cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manchester United F.C. mùa bóng 1917–18
Cùng với liên tục xảy ra Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, một lần nữa Manchester United đã tham gia cuộc thi nhưng không có sự cạnh tranh trong Liên đoàn bóng đá. Trong giải đấu chính, Đội bóng đã tranh giải ở một Bộ phận Lancashire với 30 trận đấu. Trong giải đấu phụ, Đội bóng nằm ở Nhóm B với chỉ có 4 đội tham gia ở Lancashire. Tuy nhiên, không ai trong số này được coi là cuộc thi bóng đá, và do đó hồ sơ của họ không được công nhận bởi Liên đoàn bóng đá.
Ngày 9 Tháng 10 năm 1917, trong cuộc chiến đấu ở Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, cựu cầu thủ của United Arthur Beadsworth đã hy sinh trong khi phục vụ như là một trung sĩ trong Tiểu đoàn 7 của Trung đoàn Hoàng gia Leicestershire của quân đội Anh.
Bảng số giả nguyên tố (2523–2929)
Số giả nguyên tố từ 2523 đến 2929.
Manchester United F.C. mùa bóng 1917–18
Tham khảo
Thể loại:Mùa giải của Manchester United F.C.
Bảng số giả nguyên tố (2523–2929)
Tham khảo
Thể loại:Số giả nguyên tố
Epargyreus
Tham khảo
Thể loại:Họ Bướm nhảy
Perilla teres
Perilla teres là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Perilla. Perilla teres được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1895.
Tham khảo
Thể loại:Perilla (Araneidae) Thể loại:Nhện châu Á Thể loại:Động vật được mô tả năm 1895
Schoenus obtusifolius
Schoenus obtusifolius là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được (Nees) Boeckeler miêu tả khoa học đầu tiên năm 1874.
Coreura sinerubra
Coreura sinerubra là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Schoenus obtusifolius
Liên kết ngoài
Thể loại:Schoenus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1874
Coreura sinerubra
Liên kết ngoài
Thể loại:Coreura
Gội gân đỏ
Gội gân đỏ (danh pháp khoa học: Aglaia rufinervis) là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Loài này có ở Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore, và Thái Lan.
Tham khảo
Thể loại:Chi Gội
Daddal, Manvi
Daddal là một làng thuộc tehsil Manvi, huyện Raichur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Raichur (huyện)
Ramadasa nisulus
Ramadasa nisulus là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ramadasa
Octomeria parvifolia
Octomeria parvifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Rolfe mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.
Liên kết ngoài
Thể loại:Octomeria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1901
Marie-Madeleine Mborantsuo
Marie-Madeleine Mborantsuo (sinh ngày 18 tháng 4 năm 1955) là một luật sư người Gabon. Bà là chủ tịch của Tòa án Hiến pháp Gabon (Tòa án Hiến pháp hiến pháp Gabonaise) kể từ khi thành lập vào năm 1991.
Cuộc sống cá nhân và giáo dục
Mborantsuo được sinh ra ở Franceville vào ngày 18 tháng 6 năm 1955. Cha mẹ bà là Jean Dambangoye và Berthe Nouo. Bà đã giành được một cuộc thi sắc đẹp "Miss Franceville", và trở thành người yêu của tổng thống Omar Bongo, người mà bà có hai con. Bà học luật tại Đại học Quốc gia Gabon (sau này là Đại học Omar Bongo), sau đó lấy bằng Thạc sĩ Tài chính bàng tại Đại học Paris II và bằng tiến sĩ luật hiến pháp năm 2005 tại Đại học Aix-en-Provence. Tên luận án tiến sĩ của bà là Cours constlationnelles châuaines et État de droit.
Lampropeltis
Rắn vua (Danh pháp khoa học: Lampropeltis, tên tiếng Anh là Kingsnake) là một chi rắn trong họ rắn Colubridae (Họ Rắn nước) phân bố ở vùng Tân Thế giới. Chúng là loại rắn lành (không độc) săn con mồi và giết mồi bằng phương pháp siết, chúng có chế độ ăn là loài ăn rắn (Ophiophagous). Cái tên gọi "Vua" (king) cũng giống như rắn hổ mang chúa (King cobra) để chỉ về tập tính săn những con rắn khác loài nổi tiếng của chi rắn này có lẽ là loài Rắn sữa (Milk snake) thường được nuôi làm rắn kiểng.
Marie-Madeleine Mborantsuo
Sự nghiệp
Từ năm 1983 đến 1991, bà là chủ tịch của Cour de Comptes của Tòa án Tối cao của Gabon và giảng dạy pháp luật tại Đại học Omar Bongo. Sau khi tham gia hội nghị quốc gia năm 1990, bà là một trong những nhà văn của hiến pháp mới của đất nước, và trở thành chủ tịch của tòa án hiến pháp mới thành lập (Tòa án Hiến pháp Gabon), một bài viết bà vẫn giữ.
Lampropeltis
Liên kết ngoài
Thể loại:Lampropeltis
Marie-Madeleine Mborantsuo
Sự nghiệp
Có ý kiến cho rằng bà "đã góp phần làm mất tính hợp pháp của Tòa án Hiến pháp với tư cách là một tổ chức vô tư" bằng cách đưa ra các quyết định gây tranh cãi về cuộc bầu cử tổng thống bị cáo buộc gian lận năm 1993, 2009 và 2016, trong đó người yêu cũ của bà và sau đó là con trai riêng của bà Ali Bongo Ondimba giữ lại và giành được chức chủ tịch.
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1955
Alyctelater
Alyctelater là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1966 bởi Laurent.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Pleonomini
Pherenice tristis
Pherenice tristis là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Pherenice. Pherenice tristis được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1899.
Tham khảo
Thể loại:Pherenice
São Domingos do Sul
São Domingos do Sul là một đô thị thuộc bang Rio Grande do Sul, Brasil. Đô thị này có diện tích 78,952 km², dân số năm 2007 là 2854 người, mật độ 36,15 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Rio Grande do Sul
Cúp bóng đá nữ Đông Á 2015
Cúp bóng đá nữ Đông Á 2015 diễn ra tại Trung Quốc từ 1 tháng 8 tới 8 tháng 8 năm 2015. CHDCND Triều Tiên là đội giành chức vô địch.
Vòng loại 1
Diễn ra tại Guam (UTC+10).
Vòng chung kết
Vòng chung kết diễn ra tại Vũ Hán, Trung Quốc.
Giờ địa phương là UTC+8.
Liên kết ngoài
2015 Thể loại:Bóng đá nữ năm 2015 Thể loại:Bóng đá nữ Trung Quốc Thể loại:Bóng đá châu Á năm 2015
Sütlüce, Yeşilyurt
Sütlüce là một xã thuộc thành phố Malatya, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 1.071 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Malatya
Xã Silver, Quận Cherokee, Iowa
Xã Silver (Silver Township) là một xã thuộc quận Cherokee, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 204 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Cherokee, Iowa
Tân Khánh (phường)
Tân Khánh là một phường thuộc thành phố Tân An, tỉnh Long An, Việt Nam.
Địa lý
Phường Tân Khánh nằm ở phía nam thành phố Tân An, có vị trí địa lý:
Phường có diện tích 6,96 km², dân số năm 2006 là 5.523 người, mật độ dân số đạt 794 người/km².
