cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niết Bàn Tịnh Xá
Đặc điểm
Khu điện thờ chính của chùa được bày trí thành một vườn hoa Sala theo cảnh Đức Phật nhập Niết Bàn. Nổi bật trong khu Chánh điện này là bức tượng "Phật Nằm", dài 12m tượng trưng cho "Thập Nhị Nhân Duyên" và được đặt lên bệ thờ cao 2,5m. Mặt ngoài của bệ thờ có đắp hình tượng các đồ đệ của Phật Thích Ca đang chứng kiến lúc Ngài nhập điện.
Hậu điện dùng làm nơi thờ Phật Thích Ca và các vị tổ đã có công truyền bá Đạo Phật. Sau tượng Phật Thích Ca có treo một bức tranh vẽ hình "Đạt Ma Sư Tổ" là vị cao tăng đầu tiên truyền bá giáo lý nhà Phật Việt Nam. Pho tượng nghìn tay nghìn mắt biểu tượng thần thông phi thường của nhà Phật.
Tầng hai có chiếc thuyền rồng còn gọi là thuyền Bát Nhã dài 12m. Đó là thuyền Bát Nhã sẽ cứu vớt mọi người ra khỏi khổ ải rồi đưa đến chốn vĩnh cửu bất diệt. thumb|Thuyền Bát Nhã Phía sau thuyền Bát Nhã là điện thờ Phật Quan Âm Bồ Tát. Tượng Phật được thể hiện theo hình dáng một phụ nữ hiền hoà đức độ, tay đổ bình nước cam lồ xuống để chữa bệnh cho dân chúng và làm cho cõi trần thêm sạch.
Liên kết ngoài
Niết Bàn Tịnh Xá Thể loại:Vũng Tàu
Macradenia lutescens
Macradenia lutescens là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1822.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macradenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1822 Thể loại:Thực vật Caribe
Belambar, Ankola
Belambar là một làng thuộc tehsil Ankola, huyện Uttara Kannada, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Uttara Kannada
Bãi Vọng Nguyệt
Bãi Vọng Nguyệt là một bãi biển tại Vũng Tàu. Bãi biển nằm dưới chân Núi Nhỏ, có thể nhìn thấy toàn cảnh từ vị trí của Tượng Đức Chúa giang tay trên đỉnh Núi Nhỏ. Đây là bãi biển hoang sơ, cát trắng, nước trong xanh có cảnh mũi đá Nghinh Phong nhô ra biển ngoạn mục. Bãi biển này nằm cô lập về đường bộ, chỉ dành cho những người thích khám phá, không phải bãi tắm phổ biến do hạn chế con đường đi vào bãi phải qua dốc núi. Đây là nơi lý tưởng để ngắm trăng nên có tên gọi là Vọng Nguyệt (ngắm trăng).
Tham khảo
Vọng Nguyệt Thể loại:Vũng Tàu Thể loại:Du lịch Bà Rịa – Vũng Tàu
Cá giáp mũ
Cá giáp mũ hay cá khiên hình giày (danh pháp khoa học: Galeaspida) là một đơn vị phân loại đã tuyệt chủng, được đặt ở cấp lớp, chứa các dạng cá không hàm đã từng sống tại các vùng nước mặn và nước ngọt. Tên gọi khoa học của lớp có nguồn gốc từ tiếng Latinh galea để chỉ mũ [sắt], ở đây để nói tới tấm khiên bằng chất xương đồ sộ trên đầu của chúng. Galeaspida sinh sống trong các môi trường nước ngọt và mặn nhưng nông trong kỷ Silur và kỷ Devon (430 - 370 Ma) ở khu vực ngày nay là Trung Quốc và Việt Nam. Hình thái của chúng trông rất giống như của cá vảy lạ (Heterostraci), hơn là giống cá giáp xương (Osteostraci), chẳng hạn hiện tại vẫn chưa có chứng cứ nào cho thấy cá giáp mũ có các cặp vây. Tuy nhiên, lớp Galeaspida lại được coi là có quan hệ họ hàng gần gũi với Osteostraci hơn là với Heterostraci do hình thái của hộp sọlà tương tự như của Osteostraci thay vì như của Heterostraci.
Galeaspida có một khe hở lớn trên bề mặt phần lưng của khiên đầu, được nối liền với hầu và hốc mang. Nó có lẽ phục vụ cho cả mục đích làm cơ quan khứu giác cũng như điểm lấy nước chứa không khí hòa tan trong đó vào để thở, tương tự như các mang hầu-mũi của cá mút đá myxin. Cá giáp mũ cũng là động vật có xương sống với số lượng mang lớn nhất, với một số loài trong bộ Polybranchiaspidida (nghĩa đen là "cá giáp nhiều mang") có tới 45 lỗ mang. Cơ thể chúng được che phủ bằng các vảy nhỏ, sắp xếp thành các hàng xiên. Chúng không có các loại vây, ngoại trừ vây đuôi. Miệng và khe hở mang nằm trên mặt bụng của đầu, với phần bề mặt này là dẹt gợi ý rằng chúng là động vật ăn đáy.
Phân loại
Hiện tại, người ta biết khoảng trên 76 loài trong lớp Galeaspida, phân bố trong ít nhất 53 chi.
Nếu các họ Hanyangaspidae, Xiushuiaspidae, Dayongaspidae, Duyunoleoidae, Lungmenshanaspidae, Tridensaspidae và Nanpanaspidae có thể không được công nhận như là nhóm cá giáp mũ cơ sở thì phần còn lại của Galeaspida có thể chia ra thành 2 nhóm chính: nhóm thứ nhất là bộ Eugaleaspidiformes, bao gồm các chi Meishanaspis và Anjianspis cùng các họ Galeaspidae và Eugaleaspididae, còn nhóm thứ hai là liên bộ Polybranchiaspidida, bao gồm bộ Polybranchiaspidiformes, là đơn vị phân loại có quan hệ chị em với họ Zhaotongaspididae và bộ Huananaspidiformes, và họ Geraspididae, một đơn vị phân loại có quan hệ chị em với [[Polybranchiaspidiformes + Zhaotongaspididae] + Huananaspidiformes].
Một số tác giả hạ Galeaspida xuống cấp phân lớp, và hợp nhất nó với Pituriaspida và Osteostraci để tạo ra lớp Monorhina.
Tham khảo
G Thể loại:Cá tiền sử Thể loại:Cá kỷ Silur Thể loại:Cá kỷ Devon Thể loại:Cá Việt Nam Thể loại:Cá Trung Quốc Thể loại:Hóa thạch
Địa ngục (định hướng)
Địa ngục có thể là:
Laccophilus saegeri
Laccophilus saegeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1958.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Laccophilus
Douglas David Fernandes
Douglas David Fernandes (sinh ngày 13 tháng 12 năm 1983) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Douglas David Fernandes đã từng chơi cho Roasso Kumamoto.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1983 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Brasil Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá J2 League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Roasso Kumamoto
Đại phi
Đại phi là danh hiệu của nữ hoàng tộc trong vùng văn hóa chữ Hán, bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản đều có sử dụng danh hiệu đại phi. Giai đoạn đầu của nhà Thanh Trung Quốc là nhà Hậu Kim cũng sử dụng danh hiệu đại phi này, nhưng thực tế thân phận không giống nhau.
Trung Quốc
Hậu Kim từ thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích đến thời Hoàng Thái Cực, chế độ hôn nhân quý tộc phát triển từ chế độ một chồng nhiều vợ nhiều thiếp đến một chồng một vợ nhiều thiếp. Theo "Mãn văn lão đương", thê thiếp và tỳ thiếp của Nỗ Nhĩ Cáp Xích có nhiều loại xưng hô, vợ xưng là phúc tấn hoặc chúng phúc tấn, trên chúng phúc tấn là đại phúc tấn. Trong "Mãn văn lão đương" quả thực có xưng hô đại phúc tấn là Nỗ Nhĩ Cáp Xích đại phúc tấn A Ba Hợi và Hoàng Thái Cực đại phúc tấn Triết Triết. Khi người đời sau biên soạn  "Thanh sử cảo - Hậu phi truyện", coi bốn trong số các phúc tấn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là vợ cả, phân biệt xưng là nguyên phi Đồng Giai thị, kế phi Phú Sát thị, kế phi Diệp Hách Na Lạp thị, đại phi A Ba Hợi. Đại phi A Ba Hợi tức đại phúc tấn A Ba Hợi. Thời kỳ đầu Hoàng Thái Cực lên ngôi tiếp tục sử dụng danh hiệu đại phúc tấn, sau khi xưng đế tham chiếu chế độ nhà Minh, đổi danh hiệu chính thất của quân chủ từ đại phúc tấn thành quốc quân chủ phúc tấn, đại phúc tấn giáng xuống một bậc.
Chính thất của bối lặc thì xưng là quốc đại phi, ví dụ vợ của bối lặc Khoa Nhĩ Thấm Mông Cổ Mãng Cổ Tư, mẹ của Hiếu Đoan Văn hoàng hậu được xưng là Khoa Nhĩ Thấm quốc đại phi (Khoa Nhĩ Thấm đại phi), mẹ của Hiếu Trang Văn hoàng hậu tương ứng được xưng là Khoa Nhĩ Thấm thứ phi.
Tân La
Danh hiệu đại phi lần đầu tiên xuất hiện ở Tân La là danh hiệu nhà Đường sắc phong mẹ đẻ của quốc vương Tân La, mà quốc vương thì tôn mẹ đẻ làm thái hậu (vương thái hậu). Ví dụ, vương phi của Cảnh Đức vương, mẹ của Huệ Cung vương là Mãn Nguyệt phu nhân, lần lượt được con trai và hoàng đế Đại Tông nhà Đường phong là thái hậu và đại phi.
Vương triều Cao Ly
Thời Cao Ly đại phi chia làm vương đại phi và quốc đại phi. Trong đó tư cách sắc phong vương đại phi không cố định. Mẹ của Trinh Nguyên vương hậu, tần ngự của Cao Ly Thành Tông là Huyền Đức cung chủ Kim thị được tôn làm vương đại phi. Trắc phi của Cung Mẫn vương là Định phi An thị khi quyền thần Lý Thành Quế ép cháu của Cung Mẫn vương tức Xương vương thoái vị, vẫn kiên trì lập tôn thất Vương Dao là vương, không tặng quốc gia cho họ khác, kéo dài ngai vàng Cao Ly. Lý Thành Quế và đại thần bàn bạc rồi đề xuất với Vương Dao tôn Định phi làm vương đại phi, sau đó bà lấy thân phận không phải mẹ đẻ quốc vương cũng không phải chính thất được tôn làm vương đại phi. Ngoài ra Cao Ly Thái Tổ có một con gái phong Thuận An vương đại phi, do tư liệu lịch sử không đủ, nguyên nhân phong vương đại phi không rõ. Mà mẹ Vương Dao là Vương thị thì lấy thân phận mẹ đẻ quốc vương được tôn làm quốc đại phi.
Vương triều Triều Tiên
Thời vương triều Triều Tiên, tôn hiệu của vương phi của quốc vương tiền nhiệm là vương đại phi, vương phi của quốc vương tiền tiền nhiệm thì xưng là đại vương đại phi. Khi ba vị vương phi tiền nhiệm cùng tồn tại, vương phi của quốc vương tiền nhiệm xưng là đại phi, vương phi của quốc vương tiền tiền nhiệm xưng là vương đại phi, vương phi của quốc vương tiền tiền tiền nhiệm xưng là đại vương đại phi.
Lưu ý là lễ pháp Triều Tiên không giới hạn vai vế, quốc vương tiền nhiệm cho dù là đời ông, cùng đời hay đời cháu thì quả phụ đều phong vương đại phi.
Ví dụ không phải mẹ đẻ hoặc mẹ do thừa tự tấn phong vương đại phi hoặc đại phi gồm:
Angonyx papuana
Angonyx papuana là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Papua New Guinea, miền bắc Queensland và quần đảo Bismarck.
Sải cánh dài khoảng 50 mm. Con lớn có cánh trước mày nâu với đầu cánh nhạt, cánh sau màu nâu đậm hơn.
Tham khảo
Thể loại:Angonyx
4318 Baťa
4318 Baťa là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2111.1800177 ngày (5.78 năm).
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Zdeňka Vávrová Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1980 Thể loại:Bata Shoes
Pentacalia onae
Pentacalia onae là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Cuatrec.) Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Tham khảo
Thể loại:Pentacalia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Balatongyörök
Balatongyörök là một thị trấn thuộc hạt Zala, Hungary. Thị trấn này có diện tích 37,59 km², dân số năm 2010 là 1074 người, mật độ 29 người/km².
Amsactarctia venusta
Amsactarctia venusta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Balatongyörök
Tham khảo
Thể loại:Hạt Zala Thể loại:Thị trấn của Hungary
Amsactarctia venusta
Liên kết ngoài
Thể loại:Amsactarctia Thể loại:Côn trùng Ethiopia Thể loại:Động vật Somalia
Phyllodes inspicillator
Phyllodes inspicillator là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phyllodes
Brandon United F.C.
Brandon United Football Club là một câu lạc bộ bóng đá Anh có sân nhà Welfare Ground ở Brandon, gần Durham, County Durham. Hiện tại đội bóng đang thi đấu ở Northern Football League Division Two.
Brandon United ban đầu được thành lập là một đội bóng thi đấu Sáng Chủ nhật có tên gọi Rostrons, tên công ty giấy phế liệu có nhiều công nhân làm việc nhất. Họ bắt đầu thi đấu ở Durham & District Sunday League mùa giải 1968–69, gia nhập Third Division và dần thi đấu lên đến First Division. Họ cơ bản là các khán giả địa phương, tuy nhiên sự bao gồm các cầu thủ của Northern League và Wearside League biến câu lạc bộ thành một trong những đội bóng thi đấu Chủ nhật mạnh nhất ở vùng Đông Bắc. Từ 1968–69 đến 1976–77 họ vô địch First Division 4 lần, 3 lần vô địch Durham County FA. Sunday Cup, và cuối cùng là F.A. Sunday Cup mùa giải 1975–76, sau khi đánh bại Evergreen 2–1. Khoảnh khắc tự hào nhất của Brandon United đến ở mùa giải 1979–80 khi lần đầu tiên tham dự F.A. Cup và vào đến Vòng 1, khi đánh bại các đối thủ ở Northern League như Spennymoor United, Tow Law Town, South Bank và North Shields. Ở Vòng 1, Brandon thất bại 3–0 trước đội bóng ở Football League Bradford City, trong trận đấu ở sân Spennymoor. Câu lạc bộ gia nhập Wearside League mùa giải 1981–82, vô địch Sunderland Shipowners Cup. Mùa giải sau đó họ vào đến Tứ kết FA Vase và lặp lại kì tích này mùa giải sau đó.
Liên kết ngoài
Thể loại:Câu lạc bộ bóng đá Anh Thể loại:Northern Football League Thể loại:Khởi đầu năm 1968 ở Anh
Qurtulush Marshi
"Qurtulush Marshi" (tiếng Duy Ngô Nhĩ: قۇرتۇلۇش مارشى) là một bài ca yêu nước của Đông Turkestan. Nó thường được coi là bài hát trên thực tế chính thức của phong trào độc lập Đông Turkestan, được sử dụng bởi Chính phủ Đông Turkestan Lưu vong. Bài hát được sáng tác bởi Mehmet Ali Tevfik vào năm 1933.
Liên kết ngoài
Thể loại:Văn hóa Duy Ngô Nhĩ Thể loại:Phong trào độc lập Đông Turkestan Thể loại:Bài ca châu Á
Eulaema luteola
Eulaema luteola là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Moure mô tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
Thể loại:Eulaema Thể loại:Động vật được mô tả năm 1967
Rhamnus bungeana
Rhamnus bungeana là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được J.J. Vassil. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1949.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhamnus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1949
Hogna subtilis
Hogna subtilis là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Hogna. Hogna subtilis được Elizabeth Bangs Bryant miêu tả năm 1942.
Tham khảo
Thể loại:Hogna
Geokichla dohertyi
Geokichla dohertyi là một loài chim trong họ Turdidae.
Tham khảo
Thể loại:Geokichla Thể loại:Chim Đông Timor Thể loại:Chim Indonesia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1896 Thể loại:Động vật đặc hữu Indonesia
Chromolaena linearis
Chromolaena linearis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Malme) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chromolaena Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Graça Aranha
Graça Aranha là một đô thị thuộc bang Maranhão, Brasil. Đô thị này có diện tích 271,457 km², dân số năm 2007 là 6200 người, mật độ 22,84 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Maranhão
Ceratolejeunea coalita
Ceratolejeunea coalita là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được (Ångström) Stephani mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ceratolejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Laccophilus salobrinus
Laccophilus salobrinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Guignot miêu tả khoa học năm 1958.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Laccophilus
Drepanolejeunea apiculata
Drepanolejeunea apiculata là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được Horik. mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Macradenia multiflora
Macradenia multiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Kraenzl.) Cogn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.
Berra
Berra là một đô thị ở tỉnh Ferrara, vùng Emilia-Romagna của Ý|Italia, nằm ở vị trí cách khoảng 70 km về phía đông bắc của Bologna và khoảng 30 km về phía đông bắc của Ferrara. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số là 5.696 người và diện tích là 68.6 km².
Đô thị Berra có các frazioni (các đơn vị cấp dưới, chủ yếu là các làng) Cologna and Serravalle.
Berra giáp các đô thị: Ariano nel Polesine, Codigoro, Copparo, Crespino, Jolanda di Savoia, Mesola, Papozze, Ro, Villanova Marchesana.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Ferrara
Andrea Bocelli
Andrea Bocelli, OMRI, OMDSM ( sinh ngày 22 tháng 9 năm 1958) là một ca sĩ, nhạc sĩ và nhà sản xuất thu âm nổi tiếng người Ý.
Bocelli đã thu âm 16 album phòng thu đơn ca trong cả nhạc pop và nhạc cổ điển, ba album tuyệt tác và chín vở opera hoàn chỉnh, với doanh số đĩa hát lên tới hơn 90 triệu bản trên toàn thế giới. Ông rất thành công với tư cách là một nghệ sĩ biểu diễn pha trộn các thể loại âm nhạc, đưa âm nhạc cổ điển đứng đầu các bảng xếp hạng nhạc pop quốc tế.
Khi sinh ra, thị lực của Bocelli rất kém, và ông hoàn toàn bị mù khi lên 12, sau một tai nạn lúc chơi bóng đá cùng bạn bè.
Năm 1998, Bocelli được xướng danh trong danh sách 50 người đẹp nhất thế giới của tạp chí People. Năm 1999, ông nhận được đề cử Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất tại Giải Grammy. Ca khúc "The Prayer" là bản song ca của ông cùng Celine Dion cho bộ phim hoạt hình Quest for Camelot đã thắng Giải Quả cầu vàng cho ca khúc trong phim hay nhất và được đề cử cho Giải Oscar cho ca khúc trong phim hay nhất. Ông đã được liệt kê trong Sách Kỷ lục Guinness với việc phát hành album nhạc cổ điển Sacred Arias, khi ông đồng thời giữ ba vị trí hàng đầu trên bảng xếp hạng nhạc cổ điển Hoa Kỳ US Classical Albums.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1958 Thể loại:Nghệ sĩ của Universal Music Group Thể loại:Người đoạt giải World Music Awards Thể loại:Người đoạt giải BRIT Thể loại:Ca sĩ opera Ý Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Luật sư Ý Thể loại:Nam nghệ sĩ trống Thể loại:Nghệ sĩ đa nhạc cụ Thể loại:Nam ca sĩ Ý Thể loại:Người cải sang Công giáo Thể loại:Tín hữu Công giáo Ý
Belgorod (tỉnh)
Belgorod Oblast (tiếng Nga: Белгоро́дская о́бласть, Belgorodskaya oblast) là một chủ thể liên bang của Nga (một tỉnh), giáp biên giới với các tỉnh Sumy, Kharkiv và Luhansk của Ukraina. Trung tâm hành chính là thành phố Belgorod. Dân số 1.511.620 (điều tra 2002); 1.380.723 (điều tra 1989).
Trần Nghệ Tông
Trần Nghệ Tông (chữ Hán: 陳藝宗) (20 tháng 12 năm 1321 – 6 tháng 1 năm 1395), tên húy là Cung Định Vương Trần Phủ (陳暊) hoặc Trần Thúc Minh (陳叔明), xưng hiệu Nghệ Hoàng (藝皇), tôn hiệu Thể khiên kiến cực thuần hiếu hoàng đế (體天建極純孝皇帝), là vị hoàng đế thứ 9 của nhà Trần nước Đại Việt. Ông giữ ngôi 2 năm (1370–1372), ở ngôi Thái thượng hoàng hơn 20 năm (1372–1394). Do trọng dụng ngoại thích Hồ Quý Ly, ông đã tạo cho Quý Ly cơ hội phát triển thế lực tiến đến giành ngôi nhà Trần sau khi ông qua đời.
Thân thế
Năm 1329, vua Trần Minh Tông nhường ngôi cho Thái tử Trần Vượng, tức vua Trần Hiến Tông. Hiến Tông tôn vua cha làm Thái thượng hoàng. Sử chép năm 1332, Hoàng tử Phủ 11 tuổi theo hầu Thượng hoàng tại cung Trùng Quang, phủ Thiên Trường. Hôm ấy trời mưa rất to, Trần Phủ chế tác một bài thơ: Dịch nghĩa là:
Nghe xong, Thượng hoàng ban thưởng Phủ 10 lạng vàng.
Năm 1338, vua Hiến Tông phong Trần Phủ chức Phiêu kỵ Thượng tướng quân (驃騎上將軍), trấn thủ trấn Tuyên Quang.
Năm 1341, Trần Hiến Tông mất. Thượng hoàng lập con thứ 10 là Trần Hạo lên thay tức vua Trần Dụ Tông. Năm 1353, Dụ Tông phong anh là Trần Phủ làm Hữu Tướng quốc (右相國).
Khôi phục nhà Trần
Năm 1369, vua em Trần Dụ Tông mất ở tuổi 33. Khi ấy vua nhà Minh (Trung Quốc) là Chu Nguyên Chương sai Ngưu Lượng (牛諒 – Niu Liang) và Trương Dĩ Ninh (張以寧 – Zhang Yi-ning) đến Đại Việt để trao ấn bạc mạ vàng có khắc hình lạc đà. Đoàn sứ nhà Minh tới Đại Việt khoảng tháng 11 năm 1369 thì hay tin Dụ Tông đã chết nên hoãn việc phong vương. Trương Dĩ Ninh sau đó bị bệnh mất, còn Ngưu Lượng thì khi trở về Trung Quốc, Hữu Tướng quốc Cung Định Đại vương Trần Phủ có ngâm bài thơ tiễn khách như sau: Dịch nghĩa: Nghe vậy, sứ Minh xét đoán Cung Định Đại vương có số làm vua, sau quả nhiên như vậy.
Dụ Tông chết, không có con nối, các quan bàn nhau rằng: "Cung Định vương Phủ là người rất hiền, nhưng anh không lẽ lại kế tự em". Cuối cùng mẹ ruột Dụ Tông là Hiến Từ Hoàng thái hậu đứng ra chọn người kế vị; bà chọn con trai người con lớn của bà là Cung Túc vương Trần Nguyên Dục, tên là Trần Nhật Lễ. Theo sử sách, Nhật Lễ vốn không phải là tông thất nhà Trần mà mẹ Lễ là đào hát, vợ của kép hát Dương Khương. Thị đã mang thai Lễ trước khi làm thiếp của Cung Túc vương.
Ngày 15 tháng 6 năm ấy, Trần Nhật Lễ lên ngôi, đặt niên hiệu là Đại Định (大定), phong Cung Định Đại vương Trần Phủ làm Thái sư.
Tháng 11 năm ấy, sau 5 tháng lên ngôi, Trần Nhật Lễ giết Hiến Từ Thái hoàng thái hậu trong cung vì lộ ra việc Nhật Lễ là con của kép hát, khiến Thái hoàng thái hậu thất vọng; Nhật Lễ sợ Thái hoàng thái hậu ra chỉ phế truất mình nên quyết định giết Thái hậu trong cung. Sau đấy, Nhật Lễ chỉ rong chơi hưởng thụ, muốn đổi lại họ là họ Dương. Người tông thất và các quan đều thất vọng, bất bình, tìm mọi cách để lật đổ ngôi vua.
Đêm ngày 20 tháng 9 năm 1370, các tông thất là cha con Thái tể Trần Nguyên Trác, Trần Nguyên Tiết và hai người con của Thiên Ninh Công chúa đem người tông thất vào thành định giết Nhật Lễ. Nhật Lễ trèo qua tường, nấp dưới cầu mới. Mọi người lùng không thấy, giải tán ra về. Khi trời sắp sáng, Nhật Lễ vào cung, chia người đi bắt Nguyên Trác cùng 17 người chủ mưu và đều bị hại.
Tháng 10 âm lịch năm 1370, Thái sư Trần Phủ vì có con gái làm Hoàng hậu của Nhật Lễ, sợ vạ lây đến mình nên tránh ra trấn Đà Giang (tức Gia Hưng), ngầm hẹn với các em là Cung Tuyên vương Kính, Chương Túc quốc thượng hầu Trần Nguyên Đán, Thiên Ninh Trưởng công chúa hội ở sông Đại Lại, phủ Thanh Hóa để dấy quân. Cung Tuyên vương giúp ông đảm nhận việc sắm sửa mọi vũ khí, trang bị quân đội.
Khi ấy, Nhật Lễ chuyên dùng Thiếu úy Trần Ngô Lang mà không biết Ngô Lang đồng mưu với Cung Định Đại vương. Mỗi khi sai quân tướng đi đánh bắt, Ngô Lang đều bí mật bảo họ theo Cung Định Đại vương đừng về nữa. Rất nhiều lần sai các quân Nam, Bắc đi đánh, đều không một ai trở về. Do đó quân của Trần Phủ, Trần Kính mạnh thêm.
Trước kia, Cung Định Đại vương Phủ vốn không muốn tranh giành, nên chẳng hề suy nghĩ đến chuyện lên ngôi đại thống, khiến Thiên Ninh Công chúa phải khuyên ông: "Thiên hạ là thiên hạ của tổ tông mình, sao lại vứt bỏ nước cho kẻ khác ? Anh phải đi đi, em sẽ đem bọn gia nô dẹp nó cho!" Ông bèn ngâm một bài thơ ban cho Cung Tuyên vương Kính trước khi ông phải lên đường. Bài thơ có nội dung như sau: Đại Việt Sử ký Toàn thư dịch là: Người đương thời đánh giá bài thơ này như một câu sấm.
Quốc chủ Đại Việt
Vào ngày 15 tháng 12 năm 1370, Cung Định vương lên ngôi đại thống khi đã 50 tuổi, sử gọi là Trần Nghệ Tông. Ông đặt niên hiệu mới là Thiệu Khánh (紹慶), đại xá thiên hạ. Nghệ Tông còn xưng làm Nghĩa Hoàng (義皇).
Trọng dụng ngoại thích
Dương Nhật Lễ bị phế, lại lừa giết Trần Ngô Lang, vì vậy Trần Nghệ Tông xuống lệnh cho quan quân đánh chết Nhật Lễ cùng với người con của y tên là Liễu. Sau đó, xác họ được đem đi chôn ở núi Đại Mông.
Sau khi lên ngôi, thấy chính sự thời Dụ Tông suy sụp, Nghệ Tông muốn khôi phục nề nếp công việc đều theo lệ cũ đời Minh Tông. Ông nói:
Nghệ Tông đã cử Nguyễn Nhiên làm Hành khiển, rồi lại còn thăng cho làm Tả tham ty chính sự vì Nguyễn Nhiên có công can gián ông trong lúc làm chính biến. Nguyễn Nhiên vốn là người thiếu hiểu biết về chữ nghĩa, do đó khi khai phê giấy tờ thì Nghệ Tông thường ra lệnh cho người vẽ lại các nét chữ để Nguyễn Nhiên xem. Theo lời nhận định của sử thần Ngô Sĩ Liên trong Đại Việt Sử Ký Toàn thư: Báo cho vua tai nạn là ơn riêng, ban tước cho người tai nạn giữa triều là việc công. Vua nhớ ơn của Nguyễn Nhiên, đền đáp bằng vàng, lụa thì được, cho làm Hành khiển là chức quan trọng thì không được. Chức Hành khiển đời bấy giờ cũng như "lục khanh" đời Chu, là các quan chức điều hành chính sự của đất nước, mà lại để cho người không biết chữ làm, thì không phải là lựa chọn vì việc công vậy.
Năm 1371, Nghệ Tông lấy người họ ngoại là Lê Quý Ly (tức Hồ Quý Ly) làm Khu mật viện đại sứ. Quý Ly vốn có hai bà cô đều là phi tần của Minh Tông Hoàng đế, là Minh Từ Quý phi mẹ của Nghệ Tông và Đôn Từ Quý phi sinh ra Duệ Tông, vì vậy Nghệ Tông từ khi mới lên ngôi rất tín nhiệm Quý Ly. Sau đó Nghệ Tông lại đem em gái mới góa chồng là Huy Ninh Công chúa gả cho Quý Ly.
Noi gương đời trước của nhà Trần, thường giữ chế độ Hoàng đế và Thái thượng hoàng cùng trị nước, Nghệ Tông Hoàng đế cũng quyết định chuẩn bị nhường ngôi, và người được chọn là em trai ông, Cung Tuyên vương Trần Kính. Tháng 4 năm Tân Hợi (1371), Nghệ Tông lập Cung Tuyên vương làm Hoàng thái đệ, chính thức giữ ngôi vị Trữ quân.
Năm Thiệu Khánh thứ 3 (1372), ngày 9 tháng 11 âm lịch (tức ngày 4 tháng 12 dương lịch), Nghệ Tông Hoàng đế nhường ngôi cho Hoàng thái đệ và lên làm Thái thượng hoàng. Hoàng thái đệ lên ngôi tức là Trần Duệ Tông, theo thông lệ thì Nghệ Tông Thái thượng hoàng vẫn nắm giữ đại quyền. Nghệ Tông tại vị Thái thượng hoàng với tôn hiệu Quang Hóa Anh Triết Thái thượng hoàng đế (光華英哲太上皇帝).
Họa Chiêm Thành
Từ thời Nghệ Tông còn tại vị, Chiêm Thành đã mang quân cướp phá theo lời cầu cứu của mẹ Dương Nhật Lễ. Nghệ Tông không chống nổi, phải bỏ chạy về Đông Ngàn. Quân Chiêm chiếm được kinh thành Thăng Long, đốt phá Hoàng cung, đã thế còn bắt bớ phụ nữ, sau đó mới thu quân về nước.
Cẩm Hoàng
Cẩm Hoàng là một xã thuộc huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, Việt Nam.
Trần Nghệ Tông
Họa Chiêm Thành
Sau khi nhường ngôi cho Duệ Tông, Thượng hoàng Nghệ Tông phó thác việc đánh Chiêm cho tân đế. Năm 1376, Duệ Tông hăng hái đi đánh Chiêm, nhưng vì chủ quan, bị mắc mưu chúa Chiêm là Chế Bồng Nga nên bị tử trận ở thành Đồ Bàn. Một hoàng thân là Ngự Câu vương Trần Húc đã ra đầu hàng Chiêm Thành.
Nghệ Tông lập con của Duệ Tông là Trần Hiện lên ngôi, tức là Trần Phế đế, còn gọi là Xương Phù đế (昌符帝). Phế đế ít tuổi nên mọi việc vẫn do Thượng hoàng Nghệ Tông quyết định.
Cẩm Hoàng
Xã Cẩm Hoàng có diện tích 7,76 km², dân số năm 1999 là 7367 người, mật độ dân số đạt 949 người/km².Phía Bắc giáp với huyện Lương Tài (Bắc Ninh), phía Đông giáp với các xã Cẩm Văn, Cẩm Vũ, phía Nam giáp xã Định Sơn, phía Tây giáp với xã Thạch Lỗi.
Xã gồm 6 thôn: Phượng Hoàng, Kim Đôi, Ngọc Lâu, Phí Xá, Quý Khê, 19/5.
Trần Nghệ Tông
Họa Chiêm Thành
Ngày 5 tháng 5 năm 1378, người Chiêm đưa Trần Húc đã đầu hàng đến cướp phủ Nghệ An. Tháng 6 âm lịch, quân Chiêm đánh vào sông Đại Hoàng. Hành khiển Đỗ Tử Bình được sai đi chống giữ, bị thua trận, quân Chiêm liền đánh vào kinh sư, bắt người cướp của rồi rút về. Kho tàng bị quân Chiêm cướp sạch.
Cẩm Hoàng
Đình Kim Đôi
Đình làng Kim Đôi còn gọi là đình Giỏi, thuộc xã Cẩm Hoàng (Cẩm Giàng) thờ 3 vị Thành hoàng là: Pháp Vân, Pháp Lôi và Pháp Điện - đã hiển linh báo mộng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân.
Trần Nghệ Tông
Họa Chiêm Thành
Thượng hoàng Nghệ Tông theo kế của Đỗ Tử Bình, bắt chước phép đánh thuế dung của nhà Đường, thuế má lại nặng thêm. Hồi đầu đời nhà Trần, dẫu có thuế đinh nhưng chỉ người có ruộng mới phải đóng. Đến đây, không cứ có ruộng hay không, đều phải đóng cả, chỉ binh lính mới được miễn.
Cẩm Hoàng
Đình Kim Đôi
Theo thần tích Thành hoàng làng Kim Đôi ghi lại, vào ngày 12.9.967, trên đường đi dẹp loạn 12 sứ quân, khi đến trang Kim Đôi thì trời tối, vua Đinh Tiên Hoàng đã cho dựng trại nghỉ lại tại ngôi miếu trên một gò đất cao (vị trí đình ngày nay). Đêm hôm đó, nhà vua mơ thấy có 3 ông lão thân hình cao lớn, mũ áo chỉnh tề uy nghi đứng trước mặt và nói là 3 vị thần Đệ nhất Pháp Vân Hiển Ứng đại vương, Đệ nhị Pháp Lôi Hiển Ứng đại vương và Đệ tam Pháp Điện Hiển Ứng đại vương ngự ở ngôi miếu để cai quản giúp dân, giúp nước, nay đến ân phù trợ giúp nhà vua đem quân dẹp loạn. Nói xong cả ba vị thần liền bay lên trời. Sáng hôm sau, nhà vua liền triệu tập các bô lão và nhân dân trong làng để tìm hiểu về giấc mộng và thực hư về 3 vị thần. Sau khi được biết địa phương có thờ 3 vị thần tại miếu như đã gặp trong mộng, tin theo lời ứng mộng của 3 vị thần, ngay hôm đó Đinh Tiên Hoàng xuất quân giành thắng lợi. Sau khi dẹp loạn 12 sứ quân trở về, vua Đinh Tiên Hoàng đã ban cho trang Kim Đôi 5 thỏi vàng để mua ruộng xây đền thờ cúng và ban sắc. Sau này, các triều vua Trần Nhân Tông, Lê Thái Tổ đều cử đại thần đến đền thờ tam vị đại vương cầu đảo và đều được ân phù trợ giúp đánh đuổi giặc ngoại xâm.
Đình Kim Đôi ngày nay được xây dựng từ thời hậu Lê, theo kiến trúc kiểu chữ tam: 5 gian tiền bái, 5 gian trung đình, 3 gian hậu cung. Đình vẫn còn giữ nguyên được kiểu kiến trúc cổ với những bức chạm khắc nghệ thuật tinh xảo và sắc nét, nổi bật là bức Cửa võng được chạm khắc các hình “tứ linh”, “tứ quý”. Điểm khác biệt và độc đáo hơn cả là ở bản “Mục lục văn” và bản “Thần tích thần hoàng làng” được lưu giữ ở đình. Đây là bản thần tích được xem là cổ nhất tỉnh Hải Dương.
Trần Nghệ Tông
Họa Chiêm Thành
Tháng 2 năm 1380, người Chiêm xúi giục người Tân Bình, Thuận Hóa ra cướp Nghệ An, Diễn Châu, cướp của bắt người. Tháng 3 âm lịch, Chiêm Thành lại cướp Thanh Hóa. Thượng hoàng Nghệ Tông sai Lê Quý Ly chỉ huy quân thủy, Đỗ Tử Bình chỉ huy quân bộ đi chống giữ. Tới tháng 5 âm lịch, quân Chiêm không đánh được phải rút lui.
Tháng 6 năm 1383, chúa Chiêm Thành là Chế Bồng Nga dẫn quân đánh Đại Việt. Kinh sư kinh động. Thượng hoàng sai Lê Mật Ôn đem quân đi chống giữ. Mật Ôn bị giặc bắt sống. Thượng hoàng Nghệ Tông chạy qua sông Đông Ngàn để lánh giặc. Khi ấy có người học trò là Nguyễn Mộng Hoa để cả áo mũ lội xuống nước kéo thuyền ngự lại, xin Nghệ Tông ở lại đánh giặc, nhưng ông không nghe. Quân Chiêm lại cướp phá một trận nữa.
Tháng 10 năm 1389, Chế Bồng Nga lại đánh lên Thanh Hóa. Nghệ Tông lại sai Quý Ly đi chống cự, bị quân Chiêm đánh thua to. Quý Ly để tỳ tướng Phạm Khả Vĩnh và Nguyễn Đa Phương ở lại cầm cự với giặc, còn mình thì trốn về. Ngoài mặt trận nguy cấp, Nghệ Tông sai Thượng tướng quân Trần Khát Chân ra cứu.
