cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hãn quốc Kazan
Lịch sử sơ kỳ
Năm 1521, Kazan thoát ra khỏi sự thống trị của Moskva, quyết định tham gia vào hiệp ước tương hỗ với hãn quốc Astrakhan, hãn quốc Crimea và hãn quốc Nogay. Các lực lượng liên minh của hãn Muhamed Giray và đồng minh Crimea sau đó tấn công Muscovy và bắt hơn 150.000 người làm nô lệ. Biên niên sử Nga ghi chép lại khoảng 40 cuộc tấn công của các hãn Kazan lên trên lãnh thổ Nga (chủ yếu trong khu vực Nizhniy Novgorod, Murom, Vyatka, Vladimir, Kostroma, Galich) trong nửa đầu thế kỷ 16.
Thập niên cuối cùng
nhỏ|trái|Các hãn Kazan có cờ riêng hay không vẫn là điều chưa rõ ràng. Tuy nhiên, người Hà Lan Carlus (Carel) Allard cho rằng Caesar của Tataria sử dụng hai loại cờ, và [[Zilant được thể hiện trên lá cờ thứ nhất. Cũng không rõ là Caesar của Tataria có phải là hãn Kazan hay không.]]
Với sự hỗ trợ của người Nogay, Safa Giray trở lại ngai vàng. Ông tử hình 75 quý tộc, và phần còn lại của lực lượng đối địch với ông bỏ chạy sang Muscovy. Năm 1549 ông chết, và con trai mới 3 tuổi của ông là Ütämeşgäräy được công nhận là hãn. Nhiếp chính và là người cai trị trên thực tế (de facto) của hãn quốc là Söyembikä, mẹ của hãn nhỏ tuổi này. Chính quyền của ulan Qoşçaq giành được mức độ độc lập tương đối dưới thời cai trị của bà.
Vào thời gian đó các thân thích của Safa Giray (bao gồm cả Devlet I Giray) đang ở Krym. Sự mời họ trở lại ngai vàng của Kazan đã bị phần lớn các quý tộc bản xứ làm vô hiệu lực. Dưới thời chính quyền Qoşçaq các quan hệ với Nga tiếp tục xấu đi. Một nhóm các quý tộc bất mãn vào đầu năm 1551 đã mời người ủng hộ Sa hoàng Ivan Hung Đế là Şahğäli lên ngai vàng lần thứ ba.
Palaeopsychops maculatus
Tham khảo
Thể loại:Polystoechotidae
Hãn quốc Kazan
Sụp đổ
Kazan sau đó bị bao vây. Các lực lượng của Ivan IV đã tấn công từ thành Sviyazhsk của Nga. Tháng 8 năm 1552, người Nga đánh bại bộ binh Tatar, đốt cháy Archa và một số thành quách khác. Sau hai tháng vây hãm và phá hủy các bức tường của pháo thành vào tháng 10 năm 1552, các lực lượng Nga đã tiến vào thành phố. Một số những người bảo vệ thành phố đã chạy thoát nhưng phần lớn đã bị giết. Yadegar Moxammad bị bỏ tù và dân cư bị tàn sát. Biên niên sử Kazan ghi chép rằng có khoảng 110.000 người đã bị giết, cả dân thường lẫn quân nhân, nhưng con số mang tính chất sử thi này không nên coi là chính xác, do rất có ít khả năng là dân cư của Kazan khi đó có thể trên 40.000 người.
Sau khi Kazan thất thủ, các lãnh thổ như Udmurtia và Bashkortostan đã sáp nhập vào Nga mà không xảy ra mâu thuẫn.Chính quyền của hãn quốc bị thủ tiêu, các quý tộc thân Moskva và trung lập vẫn giữ được đất đai của mình, nhưng những người khác đều bị tử hình. Người Tatar sau đó tái định cư xa khỏi các con sông, con đường và Kazan. Các vùng đất tự do đã được những người Nga và những người Tatar thân Nga tới chiếm. Các Giám mục Chính thống giáo như Germogen đã ép buộc nhiều người Tatar cải đạo.
Kháng cự
Cho tới năm 1558, một phần dân cư vẫn tiếp tục chống lại sự cai trị của người Nga. Các chính quyền của những người nổi dậy đã được thành lập tại Chalem và Mishatamaq. Nhưng do người Nogay dưới thời Ğäli Äkräm thường xuyên cướp bóc dân cư làm nông nghiệp nên liên minh đã nhanh chóng sụp đổ. Sau cuộc trấn áp hung bạo chống lại những người Kazan nổi loạn thì các thủ lĩnh của họ đã bị hành hình.
Theo một số ước tính, dân số của cựu hãn quốc đã bị suy giảm khoảng 500.000 người như là kết quả của các cuộc chiến chiếm đóng. Chính quyền thuộc địa, gọi là Văn phòng Hoàng cung Kazan đã đảm nhận việc Nga hóa người Tatar và các dân tộc khác. Thuật ngữ Tsardom Kazan còn được sử dụng tới tận năm 1708 khi gubernia Kazan (tỉnh Kazan) được thành lập.
Theo một số học giả, hãn quốc Kazan đã được tái lập trong một thời gian ngắn thuộc Thời kỳ Loạn lạc với sự giúp đỡ của dân cư một số bộ lạc Nga, nhưng các lực lượng Nga dưới sự chỉ huy của Kuzma Minin đã nhanh chóng dập tắt cuộc nổi loạn này.
Ghi chú
Thể loại:Kazan Thể loại:Chấm dứt năm 1552 Thể loại:Cựu quốc gia châu Âu Kazan
Dragon Ball: Ossu! Kaette Kita Son Gokū to Nakama-tachi!!
Dragon Ball: Sự trở lại của Sôn Gôku và những người bạn!! (ドラゴンボール オッス！帰ってきた孫悟空と仲間たち) là OVAs Dragon Ball thứ hai được sản xuất vào ngày 21 tháng 9 năm 2008 tại Nhật Bản. Câu chuyện kể về sau cuộc chiến với Ma Bư, em trai Ca Đíc, Tarble cùng vợ là Gure đến Trái Đất cầu cứu anh trai tiêu diệt Abo và Cado.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim hoạt hình Bảy viên ngọc rồng Thể loại:Phim năm 2008 Thể loại:Phim Nhật Bản Thể loại:Phim hoạt hình ngắn thập niên 2000
en:Dragon Ball: Yo! Son Goku and His Friends Return!! Ossu! Kaette kita Son Gokū to nakamatachi!! Liste des films et téléfilms Dragon Ball Ossu! Kaette kita Son Goku to nakama-tachi ドラゴンボール オッス!帰ってきた孫悟空と仲間たち!! pt:Anexo:Lista de filmes da série Dragon Ball
Mordellistena anaspoides
Mordellistena anaspoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Franciscolo miêu tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
A
Porella denticulata
Porella denticulata là một loài rêu tản trong họ Porellaceae. Loài này được (Kashyap & R.S. Chopra) J.X. Luo miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1985.
Liên kết ngoài
Thể loại:Porella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Chapoda peckhami
Loài này thuộc chi Chapoda. Chapoda peckhami được Richard C. Banks miêu tả năm 1929.
