cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Việt Nam
Trong văn viết tiếng nước ngoài
Trong văn viết tiếng Anh hiện nay, cách viết tiêu chuẩn và thông dụng nhất cho tên gọi Việt Nam là Vietnam (viết liền không dấu cách), dẫn đến tính từ là Vietnamese. Tại Việt Nam vẫn còn tồn tại hai cách viết vẫn giữ dấu cách là "Viet Nam" (bỏ dấu) và "Việt Nam" (để đầy đủ dấu theo chữ Quốc ngữ). Điều này có thể nhận thấy trên website của Chính phủ Việt Nam và Bộ Ngoại giao Việt Nam cho phiên bản tiếng Anh trước đây có dùng cả 3 cách: "Vietnam", "Viet Nam" hoặc "Việt Nam". Danh sách liệt kê thành viên trên website Liên Hợp Quốc viết tên quốc gia này là "Viet Nam" trong khi các bài viết tiểu mục thì vẫn viết là "Vietnam". Hiện Bộ Ngoại giao Việt Nam và Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) công nhận "Viet Nam" và quốc hiệu "the Socialist Republic of Viet Nam" là tên gọi chính xác, được chuẩn hóa của Việt Nam trên các văn bản tiếng nước ngoài, chủ yếu trên các văn bản và văn hóa phẩm tiếng Anh được phát hành bởi Nhà nước Việt Nam. Dù trước đây, như đã kể trên, vấn đề tên gọi thống nhất cho Việt Nam đã chưa được coi trọng, hiện tại thì các website chính thức của Chính phủ Việt Nam đã gần như hoàn toàn sử dụng tên gọi đã chuẩn hóa là "Viet Nam", hạn chế tối đa việc sử dụng các dị bản như "Vietnam".
Tuy nhiên Từ điển tiếng Anh Oxford chỉ ghi nhận cách viết Vietnam cho danh từ và Vietnamese cho tính từ, không có ghi nhận "Viet Nam" và "Viet Namese". Hầu hết ngôn ngữ dùng chữ Latinh như tiếng Tây Ban Nha, tiếng Đức, tiếng Ý... cũng sử dụng cách viết "Vietnam", và một số ngôn ngữ có cách viết khác như "Vietnã" (tiếng Bồ Đào Nha), "Wietnam" (tiếng Ba Lan), "Vítneam" (tiếng Ireland), tuỳ vào cấu trúc bảng chữ cái Latinh của mỗi ngôn ngữ nhưng đều viết liền không dấu cách. Các ngôn ngữ khác dùng những hệ chữ viết có họ hàng gần với chữ Latinh như chữ Cyrill hay chữ Hy Lạp cũng viết liền không dấu cách để chỉ Việt Nam như "Вьетнам" (tiếng Nga), "Вијетнам" (tiếng Serbia), "Βιετνάμ" (tiếng Hy Lạp).
Địa lý
Việt Nam có diện tích 331.212 km², đường biên giới trên đất liền dài 4.639 km, đường bờ biển trải dài 3.260 km, có chung đường biên giới trên biển với Thái Lan qua vịnh Thái Lan và với Trung Quốc, Philippines, Indonesia, Brunei, Malaysia qua Biển Đông. Việt Nam tuyên bố chủ quyền đối với hai thực thể địa lý tranh chấp trên Biển Đông là các quần đảo Hoàng Sa (bị mất kiểm soát trên thực tế) và Trường Sa (kiểm soát một phần).
Khoảng cách giữa cực Bắc và cực Nam của Việt Nam theo đường chim bay là 1.650 km. Nơi có chiều ngang hẹp nhất ở Quảng Bình với chưa đầy 50 km. Đường biên giới đất liền dài hơn 4.600 km, trong đó, biên giới với Lào dài nhất (gần 2.100 km), tiếp đến là Trung Quốc và Campuchia. Tổng diện tích là 331.212 km² gồm toàn bộ phần đất liền và hải đảo cùng hơn 4.000 hòn đảo, bãi đá ngầm và cả hai quần đảo trên Biển Đông là Trường Sa (thuộc tỉnh Khánh Hòa) và Hoàng Sa (thuộc thành phố Đà Nẵng) mà nhà nước tuyên bố chủ quyền.
Địa hình Việt Nam có núi rừng chiếm khoảng 40%, đồi 40% và độ che phủ khoảng 75% diện tích đất nước. Có các dãy núi và cao nguyên như dãy Hoàng Liên Sơn, cao nguyên Sơn La ở phía bắc, dãy Bạch Mã và các cao nguyên theo dãy Trường Sơn ở phía nam. Mạng lưới sông, hồ ở vùng đồng bằng châu thổ hoặc miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Đồng bằng chiếm khoảng 1/4 diện tích, gồm các đồng bằng châu thổ như đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long và các vùng đồng bằng ven biển miền Trung, là vùng tập trung dân cư. Đất canh tác chiếm 17% tổng diện tích đất Việt Nam.
Đất chủ yếu là đất ferralit vùng đồi núi (ở Tây Nguyên hình thành trên đá bazan) và đất phù sa đồng bằng. Ven biển đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long tập trung đất phèn. Rừng ở Việt Nam chủ yếu là rừng rậm nhiệt đới khu vực đồi núi còn vùng đất thấp ven biển có rừng ngập mặn. Đất liền có các mỏ khoáng sản như phosphat, vàng. Than đá có nhiều nhất ở Quảng Ninh. Sắt ở Thái Nguyên, Hà Tĩnh. Ở biển có các mỏ dầu và khí tự nhiên.
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết có sự biến động. Phía bắc dãy Bạch Mã có 2 mùa gió chính: gió mùa Đông Bắc lạnh và khô vào mùa đông tạo nên mùa đông lạnh; gió Tây Nam nóng khô và Đông Nam ẩm ướt vào mùa hè. Phía nam có gió Đông Bắc vào mùa khô và gió Tây Nam vào mùa mưa. Các dòng biển phần nào đó điều hòa khí hậu. Độ ẩm tương đối trung bình là 84% suốt năm. Việt Nam trải qua các đợt lụt và bão, có lượng mưa từ 1.200 đến 3.000 mm, số giờ nắng khoảng 1.500 đến 3.000 giờ/năm và nhiệt độ từ 5 °C đến 37 °C. Nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,5 độ Celsius trong vòng 50 năm (1964–2014).
Sinh thái
Việt Nam nằm trong vùng sinh thái Indomalaya. Theo Báo cáo tình trạng môi trường quốc gia năm 2005, Việt Nam nằm trong 25 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao, xếp thứ 16 trên toàn thế giới về đa dạng sinh học và là nơi sinh sống của khoảng 16% các loài trên thế giới. 15.986 loài thực vật đã thấy trong cả nước, trong đó 10% là loài đặc hữu, Việt Nam có 307 loài giun tròn, 200 loài oligochaeta, 145 loài acarina, 113 loài bọ đuôi bật, 7.750 loài côn trùng, 260 loài bò sát, 120 loài lưỡng cư, 840 loài chim và 310 loài động vật có vú, trong đó có 100 loài chim và 78 loài động vật có vú là loài đặc hữu. Ngoài ra còn có 1.438 loài tảo nước ngọt, chiếm 9,6% tổng số loài tảo, cũng như 794 loài thủy sinh không xương sống và 2,458 loài cá biển. Cuối những năm 1980, một quần thể Tê giác Java đã bị phát hiện ở Vườn Quốc gia Cát Tiên và có thể cá thể cuối cùng của loài này ở Việt Nam đã chết vào năm 2010.
