cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khang Hi
Trừ Ngao Bái
Lấy lý do thích đánh cờ, Khang Hi triệu con của Sách Ni là Sách Ngạch Đồ vào cung để bàn kế trừ Ngao Bái. Ông phong cho Ngao Bái làm Nhất đẳng công để ông ta lơ là mất cảnh giác, mặt khác lấy cớ thích học võ nghệ để tuyển chọn nhiều người trong hàng ngũ con em thân vương làm thị vệ cho Ngao Bái. Sau đó, ông lấy cớ điều bớt những vây cánh của Ngao Bái đi làm quan ở nơi xa.
Năm 1669, khi Ngao Bái vào cung yết kiến, Khang Hi ra lệnh cho đội thị vệ thân tín bắt giữ. Ông hạ chỉ cách chức Ngao Bái, hạch ra hơn 30 đại tội. Nhưng vì Ngao Bái là Nguyên lão Tam triều, công trạng rất lớn, nhất là công cứu sống Hoàng Thái Cực và phò tá Thuận Trị lên ngôi, Khang Hi tha chết cho Ngao Bái, giam suốt đời trong ngục. Toàn bộ vây cánh của Ngao Bái bị bắt giữ, những kẻ thân tín bị xử trảm. Ngao Bái sau khi bị tống vào ngục trở nên u uất, không lâu sau lâm bệnh chết trong ngục. Khang Hi chính thức nắm quyền điều hành triều chính, khi đó ông 16 tuổi.
Dẹp loạn Tam phiên
thumb|200px|Khang Hi Đế năm 40 tuổi.|thế=thumb|250px|Khang Hi Đế khi thành niên.|thế=|trái Việc Khang Hi trừ bỏ Ngao Bái khiến nhiều quan lại chính trực rất vui mừng và khâm phục. Tuy trong triều đã yên nhưng tình hình bên ngoài còn nhiều việc. Lãnh thổ Trung Quốc chưa hoàn toàn được thống nhất, vẫn còn nguy cơ để lại từ cuối thời Minh: đó là "tam phiên" tức 3 vị vương từng là hàng tướng của nhà Minh gồm Bình Tây vương Ngô Tam Quế ở Vân Nam, Bình Nam vương Thượng Khả Hỷ ở Quảng Đông và Tĩnh Nam vương Cảnh Tinh Trung ở Phúc Kiến; Trịnh Thành Công vẫn chiếm giữ Đài Loan, Nga Hoàng nhiều lần gây chiến ở biên giới. Vì vậy từ khi chính thức trực tiếp nắm quyền hành, Khang Hi đã tự mình viết tấm biển "tam phiên, hà vụ, tào vận" để đặt ra nhiệm vụ giải quyết những mối lo của triều đình.
Tam phiên có địa bàn cai quản rộng lớn, thế lực ngày càng mạnh, lại là tướng cũ của nhà Minh, trở thành mối lo với nhà Thanh, do đó Khang Hi quyết tâm trừ bỏ. Tháng 3 năm 1673, Bình Nam vương Thượng Khả Hỷ tuổi cao sức yếu dâng thư lên triều đình xin được về hưu dưỡng lão và xin cho con là Thượng Chi Tín kế chức. Khang Hi nắm được cơ hội trừ bỏ, đồng ý với thỉnh cầu từ chức của Khả Hỷ, nhưng không cho Chi Tín kế vị.
Trong khi đó, chỉ có số ít đại thần đồng tình với ý định triệt phiên của Khang Hi như Thượng thư Bộ Hộ Mễ Tư Hàn, Thượng thư Bộ Hình Mạc Lạc, Thượng thư Bộ Binh Minh Châu. Khang Hi muốn nhân cơ hội này trừ bỏ tam phiên nên chấp thuận luôn, và sai Bác Nhĩ Khẳng, Chiết Mại Lễ tới Vân Nam, sai Lương Thanh Tiêu tới Quảng Đông, Trần Nhất Bỉnh tới Phúc Kiến để thi hành mệnh lệnh, thúc giục tam vương rời bỏ ngôi vị.
thumb|phải|200px|Khang Hi Đế năm 45 tuổi.
Thấy rõ ý định của Khang Hi muốn trừ bỏ mình, Ngô Tam Quế bèn cầm đầu tam vương khởi sự chống lại nhà Thanh. Tam Quế viết thư cho Phúc Kiến và Quảng Đông đề nghị cùng khởi binh với danh nghĩa "phục Minh diệt giặc", tự xưng là "thiên hạ đô chiêu thảo binh mã đại nguyên soái". Thượng Chi Tín và Cảnh Tinh Trung đều hưởng ứng. Con Trịnh Thành Công là Trịnh Tuyền cũng nhân dịp đó mang quân từ đảo Đài Loan vào đất liền đánh chiếm Ôn châu, Tuyền châu, Chương châu... .
Quân nổi dậy của Ngô Tam Quế nhanh chóng chiếm giữ Nguyên châu, Thường Đức rồi tiến vào Tứ Xuyên. Tam Quế đích thân tới Thường Đức, Lễ châu chỉ huy chiến trận.
Trước thế mạnh của Tam vương, một số đại thần nhà Thanh khuyên Khang Hi theo nếp cũ của Hán Cảnh Đế từng chém Triều Thố để yên lòng Ngô vương Lưu Tỵ khi mới xảy ra loạn bảy nước, vì vậy nên chém những người đồng tình triệt phiên như Mễ Tư Hàn, Mạc Lạc và Minh Châu để làm vừa lòng Tam phiên. Nhưng Khang Hi kiên quyết phản đối chủ trương đó, vì ông đã thấy trong quá khứ sau khi Hán Cảnh Đế chém Triều Thố, Lưu Tỵ vẫn không giải binh. Vì vậy ông tuyên bố một mình chịu trách nhiệm việc triệt phiên, và lệnh bắt giam con cháu Ngô Tam Quế ở Bắc Kinh là Ngô Ưng Hùng, Ngô Thế Lâm.
Giữa lúc đó Ngô Tam Quế thông qua Đạt Lai Lạt Ma gửi thư tới Khang Hi yêu cầu cho mình được cát cứ phía nam Trường Giang.
Khang Hi bác bỏ đề nghị cát cứ nam Trường Giang của Tam Quế, ra lệnh chém Ngô Ưng Hùng và Ngô Thế Lâm. Ngô Tam Quế thúc quân tấn công 30 thành trì vùng Giang Tây. Thủ hạ của Tam Quế là Vương Bỉnh Phiên tấn công vào Thiểm Cam – hậu phương nhà Thanh. Tháng 1 năm 1675, con nuôi Ngô Tam Quế là Vương Phụ Thần đang làm Đề đốc Thiểm Tây mang quân chiếm Bình Lương. Được Vương Bính Phiên trợ giúp, Vương Phụ Thần chiếm được Thái châu, Lan Châu, Củng Xương, Định Biên. Ngô Tam Quế tuyên bố sẽ chiếm Kinh châu để tiến vào Bắc Kinh.
Trong lúc đó, Cảnh Tinh Trung và Thượng Chi Tín cũng ra quân hưởng ứng Ngô Tam Quế.
Trước tình hình biến loạn, Khang Hi vẫn bình tĩnh chỉ huy cuộc chiến. Ông xác định Ngô Tam Quế cầm đầu cuộc nổi dậy, chỉ cần tập trung lực lượng diệt Ngô Tam Quế. Vì vậy ông tận dụng mâu thuẫn giữa Cảnh Tinh Trung và Trịnh Kinh, ra chiếu gửi Quảng Đông và Phúc Kiến, chấp thuận cho Thượng Chi Tín và Cảnh Tinh Trung tiếp tục làm vương. Đồng thời, ông điều quân Thanh đánh bật quân Đài Loan bị cô lập ra khỏi đại lục.