Tham khảo
Thể loại:Chapoda
Tulbaghia friesii
Tulbaghia friesii là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Suess. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Xã Windsor, Quận Berks, Pennsylvania
Xã Windsor (Windsor Township) là một xã thuộc quận Berks, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 2.279 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Pennsylvania Thể loại:Quận Berks, Pennsylvania
Epimedium ogisui
Epimedium ogisui là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Stearn mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Dâm dương hoắc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Déville-lès-Rouen
Déville-lès-Rouen là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Seine-Maritime
Thalpophila zernyi
Thalpophila zernyi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Miltochrista cornicornutata
Miltochrista cornicornutata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Miltochrista
Nissolia ruddiae
Nissolia ruddiae là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được R. Cruz & M. Sousa mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nissolia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Lippia petiolata
Lippia petiolata là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Moldenke mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.
Mulsanteus geminatus
Mulsanteus geminatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Ball & Maddison miêu tả khoa học năm 1987.
Tham khảo
Thể loại:Mulsanteus
Log4j
Apache Log4j là một trình ghi nhật ký trên nền tảng Java. Ban đầu, Log4j được phát triển bởi Ceki Gülcü và hiện nay là một dự án của Quỹ Phần mềm Apache. Log4j là một trong một vài khung ghi nhật ký Java.
Gülcü bắt đầu các dự án SLF4J và Logback, với ý định tạo tiền đề cho Log4j.
Nhóm Apache Log4j sau khi tạo ra Log4j 1 đã tiếp tục với phiên bản số 2. Log4j 2 được phát triển tập trung vào các lỗi mà phiên bản Log4j 1.2, 1.3, java.util.logging và Logback chưa giải quyết được, tiếp cận các vấn đề xuất hiện trong các khung phần mềm này. Thêm vào đó, Log4j 2 hỗ trợ một kiến trúc trình cắm làm cho khả năng mở rộng của nó lớn hơn nhiều so với phiên bản trước. Log4j 2 không hỗ trợ khả năng tương thích bản cũ với các phiên bản 1.x,, mặc dù nếu muốn, người dùng có thể sử dụng kèm một trình chuyển tiếp.
Ngày 5 tháng 8 năm 2015, Ban Quản lý Dự án Dịch vụ Trình nhật ký Apache (Apache Logging Services Project Management Committee) ra thông báo kết thúc vòng đời của Log4j 1, đồng thời khuyến nghị người dùng Log4j 1 nâng cấp lên phiên bản Apache Log4j 2.
Apache Log4j 2
Apache Log4j 2 là phiên bản nối tiếp của Log4j 1, được phát hành như một bản GA vào tháng 7 năm 2014. Bộ khung này được viết lại từ đầu, lấy cảm hứng từ nhiều giải pháp ghi nhật ký trước đó, trong đó có Log4j 1 và java.util.logging. Những khác biệt chính so với Log4j 1 là:
Một trong những tính năng nổi bật nhất của Log4j 2 là khả năng thực hiện ghi nhật ký bất đồng bộ ("Asynchronous Logging"). Log4j 2 sử dụng LMAX Disruptor. Sử dụng thư viện giúp hạn chế khóa kernel và tăng tốc độ khi nhật ký lên gấp 12 lần. Ví dụ, trong cùng điều kiện môi trường máy Log4j 2 có thể ghi hơn 18.000.000 thông điệp mỗi giây, trong khi các bộ khung khác như Logback và Log4j 1 chỉ có thể ghi dưới 2.000.000 thông điệp mỗi giây.
Cấp độ ghi trong Log4j
Bảng sau liệt kê các cấp độ ghi đã được định nghĩa sẵn trong Log4j, theo thứ tự giảm dần về mức nghiêm trọng. Cột bên trái liệt kê các định mức ghi trong khi cột bên phải tóm tắt thông tin về mức độ ghi đó.
Tùy chỉnh cấp độ ghi
Log4j 2 cho phép người phát triển phần mềm tự định nghĩa cấp độ ghi nhật ký. Một trình sinh mã (source code generator tool) được cung cấp để giúp tạo ra Bộ ghi (Logger) hỗ trợ nhận biết cấp độ tùy chỉnh của người dùng so với các mức định sẵn. Cấp độ tùy chỉnh này có thể dùng để bổ sung hoặc thay thế các cấp độ sẵn có.
Cấu hình Log4j
Log4j có thể được cấu hình thông qua file cấu hình hoặc mã Java. File cấu hình có thể được viết dưới định dạng XML, JSON, YAML, hoặc file properties. File cấu hình này có 3 thàn phần chính: Bộ ghi (Logger), Bộ nối (Appender) và Bản mẫu (Layout). Cấu hình nhật ký bằng file có một lợi thế là việc ghi có thể tiến hành hoặc tạm ngưng mà không cần phải sửa đổi mã nguồn ứng dụng. Ứng dụng có thể cho phép chạy mà không cần phải ghi nhật ký đến khi xuất hiện lỗi, ví dụ như thế, và khi đó, việc ghi nhật ký lại được kích hoạt lại đơn giản bằng cách sửa đổi file cấu hình.
Sản phẩm thật sự được tạo là bởi từ Bộ nối (Appenders). Log4j cung cấp nhiều Bộ nối mà tên của chúng thể hiện phần nào tính năng, như FileAppender, RollingFileAppender, ConsoleAppender, SocketAppender, SyslogAppender, và SMTPAppender. Logj 2 thêm các Bộ nối mới nhằm hỗ trợ ghi nhật ký vào Apache Flume, Java Persistence API, Apache Kafka, các hệ cơ sở dữ liệu NoSQL, tập tin ánh xạ dữ liệu (Memory-mapped file), tập tin truy cập ngẫu nhiên (Random Access file) và điểm cuối ZeroMQ. Nhiều Bộ nối có thể sử dụng cho một Bộ ghi, như thế, một thông tin nhật ký có thẻ được ghi ra ở nhiều nơi khác nhau; ví dụ như trường hợp ghi thông tin nhật ký ra một tập tin cục bộ và tới một trình thu nhận thông qua socket trên một máy tính khác.
Bộ nối sử dụng Bản mẫu để định dạng các mẫu nhật ký. PatternLayout là bản mẫu thông dụng để ghi nhật ký, bản mẫu này hỗ trợ ghi mỗi-lần-một-dòng, sử dụng chuỗi pattern tương tự như cách sử dụng hàm printf trong ngôn ngữ C / C++. Các Bản mẫu HTMLLayout và XMLLayout được sử dụng khi định dạng nhật ký với các cấu trúc HTML hoặc XML thuận tiện hơn. Log4j 2 cũng thêm các Bản mẫu cho định dạng CSV, Graylog Extended Log Format (GELF), JSON, YAML và RFC-5424.
Với Log4j 2, Bộ lọc (Filters) được sử dụng để cấu hình để giúp việc kiểm soát chặt chẽ hơn mẫu nhật ký nào nên được xử lý bởi Bộ ghi nào và Bộ nối nào. Bên cạnh đó, ngoài việc lọc theo cấp độ và sử dụng biểu thức chính quy, Log4j 2 bổ sung các tính năng lọc theo tần suất mẫu nhật ký xuất hiện, lọc theo thời gian, lọc theo các đặc tính của sự kiện khi nhật ký khác như Markers hoặc Thread Context Map và lọc sử dụng ngôn ngữ kịch bản JSR 223.
To debug a misbehaving configuration: To find out where a log4j2.xml configuration file was loaded from inspect.
