cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phần cứng mạng máy tính
Phân loại
Các thiết bị mạng bao gồm gateway, router, network bridge (Layer2 Switch), modem, wireless access point, cáp Ethernet, line driver, switch (chuyển mạch), ethernet hub, và Bộ lặp (repeater); và cũng có thể bao gồm các thiết bị mạng lai như Thiết bị chuyển mạch đa lớp, bộ chuyển đổi giao thức protocol converter, bridge router, máy chủ proxy, tường lửa, biên dịch địa chỉ mạng, bộ ghép kênh (multiplexer), card mạng, card mạng không dây, bộ điều hợp đầu cuối ISDN (ISDN terminal adapter) và các phần cứng liên quan khác.
Các loại phần cứng kết nối phổ biến nhất hiện nay là card mạng Ethernet dựa trên đồng, nó được tích hợp chuẩn vào hầu hết các hệ thống máy tính hiện đại. Mạng không dây đã trở nên ngày càng phổ biến, đặc biệt là đối với thiết bị dễ vận chuyển và cầm tay.
Các phần cứng mạng khác được sử dụng trong máy tính bao gồm các thiết bị trung tâm dữ liệu (như các máy chủ tập tin, máy chủ cơ sở dữ liệu và mạng SAN, các dịch vụ mạng (như DNS, DHCP, thư điện tử,...) cũng như các thiết bị đảm bảo cung cấp nội dung.
Nhìn rộng hơn, điện thoại di động, PDA (Thiết bị kỹ thuật số hỗ trợ cá nhân) và thậm chí máy nấu cà phê hiện đại cũng có thể được coi là phần cứng mạng. Khi các tiến bộ công nghệ và mạng dựa trên nền tảng IP được tích hợp vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng và các tiện ích gia đình, phần cứng mạng sẽ trở thành một thuật ngữ không rõ ràng do số lượng các thiết bị đầu cuối "mạng" có khả năng tăng lên rất nhiều.
Just Be Free
Just Be Free là album demo duy nhất trong sự nghiệp âm nhạc của Christina Aguilera. Album được phát hành vào ngày 21 tháng 8 tại Mỹ và ngày 26 tháng 11 năm 2001 tại Liên hiệp Anh.
Album tập hợp những bản demo của Aguilera lúc 14 và 15 tuổi trước khi chính thức trở thành ca sĩ độc quyền của RCA. Năm 2001, bài hát "Just Be Free" của Aguilera được hãng thu âm cũ Warlock phát hành. Khi RCA phát hiện ra chuyện này, họ đã khuyên mọi người không nên mua nó. Nhưng chỉ vài tháng sau, Warlock lại tiếp tục tung ra một album mới cùng tên. Aguilera kịch liệt phản đối hành động này bởi cô cho rằng đây là một việc làm vi phạm bản quyền và cạnh tranh bất công của Warlock. Sau đó, hai hãng thu âm đã thỏa thuận lại với nhau và Aguilera phải cho hãng này sử dụng tên tuổi, hình ảnh của cô vào album để tránh làm mất uy tín của Warlock. Dù nhiều việc tố tụng xảy ra xung quanh album nhưng các fan hâm mộ vẫn ra sức tìm mua. Tính đến nay, album đã bán được khoảng 1 triệu bản trên toàn thế giới.
Danh sách bài hát
Bonus track:
Tham khảo
Thể loại:Album của Christina Aguilera Thể loại:Album năm 2001 Thể loại:Album thu thử
Metrogaleruca
Metrogaleruca là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1969 bởi Bechyne & Bechyne.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Galerucini
Moaña
Moaña là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha. Dân số 18.432 người.
trái|nhỏ|200px|Fraga Stream
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị ở Pontevedra
Nouméa
Nouméa là thành phố thủ phủ của lãnh thổ Nouvelle-Calédonie thuộc Pháp. Thành phố nằm trên một bán đảo ở phía nam đảo chính Grande Terre, dân cư thành phố gồm có người gốc Âu, người Polynesia (người Wallis, người Futuna, người Tahiti), người Indonesia, người Việt, cũng như người Melanesia, Ni-Vanuatu và Kanak. Vì vậy, đây là một thành phố rất đa dạng về văn hóa nhưng chủ yếu là văn hóa châu Âu, nhất là văn hóa Pháp. Thành phố có cảng nước sâu chủ yếu của Nouvelle-Calédonie. Đây là một trong những thành phố công nghiệp hóa nhất ở Nam Thái Bình Dương.
Mặc dù dân số tương đối nhỏ (97 579), tính cả ngoại ô (163 723), Noumea là thành phố nói tiếng Pháp lớn nhất của Châu Đại Dương, hơn cả Papeete, và một trong những thành phố quan trọng nhất của Pháp ở hải ngoại (đứng thứ ba sau Saint-Denis và Saint-Paul, Réunion của Réunion, một vùng hải ngoại khác của Pháp ở châu Phi).
Địa lý
nhỏ|trái|Ảnh vệ tinh của Noumea và phụ cận của Trạm vũ trụ quốc tế của NASA Nouméa nằm trên một bán đảo tận cùng phía tây nam của Nouvelle-Calédonie. Tính độc đáo của thành phố là khu vực trung tâm và một số vùng lân cận (bao gồm cả khu công nghiệp Ducos) cơ bản là được xây dựng trên bờ biển và lấn biển, được tiến hành sau khi khai hoang các vùng đất ngập nước ven biển khác nhau trong thế kỷ 19 (trung tâm thành phố từ 1855 đến 1872, khu Latin và khu Montravel trong năm 1882) hay gần đây là lấn biển (khu vực công nghiệp, bến cảng, bến du thuyền, trong đó có Port-Moselle). Đảo Nou, trước đây là một trong những địa điểm tại giam thời thuộc địa của Nouvelle-Calédonie, nay trở thành một bán đảo nhân tạo và đổi tên thành Nouville sau khi được xây dựng kè, cầu nối với đảo trong những năm 1970 trong thời kỳ bùng nổ của ngành khai thác Nickel.
Khí hậu
Ánh nắng mặt trời đặc biệt quan trọng, với ánh nắng mặt trời là 2.408,6 giờ trong năm 2006. Một trong những nơi có ánh nắng mặt trời mạnh nhất trên lãnh thổ Pháp. Khí hậu nhiệt đới, là một trong những thuận lợi của Lãnh thổ. Lượng mưa trung bình năm (thời gian 1966 - 1995) là 1.072 mm, mưa nhiều nhất (tính trung bình hơn 100 mm) từ tháng 1, tháng 2 và tháng 3. Nhiệt độ trung bình khoảng 26 °C cho mùa nóng (tháng 12, tháng 1, tháng 2, tháng 3, với nhiệt độ tối đa thường vượt quá 30 °C) và 20 °C trong mùa mát (tháng 7 và tháng 8, với tối thiểu đôi khi ở 17 °C buổi sáng sớm). Nhiệt độ đã được ghi nhận tại Noumea tối đa là 37 °C và tối thiểu 13,5 °C.
Trước khi người Pháp đến
Mặc dù có nhiều thông tin khác nhau, hầu hết các nguồn tin quân sự của Pháp cho thấy rằng bán đảo không có người ở (hoặc gần như không có người ở) khi thành lập Port de France.
Khai hóa
nhỏ|300px|Phác họa Port-de-France (Nouvelle-Calédonie) Sau khi Pháp sở hữu Nouvelle-Calédonie vào 24/9/1853, chính quyền thực dân mới tìm kiếm một nơi định cư và thiết lập một bến cảng để phục vụ cho quân sự và làm cho hòn đảo. Cuối cùng, họ đã tìm được một nơi lý tưởng, tránh được gió và tránh được các rạn san hô, trên một bán đảo phía tây nam của Grande Terre. Công việc xây dựng đầu tiên được bắt đầu vào năm 1857 ở Fort Constantine để xây dựng những cơ sở hạ tầng đầu tiên cho thuộc địa. Sau đó, thành phố mở rộng dần theo hướng khai hoang lấn biển.
Các nhà tù thuộc địa
Các thành phố dần dần sẽ phát triển với sự xuất hiện của người di cư, thương nhân, nhưng đặc biệt bởi sự có mặt từ năm 1864 đến 1894 của các nhà tù trên đảo Nou, trong các bến cảng của thành phố và bán đảo Ducos. Để tránh nhầm lẫn với Fort-de-France ở Martinique, tên của thành phố được đổi sang Nouméa ngày 02/06/1866. Sự xuất hiện của những người bị kết án tù đã cung cấp nguồn lao động miễn phí cho các thuộc địa, trong đó họ đã sử dụng chúng để thực hiện những công việc tầm cỡ, chẳng hạn như khai hoang khu vực đầm lầy của bán đảo (trại trẻ mồ côi, khu phố Latin), các san lấp gò đất Conneau giữa 1875 và 1877 để xây khu vực trung tâm thành phố hiện nay, xây dựng đường giao thông, phát triển cảng biển, xây dựng đường ống và ống dẫn để cung cấp nước cho xã. Nouméa và sau đó được hiện đại hóa, với ánh sáng công nghiệp trong năm 1887, sau đó là điện thoại và các dịch vụ vận chuyển đầu tiên. Chiếc xe hơi đầu tiên đến vào năm 1902, và từ 1914 đến 1939 Nouméa được kết nối với xã Paita bởi đường sắt.
Hydropsyche tibilais
Hydropsyche tibilais là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Nouméa
Nickel
Việc khai thác niken là một động lực để phát triển xã sau khi các nhà tù thuộc địa bị bãi bỏ trong năm 1894, đặc biệt là khi phát hiện ra rằng niken làm tăng đáng kể khả năng đàn hồi của thép. Sản xuất và chế biến nickel trở thành một vấn đề chiến lược cho nước Pháp vào đầu thế kỷ 20. Trong bối cảnh của cuộc chạy đua vũ trang vào đêm trước của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, và do đó đã thành lập nhà máy Doniambo ở Nouméa năm 1909 trong đó Pháp tập trung sản xuất nickel ở thuộc địa. Trong thời gian giữa hai cuộc chiến, Nouméa bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng của những năm 1930.
Melanargia occitanica
The Western Marbled White (Melanargia occitanica) là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Nó có thể được tìm thấy ở Bắc Phi và tây Nam Âu.
Nouméa
Chiến tranh thế giới II
Sau khi các vụ đánh bom của Nhật Bản vào Trân Châu Cảng ngày 07/121941, chính phủ Mỹ quyết định chuyển một số cơ sở về Nouvelle-Calédonie vào năm 1942, trong thỏa thuận với chính quyền của Pháp từ 19/9/1940, và trong thực tế, một tàu sân bay khổng lồ "và căn cứ chính của mình cho các cuộc chiến tranh Thái Bình Dương . Người Mỹ đã mang theo văn hóa hiện đại ảnh hưởng sâu sắc đến người dân bản địa như: Coca-Cola, kẹo cao su, nhảy múa, đồ ăn nhanh. Đài tưởng niệm của Mỹ đặt tại Cảng Moselle.
Hydropsyche tibilais
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Cổ bắc Thể loại:Hydropsyche
Melanargia occitanica
Chiều dài cánh trước là 25–28 mm. Con trưởng thành bay làm một đợt từ tháng 4 đến tháng 6.
Nouméa
Bùng nổ khai thác Nickel
Sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ đã thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng bền vững của Nouvelle-Calédonie đạt đến đỉnh cao trong năm 1960-1970: là thời kỳ của "Bùng nổ khai thác Nickel", cho phép đảo được giàu lên một cách đáng kể, và đặc biệt Nouméa có sự hiện diện của nhà máy Doniambo SLN. Hậu quả là một làn sóng xây dựng thiếu quy hoạch.
Melanargia occitanica
Ấu trùng ăn nhiều loại cỏ.
Nouméa
Sự kiện
Nhưng cuộc khủng hoảng kinh tế liên quan đến cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu 1973 cũng ảnh hưởng đến New Caledonia, cộng hưởng bởi một cuộc khủng hoảng sắc tộc và chính trị gay gắt trong những năm 1980 giữa hai phe ly khai và trung thành. Nouméa là chỗ dựa của phong trào chống độc lập do có đa số dân là người gốc Âu. Tuy nhiên, sau cái chết ngày 11/01/1985 Yves Tual, một thanh niên Caldoches (Người gốc Âu sống trên đảo từ nhiều thế hệ) tuổi 17 bị giết bởi những người Melanesia, bạo lực đã diễn ra tại Nouméa: các cửa hàng của lãnh đạo phong trào ly khai đã bị cướp phá và đốt cháy. Tình hình ổn định sau khi ký kết Hiệp định Matignon. Năm 1998 thay thế bởi Hiệp định Noumea, trong đó xác định tình trạng hiện tại của Lãnh thổ và đặt thời hạn tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập trong khoảng (2014-2019).
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Dinh Trấn Biên là một đơn vị hành chính - quân sự tại Đàng Trong từ năm 1629 đến khoảng năm 1688. Do trị sở của dinh này đặt tại phủ Phú Yên nên còn được gọi là Dinh Trấn Biên - Phú Yên để phân biệt với một đơn vị hành chính - quân sự cũng có tên là Dinh Trấn Biên tồn tại từ năm 1698 đến năm 1808, với trụ sở đuợc đặt tại Biên Hòa ngày nay.
Hình thành
Năm 1471, Lê Thánh Tông đem đại quân chinh phạt Chiêm Thành, hạ được thành Đồ Bàn và bắt được vua Chiêm Trà Toàn. Sau khi toàn thắng, vua Lê chia Chiêm Thành thành 3 tiểu quốc Nam Bàn (nay là vùng Tây Nguyên), Hoa Anh (nay là tỉnh Khánh Hòa), Chiêm Thành (nay thuộc Ninh Thuận, Bình Thuận), lấy núi Đá Bia làm mốc ranh giới Đại Việt với Chiêm Thành. Phần đất chiếm được, vua Lê cho lập đạo Quảng Nam gồm ba phủ: Thăng Hoa (sau là tỉnh Quảng Nam), Tư Nghĩa (sau là tỉnh Quảng Ngãi) và Hoài Nhơn (sau là Quy Nhơn), còn phần đất từ đèo Cù Mông xuống tới đèo Cả thì còn để cho lưu dân tự do, chưa đặt hành chính cai trị.
Melanargia occitanica
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1793 Thể loại:Melanargia Thể loại:Côn trùng châu Âu Thể loại:Động vật Bắc Phi
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Hình thành
Năm 1578, Trấn thủ Thuận Quảng Nguyễn Hoàng bèn sai Lương Văn Chánh "chiêu tập dân Chiêm khai khẩn đất hoang ở Cù Mông, Bà Đài (Xuân Đài), cho dân di cư đến đấy. Lại mộ dân khai hoang ở trên dưới sông Đà Diễn, chia lập thôn ấp, ngày dân đông đúc", đặt nền móng khai khẩn vùng đất mới.
Nouméa
Chính trị
Noumea là một thành trì truyền thống của RPCR, ngày nay còn được biết đến như là Rassemblement-UMP, đảng được thành lập bởi những người chống độc lập do Jacques Lafleur lãnh đạo. Từ 1978 đến 2007. Thị trưởng hiện tại là Jean Lèques, tại vị từ 1986 và tái đắc cử ngay từ vòng bỏ phiếu đầu tiên cho đến năm 2008 (56,8% phiếu bầu và 40 ghế trong số 49 trong năm 1995, 53,39% và 39 được bầu vào năm 2001).
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Hình thành
Năm 1611, quân Chiêm Thành đánh phá vùng đất mới. Chúa Tiên Nguyễn Hoàng sai chủ sự Văn Phong đem quân đi đánh dẹp, cho lập thành phủ Phú Yên thuộc trấn Quảng Nam, lập 2 huyện Đồng Xuân, Tuy Hòa thuộc phủ Phú Yên. Tuy nhiên, đến năm 1629, Văn Phong liên minh với Chiêm Thành âm mưu cát cứ ở Phú Yên, chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên sai Phó tướng Nguyễn Phúc Vinh đi đánh dẹp. Sau khi cuộc nổi loạn bị dẹp tan, chúa Sãi cho lập dinh Trấn Biên và cho Quận mã Nguyễn Phúc Vinh làm Trấn thủ dinh Trấn Biên
Nouméa
Nhân khẩu
Thành phố có 97.579 dân Noumea trong tổng điều tra cuối cùng năm 2009. Mặc dù dân số gần 50% người gốc châu Âu, Nouméa là một thành phố quốc tế. Nó từ lâu đã được gọi là xã "của Nouméa da trắng" vì tỷ lệ cao dân số gốc châu Âu,(56,7% dân số gốc châu Âu nằm ở Nouméa trong 1996, và 80,9% ở khu vực đại đô thị). Năm 1996, hơn một phần tư (28,99%) người Kanak bây giờ sống ở Đại đô thị Nouméa, hai phần ba còn lại (67%) tại trung tâm thành phố, và người Melanesia Nouméa là 22,5%. Đại đô thị Nouméa tập trung dân cư là người Wallis và Futuna không chỉ ở thành phố (9,1% dân số trong năm 1996), mà đặc biệt là trong cộng đồng ngoại ô với 22,5% dân số. Ngoài ra, một lượng lớn cộng đồng châu Á, chủ yếu là người Indonesia (3% và 3,5% ở Nouméa ở Đại đô thị Nouméa) và người Việt (tương tự là 2,9% và 2,28%) nhưng cũng có một số người Trung Quốc,. Hầu hết các cửa hàng, cửa hàng thực phẩm và cửa hàng tạp hóa nằm trong tay người Hoa.
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Hình thành
Các tài liệu lịch sử chép sự kiện này như sau:
Nouméa
Tôn giáo
Phật giáo tồn tại trong cộng đồng Việt Nam, theo nhánh Phật giáo Đại Thừa truyền thống tại Việt Nam. Có ngôi chùa Phổ Đà Nam Hải, với những ngôi nhà theo phong cách Việt nằm ở lối vào của Tina, gần sân bay Magenta.
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Tiền đồn Nam tiến
Đàng Trong thời chúa Sãi chia ra 7 dinh: Chính Dinh (Phú Xuân), Cựu Dinh (Ái Tử – Quảng Trị), Quảng Bình, Vũ Xá, Bố Chính, Quảng Nam và Trấn Biên (Phú Yên). Sau khi thành lập, dinh Trấn Biên trở thành một tiền đồn cho công cuộc Nam tiến khai phá vùng đất mới của người Việt.
Nouméa
Thành phố kết nghĩa
Nouméa kết nghĩa với:
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Tiền đồn Nam tiến
Năm 1653, vua Chiêm là Po Nraop (sử Việt chép là Bà Tấm) đem quân xâm lấn Phú Yên, chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần sai Cai cơ Hùng Lộc lãnh 3.000 quân vượt đèo Hổ Dương núi Thạch Bi đánh đuổi Bà Tấm. Trước áp lực quân Đàng Trong, Bà Tấm xin hàng, chúa Nguyễn để từ sông Phan Rang trở vào cho vua Chiêm, còn từ sông Phan Rang trở ra lấy lập phủ Diên Ninh (sau đổi làm phủ Diên Khánh, nay thuộc Khánh Hòa); đồng thời đặt dinh Thái Khang, để Hùng Lộc làm Trấn thủ.
Mùa thu năm 1692, vua Chiêm là Po Saot (sử Việt chép là Bà Tranh) bỏ không tiến cống, họp quân cướp giết cư dân ở phủ Diên Ninh. Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu sai Cai cơ Nguyễn Hữu Cảnh đem quân đi đánh dẹp, chiếm luôn phần đất còn lại của Chiêm Thành. Chúa Nguyễn đổi đất Chiêm Thành làm Thuận Phủ (sau đổi thành trấn Thuận Thành, nay thuộc Bình Thuận), cho con cháu Bà Tranh làm Khám lý để phủ dụ dân Chiêm Thành.
Nouméa
Liên kết ngoài
Thể loại:Nouvelle-Calédonie Thể loại:Thủ đô châu Đại Dương Thể loại:Xã của Nouvelle-Calédonie Thể loại:Thành phố cảng châu Đại Dương
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)
Ngoại giao biên viễn
Bên cạnh vai trò giữ gìn an ninh biên giới phía Nam đối với Chiêm Thành, dinh Trấn Biên còn được phủ chúa Nguyễn ủy cho nhiệm vụ nhận các cống phẩm của vua Thủy (P’taoEa) và vua Lửa (P.taoPui). Đại Nam thực lục tiền biên chép: "…Thủy Xá và Hỏa Xá vào cống…. Buổi quốc sơ, vì cớ họ giáp giới với Phú Yên, cứ năm năm một lần sai người đến các nước ấy cho quà (áo gấm, mũ, nồi đồng, chảo sắt và chén đĩa bằng sứ). Vua hai nước ấy nhận được vật cho, tức thì sắm sửa phẩm vật địa phương (kỳ nam, sáp ong, nhung hươu, mật gấu, voi đực) để hiến…".
Phủ biên tạp lục cũng ghi: ''"…Năm năm một lần, chúa Nguyễn sai cai đội Phú Yên làm chánh phó sứ đem cho áo gấm, mũ, nồi đồng, chảo gang, bát sứ các vật và thu thuế cống". Vua nước ấy "soạn ngay các thứ kỳ nam, sáp ong, lộc nhung, tê giác, mật gấu, voi đực giao cho sứ giả đem về dâng (chúa)"''.
Năm Tân Mão (1711), đời chúa Nguyễn Phúc Chu: "…Đôn vương và Nga vương ở hai rợ Nam Bàn và Trà Lai (sau gọi là Jarai), (giáp với Phú Yên và Bình Định) sai sứ đến dâng vật phẩm địa phương… chúa cho Ký thuộc là Kiêm Đức đem thư đến hiểu dụ những tù trưởng, cho họ áo sa áo đoạn và đồ đồng đồ sứ…".
Lịch sử Công giáo tại Việt Nam cũng ghi nhận một nhà nguyện công cộng được xây dựng tại dinh Trấn Biên, hình thành xứ đạo đầu tiên của giáo xứ Mằng Lăng. Hai nhân vật Công giáo người Việt được ghi nhận là Maria Mađalêna Ngọc Liên, là người sáng lập ngôi nhà thương đầu tiên để săn sóc, cứu chữa các bệnh nhân; và con đỡ đầu của bà là Anrê Phú Yên, về sau trở thành một trong những thánh tử đạo Việt Nam.
Biên cương di chuyển về phía Nam
Cái tên dinh Trấn Biên thay bằng dinh Phú Yên năm nào cũng không ai rõ. Chỉ biết năm 1688, Phủ Biên tạp lục ghi: Chúa Nguyễn Phúc Trân "sai phó tướng dinh Trấn Biên là Vạn Long hầu làm Thống binh… Thủ hợp Chính dinh là Văn Vy làm Tham mưu vào cửa biển Mỹ Tho… đánh phá lũy của Hoàng Tiến…"
Đại Nam thực lục tiền biên chép: năm 1689, "…Chúa bèn sai Hữu Hào làm thống binh… Nguyễn Thắng Sơn làm tiên phong, kén thêm quân ở Phú Yên, Thái Khanh và Phan Rí để tiến đánh Chân Lạp…".
