cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
P.N.Patti
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, P.N.Patti có dân số 23.268 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. P.N.Patti có tỷ lệ 63% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại P.N.Patti, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Quê hương tan rã
Quê hương tan rã (nguyên bản tiếng Anh: Things Fall Apart) là tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn người Nigeria, Chinua Achebe. Tác phẩm nguyên gốc viết bằng tiếng Anh và đã được dịch ra 50 thứ tiếng. Tại Việt Nam, tác phẩm được Hoài Khanh và Nguyễn Hiến Lê dịch sang tiếng Việt.
Tác giả
Chinua Achebe là người dân tộc Igbo. Ông sinh năm 1930 ở làng Ogidi, trong một gia đình theo Thiên Chúa giáo. Bố ông là người thuộc lớp nhà giáo đầu tiên của Nigeria và mẹ là con của một gia đình thợ rèn - một nghề cao quý ở Nigeria. Sau khi tốt nghiệp đại học Ibadan, ông làm ở đài phát thanh Nigeria và bắt đầu viết tiểu thuyết. Trong suốt cuộc đời của mình, ông đã tham gia nhiều hoạt động như: báo chí, chính trị, giáo dục... nhưng trên hết vẫn là sáng tác văn chương. Sự nghệp văn chương của C.Achebe khá đồ sộ với hơn 30 tác phẩm đủ mọi thể loại. Nadine Gordimer - một trong rất nhiều nhà văn đã chịu ơn ông về con đường ông khai mở, đã xưng tụng ông là "Cha đẻ của nền văn học Châu Phi hiện đại".
Nội dung tác phẩm
Truyện kể về Okonkwo, một người dân tộc Igbo có thế lực ở làng Umuofia. Sau khi rời khỏi quê hương vì một tội nặng do vô ý gây nên, anh đã trở về và thất vọng chua chát khi chứng kiến mọi thứ đã thay đổi, quê hương đã tan rã. Mới đầu chỉ là những nhà truyền giáo đến và được đón nhận. Nhưng sau đó, người Anh thiết lập chính quyền và vơ vét của cải. Quê hương đã tan rã, sự đoàn kết của mọi người trong làng cũng tan rã. Đau đớn nhất là chính con trai của Okonkwo đã rời bỏ cha mình. Bế tắc vì không ai cùng mình đứng lên chống người da trắng, Okonkwo treo cổ lên cây mà chết, một cái chết ai oán và ghê tởm nhất theo phong tục của người Igbo.
Xem thêm
Thể loại:Văn học Nigeria
Things Fall Apart
Phát sóng
alt=|thumb|300px|Ăng ten phát sóng tại [[Stuttgart]] 300px|nhỏ|phải|Di tích trạm phát sóng vô tuyến ở Sierra Maestra, thời gian mà Che Guevara hoạt động cách mạng, sau này trở thành Radio Rebelde Phát sóng hay còn gọi là phát thanh truyền hình (tiếng Anh: broadcasting), là phương tiện phổ biến âm thanh và hình ảnh một cách rộng rãi đến khán giả qua các phương pháp điện tử, thường là bằng phổ điện từ như sóng vô tuyến để nhiều người tiếp nhận. Khác với truyền thông đại chúng gồm cả báo chí và sách vở, phát sóng được dùng riêng cho phương tiện điện tử: kỹ thuật truyền hình và radio. Có mặt trước tiên là kỹ thuật truyền thanh radio phát triển từ thập niên 1920. Trước thời điểm đó mọi phương tiện như điện thoại, điện tín, v.v. chỉ hạn chế một-đến-một, tức là một điểm phát thì chỉ có một điểm nhận. Kỹ thuật truyền thanh tạo ra mở ra lãnh vực mới khi một điểm phát sóng có thể đưa tin đến nhiều điểm nhận sóng, và từ đó một đài phát thanh có thể phủ sóng để nhiều thính giả cùng nghe.
Phát sóng thường được hiểu là phát sóng vô tuyến nhưng sang đến cuối thế kỷ 20 thì phát sóng cũng dùng dây cáp để nối như truyền hình cáp. Khán thính giả có thể là công chúng nhưng cũng có thể là khách hàng đăng ký mua dịch vụ. Ở Hoa Kỳ ngành phát sóng thường cần giấy phép của nhà chức trách tuy nhiên tín hiệu phát qua vệ tinh và nhận được ở nơi xa thì không bị chi phối bởi quản lý địa phương. Kỹ thuật số mở thêm phương tiện streaming để khán thính giả nhận tín hiệu cũng có thể coi là một phần của truyền thanh truyền hình.
