cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nai Thiên Sơn
Nai Thiên Sơn (Danh pháp khoa học: Cervus canadensis songaricus) là một phân loài của loài nai sừng xám (Cervus canadensis) được tìm thấy trong những dãy núi Thiên Sơn ở miền đông Kyrgyzstan, đông nam Kazakhstan, và Bắc Trung Tân Cương, Trung Quốc. Nó là loài lớn nhất của nai sừng xám châu Á, cả về kích thước cơ thể và gạc. Hiện có khoảng 50.000 cá thể còn lại trong tự nhiên, và chúng đang suy giảm với tốc độ nhanh. Có 4000 hoặc 5000, cá thể trong trang trại hươu ở Trung Quốc.
Tham khảo
Thể loại:Hươu Bắc Mỹ và Hươu đỏ
Hydrocyphon segrex
Hydrocyphon segrex là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Nyholm miêu tả khoa học năm 1972.
Tham khảo
Thể loại:Hydrocyphon
Nagurus onisciformis
Tham khảo
Thể loại:Nagurus
Delbert Ray Fulkerson
Delbert Ray Fulkerson (14.8.1924 – 10.1.1976) là nhà toán học người Mỹ, đồng tác giả của thuật toán Ford-Fulkerson, một trong các thuật toán được sử dụng nhiều nhất để minh họa bài toán luồng cực đại (maximum flow problem) trong luồng trên mạng.
Cuộc đời và Sự nghiệp
Fulkerson lớn lên trong một thành phố nhỏ ở miền nam Illinois và học ở Đại học Nam Illinois. Sự nghiệp đại học của ông bị gián đoạn vì ông phải thi hành nghĩa vụ quân sự trong thế chiến thứ hai. Sau chiến tranh, ông trở lại học và sau khi tốt nghiệp, ông học tiếp để lấy bằng tiến sĩ toán học ở Đại học Wisconsin-Madison năm 1951. Sau đó ông làm việc ở phân ban toán học của Rand Corporation tới năm 1971, rồi chuyển tới Đại học Cornell làm giáo sư khoa Công trình (Engineering), cho tới khi qua đời năm 1976.
Năm 1956, ông xuất bản bài khảo cứu nổi tiếng về thuật toán Ford-Fulkerson chung với Lester Randolph Ford. Năm 1979, hai Hội lập chương trình Toán học và Hội Toán học Hoa Kỳ chung nhau lập ra Giải Fulkerson nổi tiếng, thưởng cho các bài khảo cứu xuất sắc trong lãnh vực Toán học rời rạc mỗi 3 năm một lần.
Phả hệ Toán học
E. H. Moore hướng dẫn L. E. Dickson hướng dẫn Cyrus MacDuffee hướng dẫn Fulkerson.
Xem thêm
Giải Fulkerson
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà toán học Mỹ Thể loại:Nhà toán học thế kỷ 20 Thể loại:Sinh năm 1924 Thể loại:Mất năm 1976
Wormaldia longicornuta
Wormaldia longicornuta là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Wormaldia
Comiac
là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot
Nagurus pallida
Nagurus pallida là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Arcangeli miêu tả khoa học năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Nagurus
Hydrocyphon similis
Hydrocyphon similis là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Ruta miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Hydrocyphon
Minamiawaji, Hyōgo
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Hyōgo
Habropogon francoisi
Habropogon francoisi là một loài ruồi trong họ Asilidae. Habropogon francoisi được Janssens miêu tả năm 1969. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới và châu Á.
Tham khảo
Thể loại:Habropogon
Pentarthrum
Pentarthrum là một chi bọ cánh cứng trong họ Curculionidae. Nó chứa khoảng 70 species of mainly tropical distribution.
Tham khảo
Thể loại:Cossoninae
Procalus
Các loài
Chi này gồm các loài:
Tham khảo
Thể loại:Alticini
Khoubana
Khoubana là một đô thị thuộc tỉnh Msila, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 6.848 người.
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh M'Sila Thể loại:Đô thị của Algérie
Wormaldia longispina
Wormaldia longispina là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Wormaldia
Phoebe Halliwell
Phoebe Halliwell là một nhân vật trong loạt phim truyền hình Phép thuật do Hoa Kỳ sản xuất.
Phoebe xuất hiện trong 8 phần phim và đang xuất hiện trong phiên bản truyện tranh. Phoebe là một nhà báo nổi tiếng, và đôi khi một phóng viên tại Bay Minnor, và là tác giả của các tác phẩm bán chạy " Finding Love ".
Là chị ba trong gia đình, Phoebe thường được coi là yếu nhất trong Bộ Ba bởi những con quỷ do quyền hạn là nghiêng nhiều hơn để được thụ động hơn là tích cực. Tuy nhiên, cô luôn chứng minh họ sai với kỹ năng võ thuật đáng gờm của cô và tài năng sáng tạo thần chú tuyệt vời của cô.
Diễn viên
Alyssa Milano thủ vai Phoebe Halliwell. Alyssa Milano (sinh ngày 19 tháng 12 năm 1972 tại Brooklyn, New York) đóng vai Phoebe Halliwell trong suốt toàn bộ loạt phim truyền hình Charmed.
Alyssa Milano là con gái của cha mẹ người Mỹ gốc Ý Lin, một nhà thiết kế thời trang, và Tom M. Milano, một nhà biên tập nhạc phim và đam mê chèo thuyền. Cô có một em trai, Cory (sinh năm 1982), cũng là một diễn viên.
Tiểu sử
Phoebe đã được sinh ra vào ngày 2 tháng 11 năm 1976 bởi Patty Halliwell và Victor Bennett. Năng lực linh cảm của Phoebe đã thể hiện trong khi vẫn còn trong bụng mẹ, sau khi cô được sinh ra, bà ngoại của cô, Penny, ràng buộc quyền hạn của cô và xóa tất cả những kỷ niệm liên quan đến ma thuật của cô, cùng với các chị em để giữ cho cô an toàn.
Gần ba năm sau khi sinh, mẹ của Phoebe đã bị giết bởi Water Demon. Kết quả là, Phoebe không bao giờ thực sự biết mẹ cô, và điều này đã tác động đáng kể đến cuộc sống của cô, đến mức mà cô đã từng thú nhận rằng nếu cô ấy có một điều ước để được hiện, cô ấy muốn có khoảng thời gian được ở với mẹ cô. Ở độ tuổi thiếu niên của mình, cô gây ra rắc rối xung quanh trường học và thậm chí tham gia vào việc ăn cắp.Tuy nhiên, Piper tin cô làm vậy là do sự bất hạnh của việc thiếu một người mẹ thực sự. Cô đã được đặt cho biệt danh "freebie" ở trường trung học.
Trở Thành Phù Thủy
Ngày 7 tháng 10 năm 1998, Phoebe trở về từ New York sau sáu tháng, khi trải qua cái chết của bà. Vào đêm đó, trong khi chơi bói toán với Piper, con trỏ di chuyển đột ngột trên Tấm Bảng Gia Truyền, đánh vần ra chữ "gác mái", cô đi lên gác mái, nơi cô tìm thấy Book of Shadows. Phoebe sau đó đọc câu thần chú Dominus Trinus, điều đó đã đánh thức sức mạnh của ba chị em mà trước đó đã bị ràng buộc bởi bà của họ khi họ còn nhỏ. Ngày hôm sau, cô nhận được linh cảm đầu tiên của cô: hai thiếu niên bị tông bởi một chiếc xe. Cả Prue và Piper đều không tin Phoebe nói rằng họ là phù thủy, nhưng cả hai đã buộc phải thừa nhận nó là sự thật khi họ từng thể hiện sức mạnh của chính mình. Sau đó, cả ba chị em cùng nhau khai thác sức mạnh của Bộ Ba và tiêu diệt Jeremy - là con quỷ và cũng là bạn trai của Piper. Và sau đó Phoebe bắt đầu cuộc sống của một phù thủy.