Lịch sử
Phường Tân Khánh được thành lập vào ngày 19 tháng 6 năm 2006 trên cơ sở điều chỉnh 696 ha diện tích tự nhiên và 5.523 người của xã Khánh Hậu.
Hành chính
Phường Tân Khánh được chia thành 4 khu phố.
Ngọc Sơn, Quỳnh Lưu
Ngọc Sơn là một xã thuộc huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Địa lý
Xã Ngọc Sơn cách trung tâm huyện 7 km về phía tây, có vị trí địa lý:
Hydriomena manitoba
Hydriomena manitoba là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Ngọc Sơn, Quỳnh Lưu
Địa lý
Xã Ngọc Sơn có diện tích 28,76 km², dân số năm 1999 là 7.538 người, mật độ dân số đạt 262 người/km².
Hydriomena manitoba
Liên kết ngoài
Thể loại:Hydriomena
Athemus lohitensis
Athemus lohitensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1960.
Tham khảo
Thể loại:Athemus
Ngọc Sơn, Quỳnh Lưu
Địa lý
Trên địa bàn xã có Quốc lộ 48B đi qua.
Hành chính
Xã Ngọc Sơn được chia thành 11 thôn đánh số từ 1 đến 11.
Hypselodelphys hirsuta
Hypselodelphys hirsuta là một loài thực vật có hoa trong họ Marantaceae. Loài này được (Loes.) Koechlin mô tả khoa học đầu tiên năm 1964.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hypselodelphys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1964
Ruellia drymophila
Ruellia drymophila là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được (Diels) Hand.-Mazz. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Chú thích
Thể loại:Ruellia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924 Thể loại:Thực vật Trung Quốc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912
Artherola sima
Artherola sima là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Artherola
Verseg
Tham khảo
Thể loại:Hạt Pest Thể loại:Thị trấn của Hungary
Bương hoa lớn
Bương hoa lớn, tên khoa học Dendrocalamus pachystachys, là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được J.R. Xue & D.Z. Li mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.
Koffi Kouao
Koffi Franck Kouao (sinh ngày 20 tháng 5 năm 1998) là một cầu thủ bóng đá người Bờ Biển Ngà đang thi đấu cho câu lạc bộ Metz.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1998 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bờ Biển Ngà Thể loại:Cầu thủ bóng đá F.C. Vizela Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Metz Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá Ligue 1 Thể loại:Cầu thủ bóng đá Ligue 2 Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Tmesisternus bruijnii
Tmesisternus bruijnii là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Tmesisternus
Aglaia rubrivenia
Aglaia rubrivenia là một loài thực vật]] thuộc họ Meliaceae. Loài này có ở Papua New Guinea và quần đảo Solomon.
Tham khảo
rubrivenia Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Alyctelater australis
Alyctelater australis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Alyctelater
Pascaline Bongo Ondimba
Bối cảnh và sự nghiệp chính trị
Pascaline Bongo được bổ nhiệm làm Cố vấn cá nhân cho Tổng thống Cộng hòa vào năm 1987 và gia nhập chính phủ với tư cách là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao vào tháng 6 năm 1991. Tổng thống Bongo đã ủy thác Bộ Ngoại giao cho người thân từ năm 1981. Người tiền nhiệm trực tiếp của Pascaline trong bài viết đó là anh trai cùng cha khác mẹ của bà Ali Bongo, người trẻ hơn Pascaline vài tuổi và đã không đủ tư cách cho chức vụ bộ trưởng theo yêu cầu của hiến pháp. Trong bài phát biểu đầu tiên tại Liên Hợp Quốc vào năm 1991, bà đã ca ngợi việc trục xuất lực lượng Iraq khỏi Kuwait và bày tỏ lo ngại về bạo lực ở Nam Phi. Bà hoan nghênh những cải cách ở Nam Phi, nhưng cũng nhấn mạnh rằng cần có thêm các bước để loại bỏ hoàn toàn hệ thống apartheid. Ghi nhận sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở các quốc gia Hiệp ước Warsaw, bà nói rằng thế giới đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng, nhưng bà nhấn mạnh quan điểm của Gabon rằng khoảng cách kinh tế giữa các nước phát triển và đang phát triển — "phía bắc" và "phía nam" — là "thực tế" vấn đề".
Pascaline Bongo vẫn là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cho đến tháng 3 năm 1994, khi Tổng thống Bongo bổ nhiệm Jean Ping thay thế bà. Ông bổ nhiệm Pascaline làm Giám đốc Nội các của Tổng thống tại thời điểm đó.
Cuộc sống cá nhân
Pascaline Bongo từng hẹn hò với ca sĩ Bob Marley vào năm 1980-81, và nói về mối quan hệ trong bộ phim tài liệu <i id="mwHg">Marley</i> (2012).
Pascaline Bongo có mối quan hệ với Jean Ping vào cuối những năm 1980 và đầu những năm 1990; Hai người có hai con. Bà sau đó có thêm một đứa con với người đàn ông khác. Tuy nhiên, Ping đã kết hôn và không muốn ly dị vợ. Cuối cùng, vào năm 1995, Bongo kết hôn với Paul Toungui, một thành viên nổi bật của chính phủ.
Tham khảo
Thể loại:Nữ bộ trưởng ngoại giao Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1957
Macdunnoughia aestiva
Macdunnoughia aestiva là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macdunnoughia
Tào (nước)
Tào quốc (Phồn thể: 曹國; giản thể: 曹国) là một nước chư hầu nhà Chu tồn tại vào thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Lãnh thổ nước Tào hiện ở khoảng vùng Định Đào, Sơn Đông ngày nay.
Quân chủ nước Tào là người họ Cơ, được Chu Vũ vương Cơ Phát ban cho Bá tước ở đất Tào. Thủy tổ quân chủ nước này là Cơ Chấn Đạc, con trai của Chu Văn vương, em của Chu Vũ vương.
Lịch sử
Do nước Tào quá nhỏ bé, yếu ớt nên ghi chép về nước này quá ít ỏi. Thời kỳ Tây Chu, sự kiện duy nhất của nước Tào được ghi chép trong Sử ký Tư Mã Thiên là vào năm 826 TCN, Tào U bá bị em là Tào Đái bá sát hại. Thời Đông Chu, nước Tào lại phát sinh nội loạn. Năm 761 TCN, Cơ Vũ sát hại anh là Tào bá Cơ Thạch Phủ để tự lập làm vua. Cơ Vũ làm quân chủ được 3 năm, khi chết có thụy hiệu là Tào Mục công, và từ đó trở đi mọi vị quân chủ nước Tào đều có thụy hiệu tự xưng là tước Công.
Thời kỳ Xuân Thu, nước Tào trở thành đối tượng tranh giành của hai nước Tấn, Sở. Năm 637 TCN, công tử nước Tấn là Trùng Nhĩ (sau này là Tấn Văn công) chạy nạn qua nước Tào, nhưng Tào Cộng công đối đãi rất vô lễ. Năm 631 TCN, sau khi trận Thành Bộc giữa quân đội Tấn và Sở kết thúc, nước Tấn đem quân trừng phạt nước Tào. Nước Vệ đem quân cứu nước Tống, nhưng bỏ mặc cho Tào Cộng công bị bắt. Cộng công sau đó được thả về và mất năm 618 TCN. Sau thất bại của Sở, nước Tào quy thuộc và nghe lệnh nước Tấn.