Ngân hàng gen quốc gia Việt Nam bảo tồn 12.300 giống của 115 loài. Chính phủ Việt Nam đã chi 497 triệu đô la Mỹ để duy trì đa dạng sinh học trong năm 2004 và đã thiết lập 126 khu bảo tồn trong đó có 28 vườn quốc gia. Việt Nam có 2 di sản thiên nhiên thế giới là Vịnh Hạ Long và Vườn quốc gia Phong Nha ‒ Kẻ Bàng cùng 6 khu dự trữ sinh quyển bao gồm Rừng ngập mặn Cần Giờ, Cát Tiên, Cát Bà, Kiên Giang, Đồng bằng sông Hồng và Tây Nghệ An.
Hành chính
Phân cấp hành chính Việt Nam gồm 3 cấp: cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp xã và tương đương.
Thủ đô của Việt Nam là thành phố Hà Nội, thành phố đông dân cũng như có quy mô GRDP lớn nhất là Thành phố Hồ Chí Minh (ngày nay vẫn thường được gọi phổ biến với tên cũ là Sài Gòn).
Tổng cộng có 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh và tương đương gồm 58 tỉnh và 5 thành phố trực thuộc trung ương (*) với thủ đô là Hà Nội.
Dưới cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương là cấp quận, huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện). Tính đến tháng 1 năm 2021, Việt Nam có 705 đơn vị cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh/thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương.
Dưới cấp quận/huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh là các đơn vị hành chính phường, xã, thị trấn (gọi chung là cấp xã).
Dưới cấp phường/xã/thị trấn là các khu vực không chính thức với tên gọi khác nhau như khu phố, tổ dân phố, làng, thôn, ấp, khóm, buôn, bản, xóm...
Lịch sử
Các nhà khảo cổ học tìm thấy những dấu vết của người đứng thẳng thời đồ đá cũ trên lãnh thổ Việt Nam cách đây khoảng 500.000 năm; các công cụ thô sơ bằng đá và các dấu răng của người tiền sử được phát hiện tại các tỉnh Lạng Sơn, Thanh Hóa, Yên Bái, Ninh Bình và Quảng Bình. Ngoài ra, tại các vùng phía Bắc, con người sinh sống trong các hang động đá vôi và sống bằng các hoạt động săn thú, hái lượm. Trong khi đó, tại các vùng duyên hải miền Trung như Nghệ An, con người chủ yếu sống bằng đánh cá.
Đến thời đại đồ đá mới cách đây 5000 đến 6000 năm, người Việt cổ bắt đầu biết canh tác lúa nước; loạt dấu vết trồng lúa có từ cao nguyên tới đồng bằng. Ngoài ra, con người bắt đầu biết chế tác công cụ theo kiểu khác và làm đồ gốm với kỹ thuật khác. Đến khoảng thiên niên kỷ I TCN vào cuối thời kỳ đồ đồng, khu vực lúa nước ở sông Hồng và sông Cả phát triển thành nền văn hóa Đông Sơn rồi cùng thời gian đó, những nhà nước đầu tiên lần lượt xuất hiện đó là Văn Lang và Âu Lạc. nhỏ|210x210px|Thay đổi lãnh thổ từ triều Lý năm [[1009 đến hết triều Nguyễn năm 1945 cùng cuộc Nam tiến (1069–1757)|thế=]] Từ thế kỷ II TCN, các triều đại phong kiến từ phương Bắc cai trị một phần Việt Nam hơn 1000 năm. Sự cai trị này bị ngắt quãng bởi những cuộc khởi nghĩa của những tướng lĩnh như Bà Triệu, Mai Thúc Loan, Hai Bà Trưng hay Lý Bí. Năm 905, Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ, không phải là độc lập vì Dụ tự nhận mình là quan triều đình phương Bắc. Đến năm 938, sau khi chỉ huy trận sông Bạch Đằng đánh bại quân Nam Hán, Ngô Quyền lập triều xưng vương, đánh dấu một nhà nước độc lập khỏi các triều đình phương Bắc vào năm 939.
Sau nhà Ngô, lần lượt các triều Đinh, Tiền Lê, Lý và Trần tổ chức chính quyền tương tự các triều đại Trung Hoa, lấy Phật giáo làm tôn giáo chính của quốc gia và cho truyền bá cả Nho giáo và Đạo giáo. Nhà Tiền Lê, Lý và Trần đã chống trả các cuộc tấn công của nhà Tống và nhà Mông – Nguyên, đều thắng lợi và bảo vệ được Đại Việt. Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần, lập nhà Hồ, đổi tên nước là Đại Ngu, tiến hành cải cách. Năm 1407, Đại Ngu bị Nhà Minh thôn tính. một số thành viên hoàng tộc nhà Trần khởi nghĩa, lập nhà Hậu Trần và bị quân Minh đánh bại sau 7 năm. Năm 1427, Lê Lợi đánh đuổi quân Minh, lập nhà Hậu Lê, giành lại độc lập (năm 1428). Có quan điểm cho rằng đây là triều đại mà phong kiến Việt Nam đạt "đỉnh cao" đặc biệt là đời vua Lê Thánh Tông (1460–1497).
Thế chiến thứ 2, Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, dựng nên Đế quốc Việt Nam, chính thể không thực quyền phải nộp thuế và cung ứng Nhật tài nguyên có lúa gạo, góp phần gây nạn đói Ất Dậu. Sau khi Nhật đầu hàng Đồng Minh, Hồ Chí Minh lãnh đạo Việt Minh giành chính quyền, đọc Tuyên ngôn Độc lập thành lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945. Pháp tính lấy lại Đông Dương, nhưng vấp phải sự phản kháng của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên đã buộc phải hậu thuẫn lập Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại, cựu hoàng đế Nhà Nguyễn làm Quốc trưởng.
Năm 1954, Chiến tranh Đông Dương kết thúc, Pháp phải công nhận sự độc lập của Việt Nam và rút quân, xuất hiện 2 vùng tập kết quân sự chờ cuộc bầu cử thống nhất đất nước nhưng không thành do Hoa Kỳ hậu thuẫn cho Việt Nam Cộng hòa (chính phủ kế thừa Quốc gia Việt Nam) từ chối tổ chức bầu cử. Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hậu thuẫn các lực lượng miền Nam nổi dậy chống Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, gây ra xung đột quân sự mà tiếp theo đó là sự tham chiến của quân đội Hoa Kỳ và đồng minh. Chiến tranh kết thúc vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 khi Tổng thống Việt Nam Cộng hòa tuyên bố đầu hàng.
Năm 1976, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức tuyển cử hợp nhất. Do hậu quả chiến tranh, rồi chiến tranh biên giới phía Bắc, chiến tranh biên giới Tây Nam, chính sách bao cấp và bị Hoa Kỳ cấm vận, nước Việt Nam thời hậu chiến phải đối mặt với các vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực kinh tế-xã hội. Năm 1986, Đại hội Đảng lần VI chấp thuận Đổi mới, cải tổ nhà nước và chuyển nền kinh tế theo hướng mới. Việt Nam bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ năm 1995 và gia nhập ASEAN vào cùng năm. Năm 2007, Việt Nam gia nhập tổ chức kinh tế thế giới WTO.
