cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
USS Tang (SS-306)
Thiết kế và chế tạo
trái|nhỏ|Tàu ngầm Tang (SS-306, bên trái), và Tilefish (SS-307, bên phải) đang được đóng tại Xưởng Hải quân Mare Island. Lớp Balao nói chung và Tang nói riêng được áp dụng cấu trúc khoang kép. Để có thể đạt được mức lặn sâu thử nghiệm là 120 mét, thân của lớp tàu ngầm này được đóng hoàn toàn bằng thép cường độ cao (HTS). Tang có chiều dài tổng thể là 95 mét, và có mức choán nước là 1.470 tấn Anh (1.490 tấn) khi nổi và 2.040 tấn Anh (2.070 tấn) khi lặn. Con tàu sử dụng bốn động cơ diesel chín xi lanh có piston đối đỉnh Fairbanks-Morse 38D8-1⁄8, kết hợp với bốn động cơ điện Ellitott, và hai khối pin Sargo gồm 126 cell/khối. Hệ thống kết hợp này có ưu điểm lớn là các động cơ có thể tự hoạt động một cách độc lập với nhau trong bất kỳ tình huống nào, bao gồm trường hợp dùng chúng làm động cơ dẫn động máy phát điện và động cơ dẫn động trục chân vịt. Động cơ đầy của tàu có thể tạo ra mức công suất tối đa là 5.400 shp khi nổi, 2.740 shp khi lặn, đồng thời giúp con tàu đạt được tốc độ di chuyển tối đa là 20,25 knot khi nổi và 8,75 knot khi lặn. Tang có tầm hoạt động là 11.000 hải lý khi nổi ở vận tốc 10 knot/giờ và có thể tác chiến tuần tra liên tục trong vòng 75 ngày.
Hợp đồng đóng tàu USS Tang được kí kết và thực hiện bởi Xưởng Hải quân Mare Island vào ngày 15 tháng 12 năm 1941, và con tàu được đặt lườn ngày 15 tháng 1 năm 1943. Con tau được đỡ đầu bởi Bà Alix M. Pitre, vợ của Đại tá Antonio S. Pitre, Trưởng Phòng Nghiên cứu tại Xưởng Hải quân Mare Island, trong buổi lễ hạ thủy ngày 17 tháng 8 năm 1943 và được đưa vào biên chế ngày 15 tháng 10 năm 1943. Thiếu tá Richard O'Kane, cựu thuyền phó của tàu ngầm Wahoo, được bổ nhiệm làm thuyền trưởng của Tang và con tàu được chuyển giao cho Hải quân ngày 30 tháng 11 năm 1943.
Chuyến tuần tra đầu tiên
Tang rời Trân Châu Cảng ngày 22 tháng 1 năm 1944 để bắt đầu chuyến tuần tra đầu tiên tại khu vực quần đảo Caroline và quần đảo Mariana. Sáng ngày 17 tháng 2, con tàu phát hiện một đoàn tàu vận tải bao gồm hai tàu vận tải, năm tàu vận tải cỡ nhỏ và một số tàu hộ tống. Tang bắt đầu bám theo đoàn tàu, lập lộ trình di chuyển và chuẩn bị tấn công. Một tàu hộ tống bất ngờ xuất hiện và phát hiện ra Tang ở khoảng cách 6.400 mét. Tang lặn sâu khẩn cấp và chịu năm quả mìn sâu, nhưng không gây thiệt hại nào. Sau khi con tàu hộ tống rời đi, Tang mở lại kính tiềm vọng và tiếp tục tiến hành tấn công. Ngắm vào con tàu hàng gần nhất cách 1.400 mét, Tang bắn một loạt bốn quả ngư lôi. Ba quả bắn trúng, và tàu Gyoten Maru (6.800 tấn) bị đánh chìm. Con tàu sau đó lặn sâu để tránh mìn sâu và tiếp tục bám theo đoàn tàu và dự định tiếp tục tấn công vào lúc hoàng hôn, nhưng đoàn tàu đó đã cách quá xa để thực hiện cuộc tấn công, và được một nhóm máy bay bảo vệ. trái|nhỏ|Tang neo đậu tại Trân Châu Cảng, năm 1944 Đêm ngày 22 tháng 2, Tang nổi lên mặt nước và thực hiện cuộc tấn công vào đoàn vận tải gồm ba tàu chở hàng và hai tàu hộ tống. Do gặp cơn mưa khiến radar không hoạt động hiệu quả, Tang đã bám theo đoàn vận tải suốt 30 phút trước khi vào vị trí tấn công, cách vị trí một tàu vận tải khoảng 1.400 mét. Một loạt bốn quả ngư lôi bắn trúng tàu Fukuyama Maru (3.600 tấn) và đội hình tàu địch bắt đầu tản ra. Sang buổi sáng tiếp theo, Tang tiếp tục bám sát đoàn vận tải và phóng thêm một loạt bốn quả ngư lôi. Chiếc dẫn đầu đoàn, Yamashimo Maru (6.800 tấn) trúng ba quả ngư lôi, tạo nhiều vụ nổ dây chuyền khiến nó "xoay lại, lật lên khỏi mặt nước" và bốc cháy dữ dội khi chìm dần.
Sáng ngày 25 tháng 2, Tang phát hiện ra một tàu chở dầu, một tàu vận tải và một khu trục hạm. Mưa lớn khiến con tàu gặp nhiều khó khăn để vào vị trí bắn nên Tang bám theo đoàn tàu đến đêm, và nổi lên để thực hiện bắn. Tang phóng một loạt bốn quả ngư lôi và trúng ba quả vào một tàu vận tải lớp Tatutaki Maru, đánh chìm con tàu. Hai tàu còn lại bắn dữ dội về các phía khiến Tang phải lặn xuống để cơ động né tránh. Tang bám sát đoàn tàu tới buổi sáng ngày hôm sau và thu hẹp khoảng cách với tàu chở dầu Echizen Maru để tấn công ở vị trí rất gần, chỉ 460 mm, đủ gần để tự lấy đường bắn cho ngư lôi của tàu. Một loạt ngư lôi được bắn ra và Echizen Maru chìm trong vòng bốn phút. Tang nhanh chóng lặn xuống để thoát khỏi sự truy đuổi của chiếc khu trục hạm và các loạt mìn sâu được thả xuống. Trong lúc lẩn tránh, con tàu chịu một vết rò rỉ nước ở phòng ngư lôi mũi tàu nhưng may mắn được thủy thủ đoàn khắc phục và sau đó nổi lại bình thường.
Tang phát hiện một đoàn vận tải bao gồm một tàu vận tải, một tàu chở quân và bốn tàu hộ tống vào chiều 26 tháng 2. Con tàu vào vị trí tấn công đoàn tàu chạy zig-zag liên tục và bắn loạt 4 quả ngư lôi cuối cùng. Báo cáo của tàu cho rằng họ không ghi nhận pha bắn trúng nào trong loạt cuối cùng này, nhưng sau chiến tranh, Ủy ban Đánh giá Lục quân-Hải quân (JANAC) ghi nhận Tang đánh chìm tàu vận tải Choko Maru (1.794 tấn) vào ngày 26 tháng 2. Sau khi bắn hết 24 quả ngư lôi và ghi nhận 16 quả trúng mục tiêu, Tang quay trở về căn cứ ở Midway để tái bổ sung và nâng cấp trang bị.
Chuyến tuần tra thứ hai
trái|nhỏ|224x224px|Thiếu tá Richard O'Kane cùng 22 thành viên đội bay được tàu ngầm của ông giải cứu ở Truk, tháng 5 năm 1944 Tang bắt đầu chuyến tuần tra thứ hai ngày 16 tháng 3, di chuyển qua quần đảo Palau, vịnh Davao và tiến vào Truk. Tang phát hiện ra tàu đối phương năm lần, nhưng không có cơ hội để thực hiện cuộc tấn công. Con tàu sau đó được phân làm nhiệm vụ tuần tra và giải cứu các phi công Mỹ bị bắn hạ quanh khu vực Truk. Tang giải cứu tổng cộng 22 thành viên của đội bay Hải quân, bao gồm cả những người được cứu bởi chiếc Vought OS2U Kingfisher, điều khiển bởi Trung úy John Burns và liên lạc viên, Trung sĩ Aubrey J. Gill, cất cánh từ thiết giáp hạm North Carolina. Đội bay của Burns đã cứu được ba người, và sau khi chuyển ba người đó lên chiếc Tang, Burns tiếp tục tiến đến vị trí khác để cứu thêm bốn người nữa. Chiếc Kingfisher không chịu nổi sức nặng của bốn người ngồi trên cánh nên đã nghiêng nặng có nguy cơ bị lật úp. Tang kịp thời có mặt và cứu tổng cộng bảy người ra khỏi chiếc Kingfisher. Thuyền trưởng O'Kane sau đó ra lệnh bắn chìm chiếc Kingfisher và tiếp tục nhiệm vụ đến khi quay về Trân Châu Cảng. Trung úy Burns sau đó được trao thưởng Huân chương Chữ Thập Hải quân vì sự dũng cảm ở Truk.