Phát sóng trong không khí (không dây) thường liên quan đến cả phát thanh và truyền hình, mặc dù trong những năm gần đây truyền phát thanh và truyền hình bắt đầu được phân phối bằng cáp (truyền hình cáp). Các bên nhận có thể bao gồm công chúng hoặc một tập con tương đối nhỏ; vấn đề là bất kỳ ai có công nghệ và thiết bị tiếp nhận thích hợp (ví dụ như đài phát thanh hoặc tivi) đều có thể nhận được tín hiệu. Lĩnh vực phát sóng bao gồm cả các dịch vụ do chính phủ quản lý như đài phát thanh công cộng và truyền hình công cộng, đài phát thanh thương mại và truyền hình thương mại.
Các phương pháp
Trong lịch sử, đã có một số phương pháp được sử dụng để phát sóng âm thanh và phương tiện truyền thông điện tử cho công chúng:
Chú thích
Thể loại:Viễn thông Thể loại:Thuật ngữ truyền hình
Cửa khẩu Tà Lùng
Cửa khẩu Quốc tế Tà Lùng là cửa khẩu quốc tế tại vùng đất tổ dân phố Tân Thịnh, thị trấn Tà Lùng, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng, Việt Nam.
Cửa khẩu Quốc tế Tà Lùng là điểm cuối của Quốc lộ 3, tiếp nối là cầu Thủy Khẩu trên sông Bắc Vọng, thông thương sang cửa khẩu quốc tế Thủy Khẩu (水口口岸) thuộc huyện Long Châu, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.
Cửa khẩu Tà Lùng là cửa khẩu chính của tỉnh Cao Bằng, nằm gần ngã ba nơi sông Bắc Vọng đổ vào sông Bằng. Sông Bắc Vọng có đoạn dài là biên giới tự nhiên ở phía đông huyện Quảng Hòa. thumb|left|280px|Cầu Thủy Khẩu trên [[sông Bắc Vọng, nối Cửa khẩu Tà Lùng với cửa khẩu Thủy Khẩu bên Trung Quốc.]]
Hoạt động
Cửa khẩu Quốc tế Tà Lùng là thành tố chủ chốt trong việc lập ra khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng. Năm 2002, Thủ tướng Việt Nam đã có quyết định cho phép 3 khu vực quanh cửa khẩu Tà Lùng, Trà Lĩnh và Sóc Giang được hưởng quy chế khu kinh tế cửa khẩu.
Ngày 11/03/2014 Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ban hành Quyết định số 20/2014/QĐ-TTg về việc thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Giao thông Cao Bằng Thể loại:Biên giới Việt Nam-Trung Quốc
Juniperus monticola
Juniperus monticola là một loài thực vật hạt trần trong họ Cupressaceae. Loài này được Martínez mô tả khoa học đầu tiên năm 1946.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bách xù Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1946
Lythria numantiaria
Lythria numantiaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Eucereon rubroanale
Eucereon rubroanale là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eucereon
Selloa ligulata
Selloa ligulata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Cuatrec.) H.Rob. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Liên kết ngoài
Thể loại:Selloa Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1997
Esthesopus angusticollis
Esthesopus angusticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.
Tham khảo
Thể loại:Esthesopus
Escallonia
Escallonia là một chi thực vật trong họ Escalloniaceae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Họ Gạc nai Thể loại:Thực vật vườn Nam Mỹ Thể loại:Cây bụi
Mormonia residua
Liên kết ngoài
Thể loại:Mormonia
Dasyprocta fuliginosa
Dasyprocta fuliginosa là một loài động vật có vú trong họ Dasyproctidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Wagler mô tả năm 1832.
Sesleria argentea
Sesleria argentea là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Savi) Savi miêu tả khoa học đầu tiên năm 1808.
Hadona Halli, Shimoga
Hadona Halli là một làng thuộc tehsil Shimoga, huyện Shimoga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Shimoga (huyện)
Embaneura vachrameevi
Embaneura vachrameevi là một loài côn trùng trong họ Psychopsidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được G. Zalessky miêu tả năm 1953.
Tham khảo
Thể loại:Embaneura
Chi Xạ tử
Chi Xạ tử (danh pháp khoa học: Sporobolus) là một chi thực vật có hoa trong họ Hòa thảo (Poaceae).
