cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vương quốc Sarawak
Chính phủ
thumb|left|[[The Astana, Sarawak|The Astana là cung điện của Rajah Trắng kể từ thời cai trị của Charles Brooke; c. 1896.]] Vương quốc do ba đời Rajah Trắng cai quản mà không có bất kỳ can thiệp nào của chính phủ Anh, do vào thời Rajah thứ nhất họ đã gặp khó khăn trong việc giành được hỗ trợ tài chính của Anh do thiếu sự công nhận cũng như các thách thức liên tục từ cư dân địa phương. Chỉ dưới thời gian cai trị của Rajah thứ hai thì chính quyền mới bắt đầu được cải cách sau khi vương quốc được công nhận, khi một công vụ gọi là Công vụ hành chính Sarawak bắt đầu được thành lập. Công vụ thuê các công chức người châu Âu, chủ yếu là Anh, để điều hành các tiền đồn khu vực, tại đó cư dân được tiếp xúc và đào tạo theo nhiều phương pháp và văn hóa của Anh và châu Âu, trong khi giữ lại các phong tục của người bản địa. Sau khi giành được thêm lãnh thổ, vương quốc được chia thành 5 tỉnh, mỗi tỉnh do một thống sứ lãnh đạo. Rajah cũng khuyến khích thành lập trường học, dịch vụ y tế và giao thông.
Dưới quyền cai trị bảo hộ, toàn bộ quyền lực được thi hành dưới tầm quan sát của chính phủ Anh song Sarawak được Rajah cai quản như một quốc gia độc lập có bảo hộ của Anh. Theo một hiệp định được ký kết vào ngày 14 tháng 6 năm 1888, hiệp định quy định:
<blockquote style="background:#EAECF0; border:1px solid gray; padding:2px;"> Hiệp định giữa Chính phủ Anh và Rajah Sarawak về thiết lập một lãnh thổ bảo hộ thuộc Anh. —Ký kết tại Luân Đôn, 14 tháng 6 năm 1888.
I. Quốc gia Sarawak sẽ tiếp tục chịu sự cai trị và quản lý của Rajah và những người kế vị ông với tư cách là một nhà nước độc lập dưới sự bảo hộ của Anh; song sự bảo hộ này sẽ không trao quyền cho Chính phủ của Điện hạ được can thiệp việc quản lý nội bộ của Nhà nước nhiều hơn những gì được cung cấp tại đây.
II. Trong trường hợp có bất kỳ nghi vấn nào sau này phát sinh có liên quan đến việc kế vị người cai trị Sarawak hiện tại hoặc bất kỳ ai trong tương lai, vấn đề sẽ được chuyển cho Chính phủ của Điện hạ quyết định.
III. Quan hệ giữa Quốc gia Sarawak và toàn thể các quốc gia bên ngoài, bao gồm các nhà nước Brunei và Bắc Borneo, sẽ do Chính phủ của Điện hạ quản lý, hoặc phù hợp với hướng dẫn của họ; và nếu bất kỳ khác biệt nào xuất hiện giữa Chính phủ Sarawak và bất kỳ nhà nước nào khác, thì Chính phủ Sarawak đồng ý tuân theo quyết định của Chính phủ của Điện hạ, và thực hiện tất cả các bước cần thiết để có hiệu lực.
IV. Chính phủ của Điện hạ sẽ có quyền lập các viên chức lãnh sự Anh tại bất kỳ nơi nào của Quốc gia Sarawak, họ sẽ nhận được công nhận lãnh sự nhân danh Chính phủ Sarawak. Họ sẽ được hưởng bất kỳ đặc quyền nào thường được trao cho các viên chức lãnh sự, và sẽ được quyền treo quốc kỳ Anh trên dinh thự và công sở của họ.
V. Các thần dân, hoạt động thương nghiệp và tàu thuyền của Anh sẽ được hưởng cùng quyền lợi, đặc quyền và lợi thế giống như các thần dân, hoạt động thương nghiệp và tàu thuyền của quốc gia được ưu đãi nhất, cũng như bất kỳ quyền lợi, đặc quyền hoặc lợi thế nào mà thần dân, hoạt động thương nghiệp và tàu thuyền của Quốc gia Sarawak có thể được hưởng.
VI. Không có việc cắt nhượng hoặc chuyển nhượng nào khác đối với bất kỳ bộ phận lãnh thổ nào của Quốc gia Sarawak được thực hiện bởi Rajah hay những người kế vị ông cho bất kỳ quốc gia bên ngoài nào, hoặc các thần dân hoặc công dân của họ, nếu không có đồng thuận của Chính phủ của Điện hạ; song hạn chế này sẽ không áp dụng cho cấp hoặc cho thuê nhà đất thông thường cho các cá nhân nhằm mục đích cư trú, nông nghiệp, thương nghiệp, hoặc kinh doanh khác.
Kinh tế
thumb|right|Tòa nhà của Công ty hữu hạn Borneo tại Kuching, c. 1896. Kể từ khi giành được lãnh thổ đầu tiên của Sarawak, tức tỉnh thứ nhất, Brooke thu được lượng lớn antimon từ các mỏ xung quanh; song chúng bị cho thuê vào năm 1846 khi tự do mậu dịch được đảm bảo theo một hiệp định. Đến khi ông tới, một hệ thống chiếm hữu đất đai mang tên là Quyền lợi Phong tục Bản địa (NCR) đã được các cộng đồng bản địa thực thi. Do ưu tiên chủ yếu của Brooke là bãi bỏ tục săn đầu người trong các cộng đồng bản địa tại nội lục, nên các nhà chức trách của vương quốc tiến hành các cuộc tấn công kiên trì vào những làng của người Dayak Biển và buộc họ tiến hành phương thức sinh kế mới là làm vườn. Điều này được tiến hành do hầu hết người Dayak Biển khi đó từ chối loại bỏ văn hóa của họ và chỉ chấp thuận sau khi cuộc khởi nghĩa lớn của họ thất bại. Những nhóm Dayak khác như Dayak lục địa trước đó cũng tham gia săn đầu người, song hầu hết họ là những người ôn hòa tôn trọng pháp luật và chỉ trả đũa nếu bị bộ lạc khác tấn công; họ về sau trở thành những người đi theo trung thành của Brooke khi họ đồng ý bỏ văn hóa cũ. Hầu hết các làng duyên hải của người Mã Lai cũng bị tấn công, chúng nằm trong chính sách của vương quốc nhằm đấu tranh với nạn cướp biển và chế độ nô lệ. Các chính sách này thành công song vương quốc phải gánh số nợ cao do có một số cuộc khởi nghĩa lớn nhằm phản ứng trước chiến dịch trấn áp, đặc biệt là với tình hình kinh tế đình trệ vào đương thời.