Chính trị
Việt Nam theo chế độ xã hội chủ nghĩa với cơ chế có duy nhất một đảng chính trị lãnh đạo là Đảng Cộng sản Việt Nam. Vào năm 2016, các đại biểu là Đảng viên trong Quốc hội có tỉ lệ là 95,8%, những người đứng đầu Chính phủ, các Bộ và Quốc hội cũng như các cơ quan tư pháp đều là Đảng viên và do Ban Chấp hành Trung ương hoặc Bộ Chính trị đề cử.
Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu bởi Tổng Bí thư, là Đảng duy nhất lãnh đạo trên chính trường Việt Nam, cam kết với các nguyên tắc của Lênin "tập trung dân chủ" và không cho phép đa đảng. Thường trực Ban Bí thư, có nhiệm vụ phụ trách, chủ trì công việc hàng ngày của Ban Bí thư.
Chủ tịch nước là nguyên thủ quốc gia, có các quyền trong đó: Công bố hiến pháp, luật, pháp lệnh; Tổng Tư lệnh vũ trang; đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm Thủ tướng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao,... thay mặt Nhà nước về đối nội và đối ngoại.nhỏ|207x207px|[[Tòa nhà Quốc hội Việt Nam|Nhà Quốc hội (thay thế cho Hội trường Ba Đình)|thế=]]Quốc hội nhiệm kỳ 5 năm, đứng đầu là Chủ tịch Quốc hội, theo Hiến pháp là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân. Duy nhất Quốc hội có quyền lập hiến, lập pháp với nhiệm vụ giám sát, quyết định những chính sách cơ bản, những nguyên tắc của bộ máy Nhà nước và quan hệ xã hội công dân. Quốc hội không độc lập và tuân thủ đa số các quy định từ Đảng nhưng sau Đổi mới, vai trò của Quốc hội đẩy lên cao hơn.
Bốn chức danh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội được gọi là các lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam (phải là Ủy viên Bộ Chính trị trọn một nhiệm kỳ trở lên, trường hợp đặc biệt do Ban Chấp hành Trung ương quyết định).
Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử. Ngoài ra, Tòa án quân sự có thẩm quyền đặc biệt trong các vấn đề an ninh quốc gia.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan giữ quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp cao nhất Việt Nam.
Quân sự
VPA có số lượng khoảng 450.000 người, còn tổng lực lượng, bao gồm cả bán quân sự và dân quân tự vệ, có thể lên khoảng 5.000.000 người. Năm 2022, chi phí đầu tư quân sự ở Việt Nam khoảng 7,32 tỷ USD, tương đương khoảng 1,79% GDP năm 2022.
Ngoại giao
thế=|nhỏ|210x210px|Quan hệ ngoại giao của Việt Nam với các quốc gia khác trên thế giới. {{legend|#FF0000|Việt Nam}}{{legend|#002868|Quan hệ ngoại giao chính thức}}{{legend|#007FFF|Quan hệ ngoại giao không chính thức }}{{legend|#808080|Không quan hệ ngoại giao}} Tính đến năm 2020, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia và là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó nổi bật như: Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Yamgan (huyện)
Yamgan là một huyện thuộc tỉnh Badakhshan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là -20,7 người.
Việt Nam
Ngoại giao
Theo các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam chủ trương đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng, đa phương hóa quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế với phương châm "Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển".
Yamgan (huyện)
Xem thêm
Thể loại:Huyện của tỉnh Badakhshan Thể loại:Huyện của Afghanistan
Việt Nam
Ngoại giao
Việt Nam gia nhập Liên Hợp Quốc vào năm 1977, sau đổi mới, bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc vào năm 1992 và với Hoa Kỳ vào năm 1995, gia nhập khối ASEAN năm 1995. Hiện đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia (gồm 43 nước châu Á, 47 nước châu Âu, 14 nước châu Đại Dương, 30 nước châu Mỹ và 55 nước châu Phi). Việt Nam cũng là thành viên của 63 tổ chức quốc tế và quan hệ với hơn 650 tổ chức phi chính phủ. Trong tổ chức Liên Hợp Quốc, Việt Nam đóng vai trò là ủy viên ECOSOC, ủy viên Hội đồng chấp hành UNDP, UNFPA và UPU. Việt Nam từng tổ chức các hội nghị cấp cao ASEAN (1998, 2010), ASEM (2004), Thượng đỉnh APEC (2006, 2017), Cộng đồng Pháp ngữ (1997), Hội nghị Thượng đỉnh Triều Tiên-Hoa Kỳ lần 2 (2019). Việt Nam cũng từng làm thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009 và 2020-2021, thành viên của ECOSOC nhiệm kỳ 2016-2018, Chủ tịch luân phiên ASEAN (2010, 2020).
Kinh tế
thế=|nhỏ|201x201px|Một góc Thành phố Hồ Chí MinhChính sách Đổi mới năm 1986 đã thiết lập mô hình "Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Các thành phần kinh tế được mở rộng hơn nhưng những ngành kinh tế chủ lực, thiết yếu vẫn dưới sự điều hành của Nhà nước. Từ năm 1993 đến 1997, kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm khoảng 9%. Tăng trưởng GDP đạt mức 8,5% vào năm 1997 nhưng giảm xuống 4% năm 1998 do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và tăng nhẹ lên mức 4,8% năm 1999. Tăng trưởng GDP tiếp tục tăng lên từ 6% đến 7% trong giai đoạn giữa những năm 2000 và 2002. Ngày 7 tháng 11 năm 2006, Việt Nam được phép gia nhập WTO sau khi kết thúc đàm phán song phương với các nước có yêu cầu và chính thức là thành viên thứ 150 vào ngày 11 tháng 1 năm 2007. Sau cải cách kinh tế – xã hội, theo một số nghiên cứu, bất bình đẳng thu nhập đã gia tăng.
Năm 2013, tại một hội thảo ở Hà Nội, các chuyên gia nhận định nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng chậm lại sau 5 năm gia nhập WTO. Cụ thể, trong giai đoạn 2007–2011, chỉ có năm 2008 là Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP trên 8% dù xuất khẩu tăng 2,4 lần - lên mức 96,9 tỷ USD. Đa phần tỷ trọng xuất khẩu là do khối các doanh nghiệp FDI, chiếm khoảng 60%, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là nông - lâm sản và khoáng sản thô. Sau hội nhập, tỷ trọng nhập siêu cũng tăng, lên mức 18 tỷ USD vào năm 2008. Đến năm 2013, do ảnh hưởng bởi Đại suy thoái, nền kinh tế đối mặt với áp lực lớn từ nợ xấu, lạm phát cùng nợ công tăng mạnh. Tình trạng tham nhũng luôn xếp ở mức cao trên trung bình của thế giới và đồng thời, các vấn đề liên quan đến vốn, đào tạo lao động, quy hoạch đất đai, cải cách hành chính, cơ sở hạ tầng,... cùng hàng chục ngàn thủ tục kinh doanh lỗi thời từ 20 năm trước vẫn còn đang tồn tại.
Theo thống kê năm 2015 của Ngân hàng Thế giới, PPP đầu người của Việt Nam năm 2014 là 5.294,4 USD, bằng 70% so với Philippines, 55,4% so với Indonesia, 37% so với Thái Lan và bằng 6,7% so với Singapore.