KardiaChain
KardiaChain là một nền tảng blockchain, với mục đích tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình tương tác và khả năng mở rộng quy mô trong hệ sinh thái blockchain. Nền tảng này tập trung vào việc cung cấp giải pháp cho các doanh nghiệp và chính phủ để áp dụng và tích hợp công nghệ blockchain vào các hệ thống hiện có của họ.
USS Tang (SS-306)
Chuyến tuần tra thứ ba
Tang rời Trân Châu Cảng ngày 8 tháng 6 và bắt đầu chuỗi nhiệm vụ tuần tra ở khu vực Biển Đông và Biển Hoàng Hải. Ngày 24 tháng 6, Tang phát hiện ra một đội tàu gồm sáu tàu vận tải cỡ lớn và 16 tàu hộ tống ở khu vực phía tây nam Kagoshima. Tang thu hẹp khoảng cách để tấn công và phóng một loạt bốn quả ngư lôi vào mục tiêu thứ nhất và 1 loạt nữa vào mục tiêu thứ hai. Nhiều vụ nổ xảy ra và Tang báo cáo đánh chìm hai tàu. Tuy nhiên, báo cáo của Nhật Bản được tìm thấy sau chiến tranh chỉ ra rằng đã có 4 tàu bị bắn chìm ngày hôm đó, bao gồm hai tàu vận tải và hai tàu chở quân. Hai loạt ngư lôi tổng cộng tám quả của Tang đã đánh trúng thêm hai mục tiêu di chuyển cạnh hai mục tiêu ban đầu của tàu. Bốn tàu bị đánh chìm là Tamahoko Maru, Tainan Maru, Nasusan Maru, và Kennichi Maru - với mức tải trọng tổng cộng là 16.292 tấn.
KardiaChain
KardiaChain cũng cung cấp một loại token nền tảng gọi là "KAI". Đợt phát hành và giao dịch token $KAI lần đầu (ICO) trên gate.io diễn ra vào ngày 7 tháng 4 năm 2020.
USS Tang (SS-306)
Chuyến tuần tra thứ ba
Ngày 30 tháng 6, khi đang tuần tra tại khu vực từ đảo Kyūshū tới Đại Liên, Tang phát hiện ra một tàu chở quân đang di chuyển mà không có tàu hộ tống. Sau khi bắn trượt hai quả ngư lôi, Tang lặn xuống để chủ động tránh các loạt bom chìm, rồi nổi lên và đuổi theo mục tiêu tới khi khoảng cách thu hẹp lại còn 690 mét. Tang phóng một quả ngư lôi duy nhất và đánh trúng tàu Nikkin Maru, khiến con tàu gãy đôi và chìm rất nhanh, đem theo sinh mạng của ít nhất 3.200 lính Nhật được chở trên tàu.
KardiaChain
Lịch sử
Ý tưởng về KardiaChain được khởi xướng vào tháng 12 năm 2018 bởi hai bạn học thời phổ thông là Trí Phạm và Huy Nguyễn. Mục tiêu của họ là phát triển một nền tảng blockchain hoạt động liên chuỗi mà không phụ thuộc hay bị giới hạn bởi cơ chế của các mạng lưới khác nhau. Mạng thử nghiệm (testnet) công khai đầu tiên, tên là Archi, đã được ra mắt khoảng sáu tháng sau khi KardiaChain chính thức ra mắt. Vào tháng 12 năm 2020, KardiaChain tiếp tục ra mắt mạng chính phiên bản 1.0 (Mainnet 1.0), tên gọi Aris, và một năm sau Kardiachain tiến hàng đợt hardfork đầu tiên để giới thiệu mạng chính phiên bản 2.0 (Mainnet 2.0), tên gọi Galaxias.
Vào cuối năm 2022, KardiaChain đã giới thiệu giải pháp công nghệ Kyokai, một giải pháp kết nối dựa trên công nghệ blockchain, nhằm xóa nhòa khoảng cách giữa hai thế giới thực (physical) và thế giới số (digital). Kyokai đại diện cho sự vượt trội trong tầm nhìn của KardiaChain, và là yếu tố quan trọng trong kế hoạch phát triển mười năm mở rộng của họ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc phổ cập blockchain đến cộng đồng.
USS Tang (SS-306)
Chuyến tuần tra thứ ba
Sáng ngày tiếp theo, Tang phát hiện ra một tàu chở dầu và một tàu vận tải. Khi Tang đang tấn công và đánh chìm tàu vận tải Taiun Maru Số 2, tàu chở dầu Takatori Maru Số 1 cố gắng chạy thoát. Tang truy đuổi và đánh chìm con tàu vào cuối chiều bằng hai quả ngư lôi. Tang sau đó kỉ niệm ngày 4 tháng 7 bằng cuộc tấn công vào bình minh, nổi lên và tấn công một tàu vận tải đang neo đậu ở gần bờ. Tuy vậy, mực nước nông và chảy xiết khiến Tang phải hủy bỏ việc tiếp cận. Tang lùi lại và phóng bốn quả ngư lôi, ba quả trúng và tàu vận tải Asukazan Maru (6.886 tấn) bị đánh chìm. Chiều cùng ngày, Tang phát hiện ra tàu Yamaoka Maru, một tàu vận tải cùng cỡ với chiếc Asukazan Maru, và đánh chìm bằng hai quả ngư lôi. Tang nổi lên và cứu một người sống sót làm tù binh. Khi đang tuần tra ở vùng biển ngoài khơi Đại Liên, Tang phát hiện ra tàu vận tải Dori Go, và đánh chìm nó bằng hai quả ngư lôi cuối cùng. Tang báo cáo đánh chìm tám tàu với tổng tải trọng 56.000 tấn trong chuyến tuần tra thứ ba, nhưng báo cáo của JANAC sau này xác nhận Tang đã đánh chìm 10 tàu với tổng tải trọng 39.160 tấn.
Stauntonia yaoshanensis
Stauntonia yaoshanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lardizabalaceae. Loài này được F.N. Wei & S.L. Mo miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
KardiaChain
Kiến trúc
KardiaChain sử dụng mô hình nút mạng kép (dual-node architecture), kết hợp hai loại hình blockchain công khai và riêng tư, cho phép liên lạc và chia sẻ dữ liệu liền mạch giữa các mạng blockchain khác nhau.
Một trong những tính năng chính của KardiaChain là khả năng kết nối, gắn kết nhiều nền tảng blockchain, cho phép giao dịch liên chuỗi với khả năng tương tác, tích hợp cao. Điều này giúp cho tài sản và dữ liệu có thể được gửi và truy cập qua các mạng chuỗi khối khác nhau, thúc đẩy tính hiệu quả và khả năng tương thích.
Các yếu tố kiến trúc nút mạng kép
Hệ thống sử dụng một công cụ phiên dịch có tên "the Kardia-unified Smart contract Language" (KSML) để vượt qua rào cản ngôn ngữ đang tồn tại giữa các nền tảng hợp đồng thông minh khác nhau. Ngôn ngữ lập trình này giúp KardiaChain và các blockchain bên ngoài dễ dàng trao đổi thông tin về các hợp đồng thông minh, tạo ra môi trường giao tiếp và tương tác liền mạch.
Bộ phận bộ định tuyến (router) sẽ đánh giá yêu cầu từ người dùng dựa trên các yếu tố khác nhau, bao gồm hiệu suất hiện tại, phí, thời gian chờ và dung lượng, để xác định mạng blockchain phù hợp với yêu cầu này và gửi tới đó. Hệ thống xem xét nhiều dữ liệu đầu vào để quyết định blockchain phù hợp nhất để xử lý yêu cầu.