Không giống như Prue và Piper khi biết mình là phù thủy, Phoebe chấp nhận nó và luôn hứng thú với phép thuật. Tuy nhiên, Phoebe thường xuyên sử dụng ma thuật như một công cụ, cô thường phá vỡ các quy tắc cơ bản nhất của một phù thủy tốt: Có phép thuật không có nghĩa là để sử dụng cho mục đích cá nhân. Dẫn đến việc sau này bị tước đi sức mạnh của mình, nhưng cô đã rút ra được bài học riêng cho mình và khôi phục được sức mạnh, sau này cô đã sử dụng phép thuật cẩn thận hơn và không lạm dụng chúng.
Tại tang lễ của chị gái mình - Prue, cô đã gặp một phụ nữ tên là Paige Matthews, và khi họ bắt tay, cô đã có một linh cảm rằng Paige sẽ bị giết bởi Shax, con quỷ đã giết Prue. Piper quá đau buồn để giúp đỡ, cô quyết định đi với Cole để họ có thể cứu Paige. Với điều tra của Cole, họ phát hiện ra rằng cô ấy là người có thể tái tạo lại sức mạnh của Bộ Ba. Sau đó, họ phát hiện ra rằng Paige là em gái cùng mẹ khác cha với họ. Paige sau đó đến nhà và bắt tay với chị em một nửa của mình, sức mạnh của Bộ Ba Phép Thuật (The Charmed Ones) đã được tái tạo.
Nghề Nghiệp
Phoebe trưởng thành và trở nên hiểu biết hơn, cô quyết định tìm một công việc, nhưng đã tương đối bế tắt bởi thực tế cô ấy đã không có bằng cấp đầy đủ để có được công việc tốt. Điều này cuối cùng dẫn đến Phoebe quyết định trở về trường học, và cô ấy đã làm việc chăm chỉ để đảm bảo rằng cô ấy có thể cân bằng giữa việc học và là phù thủy của cô. Tuy nhiên, sự cân bằng này được chứng minh là vô cùng khó khăn đối với cô, khi cô và chị em cô đã phải chịu thường xuyên ma quỷ tấn công, và bảo vệ những người vô tội. May mắn thay, Phoebe cuối cùng đã thắng mọi trở ngại và vượt qua kỳ thi của mình, cô đã tốt nghiệp đại học với bằng cử nhân Tâm lý học.
Năng lực ma thuật
Là một phù thủy, Phoebe có thể: đọc thần chú, chế tạo thuốc và bói cầu. Phoebe là người vô cùng sáng tạo, cô là người viết thần chú giỏi nhất trong 3 chị em.
Sức mạnh đầu tiên mà Phoebe có là Linh Cảm (Premonition), cô đã sở hữu sức mạnh này ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Thông qua Linh Cảm cô có thể nhìn thấy được tương lai: biết trước các nguy hiểm và vụ tấn công, những người vô tội bị hại,... Sức mạnh này được xem là chất xúc tác cho những nhiệm vụ. Theo thời gian sức mạnh của cô lớn dần, cô có thể nhìn thấy cả quá khứ, chia sẻ cho người khác nhìn thấy linh cảm của mình. Cô đã phát triển một năng lực hiếm có của linh cảm (Astral Premonition) nó được kết hợp bởi 3 khả năng: Linh Cảm (Premonition), Du hành thời gian (Time Travel), Xuất Hồn (Astral Projection). Với năng lực này cô có thể sống trong linh cảm của mình, đi tới tương lai nói chuyện với chính bản thân của mình trong Linh Cảm.
Sau một thời gian khát khao sức mạnh chủ động cô đã có năng lực bay (Levitation/Flight), với khả năng này cô có thể lơ lửng và di chuyển trong không khí. Cô thường kết hợp sức mạnh này với kỹ năng võ thuật của mình tạo ra những pha hành động đẹp mắt. Sau này, Phoebe học cách sử dụng quyền lực của mình để mang theo người khác trong lúc bay, cô có thể bay và nhanh hơn trước. Ở phần 9 Phoebe đã bay từ San Francisco đến Phoenix, Arizona trong một chớp mắt, tốc độ nhanh như dịch chuyển tức thời.
Sang mùa 6, cô phát triển thêm khả năng Thấu Cảm (Empathy) cho phép cô cảm nhận được cảm xúc, suy nghĩ của người khác. Sức mạnh này đôi khi làm Phoebe mất kiểm soát và hành động theo cảm xúc người khác, mọi người trong nhà Halliwell đã từng rất phiền hà vì Phoebe đọc cảm xúc và suy nghĩ bí mật của họ. Nhưng cô đã có thể điều khiển được nó. Sức mạnh này rất hữu ích cho Phoebe trong chiến đấu, thông qua việc cảm nhận được cảm xúc của người khác cô có thể sao chép và sử dụng sức mạnh của họ trong một thời gian ngắn: cô đã sao chép Telekinesis của Piper khi Piper là Valkyrie, kênh sức mạnh của một con quỷ dùng chính quả bóng năng lượng của con quỷ đó để đánh bại nó, Phoebe có thể điều khiển và làm lệch hướng cả sáu quả cầu lửa cùng một lúc...
Cô cũng có năng lực Triệu Hồi (Summoning). Cô đã có thể triệu hồi một Trok Demon mà không cần thuốc hoặc thần chú.
Phoebe có khả năng dịch chuyển (Remote Beaming) Coop, chồng của cô tới chỗ của cô ấy chỉ bằng cách tập trung vào anh ta. Sức mạnh này hạn chế, chỉ tác dụng với Coop.
El Pino de Tormes
El Pino de Tormes là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 19 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 178 người.
Địa lý
Đô thị này có diện tích 20.57 km². Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 770 mét trên mực nước biển. Mã số bưu chính là 37170.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Salamanca
Nagurus pallidus
Nagurus pallidus là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Nunomura miêu tả khoa học năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Nagurus
Hypoplectrodes huntii
Phân bố và môi trường sống
H. huntii có phạm vi phân bố ở Tây Nam Thái Bình Dương. Đây là một loài đặc hữu của vùng biển New Zealand. Loài cá này sinh sống ở độ sâu khoảng 100 m trở lại.
H. huntii sống đơn độc, được tìm thấy trong các hốc đá và gần các mỏm đá; chúng hiếm khi bơi xa nơi ẩn náu của mình.
Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở H. huntii là 20 cm. Cơ thể có nhiều vằn sọc màu nâu.
Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây mềm ở vây lưng: 20; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15.
Thức ăn của chúng là các loài cá nhỏ, cua và động vật không xương sống ở tầng đáy.
Wormaldia lot
Wormaldia lot là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Wormaldia
Cieurac
Cieurac là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot
El Sahugo
El Sahugo là một đô thị ở tỉnh Salamanca, phía tây Tây Ban Nha, cộng đồng tự trị Castile-Leon. Đô thị này có cự ly 109 kilômét so với thành phố tỉnh lỵ Salamanca và có dân số 254 người.