Như vậy, đến năm 1688 Phú Yên không còn làm nhiệm vụ trấn biên nữa, và đến năm 1698, khi Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm Gia Định phủ, lập xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lấy đất Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn, thì vai trò trấn biên chuyển về cho dinh Trấn Biên mới.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phú Yên Thể loại:Lịch sử Đàng Trong
Tầng Ypres
nhỏ|Tầng Ypres Tầng Ypres là tầng đầu tiên của thế Eocen. Nó trải dài trong khoảng thời gian từ 56,0 ± 0,2 triệu năm trước (Ma) tới 47,8 ± 0,2 Ma. Tầng này được đặt tên theo Ypres, Bỉ. Đá phiến sét Messel nổi tiếng tại Đức thuộc về tầng này. Các loài linh trưởng (Primates) có lẽ đã xuất hiện vào khoảng 55 Ma, mặc dù đồng hồ phân tử và các phát hiện mới của cổ sinh vật học cho rằng chúng có thể đã tồn tại từ sớm hơn, vào cuối kỷ Phấn Trắng, cỡ 90 Ma.
Tham khảo
Ypres, tầng
Chu Đạt Quan
Chu Đạt Quan (1266–1346) là một nhà ngoại giao Trung Quốc dưới thời Nguyên Thành Tông. Ông nổi tiếng nhất nhờ các ghi chép của ông về các phong tục của Cao Miên và các ngôi đền Angkor trong chuyến thăm của ông tại đó. Ông đã đến Angkor tháng 8 năm 1296, và ở lại với triều đình của vua Indravarman III cho đến tháng 7 năm 1297. Ông không phải là người đại diện cho Trung Hoa đầu tiên hay cuối cùng viếng thăm Kambuja. Tuy nhiên thời kỳ ông ở đây nổi bật vì sau này ông đã ghi chép chi tiết cuộc sống ở Angkor trong tác phẩm Chân Lạp Phong Thổ Ký (真臘風土記). Những ghi chép của ông ngày này là một trong những nguồn quan trọng nhất để hiểu biết Angkor lịch sử và Đế quốc Khmer. Ngoài việc mô tả các đền đài lớn như Bayon, Baphuon, Angkor Wat, và các ngôi đền khác, ông cũng ghi lại các thông tin có giá trị về cuộc sống thường nhật và phong tục của cư dân Angkor.
Chuyến đi ngoại giao tới Cao Miên
Ngày 20 tháng 2 năm 1296, Chu Đạt Quan đi thuyền buồm từ Ôn Châu thuộc tỉnh Chiết Giang trên một con thuyền có la bàn và vượt qua cảng Phúc Châu, Quảng Châu, Tuyền Châu (Zaitong) và Hải Nam, vượt qua đảo Taya, An Nam, Quy Nhơn, Bà Rịa, Côn Đảo, Can tien sau đó đi vào sông Mê Kông đến thị xã Kampong Cham của Cao Miên; từ đó ông lên một thuyền nhỏ và đi hàng chục ngày, sau đó vào biển hồ Tonle Sap và đến Angkor Thom, kinh đô của Cao Miên vào tháng 8.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1266 Thể loại:Mất năm 1346 Thể loại:Người nhà Nguyên Thể loại:Nhà ngoại giao Trung Quốc Thể loại:Nhà địa lý Trung Quốc
Quận Andrew, Missouri
Quận Andrew là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 16.492 người. Quận lỵ đóng ở Savannah
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2000, quận đã có dân số 16.492 người, 6.273 hộ gia đình, và 4.635 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 38 người trên một dặm vuông (15/km ²). Có 6.662 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 15 trên một dặm vuông (6/km ²). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 98,38% người da trắng, 0,42% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,34% người Mỹ bản xứ, 0,22% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,18% từ các chủng tộc khác, và 0,45% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,84% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.
Có 6.273 hộ, trong đó 34,50% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 62,70% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,40% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 26,10% là không lập gia đình. 22,30% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 10,50% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,59 và cỡ gia đình trung bình là 3,03.
Trong quận này cơ cấu độ tuổi dân cư bao gồm 26,40% dưới độ tuổi 18, 7,90% 18-24, 27,60% 25-44, 23,70% từ 45 đến 64, và 14,40% từ 65 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,00 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 93,00 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 40.688, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 46.067. Phái nam có thu nhập trung bình USD 32.955 so với 22.586 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 19.375 USD. Có 6,40% gia đình và 8,20% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 10,50% những người dưới 18 tuổi và 8,00% của những người 65 tuổi hoặc hơn.
Tham khảo
Thể loại:Quận của Missouri
Quảng trường San Marco
nhỏ|phải|300px|Quảng trường nhìn từ [[Vương cung thánh đường Thánh Máccô|Nhà thờ Thánh Mark]] Quảng trường San Marco hay Quảng trường Thánh Máccô (tiếng Ý: Piazza San Marco) là quảng trường quan trọng nhất và nổi tiếng nhất của thành phố Venezia. Quảng trường dài 175 m, rộng 82 m và cùng với Piazzale Roma và Piazza di Rialto là ba quảng trường duy nhất trong thành phố được gọi là piazza. Các quảng trường khác của Venice được gọi một cách khiêm nhường hơn: campi. Alfred de Musset đã từng gọi quảng trường này là "salon của châu Âu". Vì không cao hơn mực nước biển là bao nhiêu nên quảng trường rất hay bị ngập lụt mỗi khi có bão cuốn theo nước ập vào từ mặt nhìn ra Kênh Lớn (Canal Grande) là khoảng không gian trống.
Quảng trường, cũng như toàn bộ thành phố Venezia, là khu vực dành riêng cho người đi bộ. "Đại sảnh lễ hội đẹp nhất châu Âu" này, như Napoléon đã từng gọi, bao giờ cũng tràn ngập du khách, nhiếp ảnh gia và chim bồ câu.
Lịch sử
nhỏ|trái|Tháp đồng hồ (Torre dell'orologio) Trong thế kỷ thứ 9 quảng trường xuất phát từ một diện tích trống trước ngôi Nhà thờ Thánh Mark vẫn còn khiêm nhường. Đây là nơi công bố và tiến hành nghi thức của hội đồng thành phố cũng như là nơi tổ chức lễ hội của thành phố như lễ hội hóa trang.
Quảng trường Thánh Máccô bắt đầu có kích thước như ngày nay khi nhánh sông của Rio Batario và bến cảng giữa quảng trường và Dinh Tổng trấn được đổ đất lấp đi. Giữa 1172 và 1178 tổng trấn Sebastiano Ziani cho mở rộng quảng trường này, và đến năm 1177 khi Hoàng đế Thánh chế La Mã Friedrich I đến viếng thăm thì đây đã là trung tâm tiêu biểu cho thành phố cộng hòa Venice. Từ năm 1723 quảng trường được lát bằng đá trachyte, có hoa văn hình học màu sáng trên nền sẫm màu hơn, tạo cảm giác cho thấy quảng trường dài hơn.
Công trình xây dựng
nhỏ|phải|256px|Tháp chuông và Nhà thờ Thánh Mark Bắt đầu từ Canal Grande, ngược chiều kim đồng hồ là Dinh Tổng trấn (Venezia), Porta della Carta (cổng đi vào Dinh tổng trấn), tháp đồng hồ (Torre dell'Orologio), dinh Procuratie Vecchie, cánh nhà Napoléon của Procuratie, dinh Procuratie Nouve, tháp chuông và Biblioteca Marciana, một trong các thư viện lớn nhất của Ý.
Porta della Carta là cổng vào Dinh Tổng trấn, còn được gọi là Cổng Vàng (porta aurea) do được mạ rất nhiều vàng, được xây giữa 1438 và 1442 dưới sự lãnh đạo của Giovanni và Bartolomeo. Bức tượng do Francesco Foscari cho xây được đặt bên cạnh cổng, miêu tả vị tổng trấn đang quỳ trước con sư tử có cánh là biểu tượng của Thánh Mark cũng như của thành phố Venice.
Các dinh thự Procuratie bao bọc phía bắc, nam và đông của quảng trường nguyên là các dãy nhà công sở hành chính của cộng hòa Venice. Dinh Procuratie Vecchie được xây dựng từ năm 1514 dưới sự lãnh đạo của Bartolomeo Buon. Dinh Procuratie Nouve được xây từ năm 1583 do Vincenzo Scamozzi lãnh đạo, và từ 1616 đến 1640 là Baldassare Longgena. Dinh này thay thế cho một dinh cũ đã bị hỏa hoạn đốt cháy. Bắt đầu từ thời điểm này, quảng trường có dạng hình thang thay vì là hình chữ nhật như trước đó. Cánh nhà nối kết – ala napoleonica – là một công trình xây dựng của thế kỷ 19. Người Pháp lúc đó đang chiếm giữ Venice đã ra lệnh giật sập Nhà thờ Thánh Gemigniano để tạo chỗ trống cho một kiến trúc mới phù hợp với hai dinh Procuratie. Trong tầng trệt là cửa hàng và quán cà phê, trong đó có hai quán cà phê nổi tiếng nhất Venice là Gran Caffe Quadri và Caffe Florian, khai trương trong năm 1683, là quán cà phê lâu đời nhất châu Âu. Trong các dinh thự Procuratie là Viện Bảo tàng Correr và Viện Bảo tàng Khảo cổ Venice.
Loggetta nằm cạnh tháp đồng hồ do Sansovino kiến tạo giữa 1537 và 1540, là hội trường của giới quý tộc thành phố. Hình nổi và tượng của công trình xây dựng này ca ngợi các đức tính của Cộng hòa Venice - tài năng trong chiến tranh và thương mại, hòa thuận trong chính trị, tài hùng biện – mô tả lòng yêu hòa bình và đặc biệt là sự bảo hộ của tông đồ Mark.
Phần giữa Dinh Tổng trấn, Biblioteca Marciana (Thư viện Thánh Máccô) và phá được gọi là Piazzetta die Leoncini, có hai cột cao mang hình tượng của Thánh Mark và Thánh Torado. Biblioteca Marciana hay Thư viện thánh Mark kết nối Piazzetta với Quảng trường Thánh Máccô.
Liên kết ngoài
Thể loại:Venezia
Nguyên Thành Tông
Nguyên Thành Tông (tiếng Hán: 元成宗) hay Hoàn Trạch Đốc Khả hãn （; tiếng Hán: 完澤篤可汗）(1265- 1307) là vị hoàng đế thứ hai của nhà Nguyên. Ông làm hoàng đế Trung Hoa từ năm 1294 đến năm 1307, đồng thời là Khả hãn trên danh nghĩa của đế quốc Mông Cổ. Ông là con trai thứ ba của Hoàng thái tử Chân Kim (真金) và là cháu nội của Đại hãn Hốt Tất Liệt. Tên của ông có nghĩa là "Khả hãn sắt phước lành " trong tiếng Mông Cổ.
Thiết Mộc Nhĩ là một vị hoàng đế tài ba của nhà Nguyên. Ông giữ đế chế này theo cách mà Hốt Tất Liệt đã thực hiện dù ông không đạt được thành tựu lớn nào. Ông đã tiếp tục nhiều cải cách kinh tế của Hốt Tất Liệt, duy trì hòa bình với các Hãn quốc phía tây và các nước láng giềng như Đại Việt và Chiêm Thành, những quốc gia công nhận quyền tối cao của ông trên danh nghĩa.
Sự nghiệp thời kỳ đầu
Ông nguyên tên là Thiết Mộc Nhĩ hay Thiết Mục Nhĩ (tiếng Hán: 鐵木耳 / 鐵穆耳), sinh năm 1265. Ông là con thứ ba của Chân Kim, thuộc gia tộc Bột Nhi Chỉ Cân. Mẹ ông là Khoát Khoát Chân, người bộ tộc Hoằng Cát Lạt thị. Bởi vì con trai đầu tiên của Hốt Tất Liệt, Đóa Nhân Chỉ đã qua đời sớm, Chân Kim, con trai thứ hai của ông, cũng là cha của Thiết Mộc Nhĩ trở thành Hoàng thái tử. Tuy nhiên, Chân Kim mất năm 1285 khi Thiết Mộc Nhĩ 21 tuổi. Hốt Tất Liệt vẫn thân thiết với mẹ của ông, Khoát Khoát Chân, người vợ mà Chân Kim sủng ái. Giống như ông nội, Thiết Mộc Nhĩ là tín đồ của Phật giáo.
Hốt Tất Liệt giao nhiệm vụ cho ông bảo vệ khu vực Liêu Hà và Liêu Đông ở phía đông khỏi Nayan (Naiyan) và các họ hàng kình địch khác năm 1287. Ông đã đẩy lui họ với sự hỗ trợ của các tướng của Hốt Tất Liệt. Sau đó ông được chỉ định làm tổng binh trấn thủ Mạc Bắc Karakorum (Cáp Lạp Hòa Lâm hay Hòa Lâm) và khu vực xung quanh vào năm 1293, sau khi được phong làm Hoàng thái tôn. Khi bị các lực lượng của Hải Đô (trị vì Hãn quốc Sát Hợp Đài) bao vây, ông đã được người Kypchak (Khâm Sát) bảo vệ. Ba Hoàng tử của Hãn quốc Sát Hợp Đài đã quy phục ông trong khi ông phòng thủ Đông Mông Cổ (họ đã chạy tới Hãn quốc này ngay sau đó và lại quay trở lại nhà Nguyên một lần nữa trong thời gian trị vì của ông).
Hoàng đế nhà Nguyên
Thiết Mộc Nhĩ ban đầu không phải người kế vị do Hốt Tất Liệt chỉ định, nhưng ông đã trở thành người kế vị năm 1293 sau khi cha của ông, Thái tử Chân Kim, mất năm 1285. Ông lên ngai vàng với sự ủng hộ của mẹ ông Khoát Khoát Chân và của các quan lại có tài của Hốt Tất Liệt, như Üs Temür, thừa tướng Bá Nhan (Bayan), Bukhumu, Öljei. Những quan lại cao cấp này đã bảo đảm cho việc lựa chọn của Hốt Tất Liệt trở thành sự thật sau cuộc tranh giành ngai vàng của người anh là Cam Ma Lạt (Gamala). left|thumb|Nhà thờ Hồi giáo Đại Nam ở [[Tế Nam được hoàn thành dưới thời của Thành Tông.]] Nhiều vị trí cao trong đế quốc của ông do những người với nguồn gốc khác nhau nắm giữ, như người Mông Cổ, người Hán, người theo Hồi giáo và một ít người theo Kitô giáo. Về tư tưởng, chính quyền của Thiết Mộc Nhĩ tuân theo Nho giáo và dành sự tôn trọng cho các học giả Nho giáo. Sau khi kế vị ông đã ban hành chỉ dụ bày tỏ lòng sùng kính Khổng Tử. Cụ thể, hữu thừa tướng Harghasun là một người gần với các học giả Nho giáo. Tuy nhiên, triều đình của ông không chấp nhận mọi nguyên tắc của đạo Khổng. Thiết Mộc Nhĩ ban tặng vệ sĩ và tài sản mới cho mẹ mình và đổi tên thành ordo (lều hoặc cung điện lớn) cung điện Longfugong, nơi trở thành trung tâm quyền lực của Khunggirad trong vài thập kỷ tới. Các chính khách Mông Cổ và phương Tây được hỗ trợ bởi một loạt các quan cai trị Trung Quốc và các nhà tài chính Hồi giáo. Chính khách Hồi giáo nổi bật nhất là Bá Nhan, cháu chắt của Saiyid Ajall Shams al-Din, người phụ trách Bộ Tài chính. Dưới thời các quan cai trị người Mông Cổ Oljei và Harghasun, triều đình đã thông qua các chính sách được thiết kế để đảm bảo sự ổn định chính trị và xã hội. Các yêu cầu vẽ chân dung của các khả hãn được thông qua trong thời trị vì của Thành Tông.