Chức năng Bộ tổng hợp (Aggregator) đóng vai trò hợp nhất các bản cập nhật mới từ những blockchain khác để giảm bớt dung lượng cho KardiaChain, với khả năng tổng hợp, cô đọng thông tin từ một khối, gồm các bản cập nhật, thành một giao dịch duy nhất. Sự kết hợp các khái niệm, ý tưởng này mở đường cho nhiều khả năng và thiết lập nền tảng cho việc phổ cập công nghệ blockchain.
Stauntonia yaoshanensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Stauntonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983
KardiaChain
Cơ chế đồng thuận
KardiaChain cũng tăng cường khả năng mở rộng bằng cách sử dụng cơ chế đồng thuận kết hợp (a hybrid consensus mechanism) giữa hai thuật toán được ủy quyền proof-of-stake (DPoS) và proof-of-authority (PoA). Điều này cho phép xử lý giao dịch nhanh hơn và thông lượng cao hơn so với các mạng blockchain truyền thống.
Ngô Tùng Châu
Ngô Tùng Châu hay Ngô Tòng Chu (chữ Hán: 吳從周, 1752 - 5 tháng 7, 1801) là khai quốc công thần của nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Cùng với Võ Tánh, ông đã ra sức cố thủ thành Bình Định trong nhiều tháng dài, cầm chân được đội quân hùng mạnh của nhà Tây Sơn, tạo cơ hội cho chúa Nguyễn vượt biển đánh lấy được kinh đô Phú Xuân, hoàn thành công cuộc thống nhất Việt Nam.
USS Tang (SS-306)
Chuyến tuần tra thứ tư
Chuyến tuần tra thứ tư được Tang thực hiện từ ngày 31 tháng 7 tới ngày 3 tháng 9 tại vùng biển Nhật Bản, ngoài khơi Honshū. Ngày 10 tháng 8, con tàu bắn ba quả ngư lôi vào một tàu chở dầu ở gần khu vực Omaezaki nhưng không trúng quả nào, Ngày tiếp theo, sau khi phát hiện ra hai tàu vận tải và hai tàu hộ tống, Tang phóng ba quả ngư lôi vào chiếc lớn hơn và hai quả vào chiếc còn lại. Tàu vận tải lớn hơn (Roko Maru) cố gắng tránh ngư lôi nhưng trúng ba quả vào vị trí phòng động cơ. Khi Tang lặn xuống để tránh những đợt rải mìn sâu, thủy thủ đoàn nghe thấy vụ nổ thứ tư và năm. 38 phút sau, khi Tang cho kính tiềm vọng nổi lên, họ phát hiện chỉ còn hai tàu hộ tống trong khu vực, với một chiếc trong số đó đang đi cứu vớt người trên mặt nước.
Ngô Tùng Châu
Phụng sự cho nhà Nguyễn
Ngô Tùng Châu là người thôn Thái Thuận, xã Cát Tài, huyện Phù Cát, trấn Quy Nhơn. Ông chào đời năm 1752 dưới thời Võ vương Nguyễn Phúc Khoát.
USS Tang (SS-306)
Chuyến tuần tra thứ tư
Ngày 14 tháng 8, Tang tấn công một tàu tuần tra bằng pháo ở trên boong và bắn trúng tám viên đạn. Tám ngày sau, Tang đánh chìm tàu vận tải No. 2 Nansatsu Maru. Ngày 23 tháng 8, con tàu tiếp cận một tàu chở quân tên Tsukushi Maru (8.135 tấn) và phóng ba quả ngư lôi, hai quả bắn trúng mục tiêu và khiến chiếc Tsukushi Maru bị chìm. Hai ngày sau, Tang tấn công một tàu chở dầu và một tàu hộ tống với ba quả ngư lôi cuối cùng, bắn chìm con tàu chở dầu, No. 8 Nanko Maru và tàu hộ tống. Tang sau đó quay về Trân Châu Cảng.
Chuyến tuần tra cuối cùng
Trong lúc Tang đang tăng tốc để tránh khỏi làn đạn đang bắn dữ dội về phía tàu, một khu trục hạm đi ngang qua con tàu chở quân và tiến về chỗ con tàu ngầm. Tàu chở dầu phát nổ, và cột nước được phát hiện bên cạnh chiếc tàu chở quân. Vài giây sau đó, chiếc khu trục hạm phát nổ, có thể do trúng quả ngư lôi thứ ba của Tang hoặc do trúng đạn của hai tàu hộ tống đang di chuyển gần đó. Chiếc tàu chở quân chết đứng giữa biển và Tang di chuyển ra xa thêm 73 mét và nạp hai quả ngư lôi cuối cùng để kết liễu con tàu kia. Quả ngư lôi thứ 23 được phóng ở khoảng cáhh còn 820 mét và được báo cáo là hoạt động bình thường. Báo cáo xác nhận đêm hôm đó Tang đã đánh chìm hai tàu vận tải Kogen Maru (6.600 tấn) và Matsumoto Maru (7.000 tấn).
Lúc 02:30 sáng 25 tháng 10, quả ngư lôi thứ 24 và cũng là quả cuối cùng (ngư lôi Mark 18), được phóng khỏi mũi tàu. Tuy nhiên, quả ngư lôi bất ngờ rẽ sang bên trái và chạy theo hình vòng tròn về phía Tang. Tang nhanh chóng lặn khẩn cấp để tránh quả ngư lôi chạy lỗi kia nhưng đã quá muộn, quả ngư lôi đâm vào phòng ngư lôi ở đuôi tàu, khoảng 20 giây sau khi được phóng. Vụ nổ dữ dội bùng lên và cướp đi sinh mạng của nhiều thủy thủ. Con tàu chìm dần về phía đuôi tàu và khiến cả ba khoang chính ở đuôi bị ngập nặng. Trong tổng số chín sĩ quan và thủy thủ trong đài chỉ huy, bao gồm O'Kane, ba người đã trốn thoát được và phải bơi suốt đêm tới khi đựoc cứu tám giờ sau đó. Một sĩ quan nữa đã thoát được khỏi đài chỉ huy bị ngập và được cứu cùng những người khác. trái|nhỏ|USS Tang là trường hợp duy nhất máy tái tạo khí Momsen Lung được thủy thủ đoàn sử dụng để thoát ra khỏi chiếc tàu ngầm đang chìm. Chiếc tàu ngầm chìm xuống độ sâu 55 mét và khoảng 40 người sống sót đã kịp tập trung lại ở phòng ngư lôi ở mũi tàu, và chuẩn bị sử dụng lỗ thoát hiểm khẩn cấp. Toàn bộ tài liệu mật đều được tiêu hủy và tất cả tập hợp lại ở phòng thoát hiểm. Tuy nhiên quá trình thoát hiểm đã gặp nhiều trì hoãn do các đợt rải mìn sâu liên tục của tàu tuần tra Nhật Bản, tạo ra đám cháy ở phòng pin phía trước. Lúc 06:00 sáng 25 tháng 10, nhờ thiết bị sinh tồn - máy tái tạo khí Momsen Lung, 13 sĩ quan và thủy thủ đã thoát ra được khỏi phòng ngư lôi ở mũi tàu. Vào thời điểm người thứ 13 thoát ra, sức nóng của phòng pin mạnh đến mức làm tan chảy các vách ngăn khiến nước tràn mất kiểm soát vào trong con tàu đang chìm. Trong số 13 người thoát được khỏi phòng ngư lôi, chỉ có năm người được cứu sống. Một người nữa được phát hiện gần nhóm năm người nhưng người đó bị thuơng quá nặng nên không thể cứu được. Tổng cộng 78 sĩ quan và thủy thủ của Tang thiệt mạng.
Tang được xóa khỏi Danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 8 tháng 2 năm 1945.
Ngô Tùng Châu
Phụng sự cho nhà Nguyễn
Năm 1764 lúc ông mới 12 tuổi theo cha là Ngô Tùng Trang vào sống ở Vùng Gò Công. Vào khoảng năm 1783 - 1788 cùng thời gian Võ Tánh cũng tụ tập nhân mã tại vùng Gò Công để giúp dân phòng thủ các mối nguy hiểm vùng đất mới khai phá, sau này theo chúa Nguyễn lập nghiệp, thì cũng là lúc Ngô Tùng Châu theo học với cụ Võ Trường Toản (? - 1792), người lánh nạn giặc Tây Sơn mà về định cư ở đây và mở trường dạy học. Trong hơn mấy trăm môn đệ của Võ Trường Toản thì Ngô Tùng Châu là môn sinh cao đệ nhất".