Năm 1677, Thượng Khả Hy vì mâu thuẫn với Ngô Tam Quế, buồn bực lâm bệnh qua đời. Quân hai xứ Phúc Kiến, Quảng Đông sau khi gặp một số bất lợi bèn chấp nhận yêu cầu của Khang Hi, dâng sớ chấp nhận bãi binh. Yên được hai phía, Khang Hi tập trung lực lượng đối phó với Ngô Tam Quế. Tuy đồng ý trên giấy tờ, hai xứ này vẫn chưa chịu hoàn toàn thần phục.
Thấy vai trò quan trọng của Vương Phụ Thần trong việc giúp lực lượng Ngô Tam Quế phát triển, Khang Hi dùng sách lược vừa đánh vừa dụ. Ông sai con Phụ Thần tới hàng quân Vân Nam, rồi sai Đồ Hải mang quân tới chống Phụ Thần. Phụ Thần trúng kế điệu hổ ly sơn của Đồ Hải, bị hao binh tổn tướng. Bị quân Thanh vây hãm lâu ngày, Vương Phụ Thần hết lương phải ra hàng triều đình.
Quân Thanh chiếm lại trọng điểm Bình Lương khiến Ngô Tam Quế ở Thiểm Tây bị thất thế. Sang năm 1678, quân Thanh giành thắng lợi, đánh chiếm lại Thiểm Tây. Một số tướng lĩnh của Tam Quế là Lâm Hưng Chu, Hàn Đại Nhiệm xin hàng nhà Thanh. Cùng lúc Vương Kiệt Thư đánh bại quân Ngô ở Giang Tây và Chiết Giang khiến Cảnh Tinh Trung không còn ngoại viện, thế cùng phải xin hàng.
Thế cục đã thay đổi, Ngô Tam Quế phải rút về chỉ còn giữ được Vân Nam. Nhưng đầu năm 1678 Ngô Tam Quế vẫn cố xưng đế hiệu ở Hành Dương, đặt quốc hiệu là Chu. Chỉ 5 tháng sau Tam Quế già yếu mắc bệnh qua đời. Cháu Tam Quế là Ngô Thế Phan kế vị.
Năm 1680, Khang Hi điều 3 cánh quân tấn công Vân Nam. Ngô Thế Phan thất bại liên tiếp, quân Thanh chiếm được Côn Minh. Thế Phan bị dồn vào đường cùng, phải uống thuốc độc tự sát. Sang năm 1681, Khang Hi hoàn toàn dẹp được Vân Nam, chấm dứt loạn Tam phiên.
Chiếm Đài Loan
Sau khi Trịnh Thành Công chết, họ Trịnh truyền 3 thế hệ qua Trịnh Kinh tới Trịnh Khắc Xương vẫn giữ Đài Loan. Theo đề nghị của Tổng đốc Phúc Kiến là Diêu Khải Thánh, Khang Hi quyết định tấn công Đài Loan nhân có tranh chấp trong nội tộc họ Trịnh. Ông sai Diêu Khải Thánh đánh Đài Loan. Khải Thánh thi hành chính sách vừa đánh vừa dụ của Khang Hi, kết quả dụ được 13 vạn dân Đài Loan quy phục.
Theo sự tiến cử của Diêu Khải Thánh, Khang Hi bất chấp sự phản đối của nhiều người, sai thủ hạ cũ của Trịnh Thành Công là Thi Lang làm đề đốc thủy sư Phúc Kiến phụ trách việc đánh Đài Loan. Nhưng sau khi nhận chức, Thi Lang lại bất đồng quan điểm với Diêu Khải Thánh về việc tiến quân. Khang Hi cho Thi Lang toàn quyền quyết định việc chiến dịch đánh Đài Loan. Mùa hè năm 1683, Thi Lang ra quân một trận đánh bại quân chủ lực họ Trịnh, chiếm được Bành Hồ. Thế cùng, tháng 8 năm đó họ Trịnh xin đầu hàng.
Theo đề nghị của Thi Lang, Khang Hi xóa bỏ chủ trương bỏ Đài Loan để trao cho người Hà Lan. Ông điều quân và dân tới sống tại đảo, xây dựng các huyện Phượng Sơn, Đài Loan, Chư La trên đảo trở thành đơn vị hành chính của Trung Quốc.
Xung đột biên giới phía bắc
thumb|phải|250px|Khang Hi Đế mặc quân phục.
Xung đột với nước Nga
Trong lúc Khang Hi còn phải đánh dẹp trong nước thì quân Nga liên tiếp tấn công vùng Hắc Long Giang của Trung Quốc. Sa hoàng Nga Ivan V còn xây dựng căn cứ Yaksa để dễ bề tấn công Trung Quốc.
Đầu năm 1682, Hoàng đế Khang Hi lên biên giới xem xét tình hình để tổ chức kháng cự. Vào năm 1683, ông bổ nhiệm Tát Bố Tố làm tướng quân Hắc Long Giang tới Ái Huy triển khai phòng ngự.
Vào năm 1685, ông sai đô đốc Bành Xuân và Tát Bố Tố chia hai đường thủy bộ tấn công Yaksa, hạ được thành này và rút về Ái Huy.
Quân Nga điều đại bác từ kinh thành Moskva tới, kéo thêm viện binh từ Nerchinsk tấn công trở lại. Khang Hi lại sai Tát Bố Tố tấn công Yaksa lần thứ 2 vào năm 1686. Sau 3 tháng giao tranh ác liệt, cuối cùng hai bên đều cầm cự. Tới năm 1689, hai bên ký kết hòa ước Nerchinsk xác định biên giới 2 nước. Hòa ước này đảm bảo hòa bình cho biên giới Nga – Trung trong hơn 100 năm.
Chiến tranh với người Mông Cổ
Một mặt tấn công chính diện, mặt khác Sa hoàng còn giúp cho các tộc Mông Cổ phía bắc tấn công nhà Thanh. Do Sa hoàng ủng hộ, Cát Nhĩ Đan (Galdan, 1670 - 1697) - hãn của Chuẩn Cát Nhĩ, ngày càng lớn mạnh, thống nhất các bộ lạc Mông và năm 1690 mang quân tấn công vào Nội Mông, chỉ còn cách Bắc Kinh 90 km.
Khang Hi bèn thân chinh đi đánh Cát Nhĩ Đan, bất chấp sự phản đối của nhiều đại thần muốn cầu hòa. Hai bên giao chiến ác liệt tại Ô Lan Bố Thông. Cát Nhĩ Đan bố trí phòng thủ "thành lạc đà", dùng hàng ngàn con lạc đà trói chân nằm dưới đất, trên lưng xếp đầy hòm gỗ đựng chăn đệm ướt tạo ra bức thành dài. Nhưng sau đó thành lạc đà bị quân Thanh dùng đại bác bắn vỡ. Cát Nhĩ Đan phải phá vây bỏ chạy.
Năm 1696, Cát Nhĩ Đan lại liên kết với Sa hoàng, mang 3 vạn quân tấn công Trung Quốc lần thứ 2. Khang Hi lại thân chinh mang 10 vạn quân đi đánh, chia làm 3 cánh: Tát Bố Tố phía đông, Phí Dương Cổ chỉ huy phía tây và ông tự mình đi trung quân. Kết quả quân Thanh thắng trận, đuổi được Cát Nhĩ Đan.
Sang năm 1697, Cát Nhĩ Đan tấn công lần thứ 3. Khang Hi lại phải thân chinh một lần nữa. Lần này Cát Nhĩ Đan thất bại nặng, phải chạy về căn cứ Y Lợi, nhưng Y Lợi đã bị cháu là Sách Vọng A Na Bố Thản làm phản chiếm giữ. Cát Nhĩ Đan định chạy sang Tây Tạng nhưng đường đi bị quân Thanh ngăn trở. Nhiều thủ hạ đầu hàng quân Thanh, Cát Nhĩ Đan bèn tự vẫn chết trong tuyệt vọng.