Có một dạng cấu hình cho Log4j được ngầm hiểu là "không được cấu hình" (unconfigured) hoặc "mặc định" (default), khi mà Log4j được sử dụng trong ứng dụng nền tảng Java nhưng lại thiếu cấu hình cho nó. Khi đó, stdout hiển thị cảnh báo rằng chương trình chưa được cấu hình, và đường dẫn tới URL của web site Log4j nơi thông tin chi tiết và cảnh báo được tìm thấy. Ngoài việc hiển thị cảnh báo này, ứng dụng sử dụng Log4j thiếu cấu hình chỉ ghi lại các mẫu nhật ký ở cấp độ ERROR hoặc FATAL vào stdout.
Megalastrum laxipilosum
Megalastrum laxipilosum là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được A. Rojas mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.
Log4j
TTCC
TTCC là định dạng thông điệp được log4j sử dụng. TTCC là cụm viết tắt của Time Thread Category Component nghĩa là Phần Thư mục Luồng Thời gian. TTCC sử dụng mẫu định dạng sau:
Trong đó
Ví dụ đầu ra
Liên kết ngoài
Thể loại:Quỹ Phần mềm Apache Thể loại:Phần mềm miễn phí được lập trình bằng ngôn ngữ Java Thể loại:Định dạng tập tin nhật ký Thể loại:Phần mềm giấy phép Apache
Akyapı, Çamoluk
Akyapı là một xã thuộc huyện Çamoluk, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 110 người.
Oospila miccularia
Oospila miccularia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oospila
Dermomurex olssoni
Dermomurex olssoni là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Tham khảo
Thể loại:Dermomurex
Proteuxoa monochroa
Proteuxoa monochroa là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Loài này có ở Nam Úc.
Chú thích
Thể loại:Proteuxoa Thể loại:Bướm Úc
Thalassoma
Từ nguyên
Từ định danh Thalassoma bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại, được ghép từ thálassa ("màu xanh nước biển") và sôma ("cơ thể"), hàm ý có lẽ đề cập đến tông màu chính của Thalassoma purpureum, loài điển hình của chi này. Cá cái của T. purpureum có màu xanh lục, trong khi cá đực sẫm màu xanh lam hơn.
Pietrelcina
Pietrelcina là một đô thị ở tỉnh Benevento, trong vùng Campania của Ý|Italia. Đây là nơi sinh của Pio of Pietrelcina (Padre Pio).
Thalassoma
Mô tả
T. noronhanum, với chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là gần 13,5 cm, là loài nhỏ nhất trong chi này; trái lại, loài điển hình T. purpureum có kích thước lớn nhất, với chiều dài cơ thể tối đa là 46 cm.
Thalassoma bao gồm các loài lưỡng tính tiền nữ (protogynous hermaphrodite), nghĩa là tất cả cá con đều phải trải qua giai đoạn trung gian là cá cái trước khi biến đổi hoàn toàn thành cá đực.
Màu sắc và hoa văn trên cơ thể đa dạng nên rất dễ để phân biệt những loài trong chi này với nhau. Bên cạnh đó, cá con, cá cái và cá đực ở các loài Thalassoma cũng đều có hình thái khác nhau.
Ranong
Ranong (ระนอง) là một thị xã ở phía nam Thái Lan, là thủ phủ tỉnh Ranong và huyện Mueang Ranong.
Thalassoma
Mô tả
Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 13; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 11; Số tia vây ở vây ngực: 15–17.
Các loài
Có tất cả 28 loài được công nhận trong chi này, bao gồm :
Pietrelcina
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Benevento Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Campania
Thalassoma
Các loài
• Thalassoma amblycephalum (Bleeker, 1856)
• Thalassoma ascensionis (Quoy & Gaimard, 1834)
• Thalassoma ballieui (Vaillant & Sauvage, 1875)
• Thalassoma bifasciatum (Bloch, 1791)
• Thalassoma cupido (Temminck & Schlegel, 1845)
• Thalassoma duperrey (Quoy & Gaimard, 1824)
• Thalassoma genivittatum (Valenciennes, 1839)
• Thalassoma grammaticum Gilbert, 1890
• Thalassoma heiseri Randall & Edwards, 1984
• Thalassoma jansenii (Bleeker, 1856)
• Thalassoma loxum Randall & Mee, 1994
• Thalassoma lucasanum (Gill, 1862)
• Thalassoma lunare (Linnaeus, 1758)
• Thalassoma lutescens (Lay & Bennett, 1839)
• Thalassoma nigrofasciatum Randall, 2003
• Thalassoma noronhanum (Boulenger, 1890)
• Thalassoma pavo (Linnaeus, 1758)
• Thalassoma purpureum (Forsskål, 1775)
• Thalassoma robertsoni Allen, 1995
• Thalassoma rueppellii (Klunzinger, 1871)
• Thalassoma sanctaehelenae (Valenciennes, 1839)
• Thalassoma septemfasciatum Scott, 1959
• Thalassoma trilobatum (Lacépède, 1801)
• Thalassoma virens Gilbert, 1890
Sinh thái và hành vi
Cá con của nhiều loài Thalassoma có thể đóng vai trò là một loài cá dọn vệ sinh: chúng ăn các ký sinh, dịch nhầy và mô chết bám trên cơ thể những loài cá lớn hơn. Cá con của T. amblycephalum còn được quan sát là sống trong các xúc tu của hai loài hải quỳ Entacmaea quadricolor và Heteractis magnifica cùng với hai loài cá hề Amphiprion frenatus và Amphiprion ocellaris.
Ranong
Thị xã nằm trên toàn bộ tambon Khao Niwet (เขานิเวศน์). Dân số năm 2005 là 16.163 người. thumb|Cửa khẩu bờ biển sang Myanmar Thị xã nằm ở cửa sông Kraburi, đối diện với thị trấn của Myanmar là Kawthaung (thời người Anh cai trị gọi là Victoria Point).
Đường Phetkasem (Đường Thái Lan 4) chạy qua thị xã. Sân bay Ranong cách thị xã 24 km về phía nam.
Cảng vụ Thái Lan đang quản lý Cảng Ranong, một cảng nằm bên bờ Ấn Độ Dương.
Tham khảo
Thể loại:Tỉnh Ranong
Thalassoma
Sinh thái và hành vi
Thức ăn chủ yếu của Thalassoma là các loài thủy sinh không xương sống, nhưng nhiều loài Thalassoma còn ăn cả cá con và trứng của những loài cá khác. T. noronhanum còn có hành vi bơi theo sau những loài động vật khác như đồi mồi dứa cùng nhiều loài cá rạn san hô khác để nhặt thức ăn rơi ra trong khi những loài này đang đào xới đất. Ở T. hardwicke, nếu thức ăn quá lớn để có thể nhai và nuốt, chúng sẽ nghiền mảnh thức ăn đang ngậm trong miệng bằng cách đập phần hàm vào một bề mặt đá đến khi mảnh thức ăn đó vỡ vụn ra.
Lai tạp
nhỏ|209x209px|T. lunare × T. cupido Một vài loài Thalassoma có phạm vi phân bố chồng lấn lên nhau dẫn đến việc tạo ra những cá thể lai giữa chúng. Những cá thể lai đã được ghi nhận giữa các loài sau đây:
Tham khảo
T Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Thái Bình Dương Thể loại:Cá Đại Tây Dương
Mordellistena andreae
Mordellistena andreae là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1862.