Biết tài năng và đức độ, chúa Nguyễn Phúc Ánh cho Ngô Tùng Châu làm Chế các ở Viện Hàn lâm. Rồi ông cùng với Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Hoàng Minh Khánh và chín người nữa, được cử làm Điền tuấn quan để coi việc đốc sức dân khai khẩn ruộng đất ở Gia Định. Về sau thăng đến Tham tri bộ Lễ. Năm 1797, Nguyễn vương sai ông Ngô Tùng Châu hiệp cùng nguyên Lễ bộ kiêm Đốc học Nguyễn Thái Nguyên làm chức phụ đạo, tức là dạy học cho con trưởng của vương là Đông cung Thái tử Nguyễn Phúc Cảnh. Ông cố từ rằng
USS Tang (SS-306)
Khen thưởng
Trong chiến tranh, Tang được ghi nhận đánh chìm 31 tàu trong năm chuyến tuần tra, với tổng tải trọng đạt 227.800 tấn, và làm hư hại hai tàu với 4.100 tấn, một thành tích đáng nể so với lực lượng tàu ngầm Mỹ. Việc đối chiếu báo cáo sau chiến tranh của Ủy ban Đánh giá Lục quân-Hải quân (JANAC) đã giảm thành tích của Tang xuống còn 24 tàu, với tổng tải trọng 93.824 tấn, đứng thứ hai trong danh sách tàu ngầm có số lượng tàu bị đánh chìm nhiều nhất, sau chiếc Tautog (với 26 tàu), và đứng thứ tư trong danh sách tổng tải trọng bị đánh chìm, sau chiếc Flasher, Rasher và Barb. Báo cáo này sau đó được kiểm tra lại và nâng lên 33 tàu với tổng tải trọng 116.454 tấn, biến Tang trở thành con tàu có thành tích xuất sắc nhất trong toàn bộ lực lượng tàu ngầm của Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Tang cũng đạt thành tích có đợt tuần tra xuất sắc nhất, khi đánh chìm 10 tàu với tổng tải trọng 39.160 tấn, trong chuyến tuần tra thứ ba.
Ngô Tùng Châu
Phụng sự cho nhà Nguyễn
Nguyễn vương dụ
USS Tang (SS-306)
Liên kết ngoài
Thể loại:Tàu thủy năm 1943 Tang Tang Tang
Ngô Tùng Châu
Phụng sự cho nhà Nguyễn
Từ đó Tùng Châu làm Phụ giảng cho Đông cung, hết lòng sửa chữa nói thẳng không ẩn giấu gì, rất được Đông cung kính trọng. Một hôm giảng thiên Nhạc ký, Tùng Châu nói rằng Đông cung đáp
Giảng bàn đến đêm khuya, vẫn không biết mỏi. Khi Tùng Châu khen ngợi Đông cung chăm đọc sách, Đông cung đáp
Tham tri bộ Hộ là Nguyễn Văn Mỹ có công cầm cương giàn ngựa đi theo Nguyễn vương, nhưng làm quan thì góp nhặt lấy thuế nặng của dân, lúc chết được thờ ở đền Hiển Trung. Ngô Tùng Châu can rằng
Nhưng Nguyễn Ánh cho rằng Mỹ là người có công, không nỡ truất bỏ, mà cũng khen lời Tòng Chu là ngay thẳng.
Ở Gia Định tục chuộng đạo Phật. Có nhà sư tên Cao phạm tội, vương muốn giết và truyền lệnh phàm các sư tăng dưới 50 tuổi đều phải chịu sai dịch như người thường. Các quan có ý ngăn cản, Tùng Châu nói với Đông cung rằng
Đông cung bảo là phải, Tòng Chu bèn dâng sớ nói thẳng đến chỗ hại về đạo Phật, ý vua mới quyết.
KardiaChain
Tham khảo
Thể loại:Phần mềm đa nền tảng Thể loại:Tiền mã hóa
Ngô Tùng Châu
Tử tiết với Bình Định
Đến tháng 1 năm Canh Thân (1800), quân của Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng đến vây thành Bình Định. Võ Tánh cùng Ngô Tùng Châu cố lo phòng thủ, không ra đánh. Hay tin, chúa Nguyễn liền đem đại binh ra, nhưng vì quân bộ và quân thủy không phối hợp với nhau được, nên việc giải cứu không thành. Tùng Châu hiệp theo với Võ Tánh ở lại trấn, quân giặc bao vây, gần đến 2 năm, cùng Tánh giữ lấy thành cố giữ, tùy phương phòng chống, lấy trung nghĩa khuyến khích quân lính, người đều vui lòng liều chết, không ai làm phản cả.
Đến tháng 1 năm Tân Dậu (1801), sau khi đốt được gần hết thủy trại cùng tàu thuyền của Tây Sơn ở cửa Thị Nại<, khiến tướng Vũ Văn Dũng bỏ vùng biển chiến lược này về hợp binh với Trần Quang Diệu, thì thành Bình Định càng bị vây ngặt. Liệu không thể đánh phá được, chúa Nguyễn cho người lẻn vào thành bảo Võ Tánh và Ngô Tùng Châu bỏ thành mà ra. Nhưng Võ Tánh phúc thư lại rằng: ...quân tinh binh của Tây Sơn ở cả Quy Nhơn, vậy xin đừng lo việc giải vây vội, hãy nên kíp ra đánh lấy Phú Xuân thì hơn. Nghe lời Võ Tánh, Nguyễn vương dẫn đại quân tiến đánh và thu phục được Phú Xuân vào ngày mùng 3 tháng 5 năm Tân Dậu (15 tháng 6 năm 1801). Nhận được tin dữ, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng cử quân ra cứu nhưng bị quân của Lê Văn Duyệt đánh chặn phải lui về, nên càng đốc quân đánh gấp cốt chiếm cho được thành Bình Định.
Hoàng Việt hưng long chí kể:
Buổi sớm hôm đó, Tùng Châu đến hỏi mưu kế phá giặc, thì Võ Tánh chỉ tay vào lầu Bát Giác nói rằng
Tùng Châu trả lời rằng
Rồi về nhà, mặc triều phục chỉnh tề, trông về cửa khuyết bái lạy, rồi uống thuốc độc chết. Võ Tánh nghe tin báo, đau buồn nói: Thế là Ngô quân đã đi trước ta rồi...Nói đoạn đi ngay đến công dinh của Ngô Tùng Châu, lo việc khâm liệm mai táng... Việc đó xảy ra ngày 25 tháng 5 năm Tân Dậu (ngày 5 tháng 7 năm 1801). Hai ngày sau, Võ Tánh cũng tự thiêu mà chết ở lầu Bát Giác. Khi chiếm được thành, Trần Quang Diệu tỏ ra xúc động trước sự trung dũng của Võ Tánh và Ngô Tùng Châu, sai người tẩm liệm thi hài hai ông tử tế, rồi theo lời yêu cầu của Võ Tánh, không giết hại hàng binh nhà Nguyễn.
Ghi công
Năm 1802, Nguyễn vương tiêu diệt Tây Sơn, đặt niên hiệu là Gia Long năm 1806 lên ngôi Hoàng đế lập ra Vương triều Nguyễn. Trong năm 1802, truy tặng Ngô Tùng Châu là Tán trị công thần đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu, Trụ quốc Thái sư, tước Châu Quận Công thụy là Trung Ý, cùng với Hoài Quốc công Võ Tánh hợp thờ ở đền Chiêu trung.
Mộ Ngô Tùng Châu hình chữ nhật (đây là mộ giả vì thi hài Ngô Tùng Châu đã được đưa về chôn ở Phù Cát) nằm kề bên mộ Võ Tánh hình tròn trên có đắp biểu tượng một con dơi. Vì thân thể Võ Tánh đã bị cháy hết nên mộ ở thành Bình Định và mộ ở Phú Nhuận, đều chôn hình nhơn bằng sáp. Lăng nằm trên nền cũ của nội cung thành Hoàng Đế của Nguyễn Nhạc, cũng là thành Đồ Bàn của vua Chăm xưa. Lấy lầu Bát Giác (nơi Võ Tánh tự thiêu) làm nơi hương hỏa cho họ Võ, họ Ngô.