Sau này Sách Vọng A Na Bố Thản (Tsewang Rabtan) lại mang quân chiếm Tây Tạng. Năm 1720 Khang Hi điều binh đánh đuổi Sách Vọng, hộ tống vị Đạt Lai Lạt Ma VII của Tây Tạng về nước. Từ đó nhà Thanh cử sứ thần và quân sĩ tới chiếm lĩnh vùng Tây Tạng. Từ năm 1722, Khang Hi phái quân tiến vào Urumqi, mở đầu việc chiếm giữ Tân Cương sau này.
Lãnh thổ
Thời kỳ Khang Hi cai trị, lãnh thổ Trung Quốc phía đông giáp biển, phía nam giáp Đại Việt, phía tây vượt Thông Lãnh, phía bắc đến Siberia. Từ trước đến thời Khang Hi, Trung Quốc chưa từng có thời kỳ nào lãnh thổ rộng lớn, thống nhất, đa sắc tộc và được quản lý hiệu quả, lâu dài như vậy.
Chế độ quan lại
Sau khi thống nhất quốc gia, Khang Hi bắt tay vào chỉnh đốn bộ máy quan lại. Ông thực thi thưởng phạt nghiêm minh, chiêu nạp nhân tài trong toàn quốc để thu dụng.
Khang Hi luôn dậy sớm từ 3 giờ sáng làm việc. Ông không hài lòng về tình trạng quan lại tham ô, ức hiếp dân chúng. Trong những lần đi tuần thú, ông được các quan lại địa phương dâng mỹ nữ nhưng ông kiên quyết từ chối và còn trách phạt viên quan đó. Điều này được xem là hiếm có trong các vị vua Trung Quốc.
Ông rất chú trọng chỉnh đốn bộ máy chính quyền. Ông nghiêm trị những viên quan đục khoét dân như Tuần phủ Sơn Tây là Mục Nhĩ Trại, Tổng đốc Hồ Quảng là Sái Dục Vinh, Tri phủ Thái Nguyên là Triệu Phương Chiếu, Tổng đốc Lưỡng Giang là Cát Lễ giáng chức nhiều người có tội khác. Nhiều vị quan thanh liêm được ông cất nhắc.
Phát triển kinh tế
Nhằm tăng cường kiểm soát Giang Nam sau khi dẹp loạn Tam phiên, từ năm 1684 Khang Hi nhiều lần đi tuần thú vùng này. Việc đi tuần thú của Khang Hi góp phần ổn định xã hội Giang Nam và thúc đẩy kinh tế nơi đây phát triển.
thumb|phải|350px|Khang Hi Đế trở về sau một chuyến tuần thú năm 1689.
Cùng nhiều đóng góp tích cực, Khang Hi vẫn còn hạn chế về việc duy trì lợi ích thái quá cho những người quý tộc Mãn châu.
Thành tựu
Khang Hi nổi tiếng là một vị hoàng đế hiền triết, văn võ song toàn, tài trí cao rộng. Vì thế ông rất chú trọng tới văn hóa. Say mê đọc sách, ham học từ nhỏ, Khang Hi tiếp tục học tập suốt đời. Mặc dù là người Mãn Châu, nhưng ông thông thạo các ngôn ngữ của các dân tộc Mãn Châu, Mông Cổ, Hán. Ông rất quan tâm tới truyền thống văn hóa cổ xưa của người Hán, đã học qua các sách Tứ Thư, Ngũ Kinh, Sử ký, Hán thư, Tư trị thông giám... và rất giỏi về thư pháp, thơ ca, văn học. Bản thân Khang Hi đặc biệt thích làm thơ, ông đã để lại cho đời hơn 1.100 bài thơ, được coi là nhà thơ có sản lượng tương đối lớn. Đa số những bài thơ của ông đều là thơ cung đình, hơn nữa còn cần mẫn và quan tâm đến dân chúng, vì vậy mà thơ của ông có một vị trí độc tôn trong văn học triều Thanh.
Ông cũng biết cách dùng văn hóa Hán để tận dụng tài năng của các tri thức người Hán giúp việc trong bộ máy chính quyền.
Khang Hi xem những tư tưởng cơ bản của Nho giáo như Tam cương ngũ thường, trung hiếu tiết nghĩa là nền tảng trị quốc. Việc áp dụng mạnh tư tưởng đó là một nguyên nhân giúp ông thống nhất quốc gia, khiến mâu thuẫn dân tộc tương đối hòa dịu. Ngoài việc giữ thông lệ khoa cử cũ, ông còn mở ra chế độ khoa cử mới, có tên là "bác học hồng từ khoa". Ông cũng thu hút những nhân tài cũ của nhà Minh vào bộ máy.
Năm 1716, ông ban lệnh soạn bộ Khang Hi tự điển gồm 42 quyển, 47.035 chữ Hán, có giá trị rất lớn. Bên cạnh đó, ông còn ra lệnh soạn "Toàn Đường thi", "Bội văn vận phủ". Ông tổ chức đo đạc trên toàn quốc và ban hành cuốn bản đồ "Hoàng dư toàn lãm đồ".
Khác với triều đình nhà Minh và các đời vua Thanh đầu tiên luôn cảnh giác với người phương Tây, Khang Hi tỏ ra cởi mở tiếp thu những thành tựu văn hóa của họ. Nhà Minh và các vua Thanh trước chỉ lợi dụng các giáo sĩ, cho vào truyền giáo nhằm học cách soạn lịch pháp và chế súng ống, ngoài ra rất dè dặt với lớp người này. Khang Hi tiếp cận sâu hơn với người phương Tây để tiếp nhận nhiều học thuật từ họ trong các lĩnh vực: toán học, y học, địa lý học, thiên văn học.
Trong triều đình, ông trọng dụng hai người Tây Dương. Người thứ nhất là Adam Schall von Bell (Thang Nhược Vọng), quốc tịch Đức, Giám đốc Đài thiên văn Bắc Kinh, được Khang Hi gọi là Thông Minh Giáo sư. Người thứ hai là Ferdinand Verbiest (Nam Hoài Nhân), người Bỉ, có khả năng luyện kim, đúc súng. Cả hai đều có những đóng góp lớn lao trong công cuộc bình định Trung Quốc của Khang Hi. Johann Adam Schall von Bell bị nhóm người Dương Quang Tiên vu cáo và bị sát hại. Sau này ông ân hận, giải oan cho giáo sĩ Johann Adam Schall và công khai thừa nhận lịch pháp phương Tây chính xác hơn lịch truyền thống của Trung Quốc.
Năm 1713, ông gửi một số thanh niên Trung Quốc sang Pháp du học. Ông biết chơi viôlông, thích sử dụng đồng hồ Tây phương. Khang Hi chân thành học hỏi các giáo sĩ phương Tây về các ngành kỷ hà học, thiên văn học. Ông tổ chức cho các nhà khoa học Trung Hoa và phương Tây cùng hợp tác biên soạn những bộ sách kiến thức hỗn hợp đông – tây về thiên văn học, số học, âm nhạc như Lịch Tượng khảo thành, Số lý tinh uẩn, Luật lữ chính nghĩa... Ông hấp thu tri thức địa đồ học phương Tây để vẽ địa đồ toàn quốc; ông so sánh y học phương Tây và với học thuật Trung Quốc. Ngoài ra ông còn tìm hiểu triết học phương Tây.
Hạn chế
Tuy có những đóng góp tích cực, Khang Hi cũng có những tì vết đối với văn hóa Trung Hoa đương thời. Nhằm bảo vệ quyền lợi riêng của quý tộc Mãn Thanh, ông đã ra tay đàn áp nhiều trí thức người Hán trong các vụ án văn chương ("văn tự ngục") khi ông cho rằng họ có lời lẽ và câu văn ảnh hưởng tới lợi ích của Đại Thanh, đã xử họ rất nặng.
Sau này, do có sự can thiệp của Giáo hội Công giáo Rôma vào phương thức truyền giáo của các giáo sĩ khiến Khang Hi bất đồng, ông bèn ra lệnh "bế quan tỏa quốc", cấm họ truyền giáo tại Trung Quốc.