Số lượng người Tạng trong lãnh thổ quốc gia dần dần tăng lên. Gia đình Khon của Tây Tạng đã được vinh danh, và một trong số họ đã trở thành con rể hoàng gia vào năm 1296. Thiết Mộc Nhĩ đã đảo ngược chính sách chống Đạo giáo của ông nội và biến Đạo sư Zhang Liusun trở thành đồng chủ tịch của Học viện Học thuật. Năm 1304, Thiết Mộc Nhĩ bổ nhiệm chủ nhân Thiên thể của "Núi Rồng và Hổ" làm người đứng đầu Trường Thống nhất Chính thống. Ông cấm chưng cất và buôn bán rượu tại lãnh thổ nhà Nguyên năm 1297. Sử gia người Pháp Rene Grousset tán thưởng hành động này của ông trong cuốn sách The Empire of Steppes.
Thiết Mộc Nhĩ đã phản đối việc áp đặt thêm bất kỳ gánh nặng tài chính nào cho người dân. Miễn giảm thuế má đã được cấp nhiều lần cho một phần hoặc toàn bộ lãnh thổ đế quốc. Sau khi lên ngôi, Thiết Mộc Nhĩ đã miễn Khanbaliq (Đại Đô, Bắc Kinh hiện đại) và Thượng Đô khỏi thuế trong một năm. Ông cũng miễn giảm thuế cho thường dân Mông Cổ trong hai năm. Năm 1302, chính sách mà ông muốn áp dụng để cấm thu thập bất cứ thứ gì ngoài hạn ngạch thuế được thiết lập. Tuy nhiên, tình trạng tài chính của triều đình trở nên xấu đi và việc cạn kiệt nguồn dự trữ tiền tệ làm suy yếu đáng kể uy tín của hệ thống tiền giấy. Tham nhũng giữa các quan lại cũng trở thành một vấn đề.
Thiết Mộc Nhĩ là một vị hoàng đế tài năng của nhà Nguyên. Ông giữ cho đế quốc theo con đường mà Hốt Tất Liệt để lại mặc dù ông không đạt được nhiều thành tựu lớn. Ông tiếp tục duy trì nhiều cải cách kinh tế của Hốt Tất Liệt và cố gắng khôi phục nền kinh tế sau những chiến dịch tốn kém của Hốt Tất Liệt trước đó. Ông đã để cho đế chế phục hồi vết thương thất bại đặc biệt sau chiến dịch tấn công nhưng thảm bại ở Đại Việt. Một trong số các vấn đề là các quan lại tham nhũng bắt đầu xuất hiện trong thời gian trị vì của ông, nhưng về tổng thể, đế quốc mà ông cha ông dựng lên vẫn còn hùng cường.
Chiến dịch quân sự
Ngay sau khi lên ngôi năm 1294, Thiết Mộc Nhĩ đã ra lệnh chuẩn bị cho công cuộc tiếp tục mở rộng lãnh thổ sang Nhật Bản và Đại Việt, do những vị vua của hai nước này không chịu sang chầu năm 1291. Các vị vua của Đại Việt, Myanmar và Sukhothai sau đó đã liền cử sứ giả tới Khanbaliq (Đại Đô) để công nhận ông như là hoàng đế thiên triều vào các năm 1295, 1297 và một lần nữa vào năm 1300. Ông đã cho phóng thích các sứ giả của Đại Việt đang bị bắt giam cũng như sai sứ giả của mình sang giao hảo để thể hiện thiện chí của mình, và triều đình nhà Trần bắt đầu gửi các phái bộ triều cống. Sau khi nhận được đồ triều cống từ Đại Việt, ông đã từ bỏ ý tưởng tấn công quốc gia này nhưng ông đã cho quân đội đàn áp những cuộc nổi dậy trong khu vực miền núi phía tây nam, do các thủ lĩnh các bộ lạc miền núi như Song Longji và Shejie cầm đầu năm 1296. Các tướng Liu Shen và Liu Guojie phải mất nhiều tháng mới dẹp yên những cuộc nổi dậy này. Theo yêu cầu của Hoàng tử người Mon, ông đã cử một đội quân tiến vào nước này năm 1297. Đội quân này đã thành công trong việc đuổi người Shan ra khỏi Miến Điện.
Quân đội nhà Nguyên cũng dập tắt các tàn tích của Naiyan dưới sự chỉ huy của Khadan (hậu duệ của Dã Tốc Cai (Yesugei) tại Mãn Châu và Altai trong thời gian trị vì của ông.
Thiết Mộc Nhĩ cũng cử sứ giả tới Nhật Bản và Chiêm Thành để đòi triều cống. Chiêm Thành chấp nhận nhưng Liêm Thương mạc phủ (Kamakura shogunate) thì không. Và nụy khấu của Nhật Bản đã đưa quân tấn công vào Ninh Ba vào cuối triều đại của ông. Năm 1300, một đội quân của nhà Nguyên đã tràn vào Myanmar để bảo vệ chư hầu của mình trước cuộc xâm lăng của người Thái nhưng không thành công. Cũng trong năm đó, ông đã cho quân đội tấn công Hải Đô. Hãn Buyan của Bạch Trướng Hãn quốc cũng đề nghị Thiết Mộc Nhĩ hỗ trợ để chống lại Hải Đô và những người anh em họ nổi loạn của mình. Nhưng mẹ của hoàng đế đã cảnh báo ông là không nên đem quân truy kích kẻ thù. Hải Đô và Duwa bị quân Nguyên đánh bại và Hải Đô chết năm sau đó. Ngay sau đó, tình hình chính trị tại Trung Á đã thay đổi.
Đại hãn của đế quốc Mông Cổ
thumb|Sắc lệnh của hoàng gia liên quan đến việc bảo vệ đền thờ [[Nhan Hồi ở Khúc Phụ, năm Đại Đức thứ 11 (1307). Văn bản có cả tiếng Trung và tiếng Mông Cổ.]] Hãn Mahmud Ghazan của Hãn quốc Y Nhi đã cải sang Hồi giáo ngay sau khi lên ngôi năm 1295. Ông ủng hộ tích cực việc mở rộng phạm vi ảnh hưởng của Hồi giáo trong đế quốc của mình và không thừa nhận các mối quan hệ với nhà Nguyên "tà giáo". Nhưng ba năm sau, ông này đã thay đổi chính sách và cử sứ thần tới Đại Đô cùng nhiều quà tặng quý giá như quần áo, ngọc ngà, vàng để chúc mừng Thiết Mộc Nhĩ, người được tôn kính nhất trong gia đình nhà Đà Lôi vào thời gian đó. Đáp lại, Thiết Mộc Nhĩ nói rằng "Các hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn luôn luôn là huynh đệ của nhau" và gửi tặng Ghazan một con dấu khắc chữ "王府定國理民之寶" ("Vương phủ định quốc lý dân chi bảo"). Ghazan cũng nhận được phần của mình từ các thái ấp mà nhà Nguyên phong cho cụ tổ của ông là Húc Liệt Ngột (Hulegu). Đoàn sứ thần của Ghazan ở lại triều đình của Thiết Mộc Nhĩ trong 4 năm.
Năm 1304, Duwa của Hãn quốc Sát Hợp Đài, con trai của Hải Đô là Chapar, Tokhta của Kim Trướng Hãn quốc và Oljeitu của Hãn quốc Y Nhi đã thỏa thuận hòa bình với ông nhằm duy trì các mối quan hệ thương mại và ngoại giao và chấp nhận ông là vị chúa tể tối cao của họ. Theo tập quán cổ, được thừa hưởng từ thời Húc Liệt Ngột, Thiết Mộc Nhĩ phong cho Oljeitu như là hãn mới của Hãn quốc Y Nhi và gửi cho ông này con dấu có khắc chữ "真命皇帝和順萬夷之寶" ("Chân mệnh hoàng đế hòa thuận vạn di chi bảo"), sau này được Oljeitu sử dụng trong thư từ gửi cho vua Pháp Philip IV của Pháp năm 1305. Ngay sau đó cuộc tranh giành giữa Duwa và Chapar đã nổ ra. Thiết Mộc Nhĩ quyết định hỗ trợ Duwa bằng cách gửi đến một đội quân lớn và Chapar cuối cùng đã đầu hàng. Hãn Tokhta của Kim Trướng Hãn quốc công nhận địa vị chúa tể của Thiết Mộc Nhĩ bằng cách gửi 2 tumen (khoảng 20.000 quân) tới củng cố biên giới nhà Nguyên.
