cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyễn Hữu Thông
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1981 Thể loại:Người Bình Thuận Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh Thể loại:Cựu sinh viên Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Luật hấp dẫn
Luật hấp dẫn (Law of Attraction) là một học thuyết của phong trào tâm linh Tư Tưởng Mới (New Thought), nói về mối quan hệ giữa suy nghĩ tích cực/ tiêu cực với những trải nghiệm tích cực/ tiêu cực trong cuộc sống. Ý tưởng chủ đạo của học thuyết là: con người và suy nghĩ của chúng ta được hình thành từ tương tác giữa các nguồn "năng lượng tinh khiết" - qua đó, chúng ta có được sức khỏe, sự giàu có và các mối quan hệ cá nhân. Chưa có bằng chứng khoa học thực nghiệm nào chứng minh cho quy luật này - vì vậy, luật hấp dẫn được nhiều người đánh giá là một hình thức khoa học giả (pseudoscience).
Những người ủng hộ học thuyết này thường dựa trên cơ sở kết hợp các kỹ thuật tái cấu trúc nhận thức (cognitive reframing) với thực hành khẳng định (affirmation) và hình dung sáng tạo (creative visualization) để thay thế những suy nghĩ tiêu cực bằng tư duy tích cực. Một phần quan trọng của luật hấp dẫn là ý tưởng rằng để thay đổi suy nghĩ, người ta cũng phải "cảm thấy" (thông qua hình dung sáng tạo) rằng những thay đổi mong muốn đã xảy ra. Sự kết hợp giữa suy nghĩ và cảm xúc tích cực này cho phép ta "thu hút" những trải nghiệm và cơ hội tích cực.
Những người ủng hộ Luật hấp dẫn thường viện dẫn đến các lý thuyết khoa học và sử dụng để chứng minh cho niềm tin của họ. Tuy nhiên, không có cơ sở khoa học trong tâm lý học cũng như vật lý học liên quan đến quy luật này. Một số nhà nghiên cứu đã chỉ trích việc những người đề xướng đã sử dụng sai lệch các khái niệm khoa học.
Lịch sử
Phong trào Tư tưởng Mới phát triển từ những lời dạy của Phineas Quimby vào đầu thế kỷ 19. Khi còn trẻ, Quimby được chẩn đoán mắc bệnh lao. Y học đầu thế kỷ 19 chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả cho bệnh lao. Trong lúc cưỡi ngựa, Quimby nhận rằng sự phấn khích tột độ tạm thời giúp ông thoát khỏi trạng thái đau khổ. Phát hiện về phương pháp giảm đau và hồi phục này đã thúc đẩy ông theo đuổi nghiên cứu về "Sức mạnh của tâm trí đối với cơ thể". Tuy chưa sử dụng khái niệm "Luật hấp dẫn", ông đã giải thích điều này trong một tuyên bố như sau:"Mấu chốt vấn đề nằm ở tâm trí, vì cơ thể chỉ là ngôi nhà để tâm trí trú ngụ, và tự chúng ta đặt ra giá trị cho nó. Vì vậy, nếu tâm trí của bạn bị "kẻ thù vô hình" nào đó lừa dối tin theo một niềm tin, điều đó sẽ chuyển hóa thành bệnh tật, dù bạn có ý thức nó hay không. Bằng Sự thật của mình, tôi tiếp xúc với kẻ thù và phục hồi sức khỏe - hạnh phúc cho bạn. Một phần về mặt tinh thần, một phần bằng cách nói chuyện cho đến khi tôi thay đổi những ấn tượng sai lầm và thiết lập Sự thật, và Sự thật chính là phương pháp chữa trị." Năm 1877, thuật ngữ "Luật hấp dẫn" xuất hiện lần đầu trong một cuốn sách viết bởi nhà huyền bí người Nga Helena Blavatsky, nhằm ám chỉ một sức mạnh hấp dẫn tồn tại giữa các yếu tố tinh thần.
Prentice Mulford là người đầu tiên khái quát học thuyết này thành một nguyên tắc chung. Mulford, một nhân vật quan trọng trong trường phái Tư duy Mới, đã thảo luận về Luật Hấp dẫn trong tiểu luận Quy luật thành công (The Law of Success), xuất bản năm 1886–1887. Công trình của ông được kế nhiệm bởi các tác giả Tư tưởng Mới khác như Henry Wood, và Ralph Waldo Trine. Đối với các tác giả này, Luật hấp dẫn không chỉ liên quan đến sức khỏe - mà toàn bộ mọi khía cạnh của cuộc sống.
Đến thế kỷ 20, nhiều cuốn sách đã được viết về chủ đề này, trong số gồm các tác phẩm Think and Grow Rich (1937) của Napoleon Hill, The Power of Positive Thinking (1952) của Norman Vincent Peale, và You Can Heal Your Life (1984) của Louise Hay.
Năm 2006, khái niệm Luật hấp dẫn trở nên phổ biến với sự ra đời của bộ phim The Secret (2006) sau đó được chuyển thể thành cuốn sách cùng tên vào năm 2007. Bộ phim và tác phẩm sau đó đã được giới thiệu rộng rãi trên truyền thông. Phần tiếp theo, The Power (2010) nói về luật hấp dẫn với vai trò là quy luật của tình yêu.
Mô tả
Những người ủng hộ học thuyết Luật hấp dẫn tin rằng quy luật này luôn vận hành. Khi tập trung nghĩ đến, mong muốn hoặc mong đợi điều gì, những trải nghiệm tương tự sẽ xảy đến với chúng ta.
Charles Haanel viết trong The Master Key System (1912):"Luật hấp dẫn chắc chắn sẽ mang đến cho bạn những điều kiện, môi trường và trải nghiệm trong cuộc sống, tương ứng với thói quen, đặc điểm, thái độ tinh thần của bạn." Ralph Trine viết trong In Tune With The Infinite (1897):"Luật hấp dẫn hoạt động trên mọi bình diện hành động; theo đó, chúng ta thu hút vào cuộc sống bất cứ điều gì ta mong muốn hoặc mong đợi. Nếu mong muốn một điều nhưng lại kỳ vọng điều ngược lại, chúng ta sẽ trở thành giống như ngôi nhà tự chia rẽ chống lại chính mình, và sẽ nhanh chóng đi đến chỗ hoang tàn. Hãy kiên quyết chỉ kỳ vọng những gì bạn mong muốn, và bạn sẽ chỉ thu hút vào cuộc sống những gì bạn mong muốn." Trong bộ phim The Secret, Rhonda Byrne nhấn mạnh tầm quan trọng của việc suy nghĩ về những gì mỗi người muốn đạt được, nhưng cũng phải truyền tải tối đa cảm xúc vào suy nghĩ của mình. Theo đó, sự kết hợp giữa suy nghĩ và cảm xúc sẽ mang đến cho ta điều mình mong muốn.
Một tác phẩm tương tự khác là cuốn The Celestine Prophecy của James Redfield, nói về khả năng của con người trong việc biến mong ước thành thực tế.
Tuy đã có những nhân chứng chứng nhận về bí mật và tác dụng của Luật hấp dẫn đối với họ, một số người hoài nghi đã chỉ trích nội dung bộ phim và cuốn sách của Byrne. New York Times Book Review cho rằng Luật hấp dẫn là một hình thức giả khoa học và "ảo tưởng về kiến ​​thức".
Quan hệ với Triết học & Tôn giáo
Khái niệm Luật hấp dẫn trong phong trào Tư tưởng mới bắt nguồn từ những ý tưởng trong nhiều truyền thống triết học và tôn giáo. Đặc biệt, ý tưởng này đã được truyền cảm hứng từ thuyết Hermetic, thuyết siêu việt ở New England, những câu trích đẫn từ Kinh thánh và đạo Hindu.