Loài
Chi Sporobolus gồm các loài:
Liên kết ngoài
Thể loại:Zoysieae
Pustularia childreni
Pustularia childreni, tên tiếng Anh: children's cowrie, là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Cypraeidae, họ ốc sứ
Tham khảo
Thể loại:Pustularia
Ortaköy, Çal
Ortaköy là một thị trấn thuộc huyện Çal, tỉnh Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 831 người.
Ctenochira oreophila
Ctenochira oreophila là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Dawsonia limbata
Dawsonia limbata là một loài rêu trong họ Polytrichaceae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1922.
Aeollanthus pinnatifidus
Aeollanthus pinnatifidus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Hochst. ex Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1848.
Dawsonia limbata
Liên kết ngoài
Thể loại:Dawsonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1922
Ctenochira oreophila
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenochira
HMS Puncher (D79)
HMS Puncher (D79), nguyên là tàu sân bay hộ tống USS Willapa (CVE-53) (ký hiệu lườn ban đầu AVG-53 và sau đó là ACV-53) của Hải quân Hoa Kỳ thuộc lớp Bogue, được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh Quốc và đã hoạt động trong Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Willapa được đặt lườn theo một hợp đồng với Ủy ban Hàng hải Hoa Kỳ vào ngày 21 tháng 5 năm 1943 tại xưởng đóng tàu của hãng Seattle-Tacoma Shipbuilding ở Seattle, Washington; được xếp lại lớp với ký hiệu lườn CVE-53 vào ngày 10 tháng 6 năm 1943 và được hạ thủy vào ngày 8 tháng 11 năm 1943. Nó được chuyển cho Anh Quốc vào ngày 5 tháng 2 năm 1944 theo chương trình Cho thuê-cho mượn, được đổi tên thành HMS Arbiter (D31), và đã hoạt động trong chiến tranh với một thủy thủ đoàn người Canada như một chiếc thuộc lớp Ameer.
Bộ Hải quân Anh đã xác định rằng sau chiến tranh, Canada sẽ có tàu sân bay của riêng họ. Vì vậy cả HMS Puncher lẫn tàu chị em HMS Nabob HMS Nabob đều có một thủy thủ đoàn của Hải quân Hoàng gia Canada để có được những kiến thức căn bản cho những tàu sân bay tương lai dành cho Canada: HMCS Warrior (nguyên là HMS Warrior), HMCS Magnificent (nguyên là HMS Magnificent) ("The Maggie"), và HMCS Bonaventure (nguyên là HMS Powerful) ("The Bonnie"). Các phi đội Không lực Hải quân Hoàng gia phối thuộc cho Puncher bao gồm các kiểu máy bay tiêm kích-ném bom Fairey Barracuda và Fairey Firefly, máy bay tiêm kích Hellcat và máy bay ném ngư lôi Avenger do Mỹ chế tạo. Barracuda là một trong những máy bay hoạt động trên tàu sân bay lớn nhất của Hải quân Hoàng gia, đòi hỏi phải có sự trợ lực bằng rocket khi cất cánh từ những sàn đáp ngắn.
Puncher đã hoạt động tại Đại Tây Dương và Địa Trung Hải trong suốt thời gian chiến sự. Đặt căn cứ cùng Hạm đội Nhà Anh Quốc tại Scapa Flow, thoạt tiên nó phục vụ trong vai trò huấn luyện, nhưng được điều sang nhiệm vụ tấn công và tuần tra bảo vệ các đoàn tàu vận tải sau khi tàu chị em HMS Nabob bị trúng ngư lôi của tàu ngầm Đức ngoài khơi Na Uy vào năm 1944. Trong thành phần hải đội của nó còn có tàu sân bay hộ tống Mỹ USS Shamrock Bay. Puncher từng sáu lần bảo vệ trên không cho các đoàn tàu vận tải Bắc Cực đi đến Murmansk và Arkhangelsk; tấn công các mục tiêu do Đức chiếm đóng tại Na Uy, nhắm vào các khu công nghiệp và tàu bè như nhà máy thép tại Narvik trên bờ biển phía Tây nước này.