Tham khảo
A
Eriborus argenteopilosus
Liên kết ngoài
Thể loại:Eriborus
Gilruthia osbornii
Gilruthia osbornii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Ewart & Jean White mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Liên kết ngoài
Gilruthia osbornii
Porella frullanioides
Liên kết ngoài
Thể loại:Porella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Palaeopsychops marringerae
Palaeopsychops marringerae là một loài côn trùng trong họ Polystoechotidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Archibald & Makarkin miêu tả năm 2006.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polystoechotidae
Epimedium omeiense
Epimedium omeiense là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Stearn mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Dâm dương hoắc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1995
Tulbaghia galpinii
Liên kết ngoài
Thể loại:Tulbaghia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897
Manchester
Lịch sử hình thành của Manchester bắt đầu với khu định cư dân sự gắn với doanh trại của La Mã mang tên Mamucium hay Mancunium, được lập ra vào khoảng năm 79 gần nơi hợp lưu của các sông Medlock và Irwell. Về mặt lịch sử, khu vực Manchester là một phần của Lancashire, song các phần thuộc Cheshire phía nam sông Mersey được hợp nhất vào thành phố trong thế kỷ 20. Trong suốt thời kỳ Trung cổ, Manchester duy trì là một thị trấn thái ấp, song bắt đầu mở rộng "với tốc độ đáng ngạc nhiên" vào khoảng thời gian bước sang thế kỷ 19. Quá trình đô thị hoá không có kế hoạch tại Manchester bắt nguồn từ cuộc bùng nổ của ngành dệt vải trong cách mạng công nghiệp, và kết quả là Manchester trở thành thành phố công nghiệp hoá đầu tiên trên thế giới.
Manchester đạt được vị thế thành phố vào năm 1853. Kênh đào tàu thủy Manchester được khánh thành vào năm 1894, tạo ra cảng Manchester và liên kết thành phố với biển vốn nằm cách 58 km về phía tây. Thành phố suy giảm thịnh vượng sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nguyên nhân là phi công nghiệp hoá. Vụ quân đội chính phủ Ireland lâm thời (IRA) đánh bom thành phố vào năm 1996, dẫn đến sự đầu tư và cải tạo trên quy mô lớn.
Năm 2014, GaWC xếp hạng Manchester là một thành phố thế giới hạng beta, là thành phố có thứ hạng cao thứ hai tại Anh Quốc sau Luân Đôn. Manchester là thành phố được tham quan nhiều thứ ba tại Anh Quốc, sau Luân Đôn và Edinburgh. Thành phố được chú ý nhờ kiến trúc, văn hoá, xuất khẩu âm nhạc, liên kết truyền thông, sản phẩm khoa học và công nghệ, tác động xã hội, các câu lạc bộ thể thao và hệ thống giao thông. Ga đường sắt Manchester-Liverpool của thành phố là ga đường sắt chở hành khách liên thành phố đầu tiên trên thế giới. Thành phố cũng đã xuất sắc trong tiến bộ khoa học, vì tại Đại học Manchester năm 1917, nhà khoa học Ernest Rutherford lần đầu tiên tách nguyên tử, vào năm 1948 Frederic C. Williams, Tom Kilburn và Geoff Tootill đã phát triển và xây dựng chương trình lưu trữ máy tính đầu tiên trên thế giới, và vào năm 2004, Andre Geim và Konstantin Novoselov đã phân lập thành công và mô tả graphene đầu tiên.
Manchester được biết đến là địa điểm cho các hoạt động thể thao của các tổ chức khác nhau. Đây là trụ sở của hai câu lạc bộ bóng đá đang chơi ở Premier League, bao gồm biểu tượng của thành phố đội bóng giữ kỷ lục 20 lần vô địch quốc gia Manchester United F.C. và Manchester City F.C., và đã tổ chức nhiều giải vô địch thế giới các môn khác nhau như đạp xe và bóng quần.
Tên gọi
Tên gọi Manchester bắt nguồn từ tiếng Latinh là Mamucium hoặc biến thể của nó là Mancunium, và các công dân thành phố vẫn được gọi là Mancunians trong tiếng Anh. Chúng thường được cho là đại diện của Latinh hoá một tên gọi tiếng Briton gốc, có thể là từ mamm- ("vú", ám chỉ đến "đồi hình cái vú") hoặc là từ mamma ("mẹ", ám chỉ đến một nữ thần sông địa phương). Cả hai ý nghĩa đều được bảo tồn trong các nhóm ngôn ngữ Celt hải đảo, như mam nghĩa là "vú" trong tiếng Ireland và "mẹ" trong tiếng Wales. Hậu tố -chester là tàn tích của ceaster ("công sự; thị trấn công sự phòng thủ") trong tiếng Anh cổ.
Lịch sử ban đầu
Người Brigantes thuộc bộ lạc Celt sống chủ yếu tại khu vực nay là miền bắc nước Anh; họ có một thành luỹ tại địa phương, nơi này hiện là địa điểm của Nhà thờ chính toà Manchester, nằm bên bờ sông Irwell. Lãnh thổ của họ trải rộng qua vùng đất thấp phì nhiêu tại khu vực nay là Salford và Stretford. Sau khi người La Mã chinh phục Anh vào thế kỷ 1, Tướng quân Agricola ra lệnh xây dựng một đồn luỹ tên là Mamucium vào năm 79 nhằm đảm bảo năng lực phòng thủ của La Mã tại Deva Victrix (Chester) và Eboracum (York) trước người Brigantes. Central Manchester has been permanently settled since this time. Người La Mã có lẽ đã dừng việc cư trú tại Manchester vào khoảng thế kỷ 3; khu định cư dân sự của họ có vẻ bị bỏ hoang vào giữa thế kỷ 3, song đồn luỹ có thể vẫn có sự đóng quân của một đơn vị nhỏ cho đến cuối thế kỷ 3 hoặc đầu thế kỷ 4. Sau khi người La Mã rút đi và người Saxon đến chinh phục, trọng tâm định cư được chuyển đến nơi hợp lưu của sông Irwell và sông Irk vào một thời điểm nào đó trước khi người Norman đến sau năm 1066. Đa phần một khu vực rộng lớn bị tàn phá hoàn toàn khi William nhà chinh phục tiến hành các chiến dịch nhằm khuất phục miền bắc.
thumb|left|Bản đồ Manchester khoảng 1650 Thomas de la Warre là một lãnh chúa thái ấp, ông thành lập và cho xây dựng một nhà thờ giáo đoàn cho giáo xứ vào năm 1421. Nhà thờ này nay là Nhà thờ chính toà Manchester, khuôn viên nội bộ của Trường Âm nhạc Chetham và Thư viện Chetham. Thư viện Chetham khánh thành vào năm 1653 và đến nay vẫn mở cửa cho công chúng, đây là thư viện tham khảo công cộng miễn phí lâu năm nhất tại Anh Quốc.
Manchester được ghi nhận là có một chợ vào năm 1282. Khoảng thế kỷ 14, Manchester đón nhận dòng thợ dệt người Flanders (nay thuộc Bỉ), sự kiện này đôi khi được cho là mốc hình thành ngành dệt trong khu vực. Manchester trở thành một trung tâm quan trọng về sản xuất và mua bán vải len và vải lanh, và đến khoảng năm 1540, Manchester phát triển đến mức là "thị trấn đẹp nhất, kiến trúc tuyệt nhất, nhanh nhạy nhất và đông dân nhất trên toàn Lancashire", theo lời nhà khảo cổ John Leland. The cathedral and Chetham's buildings are the only significant survivors of Leland's Manchester.