Năm 2020, theo công bố của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), quy mô nền kinh tế Việt Nam với 98 triệu dân theo GDP danh nghĩa đạt 340,6 tỷ đô la Mỹ, xếp hạng 37 thế giới, sức mua tương đương đạt 1,047 tỷ đô la Mỹ, xếp hạng 23 toàn cầu  , GDP bình quân đầu người theo danh nghĩa là 3,498 USD/người, xếp hạng 115 thế giới  , còn theo sức mua là 10,755 USD/người, xếp hạng 106 toàn cầu. Mức độ tự do kinh tế vẫn chỉ ở nhóm trung bình với hạng 90 toàn cầu.
Về địa lý kinh tế, chính phủ Việt Nam phân chia quy hoạch thành các vùng kinh tế – xã hội và các khu vực kinh tế trọng điểm mỗi miền. Các tỉnh có GRDP bình quân đầu người cao nhất: Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn), Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bắc Ninh, thủ đô Hà Nội,... và GRDP bình quân đầu người thấp nhất: Hà Giang, Lai Châu, Cao Bằng,...
Giao thông
nhỏ|200x200px|[[Quốc lộ 1 đoạn qua thành phố Thủ Đức, TP.HCM|thế=]]Các tuyến giao thông nội địa chủ yếu từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không đều theo hướng bắc – nam. Hệ thống đường bộ gồm các quốc lộ, tỉnh lộ, huyện lộ... Có tổng chiều dài khoảng 222.000 km, phần lớn các tuyến đường quốc lộ và tỉnh lộ đều trải nhựa và bê tông hóa, thiểu số các tuyến đường huyện lộ đang còn là các con đường đất. Hệ thống đường sắt Việt Nam dài tổng 2652 km trong đó tuyến Đường sắt Bắc Nam dài 1726 km.
Các tuyến đường thủy nội địa chủ yếu nằm theo hướng đông – tây dựa theo các con sông như sông Đà, sông Hồng, sông Sài Gòn. Dự kiến quy hoạch tuyến đường bộ ven biển Việt Nam trong tương lai bắt đầu tại cảng Núi Đỏ, Quảng Ninh tới cửa khẩu Hà Tiên, Kiên Giang dài khoảng 3.041 km. Hệ thống đường biển xuất phát từ các cảng biển như Hải Phòng, Quy Nhơn, Sài Gòn.
Truyền thông
nhỏ|Logo của [[Đài Truyền hình Việt Nam]] Truyền thông Việt Nam có bốn loại hình báo chí là báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử. Việt Nam hòa mạng internet quốc tế vào năm 1997 và hơn 10 năm nay, hàng loạt báo điện tử, trang tin điện tử đã ra đời. Thống kê đến tháng 7 năm 2010, tại Việt Nam có 858 cơ quan báo chí in, trong đó có 178 báo và 528 tạp chí. Có 65 đài phát thanh – truyền hình, gồm 2 đài phát thanh – truyền hình trung ương (VTV, VOV) và 63 đài phát thanh – truyền hình ở các địa phương. Có 34 báo điện tử, 180 trang tin điện tử của các cơ quan tạp chí, báo, đài và hàng ngàn trang thông tin điện tử.
Du lịch
nhỏ|189x189px|Một góc [[vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới.]]Số lượng khách du lịch đến Việt Nam tăng nhanh nhất trong vòng 10 năm từ 2000–2010. Năm 2013, có gần 7,6 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam và năm 2017, có hơn 10 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam, các thị trường lớn nhất là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Đài Loan.
Việt Nam có các điểm du lịch từ Bắc đến Nam, từ miền núi tới đồng bằng, từ các thắng cảnh thiên nhiên tới các di tích văn hóa lịch sử. Các điểm du lịch miền núi như Sa Pa, Bà Nà, Đà Lạt. Các điểm du lịch ở các bãi biển như Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu và các đảo như Cát Bà, Côn Đảo, Lý Sơn.
Khoa học
Năm 2010, tổng chi tiêu của Nhà nước vào khoa học và công nghệ chiếm khoảng 0,45% GDP. Theo UNESCO, Việt Nam đã dành 0,19% GDP để nghiên cứu và phát triển khoa học vào năm 2011. Chiến lược tìm cách thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế lớn hơn, với kế hoạch thiết lập mạng lưới các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và khởi xướng một mạng lưới kết nối các tổ chức khoa học quốc gia với các đối tác nước ngoài.
1 bộ chiến lược phát triển quốc gia cho các lĩnh vực trong kinh tế, chủ yếu liên quan đến khoa học công nghệ. Ví dụ là Chiến lược phát triển bền vững (2012) và Chiến lược phát triển ngành cơ khí (2006) cùng với Tầm nhìn 2020 (2006). Kêu gọi nhân lực có tay nghề, đầu tư nâng cấp công nghệ khu vực tư nhân. Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ 2011–2020 năm 2012 lập kế hoạch ưu tiên nghiên cứu toán, vật lý; điều tra khí hậu, thiên tai; phát triển hệ điều hành điện tử; công nghệ sinh học áp dụng đặc biệt cho nông, lâm nghiệp, y học và môi trường.
Dân số
nhỏ|195x195px|Tỷ lệ tăng dân số Việt Nam giai đoạn 1980 – 2014.|thế= Tổng số dân của Việt Nam vào thời điểm 0h ngày 01/4/2019 là 96.208.984 người, trong đó dân số nam là 47.881.061 người (chiếm 49,8%) và dân số nữ là 48.327.923 người (chiếm 50,2%). Với kết quả này, Việt Nam là quốc gia đông dân thứ 15 trên thế giới. Năm 2021, dân số ước tính vào khoảng 98 triệu người. Năm 2022, dân số ước tính vào khoảng 99,46 triệu người. Việt Nam có 54 dân tộc trong đó người Kinh chiếm đa số với gần 86%, tập trung ở những miền châu thổ và đồng bằng ven biển. Các dân tộc thiểu số, trừ người Hoa, người Chăm và người Khmer, phần lớn tập trung ở các vùng miền núi và cao nguyên. Trong số này, đông dân nhất là các dân tộc Tày, Thái, Mường,... người Ơ Đu có số dân ít nhất. Có các dân tộc mới di cư vào Việt Nam vài trăm năm trở lại đây như người Hoa. Người Hoa và người Ngái là hai dân tộc duy nhất có dân số giảm giai đoạn 1999 – 2009.
Theo điều tra của Tổng cục thống kê thì vùng đông dân nhất Việt Nam là đồng bằng sông Hồng với khoảng 22,5 triệu người, kế tiếp là bắc Trung bộ và duyên hải nam Trung bộ với khoảng 20,1 triệu người, thứ 3 là Đông Nam bộ với 17,8 triệu người, thứ 4 là đồng bằng sông Cửu Long với khoảng 17,2 triệu người. Vùng ít dân nhất là Tây Nguyên với khoảng 5,8 triệu người. Theo điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ (IPS) 2019 thì 34,4% dân số Việt Nam đang sinh sống tại thành thị và 65,6% cư trú ở nông thôn. Về tỉ số giới tính trung bình vào năm 2019 là 99,1 nam/100 nữ. Theo nhận xét của tờ The Economist, mức độ giảm dân số do sinh suất tụt giảm tạo ra viễn cảnh lão hóa ở Việt Nam với tỉ lệ người cao niên hơn 60 tuổi dự đoán sẽ tăng từ 12% (2018) lên 21% (2040). Đỉnh dân số lao động của Việt Nam là vào năm 2013, sau đó sẽ giảm. Tỉ lệ trẻ/già bị cho là gây chao đảo về tài chính để cung cấp dịch vụ y tế và cấp dưỡng khi 90% người cao niên không có khoản tiết kiệm nào cả khi ngân sách nhà nước chỉ phụ cấp cho người hơn 80 tuổi với bình quân vài USD/tuần.