thumb|left|Chợ chính tại phố người Hoa của Kuching, c. thập niên 1900. Một lượng lớn người Hoa bắt đầu định cư tại vương quốc trong thời kỳ cai trị của Rajah thứ nhất, điều này được Brooke khuyến khích nhằm xúc tiến kinh tế của vương quốc và tác động đến các cộng đồng bản địa nhằm khiến họ từ bỏ các hoạt động trước đó (như săn đầu người, cướp biển, nô lệ) bằng cách tham gia vào hoạt động kinh tế hiện đại. Hầu hết người nhập cư thế hệ thứ nhất này là các thợ mỏ và đến từ Sambas tại Borneo thuộc Hà Lan lân cận, sau đó họ hình thành một hệ thống Kongsi (công ty) tại Bau. Hoạt động nhập cư tiếp tục dưới thời Rajah thứ hai, ông khuyến khích thêm người Hoa nhập cư và xúc tiến lĩnh vực nông nghiệp của vương quốc; song cũng xuất hiện xung đột giữa chính phủ của Brooke và người Hoa vào năm 1857 và được cho là có liên quan đến Chiến tranh nha phiến lần thứ hai, hoặc các nguyên nhân khác. Công ty hữu hạn Borneo được thành lập vào năm 1856, họ tham gia vào nhiều lĩnh vực kinh doanh như mậu dịch, ngân hàng, nông nghiệp, khai mỏ và phát triển. Rajah thứ nhì hành động nhằm ổn định nền kinh tế và giảm nợ công, và kinh tế của vương quốc tăng trưởng đáng kể dưới thời ông cai trị; tổng xuất khẩu đạt 386.439 dollar Sarawak và nhập khẩu đạt 414.756 dollar Sarawak vào năm 1863.
Đến năm 1869, tổng giá trị mậu dịch đạt 3.262.500 dollar Sarawak. Trong cùng năm, Rajah cũng mời những nông dân người Hoa trồng tiêu và cầu đằng từ Singapore đến trồng các loại cây này tại Sarawak. Đến đầu thế kỷ 20, Sarawak trở thành một trong những nguồn cung cấp tiêu lớn trên thế giới. Vương quốc này tương đối chậm chân trong làn sóng cây cao su do Rajah thứ hai ưu tiên phát triển trồng trọt để sản xuất hàng hóa cho cư dân địa phương thay vì cung cấp đất cho các công ty châu Âu. Trong thời cai trị của ông, chỉ có năm đồn điền cà phê lớn khắp Sarawak. Trong khi đó, dầu mỏ bắt đầu được phát hiện vào những năm cuối trị vì của ông. Kể từ thập niên 1930, vương quốc trở thành trung tâm sản xuất nguyên liệu thô, với Singapore là đối tác mậu dịch chính do hầu hết doanh nhân người Hoa tại vương quốc dựa vào đảo này làm thị trường tiêu thụ hàng hóa.
Nhân khẩu
Năm 1841, Sarawak có dân số bản địa là khoảng 8.000. Người Dayak là nhóm bản địa lớn nhất tại nội lục, bao gồm các dân tộc Iban, Bidayuh và các bộ lạc khác như Kayan, Kelabit, Kenyah, Lun Bawang và Penan, còn các khu vực duyên hải chịu sự chi phối của người Mã Lai địa phương tại Sarawak, người Melanau, người Brunei và người Kedayan. Chính phủ Sarawak hoan nghênh các lao công người Hoa nhập cư nhằm xúc tiến kinh tế. Sau nhiều kế hoạch nhập cư do các Rajah khởi xướng, dân số tăng lên 150.000 vào năm 1848, 300.000 vào năm 1893, 475.000 vào năm 1933, và 600.000 vào năm 1945.
Hạ tầng
Các hệ thống thông tại Sarawak không liên kết với nhau, do đó các tàu duyên hải được chính quyền sử dụng để chở hàng hóa từ hệ thống sông này sang hệ thống sông khác. Chính quyền Brooke cũng lập nên một tuyến mậu dịch từ Kuching đến Singapore, dùng tàu riêng của ông là The Royalist và một tàu khác mang tên The Swift. Trong số các hàng hóa ban đầu trên tuyến này, có antimon, vàng và lâm sản. Công ty hữu hạn Borneo mua một tàu hơi nước khác mang tên Sir James Brooke để chở antimon, than đá và sago. Tàu trở thành phương tiện duy nhất để cư dân Sarawak đến Singapore. Charles Brooke cũng khuyến khích Phòng Thương nghiệp Sarawak lập tuyến tàu thủy riêng đến Singapore và đề xuất bán The Royalist cho Phòng Thương nghiệp. Năm 1875, "Công ty Tàu hơi nước Singapore và Sarawak" được thành lập, và ngay sau đó công ty này mua The Royalist và tàu hơi nước The Rajah Brooke. Có những lời than phiền rằng công ty cung cấp dịch vụ không thường xuyên cho khách hàng của mình, và đến năm 1908 chính quyền Brooke chuyển hai hai tàu hơi nước nhỏ khác là Adeh và Kaka cho công ty, mong đợi công ty cung cấp một dịch vụ thường kỳ. Năm 1919, các cổ đông người Hoa mua cổ phần của công ty, thanh lý công ty và thành lập một công ty mới mang tên là "Công ty tàu hơi nước Sarawak". Công ty bắt đầu lập các tuyến tàu liên kết các hệ thống sông Rajang, Limbang và Baram. Tuyến tàu Sibu-Singapore được công ty khai trương nhưng nhanh chóng chấm dứt do không đủ lợi nhuận. Sau suy thoái mậu dịch trong thập niên 1920, công ty phải chịu tổn thất nặng và về tay "Công ty tàu hơi nước Straits" có trụ sở tại Singapore. Công ty lập các chi nhánh tại Sibu và Bintulu và lập các đại lý tại các bến sông nhỏ khác. Việc Công ty tàu hơi nước Sarawak lập ra các tuyến tàu thủy đã cho phép cư dân bản địa tham gia các thị trường rộng hơn, do đó thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các khu vực đô thị và nông thôn tại Sarawak.
Nilus rubromaculatus
Nilus rubromaculatus là một loài nhện trong họ Pisauridae. Chúng được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1899.
