là người nổi tiếng nhất. Tiếng hét Tarzan đặc biệt của Weissmuller vẫn thường được sử dụng trong các bộ phim trong di sản của ông.
Tiểu sử
Johann Weißmüller là một người gốc Đức về phía cha ông, con trai lớn của Peter Weißmüller và vợ Elisabeth (nhũ danh Kersch), cả người Banat Swabian, một dân tộc Đức ở phía đông nam Vương quốc Hungary. Johann có một anh chị em, một em trai, Peter. Nơi sinh thường được chấp nhận của ông là ở Szabadfalva (Freidorf), Đế quốc Áo-Hung, ngày nay thuộc Timișoara (Temeschwar), Romania. Các ghi chép của Nhà thờ Thánh Rochus ở Freidorf cho thấy Johann, con trai của Peter và Elisabeth (nhũ danh Kersch) Weissmüller, đã được rửa tội ở đó vào ngày 5 tháng 6 năm 1904, ba ngày sau khi sinh. Theo luật hiện đại, tên của ông được ghi là János Weissmüller. Tuy nhiên, danh sách của con tàu từ khi gia đình anh đến đảo Ellis liệt kê nơi sinh của anh là Párdány, Vương quốc Hungary (Međa ngày nay, Žitište, Serbia, gần biên giới Rumani)
Tham khảo
Thể loại:Chết vì bệnh phổi Thể loại:Người Mỹ gốc Đức Thể loại:Tử vong vì bệnh tim mạch
Evodia montana
Evodia montana là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được T.G.Hartley mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Evodia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Berberis ziaratensis
Berberis ziaratensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Qureshi & Chaudhri mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Liên kết ngoài
Z Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1978
Gà rừng lông đỏ
Gà nhà (Gallus gallus domesticus) là một loại gia cầm thuần hóa, một phân loài của gà rừng lông đỏ này.
Micragyrta ockendeni
Micragyrta ockendeni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Gà rừng lông đỏ
Phân bổ
Gà rừng lông đỏ sống sinh sống ở nhiều kiểu rừng, tập trung vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Chúng xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới: Trung Quốc, Myanmar, Lào, Campuchia, Việt Nam. Ở Việt Nam gà rừng có mặt nhiều tại các tỉnh miền núi trung du. Gà rừng ngày nay vẫn còn tìm thấy ở các rừng già, nguyên sinh. Nhưng do mục đích khác như làm cảnh, lai tạo với các giống gà nhà, gà ngoại như gà Mỹ để phục vụ cho mục đích đá gà nên rất nhiều người đã săn bắt chúng với mục đích lợi nhuận. Vì vậy, nguồn gen quý của gà rừng đang có nguy cơ biến mất.
Tréal
Tréal (Treal) là một xã ở tỉnh Morbihan trong vùng Bretagne tây bắc Pháp. Xã này có diện tích 19,28 km², dân số năm 1999 là 672 người. Khu vực này có độ cao từ 27-101 mét trên mực nước biển. Cư dân của Tréal danh xưng trong tiếng Pháp là Tréalais.
Micragyrta ockendeni
Liên kết ngoài
Thể loại:Micragyrta
Gà rừng lông đỏ
Phân loài
Gà rừng lông đỏ còn được chia thành nhiều phân loài khác nhau: