cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chính sách thị thực của Tonga
thumbnail|Tonga entry stamp Du khách đến Tonga phải xin thị thực trừ khi họ đến từ một trong những quốc gia được miễn thị thực có thể xin thị thực tại cửa khẩu. Đơn xin thị thực phải được nộp cho Cơ quan Xuất nhập cảnh chính tại Nuku'alofa. Tất cả du khách phải sở hữu hộ chiếu có thị thực 6 tháng.
Bản đồ chính sách thị thực
thumb|center|800px|Chính sách thị thực Tonga{{legend|#ee161f|Tonga}} {{legend|#1cb34b|Miễn thị thực}} {{legend|#ffca06|Thị thực tại cửa khẩu}}
Thị thực tại cửa khẩu
Công dân của 37 quốc gia và vùng lãnh thổ sau có thể xin thị thực tại cửa khẩu miễn phí (có hiệu lực 31 ngày, được gia hạn lên 6 tháng) để đến Tonga:
Chính sách tương tự cũng áp dụng với người sở hữu hộ chiếu ngoại giao và công vụ của Trung Quốc.
Proclitus albidipes
Proclitus albidipes là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Merganetta armata leucogenis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Spinasteron lemleyi
Spinasteron lemleyi là một loài nhện trong họ Zodariidae.
Loài này thuộc chi Spinasteron. Spinasteron lemleyi được Barbara C. Baehr miêu tả năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Spinasteron
Traminda mundissima
Traminda mundissima là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Traminda
Vernonia solweziensis
Vernonia solweziensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Wild miêu tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vernonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1978
Chlorochaeta bajularia
Tham khảo
Thể loại:Comibaena
Merganetta armata turneri
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Korubaşı, Nilüfer
Korubaşı là một xã thuộc quận Nilüfer, tỉnh Bursa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 259 người.
Merganetta armata garleppi
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Astragalus musimonum
Astragalus musimonum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Barneby miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
M
Chó chăn cừu râu dài
Chó chăn cừu râu dài (Bearded Collie) hay BD, hoặc Beardie là một giống chó chăn cừu có nguồn gốc từ vùng Scotland. Collie theo ngôn ngữ Scotland là chó chăn cừu, thu được từ thuật ngữ cừu mặt đen Colley hay Coaley. Cái tên Bearded Collie đến từ râu dài dưới cằm mà kéo dài tới tận ngực, tạo nên bộ râu lớn. Chúng vui tính, hoạt bát, thân thiện với thành viên trong gia đình.
Tổng quan
Bearded Collie là hậu duệ của loài chó chăn cừu Ba Lan (Polish Sheepdog) là giống lần đầu tiên được giới thiệu tại Scotland vào năm 1514 bởi thuyền trưởng Ba Lan, người mà đã bán 3 trong số những con chó của ông cho những người chăn gia súc Scotland để đổi lấy những con cừu có giá trị. Những con chó này được lai tạo với những con chó chăn gia súc địa phương và điều này đã là cơ sở để tạo nên loài chó Bearded Collie. Nó còn là một tổ tiên của loài chó chăn cừu Anh cổ (Old English Sheepdog), và rõ ràng là có họ hàng gần gũi với nhau.
Trải qua nhiều thế kỷ, Beardie được sử dụng ở Scotland như một con chó chăn cừu và gia súc khác, và được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau như chó chăn cừu cao nguyên, loài Collie cao nguyên, loài collie râu dài. Tính cách và dáng vẻ đáng yêu của loài này làm cho nó trở thành một người bầu bạn trong gia đình. Loài này hầu như biến mất vào những năm đầu của thế kỷ 20, nhưng được phục hồi vào năm 1944.
Nó vẫn không được phổ biến rộng rãi. Vẫn khá hiếm hoi ở Mỹ, lứa cún đầu tiên được sinh ở Mỹ năm 1967. Loài chó này dường như liên quan đến loài chó chăn cừu cộc đuôi cổ của Anh. Nó tương tự như Beardie nhưng nhỏ hơn, gầy hơn và có một chiếc đuôi không bị cắt cộc. Nhiều tài năng của loài Beardie được công nhận như truy tìm dấu vết, chăn gia súc, thi khéo léo, vâng lời và trình diễn những thủ thuật. Bearded Collie vốn có nhiệm vụ chăn đuổi cừu. Với bộ lông của mình, chúng được dùng làm chó cảnh nhiều hơn. Chúng có bản chất thân thiện với người và do đó rất thích hợp cho việc nuôi trong gia đình.
Đặc điểm
là một giống chó chăn cừu kích thước trung bình, chúng có chiều cao từ 51–56 cm và cân nặng 18–27 kg. Tầm vóc của con cái 51–53 cm, con đực 53–56 cm. Trọng lượng con cái từ 18–22 kg, con đực 23–28 kg. Chúng trông dẻo dai với bộ lông thô ráp và chiếc đuôi luôn ve vẩy. Beardie có đầu thủ rộng, mõm ngắn. Hàm răng lớn. Cặp mắt rộng và hài hòa với màu lông, ở vị trí cao trên đầu thủ. Đôi tai cụp sát đầu thủ và đuôi dài, buông thõng trừ những khi con chó thích thú điều gì đó đuôi sẽ vểnh lên. Nó là một loài chó khỏe khoắn, thô dã và năng động, nhưng không to lớn.
Màu lông gồm màu ghi, đen, xanh, xám, nâu, màu cát, có hoặc không có yếm trắng. Lông Bearded Collie có hai lớp. Lớp dưới là loại lông tơ dày, mềm và lớp lông trên dài, dày và cứng hơn. Không nên chải hàng ngày mà là hàng tuần độ 1,5–2 tiếng. Chúng có bộ lông thô ráp phủ toàn thân, thậm chí rậm cả ở cằm (do đó có tên là Beardie có nghĩa là râu dài). Bên cạnh đó, bộ lông còn chịu đựng được thời tiết khắc nghiệt, lớp lông tơ bên trong dày và mềm mại. 600px|giữa Màu lông có thể thay đổi nhiều lần trong cuộc đời con vật. Những con cún thường sinh ra có màu đen, nâu, nâu vàng hoặc xanh da trời. Bộ lông cún sau đó sẽ mờ đi thành màu xám sáng hoặc màu kem. Khi con chó đạt đến độ trưởng thành, lông chúng sẽ sẫm màu một lần nữa với những màu đen, nâu, xanh da trời hoặc nâu vàng. Màu sắc cuối cùng ở một vài nơi giữa bộ lông cún và bộ lông thay hàng năm.
Tuổi thọ chúng khoảng 14 đến 15 năm. Lứa đẻ từ 4 – 12 cún, trung bình là bảy con chó con. Những vấn đề sức khỏe của chúng, là giống chó thường là khỏe mạnh nhưng có thể mắc loạn sản xương hông. Bộ lông dày liên quan đến vấn đề viêm da bán phần. Làm ướt bộ lông một chút trước khi chải. Gỡ bỏ những đám rối trước khi chúng rối bù, và nên chú ý hơn vào mùa thay lông. Mắt, tai và móng cần được kiểm tra hàng ngày. Tắm và tắm khô bằng dầu gội khi cần thiết. Loài này rụng lông ở mức trung bình. Bearded Collie cần hoạt động nhiều, ít nhất 2 giờ/ngày. Rất phù hợp làm chó thể thao.
Tập tính
300px|nhỏ|phải Chúng rất hài hước và dồi dào sức lực. Chúng nổi tiếng về sự bật nhảy, loài chó dồi dào sức lực này sẽ hấp dẫn với sự ngọt ngào, thích thú và hạnh phúc của nó. Nó thích đùa nghịch và sống động với chiếc đuôi không ngừng ve vẩy. Một người bạn hoàn hảo của trẻ em. Nhiệt tình, ổn định và đáng tin cậy. Con đực thường có xu hướng bướng bỉnh và cởi mở hơn, trong khi con cái thường điềm tĩnh và phục tùng hơn. Beardie cần được giao tiếp với nhiều người và không thích ở một mình mà không được làm gì cả. Nên cho chúng vận động, chạy nhảy thoải mái trước khi bỏ chúng một mình để đi đâu đó.
Nếu không được vận động đầy đủ về thể chất và tinh thần chúng có thể gây nên những hành vi sai lệch. Rất dễ huấn luyện cho nhiều mục đích khác nhau. Chủ nhân phải thể hiện được khả năng dẫn dắt nó nếu không nó sẽ cứng đầu. Cần dẫn dắt nó một cách điềm tĩnh, nhưng chắc chắn và tự tin, kiên định. Đặt ra những luật lệ mà con chó phải tuân thủ và nó phải luôn ghi nhớ. Huấn luyện vâng lời là cần thiết. Beardie là một thợ chăn cừu bẩm sinh. Chúng là một kẻ gây ồn ào vì thích sủa nhiều và to, nhưng không phải là một giống chó canh gác. Chúng không nên dè dặt hoặc hung hãn.
Chó chăn cừu râu dài không phù hợp với cuộc sống căn hộ. Chúng khá hiếu động trong nhà và sẽ tốt khi có sân rộng. Beardie có thể ngủ ngoài trời và là một con chó trang trại. Chúng cũng thoải mái khi mùa đông đến, ở khu vực ẩm ướt khi những con chó này phải ra ngoài trời dưới mọi điều kiện thời tiết. Chúng không thích bị nhốt và nên để cho chúng thoải mái khỏi dây xích. Beardie thích cuộc sống ngoài trời hơn. Là một loài chó ưa vận động nên cần chạy nhảy nhiều, và những chuyến đi dạo dài hàng ngày. Loài này thích chạy tự do thoải mái trong một khu vực rộng rãi.
Tham khảo
Thể loại:Giống chó
Cestrum abeggii
Cestrum abeggii là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được Urb. & Ekman mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cestrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1929
Iphitroxena
Iphitroxena là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1997 bởi Bechyne.
Các loài
Chi này gồm các loài:
Tham khảo
Thể loại:Alticini
Polypodium furcatum
Polypodium furcatum là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Sw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1802. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polypodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1802 Thể loại:Unresolved names
Polypodium furcatum
Rajania wrightii
Rajania wrightii là một loài thực vật có hoa trong họ Dioscoreaceae. Loài này được Uline ex R.Knuth miêu tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rajania Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1917
Peperomia klotzschiana
Peperomia klotzschiana là một loài thực vật có hoa trong họ Hồ tiêu. Loài này được Miq. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Liên kết ngoài
Thể loại:Peperomia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1843
Linh lăng khiên
Liên kết ngoài
S
Traminda neptunaria
Liên kết ngoài
Thể loại:Traminda
Aciagrion nodosum
Aciagrion nodosum là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.
Loài này được xếp vào nhóm loài thiếu dữ liệu trong sách Đỏ của IUCN năm 2008.
Aciagrion nodosum được Pinhey miêu tả khoa học năm 1964.
Tham khảo
Thể loại:Aciagrion
Proclitus bicolor
Liên kết ngoài
Thể loại:Proclitus
Chlorochaeta barnsi
Tham khảo
Thể loại:Comibaena
Merganetta armata armata
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Chlorophorus salomonum
Chlorophorus salomonum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Chlorophorus
Leucas deflexa
Leucas deflexa là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Hook.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucas Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1864
Spinasteron longbottomi
Spinasteron longbottomi là một loài nhện trong họ Zodariidae.
Loài này thuộc chi Spinasteron. Spinasteron longbottomi được Barbara C. Baehr miêu tả năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Spinasteron
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2002 - Đôi nam nữ
Rennae Stubbs và Todd Woodbridge là đương kim vô địch, tuy nhiên thất bại ở vòng một trước Martina Navratilova và Leander Paes.
Lisa Raymond và Mike Bryan giành chức vô địch khi đánh bại Katarina Srebotnik và Bob Bryan 7–6(11–9), 7–6(7–1) trong trận chung kết. Đây là danh hiệu Grand Slam đôi nam nữ thứ ba của Raymond và danh hiệu Grand Slam đôi nam nữ đầu tiên của Bryan.
Hạt giống
• # 🇦🇺 Rennae Stubbs / 🇦🇺 Todd Woodbridge (Vòng một)
• # Lisa Raymond / Mike Bryan (Vô địch)
• # 🇷🇺 Elena Likhovtseva / 🇮🇳 Mahesh Bhupathi (Vòng hai)
• # 🇸🇰 Daniela Hantuchová / Kevin Ullyett (Vòng hai, rút lui)
• # Cara Black /  Wayne Black (Tứ kết)
• # Kimberly Po-Messerli /  Donald Johnson (Tứ kết)
• # 🇷🇺 Elena Bovina / Mark Knowles (Tứ kết)
Liên kết ngoài
Thể loại:Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2002 Thể loại:Giải quần vợt Mỹ Mở rộng theo năm – Đôi nam nữ
Số hoàn thiện
Số hoàn hảo (hay còn gọi là số hoàn chỉnh, số hoàn thiện hoặc số hoàn thành) là một số nguyên dương mà tổng các ước nguyên dương thực sự của nó (các số nguyên dương bị nó chia hết ngoại trừ nó) bằng chính nó.
Định nghĩa số hoàn hảo
Số hoàn hảo là các số nguyên dương n sao cho: trong đó, s(n) là hàm tổng các ước thực sự của n. Ví dụ:
Hoặc: trong đó, \sigma(n) là hàm tổng các ước của n, bao gồm cả n).
Các số hoàn hảo chẵn
Euclid đã khám phá ra 4 số hoàn hảo nhỏ nhất dưới dạng: 2p−1(2p − 1):
Chú ý rằng: 2p − 1 đều là số nguyên tố trong mỗi ví dụ trên, Euclid chứng minh rằng công thức: 2p−1(2p − 1) sẽ cho ta một số hoàn hảo chẵn khi và chỉ khi 2p − 1 là số nguyên tố (số nguyên tố Mersenne).
Các nhà toán học cổ đại chấp nhận đây là 4 số hoàn hảo nhỏ nhất mà họ biết, nhưng đa số những giả định trên đây đã không được chứng minh là đúng. Một trong số đó là nếu 2, 3, 5, 7 là bốn số nguyên tố đầu tiên thì nhất định sẽ có số hoàn thiện thứ năm khi p = 11, số nguyên tố thứ năm. Nhưng 211 − 1 = 2047 = 23 × 89 lại là hợp số, và thế là p = 11 không thu được số hoàn hảo. 2 sai lầm khác của họ là:
Số hoàn hảo thứ năm phải có năm chữ số theo hệ cơ số 10 vì bốn số hoàn hảo đầu tiên có lần lượt 1, 2, 3, 4 chữ số
Chữ số hàng đơn vị của số hoàn hảo phải là 6, 8, 6, 8 và cứ thế lặp lại.
Số hoàn hảo thứ năm là bao gồm 8 chữ số, vậy nhận định 1 đã sai, về nhận định thứ 2 thì số này tận cùng là 6. Tuy nhiên đến số hoàn hảo thứ sáu là thì cũng tận cùng là 6. Nói cách khác bất cứ số hoàn hảo chẵn nào cũng phải có chữ số tận cùng là 6 hoặc 8.
Xã Flom, Quận Norman, Minnesota
Xã Flom (Flom Township) là một xã thuộc quận Norman, tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 218 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Minnesota Thể loại:Quận Norman, Minnesota
Số hoàn thiện
Các số hoàn hảo chẵn
Hơn 1000 năm sau Euclid, Ibn al-Haytham Alhazen circa nhận ra rằng mọi số hoàn hảo chẵn đều phải có dạng 2p−1(2p − 1) khi 2p − 1 là số nguyên tố, nhưng ông ta không thể chứng minh được kết quả này. Mãi tới thế kỷ 18 là Leonhard Euler đã chứng minh công thức 2p−1(2p − 1) là sẽ tìm ra các số hoàn hảo chẵn. Đó là lý do dẫn tới sự liên hệ giữa số hoàn hảo và số nguyên tố Mersenne. Kết quả này thường được gọi là thuyết Euclid-Euler. Cho tới tháng 9 năm 2008, mới chỉ có 46 số Mersenne được tìm ra, có nghĩa đây là số hoàn hảo thứ 46 được biết, số lớn nhất là 243.112.608 × (243.112.609 − 1) với 25.956.377 chữ số.
39 số hoàn hảo chẵn đầu tiên có dạng 2p−1(2p − 1) khi 7 số khác được biết là khi p = 20996011, 24036583, 25964951, 30402457, 32582657, 37156667, 43112609. Chưa ai biết là có để sót số nào giữa chúng hay không
Các số hoàn hảo đều là số tam giác thứ 2p − 1 (là tổng của tất cả các số tự nhiên từ 1 đến 2p − 1): Các số hoàn hảo đều là tổ hợp chập 2 của 2p:
Các số hoàn hảo đều có tổng các nghịch đảo của các ước (kể cả chính nó) đúng bằng 2: Số 6 là số tự nhiên duy nhất có tổng các ước bằng tích các ước (không kể chính nó):
Trừ số 6, mọi số hoàn hảo đều là tổng của 2(p−1)/2 số lập phương lẻ liên tiếp từ 13 đến (2(p+1)/2 − 1)3: Trừ số 6, mọi số hoàn hảo khi chia 9 thì đều thu được thương là số tam giác thứ (2p − 2)/3 và số dư là 1:
Số hoàn hảo lẻ
Bất cứ số hoàn hảo lẻ N phải thỏa mãn các điều kiện sau:
Liên kết ngoài
Thể loại:Chuỗi số tự nhiên Thể loại:Hàm ước số Thể loại:Vấn đề chưa được giải quyết trong toán học Thể loại:Vấn đề mở trong lý thuyết số
Cá hải hồ
Cá hải hồ, còn gọi là cá quan đao (danh pháp khoa học: Geophagus), là một chi cá trong họ Cá hoàng đế. Các loài trong chi này đều có nguồn gốc từ vùng Trung và Nam Mỹ.
Các loài
Hiện có 31 loài được công nhận trong chi:
Tham khảo
Thể loại:Họ Cá hoàng đế G
Cao Ly
Cao Ly, tên đầy đủ là Vương quốc Cao Ly, là một vương quốc có chủ quyền ở bán đảo Triều Tiên được thành lập vào năm 918 bởi vua Thái Tổ sau khi thống nhất các vương quốc thời Hậu Tam Quốc và bị thay thế bởi nhà Triều Tiên vào năm 1392. Tên Cao Ly, bắt nguồn từ tên Cao Câu Ly, đã được Marco Polo nhắc đến với tên Cauli trong tiếng Ý trước khi thành Corea rồi Korea, dùng làm tên gọi chính thức ngày nay của bán đảo này trong tiếng Anh. Cao Ly đã mở rộng biên giới vương quốc đến tỉnh Wŏnsan (Nguyên Sơn, 원산, 元山) ngày nay về phía đông bắc (936 - 943) và sông Áp Lục (Amnok hay Yalu, 압록, 鴨綠) (993) và cuối cùng hầu như toàn bộ bán đảo Triều Tiên (1374).
Sigurd Snake-in-the-Eye
Sigurd Snake-in-the-eye (Sigurðr ormr í auga) hay Sigurd Áslaugsson là một chiến binh Viking và vua Đan Mạch bán huyền thoại xuất hiện từ giữa đến cuối thế kỷ thứ 9. Theo nhiều nguồn từ sử thi và lịch sử Scandinavia từ thế kỷ thứ 12 và sau này, ông là một trong các con trai của Viking huyền thoại Ragnar Lodbrok và Áslaug. Hình mẫu lịch sử của ông có thể là vị vua Đan Mạch huyền thoại Sigfred đã cai trị một thời gian ngắn trong khoảng những năm 870. Cây gia phả các vua Na Uy thời Trung Cổ ghi danh ông là tổ tiên của Harald Fairhair và dùng gia phả của mẹ ông trong Völsung để truy gia phả từ thời Harald và các hậu duệ của ông về đến tận thời Odin.
Cao Ly
Cai trị vương quốc Cao Ly là nhà Cao Ly của dòng họ Vương (왕, 王, Wang), kinh đô đóng ở Khai Thành (개성, 開城, Kaesŏng). Người sáng lập nhà Cao Ly là Vương Kiến (Wang Kŏn, 왕건, 王建), tức vua Thái Tổ vào năm 918. Vương triều này kéo dài 474 năm với nhiều biến cố lịch sử thăng trầm nhưng đã để lại nhiều dấu ấn rất đáng kể trong lòng lịch sử Triều Tiên cùng với sự phát triển Phật giáo, khoa học quân sự, nghệ thuật. Vua nhà Cao Ly cuối cùng đã bị một vị tướng là Lý Thành Quế phế truất vào năm 1392 để lập ra nhà Triều Tiên. Đây là Chính phủ đầu tiên thống nhất hoàn toàn dân tộc Triều Tiên kể từ thời kỳ Cổ Triều Tiên tại hơn 1000 năm trước.
Schmidtottia corymbosa
Schmidtottia corymbosa là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Borhidi miêu tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Cao Ly
Thành lập
Vương Kiến vốn là võ tướng của nhà Hậu Cao Câu Ly. Trong cuộc chiến giữa nhà Hậu Cao Câu Ly và nhà Hậu Bách Tế, Vương Kiến đã chỉ huy nhiều trận đánh và giành được nhiều thắng lợi, chứng tỏ tài năng của mình nên được quần thần nhà Hậu Cao Câu Ly kính nể. Tuy nhiên, điều này lại làm cho vua Hậu Cao Câu Ly là Cung Duệ lo ngại nên tìm cách trừ khử. Trong khi tự nhận mình là Di Lặc Bồ Tát, Cung Duệ lại huy động sức dân ở quy mô lớn để xây đền đài cung điện cho mình. Điều này khiến cho dân chúng bất mãn, còn quần thần trong triều cũng hình thành phái chống đối. Vương Kiến đã nhân cơ hội này đã làm binh biến, lật đổ Cung Duệ, lập nên nhà Cao Ly năm 918.
Sau khi thành lập, nhà Cao Ly tiếp tục cuộc chiến chống nhà Hậu Bách Tế và Tân La. Năm 927, Cao Ly bị bại trận dưới tay Hậu Bách Tế tại khu vực Đại Khâu (Taegu, 대구, 大邱) ngày nay, rất nhiều tướng lĩnh thân cận của Vương Kiến đã tử trận trong cuộc chiến này. Trong suốt 3 năm tiếp theo, Hậu Bách Tế đã chiếm ưu thế hơn Tân La và Cao Ly nhưng sau đó đã bị suy yếu sau trận chiến bại với Cao Ly vào năm 930.
Đến tháng 11 năm 935, Kính Thuận Vương (Kyŏngsun wang, 경순왕, 敬順王) nhà Tân La quy thuận Vương Kiến và sáp nhập lãnh thổ Tân La vào Cao Ly. Đến năm 936, sau 18 năm chiến tranh dai đẳng, Cao Ly tiêu diệt Hậu Bách Tế, thống nhất bán đảo Triều Tiên.
Hệ thống chính trị
Mặc dù Cao Ly là nước chư hầu của nhà Tống nhưng danh xưng trong triều đình Cao Ly chiếu theo hệ thống hoàng triều như nhà Tống chứ không phải là vương triều. Kinh đô Khai Thành được gọi là "hoàng đô" (hwangdo, 황도, 皇都), kinh thành là "hoàng thành" (hwangsŏng, 황성, 皇城). Cách xưng hô khác như "bệ hạ" (pyeha, 폐하, 陛下), "thái tử: (t'aeja, 태자, 太子), "thái hậu" (t'aehu, 태후, 太后) và sắc lệnh của nhà vua được gọi là chiếu (詔) hoặc sắc (勅) càng khẳng định giả thiết Cao Ly dùng danh xưng theo hệ thống hoàng triều. Tuy nhiên, thường thì nhà Cao Ly không gọi vua của mình là "hoàng đế" như các vua Trung Quốc mà chỉ gọi là "đại vương" (taewang, 대왕, 大王). Chỉ đôi khi, họ mới gọi vua là "hoàng đế" (hwangje, 황제, 皇帝) hoặc "Hải Đông thiên tử" (Haedong ch'ŏnja, 해동천자, 海東天子). Sau khi Mông Cổ xâm lăng Cao Ly, các danh xưng này bị người Mông Cổ cấm sử dụng.