Ông qua đời tại Khanbaliq năm 10 tháng 2 năm 1307.
Ghi chú
Thành Tông Thể loại:Sinh năm 1265 Thể loại:Mất năm 1307 Thể loại:Đại hãn Đế quốc Mông Cổ
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim là thương phẩm trái cây đặc sản của tỉnh Tiền Giang, đã được cấp bảo hộ chỉ dẫn địa lý, là một trong hai chỉ dẫn địa lý của tỉnh, cùng với xoài cát Hòa Lộc. Khác với các loại vú sữa khác, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim có đặc điểm trái to tròn, màu xanh ngà, vỏ mỏng cơm dầy, vị ngọt lịm, dòng nhựa trắng đục như sữa, ít mủ được đánh giá ngon nhất là quả từ vùng đất Vĩnh Kim, huyện Châu Thành. Từ đầu những năm 2000, việc trồng gia tăng từ chủ trương của chính phủ, nhằm phát triển kinh tế đất nước, vú sữa Lò Rèn được đánh giá là có giá trị kinh tế cao. Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim vào năm 2008, và trong thời kỳ đỉnh cao chỉ riêng Tiền Giang đã có hơn 3.000 ha vú sữa, khoảng 1/3 vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim với sản lượng hơn 60.000 tấn trái mỗi năm, nhưng chỉ mười năm sau thì vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim có nguy cơ bị xóa sổ khi diện tích canh tác ngày càng sụt giảm.
Trong tiểu thuyết gián điệp Đòn phép điệp báo của tác giả Người Thứ Tám do Nhà xuất bản Hành Động xuất bản vào năm 1971, hình tượng một cô gái đã được ví von thơm và ngon như vú sữa Lò Rèn.
Nguồn gốc ban đầu
Chuyện xưa kể lại, trong một buổi tiệc ở nhà ông Huyện Trụ ở xã Long Hưng, có một vị khách mời đến dự tiệc mang tặng chủ nhà mấy trái vú sữa. Ông đã mang ra đãi nhiều người, sau đó mọi người xin hạt về trồng. Về sau chỉ duy nhất hạt của ông thợ rèn Hồ Văn Lễ là lên cây. Thời gian sau, sui gia của ông Lễ là ông chủ Thu, một thầy thuốc đông y, sau khi ăn vú sữa tại nhà ông Lễ đã mang hạt về trồng, ai hỏi thì ông bảo xin ở chỗ ông thợ rèn. Về sau nhiều nông dân đến xin giống cây về trồng, và họ truyền miệng rằng cây giống xin chỗ ông lò rèn. Do địa điểm trồng đầu tiên là một lò rèn chuyên sản xuất nông cụ và người đầu tiên là một thợ rèn nên người dân Vĩnh Kim, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang muốn ghi nhớ công ơn của ông thợ rèn đã nhân giống vú sữa trồng khắp vùng đất này, đặt tên là vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim.
Một giai thoại khác thì ông Lê Văn Kỳ là người đầu tiên trồng vú sữa, ông ở cạnh một lò rèn ở Long Hưng. Năm 1942, ông Kỳ chiết cây giống vú sữa cho người thân của mình ở Vĩnh Kim trồng, như ông Võ Phát Thanh, Nguyễn Văn Tư, Nguyễn Văn Minh.
Những năm 1940 đến 2008
Từ những năm 1940, vú sữa Lò Rèn được trồng nhiều nơi ở Vĩnh Kim và các địa phương lân cận. Trong những năm 1970, vú sữa Lò Rèn được xem là loại trái quý, dùng để làm quà biếu sang trọng. Đến năm 1975, cây vú sữa Lò Rèn được nông dân trồng tập trung tại các xã Vĩnh Kim, Long Hưng, Song Thuận, Kim Sơn thuộc huyện Châu Thành, diện tích khoảng 160 ha. Sau năm 1975, tình trạng khủng hoảng lượng thực xảy ra nên vùng chỉ trồng cây ngắn ngày.
Năm 2005, Hợp tác xã (HTX) vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim thành lập, nhằm xây dựng vùng sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Vào tháng 11 năm 2006 xảy ra Cơn bão số 9 làm gãy đổ 6.000 cây vú sữa trên địa bàn tỉnh. Năm 2007, các xã Bàn Long, Vĩnh Kim, Kim Sơn, Song Thuận và Phú Phong có 100 % diện tích đều trồng chuyên canh cây vú sữa Lò Rèn. 13 xã phía nam quốc lộ 1 của Châu Thành có tổng diện tích trồng là 2.232 ha. Năm 2007, Hội Làm vườn huyện Châu Thành đã cùng với Viện Nghiên cứu cây ăn quả miền Nam thực hiện "Chương trình thí điểm đề tài sản xuất cây vú sữa Lò Rèn theo hướng an toàn chất lượng cao (GAP)".
Từ năm 2008 đến nay
Đến năm 2009, Tiền Giang đã có 3.000 ha vú sữa trồng tại 17 xã thuộc 2 huyện Châu Thành và Cai Lậy, trong đó 1/3 diện tích là loại vú sữa Lò Rèn, năng suất trung bình 10-15 tấn/ha. HTX có 130 hộ/13 tổ (thuộc 10 xã) tham gia trồng vú sữa theo quy trình GlobalGAP. Diện tích vú sữa của mỗi hộ nông dân bình quân từ 2 - 4 công (2.000m²- 4.000m²), chỉ có một vài hộ trồng vú sữa nhiều như ông Nguyễn Văn Đông ở xã Bàn Long (10.000 m²), hộ ông Võ Văn Xê ở xã Hữu Đạo (14.000 m²). Cho đến năm 2014, HTX có 174 ha vú sữa trong đó 55 ha đạt chứng nhận GlobalGAP. Theo kế hoạch của tỉnh, đến năm 2015, diện tích trồng vú sữa sẽ mở rộng đến 5.000 ha, trong đó có 500 hộ nông dân với 250 ha sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP.
Canh tác cây vú sữa ở Tiền Giang đã xảy ra nhiều đợt thoái trào, diện tích trồng hay sụt giảm, như giai đoạn năm 2012-2013. Cho đến năm 2018, do bị dịch bệnh và do điều kiện đất đai không còn phù hợp nên diện tích vú sữa Lò Rèn ở xã Vĩnh Kim từ gần 300 ha đã giảm xuống chỉ còn 30 ha. Toàn tỉnh Tiền Giang có đến hơn 3.000 ha vú sữa nhưng cũng giảm xuống chỉ còn khoảng 500 ha. Đến cuối năm 2019, diện tích vú sữa ở Vĩnh Kim chỉ còn 20 ha. Cây vú sữa bị đốn hạ và được nông dân thay thế bằng những cây trồng khác như sầu riêng, dừa, bưởi, sapôchê,...
Đến hôm nay, tại vườn hộ nông dân Nguyễn Văn Ngàn ở Vĩnh Kim có một cây vú sữa hơn 80 năm tuổi được công nhận là cây nguồn giống đầu dòng.
Canh tác
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim là giống cây thuộc loài Chrysophyllum cainito là loại cây lưỡng tính (tự thụ phấn). Vú sữa Lò Rèn không được trồng bằng hạt mà nhất thiết phải ghép cây. Mắt ghép được lấy từ các cây vi ghép hoặc lấy trực tiếp từ các cây vú sữa đã được tuyển chọn.
Vườn thường trồng với mật độ 12-17 cây/1000 m², khoảng cách không dưới 7 - 8 m. Do tán cây vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim khi trưởng thành rất to nên việc trồng thường là líp đơn, tức một hàng đất trồng chỉ có duy nhất một hàng cây. Nhưng vẫn có thể trồng thêm 1 hàng cây ở giữa, và khi cây vú sữa còn nhỏ có thể tận dụng trồng xen ở 2 hàng 2 bên líp. Kích thước líp cây trồng là từ 6 - 7 m, trong đó kích thước của mương dẫn nước rộng 1,5 m.
