cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trạng thái vật chất
Trật tự từ tính
Một chất lỏng spin lượng tử (QSL) là một trạng thái rối loạn trong một hệ thống các spin lượng tử tương tác bảo tồn sự rối loạn của nó đến nhiệt độ rất thấp, không giống như các trạng thái rối loạn khác. Nó không phải là một chất lỏng theo nghĩa vật lý, mà là một chất rắn có trật tự từ tính vốn đã bị rối loạn. Tên "chất lỏng" là do sự tương tự với rối loạn phân tử trong một chất lỏng thông thường. QSL không phải là ferromagnet, trong đó các miền từ song song, cũng không phải là antiferromagnet, trong đó các miền từ tính là song song; thay vào đó, các miền từ được định hướng ngẫu nhiên. Điều này có thể được nhận ra, ví dụ như bởi các khoảnh khắc từ tính thất vọng về mặt hình học không thể chỉ ra song song hoặc phản song song. Khi hạ nhiệt và ổn định trạng thái, miền phải "chọn" một hướng, nhưng nếu các trạng thái có thể có năng lượng tương tự nhau, chúng sẽ được chọn ngẫu nhiên. Do đó, mặc dù có trật tự tầm ngắn mạnh mẽ, nhưng không có trật tự từ xa.
Tách microphase
phải|nhỏ|SBS copolyme khối trong [[Kính hiển vi điện tử truyền qua|TEM]] Các copolymer có thể trải qua quá trình phân tách microphase để tạo thành một loạt các cấu trúc nano định kỳ, như trong ví dụ về chất đồng trùng hợp khối styrene-butadiene-styrene được hiển thị ở bên phải. Sự phân tách microphase có thể được hiểu bằng cách tương tự như sự phân tách pha giữa dầu và nước. Do sự không tương thích hóa học giữa các khối, copolyme khối trải qua quá trình tách pha tương tự. Tuy nhiên, vì các khối được liên kết cộng hóa trị với nhau, chúng không thể phân tách theo phương pháp vĩ mô như nước và dầu, và thay vào đó, các khối tạo thành các cấu trúc có kích thước nanomet. Tùy thuộc vào độ dài tương đối của mỗi khối và cấu trúc liên kết khối tổng thể của polyme, nhiều hình thái có thể thu được, mỗi pha của vật chất.
Chất lỏng ion cũng hiển thị tách microphase. Các anion và cation không nhất thiết phải tương thích và sẽ xuất hiện khác, nhưng thu hút điện tích ngăn chúng tách ra. Các anion và cation của chúng dường như khuếch tán trong các lớp ngăn hoặc micelle thay vì tự do như trong một chất lỏng đồng nhất.
Siêu lỏng
nhỏ|[[Heli lỏng trong một pha siêu lỏng leo lên các bức tường của chiếc cốc trong một phim Rollin, cuối cùng chảy ra từ chiếc cốc.]] Gần độ không tuyệt đối, một số chất lỏng tạo thành trạng thái lỏng thứ hai được mô tả là siêu lỏng vì nó có độ nhớt bằng không (hoặc tính lưu động vô hạn; tức là chảy không ma sát). Điều này đã được phát hiện vào năm 1937 đối với helium, tạo thành một siêu lỏng dưới nhiệt độ lambda là 2,17 K. Ở trạng thái này, nó sẽ cố gắng "trèo" ra khỏi thùng chứa. Nó cũng có độ dẫn nhiệt vô hạn để không có độ dốc nhiệt độ nào có thể hình thành trong một siêu lỏng. Đặt một siêu lỏng trong một thùng chứa đang quay sẽ dẫn đến các xoáy được lượng tử hóa.
Các tính chất này được giải thích bằng lý thuyết rằng helium-4 đồng vị phổ biến tạo thành một ngưng tụ Bose-Einstein (xem phần tiếp theo) ở trạng thái siêu lỏng. Gần đây, các siêu chất ngưng tụ Fermionic đã được hình thành ở nhiệt độ thậm chí thấp hơn bởi đồng vị hiếm helium-3 và bởi lithium-6.
Ngưng tụ Bose-Einstein
phải|nhỏ|Vận tốc trong khí [[Rubiđi|rubidi khi nó được làm lạnh: nguyên liệu ban đầu ở bên trái và ngưng tụ Bose-Einstein ở bên phải.]] Năm 1924, Albert Einstein và Satyendra Nath Bose đã tiên đoán "ngưng tụ Bose-Einstein" (BEC), đôi khi được gọi là trạng thái thứ năm của vật chất. Trong BEC, vật chất dừng hoạt động như các hạt độc lập và sụp đổ thành một trạng thái lượng tử duy nhất có thể được mô tả bằng một hàm sóng đơn, đồng nhất.
Trong pha khí, ngưng tụ Bose-Einstein vẫn là một dự đoán lý thuyết chưa được xác minh trong nhiều năm. Năm 1995, các nhóm nghiên cứu của Eric Cornell và Carl Wieman, thuộc JILA tại Đại học Colorado tại Boulder, đã tạo ra sản phẩm ngưng tụ đầu tiên như vậy bằng thực nghiệm. Một ngưng tụ Bose của Einstein là "lạnh" hơn một chất rắn. Nó có thể xảy ra khi các nguyên tử có mức lượng tử rất giống nhau (hoặc giống nhau), ở nhiệt độ rất gần với độ không tuyệt đối, −273,15 C.
Ngưng tụ fermionic
Ngưng tụ fermionic tương tự như ngưng tụ Bose-Einstein nhưng bao gồm các fermion. Nguyên tắc loại trừ Pauli ngăn các fermion đi vào cùng một trạng thái lượng tử, nhưng một cặp fermion có thể hoạt động như một boson, và nhiều cặp như vậy sau đó có thể vào cùng một trạng thái lượng tử mà không bị hạn chế.
Phân tử Rydberg
Một trong những trạng thái siêu bền của plasma không lý tưởng mạnh là vật chất Rydberg, hình thành khi ngưng tụ các nguyên tử bị kích thích. Những nguyên tử này cũng có thể biến thành ion và electron nếu chúng đạt đến nhiệt độ nhất định. Vào tháng 4 năm 2009, Nature đã báo cáo việc tạo ra các phân tử Rydberg từ một nguyên tử Rydberg và một nguyên tử trạng thái cơ bản, xác nhận rằng trạng thái vật chất như vậy có thể tồn tại. Thí nghiệm được thực hiện bằng cách sử dụng các nguyên tử rubidium ultracold.
Vật chất quang tử
Vật chất quang tử hay vật chất dạng photon là một hiện tượng trong đó các photon tương tác với một chất khí phát triển khối lượng rõ ràng và có thể tương tác với nhau, thậm chí tạo thành các "phân tử" quang tử. Nguồn của khối lượng là khí, rất lớn. Điều này trái ngược với các photon di chuyển trong không gian trống, không có khối lượng nghỉ và không thể tương tác.
Dropleton
Một "sương mù lượng tử" của các electron và lỗ trống chảy xung quanh nhau và thậm chí gợn sóng như một chất lỏng, thay vì tồn tại dưới dạng các cặp rời rạc.