Địa lý
Đô thị này có diện tích 58.97 km². Đô thị này nằm ở khu vực có độ cao 823 mét trên mực nước biển. Mã số bưu chính là 37514. Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Salamanca
Cải cách thời Vương Mãng
Cải cách thời Vương Mãng là cuộc cải cách kinh tế - xã hội do Vương Mãng – vua duy nhất của triều đại nhà Tân - đề xướng thực hiện trong thời gian cai trị Trung Quốc trong vòng 15 năm đầu thế kỷ 1 (8-23). Cuộc cải cách đã đề ra nhiều chính sách mới trong đời sống kinh tế - xã hội Trung Quốc đương thời, tuy nhiên vì không phù hợp với hoàn cảnh hiện tại và không thực tế nên cuối cùng đã thất bại hoàn toàn cùng sự sụp đổ của triều đại nhà Tân và cái chết của Vương Mãng.
Chính trị
Cuối thế kỷ 1 TCN, nhà Tây Hán suy yếu nghiêm trọng, các vua Thành Đế và Ai Đế cùng thích hưởng lạc tửu sắc và qua đời khá sớm, và đều không có con nối. Trong hoàn cảnh đó, triều thần lập những người họ hàng trong hoàng tộc lên thay và mỗi lần có vua mới là một lần các họ ngoại thích bước vào chính trường, tham gia việc triều đình. Quá trình đấu tranh giành quyền lực giữa các họ ngoại thích xảy ra trong gần 20 năm cuối cùng đã đưa Vương Mãng, ngoại thích cùng họ của Hán Nguyên Đế, loại trừ các họ Đinh, Phó, Vệ nắm lấy quyền nhiếp chính, thao túng các vua nhỏ, điều hành triều đình nhà Hán.
Đến năm 8 SCN, Vương Mãng phế truất vua Tây Hán cuối cùng là Nhũ Tử Anh lên làm hoàng đế, lập ra nhà Tân.
Kinh tế
Những mâu thuẫn xã hội trong thời Tây Hán đã rất trầm trọng. Từ thời Hán Vũ Đế, triều đình đã đặt ra rất nhiều loại thuế để tận thu ngân sách. Triều đình độc quyền kinh doanh những ngành công nghiệp lớn như đúc tiền, đúc sắt, nấu muối (trước đây 2 ngành đúc sắt và nấu muối cho tư nhân kinh doanh và có lợi lớn). Do có quy định trẻ con từ 3 tuổi trở lên đã phải thu thuế thân nên nhiều nhà xảy ra hiện tượng giết trẻ con để tránh thuế.
Ngay cả những ngành công nghiệp quy mô dù nhỏ hơn, triều đình cũng giành lấy độc quyền. Do đó, triều đình cần rất nhiều nhân công. Trong hoàn cảnh đó, nhiều người chuyển sang nghề cho vay nặng lãi hoặc kinh doanh điền sản; giai cấp địa chủ lớn phát triển mạnh. Trong khi đó, nhân dân có nhiều người bị khánh kiệt, phải sống lang thang hoặc bán mình làm nô tỳ
Trong thời gian làm nhiếp chính, Vương Mãng đã tỏ ra là người quan tâm tới đời sống của nhân dân để lấy lòng thiên hạ và những chính sách đó tỏ ra rất đắc nhân tâm :
Những chính sách của Vương Mãng rất được lòng người và tạo bàn đạp cho việc đảo chính giành ngôi nhà Hán.
Sau khi lên ngôi vua nhà Tân, hai nội dung cải cách lớn nhất của Vương Mãng là cải cách cải cách kinh tế và cải cách về hành chính.
Khái quát về cải cách kinh tế
Vương Mãng mang hoài bão phục cổ, tái tạo nền văn minh cổ xưa, xây dựng một thế giới lý tưởng. Ông đã thực hiện hàng loạt cải cách ảnh hưởng toàn diện đến xã hội Trung Quốc khi đó. Vương Mãng thành tâm muốn phục cổ, vì ông xem xã hội cổ đại mà sách kinh điển của Nho gia đã miêu tả, là mục tiêu có thể thực hiện được.
Năm 9, Vương Mãng ban hành cải cách. Các chính sách chủ đạo của Vương Mãng là.
Chủ trương tổng quát của Vương Mãng là muốn hướng tới một xã hội thái bình, "chợ không nói thách, quan không kiện tụng, xóm làng không đạo tặc, đồng quê không người đói, ngoài đường không ai nhặt của rơi…"
Vấn đề ruộng đất
Tuy có ý tưởng tốt về việc hạn chế người sở hữu quá nhiều ruộng đất nhưng về cơ bản chính sách của Vương Mãng lại trái với quy luật của thực tế khách quan của sự phát triển xã hội nên rất khó thực hiện.
Điều cốt lõi của chế độ "vương điền" là biến xã hội tư hữu về ruộng đất của giai cấp địa chủ thành sở hữu của nhà nước phong kiến, là một bước lùi trong lịch sử. Bởi vì tính chất chuyên chính của giai cấp địa chủ trong nhà nước phong kiến sẽ quyết định hình thức sở hữu ruộng đất. Đó là một thực tế khách quan không thể thay đổi. Hơn thế nữa, chính sách này lại động chạm đến gần như cả xã hội :
Việc cấm mua bán đất đai đã đi ngược lại quy luật khách quan của xã hội vốn không tuỳ thuộc vào ý muốn chủ quan của người cầm quyền.
Vấn đề nô tỳ
Vương Mãng đơn giản coi nô tỳ là tư thuộc, ngăn cản việc mua bán, đảm bảo cho nông thôn có sức lao động để triều đình không bị thất thu. Trên thực tế nô tỳ không được khôi phục tự do, vĩnh viễn làm vật phụ thuộc trong nhà một chủ, còn không bằng trước đây, khi họ có thể bị bán và hy vọng có chủ mới tốt hơn. Ngoài ra, Vương Mãng lại không hề đề ra biện pháp nào để ngăn chặn việc những người nông dân bị bần cùng hoá cũng sẽ phải trở thành nô tỳ. Chính vì vậy, những người nô tỳ khá dửng dưng với quy định này của triều đình vì nó vô thưởng vô phạt với họ.
Một mặt, Vương Mãng ra quy định cấm mang vợ con người khác bán làm nô tỳ, mặt khác ông lại dựa vào điển tích cổ mà quy định rằng: ai phạm lệnh cấm sẽ bị sung làm nô tỳ. Các chủ nô thì bị động chạm lợi ích nên tìm cách chống đối. Mặt khác, chính bản thân họ cũng có nguy cơ bị trở thành nô tỳ nếu phạm lệnh cấm, do đó số người phản đối ngày một nhiều.
Năm 21, có tới hơn 10 vạn người vì tội đúc tiền lậu bị sung làm nô tỳ, phải đi làm khổ sai. Do lao dịch cực nhọc, hơn 60% trong số họ đã chết. Chính sách nô tỳ của Vương Mãng không hề giải phóng được cho thân phận người nghèo khổ, mà còn có nguy cơ làm gia tăng thêm thành phần này trong xã hội.
Vấn đề tiền tệ
Khởi điểm, Vương Mãng chủ định mô phỏng theo chế độ đồng tiền mẹ - đồng tiền con của nhà Chu. Sau đó, ông không chú ý tới tiền Ngũ thù phát hành thời Hán Vũ Đế - đến khi đó đã lên tới 20 tỷ lưu thông trong xã hội - lại tiếp tục ban hành ra nhiều loại tiền mới nữa, thiếu hẳn sự tin dùng của người dân. Tiền mới nhẹ hơn tiền cũ khuyến khích người ta đúc tiền giả. Tiền lưỡi cuốc có hoa văn mạ vàng là sở hữu triều đình, Vương Mãng ra lệnh từ liệt hầu trở xuống không được trữ vàng - ai có vàng phải báo quan để đổi. Điều đó khiến các địa chủ nhỏ, trung bình và thương nhân rất bất mãn.