Sau khi chiến tranh kết thúc, Puncher quay trở về Norfolk, Virginia và chính thức hoàn trả cho Hoa Kỳ vào ngày 16 tháng 2 năm 1946. Được rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 12 tháng 3 năm 1946, thoạt tiên nó được bán cho hãng William B. St. John, New York, vào ngày 9 tháng 1 năm 1947, rồi được bán lại cho một hãng Anh vào ngày 4 tháng 2 năm 1947 để cải biến cho hoạt động hàng hải thương mại tư nhân. Nó tiếp tục hoạt động dưới những cái tên Muncaster Castle, Bardic và Ben Nevis cho đến khi được tháo dỡ tại Đài Loan vào năm 1973.
Tham khảo
Thể loại:Lớp tàu sân bay hộ tống Bogue Thể loại:Lớp tàu sân bay hộ tống Ameer Thể loại:Tàu sân bay hộ tống của Hải quân Hoàng gia Anh Thể loại:Tàu sân bay hộ tống của Canada Thể loại:Tàu sân bay hộ tống trong Thế Chiến II
Pachgaon
Pachgaon là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kolhapur thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pachgaon có dân số 11.913 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Pachgaon có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 74%. Tại Pachgaon, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Trần Tiến (võ sư)
Trần Tiến (1911–2011) là một tông sư võ thuật Việt Nam. Trong cuộc đời võ thuật của mình, ông từng đoạt chức Vô địch kiếm thuật Bắc Kỳ, nổi danh với trận đánh hạ võ sư người Singapore Tiểu Lâm Xung, từng là huấn luyện viên võ thuật cho lực lượng Đặc công Việt Nam, từng được Liên đoàn võ thuật cổ truyền Việt Nam tặng Huy chương vàng danh dự; được Bộ trưởng – Chủ nhiệm Ủy ban Thể dục thể thao tặng Huy chương vì sự nghiệp thể thao, vì đã có nhiều cống hiến đối với sự nghiệp thể dục thể thao Việt Nam. Ông cũng là chưởng môn võ phái Thiếu Lâm Nội gia quyền Việt Nam
Thân thế
Nguyên ông mang họ Hoàng, cùng chi họ với Hoàng Hoa Thám, thủ lĩnh nghĩa quân chống Pháp. Ông nội Hoàng Hảo và cha Hoàng Tân từng tham gia nghĩa quân Yên Thế. Ông sinh ngày 4 tháng 2 năm 1911 (Tân Hợi) tại Cầu Vồng, tổng Vân Cầu, phủ Yên Thế (nay thuộc xã Song Vân, huyện Tân Yên), tỉnh Bắc Giang.
Võ nghiệp căn cơ
Sinh trưởng trong gia đình có truyền thống võ nghệ, ông được ông nội và cha khai tâm võ học lúc 10 tuổi. Năm 15 tuổi, ông thụ giáo với võ sư Lý Giang Nam (người gốc Phúc Kiến, đang lánh nạn ở Hài Phòng). Tuy chỉ tập luyện trong 5 năm, ông không chỉ đắc thủ được những tuyệt kỹ Thiếu Lâm Nội gia, mà còn học được y thuật cũng như võ đức của người thầy này. Điều này đã có ảnh hưởng rất lớn đến nghiệp võ của ông sau này.
Sau khi sư phụ Lý Giang Nam hồi hương, ông tiếp tục trau dồi khả năng võ nghệ, thụ giáo nhiều môn võ khác nhau với nhiều võ như danh tiếng như học Nhu thuật với võ sư Tanabe (Nhật), Judo với võ sư Karachi (Nhật) và quyền Anh cùng võ sĩ Lafleur (người Pháp gốc Phi). Với căn bản võ công và y thuật, cùng với sự khổ luyện, ông sớm trở thành một cao thủ võ lâm khi còn rất trẻ tuổi.
Tung hoành võ lâm
Tuổi thanh niên sôi nổi lại biết võ nghệ, ông nhiều lần tham gia các cuộc tranh tài võ thuật, đấu thắng nhiều độ đài. Năm 24 tuổi, ông đoạt chức vô địch kiếm thuật Bắc kỳ. Chưa chịu dừng lại, gót chân Trần Tiến còn lang bạt kỳ hồ khắp vùng Đông Nam Á. Ngàoi ra, ông còn tham gia thượng đài và đánh hạ các đối thủ sừng sỏ ở nhiều võ đài tại các nước Thái Lan, Philippines, Malaysia, Myanmar, Singapore. Bí quyết để trở thành nhà vô địch là biết sở trường, sở đoản võ sĩ của từng nước để có đòn thế khắc chế và có đấu pháp hợp lý. Có lần ở Singapore, Trần Tiến đọ sức cùng một võ sĩ tự xưng là Tiểu Lâm Xung. Võ sĩ này có sở trường đưa ngực, bụng chịu những cú đá trời giáng mà không hề hấn gì. Lại thêm bàn tay mệnh danh "thiết thủ" có thể đấm vỡ tấm gỗ dày 5 phân. Trần Tiến đã sử dụng nhu thuật, hầu quyền để phòng ngự, thăm dò, vô hiệu hóa các đòn đấm đá của Tiểu Lâm Xung. Rồi "xuất kỳ bất ý" chuyển sang xà quyền hạ gục đối thủ…
Trần Tiến đã tham gia nhiều cuộc so tài về roi và kiếm ở miền Bắc trong 6 tháng đầu năm 1936. Nhưng đến tháng 8.1936, Trần Tiến buộc lòng phải rời xa quê hương vào miền Nam do bị thực dân Pháp đe dọa bắt giam vì "xách động kẻ xấu luyện võ gây mất an ninh trật tự". Đến Sài Gòn, Trần Tiến tạm dừng bước và luyện tập tại Cercle Sportif Saigonnais (nay là Cung văn hóa lao động Thành phố HCM) và sau đó hoạt động võ thuật ở nhiều nơi…
Năm 1943, Trần Tiến dạy thể dục tại đồn điền cao su Đất Đỏ (Plantation Terre Rouge de l’Indochine) ở Kompong Cham (Campuchia). Công nhân nơi đây phần lớn là người Việt từ miền Bắc sang. Trong thời gian làm việc, Trần Tiến được tên chủ đồn điền người Pháp "quý mến" vì đã giúp công nhân có sức khỏe để "làm việc suốt ngày đêm". Đến cuối năm 1945, trong một lần nghỉ phép, Trần Tiến trở ra Hà Nội, được Việt Minh kêu gọi, Trần Tiến đã tham gia bộ đội vào đầu năm 1946. Mấy năm đầu, Trần Tiến huấn luyện võ thuật cho "Bộ đội đặc biệt tinh nhuệ" (năm 1967 cải danh là đặc công). Những năm sau, tuy đảm nhận nhiệm vụ khác nhưng Trần Tiến vẫn thường xuyên luyện võ và dạy võ cho mọi người khi có điều kiện. Sau 32 năm phục vụ trong quân ngũ, Trần Tiến nghỉ hưu vào năm 1978. Thế nhưng đến cuối năm 1981, Trần Tiến còn tự nguyện sang huấn luyện võ thuật định kỳ cho một số sĩ quan quân đội nhân dân cách mạng Campuchia cho đến khi quyết định về nghỉ hẳn tại Thành phố Hồ Chí Minh vào cuối tháng 9/1989.
Ông qua đời tại bệnh viện Chợ Rẫy vào lúc 13h07 ngày 21 tháng 2 năm 2011, chỉ sau khi lễ mừng thọ 100 tuổi mới khép lại được 2 tuần.
Cuộc đời võ nghiệp
Sẵn vốn liếng võ cổ truyền Việt Nam cộng với tinh hoa võ thuật của các tông phái Trung Quốc và Nhật Bản… cùng kinh nghiệm dạy võ trong quân đội, lão võ sư Trần Tiến đã tinh lọc và đúc kết thành võ phái Thiếu Lâm Nội Gia Quyền Việt Nam và phổ biến tại Trung tâm TDTT quốc phòng 2, Nhà bảo tàng không quân phía Nam… Học trò của ông có cả người Mỹ, Pháp, Ý, Nga, Brasil.
Grugliasco
Grugliasco là một đô thị ở tỉnh Torino trong vùng Piedmont, có vị trí cách khoảng 9 km về phía tây của Torino, nước Ý.