Năm thứ 3 Gia Long (1804), liệt vào thờ tại đền Hiển trung ở Gia Định, lại cấp tự điền, tự dân, mộ phu, sai Tòng Hoảng phụng thờ. Năm thứ 4 (1805), cho tế phụ ở Thái Miếu. Năm thứ 9 (1810), liệt vào thờ ở miếu Trung Hưng công thần. Năm Minh Mạng thứ 2 (1821) cấp cho vợ ông là Võ thị mỗi năm 50 quan tiền, 50 phương gạo. Năm thứ 5 (1824) đổi cho phụ tế ở Thế miếu. Năm thứ 12 (1831) truy tặng là Tá vận Công thần, Đặc tiến Vinh lộc Đại phu, Hiệp biện đại học sĩ, Thiếu sư, kiêm Thái tử Thái sư, đổi tên thụy là Trung Mẫn, tước Ninh Hòa Quận công, phụ tế ở miếu đình như cũ.
Sau Tùng Hoảng chết, lấy Tùng Hòa tập ấm là Cẩm y hiệu úy, coi việc thờ tự.
Đánh giá
Sách Đại Nam liệt truyện chép
Trong bài Văn tế Phò mã Chưởng hậu quân Võ Tánh và Lễ bộ thượng thư Ngô Tùng Châu do Đặng Đức Siêu soạn, được đọc trong lễ truy điệu trọng thể, có đoạn:
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu viết:
Đường phố
Ở Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 1985 có tới hai con đường mang tên Ngô Tùng Châu. Đường Ngô Tùng Châu của Đô thành Sài Gòn cũ hiện nay là đường Lê Thị Riêng ở quận 1; còn đường Ngô Tùng Châu của tỉnh Gia Định cũ nay là đường Nguyễn Văn Đậu ở quận Phú Nhuận và quận Bình Thạnh. Điều đặc biệt là cả hai con đường mang tên Ngô Tùng Châu này đều bị đổi tên vào cùng ngày 4 tháng 4 năm 1985. Chính vì vậy, khi gia đình nghệ sĩ Thanh Nga bị sát hại vào năm 1978 trên con đường này (thuộc khu vực quận 1) thì lúc đó vẫn còn gọi là đường Ngô Tùng Châu. Ở Mỹ Tho trước đó cũng có đường Ngô Tùng Châu sau đổi thành đường Nguyễn Văn Nguyễn. Tuy nhiên ở thị xã Gò Công, hiện nay vẫn còn đường Ngô Tùng Châu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Quan nhà Nguyễn Thể loại:Người Bình Định Thể loại:Sinh năm 1752 Thể loại:Mất năm 1801
Pterolophia proxima
Pterolophia proxima là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pterolophia
Schizomitrium subemarginatulum
Schizomitrium subemarginatulum là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Broth. & P. de la Varde) Ochyra mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schizomitrium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Alabanoor, Sindhnur
Alabanoor là một làng thuộc tehsil Sindhnur, huyện Raichur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Raichur (huyện)
Kuşhane, Çarşamba
Kuşhane là một xã thuộc huyện Çarşamba, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 566 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Samsun
NGC 4449
NGC 4449 là một thiên hà loại Magellan bất thường nằm trong chòm sao Lạp Khuyển. Khoảng cách của thiên hà này với Trái Đất là 12 triệu năm tuổi. nó gần giống thiên hà Râu Nó là một phần của nhóm Messier 94 và nhóm Lạp Khuyển I. Điều này khiến nó có liên quan đến nhóm Địa Phương.
Đặc điểm
Thiên hà này thì có bản chất tương tự như thiên thể vệ tinh của Ngân Hà, Đám Mây Megellan Lớn, dù cho nó không sáng cũng không lớn bằng. NGC 4449 có hình dạng thanh chung, cùng giống như đặc tính của đám mây Megellan lớn với những ngôi sao trẻ màu xanh rải rác.
NGC 4449 đã từng trải qua sự hình thành sao với tỉ lệ rất cao và bao gồm một vài cụm sao trẻ với khối lượng rất lớn. Có một cụm sao này nằm trong vùng trung tâm thiên hà.
Hình ảnh của thiên hà cho thấy một sự phát sáng màu hồng của khí Hydro nguyên tử, chất khí đánh dấu cho các khu vực hình thành sao khổng lồ.
NGC 4449 được bao phủ bởi một lớp màng khí hydro trung tính có diện tích lên đến 75' (gấp 14 lần bán kính quang học của thiên hà này). Lớp màng bao bọc này cho thấy sự biến dạng và sự bất thường. Điều này thể hiện sự tương tác với các thiên hà lân cận.
Sự tương tác với các thiên hà gần đó được cho là ảnh hưởng đến sự hình thành sao trong NGC 4449 và thực tế mà nói thì hai thiên hà nhỏ được phát hiện là tương tác với thiên hà này.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên hà vô định hình Thể loại:Thiên hà vô định hình có thanh Thể loại:Chòm sao Lạp Khuyển Thể loại:Thiên thể NGC Thể loại:Thiên thể UGC Thể loại:Thiên thể PGC Thể loại:Thiên thể Caldwell Thể loại:Nhóm Messier 94
Trentepohlia cariniceps
Trentepohlia cariniceps là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Trentepohlia Thể loại:Limoniidae ở vùng Indomalaya
Pseudapis pallicornis
Pseudapis pallicornis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Walker mô tả khoa học năm 1871.
Tham khảo
Thể loại:Pseudapis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1871
Axonopus micay
Liên kết ngoài
Thể loại:Axonopus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1960
1730 Marceline
1730 Marceline (1936 UA) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 17 tháng 10 năm 1936 bởi M. Laugier ở Nice.
Montrigaud
Tham khảo
Thể loại:Xã của Drôme
Palthis submarginata
Liên kết ngoài
Thể loại:Palthis
Bidens subalternans
thumb|Bidens subalternans
Thelypteris appressa
Thelypteris appressa là một loài dương xỉ thuộc họ Thelypteridaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Bidens subalternans
Bidens subalternans là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bidens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836
Thelypteris appressa
Tham khảo
A Thể loại:Thực vật đặc hữu Ecuador Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Carposina crinifera
Carposina crinifera là một loài bướm đêm thuộc họ Carposinidae. Nó là loài đặc hữu của Oahu và Molokai.
Liên kết ngoài
Thể loại:Copromorphoidea Thể loại:Loài đặc hữu của Hawaii
Nguyễn Nhạc
Nguyễn Nhạc (chữ Hán: 阮岳; 1743 – 1793) hay còn gọi là Nguyễn Văn Nhạc, là vị hoàng đế sáng lập ra Nhà Tây Sơn, ở ngôi hoàng đế từ năm 1778 đến năm 1788, lấy niên hiệu là Thái Đức (泰德) thường gọi là Thái Đức Đế (泰德帝). Từ năm 1789 – 1793, ông từ bỏ đế hiệu để nhường ngôi hoàng đế cho em trai là hoàng đế Quang Trung, còn ông tự hạ tước hiệu của mình xuống thành Tây Sơn vương. Nguyễn Văn Nhạc và hai người em trai của ông, được biết với tên gọi Anh em Tây Sơn, là những lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa Tây Sơn đã chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh ở phía Bắc và Nguyễn ở phía Nam, lật đổ hai tập đoàn này cùng Nhà Hậu Lê.
Song ông không có ý muốn thống nhất đất nước khi đã tiêu diệt Chúa Trịnh ở phía bắc mà lên ngôi hoàng đế khi đất nước chưa thống nhất. Về sau, ông đã bị lu mờ trước người đã tiếp tục lãnh đạo phong trào Tây Sơn trong công cuộc thống nhất đất nước đó chính là em trai ông, Nguyễn Huệ. Quyền lực của em trai Nguyễn Huệ ngày càng vượt hơn anh, ông đành chấp nhận giao lại quyền lãnh đạo cho em trai là Nguyễn Huệ, còn ông chỉ xưng là Tây Sơn vương, lui về ở tại thành Quy Nhơn. Năm 1793, các tướng của vua cháu Quang Toản đã tịch biên gia sản của ông trong thành Quy Nhơn, Nguyễn Nhạc đang ốm nặng, nghe tin thì tức giận mà qua đời.
Tiểu sử
Các sách Đại Việt sử ký tục biên, Hoàng Lê nhất thống chí, Đại Nam thực lục tiền biên, Đại Nam chính biên liệt truyện, Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục đều ghi các thủ lĩnh Tây Sơn là họ Nguyễn, nhưng không nói tổ tiên là họ gì.