Vị vua thứ năm, vua Cảnh Tông (Kyŏngjong, 경종, 景宗) đã tiến hành chính sách cải cách quyền sở hữu ruộng đất gọi là Điền sài khoa (Chŏnsigwa, 전시과, 田柴科). Còn vị vua thứ sáu, vua Thành Tông (Sŏngjong, 성종, 成宗) đã tiến hành bổ nhiệm các quan lại tại các địa phương, những nơi trước đây do các hào trưởng kế vị nhau nắm quyền. Từ năm 993 đến năm 1019, cuộc chiến tranh Cao Ly - Khiết Đan đã tàn phá vùng biên giới phía bắc Cao Ly.
Những cải cách này đã làm tăng đáng kể quyền lực của triều đình. Đến đời vua Văn Tông (Munjong, 문종, 文宗), triều đình trung ương đã thâu tóm hoàn toàn quyền lực của các hào trưởng địa phương. Văn Tông và các vua về sau đề cao tầm quan trọng của chính quyền dân sự hơn quân sự, do đó có thái độ trọng dụng các quan văn hơn là các quan võ.
Cuộc xâm lăng của Khiết Đan và Nữ Chân
Từ năm 993 đến năm 1019, Cao Ly và Khiết Đan xung đột liên tục ở vùng biên giới.
Trong lúc đó, năm 1009, tướng Khang Triệu (Kang Cho, 강조, 康兆) của Cao Ly đã thực hiện một cuộc binh biến chống lại vua Mục Tông (Mokchong, 목종, 穆宗), giết chết nhà vua và áp đặt quân luật lên triều đình. Nhân lúc nội bộ Cao Ly đang tranh giành quyền lực, 40 vạn quân Khiết Đan lần nữa mở cuộc tấn công xâm lược Cao Ly. Khang Triệu đã thống lĩnh quân đội Cao Ly chặn đứng quân xâm lược Khiết Đan cho đến khi ông bị người Khiết Đan bắt được và xử tử. Vua Hiển Tông (Hyŏnjong, 현종, 顯宗) buộc phải bỏ kinh thành tạm thời chạy về La Châu (Naju, 나주 hay 라주, 羅州). Nhận thấy không thể thiết lập được chỗ đứng trên lãnh thổ Cao Ly và lo sợ bị phản công, quân Khiết Đan buộc phải rút lui.
Năm 1018, người Khiết Đan lần thứ ba xâm lược Cao Ly với 10 vạn quân. Tại sông Hưng Hải Tân (Hŭnghaejin, 흥해진, 興海津), tướng Khương Hàm Tán (Kang Hamch'an, 강함찬, 姜邯贊) hạ lệnh xây đập chặn dòng sông, khi quân Khiết Đan vượt sông đến giữa dòng thì ông ra lệnh phá đập để nước sông nhấn chìm phần lớn quân Khiết Đan. Thiệt hại khi qua sông khá lớn cộng thêm việc tướng Khương Hàm Tán tổng tấn công vào lực lượng còn lại của quân Khiết Đan dẫn đến kết quả chỉ còn trơ trọi vài nghìn quân Khiết Đan sống sót tháo chạy về nước sau thảm bại tại Quy Châu (Kwiju, 귀주, 龜州) một năm sau đó.
Trong khi đó, tộc người Nữ Chân ở phía Bắc - trước đây luôn thần phục và cống nạp cho Cao Ly - nay phát triển thành một thế lực mạnh và thống nhất dưới trướng của dòng họ Hoàn Nhan (Wanan, 完颜). Họ bắt đầu tổ chức nhiều cuộc tấn công vào biên giới Cao Ly - Nữ Chân và cuối cùng, tấn công xâm lược Cao Ly.
Năm 1107, tướng Doãn Quán (Yun Kwan, 윤관, 尹瓘) thống lĩnh một đạo quân khoảng 17 nghìn người mới thành lập mang tên Biệt Vũ Ban (Pyǒlmuban, 별무반, 別武班) tấn công người Nữ Chân. Cuộc chiến đã kéo dài trong nhiều năm và kết quả cuối cùng người Nữ Chân bị đánh bại và đầu hàng Doãn Quán. Để đánh dấu chiến thắng này, Doãn Quán cho xây dựng chín pháo đài ở phía đông bắc biên giới Cao Ly - Nữ Chân được gọi là Đông Bắc Cửu Thành (Tongbuk Kusŏng, 동북9성, 東北九城). Tuy nhiên, năm 1108, tân vương của Cao Ly, vua Duệ Tông (Yejong, 예종, 睿宗) ra lệnh cho Doãn Quán rút quân. Vì sự ngấm ngầm hãm hại và dèm pha của phe đối lập trong triều, ông bị bãi chức. Song song đó, phe đối lập còn đấu tranh đòi trả lại chín thành mới trên đất mà Doãn Quán vừa đoạt được cho người Nữ Chân.
Tranh giành quyền lực
Từ đời vua Văn Tông đến đời vua thứ 17, vua Nhân Tông, đều tấn cung hậu, phi từ dòng họ Lý ở Nhân Châu (Inju Yissi, 인주 이씨, 仁州李氏). Vì vậy, cuối cùng dòng họ Lý đã thâu tóm quyền hành trong tay, lấn át cả nhà vua. Hậu quả của việc này là cuộc binh biến của Lý Tư Khiêm (Yi Chagyŏm, 이자겸, 李資謙) vào năm 1126. Tuy cuộc binh biến thất bại nhưng quyền hành của nhà vua cũng trở nên suy yếu sau đó. Triều đình Cao Ly ngày càng sa vào các cuộc tranh chấp, bè đảng giữa các quan lại, quý tộc.
Năm 1135, nhà sư Diệu Thanh (Myo Ch'ŏng, 묘청, 妙淸) thuyết phục nhà vua dời kinh đô về Tây Kinh (Sŏgyŏng, 서경, 西京 - tức Bình Nhưỡng ngày nay). Đề xuất này đã phân hóa triều đình Cao Ly thành hai phe đối nghịch nhau: phe ủng hộ dời đô về Tây Kinh và bành trướng thế lực sang Mãn Châu do Diệu Thanh cầm đầu; phe phản đối do Kim Phú Thức (Kim Pusik, 김부식, 金富軾) (tác giả của Tam quốc sử ký) cầm đầu, muốn giữ nguyên như hiện tại. Diệu Thanh đã thất bại trong việc thuyết phục nhà vua dời đô nên bỏ lên Tây Kinh và nổi loạn chống lại triều đình trung ương, thành lập nước Đại Phương (Taebang, 대방, 大方). Vương quốc này tồn tại không lâu và người lãnh đạo nó - Diệu Thanh - cũng bị giết sau đó.
Năm 1170, một nhóm võ quan được lãnh đạo bởi Trịnh Trọng Phu (Chŏng Chungbu, 정중부, 鄭仲夫), Lý Nghĩa Phương (Yi Ŭibang, 이의방, 李義方) và Lý Cao (Yi Ko, 이고, 李高) thực hiện một cuộc binh biến, phế vua Nghị Tông (Ŭijong, 의종, 毅宗) và đưa vua Minh Tông (Myŏngjong, 명종, 明宗) lên ngôi. Quyền lực thật sự nằm trong tay các võ quan - những kẻ kế tiếp nhau thống lĩnh lực lượng cấm quân Đô Phòng (Tobang, 도방, 都房) nhằm khống chế nhà vua, bắt đầu thời kỳ các võ quan thao túng chính quyền. Năm 1179, viên tướng trẻ Khánh Đại Thăng (Kyŏng Taesŭng, 경대승, 慶大升) nắm quyền và ông bắt đầu những nỗ lực khôi phục lại toàn quyền cho nhà vua cũng như thanh lọc nạn tham nhũng trong triều.