Ngôn ngữ
nhỏ|[[Thư pháp chữ Quốc ngữ|223x223px]] Ngôn ngữ quốc gia của Việt Nam là tiếng Việt, một ngôn ngữ thanh điệu thuộc ngữ hệ Nam Á và là tiếng mẹ đẻ của người Việt. Hiến pháp không quy định chữ viết quốc gia hay văn tự chính thức. Văn ngôn với chữ Hán ghi âm Hán-Việt được dùng trong các văn bản hành chính trước thế kỷ 20. Chữ Nôm dựa trên chất liệu chữ Hán để ghi âm thuần Việt hình thành từ khoảng thế kỷ 7 tới thế kỷ 13, kết hợp với chữ Hán thành bộ chữ viết phổ thông cho tiếng Việt trước khi Việt Nam bị Thực dân Pháp xâm lược. Các tác phẩm thời kỳ trung đại của Việt Nam đều được ghi bằng chữ Hán và chữ Nôm, tiêu biểu có Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi viết bằng chữ Hán hay Truyện Kiều của Nguyễn Du sáng tác bằng chữ Nôm. Chữ Quốc ngữ là chữ Latinh được các nhà truyền giáo Dòng Tên như Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes phát triển vào thế kỷ 17 dựa trên bảng chữ cái của tiếng Bồ Đào Nha, sau này được phổ biến thông qua các quy định bảo hộ cùng tiếng Pháp của chính quyền thuộc địa thời Pháp thuộc. Các nhóm sắc tộc thiểu số ở Việt Nam nói một số ngôn ngữ ví dụ như tiếng Tày, tiếng Nùng, tiếng Mường, tiếng H'Mông, tiếng Chăm, và tiếng Khmer. Các hệ ngôn ngữ ở Việt Nam bao gồm Nam Á, Kra-Dai, Hán-Tạng, H'Mông-Miền và Nam Đảo. Một số ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam cũng được hình thành tại các thành phố lớn.
Việt Nam tuy là thành viên của Cộng đồng Pháp ngữ, nhưng tiếng Pháp từ vị thế ngôn ngữ chính thức của chế độ thuộc địa đã suy yếu nhanh chóng và nhường chỗ cho tiếng Anh làm ngoại ngữ chính. Với mối quan hệ với các nước phương Tây đã thay đổi và những cải cách trong quản trị về kinh tế và giáo dục, tiếng Anh có thể sử dụng như ngôn ngữ thứ hai và việc học tiếng Anh giờ đây bắt buộc tại hầu hết các trường học bên cạnh hoặc thay thế cho tiếng Pháp. Tiếng Nga, tiếng Đức được giảng dạy trong một số ít trường trung học phổ thông. Tiếng Nhật, tiếng Trung và tiếng Hàn cũng trở nên thông dụng hơn khi mối quan hệ giữa Việt Nam với các quốc gia Đông Á được tăng cường.
Tôn giáo
Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo và tín ngưỡng. Đa số người Việt Nam không thuộc tổ chức tôn giáo nào nhưng đồng thời nhiều người trong số họ thực hành tín ngưỡng dân gian. Phật giáo du nhập vào cùng với Nho giáo và Đạo giáo (gọi chung là tam giáo) có ảnh hưởng tới văn hóa Việt Nam. Phật giáo Việt Nam đa số thuộc Đại thừa và từng có vị thế như quốc giáo thời Nhà Lý và Nhà Trần. Nho giáo đạt vị trí độc tôn dưới thời Lê sơ và Nguyễn sơ. Một số tư tưởng Nho giáo cho tới nay vẫn giữ vai trò nhất định trong trật tự xã hội Việt Nam.Công giáo truyền vào từ thế kỷ 16; nền tảng của Công giáo Việt Nam được thiết lập vững chắc vào thế kỷ 17 bởi các thừa sai Dòng Tên Bồ Đào Nha và Ý. Tin Lành truyền giảng tại Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 bởi Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp. Ấn Độ giáo và sau này Hồi giáo truyền vào Chăm Pa. Bên cạnh các tôn giáo thế giới, Việt Nam còn có một số tôn giáo nội sinh như đạo Cao Đài và đạo Hòa Hảo.
Tội phạm
Việt Nam là địa điểm có các đầu dây mại dâm, ma túy. Việt Nam chịu ảnh hưởng từ những địa danh buôn bán ma túy như Tam giác vàng và Trăng lưỡi liềm vàng. Theo một số quan chức nhận xét thì các hoạt động buôn bán ma túy càng ngày càng tinh vi và phức tạp. Việt Nam tham gia các hội nghị quốc tế bàn thảo vấn đề trên như "Hội nghị quốc tế phòng, chống ma túy, khu vực nhóm công tác Viễn Đông" do mình chủ trì với sự hợp tác của 19 nước lân cận. Năm 2012, cả nước có ước tính khoảng 170 nghìn người nghiện ma túy. Theo sự phát triển của kinh tế – xã hội, tội phạm có xu hướng tăng. Các vấn đề liên quan đến cá độ trong hoạt động thể thao rơi phần nhiều ở bóng đá. một loại hình tội phạm khác đó là tham nhũng với một số vụ án như PMU 18, Vinashin. Việt Nam hiện vẫn duy trì án tử hình.
Giáo dục
222x222px|nhỏ|[[Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh|Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trực thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM|thế=]]Tỷ lệ ngân sách nhà nước dành cho giáo dục tăng từ 10,89% năm 2005 lên đến 12,05% năm 2010 và 16,85% năm 2012.
Ở Việt Nam có 5 cấp học: tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học và sau đại học. Các trường đại học chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Theo kết quả đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố năm 2013, điểm trung bình môn Khoa học của học sinh Việt Nam ở độ tuổi 15 năm 2012 đứng thứ 8 thế giới. Có ý kiến cho rằng kết quả này không phản ánh đúng chất lượng giáo dục Việt Nam vì các trường phổ thông theo chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho kỳ thi PISA từ trước.
Y tế
nhỏ|209x209px|[[Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội|thế=]] Về cơ sở hạ tầng, tính đến năm 2010, toàn Việt Nam có 1.030 bệnh viện, 44 khu điều dưỡng phục hồi chức năng, 622 phòng khám đa khoa khu vực; với khoảng 246.300 giường bệnh. Bên cạnh các cơ sở y tế nhà nước đã bắt đầu hình thành một hệ thống y tế tư nhân bao gồm 19.895 cơ sở hành nghề y, 14.048 cơ sở hành nghề dược, 7.015 cơ sở hành nghề y học cổ truyền, 5 bệnh viện tư có vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần giảm quá tải ở các bệnh viện nhà nước. Mạng lưới y tế cơ sở của Việt Nam đã có 80% số thôn bản có nhân viên y tế hoạt động, 100% số xã có trạm y tế trong đó gần 2/3 xã đạt chuẩn quốc gia.