Nguyễn Phi Phúc có tám người con, trong đó có ba người con trai: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ. Lớn lên, ba anh em được đưa đến thụ giáo cả văn lẫn võ với thầy Trương Văn Hiến. Chính người thầy này đã phát hiện được khả năng khác thường của Nguyễn Huệ và khuyên ba anh em khởi nghĩa để xây dựng đại nghiệp. Tương truyền câu sấm: "Tây khởi nghĩa, Bắc thu công" là của ông.
Trong những năm đầu tiên, Nguyễn Nhạc đóng vai trò quan trọng nhất. Tương truyền trước khi nổi dậy ông từng đi buôn trầu nên được gọi là Hai Trầu. Có sách nói Nguyễn Nhạc làm chức biện lại nên còn gọi là Biện Nhạc. Sử Nhà Nguyễn chép rằng ông được Chúa Nguyễn giao cho việc thu thuế trong vùng nhưng mang tiền thu thuế đánh bạc mất hết, cùng quẫn phải nổi dậy. Tuy nhiên theo các nhà nghiên cứu, tình tiết này thực chất là dụng ý nói xấu người "phản loạn" của Nhà Nguyễn sau khi họ đã thắng trận. .
Khởi nghĩa
nhỏ|Ba anh em Nguyễn Nhạc: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ Chính sự chúa Nguyễn cuối thời Nguyễn Phúc Khoát ngày càng suy đồi, gây khổ sở cho dân chúng. Hệ thống thuế khóa phức tạp, cồng kềnh, nặng nề, quan cấp dưới lạm thu để tham nhũng. Thuế thổ sản có tới hàng ngàn thứ, tính cả những sản vật nhỏ nhặt. Năm 1741, Phúc Khoát ra lệnh truy thu thuế của cả những người bỏ trốn. Tới năm 1765 lại có lệnh truy thu thuế còn thiếu của 10 năm trước. Bản thân chúa Nguyễn sa vào tửu sắc hưởng lạc, các quan lại bên dưới cũng đua nhau tham ô (tiêu biểu như Trương Phúc Loan), khiến lòng dân ngày càng oán ghét.
Khi Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát qua đời (1765), chính sự họ Nguyễn ở Đàng Trong càng rối ren quanh việc chọn người kế vị ngôi chúa. Vũ vương vốn trước lập con thứ 9 (nhưng do chính cung sinh ra) là Nguyễn Phúc Hiệu làm thế tử, nhưng Hiệu mất sớm, để lại người con là Nguyễn Phúc Dương. Con cả của Vũ vương là Nguyễn Phúc Chương cũng đã mất. Đáng lý ra theo thứ tự khi Nguyễn Phúc Khoát qua đời, phải lập người con thứ hai là Nguyễn Phúc Luân lên ngôi, nhưng quyền thần Trương Phúc Loan nắm lấy triều chính, tự xưng là "Quốc phó", giết Luân mà lập người con thứ 16 của Vũ vương là Nguyễn Phúc Thuần mới 12 tuổi lên ngôi, tức là Định vương, để dễ bề thao túng. Trong triều cũng như bên ngoài dư luận nhiều người bất bình vì khi Luân đã chết thì ngôi chúa lẽ ra phải thuộc về Nguyễn Phúc Dương. Thái phó Trương Văn Hạnh, thầy dạy của Phúc Luân, cũng bị Loan giết. Môn khách của Trương Văn Hạnh là Trương Văn Hiến phải bỏ Phú Xuân, trốn về Tây Sơn mai danh ẩn tích.
Trương Văn Hiến dạy học cũng đã truyền ý chí khởi nghĩa cho 3 anh em Tây Sơn. Nhận thấy tình hình rối ren trong triều và lòng dân oán ghét họ Nguyễn, Nguyễn Nhạc tập hợp lực lượng nổi dậy ở ấp Tây Sơn.
Theo các sách sử nhà Nguyễn thì do đánh bạc tiêu mất tiền thu thuế, Nguyễn Nhạc bèn "trốn vào Tây Sơn làm trộm cướp, những người vô lại và người nghèo đói phần nhiều phụ theo, vì thế thủ hạ có đến vài ngàn người". Nhạc cùng em là Văn Huệ, Văn Lữ chia nhau quản lãnh, rồi đi đánh cướp đồn ấp, viên tướng giữ trấn không sao kiềm chế được. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, tình tiết "Nguyễn Nhạc thua bạc nên đi trộm cướp" thực chất là chuyện thêu dệt của nhà Nguyễn nhằm bôi nhọ uy tín của nhà Tây Sơn. Việc anh em Nguyễn Nhạc khởi nghĩa chắc chắn phải được mưu tính kỹ lưỡng từ lâu, từ việc chuẩn bị căn cứ, lương thực cho đến tuyên truyền, thu hút lực lượng tham gia, không thể chỉ là hành vi bột phát do "thua bạc".
Quân Tây Sơn bao gồm người Kinh, người Thượng, người Hoa tham gia rất đông. Khởi phát từ ấp Tây Sơn, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ tập hợp lực lượng, ban đầu chủ yếu là đồng bào người Thượng, gây dựng chiến khu, đứng lên khởi nghĩa. Lấy danh nghĩa chống lại Quốc phó Trương Phúc Loan, ủng hộ Vương tôn Nguyễn Phúc Dương là cháu đích tôn của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát, Nguyễn Nhạc phất cờ nổi dậy năm 1771. Bởi Tây Sơn mang danh nghĩa ủng hộ Vương tôn Dương và khi đánh trận thường la ó ầm ĩ nên dân gian có câu:
Binh triều là binh Quốc phó Binh ó là binh Hoàng tôn.
Sau khi đứng vững ở địa bàn ấp Tây Sơn, năm sau, cuộc khởi nghĩa lan rộng và nghĩa quân đã thắng một số trận chống lại quân Chúa Nguyễn được phái tới đàn áp cuộc khởi nghĩa. Bấy giờ ở Quy Nhơn có nhà giàu là Huyền Khê thường giúp tài chính cho Nguyễn Nhạc, nhân đó ông sắm thêm được nhiều vũ khí và chiêu mộ thêm được nhiều quân.
Năm 1773, Nguyễn Nhạc đánh chiếm ấp Kiến Thành, rồi chia cho các tướng cùng coi giữ: chủ trại nhất Nguyễn Nhạc giữ hai huyện Phù Ly và Bồng Sơn, chủ trại nhì Nguyễn Thung giữ huyện Tuy Viền, chủ trại ba Huyền Khê coi việc hậu cần. Không những tập hợp cả những tay lục lâm như Nhưng Huy, Tứ Linh, Nguyễn Nhạc còn mật liên lạc với nữ chúa của nước Chiêm Thành sót lại lúc đó đem quân đóng ở trại Thạch Thành để cứu lẫn nhau.
Hạ thành Quy Nhơn
Sau khi đứng vững ở căn cứ, Nguyễn Nhạc quyết định đánh thành Quy Nhơn, một trọng trấn của Đàng Trong. Quy Nhơn là trung tâm của khu vực Nam Trung bộ, nếu làm chủ Quy Nhơn có thể làm chủ cả khu vực này.
Từ Quy Nhơn, Nguyễn Nhạc tiến ra đánh chiếm Quảng Ngãi. Sau đó ông đem quân vào đánh Phú Yên. Đến cuối năm 1773, quân Tây Sơn thắng như chẻ tre, nhanh chóng chiếm được Phú Yên, Diên Khánh, Bình Khang, Bình Thuận, quân Nguyễn phải rút vào Nam bộ.
Lưỡng đầu thọ địch
Đầu năm 1774, Chúa Nguyễn sai Tôn Thất Thăng mang quân từ Quảng Nam vào đánh Tây Sơn nhưng vừa thấy quân Tây Sơn, Thăng đã bỏ chạy. Nguyễn Nhạc đánh Bến Ván, uy hiếp Quảng Nam. Bấy giờ có hai người Tàu là Tập Đình và Lý Tài mộ dũng sĩ hưởng ứng Tây Sơn. Nhân cơ hội đó, Nguyễn Nhạc lại đánh Quảng Nam, nhưng bị cai đội Nguyễn Cửu Dật đánh lui, phải rút về Thiên Lộc. Giữa năm 1774, Chúa Nguyễn lại cử Tống Phúc Hiệp mang quân từ Gia Định theo hai đường thủy bộ ra đánh Nam Trung bộ, nhanh chóng lấy lại Bình Thuận, Diên Khánh, Bình Khang. Nguyễn Nhạc chỉ còn làm chủ từ Phú Yên ra Quảng Ngãi.