Onitis niger
Onitis niger là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Nilus rubromaculatus
Tham khảo
Thể loại:Nilus
Onitis niger
Liên kết ngoài
Thể loại:Onitis
Vương quốc Sarawak
Hạ tầng
thumb|right|193x193px|Một đầu máy xe lửa mang tên "Bulan" được lắp đặt sau khi đường sắt của chính phủ được khánh thành vào năm 1915. Giao thông trên bộ tại Sarawak kém phát triển trong nhiều năm do môi trường đầm lầy quanh hạ lưu các sông, còn các khu rừng rậm tạo ra thách thức đáng kể đối với việc xây dựng đường bộ. Hầu hết các tuyến đường bộ được xây dựng gần khu vực duyên hải. Công ty hữu hạn Borneo và Sarawak Oilfields cũng xây dựng một số lượng nhỏ các tuyến đường bộ ngắn để phục vụ lợi ích kinh tế của họ. Trong khi đó, tại khu vực nội lục, người bản địa tạo ra các đường nhỏ bằng gỗ để nối giữa các làng và từ các làng đến rừng nhằm tạo thuận tiện cho thu thập lâm sản. Vào đương thời, các con sông vẫn là phương thức vận chuyển quan trọng nhất đến các thị trấn duyên hải. Trong 70 năm đầu cai trị của triều đại Brooke, các tuyến đường mòn được xây dựng để liên kết các đồn hành chính đến khu vực xung quanh. Sau thập niên 1930, chính sách được thay đổi sang tiếp cận các làng bằng đường sông. Tuy nhiên, việc xây dựng đường bộ trong thời kỳ Brooke không có sự phối hợp. Hầu hết các tuyến đường bộ nằm gần các thị trấn có đặc điểm là ngắn, ngoại lệ là tuyến đường Miri-Lutong quan trọng về kinh tế do Sarawak Oilfields xây dựng và tuyến đường Kuching-Serian do chính quyền Brooke xây dựng. Cùng với phát triển đường bộ, các loại xe bò được đem tới cùng với công nhân khuân vác, và xe đẩy tay vào giữa thế kỷ 19, tiếp đến là xe kéo vào cuối thế kỷ 19, và xe đạp vào đầu thế kỷ 20. Dịch vụ ô tô công cộng xuất hiện vào năm 1912 cùng với taxi tư nhân. Năm 1915, một tuyến đường sắt ngắn nối Kuching với Tenth Mile được khánh thành cho công chúng. Tuy nhiên, việc xây dựng một tuyến đường bộ song song với đường ray này sau đó đã báo hiệu sự sụp đổ của tuyến đường sắt vào năm 1931 sau khi chịu tổn thất nặng. Sau đó, đường sắt được sử dụng để vận chuyển đá từ Seventh Mile đến Kuching.
Điện năng lần đầu xuất hiện tại Kuching vào năm 1922 khi xây dựng một trạm điện gần một tuyến đường bộ mà nay có tên là "Power Street".
Khoa học
thumb|right|193x193px|Tòa nhà Bảo tàng Sarawak được xây dựng vào năm 1896. Năm 1854, Alfred Russel Wallace đến Kuching theo lời mời của James Brooke. Năm 1855, ông viết một bài báo có tựa đề "Quy luật đã điều chỉnh sự xuất hiện loài mới" và còn được gọi là "Quy luật Sarawak". Bài báo này đặt một tiền lệ cho sự phát triển của thuyết tiến hóa Darwin. Được Wallace tán thành, Charles Brooke phê chuẩn việc xây dựng Bảo tàng Nhà nước Sarawak vào năm 1888, đây là bảo tàng cổ nhất tại Borneo. Bảo tàng có các bộ sưu tập dân tộc học từ nhiều bộ lạc tại Sarawak, cùng với các mẫu động thực vật từ các chuyến khám phá trong rừng mưa. Charles Hose phụng sự dưới quyền Brooke trong thân phận quan chức thực dân tại khu vực Baram, ông tạo ra bản đồ đáng tin cậy đầu tiên về Sarawak. Ông cũng là một nhà nhiếp ảnh và nhà tự nhiên học có khát vọng. Ông được cho là khám phá nhiều loài thú và chim đặc hữu của Borneo. Một số mẫu vật của ông nay được lưu giữ tại Bảo tàng Anh.
Truyền thông
Journal of the Royal Asiatic Society (từ 1820), Sarawak Gazette (since 1870), và Sarawak Museum Journal (từ 1911) có một lượng thông tin đáng kể về Sarawak trước và trong thời kỳ chính quyền Rajah.
Liên kết ngoài
Thể loại:Quốc gia cổ trong lịch sử Malaysia Thể loại:Cựu thuộc địa và xứ bảo hộ Anh tại châu Á Thể loại:Cựu bảo hộ Anh Thể loại:Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Peynirli, Tortum
Peynirli là một xã thuộc huyện Tortum, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 131 người.
Diathrausta leucographa
Diathrausta leucographa là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Asperula serotina
Asperula serotina là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Boiss. & Heldr.) Ehrend. mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
Thể loại:Asperula Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Thamnodynastes sertanejo
Thamnodynastes sertanejo là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Bailey, Thomas & Da Silva mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Tham khảo
Thể loại:Thamnodynastes Thể loại:Động vật được mô tả năm 2005
Campylorhamphus trochilirostris brevipennis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Campylorhamphus trochilirostris venezuelensis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Exocentrus fuscovittatus
Exocentrus fuscovittatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Exocentrus
Campylorhamphus trochilirostris thoracicus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Xã Pentwater, Michigan
Xã Pentwater (Pentwater Township) là một xã thuộc quận Oceana, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.515 người.
Campylorhamphus trochilirostris zarumillanus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Caladenia nana
Caladenia nana là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Endl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caladenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1846
Munbae-dong
Munbae-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc. Nó là một dong pháp lý (법정동 ) quản lý bởi dong hành chính (행정동 ), Hangangno 1-dong
Liên kết
Thể loại:Quận Yongsan
Eupithecia promulgata
Eupithecia promulgata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Campylorhamphus trochilirostris notabilis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Eupithecia promulgata
Liên kết ngoài
P
Campylorhamphus trochilirostris napensis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Diathrausta lypera
Diathrausta lypera là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Singye-dong
Singye-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc. Nó là một dong pháp lý (법정동 ) quản lý bởi dong hành chính (행정동 ), Hangangno 1-dong
Liên kết
Thể loại:Quận Yongsan
Cynanchum praecox
Cynanchum praecox là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Schltr. ex S.Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1902.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bạch tiền Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
Campylorhamphus trochilirostris snethlageae
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Vespa crabro
Ong bắp cày châu Âu, tên khoa học Vespa crabro, là một loài ong bắp cày. Đây là loại tò vò có tính xã hội cao lớn nhất và có nguồn gốc từ châu Âu, và wasp lớn nhất ở Bắc Mỹ. Ong chúa có chiều dài 25 đến 35 mm, ong thợ dài 18–24 mm. Đây cũng là loài ong bắp cày thực sự (chi Vespa) duy nhất được tìm thấy ở Bắc Mỹ, được những người định cư từ châu Âu đưa vào từ những năm 1800.
Tò vò, chẳng hạn như V. crabro này, được biết đến với việc tạo ra những chiếc tổ phức tạp giống như giấy từ các vật liệu thực vật xung quanh và các loại sợi khác. Không giống như hầu hết các loại tò vò khác, ức chế sinh sản liên quan đến việc giám sát ong thợ hơn là kiểm soát pheromone của ong chúa, như người ta vẫn nghĩ trước đây.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758
Exocentrus fuscovitticollis
Exocentrus fuscovitticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Taşbaşı, Tortum
Taşbaşı là một xã thuộc huyện Tortum, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 126 người.
