cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thực dân châu Âu tại châu Mỹ
nhỏ|phải| [[Hernando Cortés kẻ chinh phục, người mở đường cho thực dân châu Âu chiếm châu Mỹ]] Người châu Âu đã bắt đầu thực dân hóa châu Mỹ kể từ năm 1492. Tuy nhiên, di chỉ L'Anse aux Meadows nằm ở tỉnh bang Newfoundland và Labrador của Canada đã bị thực dân hóa từ rất lâu trước đó. Kể từ năm 1000 SCN, nó là địa điểm duy nhất được biết đến là một ngôi làng của người Viking và Norse nằm ở Canada cũng như Bắc Mỹ ngoại trừ Greenland. L'Anse aux Meadows là trường hợp duy nhất được công nhận rộng rãi về sự giao lưu xuyên đại dương thời kỳ tiền Columbus.
Vào năm 1492, một đoàn thám hiểm Tây Ban Nha dẫn đầu bởi Cristoforo Colombo đã đi tàu đến châu Mỹ để buôn bán những gia vị đắt tiền và các mặt hàng khác. Ngay sau đó là các cuộc xâm chiếm, thám hiểm, đại thám hiểm cùng với thực dân hóa của người châu Âu. Các hoạt động đầu tiên diễn ra dọc theo bờ biển Caribbe trên các hòn đảo của Hispaniola, Puerto Rico và Cuba, và sau năm 1500 đã mở rộng sau vào lục địa ở cả Bắc và Nam Mỹ. Vào năm 1497, nhân danh nước Anh, John Cabot đã đặt chân đến bờ biển Bắc Mỹ và sau đó 1 năm, chuyến hải hành thứ ba cũng đã đưa Colombo đến bờ biển Nam Mỹ.
Pháp tìm kiếm thuộc địa nhiều nơi ở phía đông Bắc Mỹ, trên một số đảo ở Caribbe và ở Nam Mỹ, Bồ Đào Nha thực dân hóa Brasil.
Rốt cuộc, toàn bộ Tây bán cầu đã nằm dưới quyền cai trị của các nước châu Âu, dẫn đến những thay đổi sâu sắc về cảnh quan, dân cư và đời sống động thực vật ở những nơi đó. Trong thế kỷ 19, đã có trên 50 triệu người rời châu Âu để tới châu Mỹ. Thời kỳ sau năm 1492 được biết đến như là thời kỳ trao đổi Colombo (Columbian Exchange).
Aspilatopsis gloriola
Aspilatopsis gloriola là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Aphanasium variegatum
Aphanasium variegatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Aphanasium
Hortipes mulciber
Hortipes mulciber là một loài nhện trong họ Corinnidae.
Loài này thuộc chi Hortipes. Hortipes mulciber được miêu tả năm 2000 bởi Bosselaers & Rudy Jocqué.
Tham khảo
Thể loại:Hortipes
Scotorythra demetrias
Scotorythra demetrias là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotorythra Thể loại:Động vật đặc hữu Hawaii
Xống chụ xon xao
Xống chụ xon xao (ส่ง ชู้ สอน สาว; ꪶꪎ꪿ꪉ ꪋꪴ꪿ ꪎꪮꪙ ꪎꪱꪫ, Tiễn dặn người yêu) là tác phẩm sử thi dân gian của người Thái tại Việt Nam và Thái Lan kể về bi tình của đôi trai gái yêu nhau tha thiết nhưng bị cha mẹ rẽ duyên.
Sơ lược nội dung
Có một đôi trai gái yêu thương nhau từ thuở còn thơ ấu, họ quyết tâm kết duyên vợ chồng. Nhưng gia đình chàng trai nghèo khó quá nên cha mẹ cô gái không gả cho chàng mà chuẩn bị ép duyên gả nàng cho một người nhà giàu.
Chàng trai liền rời nhà đi làm ăn xa mong kiếm tiền chuộc người yêu. Nàng ở nhà mong ngóng đợi chờ. Nhưng việc làm ăn không dễ dàng, chàng đã đi đến nơi cùng trời cuối đất. vượt qua bao đèo cao suối sâu, nhớ thương nàng khóc sưng húp mắt... Khi kiếm được khá tiền và quay về đến nhà thì cũng chính là ngày nàng bước chân ra đi nhà chồng, có bạc nghìn bạc triệu cũng không thể chuộc lại được nữa.
Xót xa nhưng chẳng biết làm gì được, chàng trai đành liều mình đưa tiễn cô gái đến tận nhà chồng, dặn dò cho hết lời hết nhẽ rồi mới trở về nhà.
Anarithma stepheni
Anarithma stepheni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Mitromorphidae, họ ốc cối.
Xống chụ xon xao
Sơ lược nội dung
Bố mẹ chồng cô gái là người khó tính trái nết, thấy con dâu không chiều chuộng vừa lòng đạt ý nên đã trả nàng về cho bố mẹ. Nhưng về được mấy ngày, bố mẹ cô gái lại gả nàng cho người khác.
Thương nhớ người yêu cũ, cô gái đã cố tình làm những việc quái gở trong nhà để mọi người khinh ghét. Chồng nàng không chịu nổi liền đem nàng ra chợ bán. Thật ngẫu nhiên, người mua chính là người yêu cũ của nàng. Thời gian đã làm nàng thay đổi nhiều về vóc dáng và nhan sắc, khiến chàng không còn nhận ra nàng nữa, nên đem về làm người ở.
Nàng thấy buồn chán quá mới đem chiếc đàn môi chàng tặng trước khi đi làm ăn xa ra gẩy. Lúc này chàng mới nhận ra người yêu từ thở ấu thơ, trong lòng vô cùng sung sướng. Họ trở thành vợ chồng và nguyện sống bên nhau đến đầu bạc răng long. Vợ cũ của chàng cũng chấp nhận tình yêu của họ và tình nguyện ra ở riêng nhường hạnh phúc cho đôi vợ chồng mới.
Tham khảo
Thể loại:Người Thái Thể loại:Thơ Việt Nam
Clytra atraphaxidis
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1773 Thể loại:Clytra Thể loại:Bọ cánh cứng châu Á Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Pecora
Pecora là danh pháp khoa học để chỉ một cận bộ chứa các loài động vật móng guốc, với số lượng các loài còn sinh tồn chiếm phần lớn các loài còn sinh tồn của phân bộ Nhai lại (Ruminantia), bao gồm dê, cừu, linh dương, hươu, nai, trâu, bò, hươu cao cổ và linh dương sừng tỏa. Các thành viên duy nhất còn sinh tồn của phân bộ Ruminantia mà không thuộc cận bộ Pecora là các loài cheo cheo thuộc cận bộ Tragulina, với đặc điểm là không có sừng và dạ dày 4 túi của chúng kém phát triển so với các loài của cận bộ này. Điều này làm cho các loài của cận bộ Pecora đôi khi được gọi là "động vật nhai lại có sừng". Các loài Pecora cũng được coi là "động vật nhai lại bậc cao", do chúng phát sinh muộn hơn so với các nhóm còn lại của phân bộ Nhai lại. Mặc dù Pecora là một nhánh được hỗ trợ khá tốt, nhưng mối quan hệ chính xác giữa các họ trong phạm vi cận bộ này lại chưa rõ ràng và gây tranh cãi.
Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài trong phạm vi Pecora dưới đây dựa theo Zurano et al. (2019),
Urtica praetermissa
Urtica praetermissa là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được V.W. Steinm. mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
Thể loại:Urtica Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Pseudinodes
Pseudinodes là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Hadeninae
Wireshark
Tham khảo
Thể loại:Phần mềm cho Windows Thể loại:Phần mềm quản trị mạng mã nguồn mở Thể loại:Phân tích mạng Thể loại:Phần mềm tự do lập trình bằng C++
Furipteridae
Furipteridae là một họ động vật có vú trong bộ Dơi. Họ này được Gray miêu tả năm 1866. Các loài trong họ này phân bố ở Trung và Nam Mỹ.
Tham khảo
Thể loại:Họ động vật có vú  Thể loại:Dơi Nam Mỹ Thể loại:Động vật có vú Trung Mỹ
Rodès
Rodès là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Rodès nằm ở khu vực có độ cao 200 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Pyrénées-Orientales
Thyropteridae
Thể loại:Thyropteridae Thể loại:Họ thú đơn chi
Pteris glaberrima
Pteris glaberrima là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Kuhn mô tả khoa học đầu tiên năm 1868. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1868 Thể loại:Unresolved names
Pteris glaberrima
Anthrenus miniatulus
Anthrenus miniatulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1899.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Mesoleius submarginatus
Mesoleius submarginatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleius
Clytra binominata
Clytra binominata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Monrós miêu tả khoa học năm 1953.
Tham khảo
Thể loại:Clytra Thể loại:Bọ cánh cứng châu Á Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Aphanosperma occidentalis
Aphanosperma occidentalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Aphanosperma (Cerambycidae) Thể loại:Động vật được mô tả năm 1969
Lysimachia patungensis
Lysimachia patungensis là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được Hand.-Mazz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lysimachia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Telipogon ospinae
Telipogon ospinae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Dodson & R.Escobar miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
Thể loại:Telipogon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Thymophylla mutica
Thymophylla mutica là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (M.C.Johnst.) Strother miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Aspalathus odontoloba
Liên kết ngoài
Thể loại:Aspalathus
Scotorythra diceraunia
Scotorythra diceraunia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Thymophylla mutica
Liên kết ngoài
Thể loại:Thymophylla Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Scotorythra diceraunia
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotorythra Thể loại:Động vật đặc hữu Hawaii
Hortipes narcissus
Tham khảo
Thể loại:Hortipes
Carl Bloch
nhỏ|[[Bài giảng trên núi vẽ bởi Carl Bloch|trái]]
Carl Heinrich Bloch (23 tháng 5 năm 1834 - ngày 22 tháng 2 năm 1890) là một họa sĩ Đan Mạch. Ông sinh ra ở Copenhagen, Đan Mạch và nghiên cứu với Wilhelm Marstrand tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia Đan Mạch (Det Kongelige Danske Kunstakademi) ở đó. Cha mẹ của Bloch muốn con trai của mình chọn một nghề đáng kính - sĩ quan Hải quân. Tuy nhiên, đây không phải là điều Carl muốn. Mối quan tâm duy nhất của ông là vẽ và họa, và ông đã nuôi ý tưởng trở thành một nghệ sĩ. Ông đã đi đến nước Ý để nghiên cứu nghệ thuật, đi đến Hà Lan, nơi ông trở thành quen thuộc với các tác phẩm của Rembrandt, mà đã trở thành một nguồn ảnh hưởng lớn đối với ông. Carl Bloch đã gặp người sau này là vợ của ông, Alma Trepka, tại Roma, nơi ông kết hôn với bà ngày 31 tháng 5 năm 1868. Họ đã sống hạnh phúc với nhau cho đến khi bà chết sớm vào năm 1886. Các tác phẩm đầu tiên của ông đặc trưng cảnh nông thôn từ cuộc sống hàng ngày. Từ 1859 đến 1866, Bloch sống ở Ý, và giai đoạn này là rất quan trọng cho sự phát triển của phong cách lịch sử của ông. Thành công lớn đầu tiên của ông là triển lãm của bản thân "Prometheus Unbound" ở Copenhagen vào năm 1865. Sau cái chết của Marstrand, ông đã hoàn thành việc trang trí hội trường nghi lễ tại Đại học Copenhagen. Nỗi mất đi người vợ đã đè nặng lên tâm trí Bloch, người vợ qua đời để lại cho ông 8 người con đã gây nhiều khó khăn đối với ông.
Thallarcha phalarota
Liên kết ngoài
Thể loại:Thallarcha
Juncus nevadensis
Juncus nevadensis là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được S.Watson mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Pseudoarcte
Pseudoarcte là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Catocalinae
Hamzabeyli, Toroslar
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Rigarda
Rigarda là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Rigarda nằm ở khu vực có độ cao 298 mét trên mực nước biển.
European Echoes
European Echoes là một album phòng thu của nhạc công trumpet free jazz người Đức Manfred Schoof, được phát hành năm 1969 bởi hãng đĩa FMP. Album được tách ra làm hai phần, với sự tham gia của tổng cộng 16 nhạc công, nhiều người rất có danh tiếng trong giới free jazz châu Âu.
Bretonvillers
Bretonvillers là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Pteris glandulosa
Pteris glandulosa là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Kuhn mô tả khoa học đầu tiên năm 1882. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1882 Thể loại:Unresolved names
Clytra bodemeyeri
Clytra bodemeyeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1900.
Tham khảo
Thể loại:Clytra Thể loại:Bọ cánh cứng châu Á
Năng suất bền vững
Năng suất bền vững của nguồn vốn tự nhiên là năng suất sinh thái có thể được khai thác mà không làm giảm cơ sở vốn, tức là thặng dư cần thiết để duy trì các dịch vụ hệ sinh thái ở cùng mức hoặc tăng theo thời gian. Năng suất này thường thay đổi theo thời gian với nhu cầu của hệ sinh thái để tự duy trì, ví dụ, một khu rừng gần đây bị tàn rụi hay ngập lụt hoặc hỏa hoạn sẽ đòi hỏi nhiều hơn năng suất sinh thái của chính nó để duy trì và tái lập một khu rừng trưởng thành. Trong khi làm như vậy, năng suất bền vững có thể ít hơn nhiều.
Trong thuật ngữ lâm nghiệp, đây là hoạt động thu hoạch lớn nhất có thể xảy ra mà không làm giảm năng suất của nguồn dự trữ. nhỏ|Quản lý nghề cá sử dụng khái niệm năng suất bền vững để xác định số lượng cá có thể được loại bỏ, để quần thể vẫn bền vững. Khái niệm này rất quan trọng trong quản lý nghề cá, trong đó năng suất bền vững được định nghĩa là số lượng cá có thể khai thác mà không làm giảm lượng cá và năng suất bền vững tối đa được định nghĩa là lượng cá có thể được khai thác trong các điều kiện môi trường nhất định. Trong nghề cá, nguồn vốn tự nhiên cơ sở hoặc quần thể nguyên thủy phải giảm khi khai thác. Đồng thời năng suất tăng. Do đó, năng suất bền vững sẽ nằm trong phạm vi mà nguồn vốn tự nhiên cùng với sản xuất của nó có thể cung cấp năng suất thỏa đáng. Có thể rất khó để định lượng năng suất bền vững, bởi vì mọi điều kiện sinh thái động và các yếu tố khác không liên quan đến thu hoạch đều gây ra những thay đổi và biến động ở cả nguồn vốn tự nhiên và năng suất của nó.
Trong trường hợp nước ngầm có sản lượng khai thác nước an toàn trên một đơn vị thời gian, mà vượt quá nó thì tầng nước này có nguy cơ bị thấu dụng hoặc thậm chí cạn kiệt.