Về nhân lực trong ngành, Việt Nam hiện có hệ thống các trường đại học y, dược phân bổ trên cả nước. Mỗi năm có hàng nghìn bác sĩ và dược sĩ đại học tốt nghiệp ra trường. Ngoài ra còn có hệ thống các trường đào tạo kỹ thuật viên trung học y, dược, nha tại các địa phương. Số lượng cán bộ nhân viên ngành y tế đã có 250.000 người trong đó có 47.000 người có trình độ đại học các loại.
Một số tổ chức quốc tế tài trợ vốn ODA và một số Tổ chức phi chính phủ (NGO) đã hỗ trợ cho Ngành Y tế của Việt Nam, tính đến năm 2010, Bộ Y tế Việt Nam đang quản lý 62 dự án ODA và trên 100 dự án NGO với tổng kinh phí hơn một tỷ USD, các dự án phân bố ở các vùng miền. Y tế Việt Nam có tham nhũng ở một số cấp độ, có thể tìm thấy trong cả 3 lĩnh vực quản lý nhà nước, dịch vụ tại cơ sở y tế và quản lý bảo hiểm y tế.
Thống kê năm 2016, người Việt có tuổi thọ trung bình 75,6 tuổi, đứng thứ 2 khu vực Đông Nam Á, chỉ sau Singapore.
Văn hóa
nhỏ|[[Múa rối nước – một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian.|thế=|193x193px]] Việt Nam có nền văn hóa đa dạng: từ vùng đồng bằng sông Hồng và vùng Thanh–Nghệ với văn hóa làng xã và văn minh lúa nước đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại Tây Bắc và Đông Bắc, đến nền văn hóa Chăm Pa của người Chăm tại Nam Trung Bộ, các bộ tộc Tây Nguyên, cùng vùng đất mới Nam Bộ kết hợp với văn hóa các sắc tộc Hoa, Khmer.
Về khía cạnh truyền thống, văn hóa chủ lưu của người Việt được coi là thuộc vùng văn hóa Đông Á (cùng với Trung Quốc, Triều Tiên và Nhật Bản). Với lịch sử hàng nghìn năm, từ văn hóa bản địa thời Hồng Bàng đến những ảnh hưởng của Trung Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp thế kỷ 19, phương Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21, Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử.
Âm nhạc
nhỏ|208x208px|Nghệ thuật ca trù|thế=
Âm nhạc truyền thống khác nhau giữa các vùng miền của Việt Nam. Âm nhạc cổ điển ở miền Bắc là hình thức âm nhạc lâu đời nhất Việt Nam. Trong lịch sử, Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng bởi truyền thống âm nhạc Trung Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ và Nhật Bản. Nhã nhạc là hình thức ca nhạc cung đình. Ca trù là một loại hình diễn xướng âm nhạc giàu chất liệu thi ca. Chèo, tuồng, cải lương là hình thức sân khấu ca nhạc cổ. Xẩm là một loại nhạc dân gian. Quan họ có ở Bắc Ninh và Bắc Giang. Chầu văn là hình thức ca nhạc hầu đồng. Nhạc dân tộc cải biên là một hình thức của âm nhạc dân gian Việt Nam xuất hiện từ những năm 1950. UNESCO công nhận nhã nhạc Huế, ca trù, quan họ, hát xoan, đờn ca tài tử Nam Bộ, ví giặm Nghệ Tĩnh, bài chòi, cồng chiêng Tây Nguyên, hát then là những di sản văn hóa phi vật thể. Các nhạc cụ truyền thống có thể kể đến đàn bầu, đàn gáo, đàn nguyệt, đàn đá, trống, phách, v.v.
Thế kỷ 20 xuất hiện các thể loại tân nhạc Việt Nam. Thời Chiến tranh Việt Nam, miền Bắc (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) phổ biến nhạc đỏ, trong khi nhạc vàng phát triển tại miền Nam (Việt Nam Cộng hòa). Âm nhạc hiện đại có tên gọi V-pop là thể loại ca nhạc tiếng Việt rất phổ biến trên các phương tiện truyền thông ngày nay, với các ca sĩ như Đàm Vĩnh Hưng, Đông Nhi, Sơn Tùng M-TP, Min, Mỹ Tâm hay các diva như Thanh Lam, Hồng Nhung, Trần Thu Hà và Mỹ Linh.
Trang phục
nhỏ|185x185px|[[Áo dài, trang phục truyền thống|thế=]] Áo dài là trang phục truyền thống phổ biến ở Việt Nam, thường được nữ giới mặc trong những dịp như đám cưới và lễ hội. Áo dài trắng là đồng phục bắt buộc cho nữ sinh trung học ở một số trường trung học phổ thông tại Việt Nam, ít nhất là phải mặc trong tiết Chào cờ. một số ví dụ khác về trang phục tại Việt Nam bao gồm áo giao lĩnh, áo tứ thân, áo ngũ cốc, yếm, áo bà ba, áo gấm, áo Nhật Bình,... Mũ nón bao gồm nón lá và nón quai thao. Các trang phục của người dân tộc thiểu số cũng có thể sử dụng.
Ẩm thực
nhỏ|195x195px|[[Phở - món ăn tiêu biểu của ẩm thực Việt Nam]] Ẩm thực Việt Nam có sự kết hợp của 5 yếu tố cơ bản: cay, chua, đắng, mặn và ngọt. Nước mắm, nước tương,... là một trong những nguyên liệu tạo hương liệu trong món ăn.
Phong cách nấu ăn trong ẩm thực Việt Nam có thể có các nguyên liệu tươi hơn, dùng dầu ít hơn và phụ thuộc hơn vào rau thơm, rau quả.
Một đặc điểm để phân biệt ẩm thực Việt Nam với các nước khác là ẩm thực Việt Nam chú trọng ăn ngon, đôi khi không đặt mục tiêu hàng đầu là ăn bổ. Bởi vậy trong hệ thống có thể có ít hơn những món cầu kỳ, hầm nhừ, ninh kỹ như trong ẩm thực Trung Quốc cũng như không thiên về bày biện có tính thẩm mỹ cao như trong ẩm thực Nhật Bản mà thiên về phối trộn gia vị hoặc sử dụng những nguyên liệu dai, giòn (ví dụ như chân cánh gà, phủ tạng động vật, trứng vịt lộn,...).
Thể thao
Các môn thể thao truyền thống Việt Nam có đấu vật, võ thuật, đá cầu, cờ tướng... Ở một số khu vực tập trung người dân tộc thiểu số có bắn nỏ, đẩy gậy. Một số môn thể thao hiện đại có sự phổ biến như bóng đá, bóng bàn, bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông, billiards, cờ vua,.... Bóng đá là môn thể thao được người Việt Nam quan tâm, chơi và theo dõi nhiều nhất.
Ghi chú
<references group="lower-alpha"/>
Liên kết ngoài
Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc Thể loại:Nhà nước đơn đảng Thể loại:Cộng hòa Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Việt
Tarphius besucheti
Tarphius besucheti là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Español miêu tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Tarphius
Omorgus rubricans
Omorgus rubricans là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
Tham khảo
Thể loại:Omorgus
Janirella abyssicola
Janirella abyssicola là một loài chân đều trong họ Janirellidae. Loài này được Richardson miêu tả khoa học năm 1911.