Vật chất suy biến
Dưới áp lực cực lớn, như trong lõi của các ngôi sao đã chết, vật chất thông thường trải qua quá trình chuyển đổi sang một loạt các trạng thái kỳ lạ của vật chất được gọi chung là vật chất suy biến hay vật chất thoái hóa, được hỗ trợ chủ yếu bởi các hiệu ứng cơ học lượng tử. Trong vật lý, "suy biến" chỉ hai trạng thái có cùng năng lượng và do đó có thể thay thế cho nhau. Vật chất thoái hóa được hỗ trợ bởi nguyên tắc loại trừ Pauli, ngăn hai hạt fermionic chiếm cùng một trạng thái lượng tử. Không giống như huyết tương thông thường, huyết tương thoái hóa mở rộng rất ít khi được làm nóng, vì đơn giản là không còn trạng thái động lượng. Do đó, các ngôi sao thoái hóa sụp đổ với mật độ rất cao. Những ngôi sao thoái hóa lớn hơn thì nhỏ hơn, bởi vì lực hấp dẫn tăng lên, nhưng áp lực không tăng theo tỷ lệ thuận.
Vật chất thoái hóa điện tử được tìm thấy bên trong các ngôi sao lùn trắng. Các electron vẫn liên kết với các nguyên tử nhưng có thể chuyển sang các nguyên tử lân cận. Vật chất thoái hóa neutron được tìm thấy trong các sao neutron. Áp suất hấp dẫn cực lớn nén các nguyên tử mạnh đến mức các electron buộc phải kết hợp với các proton thông qua phân rã beta nghịch đảo, dẫn đến một tập hợp neutron siêu đậm đặc. Thông thường các neutron tự do bên ngoài hạt nhân nguyên tử sẽ phân rã với chu kỳ bán rã chỉ dưới 15 phút, nhưng trong một ngôi sao neutron, sự phân rã bị vượt qua bởi sự phân rã nghịch đảo. Vật chất thoái hóa lạnh cũng có mặt trong các hành tinh như Sao Mộc và trong các sao lùn nâu thậm chí còn lớn hơn, dự kiến sẽ có lõi với hydro kim loại. Do sự thoái hóa, các sao lùn nâu lớn hơn không lớn hơn đáng kể. Trong kim loại, các electron có thể được mô hình hóa như một chất khí thoái hóa di chuyển trong một mạng các ion dương không bị thoái hóa.
Vật chất quark
Trong vật chất lạnh thông thường, các quark, các hạt cơ bản của vật chất hạt nhân, bị giới hạn bởi lực tương tác mạnh thành các hadron bao gồm 2 quark4, như proton và neutron. Vật chất quark hoặc vật chất sắc ký lượng tử (QCD) là một nhóm các pha trong đó lực mạnh được khắc phục và các quark được xác định và tự do di chuyển. Các pha vật chất quark xảy ra ở mật độ hoặc nhiệt độ cực cao, và không có cách nào để tạo ra chúng ở trạng thái cân bằng trong phòng thí nghiệm; trong điều kiện bình thường, bất kỳ vật chất quark nào hình thành đều trải qua quá trình phân rã phóng xạ.
Vật chất lạ là một loại vật chất quark được nghi ngờ tồn tại bên trong một số sao neutron gần giới hạn Tolman của Oppenheimer, DVR (khoảng 2 khối lượng mặt trời), mặc dù không có bằng chứng trực tiếp về sự tồn tại của nó. Trong vật chất lạ, một phần năng lượng có sẵn biểu hiện dưới dạng quark lạ, một chất tương tự nặng hơn của quark xuống chung. Nó có thể ổn định ở trạng thái năng lượng thấp hơn một khi được hình thành, mặc dù điều này không được biết đến.
Plasma quarkon gluon là một pha nhiệt độ rất cao, trong đó các quark trở nên tự do và có thể di chuyển độc lập, thay vì liên tục liên kết thành các hạt, trong một biển gluon, các hạt hạ nguyên tử truyền lực mạnh liên kết các quark lại với nhau. Điều này tương tự như sự giải phóng các electron khỏi các nguyên tử trong plasma. Trạng thái này có thể đạt được trong thời gian ngắn trong các va chạm ion nặng năng lượng cực cao trong máy gia tốc hạt và cho phép các nhà khoa học quan sát các tính chất của các quark riêng lẻ, và không chỉ là lý thuyết hóa. Huyết tương gluon quarkon được phát hiện tại CERN năm 2000. Không giống như plasma, chảy như chất khí, tương tác trong QGP rất mạnh và nó chảy như chất lỏng.
Ở mật độ cao nhưng nhiệt độ tương đối thấp, các quark được lý thuyết hóa để tạo thành một chất lỏng quark mà bản chất hiện chưa rõ. Nó tạo thành một pha khóa màu sắc riêng biệt (CFL) với mật độ thậm chí cao hơn. Pha này là siêu dẫn cho điện tích màu. Những pha này có thể xảy ra trong các sao neutron nhưng hiện tại chúng chỉ mang tính lý thuyết.
Trạng thái năng lượng rất cao
Các lý thuyết khác nhau dự đoán các trạng thái mới của vật chất ở mức năng lượng rất cao. Một trạng thái chưa biết đã tạo ra sự bất đối xứng baryon trong vũ trụ, nhưng ít ai biết về nó. Trong lý thuyết dây, nhiệt độ Hagedorn được dự đoán là siêu dây ở khoảng 10 30 K, trong đó siêu dây được sản xuất rất nhiều. Ở nhiệt độ Planck (10 32 K), trọng lực trở thành một lực đáng kể giữa các hạt riêng lẻ. Không có lý thuyết hiện tại nào có thể mô tả các trạng thái này và chúng không thể được tạo ra với bất kỳ thử nghiệm có thể thấy trước nào. Tuy nhiên, những trạng thái này rất quan trọng trong vũ trụ học vì vũ trụ có thể đã đi qua những trạng thái này trong Vụ nổ lớn.
Điểm kỳ dị hấp dẫn được thuyết tương đối rộng dự đoán tồn tại ở trung tâm của lỗ đen không phải là một pha của vật chất; nó hoàn toàn không phải là một vật thể (mặc dù năng lượng khối của vật chất đã góp phần tạo ra nó) mà là một thuộc tính của không thời gian. Bởi vì không thời gian bị phá vỡ ở đó, điểm kỳ dị không nên được coi là một cấu trúc cục bộ, mà là một đặc điểm tôpô, toàn cầu của không thời gian. Người ta đã lập luận rằng các hạt cơ bản về cơ bản không phải là vật chất, mà là các thuộc tính cục bộ của không thời gian. . Trong lực hấp dẫn lượng tử, các điểm kỳ dị trên thực tế có thể đánh dấu sự chuyển đổi sang một giai đoạn mới của vật chất.
Siêu rắn
Chất siêu rắn là một vật liệu có trật tự không gian (nghĩa là chất rắn hoặc tinh thể) có đặc tính siêu lỏng. Tương tự như một siêu lỏng, một siêu rắn có thể di chuyển mà không ma sát nhưng vẫn giữ được hình dạng cứng nhắc. Mặc dù siêu rắn là một chất rắn, nó thể hiện rất nhiều tính chất đặc trưng khác với các chất rắn khác mà nhiều người cho rằng đó là một trạng thái khác của vật chất.