Tuy nhiên, không bao lâu sau ông qua đời vào năm 1183 và người thay ông là tướng Lý Nghĩa Mẫn (Yi Ŭi-min, 이의민, 李義旼). Vào năm 1197, một số võ quan có tư tưởng bảo thủ do tướng Thôi Trung Hiến (Ch'oe Ch'unghŏn,최충헌, 崔忠獻) cầm đầu đã ám sát Lý Nghĩa Mẫn cùng ba người con của ông, giành quyền lực về tay Thôi Trung Hiến. Liên tục trong suốt 61 năm, gia tộc họ Thôi hoàn toàn lũng đoạn chính trường Cao Ly, biến các vua Cao Ly trở thành những ông vua bù nhìn. "Triều đại" của họ Thôi bắt đầu từ Thôi Trung Hiến; sau đó là con trai của ông, Thôi Vũ (Ch'oe U, 최우, 崔瑀); cháu trai Thôi Hàng (Ch'oe Hang, 최항, 崔沆) và chắt Thôi Nghị (Ch'oe Ŭi, 최의, 崔竩). Để thâu tóm quyền lực, Thôi Trung Hiến phế bỏ vua Minh Tông và lập vua Thần Tông (Sinjong, 신종, 神宗). Tuy nhiên, sau khi vua Thần Tông qua đời, Thôi lại tiếp tục phế lập hai vị vua nữa (vua Hy Tông - Hŭijong, 희종, 熙宗 và vua Khang Tông - Kangjong, 강종, 康宗) cho đến khi ông lập được Cao Tông (Kojong, 고종, 高宗) là một ông vua dễ bảo.
Kháng chiến chống Mông Cổ
Năm 1231, Đại Hãn Oa Khoát Đài của Mông Cổ xua quân xâm lược Cao Ly, đây là một phần trong kế hoạch bình định khu vực Đông Bắc Trung Quốc. Triều đình Cao Ly buộc phải chạy ra đảo Giang Hoa nằm trong vịnh Kinh Kỳ (Kyŏnggi, 경기, 京畿) vào năm 1232. Thừa tướng Thôi Vũ, thống lĩnh quân đội Cao Ly, đã kiên cường tổ chức kháng chiến chống quân xâm lược. Triều đình Cao Ly đã kháng chiến trong gần 30 năm nhưng cuối cùng phải xin nghị hòa vào năm 1259.
Trong khi đó, từ năm 1231 đến 1259 người Mông Cổ nhiều lần mở chiến dịch tấn công và tàn phá nhiều khu vực thuộc các đạo Khánh Thượng (Kyŏngsang, 경상, 慶尙) và Toàn La (Chŏlla, 전라, 全羅). Có 6 đợt đợt tấn công chính diễn ra vào các năm 1231, 1232, 1235, 1238, 1247, 1253; từ năm 1253 đến 1258 quân Mông Cổ dưới sự chỉ huy của Jalairtai (Xa La Thái - 车罗大 hoặc Trác Khắc Nhi Đái - 札克儿带) đã mở bốn đợt tấn công liên tiếp có tính chất hủy diệt nhằm vào Cao Ly trong chiến dịch quân sự giành chiến thắng chung cuộc cho người Mông Cổ đối với Cao Ly. Chiến dịch này đã gây ra sự tàn phá, đau thương và chết chóc kinh hoàng cho thường dân trên khắp bán đảo Triều Tiên, để rồi cuối cùng triều đình Cao Ly phải chấp nhận đầu hàng vào năm 1259.
Nhân dân Cao Ly đã kháng cự rất dũng cảm và kiên cường, bản thân triều đình Cao Ly đóng ở Giang Hoa cũng nỗ lực củng cố thành lũy. Trên chiến trường, quân Cao Ly cũng đã giành được nhiều chiến thắng nhưng họ không đủ sức chống đỡ nhiều cuộc xâm lăng ồ ạt của kẻ thù quá mạnh. Năm 1236, vua Cao Tông ban lệnh biên soạn lại bộ Bát vạn đại tạng kinh - vốn đã bị phá hủy khi quân Mông Cổ xâm lược vào năm 1232. Bộ kinh Phật này phải mất 15 năm mới hoàn thành bản khắc trên 81 nghìn tấm gỗ và vẫn còn được bảo tồn đến ngày nay. Tháng 3 năm 1258, Tể Tướng Thôi Nghị bị Kim Tuấn (Kim Chun, 김준, 金俊) ám sát. Chế độ độc tài quân sự của dòng họ Thôi chấm dứt và nhóm quan văn chủ hòa với Mông Cổ nắm lấy quyền lực. Kết quả, nhóm quan văn cử sứ giả đến cầu hòa với quân Mông Cổ và một hòa ước được ký kết giữa đế quốc Mông Cổ và Cao Ly thừa nhận sự thống trị của người Mông Cổ đối với Cao Ly. Tuy nhiên, một số quan võ không chịu đầu hàng, họ khởi binh chống lại triều đình và lập căn cứ kháng chiến trên các hòn đảo ven biển phía Nam của bán đảo Triều Tiên, sự kiện này được gọi là Cuộc khởi nghĩa Tam Biệt Sao (1270-1273) (Sambyŏlch'o, 삼별초, 三別抄).
Hòa ước với Mông Cổ vẫn cho phép Cao Ly giữ chủ quyền và văn hóa truyền thống của mình - ngụ ý Cao Ly không phải chịu một sự đô hộ trực tiếp của người Mông Cổ. Tuy nhiên, sau cuộc xâm lăng, Mông Cổ đã sáp nhập các tỉnh phía Bắc Cao Ly vào lãnh thổ đế quốc và lập thành hai huyện. Ký xong hòa ước với Cao Ly, người Mông Cổ - sau này là nhà Nguyên ở Trung Quốc - dự định liên minh quân sự với Cao Ly để chinh phục Nhật Bản, dùng Cao Ly làm bàn đạp và làm nguồn hỗ trợ tài lực cho cuộc chiến. Năm 1274 và 1281, quân Nguyên vượt biển xâm lăng Nhật Bản nhưng tất cả đều thất bại do những trận bão biển thần phong Kamikaze-神風 dữ dội cũng như sức kháng cự mãnh liệt của quân Nhật, đã gây nhiều thiệt hại nặng nề cho quân Nguyên.
Bắt đầu từ triều vua Nguyên Tông (1260-1274) (Wŏnjong, 원종, 元宗), Cao Ly trở thành một thuộc quốc của nhà Nguyên. Dưới triều Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt (1260-1294), Cao Ly đã sai sứ cống nạp cho nhà Nguyên tổng cộng 36 lần. Nhà Cao Ly phải chịu sự khống chế của nhà Nguyên trong gần một thế kỷ, mãi đến khi Cung Mẫn Vương (Kongmin wang, 공민왕, 恭愍王) lên nắm quyền vào năm 1350 và bắt đầu bài trừ những ảnh hưởng của nhà Nguyên. Kể từ thập niên 1350, Cao Ly đã giành lại được độc lập cho mình.
Nỗ lực cải cách cuối cùng
nhỏ|Lãnh thổ Cao Ly năm 1374 Lúc Cung Mẫn Vương lên ngôi, Cao Ly vẫn còn chịu ách thống trị của Nhà Nguyên. Chính vì vậy cũng giống như các vua khác của Cao Ly trong thời kỳ này, trước khi lên ngôi Cung Mẫn Vương phải sống ở Trung Quốc từ năm 1341 đến 1351 như một con tin và sau khi lên ngôi ông không được phép đặt miếu hiệu. Ông cũng buộc phải kết hôn với một công chúa Mông Cổ, tức Vương hậu Lỗ Quốc sau này (Noguk Taejang Kongju", 노국대장공주, 魯國大長公主, Lỗ Quốc Đại Trường Công chúa''). Tuy nhiên vào khoảng giữa thế kỷ 14, nhà Nguyên bắt đầu đi vào con đường suy vong và bị nhà Minh đánh đuổi khỏi Trung Nguyên vào năm 1368. Cung Mẫn Vương đã nhân cơ hội để cải tổ lại triều đình và thanh trừ mọi ảnh hưởng của nhà Nguyên lên Cao Ly.