Sang năm 9, ông lại thay đổi: nhất loạt bỏ hết tiền Ngũ thù, khế đao, thác đao mà đúc tiểu tiền nặng 1 thù để thay thế. Để ngăn nạn đúc tiền lậu, ông ra lệnh cấm nhân dân đốt lò nấu đồng. Vì vậy, kim loại phải nộp cho triều đình mà triều đình lại chỉ ban ra những đồng tiền kém giá trị so với trước, tài sản xã hội bị cướp về tay triều đình. Nhân dân đã quen dùng tiền ngũ thù, không quen tiền nhất thù nên càng bất mãn hơn.
Vương Mãng tiếp tục cải cách tiền tệ và lần thứ 3 càng gây hỗn loạn hơn. Năm 10, ông hạ lệnh gọi hoá tệ là "bảo hoá", chia thành 5 vật, 6 tên, 28 phẩm. Năm vật là 5 nguyên liệu làm ra tiền: vàng, bạc, đồng, mai rùa, vỏ ốc. Sáu tên là 6 tên gọi các loại tiền: hoàng kim, ngân hoá, quy tệ, bối tệ, bố hoá, hoá tuyền (đồng là nguyên liệu chủ yếu). Hai mươi tám phẩm tức là 28 loại phẩm cấp của tiền. Ông không nghĩ rằng tiền càng phức tạp thì nhân dân càng khó sử dụng. Sau khi bị nhân dân tẩy chay, triều đình bắt đầu áp dụng hình phạt khắt khe: Ai cố dùng tiền Ngũ thù sẽ bị đày ra biên cương; một nhà đúc tiền lậu thì 5 nhà xung quanh chịu liên đới và bị sung làm nô tỳ. Cực đoan hơn, Vương Mãng còn ra quy định bất kỳ ai ra đường cũng phải mang theo "bố tiền", nếu không thì bị xem là thiếu chứng minh hợp pháp: các lữ quán, bến đò không nhận khách không mang theo bố tiền; các quan khi ra vào cung điện cũng phải mang theo bố tiền. Khi tiền tệ trở thành một thứ giấy thông hành thì tác dụng lưu thông của nó cũng không còn.
Do những trở ngại từ phản ứng trong xã hội, sau cùng Vương Mãng buộc phải hạ lệnh chỉ giữ lại hai loại tiền: loại nhỏ trị giá 1 và loại lớn trị giá 50, còn lại bỏ hết các loại tiền khác.
Sang năm 14, ông ra lệnh cải cách tiền tệ lần thứ 4, lại tuyên bố bỏ cả hai loại tiền lần trước, ban hành tiền mới gồm hai loại to, nhỏ: hoá bố nặng 25 thù và hoá tuyền nặng 5 thù. Vương Mãng cho rằng quyền lực là vạn năng, thích gì đổi đó nên làm xã hội bị hỗn loạn, đời sống người dân bị điêu đứng.
Việc quản lý giá cả thị trường
Vương Mãng thực hiện chính sách kinh tế có kế hoạch, giá cả do triều đình khống chế nhằm ngăn chặn con buôn thao túng thị trường và loại trừ hiện tượng có người giàu người nghèo.
Vương Mãng xuống chiếu thi hành "Ngũ quân lục quản", tại những thành lớn như Trường An, Lạc Dương, Hàm Đan, Lâm Tri, Uyển thành, Thành Đô… có một tổ chức gọi là Ngũ quân ty thị sư để quản lý thị trường, gồm 5 Giao dịch thừa và 1 Tiền phủ thừa. Những người hoạt động thủ công nghiệp và thương mại phải báo cáo việc kinh doanh. Vào giữa mỗi quý sẽ có quan Ty thị vật giá đi bình xét ở địa phương, gọi là "thị bình". Nếu vật giá cao hơn "thị bình" quan Ty thị sẽ bán ra theo giá thị bình; nếu vật giá thấp hơn thị bình thì dân chúng được phép mua bán tự do. Những mặt hàng nhu yếu phẩm như ngũ cốc, vải vóc nếu bị ế ẩm thì Ty thị sẽ mua theo giá vốn.
Vương Mãng muốn triều đình khống chế giá cả để làm lợi cho dân, về xuất phát điểm là tích cực. Nếu thực thi tốt sẽ làm lợi cho cả nhân dân và triều đình. Tuy nhiên, điều kiện lúc đó không cho phép áp dụng chính sách này một cách đúng nghĩa của nó.
Tiền đề để áp dụng "Ngũ quân" là triều đình phải nắm trong tay một lượng thương phẩm và tiền tệ đủ khống chế tình hình và có những biện pháp quản lý đủ sức mạnh. Do không có đủ hai điều kiện đó, Vương Mãng chỉ có thể dựa vào các thương gia giàu có để thực hiện và việc bổ nhiệm nhân sự không thoả đáng đã làm sai chệch mục tiêu ban đầu. Ông cho những thương gia giàu có giữ chức Lục quản như Vương Tôn Đại Khanh, Trương Trường Thúc, Tiết Tử Trọng… Những người này đều lợi dụng chức vụ để thao túng thị trường, câu kết với các thương nhân tuỳ ý định giá để làm giàu khiến những nhà giàu càng giàu thêm còn nhân dân càng bị bần cùng.
Việc thu thuế và vay vốn
Đối với người tự do kiếm sống như kinh doanh công thương, kiếm bắt hái lượm trong rừng, săn bắt cá, bói toán, chữa bệnh, chăn tằm… đều thu 10%. Ai cố ý giấu giếm không khai báo sản phẩm kiếm được sẽ bị phạt làm lao động khổ sai 1 năm. Đối với ruộng đất chưa khai phá, chưa có sản phẩm thì cứ 3 người phải đóng thuế 1 người.
Với vấn vay vốn và thu thuế thu nhập và lãi doanh thu đều là 10% trên lãi ròng, nhưng thời điểm thế kỷ 1 chưa có lực lượng kỹ thuật để phục vụ ý tưởng đó, trong khi việc tính toán liên quan đến giá thành lại rất phức tạp. Đội ngũ nhân sự đương thời chưa đủ khả năng áp dụng và thực thi chính sách do Vương Mãng ban hành, trong khi ông chỉ trông vào mệnh lệnh hành chính, giao cho cấp dưới thực hiện khá máy móc. Vì vậy đã xảy ra sự chống đối của nhân dân.
Vương Mãng có phần hà khắc với những người lao động nghèo khổ. Bản thân họ không có ruộng đất, phải vào rừng, ra sông mưu sinh từng bữa nhưng cũng phải nộp thuế là một gánh nặng, khiến họ tuyệt đường sinh sống.
Năm 18, Đại tư mã tư doãn Phí Hưng phân tích rằng: Triều đình thực hành lục quản, thu thuế rừng, thuế rạch sông là tranh miếng ăn cả với người dân nghèo khổ. Mấy năm nay lại hạn hán, trăm họ khốn cùng, lấy gì mà sống? Như thế buộc họ làm liều, sẽ cùng nhau làm phản!
Cải cách hành chính
Vương Mãng rất câu nệ việc phục cổ, muốn tất cả phải phù hợp với ý nghĩa cổ, nhằm khôi phục lại diện mạo thời cổ. Ông ra lệnh thay đổi tên gọi các địa phương theo ý thích, bất kể thói quen nhiều đời và điều kiện vật chất ở các nơi đó. Không chỉ như vậy, ông còn ra lệnh điều chỉnh khu vực hành chính và chức năng quyền hạn của các đơn vị hành chính.