Onitis nigeriensis
Onitis nigeriensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Thamnodynastes strigatus
Thamnodynastes strigatus là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Günther mô tả khoa học đầu tiên năm 1858.
Tham khảo
Thể loại:Thamnodynastes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1858
Phép đơn cấu
phải|nhỏ|220x220px Trong phạm vi của đại số trừu tượng hay đại số phổ dụng, một đơn cấu là một đồng cấu mang tính đơn ánh. Một đơn cấu từ X đến Y thường được ký hiệu bằng ký hiệu.
Trong cơ sở tổng quát hơn của lý thuyết phạm trù, một đơn xạ (còn được gọi là cấu xạ monic) là một cấu xạ có tính khử trái được. Nghĩa là, một mũi tên
f : X → Y
sao cho với mọi vật
Z
và mọi cấu xạ
g1, g2: Z → X
,
Các phép đơn cấu là một sự tổng quát hóa có tính phân loại của các đơn ánh (hay còn được gọi là các hàm "một đối một").
Liên quan đến tính nghịch đảo
Các cấu xạ khả nghịch trái được yêu cầu là phải là đơn cấu: nếu l là phép nghịch đảo trái đối với f (nghĩa là l là phép cấu xạ và ), thì f là monic, bởi
Ví dụ
Mọi phép cấu xạ trong một phạm trù cụ thể mà hàm của nó có tính đơn ánh được gọi là một phép đơn cấu; nói cách khác, nếu các phép đơn cấu là các hàm giữa các tập hợp, thì bất kỳ phép cấu xạ nào là hàm có tính đơn ánh nhất thiết sẽ là một phép đơn cấu theo ý nghĩa phạm trù.
Tham khảo
Thể loại:Đại số trừu tượng
Ctenitis parvula
Ctenitis parvula là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Proctor mô tả khoa học đầu tiên năm 1965. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965 Thể loại:Unresolved names
Campylorhamphus trochilirostris devius
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Caladenia necrophylla
Caladenia necrophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được D.L.Jones mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Drepanogynis dulcinaria
Drepanogynis dulcinaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Caladenia necrophylla
Liên kết ngoài
Thể loại:Caladenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1991
Drepanogynis dulcinaria
Tham khảo
Thể loại:Drepanogynis
Rosmarinus mendizabalii
Rosmarinus mendizabalii là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Sagredo ex Rosua miêu tả khoa học đầu tiên năm 1980 publ. 1981.
Begonia purpureofolia
Begonia purpureofolia là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được S.H.Huang & Y.M.Shui mô tả khoa học đầu tiên năm 1994 publ. 1995.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1994
Campylorhamphus trochilirostris lafresnayanus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Caesalpinia oppositifolia
Caesalpinia oppositifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Hattink miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Vang
Diathrausta metallosticha
Diathrausta metallosticha là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Begonia purpusii
Begonia purpusii là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Houghton ex Ziesenh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1960.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1960
Ctenitis paucisora
Ctenitis paucisora là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Copel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1947. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1947 Thể loại:Unresolved names
Ctenitis paucisora
Ong bắp cày phương Đông
Ong bắp cày phương Đông, tên khoa học Vespa orientalis, là một loài côn trùng xã hội trong họ Vespidae trông rất giống ong bắp cày Châu Âu. Đừng nhầm lẫn loài này với loài ong bắp cày khổng lồ châu Á (Vespa mandarinia). Loài này được tìm thấy trong khu vực Tây Nam Á, Đông Bắc Phi, đảo Madagascar (nhưng không có báo cáo nào được đưa ra về sự hiện diện của nó trên đảo trong nhiều năm), Trung Đông, Trung Á và một phần của Nam Âu. Ong bắp cày phương Đông cũng đã được tìm thấy ở một số địa điểm biệt lập như Mexico và Chile do con người du nhập Ong bắp cày phương Đông sống trong các quần thể theo mùa bao gồm chế độ đẳng cấp do ong chúa thống trị. Chúng xây tổ dưới đất và giao tiếp với nhau bằng âm thanh rung cánh.
có một sọc màu vàng trên lớp biểu bì của nó (bộ xương ngoài lớp cuticule), có thể hấp thụ ánh sáng mặt trời để tạo ra một hiệu điện thế nhỏ và điều này có thể giúp cung cấp năng lượng cho quá trình đào. Ong bắp cày trưởng thành ăn mật hoa và trái cây, đồng thời tìm kiếm côn trùng và protein động vật để làm thức ăn cho con non của chúng. Bởi vì chúng là loài ăn xác thối, ong bắp cày cũng có thể đóng vai trò là vật truyền bệnh sau khi tiêu thụ thực vật bị nhiễm bệnh. Ong bắp cày là loài gây hại chính cho ong mật, tấn công các đàn ong để lấy mật và protein động vật. Vết đốt của ong bắp cày phương Đông có thể khá đau đối với con người và một số người bị dị ứng với vết đốt.
Phân loại và phát sinh loài
Ong bắp cày phương Đông (V. orientalis) thuộc họ Vespa trong họ Vespidae. V. orientalis có khả năng thích nghi độc đáo với khí hậu khô cằn, điều này che giấu mối quan hệ sinh vật thực vật của nó với các loài khác thuộc chi Vespa, gây khó khăn cho việc lập bản đồ chỉ dựa trên dữ liệu hình thái học. Do đó, việc sử dụng dữ liệu phân tử là rất quan trọng để lập bản đồ chính xác các mối quan hệ phát sinh loài của nó. Dựa trên phát sinh loài phân tử, V. orientalis có quan hệ họ hàng gần nhất với Vespa affinis và Vespa mocsaryana. Trong khi lịch sử tồn tại về việc công nhận các loài phụ trong nhiều loài ong bắp cày, bao gồm cả V. orientalis, bản sửa đổi phân loại gần đây nhất của chi coi tất cả các tên phụ cụ thể trong chi Vespa là từ đồng nghĩa, chỉ cho chúng thành tên không chính thức cho các dạng màu khu vực. thumb|Hình ảnh gần của V. orientalis
Tham khảo
O Thể loại:Động vật được mô tả năm 1771
Lingadevanahalli, Bellary
Tham khảo
Thể loại:Làng ở huyện Bellary
Sancheon-dong
Sancheon-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc. Nó là một dong pháp lý (법정동 ) quản lý bởi dong hành chính (행정동 ), Wonhyoro 2-dong
Cynanchum prevostii
Cynanchum prevostii là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Morillo mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bạch tiền Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1989
Xã đặc quyền Pere Marquette, Michigan
Tham khảo
Thể loại:Xã đặc quyền của Michigan Thể loại:Quận Mason, Michigan
Trận Pindus
Trận Pindus diễn ra ở dãy núi Pindus, nằm giữa Eripus và Tây Macedonia, Hy Lạp, kéo dài từ ngày 28.10 đến 13.11, trong mùa thu năm 1940. Quân đội Hy Lạp đã giao tranh với Sư đoàn sơn chiến số 3 Julia, trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Hy Lạp-Ý. Sư đoàn sơn chiến số 3 Julia đã tiến hành xâm lược Hy Lạp từ khu vực núi Pindus. Nhưng quân Hy Lạp nhanh chóng bao vây sư đoàn Julia và xoá sổ gần hết sư đoàn này, sau khi sư đoàn Julia đạt được một số thành công ban đầu. Người Hy Lạp nhanh chóng đẩy lùi người Ý ra khỏi lãnh thổ, và tiến sâu vào lãnh thổ Albania.