Chất lỏng lưới / chất lỏng dạng chuỗi
Trong chất lỏng dạng chuỗi, các nguyên tử có sự sắp xếp không ổn định, giống như chất lỏng, nhưng vẫn nhất quán trong mô hình tổng thể, giống như chất rắn. Khi ở trạng thái rắn bình thường, các nguyên tử của vật chất tự sắp xếp theo dạng lưới, sao cho spin của bất kỳ electron nào ngược lại với spin của tất cả các electron chạm vào nó. Nhưng trong một chất lỏng dạng chuỗi, các nguyên tử được sắp xếp theo một số kiểu đòi hỏi một số electron phải có các lân cận có cùng spin. Điều này làm phát sinh các thuộc tính tò mò, cũng như hỗ trợ một số đề xuất bất thường về các điều kiện cơ bản của chính vũ trụ.
Siêu thủy tinh
Siêu thủy tinh là một giai đoạn của vật chất được đặc trưng, đồng thời, bởi tính siêu lỏng và cấu trúc vô định hình đông lạnh.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bài cơ bản dài Thể loại:Vật lý vật chất ngưng tụ Thể loại:Kỹ thuật nhiệt động lực học
Segmentocolumnus kildarensis
Segmentocolumnus kildarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được S. K. Donovan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Tham khảo
Thể loại:Segmentocolumnus
Æthelberht của Kent
Æthelberht (cũng gọi là Æthelbert, Aethelberht, Aethelbert hoặc Ethelbert; c. 550 – 24 tháng 2 616) là Vua của Kent từ khoảng năm 589 cho đến khi qua đời. Tu sĩ Bede Chân phước ở thế kỷ thứ VIII, trong Lịch sử Giáo hội Anh, liệt kê ông là vị vua thứ ba nắm giữ đế quốc trên các vương quốc Anglo-Saxon khác. Vào cuối thế kỷ thứ chín Anglo-Saxon Chronicle, ông được gọi là một bretwalda, hay "người cai trị nước Anh". Ông là vị vua đầu tiên của Anh đổi tôn giáo sang Cơ đốc giáo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vua Anh
Stachys sivasica
Stachys sivasica là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Kit Tan & Yildiz miêu tả khoa học đầu tiên năm 1988 publ. 1989.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stachys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Fontans
Fontans là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1000 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lozère
Fontans
Mantua, Ohio
Tham khảo
Thể loại:Làng thuộc tiểu bang Ohio Thể loại:Quận Portage, Ohio
Phyllanthus amieuensis
Phyllanthus amieuensis là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được Guillaumin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1962.
Ngân hàng Đông Dương
nhỏ|270px|Tờ giấy bạc trị giá 20 piastre tức [[đồng bạc Đông Dương do Ngân hàng Đông Dương phát hành năm 1898, Sài Gòn.]] nhỏ|Trụ sở Sài Gòn của Ngân hàng Đông Dương, sau là [[Ngân hàng Quốc gia Việt Nam dưới chế độ Việt Nam Cộng hòa, hiện nay là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi Nhánh Thành phố Hồ Chí Minh]] phải|nhỏ|Trụ sở Ngân hàng Đông Dương ở Hà Nội, nay là [[Ngân hàng Nhà nước Việt Nam]]
Phyllanthus amieuensis
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1962
Micrandra siphonioides
Tham khảo
Thể loại:Micrandra Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1854
Ngân hàng Đông Dương
Ngân hàng Đông Dương tức Banque de l'Indochine (viết tắt BIC) là một ngân hàng và cơ sở tài chính được thành lập vào ngày 21 tháng 1 năm 1875 ở thủ đô Paris của nước Pháp để phát hành tiền mặt cho các xứ thuộc địa của Pháp ở Châu Á cũng như điều hành quyền lợi kinh tế của Pháp ở Viễn Đông. Hai chi nhánh đầu tiên của BIC được đặt tại Sài Gòn và Hải Phòng. Hai cơ sở này tuy là một công ty tư nhân nhưng hoạt động như là một ngân hàng trung ương với nhiều đặc quyền tại Liên bang Đông Dương.
Thành lập
Ngân hàng Đông Dương (Banque de I’Indochine, viết tắt là BIC) được thành lập theo sắc lệnh của tổng thống Pháp ngày 21 tháng 1 năm 1875. Chính quyền Pháp có ý định xây dựng Ngân hàng Đông Dương thành một ngân hàng chuyên phát hành, cho vay nặng lãi và chiết khấu. Ngân hàng này có đặc quyền trong vòng 20 năm. Họ có một đặc quyền hơn hẳn các ngân hàng thuộc địa khác: Họ được nắm độc quyền phát hành đồng bạc Đông Dương
Mở rộng hoạt động
Trụ sở chính của ngân hàng được đặt ở Paris và một chi nhánh ở Sài Gòn (Nam Kỳ thuộc Pháp). Sau khi Pháp mở rộng cuộc xâm lược Việt Nam thì Ngân hàng Đông Dương lại mở thêm các chi nhánh tại Trung kỳ (Huế) và Bắc kỳ (Hải Phòng). Hai năm sau khi thành lập Liên bang Đông Dương, vào năm 1887 thì ngân hàng lại mở thêm nhiều chi nhánh nữa trên toàn cõi Đông Dương và các thuộc địa của Pháp ở Ấn Độ nhằm tạo thuận lợi cho việc mua bán thuốc phiện từ Ấn Độ.
Năm 1898, Bộ Ngoại giao Pháp yêu cầu Ngân hàng Đông Dương mở rộng phạm vi hoạt động sang Trung Quốc và Thái Lan để hỗ trợ cho các hoạt động ngoại giao và quân sự. Bộ Tài chính Pháp tán thành chủ trương trên và tăng vốn pháp định của ngân hàng lên thành 24 triệu franc. Theo chính sách đó, vào năm 1899, Ngân hàng Đông Dương mở chi nhánh đầu tiên ở Hong Kong, 1 năm sau, họ lại mở tiếp 1 chi nhánh nữa ở Thượng Hải, rồi cả ở Hán Khẩu và Quảng Châu (1902), ở Thiên Tân và Bắc Kinh (1907) và Mông Tự (1913).
Ngân hàng Đông Dương tham gia một số hoạt động quan trọng ở Trung Quốc trong đó có việc xuất ngân cho vay khoản tiền xây dựng đường sắt Quảng Châu – Hán Khẩu.
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Ngân hàng Đông Dương đã trở thành một công cụ tài chính mạnh của Pháp với khoảng 20 chi nhánh, trong đó có sáu ở Đông Dương và sáu ở Trung Quốc, số còn lại ở các thuộc địa Pháp tại Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và châu Á.
Chấm dứt hoạt động
Sau năm 1953, các chi nhánh của Ngân hàng Đông Dương ở Việt Nam đều bị giải thể. Nhiệm vụ phát hành giấy bạc được chuyển cho Viện Phát hành Quốc gia Việt, Miên, Lào (Institut d'Emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Viet-Nam) kể từ năm 1951 rồi giao lại cho Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, tức ngân hàng trung ương của Việt Nam Cộng hòa vào năm 1955. Phần thương vụ thì chia cho Ngân hàng Việt Nam Thương tín (thành lập năm 1956) và hậu thân của Ngân hàng Đông Dương là Ngân hàng Pháp Á. .