Grugliasco giáp các đô thị: Torino, Collegno, và Rivoli.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị tỉnh Torino Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Stephanopis maulliniana
Stephanopis maulliniana là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Handroanthus lapacho
Handroanthus lapacho là một loài thực vật có hoa trong họ Chùm ớt. Loài này được (K.Schum.) S.O.Grose mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Liên kết ngoài
Thể loại:Handroanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Thực vật vườn Nam Mỹ Thể loại:Cây trang trí Thể loại:Thực vật México Thể loại:Loài sắp nguy cấp theo Sách đỏ IUCN Thể loại:Cây Argentina Thể loại:Cây Bolivia
Eucereon rububa
Liên kết ngoài
Thể loại:Eucereon
Aponogeton abyssinicus
Aponogeton abyssinicus là một loài thực vật có hoa trong họ Aponogetonaceae. Loài này được Hochst. ex A.Rich. mô tả khoa học đầu tiên năm 1850.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aponogeton Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1850 Thể loại:Thực vật Đông Phi
Lythria ochrofasciata
Lythria ochrofasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lythria
Xuân Đình
Xuân Đình là một xã thuộc huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Địa lý
Xã Xuân Đình nằm ở phía bắc huyện Phúc Thọ, có vị trí địa lý:
Xã Xuân Đình có diện tích 9,16 km², dân số năm 2019 là 8.812 người, mật độ dân số đạt 962 người/km1.
Lịch sử
Địa bàn xã Xuân Đình hiện nay trước đây vốn là hai xã Xuân Phú và Cẩm Đình thuộc huyện Phúc Thọ.
Đến năm 2019, xã Xuân Phú có diện tích 4,90 km², dân số là 5.732 người, mật độ dân số đạt 1.170 người/km². Xã Cẩm Đình có diện tích 4,26 km², dân số là 3.080 người, mật độ dân số đạt 723 người/km².
Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 895/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Hà Nội (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Xuân Phú và Cẩm Đình thành xã Xuân Đình.
Cấp Cô Độc
Cấp Cô Độc (tiếng Phạn: Anathapindika) là một đệ tử tại gia của Phật Thích Ca Mâu Ni. Kinh Phật chép rằng ông là một trưởng lão giàu có, người nước Kosala phía đông bắc Ấn Độ cổ xưa. Tên của ông là Tu-đạt-đa, do ông thường xuyên cung cấp thức ăn cho những người nghèo và vô gia cư nên được gọi là Cấp Cô Độc. Ông đã hiến tặng một khu vườn mua của Thái tử Kỳ-đà (Jeta; con vua Ba-tư-nặc xứ Kosala) cho giáo đoàn của Đức Phật. Trong khu vườn đó ông đã rải một lớp gồm 1,8 triệu miếng vàng. Sau khi qua đời, Cấp Cô Độc được sinh vào cõi trời Tusita, hay cõi của các vị Bồ-tát. Cấp Cô Độc được biết đến là đệ tử hào phóng nhất của Đức Phật.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đệ tử Thích-ca Mâu-ni Thể loại:Tín đồ Phật giáo Ấn Độ
Tlilapan
Tlilapan là một đô thị thuộc bang Veracruz, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 4536 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị bang Veracruz
Niedertrebra
Niedertrebra là một đô thị thuộc huyện Weimarer Land, bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 8,98 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 901 người.
Spaelotis solida
Liên kết ngoài
Thể loại:Spaelotis
Esthesopus apicalis
Esthesopus apicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1902.
Tham khảo
Thể loại:Esthesopus
Westfield, Illinois
Westfield là một làng thuộc quận Clark, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 601 người.
Dân số
Dân số qua các năm:
Juniperus morrisonicola
Juniperus morrisonicola là một loài thực vật hạt trần trong họ Cupressaceae. Loài này được Hayata mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Bách xù Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
Mycetia brevisepala
Mycetia brevisepala là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được H.S.Lo mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mycetia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1991
Dawsonia papuana
Dawsonia papuana là một loài rêu trong họ Polytrichaceae. Loài này được F. Muell. ex Geh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dawsonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1896
Dasyprocta guamara
Dasyprocta guamara là một loài động vật có vú trong họ Dasyproctidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Ojasti mô tả năm 1972.
Tham khảo
Thể loại:Dasyprocta Thể loại:Động vật được mô tả năm 1972 Thể loại:Động vật Venezuela Thể loại:Động vật đặc hữu Venezuela Thể loại:Động vật có vú Venezuela
Encyoposis brevistigma
Encyoposis brevistigma là một loài côn trùng trong họ Ascalaphidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Esben-Petersen miêu tả năm 1931.