Bối cảnh
Sau khi Ý xâm lược Albania năm 1939, Bộ Tổng Tham mưu Hy Lạp đã cảnh báo một cuộc tấn công tiềm tàng của Ý vào Hy Lạp từ lãnh thổ Albania, mà cuối cùng đã xảy ra vào ngày 28-10. Mục tiêu của Ý là triển khai sư đoàn sơn chiến Julia chiếm các con đèo chiến lược của dãy núi Pindus càng nhanh càng tốt. Trong Hội đồng Chiến tranh ở Rome; Tướng Visconti Prasca, chỉ huy trưởng các lực lượng Ý ở Albania nói rằng dãy núi Pindus sẽ không phải là trở ngại đáng kể gì với các lực lượng Ý, đồng thời tuyên bố rằng quân của ông ta sẽ tiến thẳng tới Athens một cách dễ dàng, như một Hunnibal của thời hiện đại. Về phía Hy Lạp, họ liên kết các lực lượng đồn trú ở Eripus và Tây Macedonia, vốn bị ngăn cách bởi dãy Pindus làm hai bộ phận lại thành "Quân khu Pindus". Đại tá Kontantinos Davakis, chỉ huy của Quân khu Pindus đã triển khai quân đội dọc theo 35 km phòng tuyến theo dãy Pindus.
Trận chiến
Mục tiêu chính của Sư đoàn Julia là tiến nhanh qua dãy núi Pindus và chiếm giữ vị trí chiến lược là thị trấn Metsovo. Nếu thị trấn Mestovo bị người Ý chiếm giữ thì sẽ gây ra ảnh hưởng lớn tới kết quả của cuộc chiến, vì con đường cung cấp hâu cần của người Hy Lạp sẽ bị phá vỡ và các lực lượng Hy Lạp ở Eripus sẽ bị chia cắt với vùng Macedonia. Sư đoàn Julia đã hành quân vượt 40 km đường núi trong điều kiện mưa băng và xoay xở chiếm được ngôi làng Vovousa, cách Mestovo 30 km về phía bắc nhưng thị trấn này thì vẫn tiếp tục đứng vững. Ngày 2 tháng 11, Đại tá Davakis đã bị thương nặng trong một nhiệm vụ do thám gần Fourka. Nhưng rõ ràng là người Ý đang bị thiếu hụt nhân lực và đồ tiếp tế nghiêm trọng để có thể tiếp tục đối mặt với các lực lượng dự bị Hy Lạp đang trên đường đến đây.
Ngày 13 tháng 11, biên giới Hy Lạp hoàn toàn sạch bóng quân Ý, kết thúc trận Pindus với chiến thắng tuyệt đối của người Hy Lạp. Một yếu tố đáng kể ảnh hưởng tới thành công của người Hy Lạp là sự yếu kém của không quân Ý, đã không thể làm gián đoạn việc huy động và triển khai của quân đội Hy Lạp. Do yếu tố này cũng như những trở ngại về địa hình và kỹ thuật, khiến cho người Hy Lạp có đủ thời gian để khắc phục khó khăn trong việc vận chuyển quân đội và hàng hoá tới chiến trường.
Hệ quả
Thất bại trong cuộc xâm lược Hy Lạp, Sư đoàn sơn chiến Julia mất tới 5,000 binh lính. Trong khi đó, nhờ thắng lợi tuyệt đối ở Pindus và Elea-Kalamas, các lực lượng Hy Lạp đã đẩy lùi người Ý, rồi tổ chức phản công tiến sâu vào Albania.
Nhiều người cho rằng sự hỗ trợ của những người phụ nữ địa phương có ảnh hưởng lớn tới cục diện của cuộc chiến. Người dân ở các làng quanh vùng chiến sự, đặc biệt là phụ nữ đã hỗ trợ những đơn vị Hy Lạp bằng nhiều cách. Mà quan trọng nhất là họ đã vận chuyển súng đạn, quân trang và thực phẩm ra tiền tuyến, khi mà xe cộ không thể tiếp cận chiến trường do thời tiết xấu và đường thô.
Chú thích
Thể loại:Xung đột năm 1940 Thể loại:Chiến tranh Hy Lạp-Ý
Henry Hartness
Henry Hartness là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí tiền đạo và half back ghi bàn trong lần ra sân duy nhất ở Scottish League cho Heart of Midlothian.
Tham khảo
Thể loại:Năm sinh thiếu Thể loại:Năm mất thiếu Thể loại:Vận động viên Newcastle upon Tyne Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Heart of Midlothian F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Scotswood F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Croydon Common F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Scottish Football League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Southern Football League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Sunderland A.F.C.
Tiếng Hán trung cổ
Tiếng Hán trung cổ là một dạng tiếng Trung Quốc trong lịch sử, được dùng trong cuốn Thiết Vận, một từ điển vần (vận thư) phát hành lần đầu tiên năm 601 với nhiều lần chỉnh sửa sau đó. Nhà ngôn ngữ học Thuỵ Điển Bernard Karlgren tin rằng từ điển này ghi nhận tiếng nói người dân Trường An thời nhà Tuỳ-Đường. Tuy nhiên, dựa trên nghiên cứu mới đây hơn về Thiết Vận, hầu hết học giả nay đều cho rằng dạng tiếng Trung trong cuốn sách là một dạng "lai" về cách phát âm giữa tiếng Trung miền Bắc và Nam vào cuối thời Nam-Bắc triều. Hệ thống này cho ta những thông tin quan trọng giúp phục dựng tiếng Trung thượng cổ thời kỳ trước đó.
Từ điển và vận đồ chỉ mô tả cách phát âm "tương đối" chứ không chỉ ra cách phát âm chính xác. Karlgren là người đầu tiên phục dựng cách phát âm tiếng Trung trung đại, bằng cách so sánh phát âm trong các dạng tiếng Trung hiện đại cũng như phát âm từ gốc Hán trong tiếng Nhật, tiếng Triều Tiên, tiếng Việt. Nhiều học giả khác cũng tự mình phục dựng tiếng Trung Quốc trung đại bằng phương pháp tương tự.