Tuy vắng mặt ở Việt Nam sau năm 1953, Ngân hàng Đông Dương tái hoạt động vào năm 1958 ở những nơi khác ở Á Châu. Năm 1975 thì nhập với Banque de Suez et de L'Union des Mines với tên mới: Banque Indosuez và đến năm 2001 thì nhập vào Alliance Banking Group, hoạt động chính ở Malaysia.
Tiền phát hành
Ngân hàng Đông Dương đảm nhiệm việc phát hành đồng bạc Đông Dương với lượng hối đoái dựa trên ngân bản vị. Vào thời điểm năm 1930 thì một đồng bạc Đông Dương (piastre) được ấn định hàm giá 27 gr bạc. Hối xuất giữa đồng bạc Đông Dương và quan Pháp là 10 quan Pháp ăn một đồng Đông Dương.
Loạt giấy bạc đầu tiên phát hành năm 1887 mang mệnh giá 5, 20 và 100 piastre. Người Việt ở Nam Kỳ nơi loại tiền này lưu hành trước nhất gọi tờ 5 đồng là tờ "ngẫu" và tờ 20 đồng là tờ "hoảnh".
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngân hàng Pháp Thể loại:Liên bang Đông Dương Thể loại:Kinh tế Việt Nam thời Pháp thuộc Thể loại:Kiến trúc Art Deco
Franc CFA Tây Phi
Tham khảo
Thể loại:Tiền tệ châu Phi Thể loại:Franc Thể loại:Tỷ giá hối đoái cố định Thể loại:Liên minh tiền tệ
Corinaldo (định hướng)
thế:Đề cập|Corinaldo}}
Eleutherodactylus pyrrhomerus
Eleutherodactylus pyrrhomerus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Tham khảo
pyrrhomerus Thể loại:Động vật lưỡng cư Ecuador
Dorcus prochazkai
Dorcus prochazkai là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 2004.
Corfu (định hướng)
thế:Đề cập|Corfu }}
Borolia alticola
Borolia alticola là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Borolia
Cryphaea pusilla
Cryphaea pusilla là một loài rêu trong họ Cryphaeaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1902.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryphaea (Cryphaeaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
Odontocera albitarsis
Odontocera albitarsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Odontocera
Andrena rusticola
Andrena rusticola là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1975.
Zazdrość, Gmina Biskupiec
Zazdrość (Falkenheim) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biskupiec, thuộc huyện Olsztyński, Warmińsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan.
Trước năm 1772, khu vực này là một phần của Vương quốc Ba Lan, 1772-1945 Phổ và Đức (Đông Phổ).
Copenhagen (định hướng)
thế:Đề cập|Copenhagen}}
Zazdrość, Gmina Biskupiec
Làng có dân số 28 người.
Semieutochia ooidea
Semieutochia ooidea là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được Zoltán Kaszab miêu tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Semieutochia
Dicranomyia submarina
Dicranomyia submarina là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia
Cyrtomium balansae
Cyrtomium balansae là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (H. Christ) C. Chr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cyrtomium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Božejov
Božejov là một chợ huyện thuộc huyện Pelhřimov, vùng Vysočina, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Pelhřimov Thể loại:Chợ huyện của Cộng hòa Séc
Quốc lộ 8 (Lào)
right|200px Quốc lộ 8 là một tuyến giao thông đường bộ quốc gia của Lào. Tuyến đường này dài 132 km, nằm trọn trong tỉnh Borikhamxay.
Điểm đầu tuyến đường là ngã ba Vieng Kham giao cắt với quốc lộ 13 Nam cách Pakxane 17 km về phía Nam, cách sông Mê Kông 13 km. Điểm cuối là đỉnh đèo Keo Nưa 18.389°N, 105.15946°W với cửa khẩu quốc tế Namphao trên biên giới Lào-Việt.
Quốc lộ 8 gồm 2 làn đường ngược chiều nhau. Mặt đường đá dăm láng nhựa. Từ đường 13 đến Lak Sao, đường đi qua địa hình đồi núi, nên có nhiều đoạn dốc và cua tay áo. Từ Lak Sao đến cửa khẩu Namphao tương đối phẳng và thẳng. Đường bị nhiều sông suối chia cắt. Hiện tại, phần lớn các cầu trên đường 8 là cầu cũ có từ thời Pháp thuộc.
Quốc lộ 8 là tuyến giao thông quan trọng đối với Borikhamxay. Hiện tại (2010), 60% thu ngân sách của tỉnh là từ các hoạt động liên quan đến quốc lộ 8, nhất là hoạt động thương mại trung chuyển giữa Thái Lan và Việt Nam.
Quốc lộ 8 của Lào được xây từ thời Pháp thuộc và nối với quốc lộ 8 của Việt Nam qua cặp cửa khẩu Namphao-Cầu Treo (Hương Sơn, Hà Tĩnh). Đây là tuyến đường ngắn nhất nối Đông Bắc Thái Lan và Lào với Biển Đông.
Xem thêm
Thể loại:Đường bộ Lào Thể loại:Borikhamxay Thể loại:Đường Xuyên Á
Micrandra spruceana
Micrandra spruceana là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (Baill.) R.E.Schult. mô tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Tham khảo
Thể loại:Micrandra Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1952
Fournels
Fournels là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 943 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lozère
Eleutherodactylus quantus
Eleutherodactylus quantus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Colombia. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Tham khảo
quantus Thể loại:Động vật lưỡng cư Colombia
Ardning
nhỏ|Ardning Ardning là một đô thị thuộc huyện Liezen bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Ardning có diện tích 34,03 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 1251 người.
Colorado (định hướng)
thế:Đề cập|Colorado }}
Micropterix hartigi
Etymology
It is tên gọiđ for Italian Lepidopterist Friedrich Reichsgraf von Hartig.
Borolia amens
Borolia amens là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Borolia
Odontocera annulicornis
Odontocera annulicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Odontocera
Lessingianthus argyrophyllus
Lessingianthus argyrophyllus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Less.) H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lessingianthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1988
Xã
Xã (chữ Hán: 社; tiếng Anh: township; tiếng Pháp: commune) được dùng để chỉ một loại khu định cư khác tại các quốc gia khác nhau. Xã có thể là nông thôn hay đô thị, ví dụ xã của Pháp (commune). Tại Úc, Hoa Kỳ, và Canada, xã có thể là các khu định cư quá nhỏ để có thể xem là đô thị.
Việt Nam
Xã tại Việt Nam ngày nay là đơn vị hành chính dưới huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh. Đây là phân cấp hành chính thấp nhất.
Pháp
Năm 1837, xã tại Pháp được trao tư cách "pháp nhân" (personne morale) và chính vì lý do này mà việc sáp nhập các xã lại với nhau rất khó khăn, khiến cho nhiều thành phố của Pháp có diện tích không đổi từ khi thành lập. Ví dụ thành phố Paris chỉ giới hạn trong địa giới của một đơn vị xã và có dân số khoảng trên 2 triệu người trong khi đó vùng đô thị Paris bao gồm (thị) xã Paris và trên 400 xã khác là một trong số các vùng đô thị lớn trên thế giới với trên 10 triệu dân.