Bãi bỏ muộn màng
Ngoài những chính sách mất lòng dân, Vương Mãng còn gây hấn với các ngoại tộc Hung Nô, Cao Cú Ly và người Khương ở phía tây. Việc động binh liên miên để gây chiến khiến nhân dân nổi dậy phản kháng khắp cả nước.
Năm 22, các phong trào nổi dậy đã quá lớn, sắp áp sát kinh thành, liệu thế khó dùng sức để trấn áp, Vương Mãng vội cử các đại phu chia nhau đi khắp các quận huyện, tuyên bố bãi bỏ hết các pháp lệnh cải cách đã ban bố trước đây. Nhưng lúc đó việc ban hành lệnh bỏ đã quá muộn, không dập được ngọn lửa khởi nghĩa đã cháy dữ dội.
Tháng 10 âm lịch năm 23, quân khởi nghĩa Lục Lâm tiến vào Trường An, Vương Mãng bị giết. Nhà Tân sụp đổ.
Nguyên nhân thất bại
Đến nay còn các ý kiến khác nhau về cuộc cải cách thời Vương Mãng.
Có ý kiến cho rằng: Vương Mãng theo đuổi một cuộc cải cách toàn diện, trời long đất lở. Thế kỷ 19 mới xuất hiện chủ nghĩa xã hội (đương nhiên là chủ nghĩa xã hội không tưởng), nhưng ở Trung Quốc ngay từ thế kỷ 1 đã xuất hiện ý tưởng đó.
Theo Lâm Kiến Anh: Những cải cách của Vương Mãng chỉ nhằm củng cố chế độ thống trị của mình, chèn ép bóc lột nhân dân lao động nhằm thoả mãn tham vọng cá nhân... .
Theo ý kiến của Tiêu Lê, các cải cách kinh tế - xã hội của Vương Mãng không những không mang lại hiệu quả làm đất nước giàu mạnh, ổn định trật tự xã hội mà ngược lại đã phản tác dụng. Những chủ trương đó phần thì không thực tế, phần thì đụng chạm lớn đến quyền lợi của giai cấp địa chủ, phần thì gây nhiều xáo trộn trong xã hội, nên không thi hành được. Những mâu thuẫn trong xã hội chẳng những không giải quyết được mà càng gay gắt thêm. Vương Mãng chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư duy Nho giáo khuôn sáo cổ hủ, mang tư tưởng chỉ đạo đó vào thực tế một cách rất chủ quan và mù quáng. Cải cách chế độ là thực tế khách quan, đòi hỏi người lãnh đạo phải suy tính thấu đáo nhưng Vương Mãng đã áp dụng vào thực tế bằng những tư duy rất chủ quan của mình. Điều đó khiến cải cách của ông bị thất bại hoàn toàn. Tiêu Lê kết luận: Vương Mãng cải cách toàn bộ, bằng những lời lẽ phỉnh phờ lừa dối nhân dân, lừa dối lịch sử và cuối cùng bị lịch sử trừng phạt.
Theo ý kiến của Cát Kiếm Hùng, Vương Mãng thành tâm muốn cải tổ. Một mặt, ông đề ra những yêu cầu không phù hợp với thực tế và cao hơn cả quy định của pháp luật ("chợ không nói thách, quan không kiện tụng…") mà trên thực tế những mục tiêu đó không thể làm được. Mặt khác, những việc làm của ông buộc bầy tôi noi theo, nhưng những yêu cầu cao như vậy khiến mọi người không đáp ứng nổi… Mặc dù có những ý tưởng lớn lao nhưng cuộc cải cách của Vương Mãng không thực tế khiến nó không thể đi đến thành công. Các cải cách của ông nhằm đạt đến mục tiêu hoàn mỹ và ông không ngần ngại động chạm đến tất cả mọi người, điều đó bị đánh giá là rất cực đoan mà Vương Mãng mắc phải. Vương Mãng chẳng những muốn làm hoàng đế mà còn muốn làm một nhà cải cách, muốn làm một thánh quân. Vì ông không biết hoặc cơ bản không nghĩ rằng xã hội đó chẳng qua là lý tưởng của Nho gia và chưa bao giờ thành hiện thực. Vương Mãng trước sau vẫn rất nhiệt tình tiến hành cải cách theo quan điểm phục cổ một cách ngoan cường mà cũng chính vì vậy mà ông đi vào tuyệt lộ. Mục tiêu thoát ly hiện thực đó đã đưa ông đến một kết thúc bi kịch…
Lệnh bãi bỏ cải cách mà ông ban ra (năm 22) mong cứu vãn tình thế nhưng đã quá muộn và không giúp gì được. Phong trào khởi nghĩa nổ ra khiến nhà Tân sụp đổ cùng thất bại hoàn toàn của cuộc cải cách do ông đề xướng thực hiện.
Chú thích
Thể loại:Nhà Tân Thể loại:Lịch sử kinh tế Trung Quốc
Tamba, Hyōgo
Tamba (丹波市) là một thành phố thuộc tỉnh Hyōgo, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Hyōgo
Tiêu (họ)
nhỏ|phải|họ Tiêu viết bằng chữ Hán Tiêu là một họ của người ở vùng văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc và Đài Loan (chữ Hán: 蕭, Bính âm: Xiao) và Triều Tiên (Hangul: 소, Romaja quốc ngữ: So). Trong danh sách Bách gia tính họ này đứng thứ 99, người mang họ Tiêu đông thứ 30 ở Trung Quốc theo thống kê năm 2006.
Tại Việt Nam, người họ Tiêu có thể là người Kinh, người Hoa hoặc một dân tộc thiểu số khác. Nhưng người họ Tiêu gốc Việt sống tập trung chủ yếu ở miền bắc Việt Nam như các tỉnh: Hải Dương, Hà Nội hay Quảng Trị,...
Lịch sử
Họ Tiêu có nguồn gốc từ huyện Tiêu ở tỉnh An Huy, Trung Quốc. Ở nước Tống trong thời kỳ Xuân Thu của Trung Quốc cổ đại, nhà quý tộc Tiêu Thúc Đại Tâm (蕭叔大心) được phong tại huyện Tiêu, nơi trở thành một nước trực thuộc của nhà Tống. Người dân huyện Tiêu sau đó đã lấy tên huyện của họ làm họ của họ. Nhiều thế kỷ sau, Tiêu Hà là tể tướng đầu tiên của nhà Hán. Sau đó, hậu duệ của ông là Tiêu Bưu (萧彪) chuyển đến Lan Lăng (兰陵), nay là Nghi Thành thuộc tỉnh Sơn Đông, do những vấn đề chính trị dưới thời Hán Vũ Đế. Do đó, người họ Tiêu cũng có nguồn gốc từ Lan Lăng, và đôi khi họ được gọi là Lan Lăng Tiêu (“兰陵萧”).
Một phong trào quần chúng khác của người họ Tiêu diễn ra trong vụ Thảm sát Vĩnh Gia vào cuối triều đại Tây Tấn, khi Tiêu Chính (萧整) chuyển đến Đan Dương, Giang Tô. Nó còn được gọi là Nam Lan Lăng (南兰陵). Hậu duệ của Tiêu Đan Dương (丹阳萧氏) sau này đã thành lập hai triều đại: Tiêu Đạo Thành là hoàng đế sáng lập ra triều đại Nam Tề, và Tiêu Diễn lập ra triều đại Lương.