Hành động đầu tiên ông là cho bãi chức tất cả những quần thần văn võ trong triều có tư tưởng thân nhà Nguyên. Sau đó Cung Mẫn Vương hướng đến các vùng lãnh thổ của Cao Ly ở phía Bắc, nơi mà quân Nguyên đã chiếm đóng và biến thành hai phủ của đế quốc Nguyên: Song Thành (Ssangsŏng Ch'onggwanbu, 쌍성총관부, 雙城摠管府, Song Thành Tổng quản phủ) và Đông Ninh (Tongnyŏngbu, 동녕부, 東寧府, Đông Ninh phủ) - tương ứng với vị trí của hai tỉnh Bắc Hamgyong và Bắc Pyongan ngày nay. Quân Cao Ly nhanh chóng tái chiếm hai phủ này nhờ vào sự quy hàng của Lý Tử Xuân (Yi Cha-ch'un, 이자춘, 李子春) - một viên tiểu tướng người Cao Ly phục vụ trong hàng ngũ quân Nguyên tại Song Thành - và con trai ông ta Lý Thành Quế (Yi Sŏnggye, 이성계, 李成桂). Tiếp theo đó, tướng Lý Tử Xuân cùng với tướng Trì Long Thụ (Chi Yongsu, 지용수, 篪龍樹) chỉ huy một đợt tấn công vào Liêu Dương. Năm 1365, Vương hậu Lỗ Quốc qua đời trong khi sinh nở khiến Cung Mẫn Vương suy sụp, ông không màng gì đến chính sự và giao phó hoàn toàn việc nước cho nhà sư Tân Đôn (Sin Ton, 신돈, 辛旽). Tuy nhiên chỉ sau sáu năm, Tân Đôn bị mất chức. Cuối cùng vào năm 1374, Cung Mẫn Vương bị một người tình nam của mình giết chết. Cái chết của Cung Mẫn Vương đã làm tiêu tan mọi mơ ước của ông và đẩy Cao Ly vào con đường sụp đổ.
Schmidtottia corymbosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Schmidtottia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Cao Ly
Đối ngoại
Năm 962, Cao Ly bắt đầu thiết lập quan hệ với triều đại nhà Tống. Trên thực tế nhà Tống hoàn toàn không có quyền thống trị đối với Cao Ly, và Cao Ly gửi triều cống chủ yếu là vì lợi ích thương mại. Sau đó, Cao Ly cũng thiết lập quan hệ triều cống trên danh nghĩa với Liêu và Kim. Nhà Hán học Hans Bielenstein mô tả bản chất của mối quan hệ triều cống trên danh nghĩa giữa Cao Ly với các triều đại ở Trung Quốc :
Ngũ Đại, Tống, Liêu và Kim đều thích giả vờ rằng Cao Ly là một chư hầu triều cống. Trên thực tế điều này là hoàn toàn không chính xác. Ngũ Đại và nhà Tống không có biên giới chung với Cao Ly và không có cách nào, ngay cả khi họ có nguồn lực về quân sự, để khẳng định bất kỳ quyền lực thống trị nào đối với Cao Ly. Các cuộc xâm lược của người Liêu vào Cao Ly từ năm 993 đến năm 1020 đã bị nhân dân Triều Tiên đẩy lùi thành công. Kim không có nỗ lực đáng kể nào nhằm chống lại Cao Ly...
Cần nhắc lại, Cao Ly không phải là một chư hầu với nhiệm vụ triều cống cho Ngũ đại, Tống, Liêu và Kịm. Mặc dù là nước nhỏ hơn, Cao Ly vẫn có thể chống lại các cuộc xâm lược của Liêu và Kim, và không cần phải cầu xin sự hòa bình. Điều này đòi hỏi chính sách ngoại giao khôn khéo và sự xoa dịu tối thiểu... Cao Ly đã thành công trong việc giữ quyền tự chủ của mình cho đến khi đế quốc Mông Cổ ra đời.
Diệt vong
Đến cuối thế kỷ 14, sau khi nhà Nguyên bị nhà Minh đánh đuổi khỏi Trung Quốc, triều đình Cao Ly, dưới triều U Vương (U-wang, 우왕, 禑王) (con trai của Cung Mẫn Vương với một nữ nô), chia làm hai phe với hai đường lối đối ngoại trái ngược nhau: phe theo nhà Minh do tướng Lý Thành Quế đứng đầu và phe theo nhà Nguyên do Tể tướng Thôi Vinh (Ch'oe Yŏng, 최영, 崔榮) đứng đầu. Khi một sứ thần của nhà Minh đến Cao Ly năm 1388 (năm U Vương thứ 14) để đòi lại một phần quan trọng của lãnh thổ phía bắc Cao Ly, Thôi Vinh liền chớp lấy cơ hội này hạ lệnh tấn công cướp lấy bán đảo Liêu Đông (lâu nay Cao Ly luôn tự nhận mình có quyền thừa kế trực tiếp của vương quốc Cao Câu Ly xưa; vì vậy họ xem phần đất của Cao Câu Ly cũ tại Mãn Châu cũng là đất của Cao Ly).
Lý Thành Quế được chọn là người chỉ huy chiến dịch này; nhưng sau đó Lý nổi loạn, không phục tùng mệnh lệnh. Ông dẫn quân về kinh đô Khai Thành và thực hiện một cuộc đảo chính, lật đổ U Vương và người kế vị của ông ta là Xương Vương (Ch'ang wang, 창왕, 昌王) (1388) và dùng vũ lực đưa một nhân vật thuộc hoàng tộc tên là Vương Dao (Wang Yo, 왕요, 王搖) lên ngôi lấy hiệu là Cung Nhượng Vương (Kongyang wang, 공양왕, 恭讓王). Sau đó cả U Vương và Dương Vương đều bị giết chết sau một nỗ lực không thành nhằm giành lại quyền lực đã mất. Cuối cùng, năm 1392, Lý Thành Quế lật đổ Cung Nhượng Vương, đày ông ta đến Nguyên Châu (Wŏnju, 원주, 原州) và tiếm lấy ngôi vua, thành lập nhà Triều Tiên. Nhà Cao Ly chính thức cáo chung sau gần 5 thế kỷ cầm quyền.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Đầu đời
"Snake-in-the-eye" (Rắn-trong-mắt) trong tên của Sigurd là thể hiện một đặc điểm cơ thể. Ông sinh ra với con ngươi hình thù kỳ lạ, được miêu tả như hình ảnh của ouroboros (một con rắn tự cắn đuôi mình).
Cao Ly
Giao thương thời Cao Ly
Tình hình giao thương nhìn chung phát đạt và nhộn nhịp dưới thời vương triều Cao Ly. Cảng thông thương chính của Cao Ly vào thời kỳ đầu là Bích Lan Độ (Pyŏngnando, 벽란도, 碧瀾渡) một cảng sông nằm trên một hòn đảo của sông Lễ Thành (Ryesŏng, 례성, 禮成), gần kinh đô Khai Thành của Cao Ly:
Sigurd Snake-in-the-Eye
Đầu đời
Theo Sử thi của Ragnar Lothbrok, khi Sigurd còn bé, hai anh cùng cha khác mẹ của ông là Eric và Agnar bị giết bởi ông vua Thụy Điển Eysteinn Beli (còn được biết đến là Östen). Khi Áslaug nghe tin Eric và Agnar đã chết, dù không phải mẹ ruột của họ, bà đã khóc ra máu và ra lệnh cho các con trai của Ragnar báo thù cho anh em họ. Do ông vua Thụy Điển kiểm soát Uppsala và một con bò thần tên là Sibilja, Ivar the Boneless tin rằng các vị thần theo phe Eysteinn và sợ rằng ông ta có ma thuật. Tuy nhiên, khi em trai ông, Sigurd Snake-in-the-Eye lúc đó ba tuổi, đòi đi chiến đấu với Eysteinn, các anh em đã đổi ý. Cha nuôi của Sigurd giúp ông tập hợp 5 thuyền dài. Hvitserk và Björn Ironside triệu tập được 14, và Aslaug cùng Ivar the Boneless triệu tập được 10 thuyền mỗi người, và họ dẫn quân đi chiến đấu với Eysteinn để báo thù.