Ghi chú
Thể loại:Tài nguyên tái tạo Thể loại:Bảo tồn môi trường
Anthrenus miniopictus
Anthrenus miniopictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Bedel miêu tả khoa học năm 1884.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Xã Avon, Quận Grand Forks, Bắc Dakota
Xã Avon (Avon Township) là một xã thuộc quận Grand Forks, tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 78 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Bắc Dakota Thể loại:Quận Grand Forks, North Dakota
Apharsatus fallaciosus
Apharsatus fallaciosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Apharsatus
Concerto cho vĩ cầm (Beethoven)
Concerto cho violin, cung Rê trưởng, Op. 61 là bản concerto duy nhất viết cho đàn violin của nhà soạn nhạc thiên tài người Đức Ludwig van Beethoven. Tác phẩm được viết vào năm 1806. Chương trình biểu diễn đầu tiên được thực hiện bởi Franz Clement đã không thành công và nhiền năm rơi vào quên lãng, cho đến khi Joseph Joachim làm sống lại tác phẩm vào năm 1844. Đây là một tác phẩm kinh điển cho thể loại concerto cho violin. Tác phẩm gồm có 3 chương: Nói chung, tác phẩm thể hiện rõ sự chuyển giao hai phong cách cổ điển và lãng mạn của Beethoven. Cổ điển ở chỗ tác phẩm vẫn viết theo cấu trúc cổ điển (chủ để đầu tiên của một chương được thể hiện, rồi có vài biến tấu, sau đó lại quay chủ để cũ nhưng biểu diễn theo một cách khác (thay đổi chút cao độ hoặc vài tiết tấu) rồi kết thúc nó), tính chất tứ tấu đàn dây (bộ dây trở thành trung tâm, có tiếng cello đệm nhanh cho tác phẩm). (Chương 3 thể hiện rõ nhất điều này). Lãng mạn ở chỗ tính chất phóng khoáng hơn, biểu đạt nội tâm sâu sắc hơn với những đợt sóng nhạc lên rồi lại xuống. (Chương 1 thể hiện rõ nhất điều đó). Đây là điều đặc biệt trong các sáng tác của Beethoven.
Natalidae
Natalidae là một họ động vật có vú trong bộ Dơi. Họ này được Gray miêu tả năm 1866.
Tham khảo
Thể loại:Họ động vật có vú
Ağaçlı, Gerger
Ağaçlı là một xã thuộc huyện Gerger, tỉnh Adıyaman, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 804 người.
Urtica pubescens
Urtica pubescens là loài thực vật có hoa trong họ Tầm ma. Loài này được Ledeb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1833.
Scotorythra dissotis
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotorythra Thể loại:Động vật đặc hữu Hawaii
Pseudobendis
Pseudobendis là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Telipogon pachensis
Telipogon pachensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Rchb.f. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Hortipes orchatocnemis
Loài này thuộc chi Hortipes. Hortipes orchatocnemis được miêu tả năm 2000 bởi Bosselaers & Rudy Jocqué.
Tham khảo
Thể loại:Hortipes
Mitromorpha spreta
Mitromorpha spreta là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Mitromorphidae, họ ốc cối.
Mesoleius subroseus
Mesoleius subroseus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Mitromorpha spreta
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1864
Mesoleius subroseus
Liên kết ngoài
Thể loại:Mesoleius
Saxifraga triaristulata
Saxifraga triaristulata là một loài thực vật có hoa trong họ Saxifragaceae. Loài này được Hand.-Mazz. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Liên kết ngoài
Thể loại:Saxifraga Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1923
Clytra burmensis
Clytra burmensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1998.
Tham khảo
Thể loại:Clytra
Juncus nodatus
Juncus nodatus là một loài thực vật có hoa trong họ Juncaceae. Loài này được Coville mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Juncus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Hieracium racemosum
Hieracium racemosum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Waldst. & Kit. ex Willd. mô tả khoa học đầu tiên năm 1803.
Liên kết ngoài
R Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1803
Pteris glaucovirens
Pteris glaucovirens là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Linden mô tả khoa học đầu tiên.. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Unresolved names
Hạch thần kinh
thumb|right|A dorsal root ganglion (DRG) from a chicken embryo (around stage of day 7) after incubation overnight in NGF growth medium stained with anti-neurofilament antibody. Note the axons growing out of the ganglion. Hạch thần kinh là những khối neuron thuộc phần thần kinh ngoại biên của hệ thống thần kinh. Chúng có thể nằm ở xa hoặc ngay bên cạnh một số cơ quan. Trong số hạch này có 2 chuỗi hạch nằm hai bên cột sống và một hạch lớn nằm trong khoang bụng (gọi là hạch mặt trời).
Trong hệ thống thần kinh sinh dưỡng, gồm các hạch giao cảm và hạch đối giao cảm. Trong hệ thống thần kinh vận động, bao gồm hạch sinh ba và hạch rễ lưng.
Tham khảo
Thể loại:Mô học thần kinh
Vạc Phổ Minh
Vạc Phổ Minh là một chiếc vạc bằng đồng được đúc vào năm 1262 bởi thượng hoàng Trần Thái Tông, nhà Trần Việt Nam, và đã đặt tại phủ Thiên Trường (nay là Nam Định). Vạc Phổ Minh là một trong An Nam tứ đại khí.
Cùng với chuông Quy Điền, tháng 10 năm Bính Ngọ (1426) khi bị vây ở Đông Quan, Vương Thông đã cho phá vạc Phổ Minh để lấy đồng đúc vũ khí
Trong văn học, nghệ thuật
Danh sĩ người xứ Đông Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585), sống thời Lê–Mạc, đồng thời là một cư sĩ tự nhận (Bạch Vân am cư sĩ), trong một lần qua vùng Sơn Nam Hạ vãn cảnh chùa Phổ Minh chừng hơn một thế kỷ sau loạn giặc Minh xâm lược qua đi, đã để lại bài thơ thất ngôn bát cú Du Phổ Minh tự được đưa vào tập thơ chữ Hán Bạch Vân am thi tập do chính ông đề tựa:
Tham khảo
Thể loại:Bảo vật quốc gia của Việt Nam Thể loại:Nhà Trần
Công nữ Ngọc Khoa
Công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Khoa (chữ Hán: 公女阮福玉誇), không rõ sinh mất năm nào, là con gái thứ ba của chúa Sãi Nguyễn Phước Nguyên. Theo Nguyễn Phước tộc Thế phả, bà được gả cho Po Romê vào năm Tân Mùi (1631). Nhờ có cuộc hôn phối này mà tình giao hảo giữa hai nước được tốt đẹp, để chúa Nguyễn có thể dồn lực lại hòng đối phó với chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, đồng thời cũng tạo thêm cơ hội cho người Việt mở rộng lãnh thổ về phía Nam.
Tiểu sử
Thời kỳ chiến tranh Đàng Ngoài-Đàng Trong vừa bắt đầu bùng nổ năm 1627. Năm 1629, lưu thủ Phú Yên là Văn Phong liên kết với người Chiêm Thành nổi lên chống lại chúa Nguyễn. Chúa Sãi cử Phó tướng Nguyễn Hữu Vinh, đem quân dẹp yên, và đổi phủ Phú Yên thành dinh Trấn Biên. Từ cuối thế kỷ 16 người Chiêm Thành thường buôn bán với người Bồ Đào Nha ở Ma Cao, một thuộc địa của Bồ Đào Nha trên đất Trung Hoa. Thương thuyền Bồ Đào Nha hay ghé buôn bán trao đổi với người Chiêm ở hải cảng Cam Ranh và Phan Rang. Sự liên hệ này khiến chúa Sãi lo ngại người Chiêm sẽ liên kết với Bồ Đào Nha, để chống lại mình. Vậy, đây có thể là một trong những nguyên nhân đã dẫn đến cuộc hôn phối giữa Ngọc Khoa và vua Po Romê, giúp Nguyễn Phúc Nguyên có được sự hòa hảo với Chiêm Thành.