Về hình thức và chi tiết, xã của Pháp tương đương xã của Việt Nam Cộng hòa. Chúng cùng là các đơn vị hành chính bên dưới tổng và quận theo thứ tự vừa kể (về sau Việt Nam Cộng hòa bỏ đi đơn vị tổng) và không phân biệt nông thôn hay thành thị. Có một số xã thành thị (hay gọi tắt là thị xã) trở thành tự trị, không còn phụ thuộc vào bất cứ tổng và quận nào cả và khi đó có địa vị tương đương tỉnh. Ví dụ Paris của Pháp cũng như Đà Nẵng của Việt Nam Cộng hòa đều là các (thị) xã tự trị có địa vị tương đương tỉnh.
Dicranomyia submidas
Dicranomyia submidas là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Afrotropic
Xã
Trung Quốc
Tại Trung Quốc, xã được gọi là hương, đơn vị hành chính thấp nhất của Trung Quốc sau huyện hay khu
Úc
Tại Úc, "xã" xưa nay được dùng để chỉ một thị trấn nhỏ - một cộng đồng nhỏ trong một khu nông thôn. Thuật từ này chỉ dùng để chỉ khu định cư mà không chỉ phân cấp hành chính. Xã được điều hành bởi một hội đồng cấp cao hơn.
Hoa Kỳ
Có hai loại xã tại Hoa Kỳ. Một tiểu bang có thể có cả hai loại xã. Tại các tiểu bang có cả hai loại xã thì địa giới của chúng thường trùng lập.
Tham khảo
Thể loại:Dạng phân cấp hành chính
Dorcus rudis
Dorcus rudis là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 1864.
Tham khảo
Thể loại:Dorcus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1864
Dorcus rudis
Andrena saccata
Andrena saccata là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Viereck mô tả khoa học năm 1904.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1904
Zarębiec
Zarębiec (Kleisack) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biskupiec, thuộc huyện Olsztyński, Warmińsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 10 km phía bắc Biskupiec và 33 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Olsztyn.
Trước năm 1772, khu vực này là một phần của Vương quốc Ba Lan, 1772-1945 Phổ và Đức (Đông Phổ).
Antimima saturata
Antimima saturata là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được (L.Bolus) H.E.K.Hartmann mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Antimima Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Linum strictum
Linum strictum là một loài thực vật có hoa trong họ Linaceae. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Lanh Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Nadine Keßler
Nadine Keßler (sinh ngày 4 tháng 4 năm 1988) là một cầu thủ bóng đá nữ Đức đã giải nghệ. Cô từng thi đấu trong màu áo câu lạc bộ VfL Wolfsburg và đội tuyển Đức. Keßler giành giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA vào năm 2014.
2009–2011: 1. FFC Turbine Potsdam
Keßler ký hợp đồng với 1. FFC Turbine Potsdam tại Frauen Bundesliga ở tuổi 21 vào năm 2009. Cô cùng đội về nhất tại giải quốc nội với thành tích trong đó cô ghi 11 bàn. Đội giành chức vô địch UEFA Women's Champions League 2009-10 sau khi vượt qua Olympique Lyon trong loạt luân lưu.
2011–2016: VfL Wolfsburg
Vào năm 2011, Keßler chuyển sang VfL Wolfsburg. Đội về thứ hai tại Bundesliga 2011-12 với thành tích trong đó Keßler ghi 11 bàn.
Trong mùa giải 2012-13, Keßler ghi 8 bàn và giúp Wolfsburg lên ngôi vô địch. Cô tiếp tục giành chức vô địch UEFA Women's Champions League 2012-13 sau khi cùng Wolfsburg thắng Olympique Lyon 1-0 trong trận chung kết.
Vào năm 2014, Keßler đưa Wolfsburg tới chức vô địch Bundesliga và Champions League. Wolfsburg trở thành đội bóng đá nữ Đức đầu tiên giành cú ăn ba. Mùa giải này Keßler nhận danh hiệu Cầu thủ nữ xuất sắc nhất châu Âu của UEFA. Cô nhận danh hiệu FIFA Player of the Year vào tháng 1 năm 2015, vượt qua Marta và Abby Wambach.
Sau một thời gian dài chấn thương cô chính thức giải nghệ vào ngày 14 tháng 4 năm 2016.
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
Keßler thi đấu tại các cấp độ U-15, 17, 19, và 20 của Đức từ 2003 tới 2008. Cô lần đầu thi đấu cho đội tuyển quốc gia tại Cúp Algarve 2010 vào ngày 26 tháng 2 năm 2010 gặp Phần Lan khi vào sân thay cho Lena Goeßling và ghi bàn đầu tiên ở phút 77 của trận đấu.
Tại Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu 2013 cô cùng đội đoạt danh hiệu châu Âu thứ sáu liên tiếp sau chiến thắng 1–0 trước Na Uy.
Bàn thắng quốc tế
Nguồn:
Cryphaea ravenelii
Cryphaea ravenelii là một loài rêu trong họ Cryphaeaceae. Loài này được Austin mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Nadine Keßler
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1988 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá nữ Đức Thể loại:Cầu thủ bóng đá 1. FFC Turbine Potsdam Thể loại:Cầu thủ bóng đá VfL Wolfsburg (nữ) Thể loại:Tiền vệ bóng đá nữ Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Đức Thể loại:Người đoạt giải Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA
Cryphaea ravenelii
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryphaea (Cryphaeaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877
Spectrocnera anguliceps
Spectrocnera anguliceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được E. Kwieton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Spectrocnera
Marc Ravalomanana
nhỏ|Marc Ravalomanana năm 2005 Marc Ravalomanana (sinh ngày 12 tháng 12 năm 1949) là Tổng thống Cộng hòa Madagascar từ tháng 5 năm 2002 đến tháng 3 năm 2009. Ông cũng là sáng lập viên của đảng Tiako I Madagasikara.
Ông đắc cử cuộc bầu cử tháng 12 năm 2001 và nhậm chức năm 2002 sau khi bạo động diễn ra và đối thủ Didier Ratsiraka phải lưu vong. Năm 2006 ông tái đắc cử nhiệm kỳ thứ nhì nhưng đến Tháng Ba năm 2009 thì bị truất trong cuộc đảo chính của quân đội đưa đối lập Andry Rajoelina lên cầm quyền. .
Chú thích
Thể loại:Tổng thống Madagascar Thể loại:Sinh năm 1949 Thể loại:Nhân vật còn sống
Hymenophyllum farallonense
Hymenophyllum farallonense là một loài thực vật có mạch trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được Hieron. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1904.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hymenophyllum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1904
Colina
thế:Đề cập|Colina}}
Micrandra sprucei
Micrandra sprucei là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (Müll.Arg.) R.E.Schult. mô tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Colina
Sinh học
Thể loại:Trang định hướng tên khoa học
Hữu Phương
Nguyễn Hữu Chí (1931-1988) nguyên là một tướng lĩnh Hải quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Chuẩn tướng. Ông xuất thân từ những khóa đầu tiên tại trường sĩ quan Hải quân Nha Trang. Chức vụ cuối cùng của ông là Phụ tá Tư lệnh Hải quân đặc trách Hành quân Lưu động biển kiêm Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm Duyên phòng 213, hải hàm Phó Đề đốc. Ngoài ra, ông còn được biết với bút danh Hữu Phương, từng xuất bản nhiều tập thơ với chủ đề về biển tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975.