Tham khảo
Thể loại:Họ người Việt Nam Thể loại:Họ người Triều Tiên Thể loại:Họ người Trung Quốc Thể loại:Họ tên
Hydrocyphon spinosus
Hydrocyphon spinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Yoshitomi & Sato miêu tả khoa học năm 2005.
Tham khảo
Thể loại:Hydrocyphon
Procalus silvai
Procalus silvai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jerez miêu tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Procalus
Nagurus rhodiensis
Nagurus rhodiensis là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Arcangeli miêu tả khoa học năm 1934.
Tham khảo
Thể loại:Nagurus
Cung điện Mùa đông
nhỏ|400px|[[Không ảnh|Ảnh từ không trung toàn cảnh cung điện và quảng trường cung điện]]
Cung điện Mùa đông (tiếng Nga: Зимний дворец, zimniy dvorets) ở cố đô Sankt-Peterburg — di tích kiến trúc barokko Nga, là một trong những công trình kiến trúc nổi tiếng của St. Peterburg trên khuôn viên rộng 90.000m². Cung điện do kiến trúc sư người Ý B. F. Rastrelli thiết kế theo yêu cầu của Nữ hoàng Elizaveta I theo phong cách nghệ thuật Baroque, và được xây dựng trong những năm 1754 – 1762. Trong một thời gian dài, Cung điện Mùa Đông là nơi ở của các Nga hoàng. Chế độ Nga hoàng sụp đổ, từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1917 Cung điện Mùa Đông là sảnh họp của Chính phủ lâm thời. Năm 1918 một phần, còn vào năm 1922, toàn bộ tòa nhà được trao cho Ermitazh quốc gia.
Cung điện Mùa Đông và quảng trường Cung điện tạo nên hạt nhân của thanh phố hiện đại và là một trong những điểm đến chính của du lịch nội địa Nga và quốc tế. Cung điện Mùa Đông nay là một phần Viện Bảo tàng Ermitazh, trưng bày 3 triệu tác phẩm nghệ thuật của thế giới.
Lịch sử
Cung điện Mùa Đông ở St Petersburg là một trong những công trình mang tính chất bước ngoặt trong lịch sử. Địa điểm của những biến cố đánh dấu từng thời kỳ lịch sử từ thế kỷ 18 đến cuối thế kỷ 20, và hiện nay là Bảo tàng di sản quốc gia Hermitage, tuyệt nhiên không hề làm giảm tầm quan trọng của cung điện. Các cung điện Mùa Đông đầu tiên được xây dựng trong triều đại Peter Đại đế: Cung điện thứ nhất do kiến trúc sư Georg Mattarnovi trong năm 1711, thứ 2 trong năm 1716-1719. Trong thời gian Nữ hoàng Anna Loannovna trị vì, năm 1732 khởi công cung điện Mùa Đông với quy mô lớn hơn, do Bartolomeo Francesco Rastrelli thiết kế, nhưng cung điện này cuối cùng cũng không thích hợp với ý định của hoàng gia.
Một phần mặt ngoài
Bàn bạc xây dựng một cung điện mới thứ 4 dành cho Nữ hoàng Elizabeth bắt đầu vào đầu thập niên 1750, năm 1753 Rastrelli đệ trình phiên bản dự án sửa đổi sau cùng của ông. Dự án rất phức tạp do nhu cầu phải kết hợp cấu trúc hiện có (Cung điện Mùa Đông thứ 3 ông thiết kế lúc trước) vào thiết kế một công trình có quy mô lớn hơn, cả về kích thước lẫn phí tổn.
Lúc đang tiến hành thi công trong năm 1754, Rastrelli kết luận cung điện mới bao gồm không chỉ là sự mở rộng, mà còn xây dựng trên nền móng của cung điện cũ vì thế cần phải san bằng cấu trúc trước. Rastrelli không kỳ vọng đáp ứng được yêu cầu của Elizabeth phải hoàn tất trong 2 năm, nhưng ông vận dụng kinh nghiệm đáng kể của mình trong việc chỉ đạo dự án quy mô này, tổ chức với một mức độ chưa từng có ở St Petersburg.
Thiết kế ngoài sảnh lớn
[[Hình:RIAN archive 139402 Main Staircase at the Hermitage.jpg|nhỏ|Cầu thang phong cách Baroque (bậc thang Jordan) ở khu vực lối vào của Cung điện Mùa đông.
Bất kể khoản tiền khổng lồ dành cho Cung điện Mùa Đông, chi phí cứ liên tục phát sinh, thi công thường xuyên đình hoãn do thiếu vật liệu và tài chính vào thời điểm các tài nguyên của nước Nga bị căng thẳng đến giới hạn tuyệt đối vì tham gia cuộc Chiến tranh Bảy Năm. Sau cùng, chi phí dự án khoảng 2.500.000 rúp, lấy từ thuế rượu, thuế muối đánh vào dân chúng chồng chất bao khoản thuế. Elizaveta không sống để chứng kiến nhiệm vụ trọng đại nhất của bà hoàn thành - bà mất ngày 25/12/1761. Những căn phòng sang trọng và căn hộ dành cho Nga hoàng vào năm sau sẵn sàng phục vụ Nga hoàng Pyotr III cùng Hoàng tử Yansikov Blevak.
Tham khảo
Đông, mùa Thể loại:Công trình xây dựng Sankt-Peterburg Thể loại:Cách mạng Nga Thể loại:Kiến trúc Baroque
Habropogon fulvulus
Habropogon fulvulus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Habropogon fulvulus được Theodor miêu tả năm 1980. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới và châu Á.
Igaratá
Igaratá là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil, trong tiểu vùng São José dos Campos.
Habropogon fulvulus
Tham khảo
Thể loại:Habropogon
Igaratá
Địa lý
Đô thị này nằm ở vĩ độ 23º12'16" độ vĩ nam và kinh độ 46º09'22" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 745 m. Dân số năm 2004 ước tính là 9.318 người.
Cézac, Lot
Cézac, Lot là một xã thuộc tỉnh Lot trong vùng Occitanie phía tây nam nước Pháp.
Igaratá
Địa lý
Các đô thị giáp ranh gồm Joanópolis về phía bắc, São José dos Campos về phía đông, Jacareí về phía đông nam, Santa Isabel về phía tây nam, Nazaré Paulista và Piracaia về phía tây.
Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000
Tổng dân số: 8.292 Mật độ dân số (người/km²): 28,27
Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 15,42
Tuổi thọ bình quân (tuổi): 71,46
Cézac, Lot
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot
El Tejado
El Tejado là một đô thị ở tỉnh Salamanca, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 151 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Salamanca
Wormaldia luma
Wormaldia luma là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera vùng Tân nhiệt đới Thể loại:Wormaldia
Igaratá
Thông tin nhân khẩu
Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,764 (Nguồn: IPEADATA)
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Pentarthrum blackburni
Pentarthrum blackburni là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Curculionidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1878 Thể loại:Động vật đặc hữu Hawaii Thể loại:Côn trùng tuyệt chủng
HAT-P-11
HAT-P-11, cũng được GSC 03.561-02.092, là một sao lùn cam giàu kim loại, cách Trái Đất khoảng 123 năm ánh sáng nằm trong chòm sao Thiên Nga. Ngôi sao này đáng chú ý vì tỷ lệ chuyển động phù hợp tương đối lớn. Độ lớn của ngôi sao này là khoảng 9, có nghĩa là nó không thể nhìn thấy bằng mắt thường nhưng có thể nhìn thấy bằng kính viễn vọng nghiệp dư cỡ trung bình vào một đêm tối rõ ràng. Tuổi của ngôi sao này là khoảng 6,5 tỷ năm.