Sau này, quan hệ Tào-Tống trở nên tồi tệ. Năm 515 TCN, sau khi Tào Điệu công bị Tống Cảnh công giam giữ cho đến chết, nước Tào phát sinh nội loạn, các vị quân chủ kế nhiệm như Tào Thanh công và Tào Ẩn công lần lượt đều bị sát hại. Đến khi Tào Phế công Cơ Bá Dương lên ngôi, ban đầu ông này không nghe lệnh nước Tấn do Tấn cũng đã suy yếu vì sự tranh giành quyền lực của lục khanh, sau đó lại đem quân xâm nhập nước Tống. Kết quả Tống Cảnh công đem quân chinh phạt Tào. Nước Tấn không phái binh ứng cứu. Năm 487 TCN, Tống Cảnh công bắt được Tào công Cơ Bá Dương đem giết, nước Tào diệt vong.
Hậu duệ nước Tào sau này lấy quốc hiệu làm họ, tức là họ Tào.
Danh sách quân chủ nước Tào
Danh sách các vị quân chủ của nước Tào liệt kê dưới đây về cơ bản lấy theo quyển 35 của Sử ký - Quản Sái thế gia, có tham khảo thêm quyển 14 (Niên biểu 12 chư hầu).
Ghi chú
Thể loại:Nước Tào Thể loại:Năm 487 TCN Thể loại:Trung Quốc thế kỷ 5 TCN
Daddapur, Bidar
Daddapur là một làng thuộc tehsil Bidar, huyện Bidar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Byttneria coriacea
Byttneria coriacea là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Britton mô tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Pennisetum nodiflorum
Pennisetum nodiflorum là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Franch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pennisetum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895
C-176
Tàu 176 là một tàu vận tải quân sự thuộc đoàn tàu không số - Đoàn 125, Quân chủng Hải quân, Hải quân Nhân dân Việt Nam.
Xây dựng
Tàu 176 thuộc lớp tàu vận tải vỏ sắt tải trọng 65 tấn do các kỹ sư quân sự Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thiết kế, đóng tại xưởng đóng tàu III, thành phố Hải Phòng.
Hoạt động
Ngày 11 tháng 11 năm 1970, tàu 176 dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng Lê Xuân Ngọc và chính trị viên Huỳnh Trung cùng 18 thủy thủ, xuất phát lần thứ ba trong năm. Mục tiêu của tàu 176 là chở vũ khí cập bến Cồn Lợi. Hành trình của tàu tương đối trót lọt nhưng trên thực tế Hải quân Hoa Kỳ đã phát hiện và huy động lực lượng giăng bẫy nhằm mục tiêu bắt sống toàn bộ tàu và các thủy thủ.
Kết cục
Tàu 176 bị phá hủy hoàn toàn. Cồn cát mà tàu 176 đâm vào được người dân địa phương đặt cho tên gọi là Cồn Tàu.
Tham khảo
176
Athemus longicornis
Athemus longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Athemus
Helinho
Hélder Fernando Cardoso da Costa (sinh ngày 6 tháng 7 năm 1995 ở Selho - Guimarães) hay Helinho, là một cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha thi đấu cho Vizela, ở vị trí tiền vệ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1995 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha
Án lệ
Án lệ là một hình thức của pháp luật, theo đó Nhà nước thừa nhận những bản án và quyết định giải quyết vụ việc của tòa án (trong các tập san án lệ) làm khuôn mẫu và cơ sở để đưa ra phán quyết cho những vụ việc hoặc trường hợp có tình tiết hay vấn đề tương tự sau đó. Tiền lệ pháp còn là quá trình làm luật của toà án trong việc công nhận và áp dụng các nguyên tắc mới trong quá trình xét xử.
Đây là một hình thức pháp luật chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật Anh–Mỹ (Anglo–Saxon). Hình thức này được sử dụng rộng rãi trên thế giới, là nguồn chủ yếu và quan trọng trong hệ thống pháp luật của các quốc gia trong Khối Thịnh vượng chung Anh, bao gồm Anh, hầu hết các tiểu bang của Hoa Kỳ (ngoại trừ tiểu bang Louisiana), Canada (ngoại trừ tỉnh bang Québec) và các thuộc địa trước kia của Anh cũng như các lãnh thổ được ủy trị của Hoa Kỳ.
Trong hệ thống pháp luật Dân sự (Civil Law) hay còn gọi là Dân luật (như một số nước Pháp, Đức, và Ý), hình thức này chỉ được coi là nguồn thứ yếu. Dù vậy, tiền lệ pháp ngày càng có vai trò quan trọng trong hệ thống Dân luật, đặc biệt là trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, nhất là đối với lĩnh vực hợp đồng. Đối với nước Nga và các nước Đông Âu, sau khi Liên bang Xô viết và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, tiền lệ pháp đã được công nhận như là một nguồn luật chính thức.
Ở Việt Nam, tại Việt Nam Cộng hòa, tiền lệ pháp cũng được coi là một nguồn trong lĩnh vực pháp luật dân sự. Trong khi đó, ở miền Bắc Việt Nam và sau này là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tiền lệ pháp không được thừa nhận là một nguồn chính thức. Nhưng thực tế nó vẫn tồn tại thông qua những biến tướng là việc "hướng dẫn xét xử" của tòa cấp trên (để lấp những "lỗ hổng" pháp lý đang tồn tại).
Hiện nay, đã có những tín hiệu khả quan cho thấy trong tương lai không xa, tiền lệ pháp sẽ trở thành một nguồn luật chính thức được công nhận. Minh chứng cụ thể là việc Tòa án Nhân dân Tối cao đã xuất bản hai tuyển tập quyết định giám đốc thẩm (về dân sự và hình sự) và chủ trương phát triển án lệ của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập với thế giới.
Thuật ngữ
Có nhiều thuật ngữ khác nhau có liên quan mật thiết đến tiền lệ pháp, kéo theo đó là nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau về nó cùng với những tranh cãi nhất định. Đó chính là án lệ và Thông luật. Có thể nói đây là ba từ ngữ tương tự nhau cùng chỉ về một khái niệm, và có thể sử dụng thay thế cho nhau, nhiều từ điển tiếng Anh đã dẫn chiếu qua lại các từ này.
Không gian một chiều
nhỏ|300x300px|Một trục số Trong vật lý và toán học, một chuỗi n số có thể xác định một vị trí trong không gian n-chiều. Khi n = 1, các tập hợp tất cả các điểm như vậy được gọi là không gian một chiều. Một ví dụ về không gian một chiều là trục số, nơi vị trí của mỗi điểm trên nó có thể được diễn tả bởi một số duy nhất.
Án lệ
Thuật ngữ
Đối với hai thuật ngữ tiền lệ pháp và án lệ, đây là hai thuật ngữ có quan hệ gần gũi hơn cả. Theo quan điểm của nhiều nhà nghiên cứu (bao gồm cả ở Anh là nơi ra đời Thông luật) thì án lệ được hiểu theo hai nghĩa, nghĩa rộng và nghĩa hẹp.
Không gian một chiều
Trong hình học đại số, có nhiều cấu trúc khác nhau là không gian một chiều về mặt kĩ thuật, nhưng lại được nhắc đến trong các thuật ngữ khác. Một trường k là một không gian véc tơ một chiều trên chính nó. Tương tự, một đường thẳng xạ ảnh trên k là một không gian một chiều. Đặc biệt, nếu k = ℂ (số phức), thì đường ánh xạ phức P1(ℂ) là một chiều đối với ℂ, mặc dù nó cũng được gọi là Khối cầu Riemann.