Triết lý Hermetic đã ảnh hưởng đến sự phát triển của tư tưởng châu Âu trong thời kỳ Phục hưng. Những ý tưởng của triết lý này được truyền tải một phần thông qua thuật giả kim.
Vào thế kỷ 18, Franz Mesmer đã nghiên cứu tác phẩm của các nhà giả kim như Paracelsus và van Helmont. Van Helmont là một bác sĩ sống ở thế kỷ 17, người đã từng tuyên bố về khả năng chữa bệnh bằng trí tưởng tượng. Điều này đã khiến Mesmer hình thành ý tưởng về từ tính động vật (Animal magnetism) mà Phineas Quimby đã nghiên cứu.
Các tác giả Tư tưởng Mới thường trích dẫn một số câu nói minh chứng từ Kinh thánh. Ví dụ như Mark 11:24: "Vì thế, Thầy nói với anh em: tất cả những gì anh em cầu nguyện và xin, anh em cứ tin là mình đã được rồi, thì sẽ được như ý."
Vào cuối thế kỷ 19, Swami Vivekananda đã đến Hoa Kỳ và thuyết giảng về Ấn Độ giáo. Những bài phát biểu này đã ảnh hưởng rất sâu đậm đến phong trào Tư tưởng Mới - đặc biệt với William Walker Atkinson, một người tiên phong trong phong trào Tư tưởng mới.
Tranh cãi
Khái niệm Luật hấp dẫn trở nên phổ biến vào đầu thế kỷ 21 qua các tác phẩm và phim ảnh như The Secret. Bộ phim này và các tác phẩm sau đó được xây dựng trên cơ sở phỏng vấn các tác giả và diễn giả Tư tưởng mới - qua đó giải thích nguyên lý về việc con người có thể thu hút bất cứ thứ gì mà người ta suy nghĩ một cách nhất quán. Mary Carmichael và Ben Radford viết: "Cả bộ phim và cuốn sách đều không có bất kỳ cơ sở khoa học thực tế nào" và rằng chiếu theo nội dung phim, "Nếu bạn gặp tai nạn hoặc bệnh tật, đó là do lỗi của bạn."
Tham khảo
Thể loại:New Thought Thể loại:Thuyết thần bí lượng tử Thể loại:New Age Thể loại:Tư duy huyễn tưởng
Trò lừa bịp UFO Quận Dundy
Trò lừa bịp UFO Quận Dundy là sự kiện có liên quan đến UFO xảy ra vào ngày 8 và 10 tháng 6 năm 1884 khi tờ Nebraska State Journal đưa tin rằng một nhóm cao bồi đã tìm thấy một vật thể dài, hình trụ ở Quận Dundy, Nebraska, nằm gần khu định cư tại Max, từ sau vụ rơi thiên thạch. Câu chuyện này về sau được các biên tập viên của Nebraska State Journal tiết lộ là một trò lừa bịp vào năm 1927, dù cho một số người vẫn tiếp tục tin rằng vụ chứng kiến này là hợp pháp.
Diễn biến
Theo lời tờ Nebraska State Journal ngày 8 tháng 6 năm 1884, một nhóm cao bồi ở Quận Dundy của Nebraska, nằm gần khu định cư tại Max, đã bắt gặp tàn tích của một thiên thạch "khổng lồ" hai ngày trước đó. Khi một trong những anh chàng cao bồi tên là Alf Williamson vừa lại gần thì bỗng dưng mặt anh ta nổi nhiều vết phồng rộp, một số sợi tóc khô héo và thị lực thì bị tổn hại. Sức nóng của địa điểm này đến mức họ không thể tiến sâu hơn để điều tra, vì vậy họ rời đi để trả lại những gì còn sót lại—bao gồm các phần máy móc bị phân tán, chẳng hạn như mấy cái bánh răng—vào ngày hôm sau. Địa điểm phát sáng suốt đêm do sức nóng tỏa ra từ vụ va chạm. Cùng với một nhóm cư dân địa phương khác, họ trở lại và phát hiện ra một ống hình trụ dài tại nơi đây, "dài khoảng 50 hoặc 60 feet" với đường kính khoảng "mười hoặc mười hai feet", Người chủ trang trại mà nhóm cao bồi làm việc dưới quyền tên là John Ellis đã nói rõ ý định của mình là tuyên bố đất này là của riêng mình. Hai ngày sau bản tin ban đầu của Nebraska State Journal, tờ báo cho rằng hình trụ này đã bị hỏng trong cơn mưa rơi—tàn tích đầu tiên trở thành những bãi máy móc đông lại, rồi về sau bị cuốn trôi hoàn toàn, chỉ để lại một cái "mùi ngọt ngào, thoang thoảng".
Trò lừa bịp
Ngay sau khi được xuất bản, câu chuyện này liền bị tác giả của nó cho đây chỉ là một trò lừa bịp hoặc một trò đùa nào đó mà thôi. Vụ việc được nhại lại trong suốt mùa tranh cử của cuộc bầu cử tổng thống năm đó. Tờ Laramie Boomerang ở bang Wyoming, lấy ví dụ—dù ban đầu đưa đến câu chuyện này—đưa tin vào ngày 14 tháng 6 rằng đây chỉ là một câu chuyện ngụ ngôn chính trị dành cho phong trào ôn hòa. Câu chuyện này được xuất bản khoảng một thập kỷ trước khi có nhiều vụ trình báo về khinh khí cầu bí ẩn vào cuối thập niên 1890, bao gồm nhiều cảnh tượng khác nhau trên khắp bang Nebraska.
Dù tờ Nebraska State Journal thừa nhận rằng đây là một trò lừa bịp vào năm 1927, một số người vẫn tiếp tục tin rằng vụ chứng kiến này là hợp pháp. McCook Gazette tiếp tục nhận được một số lời hỏi thăm về sự kiện này qua hơn một trăm năm từ khi xảy ra. Năm 2013, các cuộc tìm kiếm được thực hiện ở Quận Red Willow gần đó, và cho biết đã phát hiện ra một loại vật liệu màu xanh lá cây dẫn đến niềm tin thêm rằng bản tin năm 1884 là có thực. Một số nhà nghiên cứu UFO ngày nay tin rằng đây đúng là một bản báo cáo hợp lệ về UFO tại tiểu bang này. Trong một bài báo năm 1997 đăng trên tờ Lincoln Journal Star, vụ chứng kiến Quận Dundy được liệt kê là một trong những trường hợp sớm nhất ở bang này.
Tham khảo
Thể loại:Vụ rơi UFO Thể loại:Trò lừa bịp UFO Thể loại:Trò lừa bịp ở Hoa Kỳ Thể loại:Nebraska năm 1884 Thể loại:Quận Dundy, Nebraska
Lachnomyrmex amazonicus
Lachnomyrmex amazonicus được phát hiện và miêu tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.
Tham khảo
Thể loại:Lachnomyrmex
Rudielmis concolor
Rudielmis concolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Jäch & Boukal miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Rudielmis
Dover, Quận Buffalo, Wisconsin
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Buffalo, Wisconsin
Angliers, Charente-Maritime
Angliers là một xã trong tỉnh Charente-Maritime tổng Courçon trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Angliers, Charente-Maritime nằm ở khu vực có độ cao trung bình 6 mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Charente-Maritime
Bruchus lugubris
Bruchus lugubris là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Fåhraeus miêu tả khoa học năm 1839.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Hopea johorensis
Hopea johorensis là loài thực vật họ Dầu, đặc hữu của Malaysia.
Lachnomyrmex victori
Lachnomyrmex victori là một ant that được khám phá và được mô tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.
Ghi chú
Thể loại:Lachnomyrmex
Rudielmis schuhi
Rudielmis schuhi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Jäch & Boukal miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Rudielmis
Philodromus durvei
Philodromus durvei là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus durvei được Benoy Krishna Tikader miêu tả năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Philodromus
La Chevrolière
Atlantique Air Assistance có văn phòng ở xã này.