Cao Ly
Bát vạn Đại tạng kinh
Bát vạn đại tạng kinh (P'alman Taejanggyŏng, 팔만대장경, 八萬大藏經) hay Cao Ly đại tạng kinh (Koryŏ Taejanggyŏng, 고려 대장경, 高麗大藏經) là bộ kinh Tam tạng với khoảng 80.000 bài kinh Phật. Bộ kinh này được bảo tồn tại chùa Hải Ấn (Haeinsa, 해인사, 海印寺), tỉnh Khánh Thượng Nam (Kyŏngsangnam-to, 경상남도, 慶尙南道) - Hàn Quốc. Được biên soạn năm 1251 bởi vua Cao Tông trong một nỗ lực dùng đạo Phật để đấu tranh thoát khỏi sự xâm lăng của người Mông Cổ. Bộ kinh được giữ sạch sẽ bằng cách phơi khô ngoài trời hằng năm.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Đầu đời
Sử gia Saxo Grammaticus thuật lại rằng Sigurd, khi còn trẻ, rất thân với cha mình, đã từng lưu lại Scotland và Quần đảo Scotland. Sau khi đội quân Viking của Ragnar hạ gục các bá tước địa phương, Sigurd và người anh em Radbard được bổ nhiệm làm người cai trị ở các vùng đất này. Sau này Sigurd cùng các anh em đồng hành với Ragnar trên một chuyến thám hiểm gian nan qua nước Rus' để đến Hellespont.
Anas sparsa leucostigma
Tham khảo
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Chim
Sigurd Snake-in-the-Eye
Cái chết của Ragnar Lothbrok và Đại Quân Ngoại đạo
Hầu hết các nguồn sử truyền thuyết cho rằng Vua Ælla của Northumbria đã xử tử Ragnar Lothbrok, vào khoảng năm 865, bằng cách cho người thả ông xuống một hố đầy rắn độc. Theo các nguồn sử truyền thống, người ta nói rằng Ragnar đã gào lên: "Lũ lợn con sẽ kêu lên thế nào, nếu chúng biết con lợn già đã phải chịu những gì!" Người ta cho rằng Sigurd và các anh em đã nghe tin Ragnar chết từ một sứ thần phía Ælla. Khi nghe tin, Sigurd giận dữ đến độ ông cứa tay mình đến tận xương bằng con dao ông đang cầm; người anh em của ông là Björn Ironside được cho là đã nắm một ngọn giáo mạnh đến nỗi vết ngón tay ông hằn lên trên cán gỗ. Sigurd cùng các anh em thề sẽ báo thù cho cái chết của Ragnar.
Cao Ly
Men ngọc bích Cao Ly
nhỏ|upright|Lư hương ngọc bích, một trong những [[Báu vật Quốc gia của Hàn Quốc.]] Đồ gốm Cao Ly được một số người cho rằng là loại gốm cầu kỳ và tỉ mỉ nhất trong lịch sử Triều Tiên. Hoa văn hình chữ triện, các kiểu trang trí hình lá cây, những dãi bông hoa cuộn tròn, những bảng dài hình ô van, côn trùng và cá được cách điệu và các mẫu khắc chạm bắt đầu xuất hiện tại thời kỳ này. Men thường có màu ngọc bích với nhiều tông khác nhau, với men có màu nâu đến màu gần như đen được sử dụng cho đồ gồm bằng đất sét có pha đá và vật dụng để chứa. Nước men ngọc bích có thể được tráng một lớp gần như trong suốt để lộ ra nền đen và trắng ở bên dưới.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Cái chết của Ragnar Lothbrok và Đại Quân Ngoại đạo
Trong các năm 865–866, các thủ lĩnh Viking là Ivar the Boneless và Ubbe vượt Biển Bắc cùng một stor hær ("Đại Quân"). Các nguồn sử truyền thống cho rằng tất cả những đứa con trai còn sống của Ragnar, ngoại trừ Ivar, tấn công vương quốc của Ælla, và thất bại. Anh của Sigurd, Ivar the Boneless, gợi ý một chiến thuật mới, trong đó Đại Quân Ngoại đạo tấn công và phá hoại York, để ép Ælla phải tấn công đúng lúc họ muốn. Theo kế hoạch của Ivar, người Viking giả vờ rút lui, khiến Ælla khinh địch đuổi theo và bị bao vây. Theo Ragnarssona þáttr (Chuyện các Con trai của Ragnar, một phần của Sử thi Ragnar Lothbrok), Ælla bị bắt sống và bị tử hình bằng đại bàng máu.
Cao Ly
Men ngọc bích Cao Ly
Trong khi các dạng thường thấy là bình vai rộng, chén và tô cạn, hộp đựng đồ trang điểm cao cấp trang trí bằng men ngọc bích và tách trà tráng men nhỏ, đồ gốm dành cho đạo Phật có các loại bình hình quả dưa, chén trà hình hoa cúc với mẫu cấu trúc đẹp mắt đứng trên đài sen và hoa sen. Bát ăn xin có đường viền cong bên trong cũng cho thấy sự tương đồng với đồ dùng kim loại Triều Tiên. Tách uống rượu thường có chân cao gắn trên đế hình đĩa.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Các hậu duệ của Sigurd
Ragnarssona þáttr nói rằng sau khi cha ông qua đời, Sigurd được thừa hưởng Zealand, Scania, Halland, quần đảo Đan Mạch, và Viken. Cũng có thể ông từng đồng cai trị Đan Mạch trong một thời gian với Halfdan, do các nguồn sử Frank miêu tả Sigfred và Halfdan đã cai trị vào năm 873 – hai cái tên Sigurd và Sigfred thường bị nhầm lẫn trong văn học Bắc Âu. Có thể ông đã thừa kế Halfdan Ragnarsson và trở thành người cai trị duy nhất của Đan Mạch trong khoảng năm 877, khi Halfdan tử trận phía bên kia Biển Ireland. Một người Viking Đan Mạch tên là Sigfred, dường như đã trở thành người không còn đất đai, đã bị hạ sát ở Tây Francia vào năm 887; có thể là cùng một người. Sigurd kết hôn với Blaeja, con gái vua Ælla của Northumbria và họ có hai con, Harthacanute và Áslaug Sigurðardóttir, Áslaug sau này hết hôn với Helge của dòng dõi Dagling.
Stenomeris borneensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Stenomeris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
Cao Ly
Kỹ thuật làm gốm
nhỏ|trái|200px| Ấm [[men lam hình rùa đầu rồng thời Cao Ly]] Gốm có lõi rắn chắc bằng thạch gốm là một trong những thành phần then chốt; tuy vậy không nên nhầm lẫn với đồ sứ. Phần lõi ít sét, giàu thạch anh và kali, gần như đồng nhất với thành phần của gốm việt (Yueh - 越) Trung Quốc, do đó, nhiều học giả cho rằng đây là xuất xứ của loại men ngọc bích Triều Tiên. Men là loại men tro với thuốc màu sắt, được đốt yếm khí trong một lò nung 'rồng' kiểu Trung Quốc cải tiến. Màu lam đặc thù của men Triều Tiên được hình thành từ thành phần sắt trong nước men với một lượng rất nhỏ tạp chất Titan, đã điều chỉnh màu sắc ngả sang xanh lá cây, như có thể thấy trong đồ gốm việt của Trung Quốc. Tuy nhiên, những người thợ gốm Cao Ly đã đưa đồ gốm Cao Ly đi theo một hướng khác so với các bậc tiền bối Trung Quốc; thay vì chỉ dựa vào duy nhất các mẫu được khắc vào lớp men trong, cuối cùng họ phát triển kỹ thuật thượng cam (sanggam, 上甘) dát màu đen (ma-nhê-tít) và trắng (thạch anh) để tạo nên sự tương phản đậm nét với nước men. Nhiều học giả cho rằng kỹ thuật này được phát triển như là một bộ phận của kỹ thuật khắc dát truyền thống trong gia công kim loại và tranh sơn mài của Triều Tiên, và cũng từ sự không thỏa mãn với hiệu ứng cận quan khi khắc dát dưới một lớp men ngọc bích dày.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Các hậu duệ của Sigurd
Helge có thể đã thừa kế ông bố vợ nổi tiếng và làm vua Đan Mạch ít lâu trước khi bị lật đổ bởi Olof, một tộc trưởng Viking đến từ Thụy Điển trong khoảng năm 900.