Án lệ
Thuật ngữ
Tựu trung lại, các quan điểm này đều tiếp cận thuật ngữ án lệ ở góc độ rộng nhất (bao gồm cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp). Với cách tiếp cận như vậy, có thể thấy thuật ngữ án lệ đã chứa những nội dung cơ bản của thuật ngữ tiền lệ pháp và đây là hai thuật ngữ khác nhau nhưng đều chỉ về cùng một khái niệm, có thể được coi như nhau.
Không gian một chiều
Nói chung, một vành là một module có-độ-dài-là-1 hơn chính nó. Tương tự, đường chiếu trên một vành là không gian một chiều trên vành. Trong trường hợp vành là một đại số trên một trường, những không gian này là một chiều đối với đại số, ngay cả khi đại số có chiều kích cao hơn.
Án lệ
Thuật ngữ
Một số quan điểm cho rằng về mặt bản chất, án lệ cũng chính là tiền lệ pháp. Bởi cả hai đều xuất phát từ cơ quan tư pháp (Tòa án) và hình thành qua quá trình xét xử. Mặt khác, tiền lệ pháp là thuật ngữ dùng để chỉ về một hình thức pháp luật còn án lệ dùng để chỉ về nguồn của pháp luật (mà nguồn của pháp luật cũng chính là hình thức pháp luật ).
Các quan điểm khác thì cho rằng, tiền lệ pháp và án lệ là hai khái niệm độc lập với nhau. Tiền lệ pháp được hiểu là việc làm luật của tòa án trong việc công nhận và áp dụng các nguyên tắc mới trong quá trình xét xử trên cơ sở những vụ việc đã được quyết định trước đây cho những trường hợp và vấn đề tương tự. Còn án lệ (Case Law) là tập hợp các vụ việc đã được xét xử của cơ quan tư pháp trong quá trình xét xử, hay chỉ đơn thuần là các phán quyết của Tòa án (bản án), được dùng làm cơ sở cho việc giải quyết các vụ việc tương tự trong tương lai.
Không gian một chiều
Siêu cầu
Các siêu cầu ở không gian một chiều là một cặp điểm, đôi khi được gọi là một không-cầu vì bề mặt của nó là không chiều. Chiều dài của nó là với r là bán kính.
Án lệ
Thuật ngữ
Nói một cách khác, tiền lệ pháp là một hình thức pháp luật hay quá trình làm luật của tòa án, Án lệ là những bản án, quyết định mà toà án làm căn cứ để áp dụng cho những vụ việc có tình tiết tương tự sau này. Đây không phải là hai từ đồng nghĩa và dẫn chiếu đến nhau.
Không gian một chiều
Hệ tọa độ trong một chiều không gian
Hệ tọa độ trong không gian một chiều bao gồm trục số và các góc.
Tham khảo
Thể loại:Chiều không gian Thể loại:Không gian Thể loại:Hình học
Án lệ
Thuật ngữ
Thông thường, người ta gọi các bản án có giá trị áp dụng tương tự sau này và được lưu trong các tập san do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố là những án lệ.
Phonognatha graeffei
Phonognatha graeffei là một loài nhện trong họ Araneidae.
Án lệ
Thuật ngữ
Trong lĩnh vực tư pháp quốc tế, án lệ còn được hiểu theo nghĩa là tiền lệ án hay thực tiễn tòa án, đó là các bản án hoặc quyết định của tòa án mà trong đó thể hiện các quan điểm của thẩm phán đối với các vấn đề pháp lý mang tính chất quyết định trong việc giải quyết các vụ việc nhất định và mang ý nghĩa giải quyết đối với các quan hệ tương ứng trong tương lai. Ngoài mối quan hệ mật thiết với thuật ngữ án lệ, tiền lệ pháp còn có mối quan hệ mật thiết với thuật ngữ Thông luật (Common Law).
Về mặt từ vựng, đây là những khái niệm có nội dung gần nhau và có thể thay thế cho nhau. Mặc dù vậy, thuật ngữ Thông luật (hay còn biết đến như là luật chung, luật thông lệ, luật án lệ) có nội dung rộng hơn nhiều so với thuật ngữ tiền lệ pháp hoặc thuật ngữ án lệ.
Thông luật được sử dụng để chỉ về một bộ phận trong hệ thống pháp luật Anh (bộ phận kia là Luật công bình hay Luật công lý – Equity Law). Nó còn được dùng để chỉ tên gọi của một truyền thống pháp luật (hay hệ thống pháp luật) lớn trên thế giới - Hệ thống pháp luật Anh - Mỹ hay còn được biết đến với các tên khác như: Hệ thống pháp luật Anglo - Saxon, hệ thống Thông luật, Hệ thống luật Án lê.... Trong Thông luật còn bao gồm cả luật tập quán (tục lệ) và án lệ.
Phonognatha graeffei
Loài này thuộc chi Phonognatha. Phonognatha graeffei được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1865.
Tham khảo
Thể loại:Phonognatha Thể loại:Động vật được mô tả năm 1865
Án lệ
Thuật ngữ
Có thể thấy, các thuật ngữ tiền lệ pháp, án lệ và Thông luật đều có nội dung khá tương tự nhau (thậm chí có thể sử dụng để thay thế cho nhau). Nhưng tùy vào ngữ cảnh khác nhau thì sử dụng khác nhau.
Nếu chúng ta xem xét nó dưới góc độ là hình thức pháp luật (là sự biểu hiện ra bên ngoài của pháp luật, cách thức mà giai cấp thống trị nâng ý chí của mình thành luật), xem xét nó trong mối tương quan với tập quán pháp và văn bản pháp và xem xét ở một mức độ rộng rãi thì ưu tiên sử dụng thuật ngữ tiền lệ pháp (Precedent).
Nếu chúng ta xem xét ở mức độ hẹp hơn hay đơn thuần chỉ là những bản án cụ thể của Tòa án (được áp dụng cho những vụ việc có tình tiết hoặc vấn đề tương tự sau này) cũng như xem xét với tư cách là một nguồn của pháp luật thì ưu tiên sử dụng thuật ngữ án lệ (Case Law).
Ở Việt Nam và các nước theo truyền thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa, khái niệm tiền lệ pháp, bên cạnh yếu tố các bản án, quyết định của tòa án (giống như quan điểm theo truyền thống pháp luật Anh – Mỹ và truyền thống Dân luật) còn có yếu tố "quyết định của cơ quan hành chính nhà nước".
Đây là những quan điểm mang tính chính thống tại Việt Nam hiện nay, được phổ biến rộng rãi trong các trường đại học, cao đẳng. Có ý kiến còn cho rằng tiền lệ pháp chỉ bao gồm quyết định cá biệt của cơ quan hành chính nhà nước, không bao gồm bản án, quyết định của tòa án.