Liêt kết ngoàis
Thể loại:Xã của Loire-Atlantique
Simsonia allmani
Simsonia allmani là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Carter & Zeck miêu tả khoa học năm 1936.
Tham khảo
Thể loại:Simsonia
Lachnomyrmex nordestinus
Lachnomyrmex nordestinus được phát hiện và miêu tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.
Tham khảo
Thể loại:Lachnomyrmex
Bruchus lusingaensis
Bruchus lusingaensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1960.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Dover, Quận Racine, Wisconsin
Dover là một thị trấn thuộc quận Racine, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 3.796 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Racine, Wisconsin
Bouvron, Loire-Atlantique
Bouvron là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 11 mét trên mực nước biển. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 2575 người. Các xã giáp ranh là: Blain, Fay-de-Bretagne, Guenrouet, Savenay, Campbon và Quilly..
Tham khảo
Thể loại:Xã của Loire-Atlantique
Pardiglanis
Thể loại:Claroteidae Thể loại:Chi cá da trơn đơn loài
Philodromus emarginatus
Philodromus emarginatus là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus emarginatus được miêu tả năm 1803 bởi Schrank.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1803 Thể loại:Philodromus
Trần Hào (diễn viên)
Trần Hào có tên tiếng Anh là Moses Chan (sinh ngày 16 tháng 4 năm 1971 tại Hồng Kông thuộc Anh) là một nam diễn viên truyền hình-diễn viên điện ảnh, người mẫu kiêm ca sĩ nổi tiếng người Hồng Kông gốc Trung Quốc. Anh từng là diễn viên độc quyền của hãng TVB.
Ngày 17 tháng 11 năm 2007, Trần Hào đã đạt cú đúp khi giành được cả hai giải "Nam diễn viên xuất sắc nhất" và "Nhân vật được yêu thích nhất" tại Giải thưởng hàng năm của TVB lần thứ 40 với vai diễn Đường Chí An trong bộ phim truyền hình Sóng gió gia tộc do TVB sản xuất.
Bên cạnh đó, anh còn xuất hiện với vai trò giám khảo của cuộc thi Hoa hậu Hồng Kông năm 2007 và Hoa hậu Quốc tế Hồng Kông năm 2008.
Cuộc sống
Trần Hào từng sống và học tập tại Melbourne, Brisbane và Sydney, Úc 10 năm trước khi trở về Hồng Kông để phát triển sự nghiệp diễn xuất. Sau một thời gian cùng hợp tác trong dự án phim Tâm chiến của TVB sản xuất năm 2011, Trần Hào đã chính thức lên xe hoa với đồng nghiệp, đồng thời cũng là Hoa hậu Hồng Kông năm 2006 Trần Ân Vy vào ngày 12 tháng 6 năm 2013 tại thủ đô Paris của nước Pháp. Sau khi kết hôn, họ có với nhau 3 đứa con - 2 trai 1 gái
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1971 Thể loại:Diễn viên Hồng Kông Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nam diễn viên Hồng Kông Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông Thể loại:Diễn viên truyền hình Hồng Kông Thể loại:Diễn viên của TVB Thể loại:Nam người mẫu Hồng Kông Thể loại:Ca sĩ Hồng Kông Thể loại:Người Úc gốc Hoa Thể loại:Diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Simsonia ambigua
Simsonia ambigua là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Jäch miêu tả khoa học năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Simsonia
Dovre, Wisconsin
Dovre là một thị trấn thuộc quận Barron, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 845 người.
Simsonia angusta
Simsonia angusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Carter miêu tả khoa học năm 1926.
Tham khảo
Thể loại:Simsonia
Lachnomyrmex mackayi
Lachnomyrmex mackayi được phát hiện và miêu tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.
Tham khảo
Thể loại:Lachnomyrmex
Bruchus luteicornis
Bruchus luteicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Illiger miêu tả khoa học năm 1794.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Angoulins
Angoulins là một xã trong tỉnh Charente-Maritime tổng Aytré trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Angoulins nằm ở khu vực có độ cao trung bình 4 mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
nhỏ|trái|Fishing houses
Thể loại:Xã của Charente-Maritime
Philodromus emarginatus lusitanicus
Philodromus emarginatus là một phân loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus emarginatus lusitanicus được Wladislaus Kulczynski miêu tả năm 1911.
Tham khảo
Thể loại:Philodromus
Giải Điện ảnh và Truyền hình của MTV
Giải Điện ảnh của MTV (tiếng Anh: MTV Movie Awards) là một lễ trao giải hằng năm của MTV, nhằm trao cho những bộ phim điện ảnh phổ biến trong giới trẻ, trên màn ảnh MTV. Người thắng giải thường rất thành công trên mặt thị trường và có diễn xuất xuất sắc. Các đề cử được quyết định bởi các nhà chuyên trách tại MTV, còn khán giả sẽ là người quyết định người đoạt giải thông qua việc bầu chọn tại trang web của MTV.
Chú thích
Thể loại:Giải thưởng điện ảnh Thể loại:Giải thưởng điện ảnh Mỹ Thể loại:Giải thành tựu trọn đời
Le Cellier
Le Cellier là một xã thuộc tỉnh Loire-Atlantique, trong vùng Pays de la Loire ở phía tây nước Pháp. Xã này có diện tích 35,99 km2. Theo điều tra dân số năm 1999 của INSEE, xã có dân số 3448 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Loire-Atlantique
Mật mã Four-square
Mật mã Four-square là một kỹ thuật mã hóa đối xứng. Nó được phát minh bởi nhà mật mã học người Pháp Felix Delastelle.
Kỹ thuật này mã hóa các cặp chữ cái (digraph), và do đó thuộc loại mật mã được gọi là mật mã thay thế đa kí tự. Điều này bổ sung sức mạnh đáng kể cho mã hóa khi so sánh với mật mã thay thế một kí tự. Việc sử dụng các ô vuông sẽ ít bị ảnh hưởng bởi việc giải mã bằng phuơng pháp phân tích tần suất, vì việc phân tích phải được thực hiện trên 676 đồ thị có thể có thay vì chỉ 26 để thay thế. Việc phân tích tần suất của đồ thị là việc có thể, nhưng khó hơn đáng kể - và nó thường đòi hỏi một bản mã lớn hơn nhiều để có thể hữu ích.
Sử dụng
Mật mã Four-square sử dụng bốn hình vuông 5 x 5. Mỗi ô trong số 5 x 5 chứa các chữ cái trong bảng chữ cái (thường bỏ qua "Q" hoặc đặt cả "I" và "J" vào cùng một vị trí để giảm bảng chữ cái sao cho phù hợp). Thường thì, các ô vuông phía trên bên trái và phía dưới bên phải là các "hình vuông thông điệp" (có thể hiểu ở đây là hai hình vuông này được sử dụng cho văn bản thô không phải bản mã), và mỗi ô vuông chứa một bảng chữ cái chuẩn. Hình vuông phía trên bên phải và phía dưới bên trái là "hình vuông văn bản mã" và chứa một chuỗi chữ cái một cách "lẫn lộn".
Trước tiên người ta sẽ điền vào các khoảng trống trong ô vuông bằng các chữ cái của từ khóa hoặc cụm từ (loại bỏ bất kỳ chữ cái trùng lặp nào), sau đó điền vào các khoảng trống còn lại bằng các chữ cái còn lại của bảng chữ cái theo thứ tự (lại bỏ qua "Q" để giảm bảng chữ cái cho phù hợp). Khóa có thể được viết ở các hàng trên cùng của bảng, từ trái sang phải hoặc theo một số mẫu khác, chẳng hạn như hình xoắn ốc bắt đầu ở góc trên bên trái và kết thúc ở giữa(tùy vào sự thỏa thuận của bên gửi và nhận). Từ khóa sẽ được điền vào bảng 5 x 5 tạo thành khóa mật mã. Mật mã Four-square cho phép tạo ra hai khóa riêng biệt, một khóa cho mỗi ô vuông trong hai ô vuông bản mã.