Cửu tử đoạt đích
Khang Hi Đế vốn đã lập con lớn Dận Nhưng làm Thái tử, song Dận Nhưng đạo đức kém, tính tình xấu xa nên ông liền phế truất. Trước ngôi thái tử bỏ trống, các hoàng tử kéo bè cánh để tranh giành ngôi thừa kế, trong đó những người có ý định tranh ngôi là Đại A ca Dận Thì, Tam A ca Dận Chỉ, Tứ A ca Dận Chân, Bát A ca Dận Tự và Thập tứ A ca Dận Trinh. Trong đó, Đại A ca vì bị tội nên bị tước đoạt vương vị, Tam A ca là người bác học không thông hiểu việc chính sự, Bát A ca uy vọng trong triều quá lớn khiến Khang Hi cảm thấy bị uy hiếp nên những người này đều bị bỏ qua. Cuộc chạy đua đến ngai vàng chỉ còn là cuộc đua giữa Dận Chân và Dận Trinh. Đây được gọi là [Cửu tử đoạt đích; 九子夺嫡].
Năm Khang Hi thứ 61 (1722), ngày 13 tháng 11 (tức ngày 20 tháng 12 dương lịch), Khang Hi Hoàng đế băng hà tại Sướng Xuân viên, Thuận Thiên phủ. Hưởng thọ 69 tuổi, ở ngôi 61 năm, là hoàng đế ở ngôi lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Tranh cãi
thumb|phải|250px|Khang Hi Đế lúc về già. Các sử gia ghi nhận có nhiều ghi chép khác nhau về việc qua đời và truyền ngôi của Khang Hi Đế. Có ý kiến cho rằng ông bị Hoàng tử thứ tư Dận Chân đầu độc sát hại để lên nối ngôi. Có ý kiến cho rằng Khang Hi Đế không bị giết; ông vốn có ý định truyền ngôi cho Hoàng tử thứ 14 là Dận Trinh - trong di chiếu ông đã viết "truyền ngôi cho con trai thứ 14". Khi ông qua đời, hoàng tử thứ tư là Dận Chân đã liên kết với Tổng đốc Xuyên Thiểm Niên Canh Nghiêu và Cửu Môn Đề Đốc Long Khoa Đa sửa chữ "thập" (十 - mười) thành chữ "vu" (于 - cho), vì vậy nghĩa di chiếu hiểu là "truyền ngôi cho con trai thứ 4".
Dịch Trung Thiên cũng cho rằng Khang Hi Đế vốn đã chọn Dận Chân làm người nối nghiệp. Có những dẫn chứng sau: vào đại lễ đăng cơ 60 năm (1721), Dận Chân được cha cử đi tế Tam đại lăng - những lăng mộ tổ tiên vương thất Đại Thanh ở Thịnh Kinh. Năm thứ 61 (1722), Dận Chân thay cha tế trời ở đàn Nam Giao, ngày Đông chí. Đây là ngày lễ lớn của đất nước, một hoàng tử thay cha đi tế trời đất tổ tông thì gần như được ngầm chỉ định là người kế vị. Mùa xuân năm thứ 61, Khang Hi đi xem hoa ở vườn Viên Minh, thấy được Hoằng Lịch, con thứ tư của Dận Chân thông minh nhanh nhẹn thì mừng lắm, đem cháu về cung nuôi và tự dạy dỗ. Mọi người đều ngầm hiểu Khang Hi muốn truyền ngôi cho Dận Chân vì:"Để Hoằng Lịch làm hoàng đế thì trước hết phải để cha hắn làm hoàng đế".
Khi thái tử Dận Nhưng bị phế, ai cũng muốn dồn vào chỗ chết, Đại A ca hận Dận Nhưng tận xương, Bát A ca ở thế đối đầu với Dận Nhưng, hai người này ai làm hoàng đế thì Dận Nhưng cũng chắc chắn phải chết. Chỉ có Dận Chân đứng ra bảo vệ anh. Khang Hi không muốn mình mất đi mà Dận Nhưng bị anh em giết hại nên đánh giá cao hành động của Dận Chân, cho rằng dưới tay người này thì anh em của y sẽ không bị khổ. Thực tế thì Dận Chân sau khi làm vua đối xứ rất tốt với Dận Nhưng và gia đình y. Đây có thể là một trong những nguyên nhân làm Khang Hi muốn truyền ngôi cho Dận Chân.
Việc Khang Hi Đế không lập Thái tử rất có thể là để bảo vệ Dận Chân khỏi sự công kích của đám anh em cũng như muốn an hưởng tuổi già những năm cuối đời. Khang Hi đã sắp xếp xong: năm thứ 57 (1718), phong Dận Trinh làm Đại tướng quân vương, ra trấn thủ Tây Bắc, tách xa khỏi bè đảng Dận Tự, Dận Đường. Chức "Đại tướng quân vương" này xem thì hay, nhưng thực ra chẳng là gì: nói là tướng quân nhưng lại là vương, là vương nhưng không có phong hiệu, chỉ là vương "giả". Đây là cách sắp xếp rất tinh tế: Dận Trinh muốn ngôi báu nhưng ở xa nên chẳng thể làm gì; Dận Chân có đối thủ nên không thể kiêu ngạo; bọn Dận Tự có hy vọng nên sẽ không mạo hiểm. Và Khang Hi cũng đã để lại đường rút: nếu Dận Chân không được như nguyện thì triệu Dận Trinh về là xong. Dận Trinh là Đại tướng quân vương, nối ngôi chẳng có gì là đường đột. Dận Chân được như ý thì cũng dễ nói với Dận Trinh, dù sao cũng chỉ là vương "giả". Hơn nữa một hoàng đế mưu sâu chí xa như Khang Hi đã sắp đặt nhân sự hết: Niên Canh Nghiêu, thân tín của Dận Chân nắm giữ lương thảo của đại quân và khống chế đường về của Dận Trinh. Có họ Niên ở đó, Dận Trinh không thể bức cung đình, không thể mưu phản.
Nhận định
Đương thời, một giáo sĩ người phương Tây từng làm việc cạnh Khang Hi mô tả ông như sau :
Khang Hi là vị vua thông minh, tài hoa, cẩn thận, cần cù, sống giản dị, tính tình khoan hòa, nhưng can đảm và cầm quân giỏi, biết lo cho dân. Hàng ngày, ông thường tự tay xử lý 300-400 bản tấu, sớ, nhiều đêm làm việc tới tận canh ba. Các sử gia Trung Hoa ví ông với Đường Thái Tông, còn các học giả phương Tây cho rằng triều đại ông rực rỡ như triều Sa hoàng Pyotr Đại đế (1682 - 1725) của nước Nga dưới Vương triều Romanov và vua Louis XIV (1638 – 1715) của nước Pháp dưới vương triều Bourbon đương thời.
Dù còn một số hạn chế, Khang Hi được đánh giá là vị Hoàng đế có nhiều thành tích chính trị và có nhiều ảnh hưởng trong lịch sử vương triều Thanh. Dưới thời cai trị của Khang Hi, vương triều Thanh mới thành lập đi vào con đường cường thịnh. Thời kỳ ông cai trị có cả thành tích văn và võ, củng cố cơ sở thống trị cho nhà Thanh một cách vững chắc. Ông đã để lại sự khai sáng cho đường lối cai trị đất nước vững vàng sang thế kỷ 18 cho người cháu nội là Càn Long, được các sử gia gọi là "Khang Càn thịnh thế".
Phi tần
Ngoài ra, Khang Hi còn rất nhiều Quý nhân, Thường tại và một số phi tần không danh phận khác nhưng không có nhiều thông tin ngoại trừ họ và tước vị.