Tham khảo
Thể loại:Janirella
Pachybrachis pteromelas
Pachybrachis pteromelas là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Graells miêu tả khoa học năm 1858.
Tham khảo
Thể loại:Pachybrachis
Euscelidia senegalensis
Euscelidia senegalensis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Euscelidia senegalensis được Dikow miêu tả năm 2003. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Euscelidia
Triaenodes dipsius
Triaenodes dipsius là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Tân bắc Thể loại:Triaenodes
Tarphius bhutanensis
Tarphius bhutanensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Slipinski miêu tả khoa học năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Tarphius
Kania Mała
Kania Mała là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Chociwel, thuộc hạt Stargard, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 9 km  phía tây bắc Chociwel, 26 km về phía đông bắc của Stargard và 46 km về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Red Wing, Minnesota
Red Wing, Minnesota là một thành phố nằm ở quận Goodhue thuộc tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Thành phố có diện tích 107,1 km² với diện tích mặt nước là 15,5  km², dân số theo ước tính năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 13.116 người.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Minnesota
Yangi Qala (huyện)
Xem thêm
Thể loại:Tỉnh Takhar Thể loại:Huyện của Afghanistan
Himavat
Theo Ấn Độ giáo, Himavat () là tên gọi của Thần tuyết, nhân cách hoá của dãy Himalaya. Vị thần này được coi là cha của Ganga và Parvati, hai người vợ của thần Shiva.
Từ nguyên
Trong tiếng Phạn, từ ' có nghĩa là "có nhiều tuyết", từ ' ("tuyết") cùng gốc với từ hiems ("mùa đông") trong tiếng Latin, cả hai đều xuất phát từ  trong ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy.
Tham khảo
Thể loại:Thần thoại Ấn Độ Thể loại:Ấn Độ giáo Thể loại:Himalaya
Janirella aculeata
Janirella aculeata là một loài chân đều trong họ Janirellidae. Loài này được Gamo miêu tả khoa học năm 1983.
Tham khảo
Thể loại:Janirella
Hyperechia bomboides
Hyperechia bomboides là một loài ruồi trong họ Asilidae. Hyperechia bomboides được Loew miêu tả năm 1851. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Hyperechia
Triaenodes dolabratus
Triaenodes dolabratus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Triaenodes
Karkowo, Hạt Stargard
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Ngôi làng có dân số 335 người.
Tarphius brevicollis
Tarphius brevicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1854.
Omorgus scabrosus
Omorgus scabrosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
Tham khảo
Thể loại:Omorgus
Thiệu Lý
Thiệu Lý là một xã thuộc huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Địa giới hành chính
Xã Thiệu Lý nằm ở phía nam của huyện Thiệu Hóa.
Lịch sử hành chính
Vùng đất thuộc xã Thiệu Lý ngày nay, vào đầu thế kỉ 19 là các thôn Nguyệt Lãng, Mỹ Lý và Hổ Đàm thuộc xã Nhân Lý, tổng Vận Quy, huyện Đông Sơn, phủ Thiệu Thiên.
Từ năm 1900, tổng Vận Quy chuyển về thuộc huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Hóa.
Cuối năm 1945, huyện Thụy Nguyên đổi thành huyện Thiệu Hóa.
Năm 1977, xã Thiệu Lý cùng với các xã phía nam sông Chu của huyện Thiệu Hóa sáp nhập với huyện Đông Sơn thành huyện Đông Thiệu.
Năm 1996, xã Thiệu Lý thuộc huyện Thiệu Hóa mới tái lập.
Hiện nay, xã Thiệu Lý vẫn gồm ba làng như trên.
Yawan (huyện)
Xem thêm
Thể loại:Huyện của tỉnh Badakhshan Thể loại:Huyện của Afghanistan
Omorgus scutellaris
Omorgus scutellaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
Tham khảo
Thể loại:Omorgus
Tarphius camelus
Tarphius camelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1862.
Tham khảo
Thể loại:Tarphius
Triaenodes doryphorus
Triaenodes doryphorus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Triaenodes
Pachybrachis pudicus
Tham khảo
Thể loại:Pachybrachis
Janirella bicornis
Janirella bicornis là một loài chân đều trong họ Janirellidae. Loài này được Gamo miêu tả khoa học năm 1982.
Tham khảo
Thể loại:Janirella
Pachybrachis rapillyi
Pachybrachis rapillyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lopatin miêu tả khoa học năm 1984.
Laphria luctuosa
Laphria luctuosa là một loài ruồi trong họ Asilidae. Laphria luctuosa được Macquart miêu tả năm 1847. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Laphria
Janirella bifida
Janirella bifida là một loài chân đều trong họ Janirellidae. Loài này được Menzies miêu tả khoa học năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Janirella
Tarphius canariensis
Tarphius canariensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1862.
Tham khảo
Thể loại:Tarphius
Triaenodes drepana
Triaenodes drepana là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Triaenodes
Omorgus squalidus
Omorgus squalidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
Tham khảo
Thể loại:Omorgus
Lisowo, Hạt Stargard
Lisowo (trước đây là Vossberg của Đức) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Chociwel, thuộc hạt Stargard, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 5 km phía tây nam Chociwel, 21 km về phía đông bắc của Stargard và 48 km về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Oscar Bressane
Oscar Bressane là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil.
Địa lý
Đô thị này nằm ở vĩ độ 22º19'06" độ vĩ nam và kinh độ 50º16'53" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 481 m. Dân số năm 2004 ước tính là 2.562 người. Đô thị này có diện tích 221,4 km².
Demografia
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000
Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 18,51
Tuổi thọ bình quân (tuổi): 69,87
Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 1,92
Tỷ lệ biết đọc biết viết: 84,11%
Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,752 (Nguồn: IPEADATA)
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Yosuf Khel (huyện)
Yosuf Khel là một huyện thuộc tỉnh Paktika, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là -11,4 người.
Xem thêm
Thể loại:Huyện của Afghanistan
Tarphius caudatus
Tarphius caudatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1862.
Tham khảo
Thể loại:Tarphius
Pachybrachis regius
Pachybrachis regius là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Schaufuss miêu tả khoa học năm 1862.
Tham khảo
Thể loại:Pachybrachis
Triaenodes dubius
Triaenodes dubius là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Triaenodes
Microstylum rufinale
Microstylum rufinale là một loài ruồi trong họ Asilidae. Microstylum rufinale được Macquart miêu tả năm 1850. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Microstylum
Janirella bocqueti
Tham khảo
Thể loại:Janirella
Tổng tuyển cử Angola 2022
Ngày 24 tháng 8 năm 2022, Angola tổ chức bầu cử Quốc hội. Tổng thống đương nhiệm João Lourenço đủ điều kiện tái cử một nhiệm kỳ nữa. Kết quả sơ bộ cho thấy Phong trào Nhân dân Giải phóng Angola (MPLA) thắng cử, đạt 51% số phiếu bầu, chiếm được 124 ghế. Đảng đối lập chính, Liên minh Toàn quốc Độc lập hoàn toàn Angola (UNITA) đạt 44% số phiếu bầu, chiếm được 90 ghế. Đảng Cách tân Xã hội, Mặt trận Dân tộc Giải phóng Angola và Đảng Nhân văn Angola mỗi đảng chiếm được hai ghế. Đây là cuộc bầu cử ngang sức nhất giữa MPLA và UNITA trong lịch sử Angola.