Ngôi sao có vĩ độ hoạt động tạo ra các ngôi sao.
Hệ hành tinh
trái|nhỏ| Nghệ sĩ minh họa của hành tinh [[HAT-P-11b. ]] Là một ngoại hành tinh,hành tinh này đã được Dự án HATNet phát hiện ra bằng phương pháp vận chuyển, được cho là lớn hơn một chút so với Sao Hải Vương.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chòm sao Thiên Nga Thể loại:Hệ hành tinh Thể loại:Thiên thể Kepler
Khraicia
Khraicia là một đô thị thuộc tỉnh Alger, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 17.69 người.
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Algiers Thể loại:Đô thị của Algérie Thể loại:Ngoại ô Algiers
Tăng (họ)
Tăng là một họ của người thuộc vùng Văn hóa Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán: 曾, bính âm: Zēng) và Triều Tiên (Hangul: 증, Romaja quốc ngữ: Jeung). Trong danh sách Bách gia tính họ này chỉ đứng thứ 384 nhưng người mang họ Tăng đông thứ 32 ở Trung Quốc theo thống kê năm 2006.
Thiên sứ sa ngã
nhỏ|Thiên sứ [[Lucifer, tức Satan, rơi xuống từ thiên đàng. Minh họa trong Thiên đường đã mất (1667) của John Milton. Dù từng là sủng thiên sứ của Thượng Đế, Lucifer đã trở thành một đọa thiên sứ và bị đày xuống địa ngục vì nổi loạn chống lại Ngài trong cuộc chiến tranh trên Thiên đàng]] nhỏ|[[Pieter Bruegel Già: Đọa thiên sứ, tranh vẽ năm 1562]]
Tăng (họ)
Còn một họ nữa cũng được phiên âm là Tăng đó là họ 增. Đây là một họ rất hiếm nhưng cũng xuất hiện đầy đủ ở Việt Nam, Trung Quốc, Triều Tiên. Ở Triều Tiên, cả hai họ này đều rất hiếm.
Thiên sứ sa ngã
Trong các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham, thiên sứ sa ngã, thiên sứ đọa lạc, đọa thiên sứ là những thiên sứ bị trục xuất khỏi thiên đàng. Thuật ngữ "đọa thiên sứ" tuy không xuất hiện trong Kinh Thánh cũng như trong các thánh thư tôn giáo Abraham khác, nhưng thường được dùng để mô tả những thiên sứ lầm đường lạc lối hay những thiên sứ bị đuổi khỏi thiên đàng. Những thiên sứ như vậy thường cám dỗ con người phạm tội, chống lại Thiên Chúa.
Tăng (họ)
Người Trung Quốc họ Tăng có danh tiếng
. Tăng Tử, Nhà Tư tưởng Nho giáo nổi tiếng Trung quốc
Thiên sứ sa ngã
Khái niệm đọa thiên sứ bắt nguồn từ Sách Hê-nóc, một nguỵ điển của người Do Thái, hay từ giả thuyết cho rằng "các con trai của Đức Chúa Trời" (בני האלוהים) được đề cập trong Sáng Thế Ký 6:1–4 là những thiên sứ. Trong giai đoạn ngay trước khi Tân Ước được biên soạn nên, một số giáo phái Do Thái giáo và nhiều Giáo phụ Ki-tô giáo đã đồng nhất hoá "các con trai của Đức Chúa Trời" được đề cập trong Sáng Thế Ký 6:1–4 với các đọa thiên sứ. Kể từ sau thế kỷ 3, các rabbi Do Thái giáo và chức sắc Ki-tô giáo đã bác bỏ các kinh thư Hê-nóc và quan niệm về những người khổng lồ được sinh ra như kết quả của mối quan hệ bất chính giữa thiên sứ và phụ nữ phàm trần. Học thuyết Ki-tô giáo cho rằng tội lỗi của đọa thiên sứ đã có từ trước khi loài người xuất hiện. Theo đó, đọa thiên sứ hay ác quỷ, được nhận diện là nhóm thiên sứ do Satan cầm đầu nổi loạn chống lại Thượng Đế. Tuy nhiên, khi bước sang cuối thời kỳ Đền thờ thứ hai, ác quỷ không còn được xem là đọa thiên sứ, mà họ chỉ đơn thuần là linh hồn còn sót lại của những đứa con quái dị do thiên sứ sinh ra. Theo cách giải thích này, các đọa thiên sứ đã có quan hệ ái tình với phụ nữ phàm trần và sinh ra những đứa con được miêu tả là người khổng lồ trong Kinh Thánh. Để thanh lọc những sinh vật này khỏi nhân gian, Thượng Đế đã tạo nên trận Đại Hồng Thủy. Tuy phần cơ thể bị phá hủy, phần linh hồn của chúng vẫn tồn tại và kể từ đó đi lang thang, vất vưởng trên mặt đất như quỷ dữ.
Tăng (họ)
Tham khảo
Thể loại:Họ người Triều Tiên Thể loại:Họ người Trung Quốc Thể loại:Họ người Việt Nam Thể loại:Họ tên
Thiên sứ sa ngã
Trong Hồi giáo, niềm tin về đọa thiên sứ có thể được bắt nguồn từ những tường thuật của một số người đồng hành với nhà tiên tri Muhammad như Ibn Abbas (619–687) hay Abdullah ibn Masud (594–653). Kể từ khi đạo Hồi được sáng lập, sự tồn tại của đọa thiên sứ đã trở thành một đề tài tranh luận. Một số học giả Hồi giáo phản đối giả thiết về sự tồn tại của đọa thiên sứ bằng cách đề cao lòng mộ đạo của họ, chứng minh qua các câu 16:49 và 66:6 trong Kinh Qur'an, dù cả hai câu này đều không tuyên bố rằng thiên sứ miễn nhiễm với tội lỗi. Trong giới học giả Hồi giáo, một trong những người đầu tiên phản đối khái niệm đọa thiên sứ là Hasan xứ Basra (642–728), một nhà tu khổ hạnh có ảnh hưởng sống vào thời sơ kỳ Hồi giáo. Như để ủng hộ học thuyết về những thiên sứ không thể mắc sai lầm, ông liệt kê từ Kinh Qur'an những câu đề cập tới lòng mộ đạo của thiên sứ, đồng thời diễn giải lại những câu có thể đang gián tiếp thừa nhận sự tồn tại của đọa thiên sứ. Vì lẽ đó, ông đã đọc thuật ngữ mala'ikah (thiên sứ) dùng để chỉ Harut và Marut, hai đọa thiên sứ được đề cập trong 2:102, thành malikayn (vua) thay vì malā'ikah (thiên thần) và miêu tả họ như người bình thường, đồng thời tán thành với quan điểm rằng Iblis là một jinn, chứ chưa từng là thiên sứ bao giờ. Cấp độ sai lầm chính xác của một thiên sứ là không rõ ràng, thậm chí cả đối với các học giả chấp nhận sự tồn tại của đọa thiên sứ. Theo một xác nhận chung, thiên sứ chỉ không thể mắc sai lầm nếu họ là sứ giả hoặc chừng nào họ vẫn là thiên sứ.
Các học giả đã tranh luận về việc liệu jinn trong Kinh Qur'an có giống với các đọa thiên sứ trong Kinh thánh hay không. Dù các dạng thánh linh trong Qur'an đôi khi khó có thể phân biệt được với nhau, jinn – theo miêu tả Hồi giáo truyền thống – dường như sở hữu những đặc điểm khác biệt với đọa thiên sứ.