Tiểu thuyết
Trong tiểu thuyết võ hiệp Lộc đỉnh ký của nhà văn Kim Dung viết năm 1972, Khang Hi đã được xây dựng khá sát với hình tượng lịch sử, là một Hoàng đế kiệt xuất, văn võ song toàn bên cạnh nhân vật hư cấu Vi Tiểu Bảo. Tuy nhiên tác phẩm cũng có những chi tiết thực như diệt trừ Ngao Bái, dẹp Loạn Tam phiên, thu phục Đài Loan và chiến tranh với Nga, Mông Cổ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1654 Thể loại:Mất năm 1722 Thể loại:Vua thế kỷ 17 Thể loại:Vua thế kỷ 18 Thể loại:Người Bắc Kinh Thể loại:Văn học thời nhà Thanh
Diemerswil
Diemerswil là một đô thị ở huyện Fraubrunnen ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 2,8 km², dân số năm tháng 12 năm 2018 là 206 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị của bang Bern
Austrolimnophila thornei
Austrolimnophila thornei là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Austrolimnophila Thể loại:Limoniidae ở vùng Afrotropic
Ceruchus striatus
Tham khảo
Thể loại:Ceruchus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1859
Dicranopselaphus bicolor
Dicranopselaphus bicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Psephenidae. Loài này được Lee & Yang miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Magnastigma
Magnastigma là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.
Tham khảo
Thể loại:Eumaeini
Dicranopselaphus bicolor
Tham khảo
Thể loại:Dicranopselaphus
Vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2019
Các trận đấu của vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2019 được tổ chức bởi Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF) cho mùa giải thứ 32 này.
Theo quyết định của Ủy ban điều hành CAF vào ngày 20 tháng 7 năm 2017, có tổng cộng 24 đội đủ điều kiện để chơi trong giải đấu cuối cùng.
Phân nhóm
Có 51 đội tuyển tham gia vòng loại, bao gồm Cameroon với tư cách là chủ nhà trước khi quyền chủ nhà của họ bị tước. Lễ bốc thăm vòng loại diễn ra vào ngày 12 tháng 1 năm 2017, 19:30 UTC+1, in Libreville, Gabon.
Phân hạt giống
Để phân các hạt giống, các đội được xếp hạng bằng hệ thống riêng của CAF, được tính dựa trên thành tích của đội trong ba mùa giải gần đây nhất là giải đấu chung kết Cúp bóng đá châu Phi, ba mùa giải gần đây nhất là chiến dịch vòng loại cúp châu Phi và FIFA 2014 Giải đấu chung kết World Cup và chiến dịch vòng loại.
Những đội hạng 1–45 (Hạt giống 1–4) vào thẳng vòng đấu bảng, trong khi những đội hạng 46–51 (Hạt giống 5) vào vòng sơ bộ.
Valérie Lemercier
Valérie Lemercier (sinh ngày 9 tháng 3 năm 1964) là nữ ca sĩ, nữ diễn viên, người viết kịch bản và nữ đạo diễn người Pháp.
Vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2019
Thể thức
Chín đội từ hạt giống 4 được rút vào các bảng D - F, trong khi mười hai đội từ hạt giống 1,2,3 được xếp vào bảng A - L. Sáu đội từ hạt giống 5 được chia thành 3 cặp đấu trong vòng sơ loại và 3 đội chiến thắng được xếp vào 3 bảng A - C.
Valérie Lemercier
Cuộc đời và Sự nghiệp
Chị sinh tại Dieppe, Pháp, và lớn lên ở Gonzeville. Chị học ở Conservatoire Rouen - một trường múa, nhạc và kịch. Lemercier bắt đầu sự nghiệp diễn viên từ năm 1988, trong loạt phim truyền hình Palace. Lemercier đã đoạt 2 giải César cho nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho các vai diễn trong phim Les Visiteurs (1994) và phim Fauteuils d'orchestre (2007).
Chị phát hành album nhạc đầu tiên Valérie Lemercier chante năm 1996, và sau đó đã thâu ba bản đơn với các ca sĩ khác.
Vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2019
Lịch thi đấu
Trận đấu 2 đã bị hoãn theo yêu cầu của các đội đủ điều kiện FIFA World Cup 2018 để họ có thể chơi các trận giao hữu vào tháng 3 năm 2018 để chuẩn bị cho World Cup.
Valérie Lemercier
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1964 Thể loại:Nữ diễn viên điện ảnh Pháp Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Pháp Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà biên kịch phim Pháp Thể loại:Nữ biên kịch gia Thể loại:Nữ ca sĩ Pháp Thể loại:Đạo diễn điện ảnh Pháp
Vòng loại Cúp bóng đá châu Phi 2019
Vòng đấu bảng
48 đội được chia thành 12 bảng gồm bốn đội (từ bảng A đến bảng L). Họ bao gồm 45 đội tham gia trực tiếp, cộng với ba đội chiến thắng của vòng sơ loại
Tất cả những đội nhất bảng cộng với ba đội hạng nhì bảng xuất sắc nhất sẽ có đủ điều kiện cho vòng chung kết
Vào ngày 20 tháng 7 năm 2017, khi vòng đầu tiên của vòng đấu bảng đã được chơi, giải đấu cuối cùng đã được mở rộng từ 16 đến 24 đội. Theo định dạng mới, đội được xếp hạng tốt nhất ngoài Cameroon sẽ có đủ điều kiện từ Bảng B, trong khi nhóm chiến thắng và á quân sẽ có đủ điều kiện từ tất cả các nhóm khác.
Vào ngày 30 tháng 11 năm 2018, Cameroon đã bị tước quyền chủ nhà. Đội đã mất vị trí tự động cho trận chung kết nhưng vẫn có thể vượt qua vòng loại, điều mà cuối cùng họ đã làm được. Vào ngày 8 tháng 1 năm 2019 Ai Cập được đặt là chủ nhà thay thế. Vì vào thời điểm đó, Ai Cập đã được đảm bảo về kết thúc top 2 trong bảng J, những người chiến thắng và á quân từ tất cả các nhóm đủ điều kiện sẽ đủ điều kiện cho giải đấu cuối cùng.
Các đội được xếp hạng theo điểm (3 điểm cho một chiến thắng, 1 điểm cho một trận hòa, 0 điểm cho một trận thua). Cách xếp hạng: {{legend|#BBF3BB|Đội xếp đầu và nhì bảng được tham gia vòng chung kết.}}
Đội vượt qua vòng loại
alt=|thumb|240x240px|{{legend|#6600ff|Vượt qua vòng loại}} {{legend|#ff6666|Không vượt qua vòng loại}} {{legend|#000000|Bỏ cuộc hoặc không tham gia vòng loại}} {{legend|#ababab|Không phải thành viên CAF}} 24 đội sau đã vượt qua vòng loại.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cúp bóng đá châu Phi 2019 Thể loại:Bóng đá châu Phi năm 2017 Thể loại:Bóng đá châu Phi năm 2019
Austin, Texas
Austin là thủ phủ của tiểu bang Texas và là quận lỵ của Quận Travis. Tọa lạc ở miền Trung Texas, nó là thành phố lớn thứ tư của Texas và thành phố lớn thứ 16 của Mỹ. Vào thống kê dân số [2019], Austin có dân số là 978.908 người. Thành phố là trung tâm văn hóa và kinh tế của khu vực đô thị Austin–Round Rock với dân số 2,2 triệu người.
Theo Điều tra Dân số Hoa Kỳ năm 2000, số người Mỹ gốc Việt ở Austin là 5.942 người, chiếm 0,9% dân số toàn thành phố.
Lịch sử
175px|nhỏ|trái|[[Stephen F. Austin]] Vài trăm năm trước khi những người di cư từ châu Âu đến, khu vực xung quanh thành phố Austin hiện nay được cư ngụ bởi một tập hợp những người Mỹ bản địa Tonkawa, Comanche và Lipan Apache, đánh cá và săn bắn dọc theo các con suối nhỏ, bao gồm cả suối Barton ngày nay.