Tiểu sử và Binh nghiệp
Ông sinh vào tháng 11 năm 1931, trong một gia đình điền chủ khá giả theo đạo Công giáo tại Bến Tre, miền Nam Việt Nam. Thời trẻ, ông theo học Trung học Đệ nhất cấp tại Mỹ Tho, được cấp văn bằng Thành Chung. Sau đó, ông lên học Trung học Đệ nhị cấp chương trình Pháp tại Sài Gòn. Năm 1950 tốt nghiệp với văn bằng Tú tài bán phần (Part I). Năm 1951 ông theo học trường Hàng hải Thương thuyền ở Sài Gòn, tốt nghiệp và phục vụ ở ngành này cho đến khi gia nhập quân đội.
Phục vụ trong Hải đoàn Xung phong
Giữa năm 1953, ông cùng với một số viên chức ngành hàng hải thi tuyển và nhập ngũ vào lực lượng hải quân của Quân đội Quốc gia Việt Nam vừa mới thành lập. Ông được cử theo học khóa 3 tại trường Sĩ quan Hải quân Nha Trang, khai giảng vào tháng 7 năm 1953. Tháng 1 năm 1954 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Hải quân Thiếu úy thuộc ngành chỉ huy. Giữa năm 1954, ông được điều động về phục vụ tại Hải đoàn Xung phong (Divisions Navales d'Assaut) số 21 đóng ở Mỹ Tho dưới quyền chỉ huy trưởng của Hải quân Thiếu tá Lê Quang Mỹ. Bấy giờ, quân Pháp đã thất trận tại Điện Biên Phủ.
Tháng 8 năm 1955, Thiếu tá Lê Quang Mỹ được Thủ tướng Ngô Đình Diệm bổ nhiệm giữ chức vụ Phụ tá Hải quân. Ông được đưa về làm Trưởng phòng 1 (Phòng Nhân viên), ban đầu đóng ở trại Cửu Long và sau đó dời về trại Bạch Đằng.
Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Năm 1955, sau khi chính thể Việt Nam Cộng hòa được thành lập, ông được chuyển sang phục vụ cơ cấu mới. Giữa năm 1957, ông được thăng cấp Hải quân Trung úy tại nhiệm, sau đó được cử đi du học 1 năm tại Trường U.S. Naval Post Graduate School (General Line) của Hải quân Hoa Kỳ tại Monterey, bang California.
Hạ tuần tháng 10 năm 1961, ông được thăng cấp Hải quân Đại úy tại nhiệm. Một năm sau ông được giao nhận lãnh Hải vận hạm Tiền Giang HQ-405 do Hải quân Hoa Kỳ chuyển giao lại cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa.
Đầu năm 1964, rong cuộc chỉnh lý tại Việt Nam Cộng hòa 1964, lực lượng Hải quân dưới quyền Đại tá Chung Tấn Cang đã ủng hộ tướng Nguyễn Khánh truất quyền các tướng lãnh trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng để giành quyền lãnh đạo. Tháng 3 năm 1964, ông được thăng cấp Hải quân Thiếu tá tại nhiệm, được bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng Lực lượng Hải tuần. Đầu năm 1966, ông được bổ nhiệm làm Chỉ huy trưởng Hải quân Vùng 4 Duyên hải (Phú Quốc).
Tháng 6 năm 1968, ông được thăng cấp Hải quân Trung tá và được cử đi du học lớp chỉ huy tại trường Hải chiến, Hoa Kỳ (The US Naval War College, Newport, Rhode Island). Tháng 3 năm 1969 về nước, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Lực lượng Duyên phòng (CTF-213) đóng tại Cam Ranh. Ngày 1 tháng 8 năm 1970, ông được thăng cấp Hải quân Đại tá tại nhiệm. Giữa năm 1971, ông được cử đi học khóa Cao đẳng Quốc phòng.
Giữa năm 1972, Bộ Tư lệnh Hải quân Hành quân Lưu động Biển được thành lập. Ông được bổ nhiệm vào chức vụ Phụ tá Tư lệnh Hải quân đặc trách Hành quân Lưu động biển. Tháng 11 năm 1972, ông được thăng cấp Chuẩn tướng, hàm Phó Đề đốc tại nhiệm kiêm Tư lệnh Lực lượng Đặc nhiệm Duyên phòng 213.
Thời gian giữ chức Phụ tá Tư lệnh Quân chủng Hải quân, ông đã trải qua các vị Tư lệnh: Đề đốc Trần Văn Chơn, Đề đốc Lâm Ngươn Tánh và Phó Đô dốc Chung Tấn Cang
Văn nghiệp
Ông bắt đầu làm thơ vào cuối thập niên 1950, chủ yếu với chủ đề về biển. Mãi đến thập niên 1960, ông bắt đầu cho xuất bản những tập thơ của mình với bút danh Hữu Phương. Tác giả Nguyễn Đình Tuyến đã bình thơ của Hữu Phương cùng với những tác giả quen thuộc hơn như Bùi Giáng, Cung Trầm Tưởng, Thanh Tâm Tuyền: "Giữa những nhà thơ trẻ hiện đại, Hữu Phương là hình ảnh của trùng dương, biển cả, của xứ mênh mông bát ngát đang bủa vây chung quanh đất tổ của chúng ta, đang bủa vây quanh tất cả lục địa của loài người.".
1975 và cuộc sống lưu vong
Đầu năm 1975, trước sức tấn công của lực lượng vũ trang Cộng sản, Quân lực Việt Nam Cộng hòa tan rã phần lớn và chính thể Việt Nam Cộng hòa đứng bên bờ vực của sự sụp đổ. Đêm 29 tháng 4 năm 1975, ông cùng gia đình di tản ra khơi trên Tuần dương hạm Trần Quang Khải HQ-2. Sau đó, ông được Chính phủ Mỹ cho sang định cư tại Tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Thư mục
Thể loại: Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa Thể loại: Người Bến Tre Thể loại: Người Mỹ gốc Việt Thể loại: Tín hữu Công giáo Việt Nam
Donnersbach
Donnersbach là một xã cũ thuộc huyện Liezen, bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Donnersbach có diện tích 63,35 km², dân số thời điểm cuối năm 2008 là 1135 người.
Franc CFA Trung Phi
nhỏ|phải|200px|Tờ 1000 CFA franc Trung Phi. nhỏ|phải|200px|Các nước sử dụng CFA franc Trung Phi
CFA franc Trung Phi (mã ISO 4217: XAF) là đơn vị tiền tệ chung của 6 nước Trung Phi trong Cộng đồng Kinh tế và Tiền tệ Trung Phi gồm: Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Tchad, Cộng hòa Congo, Guinea Xích Đạo và Gabon.
Đơn vị tiền tệ này do Ngân hàng Trung ương các Quốc gia Tây Phi phát hành với các mệnh giá:
Trên danh nghĩa franc được chia thành 100 centime. Song trong thực tế không có mệnh giá centime nào được phát hành.
Ngày 25 tháng 4 năm 2023, cuộc họp cấp bộ trưởng Cộng đồng Kinh tế và Tiền tệ Trung Phi (Cemac) và Pháp được tổ chức. Đặc biệt, chủ đề của đồng franc CFA đã được thảo luận. Về phía Pháp, bảo lãnh cung cấp cho đồng franc CFA và đảm bảo khả năng chuyển đổi của nó, được coi là một yếu tố ổn định kinh tế cho khu vực. Pháp vẫn “mở” và “sẵn sàng” để tiến hành cải cách hợp tác tiền tệ ở Trung Phi, chẳng hạn như nó đã có thể diễn ra ở Tây Phi. Pháp cho biết sẵn sàng tiếp nhận các đề xuất của CEMAC..