Và rất có thể vì cuộc hôn phối này, mà sử sách không biên chép gì về Ngọc Khoa. Giở Đại Nam Liệt Truyện Tiền Biên thì thấy chúa Sãi có bốn người con gái, mà hai trong số đó là Ngọc Vạn và Ngọc Khoa đều ghi là: không có truyện. Tương tự, trong quyển Généalogie des Nguyễn avant Gia Long (Phổ hệ nhà Nguyễn trước Gia Long) của Tôn Thất Hân và Bùi Thanh Vân (Bulletin des Amis de vieux Huế, 1920) cũng chỉ ghi là: ''Ngọc Khoa con gái thứ của Sãi vương, không để lại dấu tích. Ngọc Vạn con gái thứ của Sãi vương, không có dấu tích gì về Ngọc Vạn.'' Thế nhưng cái tên Ngọc Khoa lại được nói đến ít nhất trong ba tác phẩm, đó là: Việt sử giai thoại của Đào Trinh Nhất, Đất Việt Trời Nam của Thái Văn Kiểm, Việt Nam Văn Học Toàn Thư của Hoàng Trọng Miên. Và cả ba tác giả đều đã viết rằng người đàn bà lấy vua Chiêm Thành Po Romé là công nữ Ngọc Khoa, con gái của chúa Sãi. Tuy nhiên, mãi đến khi Nguyễn Phúc tộc Thế phả được xuất bản tại Huế (1995) thì tiểu truyện của hai công nữ Ngọc Vạn và Ngọc Khoa mới được xác định khá rõ ràng:
Bàn về việc "không có truyện" trong sử nhà Nguyễn, GS. Phan Khoang viết:
Công nữ Ngọc Khoa tên đầy đủ là Nguyễn Thị Ngọc Khoa, là em ruột cùng mẹ với công nữ Ngọc Vạn và là con gái thứ ba của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên. Cũng như Ngọc Vạn, không một tài liệu nào ghi chép công nữ Ngọc Khoa sinh vào tháng mấy, năm nào. Hơn nữa là sử liệu của Đại Việt không viết nhiều về bà mà chỉ có những truyền thuyết và sử Chăm đề cập.
Một điều đáng quan tâm về công nữ Ngọc Khoa của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên này chính là nhan sắc tuyệt trần. Nhan sắc của Ngọc Khoa đẹp đến nổi mà chỉ một lần chúa Sãi cho Ngọc Khoa theo đoàn thương buôn vào Chiêm Thành mua bán hàng hóa, Po Rome vừa nhìn thấy đã mê mẩn, bần thần, từ đó chỉ còn mơ tưởng mau chóng gặp lại và sở hữu nhan sắc tuyệt trần kia. Điều này được hai tác giả Dohamide và Doroheim ghi trong tác phẩm “Lược sử dân tộc Chăm”.
Biết được vua Po Rome bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của con gái mình. Chúa Sãi Nguyên Phúc Nguyên, đã quyết định gả Ngọc Khoa cho Po Rome để hòa hoãn với Champa. Quan trọng hơn là tránh mối nguy bị Champa đánh úp sau lưng, đặc biệt là thực hiện những mưu đồ sau này. Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên nhìn thấy ở vua Po Rome ở một điều; đó là Po Rome là người rất giỏi thao lược, chú trọng mở rộng kinh tế, đặc biệt là ngoại giao rất tốt với các nước mạnh như Bồ Đào Nha, Nhật Bản, Indonesia, Malaysia … Điều này đã dẫn đến sự lo ngại khi Champa mạnh lên sẽ làm cho Đại Việt phải khốn đốn trong việc giữ yên bờ cõi.
Cuộc hôn nhân này bị sự phản đối của đại thần hai nước. Tuy nhiên, với Đại Việt thì không quá lớn còn Champa thì việc này được các đại thần phản đối mạnh mẽ. Nhưng vì ý vua đã quyết nên cuộc hôn nhân đã thực hiện tốt đẹp vào năm 1631.
Tuy là người vợ thứ ba của vua Po Rome nhưng so với hoàng hậu chánh thất Bia Than Cih và thứ hậu Bia Than Can; Công nữ Ngọc Khoa (Bia Ut Yuôn) khi về Dinh điện của Champa rất được vua Po Rome sùng ái. Sự sùng ái này đến nỗi trong khoảng thời gian ngắn Ngọc Khoa đã đẩy hoàng hậu chánh thất Bia Than Cih và thứ hậu Bia Than Can vào hậu cung. Làm được điều này là do nhan sắc của Ngọc Khoa quá đẹp, quá duyên dáng và quá thông minh.
Một thời gian sau, không biết vì lí do gì mà Ngọc Khoa (Bia Ut Yuôn) sinh bệnh và không có ai có thể chữa trị được. Nhiều nguồn liệu ghi lại thì Ngọc Khoa giả vờ để thực hiện mục đích gì đó mà chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên đã căn dặn. Và cuối cùng, mọi chuyện cũng rõ khi Ngọc Khoa nói với Po Rome rằng nàng bị thần Krek quấy phá, làm sinh bệnh; và chỉ có cách chặt cây Krek thì nàng mới khỏi bệnh.
Với vương quốc Champa, ngoài hoa sứ (hoa Champa) là loài hoa được xem là quốc hoa của Champa; thì cây Krek là cây được xem là nơi thần ngự trị và hộ mệnh cho vương quốc Champa. Không những vậy, cây Krek là cây thân gỗ được Champa sử dụng để đóng thuyền chiến cho thủy binh. Chính vì vậy mà nhân dân Champa rất coi trọng và hết lòng bảo vệ cây Krek.
Đã biết vì sao mà Bia Ut Yuôn bị bệnh chữa hoài không hết, cộng thêm việc Po Rome quá yêu và chiều chuộng Bia Ut Yuôn. Cho nên, vua Po Rome đã ra lệnh cho binh lính chặt cây Krek mọc trong dinh điện của mình. Tuy nhiên, khi binh lính dùng rìu chặt cây Krek thì cây phun ra những tia máu giết chết ngay tại chỗ.
Quá tức tối và nóng giận việc binh lính không chặt đổ được cây Krek, thêm việc bệnh tình Bia Ut Yuôn ngày càng nặng. Đích thân vua Po Rome đã rút gươm chặt đổ cây Krek. Vua chặt đúng ba nhát thì cây Krek đổ xuống nhưng lạ thay thân cây vang than khắp trời và máu trong thân chảy ra suốt bảy ngày bảy đêm. Sau bảy ngày bảy đêm tuôn máu, cây Krek chết, đúng lúc thì Bia Ut Yuôn hết bệnh.
Năm 1651, Champa và Đại Việt và bắt đầu trở mặt nhau. Chủ động trong vấn đề này, chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên cho quân tiến đánh Champa. Ngay lập tức, vua Po Rome cho sẻ gỗ Krek đóng thuyền chiến bắt đầu cuộc chiến với Đại Việt. Trong trận hỗn chiến với Đại Việt, vua Po Rome bị trúng kế, kết quả là bị bắt và tự sát trên đường giải về Huế.