Hệ thống trong Thiết Vận thường được dùng làm bản mẫu trong nghiên cứu, ghi chép các dạng tiếng Trung hiện đại. Những nhánh như Quan thoại (gồm tiếng Trung Quốc tiêu chuẩn, dựa trên tiếng nói ở Bắc Kinh), Quảng Đông (Việt) (gồm tiếng Quảng Châu), Ngô (gồm tiếng Thượng Hải) đều có thể coi là bắt nguồn từ tiếng Trung trung đại. Việc nghiên cứu tiếng Trung trung đại còn giúp việc nghiên cứu Cựu Thể thi được chuyên sâu hơn, chẳng hạn trong nghiên cứu thơ Đường,...
Tham khảo
Thể loại:Tiếng Trung Quốc
Campylorhamphus trochilirostris hellmayri
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Estoril Open 2022 - Đơn
Sebastián Báez là nhà vô địch, đánh bại Frances Tiafoe trong trận chung kết, 6–3, 6–2. Đây là danh hiệu ATP Tour đầu tiên của Báez.
Albert Ramos Viñolas là đương kim vô địch, nhưng thua ở vòng bán kết trước Báez.
Hạt giống
4 hạt giống hàng đầu được miễn vào vòng 2. • # 🇨🇦 Félix Auger-Aliassime (Tứ kết)
• # 🇦🇷 Diego Schwartzman (Rút lui)
• # Marin Čilić (Vòng 2)
• # 🇪🇸 Alejandro Davidovich Fokina (Tứ kết)
• # 🇪🇸 Albert Ramos Viñolas (Bán kết)
• # 🇺🇸 Tommy Paul (Vòng 1)
• # 🇺🇸 Sebastian Korda (Bán kết)
• # 🇧🇴 Hugo Dellien (Vượt qua vòng loại)
• # 🇪🇸 Carlos Taberner (Vòng loại cuối cùng, Thua cuộc may mắn)
• # Pablo Cuevas (Vượt qua vòng loại)
• # 🇦🇺 Alexei Popyrin (Vòng 1)
• # 🇮🇹 Marco Cecchinato (Vòng 1)
• # 🇮🇹 Gianluca Mager (Vòng 1, bỏ cuộc)
• # 🇪🇸 Fernando Verdasco (Vòng loại cuối cùng, Thua cuộc may mắn)
Vượt qua vòng loại
• # 🇧🇴 Hugo Dellien
• # 🇪🇸 Bernabé Zapata Miralles
• # Pablo Cuevas
• # 🇫🇷 Pierre-Hugues Herbert
Thua cuộc may mắn
• # 🇪🇸 Carlos Taberner
• # 🇪🇸 Fernando Verdasco
Liên kết ngoài
Estoril Open - Singles Đơn 2022 Đơn
Tiếng Hán thượng cổ
Tiếng Hán thượng cổ (tiếng Hán: 上古漢語; âm Hán Việt: thượng cổ Hán ngữ) là tiếng Hán giai đoạn cổ nhất được ghi nhận, là tiền thân của tất cả các phương ngữ tiếng Hán ngày nay. Ngữ liệu cổ nhất ta có được là những bản khắc giáp cốt văn niên đại khoảng 1250 TCN, cuối nhà Thương. Sau đó, thời nhà Chu, Kim văn trở nên phổ biến. Nửa cuối nhà Chu, nền văn học phát triển vượt bậc, với các tác phẩm kinh điển như Luận ngữ, Mạnh Tử, Tả truyện. Những tác phẩm này là hình mẫu cho văn ngôn, dạng tiếng Hán viết chuẩn cho đến đầu thế kỷ XX, qua đó giúp lưu giữ phần từ vựng-ngữ pháp thời cuối tiếng Hán thượng cổ.
Mỗi học giả nhìn nhận giai đoạn tiếng Hán thượng cổ theo một cách khác nhau. Một số cho rằng thời kỳ này dừng ở đầu nhà Chu, dựa trên bằng chứng hình thái học hiện có. Số khác cho rằng thời kỳ này gồm toàn bộ thời nhà Chu, thêm cả thời cuối nhà Thương dựa trên ngữ liệu cổ có được. Số khác nữa gộp cả thời nhà Tần, Hán, đôi lúc cả những thời kỳ sau nữa. Thời tiếng Hán trung cổ được cho là bắt đầu sau khi nhà Tần thống nhất Trung Quốc, trước khi nhà Tuỳ sụp đổ và trước khi Thiết Vận hoàn thành. Tiền thân của lớp từ vựng cổ nhất trong các phương ngữ tiếng Mân được cho là tách khỏi phần còn lại vào nhà Hán, cuối thời kỳ tiếng Hán thượng cổ.
Chữ Hán trải qua nhiều biến đổi trong thời kỳ tiếng Hán thượng cổ, từ giáp cốt văn, kim văn đến triện thư. Suốt thời kỳ này, có sự đối ứng chặt chẽ theo công thức một chữ ứng với một từ đơn âm tiết/đơn hình vị. Dù chữ Hán không phải bảng chữ cái, đa số chữ Hán có yếu tố ký âm nhất định. Ban đầu, từ khó biểu thị bằng chữ tượng hình có thể được biểu thị bằng cách "mượn" chữ có âm đọc tương tự. Về sau, để tránh sự mơ hồ, chữ mới được tạo nên bằng cách thêm bộ thủ, kết quả là những chữ Hán hình thanh. Với giai đoạn cổ nhất của tiếng Hán thượng cổ (cuối nhà Thương), thông tin ngữ âm trong những chữ Hán hình thanh này là nguồn dữ liệu trực tiếp duy nhất giúp đỡ việc phục dựng. Số lượng chữ hình thanh tăng mạnh vào thời nhà Chu. Thêm nữa, cách gieo vần trong những bài thơ chữ Hán cổ nhất (chủ yếu trong Kinh Thi), là nguồn thông tin âm vị học quan trọng về phần vần âm tiết trong các phương ngữ vùng Trung Nguyên vào thời Tây Chu và Xuân Thu. Tương tự như vậy, Sở từ cho thêm dữ liệu về phần vần của phương ngữ nói ở nước Sở thời Chiến Quốc. Những tác phẩm này, cùng với manh mối từ yếu tố ngữ âm trong những chữ hình thanh, cho phép các học giả xếp hầu hết chữ Hán thời tiếng Hán thượng cổ vào 30-31 nhóm vần. Đối với tiếng Hán thượng cổ vào thời nhà Hán, lớp từ vựng cổ nhất trong tiếng Mân Nam, lớp từ vựng gốc Hán cổ nhất trong tiếng Việt, một số tên riêng nguồn gốc ngoại lai, tên một số động-thực vật phi bản địa, cũng cung cấp thông tin giúp việc phục dựng thêm hoàn chỉnh.