Phyllomyias sclateri
Phyllomyias sclateri là một loài chim trong họ Tyrannidae.
Nguyễn Nhạc
Lưỡng đầu thọ địch
Tuy nhiên lúc Tây Sơn vừa mất Bình Khang thì phía bắc lại có biến. Nhân lúc Đàng trong rối ren, cuối năm 1774, Chúa Trịnh Sâm cử lão tướng Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc làm Bình Nam thượng tướng quân, mang 3 vạn quân vượt sông Gianh nam tiến, cũng lấy lý do trừ khử Trương Phúc Loan, lập Nguyễn Phúc Dương. Quân Trịnh lần lượt chiếm Bố Chính, Đồng Hới và tiến đến Thuận Hoá. Quân Nguyễn yếu thế, Chúa Nguyễn phải trói Trương Phúc Loan nộp quân Trịnh, nhưng sau đó Hoàng Ngũ Phúc vẫn tiến quân, đầu năm 1775 đánh chiếm Phú Xuân. Chúa Nguyễn không chống nổi phải bỏ chạy vào Quảng Nam.
Nguyễn Nhạc nhân thời cơ đó mang quân hai đường thủy bộ ra đánh Quảng Nam. Nguyễn Phúc Thuần vội bỏ Quảng Nam theo đường biển trốn vào Gia Định, phong Nguyễn Phúc Dương làm thế tử, ở lại Quảng Nam. Tháng 2 năm 1775, quân Trịnh tiến vào Quảng Nam. Quân Tây Sơn sai Lý Tài rước Phúc Dương về Hội An. Quân Trịnh vượt đèo Hải Vân và đụng độ với quân Tây Sơn. Nguyễn Nhạc cử hai tướng người Hoa là Tập Đình làm tiên phong, Lý Tài làm trung quân đánh Trịnh. Hoàng Ngũ Phúc đang đà thắng lợi, đánh bại quân Tây Sơn ở Cẩm Sa. Tập Đình bỏ chạy tháo thân, theo đường biển về Trung Quốc, vì Nguyễn Nhạc muốn nhân cơ hội thua bắt giết do Tập Đình vốn là người bạo ngược, nhưng sau đó bị Nhà Thanh bắt chém. Nguyễn Nhạc phải rút quân về Quy Nhơn.
Nhân lúc Nguyễn Nhạc thua trận, Tống Phúc Hiệp lại từ Bình Khang ra đánh Phú Yên, quân Tây Sơn lại thua phải co về Quy Nhơn. Như vậy địa bàn của Nguyễn Nhạc chỉ còn Quy Nhơn và Quảng Ngãi.
Hoà Bắc đánh Nam
Tình thế của Nguyễn Nhạc và quân Tây Sơn lúc đó rất nguy ngập. Cả quân Trịnh lẫn quân Nguyễn từ hai đằng đánh tới đều đang ở thế thắng trận. Nếu mang quân ra đương đầu với cả hai phía thì chắc chắn Nguyễn Nhạc sẽ bị tiêu diệt. Đứng trước tình thế đó, ông đã sáng suốt đưa ra quyết định đúng đắn.
Nhận thấy quân Trịnh đang ở thế thắng liên tiếp từ khi vào nam, tiềm lực của Bắc hà lại lớn không thể đương đầu, Nguyễn Nhạc quyết định xin giảng hoà với Chúa Trịnh để tập trung vào chiến trường phía nam. Ông sai người đến chỗ Hoàng Ngũ Phúc xin đầu hàng và làm tiên phong cho Chúa Trịnh để đánh Chúa Nguyễn. Quân Trịnh đi xa bấy giờ đã mệt mỏi, quân sĩ nhớ nhà, Hoàng Ngũ Phúc cũng muốn mượn sức Tây Sơn diệt họ Nguyễn nên nhân danh Chúa Trịnh cho Nguyễn Nhạc hàng, phong làm "Tây Sơn trưởng hiệu tráng tiết tướng quân", sai Nguyễn Hữu Chỉnh trao cờ và ấn kiếm cho ông. Dù thế, quận Việp lão luyện vẫn không lui quân, đóng sát địa giới Quảng Ngãi, định chờ nếu Tây Sơn bại trận sẽ tiến vào chiếm Quảng Ngãi và Quy Nhơn.
Tống Phúc Hiệp lại sai sứ bắt Nguyễn Nhạc trả lại thế tử Nguyễn Phúc Dương. Trước tình thế nguy ngập, Nguyễn Nhạc giả vờ nhận lời, rồi bí mất đưa thế tử ra Hà Liêu.
Loại bỏ nguy cơ phía bắc
Tạm yên mặt bắc nhưng Nguyễn Nhạc ở vào tình thế chỉ có một lựa chọn là phải thắng trận để chiếm lại Phú Yên từ tay quân Nguyễn, nếu không sẽ bị quân Trịnh đánh chụp.
Trong tình thế các tướng đều thua trận bạc nhược, Nguyễn Nhạc quyết định cử em là Nguyễn Huệ, mới 23 tuổi, người sau này trở thành nhà quân sự kiệt xuất của Tây Sơn, làm chủ tướng mang quân vào nam. Để hỗ trợ cho Nguyễn Huệ, nhân nắm con bài Nguyễn Phúc Dương trong tay, Nguyễn Nhạc gả con gái cho Dương, rồi sai người vào Phú Yên điều đình với Tống Phúc Hiệp việc lập Phúc Dương làm chúa và cùng đánh Trịnh. Việc đàm phán đến nửa chừng thì Nguyễn Huệ kéo quân tới đánh khiến Hiệp không kịp trở tay. Nguyễn Huệ bắt sống Nguyễn Khoa Kiên, giết Nguyễn Văn Hiền, Hiệp bỏ chạy. Tướng Nguyễn ở Bình Khang là Bùi Công Kế mang quân ra cứu bị Nguyễn Huệ bắt sống. Tướng khác là Tống Văn Khôi ở Khánh Hoà ra đánh cũng bị Nguyễn Huệ giết tại trận. Nguyễn Huệ giao việc phòng thủ cho Nguyễn Văn Hưng và Lê Văn Lộc rồi kéo đạo binh người Thượng trở về Quy Nhơn.
Năm 1775, Hoàng Ngũ Phúc nhân lúc Tây Sơn mang quân vào nam liền lấn tới đóng quân ở Chu Ổ thuộc Quảng Ngãi, nhưng sau nghe tin Nguyễn Huệ thắng trận không dám tiến nữa. Để tăng thêm thanh thế, Nguyễn Nhạc yêu cầu quận Việp phong chức cho em và Nguyễn Huệ được phong làm "Tây Sơn hiệu tiền tướng quân". Ít lâu sau vì tuổi già sức yếu, quận Việp bỏ Quảng Nam lui về Phú Xuân rồi giao lại thành này cho các tướng dưới quyền, còn mình dẫn đại quân về bắc, sau bệnh chết dọc đường.
Nhân lúc quân Trịnh rút khỏi Quảng Nam, hai cựu thần của nhà Nguyễn là Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân nổi dậy chống Tây Sơn, đánh lấy phủ Thăng Bình và phủ Điện Bàn. Nguyễn Nhạc lại liền sai Đặng Xuân Phong đi đánh dẹp. Không phải dùng nhiều công sức, Đặng Xuân Phong mới xáp chiến trận đầu là lấy ngay được Thăng Bình rồi Điện Bàn. Tôn Thất Quyền và Tôn Thất Xuân đều tử trận.
Quảng Nam được dẹp yên, Tây Sơn Vương gọi Nguyễn Văn Xuân ở Quảng Nghĩa về Qui Nhơn cử Đặng Xuân Phong thay thế, và cử Nguyễn Văn Tuyết ra trấn thủ Quảng Nam, cùng họ Đặng làm răng môi giữ gìn mặt Bắc. Bắc Nam được yên ổn, Tây Sơn Vương cho sửa lại thành Đồ Bàn.
Lần thứ nhất
Cuối năm 1775, Nguyễn Huệ đi đánh Quảng Nam để lại tướng người Trung Quốc là Lý Tài giữ thành Phú Yên. Tài bất mãn vì mất chức chánh tướng về tay Nguyễn Huệ nên nghe theo lời dụ của Tống Phúc Hiệp, sang hàng Chúa Nguyễn. Tây Sơn lại mất Phú Yên.