Ví dụ: đây là ma trận bốn hình vuông cho các từ khóa "EXAMPLE" và "KEYWORD". Hình vuông thông điệp là chữ thường và hình vuông bản mã ở dạng chữ hoa để làm cho ví dụ này dễ nhìn hơn cho những ai chưa quen: a b c d e  E X A M P f g h i j   L B C D F k l m n o   G H I J K p r s t u   N O R S T v w x y z   U V W Y Z K E Y W O   a b c d e R D A B C   f g h i j F G H I J   k l m n o L M N P S   p r s t u T U V X Z   v w x y z
Mã hóa
Để mã hóa một tin nhắn, người ta sẽ làm theo các bước sau:
a b c d e  E X A M P f g h i j   L B C D F k l m n o   G H I J K p r s t u   N O R S T v w x y z   U V W Y Z K E Y W O   a b c d e R D A B C   f g h i j F G H I J   k l m n o L M N P S   p r s t u T U V X Z   v w x y z
a b c d e  E X A M P f g h i j   L B C D F k l m n o   G H I J K p r s t u   N O R S T v w x y z   U V W Y Z K E Y W O   a b c d e R D A B C   f g h i j F G H I J   k l m n o L M N P S   p r s t u T U V X Z   v w x y z a b c d e   E X A M P f g h i j   L B C D F k l m n o   G H I J K p r s t u   N O R S T v w x y z   U V W Y Z K E Y W O   a b c d e R D A B C   f g h i j F G H I J   k l m n o L M N P S   p r s t u T U V X Z   v w x y z
Thông điệp: da rt hv ad er
Bản mã:    EW SN LV MK XS
Giải mã
Giống như hầu hết các mật mã thời kỳ tiền hiện đại, mật mã 4 ô vuông có thể dễ dàng bị bẻ khóa nếu có đủ văn bản. Việc lấy khóa tương đối đơn giản nếu cả thông điệp và bản mã đều được biết. Khi chỉ có bản mã được biết, quá trình phá mã bao gồm việc tìm kiếm thông qua tìm các khóa để tìm các kết quả khớp giữa tần suất xuất hiện của các cặp chữ cái và tần suất xuất hiện của các cặp chữa cái trong thông điệp gốc.
Không giống như mật mã Playfair, mật mã bốn hình vuông sẽ không hiển thị đồ thị bản mã đảo ngược đối với đồ thị thông điệp đảo ngược (ví dụ: đồ thị AB BA sẽ mã hóa thành một số mẫu XY YX trong Playfair, nhưng không hiển thị ở dạng bốn hình vuông). Tất nhiên, điều này chỉ đúng nếu hai từ khóa khác nhau. Một sự khác biệt khác giữa bốn hình vuông và Playfair làm cho bốn hình vuông trở thành một mã hóa mạnh hơn là thực tế là các đồ thị chữ cái kép sẽ xảy ra trong bản mã bốn hình vuông.
Theo tất cả các thước đo, bốn hình vuông là một hệ thống mã hóa thông tin mạnh hơn Playfair. Tuy nhiên, nó cồng kềnh hơn vì sử dụng hai khóa và việc chuẩn bị bảng mã hóa / giải mã có thể tốn nhiều thời gian. Cho rằng sự gia tăng sức mạnh mã hóa được tạo ra bởi Playfair Four-square là rất nhỏ và rằng cả hai dạng mã hóa đều dễ dàng bị đánh bại nếu có đủ bản mã.
Chúng ta có thể tìm thấy một hướng dẫn khá là hayhay về việc tạo lại khóa cho mật mã bốn hình vuông trong chương 7, "Giải pháp cho các hệ thống thay thế đa dạng," trong Field Manual 34-40-2, do Quân đội Hoa Kỳ xuất bản.
Tham khảo
Thể loại:Mật mã cổ điển
Mẹ của tất cả các cuộc diễu hành
Mẹ của tất cả các cuộc diễu hành (La madre de todas las marchas), cũng được biết tới như là Mẹ của tất cả các cuộc phản đối, là một ngày biểu tình được tổ chức vào ngày 19 tháng 4 năm 2017 tại Venezuela chống lại tổng thống Nicolas Maduro và chế độ chủ nghĩa Chávez. Các cuộc biểu tình bắt đầu sau khi Toà án Tối cao giải tán Quốc hội và tiếp nhận thẩm quyền lập pháp vào ngày 29 tháng 3 năm 2017 trong cái gọi là tự đảo chính.
Những người biểu tình đối lập ban đầu đi bộ một cách êm đềm cho tới khi lối đi của họ bị các nhà chức trách Venezuela ngăn chận, đưa tới một số vụ cướp bóc cửa hàng và các cuộc đụng độ xảy ra theo sau cuộc chạm trán. Vào cuối ngày đó, ba người Venezuela bị giết - hai người biểu tình và một người lính bảo vệ quốc gia - và hơn 500 người bị bắt.
Bối cảnh
Sau cái chết của Tổng thống Hugo Chávez, Venezuela phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội trầm trọng trong suốt nhiệm kỳ của người kế nhiệm Nicolás Maduro, do chính sách của Chávez và sự tiếp tục chính sách này của Maduro   Các cuộc biểu tình ở Venezuela ban đầu bắt đầu vào tháng 2 năm 2014 khi hàng trăm ngàn người Venezuela phản đối vì mức độ cao của bạo lực hình sự, lạm phát và sự khan hiếm hàng hoá cơ bản do các chính sách được chính phủ Venezuela tạo ra. Các cuộc phản đối xảy ra suốt những năm tháng sau đó, với các cuộc biểu tình xảy ra ở các cường độ khác nhau tùy thuộc vào các cuộc khủng hoảng mà người dân Venezuela đang phải đối mặt vào thời điểm đó và mối đe dọa được cảm nhận là bị chính quyền đàn áp.
Số lượng các cuộc biểu tình đã giảm đi trong những tháng đầu năm 2017 cho đến cuộc khủng hoảng hiến pháp ở Venezuela năm 2017 xảy ra khi Toà án Tối cao về Công lý của Venezuela thân chính quyền đã cố gắng dành lấy thẩm quyền của Quốc hội do phe đối lập dẫn đầu và đã bãi nhiệm chế độ miễn trừ của đại biểu quốc hội, mặc dù những hành động này đã bị đảo ngược vài ngày sau đó, các cuộc biểu tình trở nên "hiếu chiến, dễ đưa tới bạo động nhất kể từ một làn sóng bất ổn vào năm 2014". Các cuộc biểu tình theo sau cuộc khủng hoảng vẫn tồn tại suốt 4 tuần trước khi có " Mẹ của tất cả các cuộc diễu hành", với ít nhất 5 người biểu tình đã bỏ mạng trong những tuần trước.
Vào ngày 14 tháng 4 năm 2017, phe đối lập chính thức tuyên bố kế hoạch tổ chức "cuộc diễu hành lớn và cuộc nói chuyện vĩ đại tại tất cả các bang vào ngày 19 tháng 4 để "tràn lấp" Caracas . Ngày hôm sau, Tổng thống Maduro tuyên bố rằng sẽ có hơn 2.000 điểm kiểm soát an ninh được thành lập ở Venezuela trước khi diễn ra cuộc mít tinh lớn vào ngày 19 tháng 4, với gần 200.000 nhà chức trách Venezuela được cho biết sẽ tham gia. Cơ quan tình báo của Venezuela, SEBIN, cũng được Tổng thống Maduro ra lệnh thực hiện các hành động pháp lý chống lại các cá nhân tuyên bố rằng họ đã bị chính quyền tra tấn.