Cuộc chiến kết thúc, Đại Việt thắng trận và chiếm nhiều vùng đất của Champa. Tuy nhiên, với nhân dân Champa, họ không tin với tài thao lược của vua Po Rome thì không dễ gì Đại Việt sẽ đánh thắng. Mà họ cho rằng vua Po Rome thua trận là do ngài đã chặt đổ cây Krek, thần linh vì thế mà trút giận lên người Po Rome. Đặc biệt là thần Krek không phù hộ, che chở vận mệnh cho Champa nữa. Xảy ra điều này là do công nữ Đại Việt Ngọc Khoa đã mê muội Po Rome, vì thế nhân dân Chăm họ đã giận dữ tìm giết Ngọc Khoa. Tuy nhiên, khi biết tin Po Rome tử trận thì Ngọc Khoa đã tự sát theo.
Theo quan điểm của người Chiêm
Sử sách không ghi lại là bà Ngọc Khoa đã làm những gì ở triều đình Chiêm Thành, chỉ biết rằng truyền thuyết cũng như tục ngữ Chiêm Thành đều có ý trách cứ, cho rằng bà Ngọc Khoa đã làm cho vua Po Romê trở nên mê muội và khiến cho nước Chiêm sụp đổ.
Ngoài việc thần linh hóa câu chuyện, truyền thuyết trên đây đã phản ảnh một phần sự thật lịch sử, đó là nước Chiêm Thành, một lần nữa suy yếu hẳn đi sau cuộc hôn nhân Việt Chiêm năm 1631, nhờ đó, người Việt nhanh chóng vượt qua Chiêm Thành, xuống đồng bằng sông Cửu Long. Như thế, hai công nữ Ngọc Khoa và Ngọc Vạn, tuy không chính thức đem lại đất đai như công chúa Huyền Trân, nhưng cả hai đều đã mở đường cho cuộc Nam tiến của các chúa Nguyễn...
Theo quan điểm của người Việt
Theo Nguyễn Lệ Hậu, thì: ''việc giữ gìn biên cương và mở mang bờ cõi luôn là ước vọng lớn lao của hầu hết các đấng quân vương, và trong suốt thời gian trị vì của mình các bậc đế vương đã không ngừng khai thác bằng hầu hết những khả năng và biện pháp vốn có. Ở đây, vấn đề hôn nhân nhằm mục đích chính trị đã đóng một vai trò không nhỏ trong việc mở mang bờ cõi, nhất là trong công cuộc Nam tiến. Trong đó các cành vàng lá ngọc đã đóng một vai trò nhất định, nước mắt má hồng đã tô thắm cho từng dãi đất biên cương''. .
Chính vì lẽ đó, thi sĩ Trần Tuấn Khải (1895-1983), đã có thơ ca ngợi Ngọc Khoa và Ngọc Vạn như sau:
Nhầm lẫn, nghi vấn
Nhiều tài liệu trước đây thường ghi tước vị của bà là công chúa, nhưng thực ra là công nữ, vì bà chỉ là con của chúa Nguyễn. Và ở Nhật Bản, các văn bản họ Araki ký gửi cơ quan Nagasaki Bugyousho (Trường Kỳ Phụng Hành Sở, một cơ quan quản lý mâu dịch hải ngoại tại Nagasaki) cho rằng một vị chúa hoặc trấn thủ Quảng Nam gả một con gái nuôi cho một thương gia Nhật, chủ một thương điếm ở Hội An tên là Araki Soutarou (Hoang Mộc Tông Thái Lang), tên Việt là Nguyễn Thái Lang, hiệu là Hiển Hùng. Điều này phù hợp với nội dung tìm tòi và phân tích của tác giả Thân Trọng Thủy, và bà này theo chồng qua sinh sống ở Nhật trong 26 năm, được người Nhật ở Nagasaki quý mến. Khi bà chết, mộ bà được chôn cạnh mộ chồng ở ngôi chùa Daionji (Đại Âm Tự) tại Nagasaki, sau này con cháu đời thứ 13 đã cải táng đi đâu không rõ. .
Chú thích
K Thể loại:Người Đàng Trong
Cừu Manx Loaghtan
300px|nhỏ|phải|Một con cừu đực Manx Loaghtan hai sừng 300px|nhỏ|phải|Một con cừu Manx Loaghtan trên nông trại cổ xưa Cừu Manx Loaghtan là một giống cừu (Ovis aries) có nguồn gốc từ đảo Isle of Man. Nó đôi khi được đánh vần như Loaghtan hoặc Loaghtan. Những con cừu có lông màu nâu sẫm và thường là bốn hoặc thỉnh thoảng là có đến sáu sừng. Cừu Manx Loaghtan là một trong những giống cừu đuôi ngắn Bắc Âu và đi xuống từ cừu nguyên thủy một lần được tìm thấy trên khắp vùng ở Scotland, Hebrides, và quần đảo Shetland.
Từ Loaghtan đến từ Manx từ lugh dhoan, có nghĩa là con chuột nâu và mô tả màu sắc của các con chiên. Giống cừu này chủ yếu được nuôi để lấy thịt cừu, mà một số người coi là một món ăn. Thịt cừu của giống này gần đây đã nhận được sự công nhận và bảo vệ EU. Chúng đã được đã làm tăng đàn thương mại trên Isle of Man và các nơi khác. Mặc dù vậy, hiện nay vẫn còn ít hơn 1.500 con cừu cái giống được đăng ký tại Vương quốc Anh.
Đặc điểm
Manx Loaghtan là một con cừu nhỏ, không có lông trên khuôn mặt màu nâu sẫm và chân. Con cừu có đuôi ngắn và cũng có hệ thống xương tốt. Trong thế kỷ qua màu sắc của con cừu đã ổn định như cừu Moorit, đó là sắc thái giữa nâu vàng và nâu đỏ sẫm. Manx Loaghtan thường có bốn sừng nhưng cá thể này cũng được tìm thấy với hai hoặc sáu sừng. Những chiếc sừng thường nhỏ trên cừu nhưng lớn hơn và mạnh mẽ hơn trên con đực. Một con cái trưởng thành nặng khoảng 40kg, và một đàn khoảng một phần ba nhiều hơn.
Trán chúng phẳng, xương mũi lồi ra, chúng có hố nước mắt, mõm của chúng mỏng, môi hoạt động, răng cửa sắc, nhờ đó chúng có thể gặm được cỏ mọc thấp và bứt được những lá thân cây mềm mại, hợp khẩu vị trên cao để ăn. Chúng có thói quen đi kiếm ăn theo bầy đàn, tạo thành nhóm lớn trên đồng cỏ. Trong da chúng có nhiều tuyến mồ hôi và tuyến mỡ hơn dê. Bởi thế chúng bài tiết mồ hôi nhiều hơn và các cơ quan hô hấp tham gia tích cực hơn vào quá trình điều tiết nhiệt. Mô mỡ dưới da của chúng phát triển tốt hơn dê và ngược lại ở các cơ bên trong của chúng có ít tích lũy mỡ hơn dê.