Thời kỳ Đền thờ Thứ hai
Khái niệm về đọa thiên sứ được tìm thấy chủ yếu trong các tác phẩm có niên đại vào thời kỳ Đền thờ Thứ hai, tức là vào khoảng thời gian từ năm 540 TCN đến năm 70 CN. Những tác phẩm này bao gồm Sách Hê-nóc, Sách Jubilee, Kinh Đại lực sĩ từ Qumran hay cũng có thể là Sáng thế ký 6:1-4. Sách Daniel 4 có 3 lần đề cập tới một thực thể đến từ thiên đàng gọi là "Canh thức", 2 lần ở số ít (câu 13, 23) và một lần ở số nhiều (câu 17, "[…] các vị canh thức, […] các bậc thánh nhân"). Trong tiếng Hy Lạp cổ đại, từ dùng để chỉ các Canh thức là ἐγρήγοροι (egrḗgoroi, số nhiều là egrḗgoros), có nghĩa đen là "tỉnh táo" hay "cảnh giác". Một số học giả cho rằng truyền thuyết của người Do Thái về những đọa thiên sứ rất có thể đã xuất hiện và thậm chí ghi chép lại dưới dạng văn bản trước khi Sáng thế ký 6:1–4 được viết nên. Theo sách Hê-nóc, những vị Canh thức này đã "đọa lạc" sau khi "phải lòng" phụ nữ phàm trần. Sách Hê-nóc thứ hai (hay còn gọi là Sách Hê-nóc Xla-vơ) cũng đề cập tới những sinh vật tương tự, gọi là Grigori theo phiên âm tiếng Hy Lạp. Đối chiếu với các Sách Hê-nóc khác thì đọa thiên sứ đóng vai trò ít quan trọng hơn trong Sách Hê-nóc thứ ba. Cuốn này chỉ đề cập tới 3 đọa thiên sứ duy nhất là Azâzêl, Azza và Uzza. Tương tự như những gì ghi chép trong sách Hê-nóc thứ nhất, những thiên sứ này truyền dạy pháp thuật phù thủy ở trần gian, dẫn đến sự tha hóa của con người. Tuy nhiên, tác phẩm này không hề đề cập tới nguyên do tại sao họ "đọa lạc". Cũng theo 3 Hê-nóc 4:6, 3 thiên sứ trên sau đó đã xuất hiện trên thiên đàng để phản đối sự hiện diện của Hê-nóc.
Sách Hê-nóc thứ nhất
thumb|right|200px|Chester Beatty XII, Bản chép tay tiếng Hy Lạp của Sách Hê-nóc, thế kỷ 4. Theo 1 Hê-nóc 7:2, những Canh thức đã "phải lòng" phụ nữ phàm trần và có quan hệ tình ái với họ. Con cái sinh ra từ những mối tình này cũng như với kiến thức mà chúng được ban cho, làm bại hoại trần gian và nhân loại (1 Hê-nóc 10:11-12). Trong số những thiên sứ này, thủ lĩnh Shemyaza và Azâzêl là nổi bật hơn cả. Tương tự nhiều thiên sứ sa ngã khác được đề cập trong 1 Hê-nóc 8:1-9, Azâzêl truyền dạy "cấm thuật" cho con người. Cũng chính Azâzêl bị Hê-nóc quở trách vì đã dạy cho con người làm những điều bất chính (1 Hê-nóc 13:1). Theo 1 Hê-nóc 10:6, Thiên Chúa đã sai Tổng lãnh thiên sứ Raphael xích và giam cầm Azâzêl trong sa mạc Dudael. Thêm vào đó, Azâzêl bị buộc tội vì khiến trần gian tha hóa:
Một cách diễn giải dựa trên thuyết nguyên nhân về 1 Hê-nóc có liên quan tới khởi nguyên của cái ác. Bằng cách đùn đẩy ngọn nguồn tội lỗi của nhân loại sang những lời chỉ dẫn phi pháp của thiên sứ, cái ác được quy cho một thứ siêu nhiên đến từ bên ngoài. Mô-típ về cái ác trong 1 Hê-nóc khác với thần học Do Thái và Thiên Chúa giáo sau này, khi mà cái ác là thứ gì đó xuất phát từ bên trong. Theo một cách giải thích mẫu hình, 1 Hê-nóc có lẽ đề cập đến những cuộc hôn nhân phi pháp giữa thầy tế và phụ nữ. Cụ thể là trong sách Lêvi 21:1-15, thầy tế chỉ được phép lấy con gái mình còn đồng trinh làm vợ. Theo đó, những thiên sứ sa ngã được đề cập đến trong 1 Hê-nóc là những thầy tế lễ đã khiến bản thân ô uế vì kết hôn với phụ nữ không còn trinh. Giống như việc thiên sứ bị trục xuất khỏi thiên đàng, những giáo sĩ này bị ngăn cấm cử hành lễ tại bàn thờ. Khác với những tác phẩm về Khải huyền khác, 1 Hê-nóc phản ánh sự bất mãn ngày càng tăng đối với những tổ chức tư tế ở Jerusalem vào thế kỷ thứ 3 TCN. Cách giải thích mẫu hình so sánh truyền thuyết Adam và nguồn cội của cái ác: Trong cả hai trường hợp, việc vượt qua những giới hạn cố hữu trong bản chất cũng chính là nguyên nhân dẫn tới sự sa ngã. Điều này trái ngược cách giải thích dựa trên thuyết nguyên nhân, ám chỉ trên thiên đàng còn có một thế lực khác ngoài Thiên Chúa. Lời giải này thiếu phù hợp với tư tưởng độc thần. Mặt khác, sự xuất hiện của những nguồn tri thức trái phép có lẽ phản ánh sự khước từ văn hóa Hy Lạp ngoại lai của người Do Thái lúc bấy giờ. Theo đó, thiên sứ sa ngã tượng trưng cho những nhân vật trong thần thoại Hy Lạp đã truyền dạy cấm thuật mà các vị vua và tướng lĩnh Hy Lạp sử dụng để đàn áp người Do Thái.
Sách Hê-nóc thứ hai
Khái niệm về thiên thần sa ngã cũng xuất hiện trong Sách Hê-nóc thứ hai. Tác phẩm miêu tả Hê-nóc thăng thiên qua các tầng trời. Trong chuyến hành trình của mình, ông đã chạm trán những thiên thần sa ngã đang bị giam cầm ở tầng trời thứ hai. Ông vốn ban đầu định cầu nguyện cho họ, nhưng sau đó đã từ bỏ ý định này khi bản thân ông chỉ là một con người, không xứng để cầu nguyện cho các thiên thần. Ở tầng trời thứ năm, ông lại tiếp tục diện kiến những thiên thần nổi loạn khác được gọi là Grigori, vì đang quá đau buồn mà không hòa chung tiếng hát cùng những vị thần khác trên thiên đàng. Hê-nóc cố gắng làm cho họ vui lên khi kể lại những lời cầu nguyện mà ông đã dành cho các thiên thần khác. Ngay sau khi Hê-nóc kể xong, họ đã quyết định tham gia nghi thức tế lễ trên thiên đàng.
Đáng chú ý, dựa theo tác phẩm này thì thủ lĩnh của Grigori là Satanail chứ không phải là Azâzêl hay Semjâzâ như được ghi chép trong các Sách Hê-nóc khác. Tuy vậy, các grigori này được xác định là các Canh thức trong 1 Hê-nóc.