Về thổ nhưỡng thì vú sữa Lò Rèn không kén đất, vùng Vĩnh Kim nằm trong khí hậu nhiệt đới gió mùa và chế độ thủy văn dồi dào nước của hệ thống sông rạch chằng chịt của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đất đai thường xuyên được phù sa bồi đắp, mực nước chân triều bình quân hằng ngày trong tháng 10 là tháng thường có mực nước cao nhất trong năm cũng thấp hơn -50 cm nên tiêu tự chảy quanh năm. Chất lượng nước hoàn toàn nước ngọt qua các tháng trong năm đảm bảo để tưới tiêu (độ pH= 7-9).
Thời điểm trái vú sữa sinh trưởng tích lũy đường, axit, vitamin C và dịch quả là từ tháng 6 đến tháng 11.
Dinh dưỡng
Trong 100g quả vú sữa chín:
Thu hoạch
Mùa vụ thu hoạch tập trung từ tháng 1 đến tháng 3. Vỏ mỏng nên quả dễ bị dập và trầy sướt, khi chín cuống trái dễ bị sút ra nên khi thu hoạch phải thật nhẹ nhàng, khéo léo. Không để trái trực tiếp xuống đất vì nấm bệnh từ đất sẽ xâm nhập qua cuống hoặc vết hở trên vỏ. Cần bao bọc trái khi vận chuyển. Trong thời gian tồn trữ hàng, vận chuyển không để trái tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, không che nắng bằng tấm nilon vì nilon hấp thu nhiệt sẽ làm nám vỏ trái.
Kinh tế
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim là loại trái cây đắt đỏ, hạng sang dùng làm quà biếu trong thập niên 1960-1970, từ năm 2000 trở đi đây là loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao. Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim được người tiêu dùng lựa chọn, giống vú sữa này so với các giống vú sữa khác được đánh giá là ngon nhất và có giá bán đắt nhất là đặc sản. Đến năm 2007, 13 xã phía nam Quốc lộ 1 của huyện Châu Thành có tổng diện tích trồng là 2.232 ha, đạt sản lượng hằng năm gần 30.000 tấn.
Năm 2007, vú sữa Lò Rèn lần đầu xuất khẩu ra nước ngoài, sang thị trường Nga. Trong năm 2008-2009, HTX vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim chỉ xuất được khoảng 10 tấn dù đã có chứng nhận GlobalGAP do thị trường không ổn định. Hàng chủ yếu xuất sang Hà Lan và Anh. Ngày 23 tháng 2 năm 2010, HTX vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim xuất khẩu 2,6 tấn vú sữa Lò Rèn đạt tiêu chuẩn quốc tế GlobalGap sang Vương quốc Anh thông qua Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Rồng Đỏ TP.HCM. Đây là lô hàng xuất khẩu đầu tiên của HTX này. Ngày 1 tháng 3, xuất khẩu lô hàng đầu tiên sang thị trường Canada. Năm 2012, HTX chỉ thu hoạch được hơn 5 tấn vú sữa và vì không bảo quản được lâu nên trong năm này đã không xuất khẩu. Cho đến năm 2014, HTX có 55 ha vú sữa đạt chứng nhận GlobalGAP, năng suất 400 tấn/năm.
Sau gần 10 năm đàm phán, đến tháng 12 năm 2017, chính phủ Mỹ chấp nhận cho phép vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim nhập khẩu sang thị trường nước này. Việc nhập khẩu có hiệu lực từ ngày 19 tháng 1 năm 2018. Theo điều 319.56-3 của Luật về các quy định của Liên bang (CFR), quy định chung về nhập khẩu rau quả vào thị trường Mỹ, theo đó trái vú sữa tươi nhập khẩu vào Mỹ còn phải đáp ứng 4 tiêu chuẩn sau: chỉ được nhập khẩu như hàng hóa thương mại; mỗi lô hàng xuất khẩu vú sữa tươi đều phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do Cục Bảo vệ Thực vật Việt Nam cấp; từng lô hàng phải được xử lý đúng quy định theo mục 7 phần 305 của CFR; mỗi chuyến hàng xuất khẩu trái vú sữa tươi đều là đối tượng kiểm tra ngay khi cập cảng vào Mỹ. Năm đầu tiên có 200 tấn vú sữa Lò Rèn nhập vào Mỹ. Có hơn 270 nông dân đã tham gia chương trình sản xuất vú sữa xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong năm 2018, với 128 ha được xem xét đạt chuẩn.
Hiện vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim đã được xuất khẩu sang nhiều thị trường khác như Pháp, Đức, Úc, Nhật, Singapore, Đài Loan,... Năm 2016, hệ thống siêu thị Metro Cash & Carry đã nhập và bán hàng với giá 30.000 đồng/quả. Sản phẩm đạt chuẩn GlobalGAP.
Tiền Giang có diện tích 3.174 ha vú sữa (31,74 km²) trong đó huyện Châu Thành có hơn 2.500 ha (25 km²), trồng phân bố tại các xã: Vĩnh Kim, Phú Phong, Kim Sơn, Bàng Long, Bình Trưng,...thuộc huyện Châu Thành, với tổng sản lượng toàn tỉnh 63.764 tấn/năm, năng suất bình quân 20 tấn/ha. Hiện nay, diện tích chỉ còn khoảng 500 ha, năng suất bình quân giảm chỉ còn 14 tấn/ha. Bên cạnh đó, vú sữa của nhiều địa phương khác được bày bán trên thị trường dán mác Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim nhằm trà trộn tiêu thụ cũng góp phần gây thiệt hại.
Nỗ lực phục hồi
Năm 2019, UBND tỉnh Tiền Giang phê duyệt dự án “Thí điểm khôi phục cây vú sữa Lò Rèn”. Theo kế hoạch thì cho đến năm 2023, tỉnh sẽ hỗ trợ xã Vĩnh Kim, huyện Châu Thành hơn 30 tỷ đồng để đầu tư xây dựng 6 công trình thủy lợi, 1 tuyến đường dal, 1 máy bơm điện tự động, nạo vét 5 tuyến kênh thủy lợi và hỗ trợ kỹ thuật, con giống để nhà vườn địa phương trồng mới và cải tạo 16 ha cây vú sữa Lò Rèn theo tiêu chuẩn GAP. Tuy nhiên, nhà vườn xã Vĩnh Kim phản đối không hưởng ứng vì thiếu tính khả thi. Do tác động biến đổi khí hậu, đất đai hiện nay kém phù sa nên cây vú sữa Lò Rèn không còn thích nghi với thổ nhưỡng, giống vú sữa Lò Rèn đã bị lai nên năng suất kém đi, cây thường bị nhiễm bệnh nhất là bệnh khô cành và thối rễ, kém hiệu quả kinh tế hơn cây ăn quả khác.
Chính quyền cũng nhấn mạnh việc bảo vệ thương hiệu Vú sữa Lò Rèn đứng vững trên thị trường Mỹ có ý nghĩa rất lớn khi tạo tiền đề cho các loại trái cây đặc sản khác như trái sapôchê, thanh long, sầu riêng,... tiếp cận được thị trường Mỹ trong tương lai, đồng thời mở rộng sang thị trường nước khác.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Vú sữa Thể loại:Đặc sản Tiền Giang Thể loại:Chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam Thể loại:Giống cây trồng Việt Nam
Bataklık, Yüksekova
Bataklık là một xã thuộc huyện Yüksekova, tỉnh Hakkâri, Thổ Nhĩ Kỳ.
Bragasellus comasioides
Tham khảo
Thể loại:Bragasellus
Analaches dubius
Analaches dubius là một loài bọ cánh cứng trong họ Passalidae. Loài này được Heller miêu tả khoa học năm 1910.
Tham khảo
Thể loại:Analaches
Metrogaleruca antonia
Tham khảo
Thể loại:Metrogaleruca