2 ngày trước cuộc diễu hành vào ngày 17 tháng 4, Tổng thống Maduro ra lệnh cho việc mở rộng lực lượng dân quân Quốc gia ở Venezuela liên quan đến 500.000 người Venezuela trung thành, nói rằng mỗi người sẽ được trang bị một khẩu súng trường và đòi hỏi ngăn ngừa một sự kiện tương tự như cuộc đảo chính năm 2002 của Venezuela. Diosdado Cabello, một quan chức cấp cao của PSUV trung thành với chính phủ Bolivaria, tuyên bố rằng 60.000 colectivos có động cơ và lực lượng dân quân quốc gia sẽ được rải ra khắp vùng Caracas vào ngày 19 tháng 4 "cho đến khi cần thiết" để ngăn cản cuộc diễu hành khổng lồ của phe đối lập, kêu gọi hành động của họ là "khủng bố".
Cuộc biểu tình
Cuộc diễu hành bắt đầu với những người biểu tình tụ tập mọi nơi trong nước vào khoảng 10 giờ 30 sáng, với Caracas có 26 tuyến đường khác nhau cho cuộc diễu hành chính để đi đến cơ quan kiểm tra để biểu tình. Khi cuộc diễu hành tiến triển qua Caracas, Cảnh sát Quốc gia bắt đầu chặn các tuyến đường và bắn hơi cay vào các cuộc diễu hành vào lúc 11:50 sáng, với những người biểu tình không chịu rời đi mặc dù đã bị ép buộc bằng vũ lực.
Vào khoảng 12 giờ 30 chiều, các cuộc biểu tình của cả phe đối lập và những người ủng hộ chính phủ Venezuela lấp đầy những con đường của Caracas. Ngay sau 12:45 trưa, những người biểu tình trên đường cao tốc Francisco Fajardo gần Bello Monte bắt đầu chạy trốn khỏi khu vực sau khi bị các nhà chức trách bắn đạn hơi cay kéo dài hơn một giờ, và nhiều người lao vào sông Guaire, được dùng để xả nước thải, để tránh hơi cay. Gần 2 giờ 10 phút, một thiếu niên 17 tuổi bị bắn vào đầu và giết chết trong một cuộc biểu tình. Vào khoảng 4 giờ 35 chiều, nhóm bán quân sự của chính phủ gọi là colectivos bắn chết Paola Ramirez, một phụ nữ 23 tuổi đang biểu tình.
Sau đó vào buổi tối, một người lính bảo vệ quốc gia bị giết chết ở phía nam Caracas, người của chính quyền đầu tiên bị giết trong các cuộc biểu tình năm nay, với những cái chết của ngày hôm đó làm tăng số người chết trong các cuộc biểu tình năm 2017 lên tới ít nhất 8 người. Đến 9 giờ tối, Diễn đàn Tội phạm cho biết có 521 người Venezuela bị bắt trong ngày, đưa số lượng bắt giữ kể từ đầu năm lên hơn 1.000.
Hậu quả
Sau các cuộc biểu tình, tổng thống Maduro trả lời tweet viết bởi một phóng viên thân chính quyền chế diễu những người biểu tình đối lập phải nhảy xuống sông Guaire chứa nước thải để trốn chạy hàng rào đạn hơi cay.
Ngày hôm sau 20 tháng 4, người Venezuela một lần nữa được kêu gọi xuống đường để phản đối một cách yên bình, với hàng ngàn người tham gia. Tuy nhiên, vào buổi tối sang ngày 21 tháng 4, bạo loạn đã bắt đầu xảy ra, với những kẻ cướp bóc từ các khu phố của tầng lớp lao động rình mò trên các đường phố của các quận khác nhau ở Caracas và va chạm với chính quyền Venezuela, báoThe New York Times nói rằng "sự cay đắng của người nghèo chống lại chính phủ "đã lên tới cực điểm trở thành bạo lực chống lại chính quyền. Các đường phố của Caracas bị đốt cháy và hơi cay tràn ngập bầu không khí, buộc một bệnh viện phụ sản phải di tản để tránh khói độc. Vào cuối đêm, ít nhất 12 người đã bị giết trong cuộc bạo loạn.
Ngày 21 tháng 4 trong tang lễ của Paola Ramírez, bố mẹ cô bị Cảnh sát điều tra hình sự đưa đi thẩm vấn theo sau dẫn giải của họ rằng cô đã gọi cho họ vài phút trước khi cô qua đời, nói rằng colectivos đã theo đuổi cô. Câu chuyện của họ tương phản với tuyên bố của Bộ trưởng Nội vụ Néstor Reverol, cho rằng một thành viên của một đảng đối lập đã giết chết Ramírez.
"Phụ nữ chống tăng"
Hình ảnh của một phụ nữ lớn tuổi chặn một chiếc xe chống bạo loạn VN-4 được so sánh với hình ảnh của người đàn ông cản xe tăng trong cuộc biểu tình ở Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 và trở thành biểu tượng cho cuộc biểu tình. Người phụ nữ nhìn thấy các chiếc xe chạy qua một hàng rào bảo vệ quốc gia và chặn đường của một trong những chiếc xe. Mặc dù cảnh sát quốc gia đã liệng một hộp hơi cay gần bà và đẩy bà đi bằng xe của họ, bà vẫn đứng cản không cho chiếc xe tiến tới. Người phụ nữ này sau đó bị bắt và hiện không được biết bà ta còn bị giam hay đã được thả ra.
Tham khảo
Thể loại:Biểu tình năm 2017 Thể loại:Biểu tình tại Venezuela Thể loại:Venezuela 2017
Lachnomyrmex regularis
Lachnomyrmex regularis được phát hiện và miêu tả bởi Feitosa, R. M. & Brandao, C. R. F. năm 2008.
Tham khảo
Thể loại:Lachnomyrmex
Simsonia bispina
Tham khảo
Thể loại:Simsonia
Downing, Wisconsin
Downing là một làng thuộc quận Dunn, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2006, dân số của làng này là 257 người.
Tham khảo
Thể loại:Làng của Wisconsin Thể loại:Quận Dunn, Wisconsin Thể loại:Làng ở quận Dunn, Wisconsin
Masnedø
nhỏ|200px|trái|Masnedø CHP power station 200px|nhỏ|phải|Greenhouses heated by the CHP plant trái|200px|nhỏ|Pháo đài Masnedø, nay là phòng trưng bày nghệ thuật phải|nhỏ|200px|Các ụ súng đại bác ở pháo đài Masnedø là 1 đảo nhỏ của Đan Mạch, nằm ở giữa đảo Zealand và đảo Falster. Đảo có diện tích là 1,68 km² với 156 cư dân (năm 2005). Có cầu Masnedsund nối giao thông giữa đảo Zealand với đảo Masnedø và cầu Storstrøm nối đảo Masnedø với đảo Falster. Giữa 2 cầu này có 1 đường xe và đường sắt ngang qua đảo, nối giao thông giữa đảo Zealand và đảo Falster.
Quốc lộ 14
Quốc lộ 14 dài 980 km, là con đường giao thông huyết mạch nối các tỉnh Tây Nguyên với nhau và nối Tây Nguyên với Bắc Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Qua 8 tỉnh, quốc lộ 14 đã đi qua gần như hết tất cả các tỉnh thuộc Tây Nguyên (với 4 tỉnh), trừ Lâm Đồng. Là con đường quốc lộ xuyên nhiều địa hình nhất Việt Nam.