William I và cuộc chinh phạt nước Anh
nhỏ|phải|300px|Vua William I của Anh (1028 - 1087) Vào năm 1066, trong trận chiến Hastings, quân Norman do công tước William (còn biết đến với tên gọi William – "Kẻ chinh phục") chỉ huy đã đánh bại quân Ăng-lô Sắc-xông do vua Harold II chỉ huy, thống nhất nước Anh. William lên ngôi vua nước Anh với tên gọi là William I - trị quốc từ năm 1066 đến khi qua đời năm 1087. Từ đây mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử nước Anh, thời kỳ mà nước Anh dưới sự cai trị của người Norman và cũng là thời kỳ khởi đầu cho giai đoạn hình thành Thông luật.
Sau khi lên ngôi, William I đã thực hiện một loạt hành động mạnh mẽ như trấn áp bạo loạn, cũng cố vương quyền, thực hiện xây dựng bộ máy hành chính và cải cách tư pháp. Đó là những tiền đề quan trọng cho sự ra đời của Thông luật (hay là tiền lệ pháp, án lệ). Vốn là một người Pháp gốc Norman, nhưng ông không muốn người dân bản địa xem mình là kẻ xâm lược nước Anh mà xem mình là người Anh. Vì thế, ông tự xưng mình là người thừa kế hợp pháp của các ngôi vua Anglo-Saxon, đồng thời William không vội vàng áp đặt pháp luật của người Norman đối với cư dân bản địa, không huỷ bỏ các tập quán truyền thống của Anh và hệ thống toà án địa phương hoặc thay đổi chúng một cách đột ngột. Nhà vua vẫn giữ nguyên hệ thống pháp luật ở Anh, đi kèm với nó là hệ thống tòa án ở mỗi địa phương. Các toà án này vẫn tiếp tục áp dụng tục lệ từ trước của họ mà chưa có bộ luật nào chung cho toàn vương quốc.
Tòa án Hoàng gia được thiết lập
Ở nước Anh trước đó, tồn tại nhiều vùng, miền khác nhau với nhiều tập quán khác nhau, những tập quán này được người Anh gọi là Luật ví dụ như: Luật Dane được áp dụng ở miền bắc, Luật Mercia ở miền trung và Luật Wessex ở miền tây và miền nam. Cùng với đó là sự hiện diện của nhiều hệ thống tòa án khác nhau (gọi là các Tòa án truyền thống). Ở mỗi địa phương, đều có những Tòa địa hạt (County Court) được chủ trì bởi các giám mục và các hạt trưởng, thực hiện việc xét xử dựa trên những tập quán địa phương. Ngoài ra, còn có Tòa án Giáo hội sử dụng luật của Giáo hội (Canon Law), tòa án ở các thành phố áp dụng Luật thương gia và Tòa Lãnh chúa áp dụng các quy tắc tập quán phong kiến.
Dù vậy, bên cạnh Tòa hoàng gia ở trung ương ngày càng có vị trí quan trọng, thì ở Anh các tòa địa phương vẫn tồn tại và có thẩm quyền rộng, giải quyết hầu hết các tranh chấp (trừ những tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa Hoàng gia), qua đó cạnh tranh với sự tồn tại của Tòa án này. Nhưng trong quá trình cạnh tranh, Tòa Hoàng gia dần dần giành được ưu thế (vì hiện đại và chuyên nghiệp hơn, được sự quan tâm, đầu tư rất lớn từ phía triều đình), các vụ tranh chấp khó giải quyết đều dồn lên cho Tòa Hoàng gia, số lượng đơn khiếu nại của người dân dần chuyển sang Tòa Hoàng gia. Tòa Hoàng gia đã xét xử nhiều vụ hơn so với giới hạn ban đầu. Hệ quả là các Tòa Hoàng gia dần mở rộng đến mức các toà án địa phương mất tác dụng và cuối cùng, Tòa Hoàng gia đã thay thế các tòa truyền thống để trở thành cơ quan xét xử duy nhất nước Anh.
Tiền lệ pháp ra đời
Với mục đích tăng uy tín của tòa Hoàng gia để, góp phần giải quyết thấu đáo các đơn thư khiếu nại của các địa phương gửi lên. Từ thời Vua William I, rất nhiều thẩm phán của Tòa hoàng gia đã được phái đi thực tế tại các địa phương. Những vị thẩm phán này trở thành những thẩm phán lưu động (Travelling Justice) có nhiệm vụ đi khắp đất nước, đến tất cả các vùng thuộc quyền cai trị của Nhà vua, nhân danh Nhà vua để xét xử các vụ việc tại địa phương bằng các phiên tòa xét xử lưu động (Hình thức này cũng giống như các khâm sai đại thần hay án sát ngự sử ở một số nước phương Đông như Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên thời phong kiến).
Ở các vùng được gửi đến để thực hiện nhiệm vụ, các vị thẩm phán trong thời gian đầu đã áp dụng những tập quán và luật pháp của vùng để xét xử các vụ án mà không hề áp đặt pháp luật của Hoàng gia (có lẽ là theo ý chỉ của Nhà Vua). Khi giải quyết các tranh chấp theo luật lệ địa phương thì nảy sinh vấn đề là: ở Anh có quá nhiều tập quán khác nhau tại mỗi vùng miền khác nhau, mỗi tòa án áp dụng một kiểu luật. Cho nên có trường hợp cùng một vụ việc nhưng đến các vùng khác nhau thì các vị thẩm phán phải giải quyết vụ việc đó theo các cách khác nhau (phải tuân thủ tập quán và pháp luật tại mỗi vùng đó). Việc phải giải quyết kiểu như vậy dẫn đến không thống nhất trong xét xử, gây khó khăn cho các vị thẩm phán.
Tuy vậy, sau thời gian thực thi những nhiệm vụ tại mỗi vùng đất khác nhau, những vị thẩm phán thường trở lại Westminster (họ vẫn giữ chỗ ở thường xuyên về mùa đông tại Luân Đôn) để thảo luận, trao đổi những vấn đề về tập quán và luật pháp của vùng mà mình đã áp dụng để xét xử cho từng vụ việc. Các vị thẩm phán đã làm quen với tất cả các tập quán khác nhau và mỗi khi gặp nhau họ thường thảo luận, so sánh các điểm mạnh, điểm yếu của các tập quán địa phương khác nhau cũng như những kinh nghiệm trong quá trình xét xử. Sau đó, họ chọn lọc ra những vụ việc hợp lý, những phán quyết có tính thuyết phục cao của các vị thẩm phán ở các vùng khác nhau để làm cơ sở cho các vị thẩm phán tham khảo và áp dụng khi xét xử các vụ án có tình tiết tương tự sau này.
Cách áp dụng tương tự này dần dần được coi như những tiền lệ và dần dà điều này đưa đến kết quả là các thẩm phán Hoàng gia ngày càng áp dụng thường xuyên hơn các quy định của pháp luật giống nhau trên khắp đất nước, những phán quyết này được xem là "khuôn vàng thước ngọc" cho các thẩm phán áp dụng giải quyết các vụ việc khác. Đồng thời, để đảm bảo cho việc thực hiện các phán quyết mang tính chất khuôn mẫu đó, các thẩm phán đã xây dựng nên nguyên tắc tiền lệ - "Stare decisis", có nghĩa là "tiền lệ phải được tôn trọng". Theo nguyên tắc này, bất kỳ ở nơi đâu phát sinh những vấn đề mang tính chất pháp lý thì khi đưa ra phán quyết phải tuân theo những trường hợp tương tự đã giải quyết trước đây và những bản án khuôn mẫu của tòa án trước đây được gọi là án lệ.