Trong Nội chiến Anh, Manchester ủng hộ mạnh mẽ quyền lợi của Quốc hội. Mặc dù không kéo dài, song Cromwell cấp cho thị trấn quyền bầu cử nghị viên cho họ. Charles Worsley là đại biểu cho thành phố chỉ trong một năm, sau đó ông được bổ nhiệm làm Thiếu tướng của Lancashire, Cheshire và Staffordshire trong thời kỳ chính phủ quân sự. Ông là một tín đồ Thanh giáo sùng đạo, cho đóng cửa các quán rượu và cấm chỉ kỷ niệm Giáng sinh; ông mất vào năm 1656.
Ngành dệt Manchester bắt đầu sử dụng số lượng bông đáng kể sau khoảng năm 1600, ban đầu là vải bông thô lanh/bông, song đến khoảng 1750 vải bông thuần được sản xuất và bông áp đảo len về tầm quan trọng. Irwell và Mersey được cải tạo để tàu bè đi lại vào năm 1736, mở ra một tuyến vận chuyển từ Manchester ra các bến tàu biển tại cửa sông Mersey. Kênh đào Bridgewater là thủy đạo hoàn toàn nhân tạo đầu tiên tại Anh Quốc, được khánh thành vào năm 1761, đưa than đá từ các mỏ tại Worsley đến trung tâm Manchester. Kênh đào được kéo dài đến sông Mersey tại Runcorn vào năm 1776. Kết hợp cạnh tranh và cải thiện hiệu suất giúp giảm một nửa chi phí than đá và giảm một nửa chi phí vận chuyển bông thô. Manchester trở thành thị trường chi phối đối với hàng dệt vải sản xuất tại các thị trấn xung quanh. Một sàn giao dịch hàng hoá được mở cửa vào năm 1729, và có nhiều kho hàng lớn, giúp ích cho thương mại. Năm 1780, Richard Arkwright bắt đầu xây dựng xưởng bông sợi đầu tiên tại Manchester. Vào đầu thập niên 1800, John Dalton hệ thống hoá thuyết nguyên tử của ông tại Manchester.
Cách mạng công nghiệp
Lịch sử Manchester gắn liền với ngành dệt trong Cách mạng Công nghiệp. Đại đa số việc kéo sợi bông diễn ra trong các thị trấn phía nam Lancashire và phía bắc Cheshire, và Manchester trong một thời gian là trung tâm sản xuất lớn nhất về gia công bông sợi, và sau đó là thị trường lớn nhất thế giới về các mặt hàng bông. Manchester được mệnh danh là "Cottonopolis" (thủ phủ bông) và "Warehouse City" (thành phố kho hàng) trong thời kỳ Victoria. Tại Úc, New Zealand và Cộng hòa Nam Phi, thuật ngữ "manchester" vẫn được sử dụng để chỉ đồ dùng vải lanh gia đình như ga trải giường, vỏ gối, khăn lau. Cách mạng công nghiệp đem đến biến đổi to lớn tại Manchester và mang vai trò chủ chốt trong việc gia tăng dân số tại Manchester.
Manchester bắt đầu phát triển "với mức độ chưa từng thấy" vào khoảng thời gian chuyển giao sang thế kỷ 19 do mọi người kéo đến thành phố tìm việc từ Scotland, Wales, Ireland và các khu vực khác của Anh, nằm trong một quá trình đô thị hoá không có kế hoạch bắt nguồn từ cách mạng công nghiệp. Manchester phát triển đa dạng cao độ các ngành công nghiệp, do đó đến năm 1835 Manchester "không có đối thủ cạnh tranh trong vai trò là thành phố công nghiệp đầu tiên và lớn nhất trên thế giới." Các hãng kỹ thuật ban đầu sản xuất máy móc cho ngành bông, song sau đó đa dạng hoá sang máy móc tổng thể. Tương tự, ngành hoá chất khởi đầu bằng sản xuất thuốc tẩy và thuốc nhuộm, song về sau mở rộng sang các lĩnh vực khác. Thương mại được hỗ trợ từ dịch vụ tài chính như ngân hàng và bảo hiểm.
Thương mại, và cung cấp lương thực cho dân số đang gia tăng, đòi hỏi một cơ sở hạ tầng giao thông và phân phối quy mô lớn, do đó hệ thống kênh đào được mở rộng, và Manchester trở thành điểm cuối của tuyến đường sắt chở khách liên thành thị đầu tiên trên thế giới — Đường sắt Liverpool-Manchester. Cạnh tranh giữa các loại hình giao thông khác nhau giữ cho giá thành thấp. Năm 1878, GPO (tiền thân của British Telecom) cung cấp dịch vụ điện thoại đầu tiên của họ cho một hãng tại Manchester.
Kênh đào tàu thủy Manchester được xây dựng từ năm 1888 đến năm 1894, một số đoạn là kênh đào hoá các sông Irwell và Mersey, tổng chiều dài kênh là 58 km từ Salford đến Eastham Locks tại cửa sông Mersey. Kênh này cho phép tàu đi biển vào được đến cảng Manchester. Khu công nghiệp đầu tiên trên thế giới được tạo nên tại Trafford Park nằm bên bờ kênh, ngay bên ngoài địa giới thành phố. Số lượng lớn máy móc được xuất khẩu ra khắp thế giới, bao gồm máy gia công bông,... thumb|left|upright=1.2|[[Thảm sát Peterloo vào năm 1819 khiến 15 người chết và vài trăm người bị thương ]]
Do là một trung tâm của chủ nghĩa tư bản, Manchester từng là diễn ra các cuộc bạo loạn về kế sinh nhai và lao động, cùng các yêu cầu về công nhận chính trị lớn hơn cho tầng lớp lao động và không có chức quyền của thành phố. Một cuộc tập hợp như vậy kết thúc bằng cuộc thảm sát Peterloo vào ngày 16 tháng 8 năm 1819. Trường phái kinh tế chủ nghĩa tư bản Manchester được phát triển tại đây, và Manchester là trung tâm của Liên minh chống Luật ngũ cốc từ năm 1838 trở đi. Manchester là một địa điểm đáng chú ý trong lịch sử chủ nghĩa Marx và chính trị tả khuynh; là chủ thể trong tác phẩm Tình cảnh giai cấp công nhân Anh' của Friedrich Engels; Engels dành phần lớn cuộc đời mình tại Manchester và vùng lân cận thành phố, và khi Karl Marx đến Manchester, họ gặp nhau tại Thư viện Chetham. Đại hội Công đoàn Anh lần thứ nhất được tổ chức tại Manchester vào năm 1868. Manchester là một cái nôi quan trọng của Công đảng Anh và phong trào phụ nữ đòi quyền bầu cử.
Manchester có một vị trí đáng chú ý trong lịch sử chủ nghĩa Marx và chính trị cánh tả; là chủ đề của tác phẩm của Friedrich Engels: Điều kiện của giai cấp công nhân ở Anh năm 1844; Engels đã dành phần lớn cuộc đời của mình trong và xung quanh Manchester, và khi Karl Marx đến thăm Manchester, họ đã gặp nhau tại Thư viện của Chetham. Những cuốn sách kinh tế mà Marx đang đọc vào thời điểm đó có thể được nhìn thấy trong thư viện, cũng như chỗ ngồi bên cửa sổ nơi Marx và Engels gặp nhau. Đại hội Công đoàn đầu tiên được tổ chức tại Manchester (tại Viện Cơ học, Phố David), từ ngày 2 đến ngày 6 tháng 6 năm 1868. Manchester là một cái nôi quan trọng của Công Đảng Anh và Phong trào Suffragette.