Sản phẩm
Cừu Loaghtan được nuôi như một món ăn trên đảo Isle of Man, chỉ có hai trang trại chủ yếu trên đảo sản xuất thịt. Hiện nay có nhiều cổ phần trên đất liền Anh mà cũng giống Loaghtans, bao gồm cả một số trang trại với hơn 100 con cừu cái - ví dụ các Fowlescombe Flock ở Devon. Thịt cừu này được người sành ăn đánh giá cao rất cao, thường được bán như động vật thành phẩm. Thịt chất lượng đạt loại A của cừu 15 tháng tuổi sẽ mang lại một thân thịt 18 kg thịt nạc, thịt có mức độ cholesterol thấp. Có một bầy lớn của cừu đã nhập khẩu vào hòn đảo này đã được đóng cửa để bảo vệ chúng trong các dịch bệnh lở mồm long móng năm 2001 tại Anh. Các bệnh đã không xâm nhập được vào hoàn đảo, vẫn tiếp tục xuất khẩu thịt sang lục địa châu Âu.
Len của chúng cho độ mềm mại và màu nâu đậm. Những người tạo sử dụng các vật liệu nhuộm để sản xuất len và vải tuýt len từ bầy Loaghtans Jersey được bán tại địa phương. Len của cừu Loaghtan có một lớp phủ cao sáp lanolin, còn được gọi là sáp len hay mỡ lông cừu. Thời tiết ấm áp làm cho lanolin nhớt. Các con cừu Loaghtan được cho là còn sống sót gần gũi nhất của con cừu Jersey nay đã tuyệt chủng.
Sinh thái học
Dường như có một mối liên hệ giữa sự hiện diện của cừu Loaghtan và khả năng để phát triển mạnh. Các nghiên cứu trên đảo Ramsey, Đảo Bardsey, và Isle of Man đã tìm thấy rằng khi số lượng chăn thả cừu giảm; khi cừu chăn thả gia tăng, do đó đã làm số giống. Điều này dường như xảy ra trên Jersey Khi cừu Loaghtans gặm cỏ, chúng xén và chà đạp lên cỏ. Điều này cho phép những con chim để có được ít côn trùng hoạt động bề mặt và đất. Ngoài ra, các phân chúng thải ra là môi trường cho con bọ cánh cứng và ấu trùng ruồi. Những côn trùng lần lượt là một nguồn tài nguyên cho các loài chim khi mặt đất là khó khăn hoặc côn trùng khác đang khan hiếm.
Chăn nuôi
300px|nhỏ|phải|Một con cừu cái thuộc giống này Chúng có tính bầy đàn cao nên dễ quản lý, chúng thường đi kiếm ăn theo đàn nên việc chăm sóc và quản lý rất thuận lợi. Chúng cũng là loài dễ nuôi, mau lớn, ít tốn công chăm sóc. So với chăn nuôi bò thì chúng là vật nuôi dễ tính hơn, thức ăn của chúng rất đa dạng, thức ăn của chúng là những loại không cạnh tranh với lương thực của người. Chúng là động vật có vú ăn rất nhiều cỏ.
Hầu hết chúng gặm cỏ và ăn các loại cỏ khô khác, tránh các phần thực vật có gỗ nhiều. Chúng có chế độ hoạt động ban ngày, ăn từ sáng đến tối, thỉnh thoảng dừng lại để nghỉ ngơi và nhai lại. Đồng cỏ lý tưởng cho chúng như cỏ và cây họ Đậu. Khác với thức ăn gia súc, thức ăn chính của chúng trong mùa đông là cỏ khô.
Chúng là loài ăn tạp, có thể ăn được nhiều loại thức ăn bao gồm thức ăn thô xanh các loại như: rơm cỏ tươi, khô, rau, củ quả bầu bí các loại, phế phụ phẩm công nông nghiệp và các loại thức ăn tinh bổ sung như cám gạo ngũ cốc. Mỗi ngày chúng có thể ăn được một lượng thức ăn 15-20% thể trọng. Chúng cần một lượng thức ăn tính theo vật chất khô bằng 3,5% thể trọng. Với nhu cầu 65% vật chất khô từ thức ăn thô xanh (0,91 kg) và 35% vật chất khô từ thức ăn tinh (0,49 kg). Khi cho chúng ăn loại thức ăn thô xanh chứa 20% vật chất khô và thức ăn tinh chứa 90% vật chất khô.
Nguồn nước uống là nhu cầu cơ bản của chúng. Lượng nước cần cho chúng biến động theo mùa và loại và chất lượng thực phẩm mà chúng tiêu thụ. Khi chúng ăn nhiều trong các tháng đầu tiên và có mưa (kể cả sương, khi chúng ăn vào sáng sớm), chúng cần ít nước hơn. Khi chúng ăn nhiều cỏ khô thì chúng cần nhiều nước. Chúng cũng cần uống nước sạch, và có thể không uống nếu nước có tảo hoặc chất cặn. Trong một số khẩu phần ăn của chúng cũng bao gồm các khoáng chất, hoặc trộn với lượng ít.
Chăm sóc
300px|nhỏ|phải|Chăm sóc cừu Manx Loaghtan Sau khi cho phối giống 16-17 ngày mà không có biểu hiện động dục lại là có thể cừu đã có chửa, Căn cứ vào ngày phối giống để chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu (thời gian mang thai của cừu 146-150 ngày) nhằm hạn chế cừu sơ sinh bị chết; Có thể bồi dưỡng thêm thức ăn tinh và rau cỏ non cho cừu có chửa nhưng tuyệt đối tránh thức ăn hôi mốc; Khi có dấu hiệu sắp đẻ (bầu vú căng, xuống sữa, sụt mông, âm hộ sưng to, dịch nhờn chảy ra, cào bới sàn…) nên nhốt ở chuồng riêng có lót ổ rơm và chăn dắt gần, tránh đồi dốc.
Thông thường cừu mẹ nằm đẻ nhưng cũng có trường hợp đứng đẻ, tốt nhất nên chuẩn bị đỡ đẻ cho cừu; Sau khi đẻ cừu mẹ tự liếm cho con. Tuy nhiên, vẫn phải lấy khăn sạch lau khô cho cừu con, nhất là ở miệng và mũi cho cừu con dễ thở. Lấy chỉ sạch buộc cuống rốn (cách rốn 4–5 cm), cắt cuống rốn cho cừu con và dùng cồn Iod để sát trùng; Giúp cừu con sơ sinh đứng dậy bú sữa đầu càng sớm càng tốt (vì trong sữa đầu có nhiều kháng thể tự nhiên); Đẻ xong cho cừu mẹ uống nước thoải mái (có pha đường 1% hoặc muối 0.5%).
Cừu con trong 10 ngày đầu sau khi đẻ cừu con bú sữa mẹ tự do; Từ 11-21 ngày tuổi cừu con bú mẹ 3 lần/ngày, nên tập cho cừu con ăn thêm thức ăn tinh và cỏ non, ngon; 80-90 ngày tuổi có thể cai sữa. Giai đoạn này phải có cỏ tươi non, ngon cho cừu con để kích thích bộ máy tiêu hóa phát triển (đặc biệt là dạ cỏ) và bù đắp lượng dinh dưỡng thiếu hụt do sữa mẹ cung cấp không đủ; Cừu sinh trưởng và phát triển nhanh, mạnh ở giai đoạn này.
Liên kết ngoài
M Thể loại:Động vật có vú châu Âu
Scotorythra epicyma
Scotorythra epicyma là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scotorythra
Anthrenus minor
Anthrenus minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1865.
Tham khảo
Thể loại:Anthrenus
Psychotria sarmiensis
Psychotria sarmiensis là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Sohmer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Horozlu, Toroslar
Horozlu là một xã thuộc huyện Toroslar, tỉnh Mersin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 199 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Mersin Thể loại:Làng Thổ Nhĩ Kỳ theo tỉnh
Apharsatus multicostatus
Apharsatus multicostatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Apharsatus
Thallarcha punctulata
Thallarcha punctulata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Ria-Sirach
Ria-Sirach là một xã trong tỉnh Pyrénées-Orientales, vùng Occitanie phía nam nước Pháp. Xã Ria-Sirach nằm ở khu vực có độ cao trung bình 400mét trên mực nước biển.