Năm 1390, Trần Khát Chân nhờ hàng tướng Chiêm là Ba Lậu Kê chỉ cho chỗ thuyền của Chế Bồng Nga, tập trung hỏa pháo mà bắn. Chế Bồng Nga trúng đạn chết. Họa Chiêm Thành xâm lấn mới tạm chấm dứt. Quân Đại Việt thừa thắng liền cắt lấy đầu Chế Bồng Nga. Khi nhận được thủ cấp của chúa Chiêm, Thượng hoàng Nghệ Tông ví von mình như Lưu Bang lúc nhận được thủ cấp của Hạng Vũ.
Đối ngoại với nhà Minh
Khi Chu Nguyên Chương mới lên ngôi, lập ra nhà Minh, Trần Dụ Tông là vị vua đầu tiên sai sứ sang cầu phong. Nhật Lễ sau đó cũng được nhà Minh thừa nhận. Tháng 3 năm 1372, sứ nhà Trần là Nguyễn Nhữ Lâm (阮汝霖) tới triều đình nhà Minh xin cầu phong. Tuy nhiên, nhà Minh cho rằng Thúc Minh (tức Nghệ Tông) cướp ngôi Nhật Lễ nên không đồng ý nhận phong. Sang năm 1373 nhà Minh mới đồng ý nhận phong với điều kiện Nghệ Tông tiếp tục dùng ấn triện của Nhật Lễ. Tới khi Nghệ Tông qua đời, nhà Minh vẫn có thái độ không hài lòng với việc ông đoạt ngôi Nhật Lễ.
Đỗ Tử Bình
Đỗ Tử Bình là gian thần gây ra cái chết của Duệ Tông hoàng đế. Khi trước Chế Bồng Nga đã dâng vàng xin tạ tội nhà Trần, Bình giấu đi làm của riêng, lại tâu bậy rằng chúa Chiêm kiêu ngạo khiến Duệ Tông phải thân chinh. Khi Duệ Tông bị hãm ở thành Đồ Bàn, Bình đi hậu quân không đến cứu ứng, Lê Quý Ly cũng bỏ chạy luôn.
Duệ Tông tử trận, Thượng hoàng Nghệ Tông không hề trách cứ Quý Ly, chỉ sai mang xe tù nhốt Tử Bình mang về, đồ làm lính. Tuy nhiên chỉ 1 năm sau lại phục chức cho Bình làm Hành khiển, sai cùng Quý Ly đi chống Chiêm.
Rồi sau đó Bình còn được cất nhắc làm Nhập nội Hành khiển Tả Tham tri chính sự, lĩnh chức Kinh lược sứ Lạng Giang. Năm 1382, Bình chết, lại được truy tặng là Thiếu bảo và được tòng tự ở Văn Miếu.
Lê Quý Ly
Lê Quý Ly nhiều lần chống Chiêm bại trận vẫn được trọng dụng. Xương Phù đế thấy quyền bính của Quý Ly ngày một lớn, mưu trừ bỏ Quý Ly. Quý Ly bèn gièm với Nghệ Tông rằng không nên bỏ con mà lập cháu. Vì vậy, năm 1388, Thượng hoàng Nghệ Tông phế truất và giết Xương Phù đế, lập con nhỏ của mình là Trần Ngung lên ngôi, tức là Trần Thuận Tông.
Một người con lớn của Nghệ Tông là Trang Định vương Trần Ngạc làm chức Thái úy cũng cùng các tướng dưới quyền mưu trừ Quý Ly nhưng bị lộ và bị Thượng hoàng Nghệ Tông sai Nguyễn Nhân Liệt đến hỏi tội. Quý Ly đút lót nói Nhân Liệt đánh chết Trang Định vương và về tâu với Thượng hoàng Trang Định vương làm phản. Thượng hoàng giận mà truất làm Mẫn vương. Về sau, Thượng hoàng tỉnh ngộ, truy hỏi ai đã đánh chết Mẫn vương, Nhân Liệt sợ quá thắt cổ chết.
Tháng 10, năm 1389, Chiêm Thành vào cướp Thanh Hóa. Lê Quý Ly đi đánh chống giữ. Giặc đắp ngăn thượng lưu sông, quan quân đóng cọc dày đặc để chống cự. Ngày 20, giặc phục sẵn quân và voi, rồi giả vờ bỏ doanh trại rút về. Quý Ly lựa lấy quân tinh nhuệ, dũng cảm, làm quân cảm tử, truy kích giặc. Thủy quân mở hàng cọc xông ra đánh, giặc liền phá đập chắn nước, tung voi trận xông ra. Lúc ấy, quân tinh nhuệ dũng cảm đã đi xa rồi, quân thủy khó tiến ngược dòng, tiến lên rất khó khăn, vì thế bị thua. Tướng chỉ huy quân Hữu Thánh Dực là Nguyễn Chí bị giặc bắt sống, 70 tướng còn lại đều bị chết trận.
Lê Quý Ly thấy vậy, giao quân cho tỳ tướng là Phạm Khả Vĩnh, Nguyễn Đa Phương ở lại cầm cự với giặc, còn mình thì trốn về. Quý Ly về đến triều đình, xin phái thêm thuyền chiến Châu Kiều nhưng Thượng hoàng không cho, Quý Ly do vậy xin thôi nắm quyền cầm quân, không đi đánh nữa. Sau trận đó Nguyễn Đa Phương trở về, công khai chê Lê Quý Ly là bất tài. Quý Ly căm tức, nói với Thượng hoàng rằng trận thua này là do nghe lời Đa Phương. Nghệ Tông bèn cách chức Phương. Quý Ly lại bảo Thượng hoàng nên giết Phương vì sợ Phương đi hàng giặc. Thượng hoàng bèn ép Phương tự vẫn.
Tháng 2, năm 1392, tôn thất Trần Nhật Chương mưu giết Quý Ly, nhưng Thượng hoàng cho là Nhật Chương có lòng khác, bèn giết Nhật Chương. Quyền hành của Quý Ly quá lớn, nhiều người lo lắng cho cơ nghiệp nhà Trần. Tháng 4 cùng năm, Bùi Mộng Hoa dâng thư lên Thượng hoàng Nghệ Tông, đại ý nói: Thượng hoàng xem tờ tâu rồi, lại đưa cho Quý Ly xem. Sau này Quý Ly chuyên chính, Mộng Hoa phải ẩn lánh không ra nữa.
Năm 1394, mùa xuân, Thượng hoàng tuổi cao sức yếu, biết Lê Quý Ly có ý lấy ngôi nhà Trần, nên sai thợ vẽ tranh những đại thần nêu tấm gương phò quân vương lúc còn nhỏ mà không mang lòng dạ cướp ngôi của đời trước, như Chu Công giúp Chu Thành Vương, Hoắc Quang giúp Hán Chiêu Đế, Gia Cát Lượng giúp Thục Hán Hậu chúa, Tô Hiến Thành giúp Lý Cao Tông, gọi là tranh Tứ phụ, ban cho Lê Quý Ly, để giúp Thuận Tông Hoàng đế cũng nên như thế. Quý Ly dập đầu nhận lấy.