Để chia thế quân Nguyễn, tháng 3 năm 1776, Nguyễn Nhạc sai Nguyễn Lữ mang quân theo đường thủy vào đánh Gia Định. Nguyễn Phúc Thuần không có quân trong tay nên không chống lại, tháo chạy vào Bà Rịa, Trấn Biên. Nguyễn Lữ đánh chiếm được Gia Định gây tổn thất cho bá tánh nhưng không lâu sau các tướng Nguyễn là Đỗ Thanh Nhân, Mạc Thiên Tứ, Tống Phúc Hiệp, Lý Tài đang tụ tập dần về Nam Bộ. Nguyễn Lữ liền cướp hết kho báu tiền bạc của nhiều đời Chúa Nguyễn rút về Quy Nhơn.
Tháng 6 năm 1776, Tống Phước Hiệp qua đời, Đỗ Thanh Nhân, thủ lĩnh quân Đông Sơn hiềm khích với Lý Tài, đem quân đến đánh. Nguyễn Phúc Dương lúc đó từ quy Nhơn chạy về, ra lệnh cho Lý Tài rút quân.
Lần thứ hai
Tháng 10 năm 1776, Nguyễn Phúc Dương lui quân từ Quy Nhơn về Gia Định. Lý Tài ép Thuần nhường ngôi cho Dương làm Tân chính vương, còn Thuần làm Thái thượng vương.
Tháng 3 năm 1777, Nguyễn Nhạc lại cử Ba Huệ làm tướng mang quân thủy vào đánh Gia Định. Lý Tài thua trận rút về thành, đưa 2 Chúa Nguyễn về Hóc Môn. Sau Tài rút khỏi Hóc Môn bị Đỗ Thanh Nhân đón đường giết chết. Thuần theo Nhân giữ Tranh Giang, Dương theo tướng Trương Phúc Thận giữ Tài Phụ. Nguyễn Huệ chia đường đánh bại cả hai cánh quân Nguyễn. Thuần và Nhân bỏ chạy về Cần Thơ cầu viện Mạc Thiên Tứ (tướng người Hoa), còn Dương bỏ chạy về Ba Việt (Bến Tre).
Nguyễn Huệ đánh bại Mạc Thiên Tứ. Thuần sai Nhân lẻn ra Bình Thuận cầu cứu Chu Văn Tiếp, Trần Văn Thức. Nguyễn Nhạc nhân lúc Nguyễn Huệ thắng trận ở Nam bộ cũng cử binh đánh Phú Yên, Bình Thuận. Một cánh quân Tây Sơn ở Biên Hoà chặn đánh giết chết Trần Văn Thức. Chu Văn Tiếp bỏ chạy. Nguyễn Nhạc chiếm lại Phú Yên đến Bình Thuận.
Tháng 9 năm 1777, Nguyễn Huệ mang quân bao vây tấn công Ba Việt, bắt sống Nguyễn Phúc Dương và toàn bộ quân tướng. Dương và 18 tướng tuỳ tùng bị đưa về Gia Định xử tử.
Nguyễn Phúc Thuần bại trận bỏ Cần Thơ sang Long Xuyên, định chờ Mạc Thiên Tứ lấy tàu để chạy sang Trung Quốc cầu viện Nhà Thanh nhưng bị quân Tây Sơn đuổi đến nơi, bắt được Thuần mang về Gia Định xử tử tháng 10 năm 1777. Nguyễn Ánh, Đỗ Thanh Nhân và Mạc Thiên Tứ đành mỗi người một nơi.
Lần thứ ba
Nguyễn Nhạc làm chủ toàn bộ đất đai từ Quảng Nam đến Hà Tiên. Năm 1778, thành Đồ Bàn sửa xong, lên ngôi Hoàng đế, xưng Minh Đức Hoàng đế, đặt niên hiệu là Thái Đức, không ràng buộc với Nhà Lê Trung hưng và Chúa Trịnh ở Bắc Hà nữa. Thành Đồ Bàn đổi tên là Hoàng Đế thành.
Hoàng đế thỉnh thầy học Trương Văn Hiến về làm quân sư và phong:
Bok Kiơm không nhận chức tước cũng không nhận tiền của, chỉ xin mỗi năm được nhà vua cấp muối và cá khô để lấy lòng của đồng bào Thượng.
Quân số lúc bấy giờ phỏng chừng 15 vạn (150.000) Theo binh chế đời nhà Chu, binh chia làm 6 cấp: Quân, Sư, Lữ, Tốt, Lượng, Ngũ. Ngũ gồm có năm người. Lượng gồm có 5 ngũ tức 25 người. Tốt gồm có 4 lượng tức 100 người. Lữ gồm có 5 tốt, tức 500 người. Sư gồm có 5 lữ, tức 2.500 người. Quân gồm có 5 sư, tức 12.500 người. Tổng số là 12 quân đoàn, có bộ binh và thủy binh. Binh chủng nào cũng tinh nhuệ.
An Châu (định hướng)
An Châu có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Nguyễn Nhạc
Lần thứ ba
Đặc biệt nhất là:
Sau khi Nguyễn Huệ trở về Quy Nhơn, các tướng Nguyễn là Đỗ Thanh Nhân, Chu Văn Tiếp nổi dậy, đón Nguyễn Ánh, con Nguyễn Phúc Luân về lập làm chúa, chiếm lại Gia Định. Được các lực lượng phương Tây như Pháp, Bồ Đào Nha giúp sức, Nguyễn Ánh lại mạnh lên. Năm 1778, vua Thái Đức sai tướng vào đánh nhưng lại bị thất bại thảm và mất luôn Bình Thuận.
Năm 1781, Nguyễn Ánh nghĩ uy quyền của Nhân quá lớn nên xử tử Nhân, lại đem quân đánh ra Bình Khang nhưng bị quân của vua Thái Đức đánh bại. Tháng 3 năm 1782, vua Thái Đức và Nguyễn Huệ mang quân thủy bộ nam tiến, phá tan quân Nguyễn, giết chết cai cơ người Pháp là Manuel (Mạn Hoè). Nguyễn Ánh bỏ chạy về Hậu Giang. Chu Văn Tiếp từ Bình Thuận vào cứu bị đánh bại phải co về. Nguyễn Ánh cùng thế đành gọi người sang Xiêm cầu viện.
Nguyễn Nhạc chiếm lại Nam bộ, sai người giao hảo với Chân Lạp đề nghị hợp tác đánh Nguyễn Ánh. Chân Lạp chia quân đón bắt được đoàn cầu viện Xiêm của Nguyễn Ánh và suýt bắt được ông ta. Nguyễn Ánh đành ngụ đảo Phú Quốc.
Lần thứ tư
Tháng 6 năm 1782, Nguyễn Nhạc rút quân về Quy Nhơn, Chu Văn Tiếp lại từ Bình Thuận mang quân vào đánh chiếm được Gia Định và đón Nguyễn Ánh trở về. Tháng 2 năm 1783, Nguyễn Nhạc lại sai Huệ, Lữ mang quân đánh phá vùng Đông Nam bộ.
Dù Nguyễn Ánh đã lập tuyến phòng thủ trước vẫn bị quân Tây Sơn phá tan, Nguyễn Ánh rút về Đồng Tuyên. Huệ đánh phá Đồng Tuyên, Ánh đành chạy ra Hà Tiên rồi ra đảo Phú Quốc.
Tháng 8 năm 1783, quân Tây Sơn truy kích, Nguyễn Ánh chạy một vòng ra các đảo Cổ Long, Cổ Cốt rồi lại quay về Phú Quốc. Quân Tây Sơn vây đánh nhưng lúc đó có bão biển, các thuyền Tây Sơn phải giãn ra, sau 7 ngày đêm lênh đênh trên biển, Ánh thừa cơ lại trốn thoát, chạy hẳn ra đảo Thổ Chu cách xa đất liền rồi đầu năm sau tự mình sang Xiêm La cầu viện.
Đất Gia Định đã được hoàn toàn giải phóng, việc phòng thủ đã được tổ chức nghiêm mật, tình hình trong cõi đã tương đối ổn định. Huệ cùng Lữ và Hưng rút quân về Quy Nhơn để Trương Văn Đa cùng một số tướng sĩ ở lại giữ thành Gia Định. Và khi quân thắng trận về đến Quy Nhơn, Vua Thái Đức sai thêm hai văn thần là Cao Tắc Tựu và Triệu Đình Tiệp vào trợ lực.