Tham khảo
Thể loại:Encyoposis
Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất năm của PFA
Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất năm của Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Anh (hay thường gọi là Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất năm của PFA hay đơn giản là Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất năm) là một giải thưởng bóng đá thường niên dành cho cầu thủ có độ tuổi từ 23 trở xuống được coi là xuất sắc nhất mùa giải trong bóng đá Anh. Giải được trao từ mùa 1973-74 và chủ nhân giải được bầu chọn bởi một cuộc bỏ phiếu giữa các thành viên thuộc Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Anh (Professional Footballers' Association, viết tắt là PFA). Người nhận giải đầu tiên là hậu vệ của Ipswich Town Kevin Beattie. Chủ nhân giải hiện tại là Leroy Sané, người đoạt giải nhờ màn trình diễn ấn tượng của anh trong suốt mùa 2017–18 cho Manchester City.
Danh sách nhận giải
thumb|right|upright|[[Ryan Giggs là cầu thủ đầu tiên giành giải hai lần.]] thumb|right|upright|[[Robbie Fowler là cầu thủ thứ hai giành giải hai lần.]] thumb|right|upright|[[Steven Gerrard là cầu thủ đầu tiên giành giải Cầu thủ xuất sắc nhất năm của cổ động viên trong cùng một mùa bóng.]] thumb|right|upright|[[Wayne Rooney là cầu thủ thứ ba giành giải trong hai mùa bóng liên tiếp.]]
Steinchisma
Steinchisma là một chi thực vật có hoa trong họ Hòa thảo (Poaceae).
Peynirciler, Çal
Peynirciler là một xã thuộc huyện Çal, tỉnh Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 77 người.
Steinchisma
Loài
Chi Steinchisma gồm các loài:
Liên kết ngoài
Steinchisma
Erigeron raphaelis
Liên kết ngoài
Thể loại:Erigeron Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1969
Pabstiella yauaperyensis
Pabstiella yauaperyensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Barb.Rodr.) F.Barros mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pabstiella Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Handroanthus obscurus
Handroanthus obscurus là một loài thực vật có hoa trong họ Chùm ớt. Loài này được (Bureau & K.Schum.) Mattos mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Handroanthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Mạnh Giao
Mạnh Giao (chữ Hán: 孟郊, 751-814), tự: Đông Dã; là viên quan và là nhà thơ Trung Quốc thời Trung Đường.
Tiểu sử
Mạnh Giao là người Vũ Khang, Hồ Châu (nay là huyện Vũ Khang, tỉnh Chiết Giang).
Đối với một chức quan nhỏ này, Mạnh Giao không thấy hứng thú gì, nên suốt ngày lại rong chơi, ngâm vịnh, kết giao với Trương Tịch, Giả Đảo, Hàn Dũ... Thấy ông bỏ bê công việc, quan huyện lệnh bèn cử một viên úy khác làm thay, và “chia một nửa số lương” với ông, ông liền từ chức về. Sau, được Trịnh Dư Khánh tiến cử, ông tiếp tục làm quan, và trải đến chức Hiệp luật lang ở Lạc Dương.
Năm 63 tuổi, Trịnh Dư Khánh (khi này là Trấn thủ Hưng Nguyên) lại mời Mạnh Giao về làm tham mưu cho quân Hưng Nguyên, nhưng đi đến Vân Hương thì ông chết đột ngột, thọ 61 tuổi. Nhờ bà con, bạn bè giúp đỡ, ông được đưa về chôn cất ở Lạc Dương.
Sau khi mất, ông được Trương Tịch đặt tên thụy là Trịnh Diệu tiên sinh, và được Hàn Dũ làm bài minh đề trên mộ chí.
Theo Dịch Quân Tả, thì Mạnh Giao là người có khí tiết, cương trực, nhưng ít hòa hợp với người khác.
Sự nghiệp văn chương
Thơ ca của Mạnh Giao hiện còn khoảng 400 bài, được xếp thành tập Mạnh Đông Dã gồm 2 quyển. Phần lớn, chúng là nhạc phủ và cổ thể (còn gọi là thơ cổ phong); một số khác là thơ cận thể (tức thơ Đường luật), nhưng về luật đối và luật bằng trắc, có khi không tuân thủ.
Cuộc đời Mạnh Giao khá buồn: đỗ muộn, chỉ làm được một chức quan nhỏ, cảnh nhà luôn túng quẫn, sinh con mấy lần đều chết yểu...Lại thêm, thi phong của ông không hòa với thói tục, nên bị một số người công kích; bởi vậy ông thường than thở về mình ("Thu hoài", "Tặng Thôi Thuần Lượng", "Khổ hàn ngâm" [Ngâm giữa lúc khổ và rét],...).