A Sky Full of Ghosts
A Sky Full of Ghosts (Bầu trời đầy ma) là tập 4 trong tổng số 13 tập trong bộ phim tài liệu về khoa học ở nước Mỹ: Cosmos: A Spacetime Odyssey (Vũ trụ: Chuyến du hành không-thời gian), được trình chiếu vào năm 2014. Chương trình này dựa theo phim tài liệu trước đó của Carl Sagan được trình chiếu trên PBS(Public Broadcasting Service - "Dịch vụ Truyền thông Công cộng". Có thể nói, đây được coi là một cột mốc quan trọng cho phim tài liệu khoa học. Chương trình được trình bày bởi nhà vật lý thiên văn Neil deGrasse Tyson.
Ria-Sirach
Tham khảo
Thể loại:Xã của Pyrénées-Orientales
Thallarcha punctulata
Liên kết ngoài
Thể loại:Thallarcha
A Sky Full of Ghosts
- Ngày chiếu: 30/3/2014
- Lượng người xem (Ở Mỹ): 3.91 triệu người
Tyson bắt đầu tập phim bằng cách giải thích khái niệm của tốc độ ánh sáng (≈ 300 000 km/h). Sau đó, Tyson giải thích rằng chúng ta chỉ quan sát được 1 vùng của vũ trụ là do tốc độ ánh sáng. Ánh sáng đi đến đâu, chúng ta sẽ nhìn được không gian của vũ trụ đến đó (Ánh sáng đã đi được hàng tỉ năm). Tyson tiếp tục giải thích cách mà thiên văn học hiện đại đã sử dụng các phân tích qua thời gian để xác định các sự kiện vụ nổ Big Bang và tuổi của vũ trụ hiện nay.
Tyson tiến hành mô tả cách thức làm việc của Isaac Newton, William Herschel, Michael Faraday và James Clerk Maxwell trong việc đóng góp vào sự hiểu biết tính chất của sóng điện từ và lực hấp dẫn, và làm thế nào mà công việc này lại dẫn tới việc hình thành thuyết tương đối của Albert Einstein, rằng tốc độ của ánh sáng là một hằng số cơ bản của vũ trụ và trọng lực có thể được xem như là sự biến dạng của kết cấu của không-thời gian. Tyson mô tả khái niệm của các sao tối (là sao chứa một hàm lượng lớn vật chất tối neutralino), không thể nhìn thấy nhưng có thể phát hiện bằng cách theo dõi các ngôi sao khác bị mắc kẹt trong giếng trọng lực của những ngôi sao này. Đó là một ý tưởng mà Herschel sử dụng để khám phá sao đôi.
Tyson sau đó mô tả tính chất của lỗ đen, lực hấp dẫn khổng lồ của họ thậm chí có thể nắm bắt ánh sáng, và khám phá của họ thông qua các nguồn tia X như Cygnus X-1. Tyson sử dụng tàu của tưởng tượng để cung cấp một định đề của sự cong của không-thời gian và thời gian giãn nở như khi đi vào chân trời sự kiện của lỗ đen, và khả năng này có thể dẫn đến các khả năng khác trong vũ trụ, hoặc thậm chí du hành xuyên thời gian. Tyson kết thúc tập phim bằng việc trình bày cách con trai của Herschel tên là John lấy cảm hứng từ cha mình để tiếp tục thu thập tài liệu về các ngôi sao.
Tham khảo
Thể loại:Cosmos: A Spacetime Odyssey Thể loại:Các tập phim Cosmos: A Spacetime Odyssey
Pseudobryomima
Pseudobryomima là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Xylenini
Thành Cộng Hòa
Từ thành Gia Định đến trại Ông-dèm
thumb|phải|280px|Hình dáng Thành Phụng theo mô tả trong một sơ đồ quy hoạch của Pháp năm 1867 Ngay sau chiếm được thành Gia Định, cho là khu vực thành quá rộng, khó phòng thủ, chỉ huy trưởng quân Pháp là Phó đô đốc De Genouilly đã cho phá hủy tường thành bằng 32 khối mìn, đồng thời cho tiêu hủy toàn bộ kho tàng trong thành để tránh quân Đại Nam có thể sử dụng được trong trường hợp tái chiếm được thành. Theo ghi nhận một số nhân chứng, di hại của vụ tiêu hủy này mãi đến đầu năm 1862 vẫn còn âm ỉ.
Sau khi chiếm được toàn bộ Nam Kỳ, chính quyền thực dân Pháp xây dựng các đề án quy hoạch xây dựng thành phố Sài Gòn. Trong các đồ bản của đề án quy hoạch năm 1867 và 1870, không ghi nhận công trình xây dựng nào trên khu vực thành Gia Định cũ. Tuy nhiên, ngay từ năm 1870, một ngôi thành mới bắt đầu được thi công, dựa trên bản thiết kế của hai kiến trúc sư người Pháp là Varaigne và A. Dupommier. Bản vẽ này cho thấy thành mới chiếm diện tích chỉ bằng gần một nửa thành cũ, chu vi chỉ khoảng 1.400m; hiện nằm khớp trong bốn con đường: Lê Duẩn, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Thị Minh Khai và Nguyễn Bỉnh Khiêm. Vật liệu xây thành lấy từ gạch, sắt của thành Gia Định vẫn còn ngổn ngang nơi đây. Tuy nhiên, hàng loạt các các cuộc tập kích của người dân Gia Định liên tục diễn ra, thậm chí sát vách thành Gia Định từ dân đất Hộ (Đa Kao) cách đó hơn cây số khiến việc xây thành mới kéo dài đến ba năm, năm 1873 mới xong và được thể hiện trên đồ bản của đề án quy hoạch năm 1873. Ngôi thành mới này được đặt tên là Thành Martin des Pallières, theo tên một tướng Pháp, Charles Gabriel Félicité Martin des Pallières (1823 - 1876).
Thành mới này gồm ba khối kiến trúc chính: hai khối nhà dài một trệt một lầu hai bên cổng và một khối nhà một trệt hai lầu xây cao hẳn trên nền đất (kiểu thành và mẫu nhà với hệ thống lam quả trám phía trước chống nóng này được một số kiến trúc Sài Gòn sau đó, như Bệnh viện Quân đội Pháp gần đó - nay là Bệnh viện Nhi đồng 2 - làm theo). Bên ngoài tòa thành mới này vẫn còn hệ thống lũy đất quanh thành Gia Định xưa.
Thành Martin des Pallières được sử dụng làm căn cứ của Trung đoàn dã chiến Nam Kỳ (Régiment de marche de Cochinchine), được thành lập năm 1869. Người bình dân bấy giờ thường gọi là trại Săng-đá (đọc trại từ soldat mà ra). thumb|phải|280px|Họa đồ thành phố Sài Gòn năm 1881. Vị trí thành Ông-dèm nằm ở góc trên bên trái họa đồ Căn cứ nhanh chóng được mở rộng hoàn thiện. Trên đồ bản của đề án quy hoạch năm 1878 đã thể hiện rõ chức năng đồn binh quân sự tương ứng với khu vực thành Cộng Hòa sau này. Điều này càng thể hiện rõ nét với họa đồ thành phố Sài Gòn năm 1881, với hệ thống lũy đất cũ của thành Gia Định bao quanh cùng với các kiến trúc mới. Các lũy đất này đến khoảng cuối thập niên 1880 đầu thập niên 1890 thì bị san phẳng hoàn toàn.