Bối cảnh
Trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2017, MPLA thắng cử áp đảo, đạt 61% số phiếu bầu, chiếm được 150 ghế, giữ đa số hai phần ba trong Quốc hội, nhưng mất 25 ghế so với cuộc bầu cử trước. UNITA đạt 26% số phiếu bầu, chỉ chiếm được 51 ghế, nhưng tăng 19 ghế so với cuộc bầu cử trước. CASA — CE chiếm được 16 ghế, Đảng Cách tân Xã hội chiếm được hai ghế, Mặt trận Dân tộc Giải phóng Angola chiếm được một ghế. UNITA đệ đơn kiện MPLA gian lận bầu cử. Tuy nhiên, tòa án hiến pháp bác bỏ đơn kiện của UNITA. Tổng thống José Eduardo dos Santos không tái tranh cử, được Bộ trưởng Quốc phòng João Lourenço kế nhiệm.
Ngày bầu cử được công bố vào ngày 6 tháng 4 năm 2022.
Omorgus squamosus
Tham khảo
Thể loại:Omorgus
Tổng tuyển cử Angola 2022
Thể thức bầu cử
Mỗi đảng ghi tên ứng cử viên tổng thống lên đầu liên danh của đảng. Bầu cho một liên danh là bầu cho ứng cử viên tổng thống. Ứng cử viên của đảng nhận được nhiều phiếu bầu liên danh nhất đắc cử làm tổng thống. Nhiệm kỳ của tổng thống theo nhiệm kỳ của Quốc hội. Tổng thống được tái cử nhiều nhất một lần.
Ngày bầu cử
Điểm bỏ phiếu mở cửa lúc 7 giờ sáng và đóng cửa lúc 5 giờ chiều theo giờ địa phương. Giới quan sát trong nước nhận định cuộc bầu cử diễn ra tự do. Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi cho rằng cuộc bỏ phiếu diễn ra yên ổn, nhưng lưu ý rằng thiếu các quan sát viên địa phương. Cộng đồng các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha ban đầu không đánh giá cuộc bầu cử là công bằng, tự do bởi cho rằng một số ứng cử viên được lên sóng vận động lâu hơn những ứng cử viên khác, đại diện của một số đảng không được xem danh sách cử tri ở những điểm bỏ phiếu và khoảng 2,7 triệu người đã chết vẫn có tên trong danh sách cử tri. Liên minh châu Âu tuyên bố cuộc bầu cử diễn ra yên ổn, nhưng ghi nhận một số thiếu sót.
Các đảng
Tám đảng tranh cử:
Tranh cử
Ngày 8 tháng 7 năm 2022, cựu tổng thống José Eduardo dos Santos qua đời. Giữa gia đình dos Santos và tổng thống đương nhiệm João Lourenço có mối tư thù. Gia đình cáo buộc tổng thống bức hại người nhà và ra điều kiện tổng thống phải ân xá cho một số con cháu của dos Santos thì mới cho phép đưa thi thể của ông về Angola chôn cất. Nguyên nhân là tổng thống Lourenço đã bắt giữ một số người ủng hộ cựu tổng thống và bỏ tù những thành viên trong gia đình trong chiến dịch chống tham nhũng của ông.
Các vấn đề tranh cử bao gồm mức độ nghèo đói và thất nghiệp cao. Dầu mỏ của Angola chủ yếu phục vụ một số quan chức MPLA. Ứng cử viên Costa Junior của UNITA tranh thủ được rất nhiều người trẻ, bởi tỷ lệ thất nghiệp của giới trẻ cao.
Kết quả
MPLA đạt 51% số phiếu bầu, UNITA đạt 44% số phiếu bầu. Những đảng khác không đảng nào đạt hơn 1.2% số phiếu bầu. Đối với những ghế Quốc hội khu vực bầu cử thì MPLA chiếm được 57 ghế, chủ yếu ở miền trung và miền nam, UNITA chiếm được 33 ghế, chủ yếu ở miền đông tây. Đối với những ghế liên danh thì MPLA chiếm được 67 ghế, UNITA chiếm được 57 ghế. PRS, FNLA và PHA mỗi đảng chiếm được 2 ghế. CASA-CE mất hết 16 ghế trong Quốc hội, chỉ đạt 0.76% số phiếu bầu so với 9% trong cuộc bầu cử năm 2017.
Phản ứng
Hoa Kỳ kêu gọi các bên biểu tình ôn hòa, giải quyết bất bình theo quy định của pháp luật.
Liên minh châu Âu kêu gọi các bên liên quan dùng các biện pháp pháp lý để giải quyết quan ngại, các cơ quan có thẩm quyền xử lý công bằng, minh bạch.
Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha chúc mừng MPLA thắng cử, nói rằng MPLA có đủ sự ủng hộ cần thiết trong Quốc hội để nắm quyền. Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha cảnh báo về "các hoạt động can thiệp từ Bồ Đào Nha".
Đảng Khối Tả ở Bồ Đào Nha nhận định kết quả bầu cử là hồi chuông báo động cho MPLA, tuy đảng chiếm được đa số trong Quốc hội.
Đảng Chega ở Bồ Đào Nha nhận định Angola đã lãng phí cơ hội đổi mới khi bầu MPLA, lên án chính quyền MPLA không giảm nghèo, chống tham nhũng, phát triển Angola. Đảng Chega cũng chỉ trích Tổng thống Bồ Đào Nha Marcelo Rebelo de Sousa tham dự đám tang của cựu tổng thống Santos.
Tổng thống Namibia Hage Geingob chúc mừng Tổng thống Lorenço và MPLA tái cử, ca ngợi cuộc bầu cử diễn ra yên ổn, "phù hợp với các nguyên tắc, hướng dẫn đã sửa đổi của Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi về bầu cử dân chủ và pháp luật Angola".
Hậu quả
UNITA tuyên bố bác bỏ kết quả, viện dẫn sự thiếu minh bạch và kết quả do UNITA tính. Ở Angola, được khiếu nại kết quả bầu cử lên Ủy ban Bầu cử Quốc gia. Nếu Ủy ban Bầu cử Quốc gia bác khiếu nại thì được đưa ra Tòa án Hiến pháp. Tòa án Hiến pháp ra quyết định trong 72 giờ.
Lourenço cam kết tiếp tục cải cách, bao gồm tư nhân hóa những công ty nhà nước, phòng, chống tham nhũng, đa dạng hóa nền kinh tế, tạo việc làm, hiện đại hóa ngành giáo dục và mở rộng hệ thống y tế. Ông cho rằng MPLA thắng cử một cách hợp pháp và cuộc bầu cử diễn ra tự do, công bằng, minh bạch.
Ngày 3 tháng 9 năm 2022, những người ủng hộ MPLA tấn công một văn phòng của UNITA, phóng hỏa một số xe cộ, làm 10 người bị thương.
Tham khảo
Thể loại:Bầu cử năm 2022 ở Châu Phi Thể loại:Angola năm 2022 Thể loại:Sự kiện tháng 8 năm 2022 ở Châu Phi Thể loại:Bầu cử ở Angola