Masnedø
Có 1 pháo đài được xây năm từ 1912 - 1915 để bảo vệ vùng biển, chống lại hải quân Thụy Điển và Anh trong các cuộc chiến tranh trước đây. Pháo đài này bị quân nhảy dù của Đức quốc xã chiếm ngày 9.4.1940 khi xâm lăng Đan Mạch. Năm 1952, pháo đài này được dùng làm kho chứa mìn và năm 1974 pháo đài này được sửa sang lại, dùng làm phòng trưng bày nghệ thuật và nơi hội diễn âm nhạc. Trên đảo có nhà máy sản xuất năng lượng từ sức gió với 5 tua-bin công suất mỗi cái 750 KW được xây dựng từ năm 1986. Hiện nay đang dự trù thay bằng các tua-bin 4MW. Nhà máy liên hợp này cũng có lò sản xuất năng lượng và nhiệt bằng rơm rạ xây dựng năm 1996, cung cấp điện và nhiệt sưởi cho 7.000 hộ gia đình ở thành phố lân cận Vordingborg. Tổng cộng nhà máy sản xuất 8.3 MW điện và 21 MW nhiệt hàng năm, tiêu thụ hết 40.000 tấn rơm rạ. Tro phế liệu được giao cho các nông trại làm phân.
Liên kết ngoài
54.98889°N, 11.88611°W
Quốc lộ 14
Điểm cuối tuyến (km 980 + 000) là nơi giao cắt với quốc lộ 13 tại thị xã Chơn Thành, tỉnh Bình Phước. Đây là quốc lộ dài thứ hai của Việt Nam, sau Quốc lộ 1. Quốc lộ 14 là một phần của Đường Hồ Chí Minh.
Masnedø
Liên kết ngoài
Thể loại:Đảo Đan Mạch
Quốc lộ 14
Trục đường có nhiều kỳ tích trong các cuộc chiến tranh bảo vệ tổ quốc, ngày xưa có nhiều đoạn trùng với đường thượng đạo, trong cuộc chiến tranh Việt Nam là trục đường hành quân và vận chuyển vũ khi quân lương của Quân đội Nhân dân Việt Nam từ miền Bắc vào miền Nam, nên có nhiều địa danh lịch sử và văn hóa.
Quốc lộ 14 chạy qua địa phận các tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Bình Phước.
Tham khảo
14 Thể loại:Giao thông Quảng Trị Thể loại:Giao thông Quảng Nam Thể loại:Giao thông Kon Tum Thể loại:Giao thông Gia Lai Thể loại:Giao thông Đắk Lắk Thể loại:Giao thông Đắk Nông Thể loại:Giao thông Bình Phước Thể loại:Đường Xuyên Á Thể loại:Giao thông Thừa Thiên Huế Thể loại:Đường Hồ Chí Minh
Bruchus luteolus
Bruchus luteolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Boheman miêu tả khoa học năm 1829.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Lê Uy Mục
Lê Uy Mục (chữ Hán: 黎威穆; 5 tháng 5 năm 1488 – 20 tháng 1 năm 1510), đôi khi còn gọi là Mẫn Lệ công (愍厲公), là vị hoàng đế thứ tám của nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Trong thời gian trị vì của mình, ông chỉ dùng một niên hiệu là Đoan Khánh. Ông được xem là một vị hoàng đế tàn bạo và hoang dâm, nổi tiếng là một bạo chúa, người đời gọi là Quỷ vương (鬼王).
Lê Uy Mục không chăm lo chính sự, hằng đêm đều cùng các cung nhân uống rượu, khi say thì giết chết tất cả bọn họ. Triều chính thời ông trị vì rơi vào tay ngoại thích và bọn hoạn quan, khiến cung đình bị nhơ nhuốc. Ông một tay dần giết hại các đại thần như Đàm Văn Lễ, Nguyễn Quang Bật, chèn ép Nguyễn Văn Lang khiến ông này phải chạy đi, vì tất cả đều không thuận lập Uy Mục sau khi Lê Hiến Tông qua đời. Đã vậy, ông còn nghi kị tông thất, giết cả anh em cha chú của mình, từ quần thần đến thân thuộc đều lo sợ, càng quyết tâm phản loạn.
Năm 1509, em họ Lê Uy Mục là Giản Tu công Lê Oanh liên kết với đại thần Nghĩa quận công Nguyễn Văn Lang phất cờ nổi dậy ở Tây Đô (Thanh Hóa), dẫn binh tới Đông Kinh, đánh bại tất cả các đạo quân do Lê Uy Mục gửi đến. Lê Oanh vào kinh thành, phế truất và bắt giam Uy Mục. Cuối cùng, Uy Mục phải uống thuốc độc tự sát, xác của ông bị đem nhét vào súng thần công để bắn cho tan nát.
Thiếu thời
Lê Hiến Tông có sáu người con trai: con cả là An vương Lê Tuân (安王黎洵) do Mai Quý phi sinh; con thứ 2 là Uy Mục đế Lê Tuấn; con thứ 3 là Lê Thuần (Lê Túc Tông) do Trang Thuận Duệ Hoàng hậu sinh ; con thứ 4 là Thông vương Lê Dung (通王黎溶) do Bùi Quý phi sinh ra; con thứ 5 là Minh vương Lê Trị (明王黎治) và cuối cùng là Tư vương Lê Dưỡng (思王黎瀁).
Chiêu Nhân Hoàng hậu sinh thời thân phận hèn kém, bị Trường Lạc Hoàng hậu (hoàng hậu của vua Lê Thánh Tông) xem thường. Ngày 5 tháng 5, năm Hồng Đức thứ 19 (1488), giờ Tỵ, bà sinh ra ông rồi qua đời do băng huyết, ông được giao cho Nguyễn Kính phi nuôi nấng. Kính phi không có con, xem ông như con đẻ và hết lòng chăm sóc.
Lê Túc Tông mất sớm sau sáu tháng tại vị, để lại di chiếu truyền ngôi cho anh thứ Lê Tuấn. Tuy nhiên, Huy Gia Thái hoàng thái hậu không chịu lập ông lên ngôi, mà muốn truyền ngôi cho người trong hoàng tộc là Lã Côi vương. Nguyễn Kính phi cùng đại thần Nguyễn Nhữ Vy bày mưu lừa Thái hoàng thái hậu ra khỏi thành đón Lã Côi vương, sau đó đóng cửa thành và nhanh chóng sắp xếp đưa được ông lên ngôi. Thái hoàng thái hậu quay về thấy vậy thì không vui, bà cho rằng mẹ ông là người thấp hèn, nên ông cũng sẽ chẳng ra gì, điều này khiến Lê Tuấn oán hận Thái hoàng thái hậu.
Ngày 18 tháng 12 năm 1504 âm lịch (tức ngày 22 tháng 1 năm 1505 dương lịch), Lê Tuấn lên ngôi, tự xưng làm Quỳnh Đô động chủ (瓊都洞主), đặt niên hiệu là Đoan Khánh (端慶), đại xá thiên hạ.
Cai trị
Ngày 5 tháng 6 cũng năm ấy, ông giết quan Lễ bộ Thượng thư là Đàm Văn Lễ và quan Đô Ngự sử là Nguyễn Quang Bật. Trước đây khi Hiến Tông mất, Nguyễn Kính phi đã mang vàng lụa đến tặng Văn Lễ và Quang Bật để họ lập con mình lên ngôi. Tuy nhiên, hai người này đã không chịu lập Uy Mục mà quyết chí lập Túc Tông theo di chiếu của tiên đế, do đó ông căm giận lắm. Để trừ khử bọn họ, Uy Mục dùng mưu của hai gian thần Khương Chủng và Nguyễn Nhữ Vi, biếm chức hai người xuống làm Thừa tuyên sứ ở Quảng Nam và bắt họ vào đó nhận việc. Khi họ đến con sông lớn ở huyện Chân Phúc, ông sai một toán quân đuổi theo bắt phải tự tử. Hai người khi sắp gieo mình xuống nước đã ngâm thơ quốc ngữ rồi mới tuẫn tiết. Sau này các đình thần trong bụng ai cũng biết là hai người chết không đáng tội, liền can gián ông, ông bèn đổ tội cho Nguyễn Nhữ Vi rồi cho hành quyết y. Riêng Khương Chủng do vừa là đồng hương vừa là người trong phe cánh cũ của mẹ ruột hoàng đế nên được tha.