Vào đương thời, Manchester dường như là nơi mọi thứ có thể xảy ra—các quá trình công nghiệp mới, các cách nghĩ mới (trường phái Manchester, xúc tiến mậu dịch tự do và chủ nghĩa không can thiệp), các tầng lớp hoặc phân nhóm mới trong xã hội, các giáo phái mới, các hình thức mới về tổ chức lao động. Nơi đây thu hút các lữ khách có giáo dục từ khắp Anh Quốc và châu Âu. Một câu châm ngôn ngôn về cảm giác cách tân này vẫn còn tồn tại đến nay "Điều Manchester làm hôm nay, phần còn lại của thế giới làm vào ngày mai." Thời kỳ hoàng kim của Manchester có lẽ là một phần tư cuối của thế kỷ 19. Nhiều toà nhà công cộng lớn (như Toà thị chính Manchester) có niên đại từ giai đoạn này. Bầu không khí quốc tế hoá của thành phố góp phần tạo nên một nền văn hoá sôi nổi, trong đó có Dàn nhạc Hallé. Năm 1889, khi các hội đồng hạt được thiết lập tại Anh, "municipal borough" trở thành một "county borough" với quyền tự trị lớn hơn.
Mặc dù cách mạng công nghiệp đem lại sự thịnh vượng cho thành phố, song nó cũng gây cảnh bần cùng và ô nhiễm cho một phần lớn cư dân. Số lượng các xưởng bông sợi trong địa giới Manchester đạt đến đỉnh điểm là 108 vào năm 1853. Sau đó số lượng bắt đầu giảm và Manchester tuột mất danh hiệu trung tâm lớn nhất về xe sợi bông vào tay Bolton trong thập niên 1850 và Oldham trong thập niên 1860 (nay đều thuộc Đại Manchester). Tuy nhiên, giai đoạn suy thoái này diễn ra trùng với việc thành phố nổi lên thành trung tâm tài chính của khu vực. Manchester tiếp tục gia công bông, và đến năm 1913, 65% vải bông của thế giới được sản xuất trong khu vực. Chiến tranh thế giới thứ nhất làm gián đoạn việc tiếp cận với các thị trường xuất khẩu. Gia công bông tại các nơi khác trên thế giới tăng lên, thường là bằng máy móc sản xuất tại Manchester. Manchester chịu thiệt hại nặng từ Đại khủng hoảng và quá trình biến đổi cấu trúc căn bản bắt đầu thay thế các ngành công nghiệp cũ, trong đó có ngành dệt.
Từ Thế chiến thứ II
Giống như hầu hết Anh Quốc, khu vực Manchester được huy động với quy mô lớn trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Chẳng hạn, đúc và gia công cơ khí tại các xưởng đầu máy xe lửa của Beyer, Peacock and Company tại Gorton được chuyển sang sản xuất bom; xưởng cao su của Dunlop tại Chorlton-on-Medlock sản xuất khí cầu chướng ngại; và ngay bên ngoài thành phố trong khu công nghiệp Trafford Park, các kỹ sư của hãng Metropolitan-Vickers tạo ra các loại máy bay ném bom Avro Manchester và Avro Lancaster, còn Ford tạo nên động cơ Rolls-Royce Merlin để cung cấp lực cho chúng. Manchester do đó là mục tiêu oanh tạc của Không quân Đức, và đến cuối năm 1940 các cuộc không kích được tiến hành chống lại mục tiêu phi quân sự. Đợt không kích lớn nhất là vào đêm 22/23 và 24 tháng 12 năm 1940, ước tính có 474 tấn chất nổ mạnh cộng thêm 37.000 bom cháy được thả xuống. Một phần lớn trung tâm thành phố lịch sử bị tàn phá, trong đó có 165 kho hàng, 200 cơ sở kinh doanh, và 150 văn phòng. 376 người thiệt mạng và 30.000 nhà ở bị thiệt hại. Nhà thờ chính toà Manchester nằm trong số các toà nhà chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất; việc khôi phục công trình này mất đến 20 năm.
Gia công và mua bán bông sợi tiếp tục suy thoái trong thời bình, và sàn giao dịch đóng cửa vào năm 1968. Đến năm 1963, cảng Manchester là cảng lớn thứ ba tại Anh Quốc, thuê trên 3.000 lao động, song kênh đào không thể phục vụ các tàu container cỡ lớn đang gia tăng về số lượng. Giao thông suy thoái, và cảng bị đóng cửa vào năm 1982. Ngành công nghiệp nặng bị suy sụp từ thập niên 1960 và thu hẹp rất nhiều do các chính sách kinh tế của chính phủ Margaret Thatcher sau năm 1979. Manchester bị mất 150.000 việc làm trong lĩnh vực sản xuất từ năm 1961 đến năm 1983.
Cải tạo bắt đầu vào cuối thập niên 1980, với các sáng kiến như hệ thống tàu Metrolink, phòng hoà nhạc Bridgewater, hội trường Manchester Arena, và (tại Salford) cải tạo cảng thành Salford Quays. Thành phố hai lần ứng cử đăng cai Thế vận hội, nằm trong một quá trình nâng cao thành tựu quốc tế của thành phố. thumb|210px|right|Đường Oxford là một trong các đường chính dẫn vào trung tâm thành phố Manchester.
Manchester có lịch sử hứng chịu các cuộc tấn công có thủ phạm được quy cho những người Ireland cộng hoà, bao gồm "Tử đạo Manchester" vào năm 1867, phóng hoả vào năm 1920, một loạt vụ nổ vào năm 1939, hai vụ đánh bom vào năm 1992. Ngày 15 tháng 6 năm 1996, Quân đội Cộng hoà Ireland Lâm thời (IRA) tiến hành đánh bom Manchester, gây ra vụ nổ lớn bên một cửa hàng bách hoá tại trung tâm thành phố. Đây là vụ nổ lớn nhất trên lãnh thổ Anh Quốc, làm bị thương trên 200 người, gây thiệt hại nặng cho các toà nhà xung quanh, và làm vỡ cửa kính cách đó 800 m. Tổn thất ban đầu ước tính là 50 triệu bảng, song nhanh chóng được điều chỉnh cao hơn. Chi trả bảo hiểm cuối cùng là trên 400 triệu bảng, nhiều cơ sở kinh doanh bị ảnh hưởng đến mức không thể khôi phục sau tổn thất.
Được thúc đẩy từ đầu tư sau vụ đánh bom năm 1996, và giúp ích từ đăng cai Đại hội thể thao Thịnh vượng chung 2002, trung tâm thành phố Manchester trải qua cải tạo quy mô lớn. Các tổ hợp mới hoặc được cải tạo như The Printworks và Corn Exchange trở thành các địa điểm phổ biến về mua sắm, ẩm thực và giải trí. Manchester Arndale là trung tâm mua sắm tại trung tâm thành phố thuộc hàng lớn nhất Anh Quốc.
Nhiều phần rộng lớn của thành phố có niên đại từ thập niên 1960 đã bị phá bỏ và tái phát triển hoặc hiện đại hoá bằng cách sử dụng kính và thép. Các xưởng cũ được chuyển đổi thành các căn hộ hiện đại, Hulme trải qua các chương trình cải tạo quy mô lớn, và các căn hộ thông tầng giá triệu bảng được phát triển từ đó. Tháp Beetham hoàn thành năm 2006 với chiều cao 169 m, là toà nhà cao nhất Anh Quốc bên ngoài Luân Đôn và khi hoàn thành nó là khu nhà ở cao nhất tại châu Âu. Trong tháng 1 năm 2007, thể chế độc lập Casino Advisory Panel trao cho Manchester một giấy phép xây dựng siêu sòng bạc duy nhất tại Anh Quốc, tuy nhiên kế hoạch chính thức bị huỷ bỏ vào tháng 2 năm 2008. Ngày 22 tháng 5 năm 2017, 22 người thiệt mạng và 120 người bị thương trong vụ đánh bom Manchester Arena, đây là một vụ đánh bom tự sát và gây tổn thất nhân mạng cao nhất tại Anh Quốc kể từ năm 2005.