Có thể nói, tiền lệ pháp ra đời gắn với sự ra đời của Thông luật, nó chính là hình thức pháp luật và là nguyên tắc pháp lý đặc trưng của hệ thống pháp luật Anh. Sự ra đời của nó đáp ứng yêu cầu thống nhất pháp luật và sự tập quyền tư pháp của chế độ quân chủ ở Anh trong thời kỳ này. Xem xét ở góc độ cụ thể, chúng ta có thể nhận thấy, sự ra đời của tiền lệ pháp gắn chặt với sự ra đời và vai trò của Tòa Hoàng gia mà trước hết là đội ngũ thẩm phán lưu động. Không thể nói tiền lệ pháp ra đời năm 1066 hay khi Tòa Hoàng gia được thiết lập vì tiền lệ pháp được hình thành qua một quá trình lâu dài (ít nhất phải đến thế kỷ XII), nhưng cuộc xâm lược nước Anh của William I và Tòa hoàng gia được thiết lập là điều kiện then chốt dẫn đến sự ra đời của nó. Tiền lệ pháp giúp cho thẩm quyền và quy mô của Tòa Hoàng gia được mở rộng (vì đây là "con át chủ bài" giúp Tòa Hoàng gia xét xử một cách có hiệu quả, tăng sự cạnh tranh với các Tòa truyền thống), ngược lại sự lớn mạnh của Tòa Hoàng gia là yếu tố quan trọng giúp cho tiền lệ pháp được phổ biến trên toàn cõi Anh.
Ngoài ra, tiền lệ pháp ra đời bên cạnh vai trò của các thẩm phán trong việc xây dựng và áp dụng những nguyên tắc mới trong quá trình xét xử, còn do sự kế thừa trực tiếp từ hình thức tập quán pháp, đó là những tập quán khác nhau ở mỗi địa phương mà các thẩm phán đã chọn lọc, thao khảo và dùng làm cơ sở để đưa ra phán quyết. Sự kế thừa này là một điều tất yếu vì đây chính là đặc điểm mang tính lịch sử của pháp luật Anh, đó là tình kế thừa và "tính kết nối bền vững không thể phủ nhận được với quá khứ". Chính vì thế khi nói đến Thông luật, bên cạnh tiền lệ pháp, ta không thể không nhắc đến tập quán pháp.
Một yếu tố không thể không nhắc đến, đó là tầm nhìn sáng suốt của vua William I và những người kế vị của Vương triều Norman. Vốn là một người ngoại quốc, nhưng William đã khôn khéo hợp pháp hóa sự hiện diện của mình về mọi mặt trên toàn cõi nước Anh. Về mặt pháp luật, ông không vội vã áp đặt pháp luật của Vương triều người Norman hay ý chí của ông lên nước Anh (điều mà ông ta có khả năng thực hiện). Vì ông ta tin chắc rằng, việc thay đổi những cái đã có sẽ dẫn đến sự phản kháng của người dân bản địa, nơi mà luôn coi trọng những giá trị truyền thống đến mức bảo thủ. Ông đã khôn khéo đi từ truyền thống của chính người Anh, qua tay của những thẩm phán của ông để xây dựng nên một thứ pháp luật mà vua William và con cháu của ông có thể kiểm soát được.
Sự khẳng định
Sau khi ra đời, qua quá trình phát triển thăng trầm của lịch sử, có lúc phải chịu lùi bước trước Luật công bình - là đối tượng cạnh tranh quyết liệt với tiền lệ pháp.
Nếu một thần dân cho rằng một quyết định theo các án lệ trước đó là không công bằng thì có thể thỉnh cầu lên nhà vua. Do có quá nhiều thỉnh cầu như vậy, nhà vua phải cho thành lập Tòa Đại pháp quan (The Court of Chancery) do một viên Đại Pháp quan đứng đầu (Thường thì viên Đại pháp quan này xuất thân là tể tướng hoặc là người đứng đầu Giáo hội ở Anh). Tòa Đại pháp quan này xét xử dựa trên các lẽ công bình và "tình yêu của Chúa trời", từ đó hình thành nên nguyên tắc xét xử công bằng (in equity - công bằng và bình đẳng). Tòa án này được phép tự quyết định cách điều chỉnh sự phán xử theo luật thông lệ trước đó, đồng thời chịu ảnh hưởng rất mạnh mẽ của các quy tắc tôn giáo, quyết định của tòa án này đã sản sinh ra một loại luật được gọi là luật công bình, cũng dựa trên quyết định các tòa án từ trước.
Sau khi Tòa đại pháp quan và Luật công bình ra đời đã được sự đón nhận nhiêt liệt của nhân dân, đặc biệt là các tầng lớp nghèo khổ. Tòa đại pháp quan nhận được nhiều thư thỉnh cầu giải quyết của các thần dân các thẩm phán phải "đầu tắt mặt tối" giải quyết khiếu kiện, quyền lực và uy tín của Đại pháp quan được cũng cố. Trong lúc đó các Tòa Hoàng gia lại có nguy cơ rơi vào tình trạng "ngồi chơi xơi nước".
Tuy vậy, việc xét xử mà chỉ đơn thuần dựa vào đạo đức và niềm tin tôn giáo một cách ngây thì khó có thể có hiệu quả lâu dài, chính vì vậy, sau một thời gian phát triển, Luật công bình đã bọc lộ những hạn chế (một trong những hạn chế đó là dựa quá nhiều vào tình cảm, đạo đức và vai trò của người xét xử), và đó là cơ hội cho Thông luật hay tiền lệ pháp với những giá trị không thể phủ nhận của nó đã khẳng định được ưu thế của mình trong lịch sử pháp luật Anh nó riêng cũng như lịch sử pháp luật thế giới nói chung.
Thông luật (với nguyên tắc cơ bản là tiền lệ pháp) đã được phổ biến rộng rãi trên thế giới. Vào thế kỷ thứ XVIII – XIX, Đế quốc Anh đã mang tiền lệ pháp sang tất cả các lục địa (trước hết là những thuộc địa của họ). Tiền lệ pháp đã được tiếp nhận ở nhiều nước, nhưng thành công nhất là ở các quốc gia nơi người định cư Châu Âu chiếm số đông và áp đặt luật lệ của họ lên người bản địa như: Úc, Canađa, New Zealand và Hoa Kỳ (Louisiana đã có luật thành văn trước khi trở thành một tiểu bang của Hoa Kỳ).
Thông luật cũng được áp đặt ở nhiều thuộc địa khác nhưng thường được điều chỉnh để thích ứng với tập tục địa phương. Trong một vài trường hợp, Hoa Kỳ đã áp đặt nhiều phần của tiền lệ pháp đối với các lãnh thổ uỷ trị mới (như tại Philippines). Tại châu Phi và châu Á, luật thông lệ vẫn được áp dụng ở các thuộc địa cũ của Anh Quốc. Ngày nay, Ấn Độ là nước theo tiền lệ pháp đông dân nhất. Và hệ thống Thông luật (Common Law) (hay hệ thống pháp luật Anh – Mỹ hay Hệ thống pháp luật Anglo – Saxon hay hệ thống luật Án lệ) cùng với hệ thống pháp luật Châu âu lục địa (Dân luật) trở thành một trong hai hệ thống pháp luật phát triển nhất và có ảnh hưởng rộng rãi nhất trên thế giới.