Những định cư đầu tiên được ghi lại ở khu vực Austin ngày nay xảy ra vào năm 1835. Người di cư Mỹ gốc Anh bắt đầu đến khu vực này, khi Texas vẫn còn là một phần của México. Họ thành lập làng Waterloo vào năm 1837, dọc theo hai bờ sông Colorado. Theo dân gian, Stephen F. Austin, "cha đẻ của Texas", đã thương lượng một hiệp ước hòa bình với những người bản địa tại địa điểm mà ngày hôm nay là Treaty Oak sau khi một số người di cư bị giết trong một trận càn quét. Theo dân gian, Austin cũng thương lượng một hiệp ước về biên giới với người bản địa để thiết lập biên giới của thành phố.
Waterloo được chọn để trở thành thủ phủ của Cộng hòa Texas vừa thành lập vào năm 1839 và được mua bởi nước cộng hòa cho mục đích đó. Mirabeau B. Lamar đặt lại tên thành phố để vinh danh Stephen F. Austin. Tên gốc của thành phố được nhớ đến bởi những thương gia địa phương như là Quán kem Waterloo và Waterloo Records.
Địa lý
Austin nằm trên sông Colorado, với ba hồ nhân tạo hoàn toàn nằm trong nội vi thành phố: hồ thành phố, hồ Austin và hồ Walter E. Long. Thêm vào đó, chân của hồ Travis, bao gồm cả đập Mansfield, tọa lạc ở trong phạm vi thành phố. Hồ thành phố, hồ Austin và hồ Travis đều nằm trên sông Colorado. Thành phố này cũng nằm trên vết nứt địa chất Balcones, mà, trong hầu hết Austin, chạy gần như là cùng tuyến đường với Đường cao tốc MoPac. Phần phía đông của thành phố bằng phẳng, trong khi phần phía tây và các khu vực ngoại thành phía tây bao gồm các ngọn đồi thoai thoải với quang cảnh khá đẹp trên vùng bìa của Texas Hill Country. Bởi vì những ngọn đồi về phía tây chủ yếu là đá vôi với một lớp đất mỏng bao phủ, thành phố thường xuyên bị lụt đột ngột do nước mưa xối xả sau những trận bão. Để điều khiển lượng nước này và tạo ra thủy điện, Lower Colorado River Authority đã điều hành một loạt các đập làm thành Texas Highland Lakes. Những hồ này cũng cung cấp nơi để chèo thuyền, bơi lội và các dạng giải trí khác bên trong một số công viên tọa lạc trên các bờ hồ.
Một điểm nổi bật khác ở Austin là núi Bonnell. Là điểm cao nhất ở Austin với độ cao 780 feet bên trên mặt biển, đó là một núi đá vôi tự nhiên nhìn xuống hồ Austin trên sông Colorado, vào khoảng 200 feet phía dưới đỉnh núi.
Kinh tế
Hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp hàng năm từ các chương trình kỹ thuật và khoa học máy tính tại Đại học Texas tại Austin cung cấp một nguồn nhân công trẻ tài giỏi năng động giúp cho sự phát triển về mặt kỹ thuật của Austin. Khu đô thị Austin cũng có giá nhà cửa rẻ hơn so với Thung lũng Silicon. Kết quả của một sự tập trung khá cao của các công ty kỹ thuật công nghệ cao trong vùng đã làm Austin bị ảnh hưởng mạnh bởi cuộc bùng nổ kinh tế bởi các công ty dot-com trong cuối thập niên 1990 và sự đổ vỡ sau đó, mặc dù sự hồi phục đang xảy ra nhanh chóng.
Những nơi cung cấp việc làm lớn nhất ở Austin bao gồm Nhà nước Tiểu bang Texas, Đại học Texas tại Austin, mạng lưới bảo hiểm y tế SETON, Dell, IBM và Freescale Semiconductor (tách ra từ Motorola vào năm 2004). Các công ty công nghệ cao khác ở Austin bao gồm Apple Computer, Vignette, AMD, Applied Materials, Intel, Motive Inc, Cirrus Logic, Samsung, National Instruments, United Devices, Signet Design Solutions (thiết kế vi mạch) và Sun Microsystems. Sự cạnh tranh của các công ty kỹ thuật đã dẫn đến tên thường gọi của vùng này, "những đồi Silicon," (Austin nguyên là "Silicon Gulch", nhưng San Jose, California đã có đặc điểm đó) và đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng làm thành phố phát triển lên phía bắc và phía nam. Các công ty đáng chú ý khác, như là Hoover's, Inc., một công ty nghiên cứu và xuất bản vốn là chi nhánh của Dun & Bradstreet, cũng có trụ sở chính tại thành phố này.
Nguồn tài liệu
Thể loại:Quận Travis, Texas Thể loại:Thành phố của Texas
Chuyến bay 103 của Pan Am
Chuyến bay 103 của Pan Am là một chuyến bay lịch trình vượt Đại Tây Dương hằng ngày thứ ba của Pan Am từ Sân bay London Heathrow tới Sân bay quốc tế John F. Kennedy. Ngày 21 tháng 12 năm 1988, chiếc máy bay bay tuyến bay này, chiếc Boeing 747-121 có số hiệu N739PA và được đặt tên Clipper Maid of the Seas, bị nổ tung khi đang bay trên bầu trời Lockerbie, Dumfries và Galloway, Scotland, Anh khi một loại chất nổ nặng khoảng 340-450g nổ tung ở khoang chứa hàng trước, gây ra một chuỗi sự kiện khởi đầu cho việc phá hủy nhanh chóng của máy bay. 270 người từ 21 quốc gia thiệt mạng, kể cả 11 người ở mặt đất. Với 189 hành khách thiệt mạng là người Mỹ, vụ đánh bom này là vụ tấn công khủng bố tệ hại nhất chống lại nước Mỹ cho đến vụ 11/9.
Máy bay bị nạn
Chiếc máy bay của chuyến bay 103 này là một chiếc Boeing 747–121 có tên Clipper Maid of the Seas. Đây là chiếc 747 thứ 15 được sản xuất và giao hàng vào tháng 2 năm 1970, một tháng sau khi chiếc Boeing 747 này hoạt động cho hãng Pan Am.
Tham khảo
Thể loại:Tai nạn và sự cố hàng không năm 1988 Thể loại:Khủng bố Thể loại:Lịch sử Liên Hợp Quốc Thể loại:Muammar Gaddafi Thể loại:Lịch sử Scotland Pan Am
Diemtigen
Diemtigen là một đô thị ở huyện Niedersimmental ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 130 km², dân số năm 2005 là 2091 người.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị của bang Bern
Peleng
Peleng là một đảo ngoài khơi bờ biển phía đông của Sulawesi, Indonesia và là đảo lớn nhất của quần đảo Banggai (Kepulauan Banggai). Bao quanh đảo này là biển Banda và biển Molucca, và đảo có diện tích 2.406 km².
Một số đảo nhỏ xung quanh Peleng thuộc nhóm quần đảo Banggai là Banggai, Bowokan, Labobo, Kebongan, Kotudan, Tropettenando, Timpau, Salue Besar, Salue Kecil, Masepe và Bangkulu.
Đảo Nam (quần đảo Hoàng Sa)
Đảo Nam là một đảo san hô thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Đảo này nằm cách đảo Trung chỉ 700 m về phía đông nam.
Peleng
Vào tháng 1 năm 2020, một bài báo đăng trên tạp chí Science đã ghi lại việc phát hiện ra 10 loài và phân loài chim biết hót mới, 9 trong số chúng được tìm thấy ở Peleng.
Đảo Nam (quần đảo Hoàng Sa)
Đảo Nam là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát đảo này.
Peleng
Phần lớn người dân trên đảo Peleng kiếm sống bằng nghề trồng dừa, khoai lang hoặc đánh cá. Có năm thủ phủ khu trên đảo là Bulagi, Tataba, Liang, Salakan và Sambiut. Các thị trấn lớn nhất của đảo là Basiano và Bonganang.