Tháng giêng năm 1507, khi sang Đại Việt để sách phong cho Lê Uy Mục làm An Nam Quốc vương (安南國王), phó sứ thần của nhà Minh là Hứa Thiên Tích (許天錫) trông thấy tướng mạo hoàng đế, đã làm thơ gọi ông là Quỷ vương (鬼王):
Ông từ khi lên ngôi không chăm lo chính sự, chỉ ham rượu chè, gái đẹp, thích giết người, đêm nào cũng cùng với cung nhân uống rượu vô độ rồi hành lạc, đến khi say thì giết đi. Tính vốn ưa vũ dũng, Uy Mục từng sai quản tượng và giám ngự mã đánh nhau làm trò mua vui ngay trong cung điện. Trong một lần đi tế đàn Nam Giao trở về, Lê Uy Mục cưỡi voi vào cửa Đông Hoa, sai các Ti và quân các Vệ trong Ngũ Phủ đem voi công đến cho vua tuyển chọn. Sau đó, vua lại sai các trấn chọn voi đem về kinh đô để chọn lựa thêm một lần nữa, cốt sao đủ đặt hai Ti là Ngự Tượng và Ngự Mã. Vua cho bọn quân sĩ ở ti Ngự Tượng đội mũ màu thủy ngân, trên vẽ hoa hồng quỳ. Mỗi ngày, vua sai hai tên giám quân đấu sức với nhau. Hai tên cầm gậy đánh nhau từ cửa Thanh Dương đến ngoài cửa Thái Miếu. Ông xem việc đánh nhau của hai ngự giám quân mà lấy làm thích thú, ban thưởng tiền lụa cho họ.
Dưới thời Uy Mục, quyền hành trong triều rơi vào tay họ ngoại của hoàng đế. Bấy giờ, họ ngoại của ông có đến ba phe cánh, cánh phía đông là làng Hoa Lăng (quê của mẹ nuôi ông là Kính phi), cánh phía tây là làng Nhân Mục (quê của vợ ông là Trần Hoàng hậu), và cánh phía bắc là làng Phù Chẩn (quê của mẹ đẻ ông là Chiêu Nhân Duệ Hoàng hậu). Được sự hậu thuẫn của hoàng đế, ba phe cánh này đều chuyên cậy quyền thế, vùi dập các quan, kẻ thì vì ý riêng mà giết hại sinh dân, kẻ thì dùng ngón kín mà yêu sách tiền của, mọi thứ súc vật, hoa màu của dân, chúng đều cướp đoạt cả, nhà nào có đồ lạ, vật quý, chúng đánh dấu chữ vào và đòi lấy. Muôn dân ta oán mà hoàng đế vẫn không chừa, lại mang lòng ngờ vực, đố kỵ.
Tháng 8 năm 1509, Uy Mục ra lệnh cho giết hết những người Chiêm bị bắt làm gia nô trong điền trang của các thế gia, công thần. Trước đây, ông nội của ông là vua Lê Thánh Tông khi thân chinh đánh Chiêm Thành đã bắt được em Trà Toàn là Trà Toại và vợ con ông ta đem về Đại Việt, cho an trí ở ngoài cửa Bảo Khánh gần 30 năm. Đến thời Cảnh Thống, Trà Toại đã chết, con ông là Trà Phúc mang trộm hài cốt của cha trốn về nước. Đến nay, những nô lệ người Chiêm ở điền trang của các thế gia, công thần thấy vậy cũng tìm cách đào thoát về nước. Nghi người Chiêm làm loạn, Uy Mục hạ lệnh giết các gia nô người Chiêm còn lại trong các điền trang đến gần hết, chỉ còn mỗi bọn người Chiêm do Chế Mạn cầm đầu bỏ trốn thành công, về sau bọn họ đã tham gia cuộc binh biến lật đổ ông.
Để gia cố và duy trì quyền lực, Uy Mục xua đuổi người tông thất và công thần về xứ Thanh Hoa và giết các nữ sử nội thần người Chiêm. Bấy giờ bọn ngoại thích của ông là Khương Chủng và Nguyễn Bá Thắng tự tiện làm oai làm phúc, quyền thế nghiêng lệch trong triều ngoài trấn, dân chúng không dám cất tay động chân. Nhà pháp thuật bị cấm làm phù chú, đạo sĩ thờ đạo phải cắt tóc không được để dài. Do vậy, các phố xá, hàng chợ nhà nào thờ tiên sư đều phải cất giấu đi. Sau này, đám ngoại thích khác của hoàng đế là Thừa Giáo, Thừa Nghiệp đi đường, quan viên và dân chúng trông thấy chúng từ xa đã phải chạy trốn đi, đợi chúng đi qua rồi mới dám ra. Người thân tín của Uy Mục là Nguyễn Đình Khoa ngầm sai người đến Thừa Hiến phủ huyện các xứ trong nước, tới cả dân gian, cưỡng bắt những con gái chưa chồng, làm khốn khổ nhân dân, khắp cả nước dần mất hết hy vọng.
Các bá quan người nào ngày trước không lập Uy Mục, thì đều bị ông thanh trừng để trả thù. Uy Mục còn ngầm sai Nguyễn Đình Khoa dò xét cả 26 thân vương là các chú và anh em bên họ nội của ông. Trong đó, Kinh vương Lê Kiện là chú đã chạy trốn không biết đi đâu, chỉ có Giản Tu công Lê Oanh là con của Kiến vương Lê Tân, chú ruột của hoàng đế, thì bị bắt giam vào ngục nhưng sau đó trốn thoát được. Do vậy, mọi người đều cảm thấy nguy đến thân mình, càng nghĩ đến việc nổi loạn.
Bị lật đổ
Sự tàn bạo quá đáng của Uy Mục đã gây nên một làn sóng bất bình trong dân chúng và trong hàng ngũ quan lại, tông thất, dòng dõi họ Lê. Bấy giờ, thân thích của Trường Lạc Hoàng thái hậu là Nguyễn Văn Lang cũng là một trong số người bị triều đình đuổi về quê quán. Đại thần tông thất là Nghi quận công Lê Năng Can, vì bất đắc chí, có bài thơ gửi cho Nguyễn Văn Lang và khuyên ông nổi dậy giết bọn ác đảng. Văn Lang là người thông thao lược, giỏi binh pháp, khéo xem xét thiên thời. Ông đem bọn nô lệ người Chiêm đã ra hàng là Chế Mạn cùng các tướng Vũ Bá, Vũ Tiếp và người ba phủ nổi dậy ở thành Tây Đô, đem quân giữ ở cửa biển Thần Phù.