Khoảng thời gian bước sang thế kỷ 21, Manchester được nhìn nhận bởi một bộ phận báo chí quốc tế, công chúng Anh Quốc, và các bộ trưởng chính phủ là thành phố lớn thứ nhì tại Anh Quốc. BBC tường thuật rằng các bước tái phát triển thời gian qua giúp củng cố tuyên bố rằng Manchester là thành phố lớn thứ nhì Anh Quốc. Manchester và Birmingham có truyền thống cạnh tranh về danh hiệu phi chính thức này.
Cai quản
thumb|right|Toà thị chính Manchester tại quảng trường Albert là trụ sở của chính quyền địa phương, đây là một điển hình về kiến trúc Gothic phục hưng thời kỳ Victoria. Thành phố Manchester nằm dưới quyền quản lý của Hội đồng thành phố Manchester. Hội đồng hạt Đại Manchester trước đó bị bãi bỏ vào năm 1986 và do đó hội đồng thành phố trong thực tiễn là một chính quyền nhất thể. Manchester là thành viên của Nhóm các thành phố hạt nhân tại Anh từ khi khởi đầu vào năm 1995.
Từ thời kỳ trước, thị trấn Manchester nằm trong ranh giới hạt lịch sử hoặc nghi lễ của Lancashire. Pevsner viết rằng "Việc Stretford và Salford [lân cận] không phải là một phần với Manchester về hành chính là một trong những điều dị thường kỳ lạ nhất tại Anh". Một nét bút của một nam tước người Norman được cho là phân chia Manchester và Salford, song không phải là Salford tách khỏi Manchester, mà là Manchester thuộc về dòng dõi lãnh chúa thấp kém đã tách khỏi Salford. Việc chia tách này dẫn đến Salford trở thành trụ sở tư pháp của Salfordshire, một khu vực gồm giáo xứ cổ Manchester. Manchester sau đó thành lập Liên hiệp pháp luật riêng của mình với tên gọi "Manchester". Năm 1792, các uỷ viên hội đồng—thường gọi là "uỷ viên hội đồng cảnh sát"—được thiết lập để cải tiến xã hội Manchester. Manchester giành lại vị thế đô thị tự trị vào năm 1838, và bao gồm các thị trấn Beswick, Cheetham Hill, Chorlton upon Medlock và Hulme. Đến năm 1846, do dân số gia tăng và công nghiệp hoá cao hơn, Hội đồng đô thị được giao quyền lực của "uỷ viên hội đồng cảnh sát". Năm 1853, Manchester được cấp vị thế thành phố tại Anh Quốc.
Năm 1885, Bradford, Harpurhey, Rusholme và bộ phận của Moss Side và Withington được nhập vào địa giới của thành phố Manchester. Năm 1889, thành phố trở thành một đô thị cấp hạt giống như nhiều đô thị lớn tại Lancashire, và do đó không chịu sự cai quản của Hội đồng hạt Lancashire. Từ năm 1890 đến năm 1933, có thêm nhiều khu vực được sáp nhập vào thành phố từ phạm vi của Hội đồng hạt Lancashire, gồm các làng cũ như Burnage, Chorlton-cum-Hardy, Didsbury, Fallowfield, Levenshulme, Longsight và Withington. Năm 1931, các giáo xứ dân sự của Cheshire là Baguley, Northenden và Northen Etchells nằm ở phía nam sông Mersey được sáp nhập vào Manchester. Năm 1974, theo Đạo luật chính quyền địa phương 1972, thành phố Manchester trở thành một huyện đô thị của hạt vùng đô thị Đại Manchester. Trong năm đó, thị trấn Ringway có sân bay Manchester được sáp nhập vào thành phố.
Địa lý
thumb|Sông Irwell nhìn từ cầu Blackfriar Manchester nằm cách 260 km về phía tây bắc của thủ đô Luân Đôn, trên một khu vực đất hình bát giáp với dãy Pennine về phía bắc và đông, một chuỗi vùng cao chạy theo chiều dài của miền bắc nước Anh và phía nam giáp với đồng bằng Cheshire. Manchester nằm cách hơn 50 km về phía đông bắc của Liverpool và cũng cách hơn 50 km về phía tây bắc của Sheffield, do đó là điểm giữa hai thành phố trên. Trung tâm thành phố nằm trên bờ đông của sông Irwell, gần nơi nó hợp lưu với các sông Medlock và Irk, và tương đối thấp, cao từ 35 đến 42 m so với mực nước biển. Sông Mersey chảy qua phần phía nam Manchester. Phần lớn nội thị có địa hình bằng phẳng, đặc biệt là tại phần phía nam, tạo ra tầm nhìn rộng từ nhiều toà nhà cao tầng trong thành phố đến các phần chân núi và đồng hoang thuộc dãy Pennine, các đỉnh của dãy núi này có thể bị tuyết phủ trong những tháng mùa đông. Các đặc điểm địa lý của Manchester chịu ảnh hưởng lớn từ quá trình phát triển ban đầu tại thành phố do đây là thành phố công nghiệp hoá đầu tiên của thế giới. Các đặc điểm này là khí hậu hậu địa phương, vị trí nằm gần một hải cảng tại Liverpool, có thể sử dụng sức nước trên các sông, và có các trữ lượng than đá gần đó. thumb|left|upright|Thành phố Manchester, các khu vực đô thị hoá chiếm áp đảo đất sử dụng Tên gọi Manchester mặc dù về chính thức chỉ áp dụng cho huyện đô thị thuộc Đại Manchester, song nó cũng được dùng cho các nơi khác, có phạm vi lãnh thổ rộng hơn, đặc biệt là khắp phần lớn Đại Manchester. "Vùng thành phố Manchester", "đô thị bưu chính Manchester" và "phí tắc nghẽn Manchester" là các điển hình.
Nhằm mục đích thống kê cho Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh Quốc, Manchester tạo thành khu dân cư đông dân nhất trong khu vực đô thị Đại Manchester, khu thành thị lớn thứ hai Anh Quốc. Tồn tại đan xen giữa các khu vực đô thị có mật độ cao và các khu ngoại ô tại Manchester. Không gian mở lớn nhất thành phố với diện tích 260 ha, là Công viên Heaton. Manchester liền kề với một số khu dân cư lớn trên tất cả các hướng, ngoại trừ một đoạn nhỏ dọc ranh giới phía nam giáp Cheshire. Các xa lộ M60 và M56 đi qua phần phía nam của Manchester, lần lượt qua Northenden và Wythenshawe. Các tuyến đường sắt nặng tiến vào thành phố từ mọi phía, điểm đến chủ yếu là ga Manchester Piccadilly.