Tham khảo
Thể loại:Đảo Indonesia Thể loại:Trung Sulawesi
Đảo Nam (quần đảo Hoàng Sa)
Tham khảo
Nam
Tôm hùm Úc
Metanephrops australiensis, thường được gọi là tôm hùm Úc hoặc tôm hùm Tây Bắc, là một loài tôm hùm thuộc họ Tôm hùm càng. Nó được tìm thấy ngoài khơi bờ biển phía tây bắc của Western Australia, từ thành phố Eucla, Tây Úc đến Indonesia. Nó sinh sản nhiều ở gần Port Hedland.
Tham khảo
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1966
Andrena alluaudi
Andrena alluaudi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1961
Sân vận động bóng đá quốc gia Nicaragua
Sân vận động bóng đá quốc gia Nicaragua (Estadio Nacional de Fútbol de Nicaragua) ở Managua, Nicaragua, là sân nhà của đội tuyển bóng đá quốc gia Nicaragua. Lễ cắt băng chính thức, có sự tham dự của chủ tịch FIFA Sepp Blatter, diễn ra vào ngày 14 tháng 4 năm 2011. Trận đấu chính thức đầu tiên là trận đấu giữa đội tuyển bóng đá quốc gia Nicaragua và Panama trong trận đấu vòng loại World Cup 2014, vào ngày 6 tháng 9 năm 2011.
Tổng quan
Được hình dung sẽ được xây dựng như một sân vận động hiện đại nhất ở Trung Mỹ, kinh phí đã bị thiếu do tham ô từ Sandinistas và sân vận động đang được xây dựng theo từng giai đoạn. Tính đến tháng 4 năm 2011, chỉ có giai đoạn đầu tiên hoàn thành cho đến nay. Giai đoạn đầu tiên bao gồm xây dựng bề mặt sân, phòng thay đồ cho các đội và quan chức, và một khán đài chính. Giai đoạn thứ hai và tương lai bao gồm các khu vực kết thúc (đang xây dựng) cũng như một trung tâm truyền thông và hộp báo chí.
Sân vận động bóng đá quốc gia đôi khi bị nhầm lẫn với sân vận động quốc gia cũ, Sân vận động Quốc gia Dennis Martínez ở trung tâm Managua. Sân vận động đó được xây dựng vào năm 1948, chủ yếu là sân vận động bóng chày. Và thực tế nó là một sân vận động được sử dụng bởi đội tuyển quốc gia trước khi xây dựng sân vận động hiện tại. Bóng đá ngày càng phổ biến ở Nicaragua và đã buộc phải có tiếng nói trong việc bảo vệ một sân vận động mới của riêng mình.
Liên kết ngoài
Thể loại:Địa điểm bóng đá Managua Thể loại:Công trình xây dựng Managua
Plectrohyla matudai
Plectrohyla matudai là một loài ếch thuộc họ Nhái bén. Loài này có ở Guatemala, México và có thể có ở Honduras. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Plectrohyla
Cessalto
Cessalto là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Treviso, vùng Veneto, Ý.
Cochlospermum regium
Cochlospermum regium, còn được gọi là cây bông vàng (Algodao do cerrado; ต้นสุพรรณนิการ์), là một loại thực vật có nguồn gốc từ thảo nguyên Cerrado nhiệt đới của Nam Mỹ, nhưng nay nó cũng phổ biến ở khu vực Đông Nam Á. Cochlospermum regium là một cây nhỏ. Hoa màu vàng và sáng có đặc tính chống oxy hóa. Tại Thái Lan, nó là hoa biểu tượng của tỉnh Buriram, tỉnh Saraburi và tỉnh Uthai Thani.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Ốc tử Thể loại:Thực vật Bolivia Thể loại:Thực vật Brasil Thể loại:Thực vật Paraguay Thể loại:Thực vật Thái Lan Thể loại:Cây thuốc Nam Mỹ Thể loại:Thực vật Nam Mỹ Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1819
Austrolimnophila toxoneura
Austrolimnophila toxoneura là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Tham khảo
Thể loại:Austrolimnophila Thể loại:Limoniidae ở vùng Nearctic
Dicranopselaphus brevicornis
Dicranopselaphus brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Psephenidae. Loài này được Lee & Yang miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Dicranopselaphus
Lập thu
Lập thu (tiếng Hán: 立秋) là một trong 24 tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Nó thường bắt đầu vào khoảng ngày 7 hay 8 tháng 8 dương lịch, khi Mặt Trời ở xích kinh 135° (kinh độ Mặt Trời bằng 135°). Đây là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước Đông Á chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại. Ý nghĩa của tiết khí này, đối với vùng Trung Hoa cổ đại, là Bắt đầu mùa thu.
Aldo Dávila
200px|thumb|Aldo Dávila vào năm 2020.
Lập thu
Theo quy ước, tiết lập thu là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 7 hay 8 tháng 8 khi kết thúc tiết đại thử và kết thúc vào khoảng ngày 23 hay 24 tháng 8 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết xử thử bắt đầu. Ở Nam bán cầu thì ngày này sẽ là lập xuân.
Aldo Dávila
Aldo Iván Dávila Morales là một chính khách Guatemala. Ông được bầu vào Quốc hội Guatemala trong bầu cử năm 2019 với tư cách là thành viên của Winaq. Ông là người đồng tính công khai đầu tiên và là thành viên dương tính HIV đầu tiên được bầu vào Quốc hội. Ông cũng sẽ là thành viên LGBT công khai duy nhất của Quốc hội, vì Sandra Morán từ chối ra tranh cử lại.
Tiểu sử
Lập thu
Lịch Trung Quốc, cũng như lịch ở các nước Đông Á cổ đại bao gồm Việt Nam, bị nhiều người lầm là âm lịch thuần túy, dẫn đến ngộ nhận về việc tiết khí nói chung và Lập thu nói riêng được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất. Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch, trong đó tiết khí, từ thời Hán Vũ Đế, đã được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo xung quanh Mặt Trời. Theo cách tính hiện đại, với điểm xuân phân là gốc có kinh độ Mặt Trời bằng 0°, thì điểm diễn ra hay bắt đầu tiết Lập thu ứng với kinh độ Mặt Trời bằng 135°. Ngày bắt đầu tiết Lập thu do vậy được tính theo cách tính của dương lịch hiện đại và nó thông thường rơi vào ngày 7 hay 8 tháng 8 dương lịch tùy theo từng năm. Tiết khí đứng ngay trước Lập thu là Đại thử và tiết khí kế tiếp sau là Xử thử.
Aldo Dávila
Aldo Dávila sinh ra ở Thành phố Guatemala, thủ đô của đất nước Trung Mỹ, trong một gia đình Công giáo. Các nghiên cứu chính của ông đã được phát triển trong một trường truyền giáo gần nhà của gia đình ở khu Saravia (khu 5). Là con cả trong 3 anh em, ông mồ côi cha từ năm 14 tuổi, điều này dẫn ông trở thành sinh kế nam chính của nhà bạn. Trong thời niên thiếu, ông bị bắt nạt từ các bạn cùng lớp và nhân viên giảng dạy do xu hướng tính dục của mình.
Lập thu
Tham khảo
Thể loại:Mùa thu Thể loại:Tiết khí
Aldo Dávila
Tham khảo
Thể loại:Members of the Congress of Guatemala Thể loại:Chính khách đồng tính nam Thể loại:LGBT people from Guatemala Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:LGBT rights activists from Guatemala Thể loại:Guatemalan activists Thể loại:LGBT legislators Thể loại:People with HIV/AIDS Thể loại:Year of birth missing (living people)
Xử thử
Xử thử (tiếng Hán: 處暑(处暑)) là một trong 24 tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Nó thường bắt đầu vào khoảng ngày 23 hay 24 tháng 8 dương lịch, khi Mặt Trời ở xích kinh 150° (kinh độ Mặt Trời bằng 150°). Đây là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước Đông Á chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại. Ý nghĩa của tiết khí này, đối với vùng Trung Hoa cổ đại, là Hết nóng bức.