Cũng thời điểm đó, Lê Uy Mục liên tục bắt giam, giết hại người tông thất. Trong số các thân vương họ Lê bị triều đình bắt giam, Giản Tu công Lê Oanh đã đút tiền cho người canh ngục mới được thả ra, trốn về Tây Đô (Thanh Hóa), được Nguyễn Văn Lang lập làm minh chủ để khởi binh nổi dậy chống lại Uy Mục đế. Lương Đắc Bằng được lệnh viết hịch kêu gọi bá quan hưởng ứng, cụ thể là: Bạo chúa Lê Tuấn, phận con thứ hèn kém, làm nhơ bẩn nghiệp lớn, mới gần 5 năm mà tội ác đã đủ muôn khóe. Giết hại người cốt nhục, dìm hãm các thần liêu. Bọn ngoại thích được tin dùng mà phường đuôi chó ngang ngược làm bậy, người cứng cỏi bị ruồng bỏ mà kẻ đầu cá ẩn nấp nẻo xa. Quan tước đã hết rồi vẫn thưởng tràn không ngớt, dân chúng đã cùng khốn còn vơ vét chẳng thôi. Vét thuế khóa từng cân lạng, tiêu tiền của như đất bùn, bạo ngược ngang với Tần Chính. Đãi bề tôi như chó ngựa, coi dân chúng tựa cỏ rác ngạo mạn quá cả Ngụy Oanh. Huống chi lại xây cung thất to, làm vườn hoa rộng. Xua dân đi trồng cây, giẫm theo vết xe đổ chất gò Hoa Cương đời Tống; lấp biển xây cung điện, nối gót thói u mê xây cung A Phòng nhà Tần. Công trình thổ mộc xây lên rồi thay đổi, thay đổi rồi xây lên, dân Hải Dương, Kinh Bắc mệt mỏi, lao đao; tông thất xa hoa, kiêu căng lại ngang ngược, ngang ngược lại kiêu căng, cõi tứ tuyên phiên trấn xôn xao, rối loạn. Cư dân nhức óc, cả nước đau lòng.
Ngoài ra, phe Giản Tu công Lê Oanh cũng có bài hịch như sau: Đoan Khánh làm vua, họ ngoại chuyên quyền, Tử Mô làm phường ngu hèn nơi phố chợ làm rối loạn kỷ cương, Thắng Chủng là hạng trẻ ranh miệng còn hơi sữa đã tái oai tác phúc. Đến mức đánh thuốc độc giết bà nội, tàn sát các thân vương. Theo ý riêng mà giết hại sinh dân, không biết đâu cho thỏa; dùng ngón ngầm để vét vơ tiền của, càng mặc sức tham lam. Bốn biển đã khốn cùng, muôn dân đều sầu oán.
Ngày 8 tháng 11 năm 1509, Giản Tu công giả xưng là Cẩm Giang Vương Lê Sùng (黎漴), tức anh trai ông. Từ Tây Đô, ông đưa quân cả thủy lẫn bộ tiến về Đông Kinh (Hà Nội). Thủy quân tiến đến núi Thiên Kiện. Uy Mục dùng hai chiếc thuyền nhẹ Hà Thanh và Hải Thanh đi đến chùa Bảo trên núi Thiên Kiện, bắt được một viên tướng thủy quân của Giản Tu công và giết được 20 binh sĩ đem xác về ngoài cửa Đông Hoa. Uy Mục cho tướng là Lê Vũ làm Tán lý cũng nhiều người khác đem cấm quân và quan quân thuộc các vệ Thần vũ, Hiệu lực, Điện tiền đi chống giữ nhưng đều bị phe Lê Oanh đánh bại.
Đến ngày 23 tháng 11, Uy Mục quyết định bắt giết anh em của Giản Tu công Lê Oanh bao gồm Lê Sùng và cả mẹ ông ta là Trịnh Thị Tuyên, sau đó lệnh cho Lê Vũ mang thủ cấp của Lê Sùng ra chiến trường, giơ cho quân Lê Oanh xem, hòng uy hiếp tinh thần họ. Lê Vũ nói:
Tuy nhiên, quân của Giản Tu công không những không mất sĩ khí, lại tiến đánh hăng hơn. Lê Vũ bị quân Lê Oanh bao vây ở trận Đồng Lạc. Lê Oanh dụ hàng nhưng Lê Vũ vẫn một mực không chịu khuất phục nên bị giết. Trận này, quân của Uy Mục thua to, các tướng khác của ông như Dương Trực Nguyên, Phạm Thịnh, Trần Năng cũng tử trận ở Châu Cầu.
Ngày 26, các đạo quân của Lê Oanh đều tiến sát Đông Kinh. Uy Mục đế vì cần thêm quân để chống giữ mới lấy vàng bạc ban cho bọn tội nhân bị giam ở ty Ngũ hình mỗi người 3 quan, rồi sai đi đánh quân Lê Oanh. Những tù nhân vốn oán hận sự bạo ngược của hoàng đế nên khi nhận được tiền đều bỏ trốn về nhà. Uy Mục sợ hãi lại vội vã chọn người đi gọi quân các trấn Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Băng; bắt mỗi trấn lấy 5.000 thổ binh đến cứu viện. Nhưng khi họ còn chưa đem quân tới, thì đại quân của Lê Oanh đã áp sát vào thành, nhiều người bỏ chạy thoát thân.
Tướng trấn thủ kinh thành là Lê Quảng Độ (黎廣度) phản Uy Mục theo Giản Tu công, xin làm nội ứng cho quân nổi dậy. Ông ta cùng với Lê Oanh người trong kẻ ngoài thông tin với nhau, lại cho bắn súng làm hiệu, dựng gậy làm cờ, chặt cây làm binh khí giả đánh lẫn nhau làm cho các quân kinh hãi, buộc Uy Mục phải chạy lên phía Bắc. Cuối cùng kinh thành thất thủ, Uy Mục sợ hãi trốn vào phường Nhật Chiêu. Hoàng hậu Trần Thị Tùng của ông cũng trốn ra đến xã Hồng Mai, náu ở nhà dân rồi treo cổ tự sát ở miếu chùa. Giản Tu công tiến vào chiếm Đông Kinh, nghe tin mẹ và anh em mình đều đã bị Uy Mục xử tử, sai quan sửa việc tang và làm lễ chôn cất.
Đến ngày 28, trong lúc đang chạy trốn, Uy Mục bị một vệ sĩ cũ của mình bắt được đem nộp cho Giản Tu công và bị giam vào cửa Lệ Cảnh. Nhận thấy đã đường cùng, ngày 1 tháng 12 năm 1509 âm lịch (tức ngày 20 tháng 1 năm 1510 dương lịch), Lê Uy Mục uống thuốc độc tự vẫn.
Giản Tu công Lê Oanh căm hận Uy Mục giết hại tàn nhẫn gia đình mình, chưa nguôi giận, sai người dùng súng lớn, để xác Uy Mục vào miệng súng, rồi bắn cho nổ tan hết hài cốt, chỉ lấy ít tro tàn về chôn tại An Lăng ở quê mẹ ruột ông tại làng Phù Chẩn (nay là xã Phù Chẩn, thị xã Từ Sơn, thành phố Bắc Ninh). Giản Tu công tự lập làm vua, tức Lê Tương Dực.
Lê Uy Mục ở ngôi được 5 năm, thọ 22 tuổi. Ban đầu, Lê Tương Dực giáng ông xuống làm Mẫn Lệ công (愍厲公). Sau này khi Lê Chiêu Tông lên ngôi mới đặt tên thụy cho ông là Uy Mục đế (威穆帝).
Nhận định
Sau khi lật đổ Uy Mục, Lê Oanh sai các quan tướng dâng biểu trần tình với nhà Minh. Lời biểu có đoạn lên án Lê Uy Mục như sau:
Theo sách Hồng Thuận Trị bình bảo phạm:
Còn sách Hồng Thuận Trung hưng ký của Nguyễn Dục cũng ghi nhận:
Sử thần triều Lê cũng đưa ra những lời bàn: Vua nghiện rượu, hiếu sát, hoang dâm, thích ra oai, tàn hại người tông thất, giết ngầm tổ mẫu, họ ngoại hoành hành, trăm họ oán giận, người bấy giờ gọi là Quỷ vương, điềm loạn đã xuất hiện từ đấy.
Mẫn Lệ công tin dùng ngoại thích, bạo ngược vô đạo, giết hại tông thất, tàn sát nhân dân, tự mình chuốc lấy diệt vong, chẳng cũng đáng sao.
Tham khảo
Thể loại:Mất năm 1509 Thể loại:Sinh năm 1488 Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Vua nhà Hậu Lê Uy Mục, Lê Thể loại:Vua Việt Nam bị giết Thể loại:Người tự sát