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiền tệ châu Phi Thể loại:Franc Thể loại:Tỷ giá hối đoái cố định
Fraissinet-de-Fourques
Fraissinet-de-Fourques là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 740 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lozère
Bernard Lee
John Bernard Lee (sinh ngày 10 tháng 1 năm 1908 – 16 tháng 1 năm 1981) là một nam diễn viên người Mỹ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1908 Thể loại:Mất năm 1981 Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Anh Thể loại:Nam diễn viên sân khấu Anh Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Anh Thể loại:Chết vì ung thư dạ dày Thể loại:Nam diễn viên Anh thế kỷ 20
Cola (định hướng)
Cola có thể là:
Chola (định hướng)
thế:Đề cập|Chola }}
Euplexidia exotica
Euplexidia exotica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euplexidia
Oomycota
Tham khảo
Thể loại:Oomycota
Dicranomyia submulsa
Dicranomyia submulsa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Micropterix herminiella
Tham khảo
Thể loại:Micropterix
Maple Heights, Ohio
Maple Heights là một thành phố thuộc quận Cuyahoga, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 23138 người.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Ohio Thể loại:Thành phố ở quận Cuyahoga, Ohio
Spyrathus indicus
Spyrathus indicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được Gustav Kraatz miêu tả khoa học đầu tiên năm 1865.
Odontocera apicalis
Odontocera apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Odontocera
Dorcus ratiocinativus
Dorcus ratiocinativus là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 1871.
Tham khảo
Thể loại:Dorcus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1871
Choir (định hướng)
thế:Đề cập|Choir }}
Božetice
Božetice là một làng thuộc huyện Písek, vùng Jihočeský, Cộng hòa Séc.
Machaerium lunatum
Machaerium lunatum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (L.f.) Ducke miêu tả khoa học đầu tiên.
Phyllanthus amnicola
Phyllanthus amnicola là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được G.L.Webster miêu tả khoa học đầu tiên năm 1955.
Tiếng Nùng
Tiếng Nùng là một nhóm các ngôn ngữ thuộc nhánh Tai Trung tâm trong ngữ chi Tai của ngữ hệ Tai-Kadai. Các cư dân nói nhóm ngôn ngữ này được chính phủ Việt Nam phân loại là người Nùng. Ngôn ngữ này được nói chủ yếu ở các tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, Việt Nam.
Các nhóm địa phương của người Nùng như Nùng An, Nùng Phàn Sình, Nùng Cháo, Nùng Dín, Nùng Xuồng có sự khác biệt ít nhiều về ngôn ngữ, bao gồm ngữ âm và một phần từ vựng giữa tiếng nói các địa phương. Tiếng Nùng An phát âm gần như tiếng Cao Lan – Sán Chay và tiếng Giáy. Tiếng nói người Nùng Phủ được ảnh hưởng bởi âm sắc của tiếng Tày.
Các phương ngữ
300px|thumb|right|Bản đồ phân bố các ngôn ngữ Nùng, Tày, Tráng, Bố Y tại Việt Nam và Trung Quốc. Tiếng Nùng bao gồm nhiều phương ngữ, một vài trong số đó được liệt kê như sau:
Lịch sử
Các phương ngữ Nùng và tất cả các ngôn ngữ trong ngữ chi Tai như: Lào, Shan, Lự, Thái Đen, Ahom, Làn Nà, Thái Lan, Bố Y, Tráng đều phát triển từ cùng một tổ tiên chung gọi là Tai Nguyên Thủy (Proto-Tai). Tai Nguyên Thủy được phục nguyên bởi Lý Phương Quế năm 1977 và Pittayawat Pittayaporn năm 2009.
Vào năm 2000, một nghiên cứu do John Hartmann, Jerold A. Edmondson, Jingfang Li và những người khác thực hiện, kết hợp giữ ngôn ngữ học và hệ thống thông tin địa lý (GIS), cho rằng Tai Nguyên Thủy có nguồn gốc từ vùng ranh rới Quảng Tây—Quý Châu ngày nay và kỹ thuật tưới tiêu trong canh tác lúa nước sử dụng müangA1 (mương) và faiA1 (đập) đã tương đối phát triển vào thời đại của Tai Nguyên Thủy, khoảng 2000 năm trước hoặc xa hơn và kỹ thuật này bắt nguồn từ vùng ranh giới Quảng Tây—Quý Châu ngày nay chứ không phải Vân Nam hay trung lưu sông Trường Giang. Do đó người Tai có khuynh hướng tập trung sinh sống ở các vùng đất thấp gần nguồn nước để trồng lúa nước. Tuy nhiên, James R. Chamberlain (2016) đưa ra các bằng chứng chứng minh rằng Tai Nguyên Thủy có nguồn gốc ven biển và di cư dọc bờ biển Đông tới vùng Quý Châu, Quảng Tây và miền bắc Việt Nam ngày nay từ vương quốc Yue tại Chiết Giang (Trung Quốc), nơi họ nói Be-Tai Nguyên Thủy (proto-Be-Tai), một dạng ngôn ngữ tồn tại trước Tai Nguyên Thủy. Pittayawat Pittayaporn (2014), dựa vào các lớp từ mượn Hán Cổ qua các thời kỳ khác nhau trong Tai Tây Nam Nguyên Thủy và các bằng chứng lịch sử khác, cho rằng thời gian Tai Tây Nam di cư vào vùng Đông Nam Á (Lào, Thái Lan, Myanmar) diễn ra vào khoảng TK 8–TK 10.
Jerold A. Edmondson thuộc đại học Texas, Arlington, trích dẫn bài báo của Phạm Hồng Quý (Fan Honggui 范宏貴) (1989), chỉ ra rằng người Thái (Thái Lan) và người Tráng có cùng một tên gọi chỉ người Việt Nam Keo (kɛɛuA1). Từ này được lấy từ tên của một quận Trung Hoa gọi là Giao Chỉ (Jiaozhi 交址), thành lập ở Việt Nam khoảng năm 112 TCN, cùng tám quận khác: Nam Hải (Nanhai 南海), Uất Lâm (Yulin hay Guilin 郁林), Thương Ngô (Cangwu 苍梧), Hợp Phố (Hepu 合浦), Cửu Chân (Jiuzhen 九真), Nhật Nam (Rinan 日南), Châu Nhai (Zhuya 珠崖), và Đam Nhĩ (Dan’er 儋耳). Giao Chi ban đầu được gọi là Kiao-chi. James R. Chamberlain cho rằng Kiao-chi khởi đầu dùng để chỉ lãnh thổ địa lý chứ không phải chỉ người. Sau đó từ này được áp dụng rộng rãi cho các cư dân sống trong Kiao-chi, đầu tiên là đồng bằng bắc bộ Việt Nam và sau đó cho tất cả cư dân của An Nam.