Hiện nay, mặc dùn trải qua nhiều sự thăng trầm của lịch sử, sự giao thoa, ảnh hưởng lẫn nhau của các hệ thống pháp luật do quá trình toàn cầu hóa, nhưng ở Hệ thống pháp luật Anh – Mỹ thì án lệ là nguồn cơ bản của pháp luật. Đặc biệt, ở Vương quốc Anh thực thi một hệ thống tiền lệ pháp – đó là hệ thống các quyết định và bản án của tòa án có tính chất chỉ đạo giải quyết và thi hành pháp luật, nhưng đồng thời cũng là quy trình hình thành pháp luật mới.
Để giải quyết các tranh chấp trong lĩnh vực Tư pháp quốc tế, thẩm phán tòa án Anh, Mỹ thường áp dụng tiền lệ án hơn là áp dụng quy phạm luật. Đây là xu hướng chung trong hệ thống pháp luật nước này: Điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài bằng các quy phạm tiền lệ pháp hơn là bằng các văn bản quy phạm pháp quy. Và như vậu hệ thống các án lệ ở nước này đóng vai trò quyết định và cơ bản trong hệ thống luật pháp. Điều đó đã khẳng định sự tồn tại của tiền lệ pháp.
Điều kiện để một bản án trở thành án lệ
Trong Thông luật, không phải mọi bản án, quyết định của các tòa án đều trở thành án lệ. Một bản án phải đáp ứng các yếu tố cơ bản sau đây để trở thành án lệ:
Phải có vấn đề pháp lý
Nội dung của bản án được coi là án lệ phải liên quan đến vấn đề pháp lý (a point of Law).
Phần lớn các vụ án, các tranh chấp được giải quyết tại tòa án nước Anh không gặp phải những câu hỏi về vấn đề pháp lý, mà là những câu hỏi về sự kiện thực tế trong vụ án (a question of fact). Tức là khi các vấn đề pháp lý đã rõ, thì thẩm phán áp dụng luật đã có sẵn như thế nào trước các sự kiện thực tế trong vụ án, những bản án trong các vụ án này không tạo ra án lệ.
Một trong những yếu tố quan trọng để tạo ra án lệ là quyết định của thẩm phán trong vụ án cụ thể liên quan đến các vấn đề pháp luật (a point of Law) mới nảy sinh hoặc một nghi vấn pháp luật (question of Law). Đó là các vấn đề nảy sinh trong các vụ án có liên quan đến câu hỏi luật cần áp dụng đối với sự kiện thực tế (question of fact) nảy sinh trong vụ án là gì và nó được áp dụng vào các sự kiện thực tế trong vụ án như thế nào? Thực chất vấn đề pháp luật ở đâu chưa được giải quyết, chưa hề có lời giải đáp trong thực tiễn.
Hãy tham khảo một án lệ cụ thể: R. v. Elizabeth Manley, [1933] (CA)
Ngọc Sơn, Thạch Hà
Ngọc Sơn là một xã thuộc huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.
Án lệ
Phải có vấn đề pháp lý
Từ vụ án này cho thấy, tội danh "gây ảnh hưởng đến trật tự công cộng" chưa hề có trong mặt có nghĩa là hành vi của cô Manley trước khi có tội danh này rơi vào vấn đề pháp luật (đây cũng được gọi là "các vụ việc được giải quyết lần đầu"). Việc tòa án đưa ra tội danh này trong phán quyết đã làm ra án lệ và như vậy những hành vi tương tự như cô Manley sẽ bị áp dụng tội danh này. Giống như hành vi của bà MayJones sau này.
Phải có quan điểm
Trong bản án phải thể hiện thái độ, quan điểm của thẩm phán hoặc của các thẩm phán trong hội đồng xét xử về các vấn đề pháp luật được đặt ra. Nếu không có quan điểm, đường lối giải quyết trong bản án thì không thể trở thành án lệ (vì án lệ có thể hiểu ở góc độ là một đường lối xét xử)
Ngọc Sơn, Thạch Hà
Xã Ngọc Sơn có diện tích 20,76 km², dân số năm 2004 là 2438 người, mật độ dân số đạt 117 người/km².
Án lệ
Phải có quan điểm
Quan điểm và thái độ của thẩm phán đối với vấn đề pháp lý mới nảy sinh trong vụ án sẽ được chấp nhận khi thẩm phán có những lập luận đưa ra trong một án lệ phải hợp lý và có lô-gic pháp luật.
Ngọc Sơn, Thạch Hà
Địa giới hành chính xã Ngọc Sơn: Đông giáp các xã Thạch Vĩnh, Bắc Sơn; Tây và Nam giáp huyện Hương Khê; Bắc giáp xã Thạch Ngọc và huyện Can Lộc.
Lê Hiển Tổ
Lê Hiển Tổ (chữ Hán:黎顯祖) có thể là những nhân vật lịch sử Việt Nam sau:
Bataraza
Bataraza là một đô thị hạng 2 ở tỉnh Palawan, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 41.458 người trong 8.658 hộ.
Ngọc Sơn, Thạch Hà
Lược sử
Xã được thành lập năm 2004 trên cơ sở giải thể Thị trấn Nông trường Thạch Ngọc thuộc huyện Thạch Hà để thành lập xã Ngọc Sơn trên cơ sở toàn bộ 2.076,12 ha diện tích tự nhiên và 2.438 nhân khẩu của Thị trấn Nông trường Thạch Ngọc.
Án lệ
Phải có quan điểm
Cụm từ mà người ta dùng để đánh giá tính hợp tình hợp lý đối với thẩm phán "làm luật" sáng tạo ra pháp luật khi xét xử đó là "tính hợp lý" (Reasonnable) hay "lập luận hợp lý" (Rule of Law). Đặc điểm này là một đặc trưng rất cơ bản trong văn hóa pháp lý của các vị thẩm phán trong các hệ thống pháp luật bị ảnh hưởng bởi truyền thống Thông luật.
Bataraza
Barangay
Bataraza được chia thành 22 barangay:
Án lệ
Phải có quan điểm
Hiện nay, lý luận về lập luận hợp lý là một yếu tố góp phần tạo ra án lệ không chỉ phổ biến ở trong hệ thống pháp luật các nước thuộc hệ thống thông luật, mà nó đã ảnh hưởng đến các án lệ của tòa án Châu Âu khi xét xử về các lĩnh vực của pháp luật thuộc phạm vi của Liên minh châu Âu. Ví dụ như nguyên tắc về lập luận hợp lý trong pháp luật cạnh tranh.
Bataraza
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị của Palawan
Prunus tenella
Prunus tenella là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.
Án lệ
Phải xuất phát từ tranh chấp
Án lệ do thẩm phán tạo ra phải xuất phát từ tranh chấp giữa các bên trong vụ án (Related to an issue raised by the arguments of the parties).
Prunus tenella
Liên kết ngoài
Thể loại:Amygdalus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753 T
Án lệ
Phải xuất phát từ tranh chấp
Điều này có nghĩa là án lệ được tạo ra trong bối cảnh phải có một tranh chấp xác định. Thẩm phán đứng trước nhiệm vụ phải đưa ra phán quyết trong tranh chấp giữa các bên, bằng cách này thẩm phán đã tạo ra luật trong một trường hợp cụ thể.