Cao Ly
Khoa học kỹ thuật
nhỏ|[[Jikji, Các bài giảng chọn lọc của các Phật hữu và thiền sư, quyển sách in bằng máy in kim loại được biết đến sớm nhất vào năm 1377. Thư viện quốc gia Paris.]]
Sigurd Snake-in-the-Eye
Các hậu duệ của Sigurd
Ragnarssona þáttr nói rằng vua Đan Mạch Harthacanute là con trai của Sigurd. Tuy nhiên, người chép sử thế kỷ 11 là Adam of Bremen nhắc đến Hardegon (có thể là Harthacanute) là con trai của một người tên là Sven. Hardegon hay Harthacanute thừa kế Sigtrygg Gnupasson và trở thành vua của một phần Đan Mạch (có thể là Jutland, nhưng theo các nguồn sử sau này thì là Zealand, Scania và Halland) trong khoảng năm 916. Theo Ragnarssona þáttr, ông ta cuối cùng đã để mất Viken (Oslofjord) vốn đã là một phần của vương quốc Đan Mạch từ thế kỷ thứ 9. Ông là cha của Gorm the Old, vua Đan Mạch. Gorm nối ngôi cha và kết hôn với Thyra.
Cao Ly
Khoa học kỹ thuật
Vào năm 1234 máy in bằng cơ cấu kim loại chuyển động đầu tiên trên thế giới được phát minh bởi Thôi Duẫn Nghi (Ch'oe Yun-ŭi, 최윤의, 崔允儀) vào thời Cao Ly. Quyển sách "Tường định cổ kim lễ văn" (Sangjŏng Kogŭm Yemun, 상정고금예문, 詳定古今禮文) - sách hướng dẫn về lễ nghi xưa và nay - được in bằng khuôn kim loại di động vào năm 1234. Nền kỹ thuật Triều Tiên tiến một bước dài ở triều đại Cao Ly và có quan hệ mật thiết với nhà Tống. Ở triều đại này, kỹ thuật làm giấy và gốm sứ, nay đã mai một, bắt đầu được áp dụng để sản xuất quy mô.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Các hậu duệ của Sigurd
Con trai của Gorm, Harald Bluetooth nối ngôi cha và có thể đã kết hôn ba lần với ba người vợ Gunhild, Tove và Gyrid. Harald có một đứa con trai là Sweyn Forkbeard. Sweyn nối ngôi cha và kết hôn với Gunhild (Świętosława của Ba Lan). Họ có một đứa con trai là Cnut Đại đế. Sweyn cũng đã thống trị Anh và thành lập nên Đế chế Đan Mạch. Khi Sweyn qua đời, con trai ông là Harald Svendsen trở thành vua Đan Mạch, còn ông vua trước đây của Anh, Ethelred, chiếm lại ngai vàng. Sau khi Harald chết, em ông ta là Cnut Đại đế làm vua, thống nhất lại quyền lực của Đế chế Đan Mạch phía bên kia Biển Bắc. Ông cưới Emma xứ Normandie và có một đứa con trai là Harthacnut. Khi Cnut qua đời (và sau khi các anh em khác của Harthacnut cũng đã chết), Harthacnut trở thành vua của Đan Mạch và Anh. Sau khi ông ta chết, Edward Người xưng tội trở thành người cai trị Anh vào năm 1042. Sweyn Forkbeard cũng có một đứa con gái, Estrid, là tổ tiên của mọi vị vua và nữ hoàng Đan Mạch kể từ năm 1047.
Cao Ly
Khoa học kỹ thuật
Vào thời thoái triều, Cao Ly đã gần hoàn chỉnh loại súng thần công lắp trên thuyền. Vào năm 1356 những thí nghiệm sơ bộ đã được tiến hành với vũ khí dùng thuốc súng bắn ra đạn gỗ hay kim loại. Vào năm 1373 thí nghiệm với tên lửa và ống phóng lửa có thể là dạng sơ khai của hỏa xa đã được phát triển và lắp đặt trên các thuyền chiến của Triều Tiên. Chủ trương lắp đặt súng thần công và những vũ khí dùng thuốc súng khác đã tiếp nối tốt vào thời nhà Triều Tiên và vào khoảng năm 1410, hơn 160 thuyền chiến của Triều Tiên đã được lắp súng thần công. Thôi Mậu Tuyên (Ch'oe Musŏn, 최무선, 崔茂宣), một nhà phát minh Triều Tiên thời trung cổ, nhà khoa học và tướng lĩnh quân đội lần đầu tiên đã giới thiệu nhiều ứng dụng rộng rãi của thuốc súng cho Triều Tiên và chế tạo nhiều loại vũ khí dùng thuốc súng.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Các hậu duệ của Sigurd
Con gái của Sigurd là Áslaug, như đã kể trên, kết hôn với Helgi Sắc sảo của triều đại Dagling. Họ có một đứa con trai là Sigurd Hart, sau này kết hôn với một phụ nữ là Ingeborg. Sigurd Hart và Ingeborg có hai đứa con là Guttorm Sigurdsson và Ragnhild Sigurdsdotter. Khi bác của Sigurd Hart, vua Fróði của Ringerike qua đời, Sigurd Hart được cho là đã đến Na Uy để nối ngôi vua Ringerike.
Cao Ly
Nho giáo
Vua Quang Tông (Kwangjong, 광종, 光宗), người đã cho thành lập khoa cử (kwagŏ, 과거, 科擧) - một trung tâm khảo thí quốc gia - và vua Thành Tông (Sŏngjong, 성종, 成宗) là những vị vua chủ chốt đã chính thức hóa Nho giáo. Vua Thành Tông cho thành lập Quốc tử giám (Kukchagam, 국자감, 國子監), là một cơ quan giáo dục cao nhất của nhà Cao Ly. Việc truyền bá Nho giáo được tạo điều kiện dễ dàng hơn sau khi Thành quân quán (Sŏnggyun'gwan, 성균관, 成均館) hay Thái học (T'aehak, 태학, 太學) được thành lập vào năm 1398 - đây là một học viện với chương trình giảng dạy về Nho giáo - và một thái miếu trong lâu đài, nơi nhà vua thờ phụng tổ tiên.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Trong văn hóa đại chúng
Sigurd Snake-in-the-eye xuất hiện trong một phần của phim truyền hình Vikings, phát sóng trên kênh History Channel và được thủ vai bởi David Lindström.
Cao Ly
Phật giáo
nhỏ|Bức họa [[Quán Thế Âm thời Cao Ly vào năm 1310.]] Thoạt đầu, phái Thiền tông (Sŏn, 선, 善) mới bị các phái kinh điển hiện hữu xem là tông phái cấp tiến và nguy hiểm mới nổi lên. Do đó, những người khai sáng các tu viện "cửu sơn - 九山" gặp phải sự chống đối quyết liệt, bị trấn áp bởi uy thế từ lâu trong triều đình của phái Giáo (Kyo, 교, 教). Sự tranh chấp xảy ra sau đó tiếp diễn gần suốt thời nhà Cao Ly, nhưng dần dần lý luận của Thiền tông về sự sở hữu của chân truyền giác ngộ đã giành được quyền hành cao hơn. Địa vị có được vào giai đoạn sau của Thiền tông nói chung là nhờ vai trò to lớn từ những nỗ lực của nhà sư Tri Nột (Chinul, 지눌, 知訥), đã không xem các phương pháp thiền định của Thiền tông có vị trí cao hơn mà còn tuyên bố tư tưởng Thiền tông và Giáo có sự tương đồng và sự thống nhất về mặt bản chất. Mặc dù cả hai trường phái đều để lại dấu ấn trong lịch sử, nhưng đến cuối triều đại, phái Thiền tông trở nên lấn át trong những ảnh hưởng của nó đến triều đình và xã hội cũng như trong những tác phẩm Phật học của nhiều học giả uyên thâm. Trong suốt triều đại Cao Ly, Thiền tông trở thành "quốc giáo", nhận được sự ủng hộ và nhiều đặc quyền rộng rãi thông qua mối quan hệ với gia quyến vương tộc và các thành viên quyền lực trong triều đình.
Sigurd Snake-in-the-Eye
Trong văn hóa đại chúng
Sigurd cũng là một trong những nhân vật phản diện của trò chơi điện tử Mount and Blade: Viking Conquest.