Theo quy ước, tiết xử thử là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 23 hay 24 tháng 8 khi kết thúc tiết lập thu và kết thúc vào khoảng ngày 7 hay 8 tháng 9 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết bạch lộ bắt đầu.
Lịch Trung Quốc, cũng như lịch ở các nước Đông Á cổ đại bao gồm Việt Nam, bị nhiều người lầm là âm lịch thuần túy, dẫn đến ngộ nhận về việc tiết khí nói chung và Xử thử nói riêng được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất. Trên thực tế lịch Trung Quốc cổ đại là một loại âm dương lịch, trong đó tiết khí, từ thời Hán Vũ Đế, đã được tính theo vị trí của Trái Đất trong chu kỳ chuyển động trên quỹ đạo xung quanh Mặt Trời. Theo cách tính hiện đại, với điểm xuân phân là gốc có kinh độ Mặt Trời bằng 0°, thì điểm diễn ra hay bắt đầu tiết Xử thử ứng với kinh độ Mặt Trời bằng 150°. Ngày bắt đầu tiết Xử thử do vậy được tính theo cách tính của dương lịch hiện đại và nó thông thường rơi vào ngày 23 hay 24 tháng 8 dương lịch tùy theo từng năm. Tiết khí đứng ngay trước Xử thử là Lập thu và tiết khí kế tiếp sau là Bạch lộ.
Tham khảo
Thể loại:Tiết khí Thể loại:Mùa thu
Ceruchus tabanai
Ceruchus tabanai là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 2010.
Tham khảo
Thể loại:Ceruchus Thể loại:Động vật được mô tả năm 2010
Bạch lộ
Bạch lộ (tiếng Hán: 白露) là một trong 24 tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên. Nó thường bắt đầu vào khoảng ngày 7 hay 8 tháng 9 dương lịch, khi Mặt Trời ở xích kinh 165° (kinh độ Mặt Trời bằng 165°). Đây là một khái niệm trong công tác lập lịch của các nước Đông Á chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại. Ý nghĩa của tiết khí này, đối với vùng Trung Hoa cổ đại, là Nắng nhạt.
Theo quy ước, tiết bạch lộ là khoảng thời gian bắt đầu từ khoảng ngày 7 hay 8 tháng 9 khi kết thúc tiết xử thử và kết thúc vào khoảng ngày 23 hay 24 tháng 9 trong lịch Gregory theo các múi giờ Đông Á khi tiết thu phân bắt đầu.
Tham khảo
Thể loại:Mùa thu Thể loại:Tiết khí
Ngày ấy tôi lên mười ba tuổi
Bài thơ này được Shevchenko sáng tác trong quãng thời gian ở pháo đài Orsk, từ 22 tháng 6 năm 1847 đến 11 tháng 5 năm 1848. Khoảng cuối năm 1849 hoặc đầu năm 1850, sau khi trở về từ cuộc thám hiểm ở biển Aral, Shevchenko đặt tên cho bài thơ này là Gửi N. N. Đây là biệt danh cho người bạn gái Oksana Kovalenko của Shevchenko thời thơ ấu. N. N cũng là tựa đề của một số bài thơ khác của Taras Shevchenko.
Phổ nhạc
Lời của bài thơ này được nhạc sĩ Ukraina Porphyrio Batiuk phổ nhạc năm 1922.
Hội họa
Nội dung của bài thơ "Ngày ấy tôi lên mười ba tuổi" được thể hiện qua những bức tranh cùng tên của các họa sĩ: Anatolia Bialystok (1961), Peter Verny (1935), Basil Arontsya (1963), Andrey Suhorskoho (1951), Oleg Shuplyaka (2009).
Tham khảo
Thể loại:Taras Hryhorovych Shevchenko Thể loại:Thơ Ukraina
4 đất nước sách Đa-ni-ên
nhỏ|Bốn con thú và Đấng Thượng Cổ, được vẽ bởi [[Silos Apocalypse]]
Bốn vương quốc được tiên tri trong sách của Danien là bốn vương quốc sẽ tiên tri về "thời kỳ cuối cùng" và "Vương quốc của Đức Chúa Trời".
Bối cảnh lịch sử
Sách Đa-ni-en bắt nguồn từ một tập hợp các truyền thuyết lưu hành trong cộng đồng Do Thái ở Babylon và Mesopotamia trong thời kỳ Ba Tư và Thời kỳ Hy Lạp hóa sớm (từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 3 trước Công nguyên), và sau đó được mở rộng bằng những tầm nhìn của các chương 7-12 trong thời kỳ Macca-bê (giữa thế kỷ thứ hai).
Chủ đề "bốn vương quốc" được đề cập rõ ràng trong Đa-ni-ên chương 2 và Đa-ni-ên chương 7, và được ví dụ trong hình ảnh của Đa-ni-ên chương 8. Khái niệm của Đa-ni-ên về bốn đất nước làm chủ thế giới cũng có những câu chuyện tương tự ở Hy Lạp về lịch sử thần thoại. Những nhà nghiên cứu đã đạt được sự nhất trí rằng bốn con thú trong chương 7, giống như 4 thứ kim loại trong chương 2, tượng trưng cho Babylon, Phe-rơ-sơ, Hy Lạp và La Mã.
Đa-ni-ên chương 2
Trong chương 2, Nê-bu-cát-nết-sa mơ thấy một bức tượng được làm bằng bốn vật liệu khác nhau, được xác định là bốn vương quốc:
Đa-ni-ên chương 7
Trong chương 7, Đa-ni-ên có một khải huyền về bốn thú lên từ biển, và được nói rằng chúng đại diện cho bốn vương quốc:
Điều này được giải thích là một vương quốc thứ tư, khác với tất cả các vương quốc khác; nó "sẽ nuốt chửng toàn bộ trái đất, dẫm nát và đè nát nó" (câu 23). Mười chiếc sừng đại diện cho mười nước sẽ tách ra từ vương quốc này (câu 24). Một sừng khác (sừng "nhỏ") sau đó xuất hiện và nhổ bật ba chiếc sừng trước đó: điều này được giải thích là một vị vua tương lai.
Đa-ni-ên chương 8
Trong chương 8, Đa-ni-ên nhìn thấy một con dê có hai sừng húc một con dê con có một sừng; sừng bị gãy và bốn sừng xuất hiện.
Lịch sử đế chế La Mã
nhỏ|Bức khắc năm 1630 về tầm nhìn của Daniel trong chương 7 của Matthäus Merian tuân theo sự giải thích của [[Giêrônimô về bốn con thú, nhưng thay vì "Babylon", ông ta đặt "Assyria".]]
Bức tranh khắc này năm 1630 về tầm nhìn của Daniel trong chương 7 do Matthäus Merian thể hiện theo tư tưởng của Jerome về bốn con thú, nhưng thay vì "Babylon" là "Assyria".
Sự giải thích dưới đây đại diện cho quan điểm truyền thống của các nhà lịch sử tôn giáo Do Thái và Kitô giáo, các nhà tiên tri học, các nhà bày tỏ quan điểm tương lai, các nhà thuộc phái Giáo hội đa giáo kết hợp tương lai Do Thái và Kitô giáo, cũng như một số người Do Thái mà thường nghiên cứu để xác định các đế chế trong sách Daniel (với những biến thể) như sau:
Giêrônimô đã diễn dài điều này trong phần sách nghiên cứu về lời tiên tri sách Đa-ni-ên của ông.
So sánh với Sách Khải Huyền
Các nhà giải thích Kitô giáo thường đọc Sách Daniel cùng với Sách Khải Huyền của Kinh Thánh mới. Các Tổng giám mục giải thích con thú mười sừng trong Khải Huyền 13 như đế chế La Mã. Đa số các nhà nhận định học hiện đại hiểu "thành phố trên bảy đồi" trong Khải Huyền là tham chiếu đến La Mã.