Nếu xét về con đường hình thành ra pháp luật thì cách tạo ra luật bởi thẩm phán (Judge – made law) trong điều kiện này khác hẳn với công việc xây dựng luật của các nhà lập pháp trong nghị viện. Các thẩm phán trong hệ thống Thông luật đặc biệt là trong pháp luật Anh không coi công việc của họ đơn thuần là áp dụng pháp luật mà họ còn có chức năng sáng tạo ra pháp luật (qua các án lệ) để góp phần hoàn thiện pháp luật.
Đối với những trường hợp mà dù đã có quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ phát sinh tranh chấp, thì án lệ được tạo ra chính là lời giải đáp cho việc áp dụng các quy định pháp luật chứa đựng những nguyên tắc chung trong một trường hợp cụ thể. Một thực tế hiển nhiên là văn bản pháp luật do cơ quan lập pháp tạo ra rất nhiều trường hợp có chứa đựng các quy phạm với cách khái quát rất cao và trừu tượng.
Cũng có những trường hợp các nhà lập pháp không thể tiên đoán hết các thay đổi của điều kiện thực tế của cuộc sống xã hội: điều này tạo điều kiện cho các thẩm phán tạo ra các án lệ khi giải thích và áp dụng các văn bản luật cũng như các đạo luật. Cũng có những trường hợp án lệ được tạo ra trong một vụ án cụ thể phát sinh trên cơ sở tranh chấp giữa các bên không phải vì lý do luật chưa tiên đoán được sự việc trên thực tế sẽ phát sinh, cũng như lỗi về ngôn ngữ trong điều luật. Trường hợp này án lệ được ra khi điều luật cần áp dụng trong trường hợp phức tạp của thực tiễn.
Ví dụ: Án lệ Chief Adjudication Officer v Webber [1989], 11234, CA. Như vậy có thể nói, án lệ trên do thẩm phán tạo ra luôn dựa trên cơ sở của các vụ kiện cụ thể, và khi nó được coi là án lệ thì có thể áp dụng cho các vụ việc trong tương lai có những tình huống tương tự. Khi đó, những nội dung của án lệ sẽ được các thẩm phán viện dẫn, nhắc lại để phục vụ cho lập luận hợp lý của họ.
Phải có thẩm quyền
Án lệ được tạo ra bởi tòa án có thẩm quyền. Án lệ được thiết lập ngay tại Tòa án, tuy nhiên không phải tòa án nào cũng tạo ra án lệ mà những bản án, quyết định thuộc các Tòa có thẩm quyền mới đáp ứng điều kiện để trở thành án lệ. Ở nước Anh, việc hình thành án lệ, hệ thống thứ bậc và hiệu lực án lệ gắn bó mật thiết với tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án. Ví dụ ở Anh:
Phải được công bố và hệ thống hóa
Đây là hoạt động có vai trò rất quan trọng để một bản án trở thành án lệ nhất thiết phải qua khâu này. Đây là một trong những đặc điểm của án lệ và cũng là một trong những nguyên tắc xây dựng án lệ – tiền lệ pháp.
Xem phần lưu trữ và công bố án lệ.
Phải gắn với nguyên tắc tiền lệ
Án lệ khi được giải thích và áp dụng phải gắn liền với nguyên tắc "Stare decisis" - Tiền lệ phải được tôn trọng.
Trong hệ thống pháp luật Anh cũng như các nước việc giải thích và áp dụng các án lệ là một khâu cực kỳ quan trọng trong đó việc giải thích các án lệ là điểm mấu chốt còn việc áp dụng án lệ là hệ quả trực tiếp từ việc giải thích.
Trong hệ thống Thông luật cấu trúc của bản án được tuyên rất khác với các nước theo truyền thống luật dân sự. Về hình thức các bản án của các nước theo hệ thống Thông luật thường rất dài. (Ví dụ ở Canada có những bản án dài tới hơn 150 trang).
Các thẩm phán của Anh trình bày, diễn giải những quyết định do mình đưa ra một cách khá rườm rà, thậm chí có những trường hợp thẩm phán vượt ra khỏi khuôn khổ của vụ án và đưa ra những quy tắc chung. Mà nguyên tắc "Tiền lệ phải được tôn trọng" trong việc giải thích và áp dụng yêu cầu hai vụ việc với các tình tiết chính tương tự nhau sẽ được xét xử như nhau.
Vậy thì khi so sánh vụ việc đang thụ lý với các vụ việc đã xảy ra trước đây làm thế nào xác định được tình tiết nào là tình tiết chính, tình tiết nào là tình tiết tương tự hoặc có liên quan trong một bản án dài với nhiều lập luận? Đâu là ranh giới giữa án lệ bắt buộc và án lệ không bắt buộc, giữa phần bắt buộc và phần không bắt buộc của bản án. Để giải quyết được vấn đề đó, cần phải vận dụng kỹ thuật phân loại.
Không phải mọi nội dung hay tất cả các phần trong một bản án được coi là án lệ đều có giá trị bắt buộc, mà chỉ có những phần chính – Ratio dicedendi (tiếng Latinh: Lý do để quyết định) mới có giá trị bắt buộc, và được tòa án xem xét các tình tiết trong đó được coi như là những cơ sở quan trọng chủ yếu để lập luận cho phán quyết của mình.
Khi ra một phán quyết, bản thân thẩm phán không xác định cái gì là Ratio decidendi, còn cái gì là Obiterdictum (tiếng La Tinh: một nhận xét ngẫu nhiên). Điều đó sẽ do thẩm phán khác làm khi xem xét quyết định đó có phải là án lệ cho vụ việc ông ta đang giải quyết hay không.
Coreura venus
Coreura venus là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Án lệ
Phải gắn với nguyên tắc tiền lệ
Việc phân biệt sự khác nhau giữa Ratio decidendi và Obiterdictum trong án lệ là một nét văn hóa pháp lý rất đặc trưng trong pháp luật Anh và các nước thuộc hệ thống thông luật.
Đôi khi việc phân định giữa Ratio decidendi và Obiterdictum thật dễ dàng, đặc biệt khi vị thẩm phán có ý thức rõ ràng về vai trò của mình là người làm ra luật, chỉ rõ ràng tuyên bố nào của ông ta là Obiter, chẳng hạn bằng cách nói "Tôi muốn bổ sung rằng đã có thể tuyên bố bị đơn là có tội nếu vụ việc có những diễn biến như thế này, thế này...". Mục đích của câu tuyên bố được coi là Obiter có thể là vị thẩm phán muốn giải thích và minh họa lập luận của ông ta bằng các ví dụ khác nhau để phân biệt các vấn đề nảy sinh trong vụ việc này với các vấn đề tương tự khác.
Coreura venus
Liên kết ngoài
Thể loại:Coreura
Án lệ
Phải gắn với nguyên tắc tiền lệ
Trong những vụ việc như vậy không phải vị thẩm phán đã tạo ra án lệ chỉ ra ranh giới giữa ratio decidendi và obiter dictum, mà chính các thẩm phán của các vụ việc sau đó, các luật sư thực hành, các nhà nghiên cứu luật, sinh viên luật và các đối tượng khác sẽ đưa ra phân biệt.
Tuy nhiên việc phân biệt này không phải lúc nào cũng đơn giản, nhiều khi nó còn phụ thuộc vào sự biện luận của luật sư, và các thẩm phán trong xét xử vụ kiện.