Mộng thấy Duệ Tông
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tháng 3 năm 1394, Thượng hoàng chiêm bao thấy Trần Duệ Tông đem quân đến và đọc bài thơ như sau: Dịch là: Thượng hoàng tự mình chiết tự đoán là: "xích chủy" (miệng đỏ) ám chỉ Quý Ly; "bạch kê" (gà trắng) là Nghệ Tông vì ông tuổi Tân Dậu (1321); "khẩu vương" thì chữ khẩu (口) và chữ vương (王) ghép lại là chữ "quốc" (囯); việc nước còn hay mất sau sẽ thấy. Nghệ Tông tự đoán biết ngày sau mình qua đời nhà Trần sẽ mất nước.
Qua đời
Sáu năm sau, Lê Quý Ly giết Trần Thuận Tông và phế Trần Thiếu Đế, cướp ngôi nhà Trần, lập ra nhà Hồ.
Tác phẩm
Trần Nghệ Tông hay thơ từ nhỏ. Sáng tác của ông có:
Tuy nhiên cả bốn tác phẩm trên đều đã mất, hiện chỉ còn 5 bài thơ chép trong Việt âm thi tập. Nhìn chung, thơ ông trong sáng, gợi cảm; tứ thơ tha thiết nhưng đượm buồn, phản ánh tình cảm đối với anh em bè bạn, với cơ nghiệp tổ tiên để lại, đồng thời cũng phản ánh tâm trạng bất lực trước thời cuộc.
Nhận định
Sách "Đại Việt Sử ký Toàn thư" cũng có lời bàn về vua Trần Nghệ Tông: Vua dẹp yên được tai nạn bên trong, khôi phục được cơ đồ to lớn. Công nghiệp lớn lao, sáng lòa vũ trụ. Song cung kính kiệm ước thì có thừa mà cương nghị, quyết đoán lại không đủ, bên ngoài thì quân giặc xâm phạm kinh kỳ, bên trong thì gian thần ngấp nghé ngôi báu. Xã tắc suy mòn, rồi đến diệt vong.
Trần Trọng Kim phê phán Nghệ Tông trong Việt Nam sử lược: Cơ nghiệp nhà Trần xiêu đổ là tại vua (Dụ Tông và) Nghệ Tông... Nghệ Tông thì không biết phân biệt hiền gian để kẻ quyền thần được thế làm loạn, thành ra tự mình nối giáo cho giặc, tự mình làm hại nhà mình vậy. Nghệ Tông vốn tin tưởng và gửi gắm cơ nghiệp vào Duệ Tông mạnh mẽ, vậy mà khi Duệ Tông chết, những kẻ có trách nhiệm trực tiếp, trong đó có Quy Ly, lại không hề hấn gì. Đáng ngạc nhiên hơn, chính Quý Ly bất tài chống giặc lại được thay thế vai trò rường cột của Duệ Tông trong triều. Nghệ Tông từng thương Duệ Tông đến mức khi em chết bèn lập cháu lên thay; nhưng sau chỉ vì lời xúi bẩy của Quý Ly mà giết cả cháu; hẳn khi đó trong lòng Nghệ Tông không còn tưởng nhớ em trai của mình nữa.
Những Hoàng đế vì ham sắc đẹp, yêu thương phi tần mà phế bỏ hoặc giết con lớn trong lịch sử không hiếm và hành động đó không có gì khó hiểu. Lê Quý Ly có thể gièm pha để giết tướng Nguyễn Đa Phương vì đố kỵ ganh ghét cũng không có gì là khó hiểu. Nhưng khi Nghệ Tông tin theo lời một đại thần họ ngoại mà giết tông thất, giết cháu ruột rồi giết cả con ruột thì lòng tin đã đến mức u mê.
Nhiều việc làm của Nghệ Tông không khác gì dọn đường cho Quý Ly cướp ngôi con cháu mình. Trần Nghệ Tông, vị quân chủ vừa có công khôi phục nhà Trần từ tay Dương Nhật Lễ trên danh nghĩa, lại vừa có tội làm mất nhà Trần trên thực tế.
Spalacopsis suffusa
Spalacopsis suffusa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Spalacopsis
Belame, Alur
Tham khảo
Thể loại:Hassan (huyện)
Eulaema meriana
Eulaema meriana là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Olivier mô tả khoa học năm 1789.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1789 Thể loại:Eulaema
Russell Crowe
Các màn trình diễn từng đoạt giải thưởng khác của Crowe bao gồm người thổi còi công ty thuốc lá Jeffrey Wigand trong phim truyền hình The Insider (1999) và John F. Nash trong phim tiểu sử A Beautiful Mind (2001). Ông cũng đã đóng vai chính trong các bộ phim như phim truyền hình Romper Stomper (1992), phim kinh dị trinh thám bí ẩn LA Confidential (1997), phim chiến tranh sử thi Master and Commander: The Far Side of the World (2003), phim quyền anh Cinderella Man (2005), phim viễn Tây 3:10 to Yuma (2007), phim truyền hình tội phạm American Gangster (2007), phim giật gân - chính kịch State of Play (2009), và Robin Hood (2010).
Crowe sau đó đóng vai chính trong bộ phim ca nhạc Les Misérables (2012), vai Jor-El trong phim siêu anh hùng Man of Steel (2013), bộ phim giả tưởng kinh thánh Noah (2014) và bộ phim hài hành động The Nice Guys (2016). Năm 2014, ông ra mắt công việc đạo diễn với bộ phim truyền hình The Water Diviner mà ông cũng đóng vai chính. Ông đã giành được nhiều giải thưởng khác nhau, bao gồm một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood, hai giải Quả cầu vàng, một giải thưởng Điện ảnh của Viện Hàn lâm Anh và một giải Oscar trong số ba đề cử liên tiếp (1999, 2000 và 2001). Ông là đồng chủ sở hữu của đội bóng bầu dục Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia (NRL) South Sydney Rabbitohs từ năm 2006.
Đầu đời
Russell Ira Crowe sinh ra ở ngoại ô Wellington của Strathmore Park vào ngày 7 tháng 4 năm 1964, là con trai của những người phục vụ phim trường Jocelyn Yvonne (nhũ danh Wemyss) và John Alexander Crowe. Cha ông cũng quản lý một khách sạn. Ông ngoại của ông, Stan Wemyss, là một nhà quay phim đã được bổ nhiệm làm MBE để quay các cảnh về Thế chiến thứ hai với tư cách là thành viên của Đơn vị Điện ảnh New Zealand. Crowe là người Maori, và đồng nhất với Ngāti Porou thông qua một trong những bà cố là mẹ của anh ấy. Ông nội của ông, John Doubleday Crowe, là một người xứ Wales từ Wrexham, trong khi một ông bà khác của ông là người Scotland. His other ancestry includes English, German, Irish, Italian, Norwegian, and Swedish. Tổ tiên khác của ông bao gồm Anh, Đức, Ireland, Ý, Na Uy và Thụy Điển. Ông là em họ của cựu đội trưởng đội cricket quốc gia New Zealand Martin và Jeff Crowe, và là cháu trai của vận động viên cricket Dave Crowe.