Năm 1890, Trung đoàn dã chiến Nam Kỳ được tổ chức lại, phân thành các trung đoàn bộ binh hải quân (régiments d'infanterie de marine) số 9, 10 và 11. Căn cứ này được chuyển thuộc quyền sử dụng của Trung đoàn bộ binh hải quân thứ 11 (11ème régiment d'infanterie de marine - 11ème RIM). Đến năm 1900, trung đoàn được đổi tên thành Trung đoàn bộ binh thuộc địa thứ 11 (11ème régiment d'infanterie coloniale - 11ème RIC). Người bình dân bấy giờ thường gọi căn cứ của trung đoàn này là trại Ông-dèm hoặc thành Ông-dèm, đọc trại từ onzième trong tiếng Pháp nghĩa là thứ 11.
Từ thành Ông-dèm đến thành Cộng Hòa
thumb|trái|250px|Thành Ông Dèm khoảng năm 1930 thumb|phải|250px|Ảnh cổng chính thành Ông-dèm năm 1911. Trại Ông-dèm nằm giữa trung tâm thành phố, gần các cơ sở quan trọng của chính quyền thực dân như Dinh Toàn quyền, Tòa án... vì vậy có vị trí quân sự quan trọng. Ngày 9 tháng 3 năm 1945, quân đội Nhật đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương, tước vũ khí và bắt giam mọi quân nhân cũng như các quan chức chính quyền thực dân Pháp. Nhiều quan chức chính quyền thực dân Pháp bị đưa về giam giữ trong trại Ông-dèm. thumb|phải|250px|Ảnh bưu thiếp bên trong thành Ông-dèm. Tòa nhà dành cho các đại đội 4, 5, 6. Khi quân Anh vào Sài Gòn để làm nhiệm vụ giải giới quân Nhật, nhằm nhanh chóng nắm quyền kiểm soát tình hình, chỉ huy quân Anh tại Đông Dương là tướng Douglas Gracey đã ra lệnh phóng thích và trang bị cho người Pháp tại Nam Bộ, đặc biệt là với các binh lính Pháp bị giam tại trại Ông-dèm. Chính lực lượng của Trung đoàn bộ binh thuộc địa thứ 11 (11ème RIC), cùng với Trung đoàn bộ binh thuộc địa thứ 5 (5è RIC) mời thành lập, đã cùng quân Anh nổ súng tái chiếm Sài Gòn ngày 23 tháng 9 năm 1945.
Tuy nhiên, trước phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc tại Đông Dương, sau 9 năm chiến tranh, người Pháp đành phải chấp nhận từ bỏ quyền lợi thực dân tại đây và rút quân đội ra khỏi Đông Dương. Tại miền Nam Việt Nam, quân đội Pháp bàn giao các phương tiện và cơ sở vật chất cho chính quyền Quốc gia Việt Nam, trong đó có cả trại Ông-dèm. Nhằm tăng cường lực lượng quân sự để đối phó với lực lượng Bình Xuyên chống chính phủ, Thủ tướng Quốc gia Việt Nam Ngô Đình Diệm đã cho điều một số tiểu đoàn trung thành với chính phủ vào nội đô Sài Gòn, đóng tại thành Ông-dèm. Nhờ sự chuẩn bị này, khi quân Bình Xuyên nổ súng tần công thành, quân chính phủ nhanh chóng đập tan cuộc tiến công, đẩy lùi lực lượng Bình Xuyên ra khỏi Sài Gòn. Sau khi lên ngôi vị Tổng thống, nhằm xóa bỏ các tàn dư văn hóa của chế độ thực dân, đồng thời kỷ niệm chính thể mới, Ngô Đình Diệm đã cho đổi tên trại Ông-dèm thành thành Cộng Hòa.
Thành Cộng Hòa với những biến động của nền Đệ nhất Cộng Hòa
Thành Cộng Hòa trở thành nơi đồn trú của Tiểu đoàn Phòng vệ Phủ Tổng thống. Tiểu đoàn nhanh chóng được nâng lên thành Liên đoàn rồi Lữ đoàn Phòng vệ Phủ Tổng thống. Tuy quân số bằng một trung đoàn bộ binh, khả năng chiến đấu của Lữ đoàn Phòng vệ tương đương với một sư đoàn nhờ binh sĩ thiện chiến và trang bị vũ khí tối tân (pháo binh, thiết giáp và phòng không). Vào lúc cao điểm, lực lượng phòng vệ còn có cả một liên chi đoàn thiết giáp, gồm một Chi đoàn Chiến xa M-24, một Chi đoàn Thiết vận xa M-113 và một Chi đội Thám thính xa M-8.
Trong cuộc đảo chính ngày 11 tháng 11 năm 1960, ngay từ những phút đầu, quân đảo chính đã kiểm soát được nhiều vị trí quan trọng như chiếm nhà Bưu điện Sài Gòn, Bộ Tổng tham mưu, Căn cứ không quân Tân Sơn Nhứt, Nha Tổng giám đốc Cảnh sát Quốc gia và Nha Cảnh sát đô thành, Bộ Tư lệnh Thủ đô, tuy nhiên sức kháng cự mãnh liệt của lực lượng Liên binh Phòng vệ Phủ Tổng thống cộng với sự do dự của các chỉ huy quân đảo chính nên thành Cộng Hòa và Phủ Tổng thống vẫn không bị thất thủ. Nhờ đó, lực lượng quân đội trung thành với chính phủ có thời gian để tiến vào nội đô để trấn áp quân đảo chính.
Tuy nhiên, trong cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963, các chỉ huy quân đảo chính đã rút kinh nghiệm. Việc chỉ huy trưởng của Lữ đoàn Liên binh Phòng vệ Tổng thống Phủ, Trung tá Nguyễn Ngọc Khôi, bị bắt giam ngay từ phút đầu đảo chính, đã làm giảm đáng kể khả năng tổ chức chống đảo chính của lực lượng này. Mặc dù vậy, dù tấn công quyết liệt, quân đảo chính vẫn không thể công chiếm được thành Cộng Hòa. Mãi đến đến rạng sáng ngày 2 tháng 11 thì lực lượng này mới buông súng theo lệnh của tổng thống Diệm, để Đại tá Nguyễn Văn Thiệu đem một trung đội vào tiếp thu.
Những dấu tích còn lại
250px|phải|nhỏ|Hai khối nhà vốn là cổng thành Cộng Hòa (thành Ông Dèm) xưa tại giao lộ Lê Duẩn – Đinh Tiên Hoàng Sau đảo chính, lực lượng Liên binh Phòng vệ Phủ Tổng thống bị giải thể (mãi đến năm 1967 mới tái lập, đóng căn cứ trong dinh Độc Lập), thành Cộng Hòa bị phế bỏ. Ngày 14 tháng 12 năm 1963, Hội đồng Quân nhân Cách mạng đã quyết định giao khu vực thành Cộng Hòa cho Bộ Giáo dục để thiết lập một khu Đại học (mà sau này là Đại học Văn Khoa và Dược khoa). Trên khu vực này, về sau còn thành lập thêm cơ sở của Cao đẳng Nông Lâm Súc và Đài Truyền hình. Một tuyến đường được mở xuyên qua thành Cộng Hòa cũ, nối thông tuyến đường Đinh Tiên Hoàng và đại lộ Cường Để.