Phân loại
Mặc dù mối quan hệ này đã được phát hiện vào đầu thế kỷ 19 và hiện được chấp nhận rộng rãi, công cuộc phục nguyên tiếng Hán-Tạng vẫn còn non nớt hơn nhiều so với các hệ như Ấn-Âu hoặc Nam Đảo. Tuy Hán ngữ thượng cổ là thành viên được chứng thực sớm nhất của hệ này, chữ viết tượng hình của người Hán lại không làm rõ cách phát âm của từng từ; gây cản trở công tác khảo cứu. Những khó khăn khác phải kể đến bao gồm sự đa dạng ngôn ngữ cực kỳ lớn, sự bất biến tố của các ngôn ngữ thuộc hệ và sự tiếp xúc-vay mượn giữa các ngôn ngữ trong khu vực. Ngoài ra, nhiều ngôn ngữ nhỏ chưa được mô tả hoàn hảo vì người nói các ngôn ngữ đó cư trú ở các vùng núi và khu vực biên giới nhạy cảm và khó tiếp cận.
Âm vị
Âm vị tiếng Hán thượng cổ đã được tái dựng dựa trên nhiều bằng chứng, bao gồm Hán tự ký âm, cách thức gieo vần trong Kinh Thi và cách đọc tiếng Hán trung cổ trong các tác phẩm như Thiết Vận (601 CN). Mặc dù nhiều chi tiết vẫn đang bị tranh cãi, các phục nguyên gần đây đã thống nhất về các vấn đề cốt lõi. Ví dụ sau đây là các phụ âm đầu được Lý Phương Quế và William Baxter công nhận, với vài bổ sung (chủ yếu của Baxter) được đóng ngoặc đơn:
Các phục nguyên kể từ thập niên 80 trở đi thường đề xuất 6 nguyên âm sau đây:
Nguyên âm có thể được theo sau bởi các âm kết giống tiếng Hán trung cổ: *-j hoặc *-w lướt; *-m, *-n hoặc *-ŋ mũi; *-p, *-t hoặc *-k dừng. Một số học giả đề xuất thêm âm kết *-kʷ môi-vòm mềm. Hiện nay, giới chuyên gia cho rằng tiếng Hán thượng cổ không có thanh điệu hiện hữu ở các ngôn ngữ hậu duệ, nhưng có các hậu-kết âm như *-ʔ và *-s, diễn tiến lần lượt thành thanh thượng (rising tone) và thanh khứ (departing tone) của tiếng Hán trung cổ.
Từ loại
Đại từ nhân xưng tiếng Hán thượng cổ có rất nhiều dạng thù trong các văn liệu, có lẽ bởi sự khác biệt giữa các phương ngữ. Có hai nhóm đại từ ngôi nhất:
Trong các bản khắc giáp cốt văn, đại từ dạng *l- được nhà vua sử dụng để chỉ bản thân, và đại từ dạng * ŋ- được sử dụng bởi dân chúng thời nhà Thương. Sự phân biệt hai dạng không tái xuất trong các văn liệu về sau, và đại từ dạng *l- mất hẳn trong thời kỳ cổ điển. Sau thời nhà Hán, 我 trở thành đại từ chung chỉ ngôi nhất.
Các đại từ ngôi hai bao gồm,  ,  ,. Chữ 汝 và 爾 tiếp tục được sử dụng không phân biệt cho tới khi bị thay thế bởi biến thể miền tây bắc là (bính âm hiện đại: nǐ) thời nhà Đường. Tuy nhiên, một vài phương ngữ Mân hiện đại vẫn sử dụng đại từ ngôi hai phái sinh từ 汝.
Tiếng Hán thượng cổ không có đại từ chủ ngữ ngôi ba chuyên dụng, nhưng  (ban đầu là một từ chỉ định khoảng cách) được sử dụng như một đại từ tân ngữ ngôi ba trong thời kỳ cổ điển. Đại từ sở hữu ban đầu là  bị thay thế bởi   thời kỳ cổ điển. Sau thời nhà Hán, chữ 其 được dùng làm đại từ chung chỉ ngôi ba. Chữ này vẫn tồn tại trong vài phương ngữ Ngô.
Tiếng Hán thượng cổ có đại từ nghi vấn và đại từ chỉ định, nhưng không có đại từ bất định với nghĩa như 'something' hoặc 'nothing' trong tiếng Anh. Các đại từ phân bổ được tạo thành với hậu tố *-k:
Từ vựng
Vốn từ vựng cốt lõi của tiếng Hán thượng cổ đã được hầu hết các nhà nghiên cứu truy vết về tiếng tổ tiên Hán-Tạng, với các từ vay mượn sớm từ các ngôn ngữ lân cận. Quan điểm truyền thống cho rằng tiếng Hán thượng cổ là một ngôn ngữ đơn lập do nó không có sự biến tố (inflection) hoặc sự phái sinh hình thái (morphological derivation), nhưng giờ thi ta biết rằng, từ vẫn có thể được hình thành thông qua quá trình phụ tố dẫn xuất (derivational affixation), láy từ (reduplication) và ghép từ (compounding). Hầu hết các tác giả chỉ xem xét các gốc đơn âm tiết, nhưng Baxter và Laurent Sagart cũng đề xuất các gốc đôi âm tiết mà âm tiết đầu bị lược bỏ, giống trong tiếng Khmer hiện đại.
Từ mượn
Vào thời cổ, văn minh Trung Hoa bành trướng từ khu vực xung quanh hạ lưu Vị Hà và trung lưu Hoàng Hà về phía đông qua đồng bằng Hoa Bắc đến Sơn Đông và sau đó xuống phía nam vào thung lũng Dương Tử. Không có ghi chép nào về các thứ tiếng phi-Hán được nói ở những nơi trước khi bị người Hán chinh phục và đồng hóa. Tuy nhiên, dấu vết của chúng vẫn còn tồn tại trong tiếng Hán (thông qua quá trình vay mượn) và có thể là nguồn gốc của một số từ Hán có lai lịch không rõ ràng.