Khi Crowe được bốn tuổi, gia đình ông chuyển đến Úc và định cư ở Sydney, nơi cha mẹ anh theo đuổi sự nghiệp phục vụ phim trường. Cha đỡ đầu của mẹ ông là nhà sản xuất của loạt phim truyền hình Úc Spyforce, và Crowe được thuê làm lời thoại trong một tập của bộ phim khi mới 5 hoặc 6 tuổi, đống cùng với ngôi sao series Jack Thompson. Sau đó, vào năm 1994, Thompson đóng vai cha của nhân vật Crowe trong The Sum of Us. Crowe cũng xuất hiện một thời gian ngắn trong loạt phim The Young Doctors. Tại Úc, ông được học tại Trường Công lập Vaucluse và Trường trung học nam sinh Sydney, trước khi gia đình anh chuyển trở lại New Zealand vào năm 1978 khi ông 14 tuổi. Ông tiếp tục học trung học tại Trường Auckland Grammar, với anh em họ và anh trai Terry, và Trường Ngữ pháp Mount Roskill trước khi rời trường tại 16 tuổi để theo đuổi tham vọng diễn xuất của mình.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1964 Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Úc Thể loại:Nam ca sĩ Úc Thể loại:Phim và người giành giải Oscar cho nam diễn viên xuất sắc nhất Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Úc gốc Anh Thể loại:Người giành giải BAFTA cho Nam diễn viên xuất sắc nhất Thể loại:Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất Thể loại:Nam ca sĩ thế kỷ 20
Pseudopiptadenia leptostachya
Pseudopiptadenia leptostachya là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Benth.) Rauschert miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudopiptadenia
Idalima metasticta
Idalima metasticta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Idalima
Sphaerangium nanum
Liên kết ngoài
Thể loại:Sphaerangium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1889
Hogna suprenans
Hogna suprenans là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Hogna. Hogna suprenans được Ralph Vary Chamberlin miêu tả năm 1924.
Tham khảo
Thể loại:Hogna
Geokichla peronii
Geokichla peronii là một loài chim trong họ Turdidae.
Tham khảo
Thể loại:Geokichla Thể loại:Động vật được mô tả năm 1818 Thể loại:Chim Đông Timor Thể loại:Chim Indonesia
Laccophilus salvini
Laccophilus salvini là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Laccophilus
Ga Hua Lamphong MRT
Ga Hua Lamphong (สถานีหัวลำโพง, ) là một ga tàu điện ngằm trên tuyến Xanh Dương thuộc Bangkok MRT. Nó nằm bên dưới Đường Rama IV đối diện Ga Bangkok, nó còn được gọi là "Hua Lamphong", do nó nằm trên vị trí ga Hua Lamphong cũ, thuộc Đường sắt Paknam, tuyến đường sắt đầu tiên của Thái Lan.
The station provides a direct connection with Bangkok railway station via an underground pathway.
Chi tiết nhà ga
Hai tầng bao gồm:
Tham khảo
Hua Lamphong Hua Lamphong Hua Lamphong
Balatonhenye
Balatonhenye là một thị trấn thuộc hạt Veszprém, Hungary. Thị trấn này có diện tích 11,73 km², dân số năm 2010 là 113 người, mật độ 10 người/km².
Rhamnus calcicola
Rhamnus calcicola là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được Q.H. Chen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Liên kết ngoài
Thể loại:Rhamnus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Palifermin
Palifermin (tên thương mại Kepivance, được tiếp thị bởi Biovitrum) là một yếu tố tăng trưởng keratinocyte tái tổ hợp của con người (KGF) được sản xuất tại Escherichia coli. KGF kích thích sự phát triển của các tế bào nằm trên bề mặt của miệng và đường ruột.
Sử dụng trị liệu)
Khi bệnh nhân bị ung thư máu (bệnh bạch cầu và lymphoma) được hóa trị liệu và xạ trị liều cao để tiến hành ghép tủy xương, họ thường bị viêm niêm mạc miệng nghiêm trọng. Palifermin làm giảm tỷ lệ mắc và thời gian bị viêm niêm mạc miệng nghiêm trọng bằng cách bảo vệ các tế bào đó và kích thích sự phát triển của các tế bào biểu mô mới để xây dựng hàng rào niêm mạc.
Mục tiêu/cơ chế tác dụng của thuốc
Yếu tố tăng trưởng Keratinocyte (KGF) nằm trong họ yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi (FGF). Mục tiêu của thuốc là thụ thể KGF. Thông qua sự gắn kết của thuốc này với thụ thể đã nói ở trên, Palifermin kích thích tăng sinh tế bào biểu mô, biệt hóa và điều hòa lại các cơ chế tế bào chất để giảm các triệu chứng viêm niêm mạc miệng.
Tác dụng phụ
Các tác dụng phụ thường gặp thường thấy khi sử dụng Palifermin bao gồm, nhưng không giới hạn ở: • Sưng
• Đau (bao gồm đau khớp)
• Tăng men tụy
• Tăng huyết áp
• Protein niệu Một số tác dụng phụ nghiêm trọng hơn có thể được nhìn thấy dưới đây: •  Khó thở
• Thay đổi bề ngoài hoặc màng nhầy xuất hiện / cảm giác (đỏ / phát ban, sưng, ngứa, thay đổi màu sắc hoặc độ dày của lưỡi, thay đổi vị giác)
• Sốt
Đường dùng
Palifermin được dùng qua tiêm bolus tiêm tĩnh mạch. Thuốc xuất hiện dưới dạng bột đông khô phải được pha lại bằng nước vô trùng để tiêm trước khi được sử dụng. Nó được đưa ra trong ba ngày trước và ba ngày sau khi hóa trị được trải qua. Tuy nhiên, điều quan trọng là thuốc không được sử dụng trong vòng 24 giờ của quá trình hóa trị liệu thực tế. Thuốc này thường được dùng trong bệnh viện, nhưng có thể uống tại nhà theo hướng dẫn cụ thể về việc chuẩn bị và lưu trữ từ bác sĩ. Liều lượng khuyến cáo bao gồm 60 µg/ kg/ngày.
Tương tác thuốc
Nên tránh dùng đồng thời Palifermin với Heparin. Tương tác thuốc với Heparin bao gồm phơi nhiễm toàn thân với Palifermin. Tránh dùng Palifermin trong vòng 24 giờ sau khi hóa trị liệu tủy, vì điều này có thể dẫn đến tăng viêm niêm mạc miệng.
Chromolaena lucayana
Chromolaena lucayana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Britton) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chromolaena Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Morikawa Taishin
Taishin Morikawa (sinh ngày 27 tháng 9 năm 1994) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Taishin Morikawa đã từng chơi cho Roasso Kumamoto, Gainare Tottori, Fujieda MYFC và Verspah Oita.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Fujieda MYFC Thể loại:Cầu thủ bóng đá Gainare Tottori Thể loại:Cầu thủ bóng đá J2 League Thể loại:Cầu thủ bóng đá J3 League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Japan Football League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Roasso Kumamoto Thể loại:Cầu thủ bóng đá Verspah Oita
Drepanolejeunea appalachiana
Liên kết ngoài
Thể loại:Drepanolejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1967
Macradenia paraensis
Macradenia paraensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Barb.Rodr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macradenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877
4319 Jackierobinson
4319 Jackierobinson (1981 ER14) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 3 năm 1981 bởi Schelte J. Bus ở Đài thiên văn Siding Spring trong khóa học thuộc Khảo sát tiểu hành tinh Schmidt-Caltech vương quốc Anh. Nó được đặt theo tên Jackie Robinson, the first African-American major league baseball player of the modern era.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Schelte J. Bus Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1981
Angonyx testacea
Angonyx testacea là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Nepal, miền bắc [[Ấn Độ, quần đảo quần đảo Andaman, Myanma, miền nam Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam, Malaysia (Peninsular, Sarawak), Indonesia (Sumatra, Java, Kalimantan) và Philippines (Palawan, Luzon). The isolated population ở miền nam Ấn Độ và Sri Lanka là một separate species, namely Angonyx krishna.
Sải cánh dài 54–64 mm. Mỗi năm loài này có vài thế hệ in Hong Kong, con trưởng thành bay từ giữa tháng 2 đến đầu tháng 7, và again from cuối tháng 8 đến đầu tháng 1, đỉnh điểm vào tháng 4, tháng 6, giữa tháng 10 và cuối tháng 11.
Ấu trùng ăn Strychnos nux-vomica ở Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Angonyx
Amsactoides formosae
Amsactoides formosae là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.