Khí hậu
Manchester có khí hậu đại dương ôn hoà, giống như phần lớn quần đảo Anh, có mùa hè ấm áp và mùa đông mát mẻ. Nhiệt độ ban ngày cao nhất vào mùa hè thường xuyên là 20 °C, thường lên đến 25 °C trong những ngày nắng suốt từ tháng 7 đến tháng 8. Trong những năm gần đây, nhiệt độ đạt trên 30 °C trong một số đợt. Trong mùa đông, nhiệt độ hiếm khi xuống dưới mức đóng băng. Lượng mưa thấp đều đặn quanh năm, Lượng mưa bình quân hàng năm tại thành phố là 806,6 mm trong khi mức trung bình của Anh Quốc là 1.125 mm, và số ngày mưa trung bình là 140,4 ngày mỗi năm, so với mức bình quân của Anh Quốc là 154,4. Tuy vậy, Manchester có mức độ ẩm tương đối cao, và có nguồn cung phong phú về nước mềm, chúng nằm trong các nhân tố dẫn đến địa phương hoá ngành dệt trong khu vực. Tuyết ít khi rơi tại thành phố do tác động từ khí hậu đô thị. Tuy nhiên, các đồi thuộc dãy Pennine và Rossendale Forest xung quanh phía đông và bắc thành phố có nhiều tuyết hơn và các tuyến đường ra khỏi thành phố có thể bị đóng cửa do tuyết. đáng chú ý là đường A62 qua Oldham và Standedge, đường A57 (đèo Snake) hướng đến Sheffield, và đường M62 qua đồng hoang Saddleworth. Nhiệt độ thấp nhất từng được ghi nhận tại Manchester là −17,6 °C (0,3 °F) vào ngày 7 tháng 1 năm 2010.
Nhân khẩu
Dân số Manchester bắt đầu gia tăng nhanh chóng vào thời kỳ Victoria, đạt đỉnh là 766.311 vào năm 1931. Từ đó, dân số bắt đầu giảm nhanh chóng, nguyên nhân là dọn dẹp khu ổ chuột và tăng cường xây dựng các khu nhà ở xã hội giãn dân của Hội đồng thành phố Manchester sau chiến tranh thế giới thứ hai, như Hattersley và Langley.
Theo ước tính giữa năm 2012, dân số Manchester là 510.700. Con số này tăng 7.900, hay 1,6%, so với ước tính giữa năm 2011. Từ năm 2001, dân số gia tăng 87.900, hay 20,8%. Manchester là khu vực tăng trưởng dân số nhanh thứ ba trong điều tra nhân khẩu năm 2011. Tại Anh Quốc, thành phố có tỷ lệ tăng trưởng dân số cao thứ nhì sau Luân Đôn, với 19% so với mốc 500.000. Dân số Manchester được dự tính đạt 532.200 vào năm 2021, tăng 5,8% so với 2011. Con số này thấp hơn mức tăng trưởng thập niên trước.
Manchester có tỷ lệ cao người đồng tính. Trong số các hộ gia đình tại Manchester, 0,23% là các hộ gia đình đối tác dân sự đồng tính, so với trung bình toàn Anh là 0,16% vào năm 2011.
Kidd xác định Moss Side, Longsight, Cheetham Hill, Rusholme là các trung tâm cư dân của các dân tộc thiểu số. Lễ hội của người Ireland tại Manchester, bao gồm diễu hành ngày thánh Patrick, là một trong các lễ hội lớn nhất châu Âu. Ngoài ra còn có phố người Hoa tồn tại từ lâu trong thành phố với số lượng đông đảo các nhà hàng phương Đông và siêu thị Trung Hoa. Khu vực cũng thu hút lượng lớn các lưu học sinh Trung Quốc đến thành phố, góp phần khiến Manchester có số lượng người Hoa lớn thứ ba tại châu Âu.
Kinh tế
thumb|left|Tháp Beetham tại Manchester là toà nhà cao nhất tại Anh bên ngoài Luân Đôn. Văn phòng Thống kê Quốc gia không đưa ra dữ liệu kinh tế cho riêng thành phố Manchester, mà là cho khu vực Greater Manchester South gồm thành phố và bốn khu tự quản vùng đô thị khác là Salford, Stockport, Tameside, Trafford, có tổng giá trị gia tăng GVA là 34,8 tỉ bảng vào năm 2012. Kinh tế tăng trưởng tương đối mạnh từ năm 2002 đến năm 2012, với tốc độ 2,3% và cao hơn trung bình toàn quốc. Với GDP 88,3 tỉ bảng (ước tính 2012, PPP) kinh tế vùng đại đô thị rộng hơn được xếp hạng ba tại Anh Quốc. Manchester được xếp hạng là thành phố thế giới cấp beta.
Do kinh tế Anh Quốc tiếp tục khôi phục sau khi trải qua suy thoái trong giai đoạn 2008–10, Manchester tương đối thuận lợi so với các vùng địa lý khác theo các số liệu gần đây. Năm 2012, số liệu cho thấy tăng trưởng hàng năm mạnh nhất về cổ phần doanh nghiệp (5%) so với các thành phố hạt nhân khác. Thành phố trải qua tăng trưởng tương đối đột ngột về số lượng doanh nghiệp tan rã, mức tăng lớn nhất trong số các thành phố hạt nhân, tuy nhiên điều này được bù đắp nhờ tăng trưởng mạnh về số doanh nghiệp mới, dẫn đến tăng trưởng thuần mạnh mẽ.
Ban lãnh đạo dân sự của Manchester có danh tiếng là nhạy bén kinh doanh. Thành phố sở hữu hai trong số bốn sân bay nhộn nhịp nhất toàn quốc và sử dụng nguồn thu từ chúng để tài trợ cho các dự án địa phương. Trong khi đó, báo cáo luân phiên cạnh tranh của KPMG chỉ ra rằng vào năm 2012 Manchester có chi phí thuế thấp thứ chín trong số các thành phố công nghiệp hoá trên thế giới, và việc uỷ thác ngân sách cho Manchester diễn ra sớm hơn so với tất cả các thành phố khác tại Anh Quốc, thành phố được giữ một nửa thuế phụ họ thu được từ đầu tư giao thông. Báo cáo của KPMG cũng cho thấy rằng Manchester là thành phố có giá cả phải chăng nhất châu Âu, xếp hạng tốt hơn một chút các thành phố Rotterdam và Amsterdam của Hà Lan.
Manchester là một thành phố tương phản, có một số khu phố thuộc hàng túng quẫn nhất hoặc giàu có nhất toàn quốc. Theo chỉ số tước đoạt đa chiều 2010, Manchester là hội đồng địa phương thiếu thốn thứ tư tại Anh. Tỷ lệ thất nghiệp giai đoạn 2012–13 trung bình là 11,9%, cao hơn trung bình toàn quốc, song thấp hơn một số thành phố lớn tương đương trong nước. Trên khía cạnh khác, Đại Manchester là nơi ở của nhiều triệu phú hơn bất kỳ nơi nào khác bên ngoài Luân Đôn tại Anh, trong đó thành phố Manchester chiếm hầu hết các tên tuổi. Năm 2013, Manchester xếp hạng sáu tại Anh Quốc về chất lượng sinh hoạt, trong một khảo sát về 12 thành phố lớn nhất Anh Quốc.
Nữ giới Manchester có tình trạng tốt hơn phần còn lại trong nước về bình đẳng tiền lương so với nam giới. Chênh lệnh tiền công giờ theo giới là 3,3%, so với 11,1% trên toàn Anh Quốc. 37% dân số trong độ tuổi lao động tại Manchester có trình độ bậc đại học so với trung bình 33% khắp các thành phố hạt nhân khác, song các trường học có thành tích kém hơn một chút so với trung bình toàn quốc.