Haudricourt và Strecker đề xuất một số từ vay mượn của tiếng H'Mông-Miền, bao gồm nhiều thuật ngữ canh tác lúa nước phát tích ở thung lũng giữa sông Dương Tử:
Có một số từ nghi vấn có gốc bản địa miền Nam Trung Quốc, nhưng không rõ là từ đâu:
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiếng Trung Quốc
Ctenitis pentangularis
Ctenitis pentangularis là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Alston mô tả khoa học đầu tiên năm 1955. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1955 Thể loại:Unresolved names
Ctenitis pentangularis
Thamnodynastes yavi
Thamnodynastes yavi là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Myers & Donnelly miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Tham khảo
Thể loại:Thamnodynastes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1996
Lingadevarahalli, Tiptur
Lingadevarahalli là một làng thuộc tehsil Tiptur, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
Exocentrus gabonicola
Exocentrus gabonicola là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Caladenia nivalis
Caladenia nivalis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Hopper & A.P.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caladenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Exocentrus gabonicola
Liên kết ngoài
Thể loại:Exocentrus
Campylorhamphus trochilirostris major
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Onitis nubiensis
Onitis nubiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Liên kết ngoài
Thể loại:Onitis
Campylorhamphus procurvoides sanus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Campylorhamphus trochilirostris trochilirostris
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Campylorhamphus procurvoides procurvoides
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Eupithecia propagata
Liên kết ngoài
P
Campylorhamphus procurvoides successor
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Begonia pustulata
Begonia pustulata là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Liebm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1852
Diathrausta nerinalis
Diathrausta nerinalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Campylorhamphus procurvoides multostriatus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Exocentrus galloisi
Exocentrus galloisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Exocentrus
Campylorhamphus procurvoides probatus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Asperula seticornis
Asperula seticornis là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Boiss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Liên kết ngoài
Thể loại:Asperula Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1846
Xã Perry, Michigan
Xã Perry (Perry Township) là một xã thuộc quận Shiawassee, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 4.327 người.
Onitis numida
Onitis numida là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Xã Perry, Michigan
Tham khảo
Thể loại:Xã của Michigan Thể loại:Quận Shiawassee, Michigan
Onitis numida
Liên kết ngoài
Thể loại:Onitis
Sinchang-dong
Sinchang-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc. Nó là một dong pháp lý (법정동 ) quản lý bởi dong hành chính (행정동 ), Wonhyoro 2-dong
Liên kết
Thể loại:Quận Yongsan
Cynanchum puberulum
Cynanchum puberulum là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được F.Muell. ex Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1868.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bạch tiền Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1868
Cynanchum puberulum
Thaumasia abrahami
Thaumasia abrahami là một loài nhện trong họ Pisauridae.
Loài này thuộc chi Thaumasia. Thaumasia abrahami được Cândido Firmino de Mello-Leitão miêu tả năm 1948.
Tham khảo
Thể loại:Thaumasia
Ctenitis pleiosora
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1957 Thể loại:Unresolved names
Ctenitis pleiosora
Caladenia nobilis
Caladenia nobilis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Hopper & A.P.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caladenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Campylorhamphus pusillus borealis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Tatlısu, Tortum
Tatlısu là một xã thuộc huyện Tortum, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 19 người.
Drepanogynis ellipsis
Drepanogynis ellipsis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Drepanogynis
Campylorhamphus pusillus olivaceus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Lingadevarakoppa, Hirekerur
Tham khảo
Thể loại:Haveri (huyện)
Diathrausta ochrifuscalis
Diathrausta ochrifuscalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Campylorhamphus pusillus tachirensis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Caesalpinia ortegae
Caesalpinia ortegae là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Standl. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Vang
Exocentrus gambiensis
Exocentrus gambiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Campylorhamphus pusillus pusillus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Cheongam-dong
Cheongam-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc. Nó là một dong pháp lý (법정동 ) quản lý bởi dong hành chính (행정동 ), Wonhyoro 2-dong
Liên kết
Thể loại:Quận Yongsan
Thaumasia annecta
Loài này thuộc chi Thaumasia. Thaumasia annecta được Elizabeth Bangs Bryant miêu tả năm 1948.
Tham khảo
Thể loại:Thaumasia
Onitis obenbergeri
Onitis obenbergeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Liên kết ngoài
Thể loại:Onitis
Campylorhamphus pusillus guapiensis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Begonia puttii
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Caladenia nothofageti
Caladenia nothofageti là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được D.L.Jones, Molloy & M.A.Clem. mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caladenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1997
Thamnophis angustirostris
Thamnophis angustirostris là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Kennicott mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.
Tham khảo
Thể loại:Thamnophis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1860
Tipili, Tortum
Tipili là một xã thuộc huyện Tortum, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 156 người.
Eupithecia propoxydata
Liên kết ngoài
P
Begonia pycnantha
Begonia pycnantha là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Urb. & Ekman mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Liên kết ngoài
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Lepidocolaptes souleyetii compressus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Ctenitis preslii
Ctenitis preslii là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Copel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1947. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1947 Thể loại:Unresolved names
Ctenitis preslii
Lepidocolaptes souleyetii littoralis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Diathrausta picata
Diathrausta picata là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Diathrausta
Exocentrus gardneri
Exocentrus gardneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Exocentrus
Lepidocolaptes souleyetii lineaticeps
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Cynanchum purpurascens
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bạch tiền Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912
Cynanchum purpurascens
Xã Pickford, Michigan
Xã Pickford (Pickford Township) là một xã thuộc quận Chippewa, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.595 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Michigan Thể loại:Quận Chippewa, Michigan
Yongmun-dong
Yongmun-dong là một dong, phường của Yongsan-gu ở Seoul, Hàn Quốc.
Liên kết
Thể loại:Quận Yongsan
Onitis obscurus
Onitis obscurus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Liên kết ngoài
Thể loại:Onitis
Đại học Tunku Abdul Rahman
Đại học Tunku Abdul Rahman (tiếng Mã Lai: Universiti Tunku Abdul Rahman, (viết tắt UTAR; chữ Hán giản thể: 拉曼大学; chữ Hán phồn thể: 拉曼大學; pinyin: Lāmàn Dàxué) là một trường đại học tư thục phi lợi nhuận ở Malaysia, là một trong những đại học tư thục danh tiếng nhất Malaysiaa, xếp hạng 100 trong bảng xếp hạng các trường đại học 2018 của Times Higher Education Asia University Rankings, xếp thứ nhì ở Malaysia sau Đại học Malaya. Trường được thành lập tháng 6 năm 2002 dưới một cơ sở có tên gọi là Cơ sở Giáo dục UTAR, một tổ chức phi lợi nhuận. Trường có 9 khoa, ba học viện, 3 trung tâm nghiên cứu.
Trường náy có hai khu trường sở, khu trường sở Sungai Long, tọa lạc trong thung lũng Klang còn khu trường sở kia Kampar nằm ở bang Perak, từng nổi tiếng về ngành khai thác mỏ thiếc. Tháng 6 năm 2015, các khu trường sở Petaling Jaya và Kuala Lumpur đã được chuyển sang khu Sungai Long.
Đợt tuyển sinh đầu tiên vào tháng 6/2002, trường chỉ có 411 sinh viên. Số sinh viên của trường đã tăng lên nhanh chóng trong các năm sau. Theo công bố của trường, hiện trường có hơn 26.000 sinh viên. Lục đầu trường chỉ có tám chương trình đào tạo nhưng nay đã có hơn 110 chương trình, bao gồm cơ sở, dưới đại học và sau đại học với nhiều lĩnh vực khác nhau.