Andrena saegeri
Andrena saegeri là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1939.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1939
Tiếng Nùng
Từ thuần Tày Nùng
[[Tập tin:Percentage Tay+Nung+Giay+Bo Y.png|200px|thumb|right|Bản đồ phân bố tỷ lệ phần trăm người Tày+Nùng+Giáy+Bố Y theo thống kê năm 2009 tại các tỉnh Việt Nam:
{{legend|#800000|>60%}} Lạng Sơn 78.3%, Cao Bằng 72.1%, Bắc Kạn 62.3% {{legend|#FF0000|15%-40%}} Hà Giang 35.3%, Tuyên Quang 27.6%, Lào Cai 24.3%, Yên Bái 20.5%, Thái Nguyên 16.7% {{legend|#FF8040|5%-10%}} Đắk Nông 9.8%, Bắc Giang 7.5%, Đắk Lăk 7.1%, Bình Phước 5.3% {{legend|#FFFF00|1%-5%}} Lâm Đồng 3.8%, Lai Châu 3.4%, Quảng Ninh 3.2%, Hòa Bình 3.0%, Gia Lai 1.6%, Đồng Nai 1.4%, Kon Tum 1.1% ]] Các từ thuần Tai chiếm tuyệt đại đa số trong kho từ vựng và thường thuộc vốn từ cơ bản, có mặt ở tất cả các lớp từ, nhất là các từ chỉ các hiện thượng thiên nhiên, các bộ phận cơ thể, các hoạt động, tính chất...
Mừ (tay), nả (mặt), đông/đung (rừng), tha vằn (mặt trời), kin (ăn), pay (đi), nòn (ngủ), hảy (khóc), đeng (đỏ), đay (tốt), slâư (trong, sạch), cau (tao)...
Từ mượn tiếng Hán
Các từ mượn tiếng Hán đi vào vốn từ vựng tiếng Tày Nùng vào những thời kỳ khác nhau. Đối với nhiều từ, người Tày Nùng hiện nay không ý thức được đấy là những từ mượn gốc Hán nữa.
Từ mượn tiếng Việt
Từ mượn tiếng Việt gồm hai loại lớn: từ thuần Việt và từ Việt gốc nước ngoài (chủ yếu là từ Hán-Việt)
Đại từ nhân xưng
thumb|400px|Bản đồ phân bố tỷ lệ phần trăm người Tráng so với các sắc tộc khác tại Quảng Tây, [[Văn Sơn|châu tự trị Tráng-Miêu Văn Sơn (Vân Nam) và huyện tự trị Tráng-Dao Liên Sơn (Quảng Đông).]]
Khỏi là đại từ được người ở vị trí thấp sử dụng để xưng với những người ở vị thế cao hơn, có giá trị biểu cảm lịch sự, kính trọng.
Câu/Cau tạo thành cặp xưng hô tương liên Câu/Cau (tao) - Mầư/Mưng (mày). Tùy theo vị thế của người sử dụng, câu/cau có sắc thái biểu cảm khác nhau: thân mật, suồng sã...
Ngỏ tạo thành cặp xưng hô tương liên với nỉ (ngôi thứ 2). Ngỏ thường thường được sử dụng để xưng hô giữa những người có vị thế ngang vai. Với sắc thái thân mật gần gũi, ngò được dùng rộng rãi trong nhiều hoàn cảnh giao tiếp khác nhau: giữa bạn bè, vợ chồng...
Ngoài những đại từ dùng trên, trong tiếng Tày Nùng còn có các đại từ xưng gọi ngôi gộp, như: hau (ta), ràu/làu (mình), rà (mình). Những đại từ này được sử dụng nhiều trong thơ ca dân tộc Tày Nùng.
So sánh với một số ngôn ngữ Tai Tây Nam
Tiếng Shan được nói tại tiểu bang Shan của Myanmar.
Tiếng Tai Aiton còn khoảng 2000 người nói tại hai quận Golaghat và Karbi Anglong, bang Assam, Ấn Độ.
Tiếng Tai Ahom được nói tại bang Assam và Arunachal Pradesh, Ấn Độ. Ngôn ngữ này được nói bởi người Ahom (Tai Ahom). Họ di cư từ Mờng Mao (Mong Mao), một vương quốc nhỏ nằm ở vùng biên giới ngày nay giữa tiểu bang Shan, Myanmar và tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, đến miền đông Ấn Độ và thành lập vương quốc Ahom ở đó, tồn tại từ 1228–1826 khi bị người Anh sáp nhập vào thuộc địa Ấn Độ. Mặc dù có dân số hơn 2 triệu người, nhưng ngày nay người Tai Ahom nói tiếng Assam, một ngôn ngữ thuộc nhánh Indo-Aryan trong ngữ hệ Ấn-Âu (Indo-European). Đến năm 2000, chỉ còn khoảng 200 thầy cúng biết tiếng Tai Ahom. Ngôn ngữ này chỉ còn được sử dụng cho việc cúng bái trong tín ngưỡng truyền thống của người Tai Ahom
Chữ Nùng Latinh của SIL
Bộ chữ Nùng Latinh của Viện Ngôn Ngữ Học Mùa Hè (Summer Institute of Linguistics - SIL International) dựa trên thổ ngữ của người Nùng Phản Slình tại tỉnh Bắc Giang. Năm 1954 có mấy ngàn người di cư sang miền nam Việt Nam và ở lại tỉnh Tuyên Đức. Người Nùng Phản Slình tự gọi họ là Nŏng (Nohng).
Nùng Phản Slình Bắc Giang gồm sáu thanh. Tất cả sáu thanh đều đọc như tiếng miền bắc Việt Nam, trừ dấu ngã (~). Dấu (~) trong tiếng Nùng thì âm hơi cao lên với tắc âm thanh môn sau. Sáu thanh đó là: (1) cao lên, (2) cao lên với tắc âm thanh môn ở cuối chữ (~), (3) trung (bằng) không dấu, (4) thấp đi lên (?), (5) trung (thấp) xuống (`), và (6) thấp với tắc âm thanh môn (.).
Một đoạn văn mẫu từ Sáng Thế Ký 1 (Genesis 1) trong Kinh Thánh:
Chữ Nùng Latinh 1961
Chữ Tày Nùng Latinh được chính phủ Việt Nam phê chuẩn năm 1961 cho khu tự trị Việt Bắc (1956-1975). Chữ Tày Nùng Latinh được xây dựng dựa trên cơ sở chữ quốc ngữ: cùng con chữ, cùng một cách ghép vần đối với những âm tiết giống nhau. Bảng chữ cái Tày Nùng chỉ được dạy trong các trường tiểu học trong một thời gian ngắn vào thập niên 1960, rồi sau đó rơi vào quên lãng. Bảng chữ cái này không được truyền bá sử dụng trong cộng đồng. Ngay cả những phát thanh viên tiếng Tày Nùng tại các đài phát thanh vùng nói tiếng Tày Nùng cũng không biết bảng chữ cái này. Họ viết tin tức để đọc trong các chương trình phát thanh bằng ký tự riêng của mỗi người giống các phát thanh viên tiếng Dao ngày nay đang làm.
Trong phương án có dùng dấu ngã /~/ để ghi các từ mượn từ tiếng Việt. Trong phương án không có ký hiệu để ghi thanh lửng, những từ mang thanh lửng đều được thể hiện bằng thanh hỏi /?/.
Liên kết ngoài
Nùng Nùng Nùng