Song nhờ sống thanh bạch, thường hay đi đây đó, mà ông thấu hiểu nỗi khổ của người dân lao động; đồng thời qua đó, ông còn châm biếm những kẻ sống xa hoa hưởng lạc. Tiêu biểu như các bài: "Chức phụ từ" (Lời người đàn bà dệt vải), Hàn địa bách tính ngâm (Bài ngâm trăm họ giữa nơi rét buốt)...
Bên cạnh đó, Mạnh Giao còn là người tích cực ủng hộ phong trào cổ văn (còn gọi là phong trào phục cổ) do Hàn Dũ cổ súy. Cho nên ông chủ trương “viết thì phải viết chuyện hưng vong, lời lẽ thì phải có phong cốt” (Độc Trương Bích tập),.
Về cách thể hiện, thơ của Mạnh Giao vừa cổ kính, tân kỳ, lại vừa hiểm hóc, lạnh lẽo ; song cũng có không ít bài diễn tả tình ý sâu sắc, phác thực, bằng những lời giản dị (nên được lưu truyền), như các bài: "Chức phụ từ" (Lời người đàn bà dệt vải), "Cổ oán biệt" (Nỗi ly oán cũ), "Du tử ngâm" (Khúc ngâm của đứa con đi xa), "Khứ phụ" (Người vợ bị ruồng bỏ), "Liệt nữ tháo" (Tiết tháo của người liệt nữ),...
Nhìn chung, nhờ ông nghiêm túc, thận trọng, trau giồi công phu, nên thơ ông thường có tứ mới. Tuy nhiên do thích độc đáo và cầu kỳ nên thơ ông có chỗ trúc trắc, khó hiểu. Mặc dù còn hạn chế, nhưng tài thơ của ông vẫn được Hàn Dũ khen là: "như con ngựa bất kham, nhìn thấy suốt cổ kim", là: "như dao chém trúng sớ thịt, chương cú sắc sảo, đâm thọc tim gan", là: "Đông Dã làm kinh người/ Hoa thơm phun hương lạ" (Đông Dã động kinh tục/ Thiên ba thổ kỳ phân) ; và ông vẫn xứng đáng là nhà thơ ưu tú trong số nhà thơ thời Trung Đường.
Mạnh Giao và Giả Đảo
Mạnh Giao và Giả Đảo xưa nay vẫn thường nhắc chung. Có câu “Giao lạnh, Đảo gầy”, là vì họ đều làm thơ công phu, và đều thích đề tài cùng khổ.
Song nếu so lại, thơ Mạnh Giao, về mặt nội dung tư tưởng và phong cách nghệ thuật, có những sáng tạo độc đáo, sâu sắc, và có hơi thở của cuộc sống hơn thơ Giả Đảo.
Giới thiệu thơ
Giới thiệu hai trong số bài thơ tiêu biểu của Mạnh Giao.
Chú thích
Thể loại:Người Chiết Giang Thể loại:Nhà thơ Trung Quốc thời Đường Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Đường Thể loại:Sinh năm 751 Thể loại:Nhà thơ Chiết Giang Thể loại:Nhà văn từ Hồ Châu Thể loại:Tiến sĩ nhà Đường
Baorisa
Baorisa là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae. Một thời gian dài, chi này được xem là đơn loài với loài Baorisa hieroglyphica. Năm 1996, thêm 3 loài mới được ghi nhận thuộc chi này.
Tham khảo
Thể loại:Erebidae
Vùng đáy nước
Vùng đáy nước là vùng sinh thái ở tầng thấp nhất của một vùng nước ví dụ như đại dương hoặc hồ, bao gồm cả bề mặt trầm tích và một số lớp dưới bề mặt. Các sinh vật sống trong vùng này được gọi là sinh vật đáy, ví dụ như cộng đồng sinh vật không xương sống ở vùng đáy, bao gồm các loài giáp xác và giun nhiều tơ. Các sinh vật thường sống trong một mối quan hệ gần gũi với mặt nền ở đáy và nhiều loài thì gắn bó vĩnh viễn với mặt đáy. Lớp bề mặt của phần đất làm viền cho vùng nước đó, lớp ranh giới đáy, là một phần trọn vẹn của vùng đáy nước, vì nó ảnh hưởng lớn tới hoạt động sinh học diễn ra ở đây. Những ví dụ về lớp đất tiếp xúc bao gồm lớp cát đáy, vỉa đá, san hô, và bùn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thủy sinh thái học Thể loại:Khoa học thủy sản Thể loại:Thuật ngữ hải dương học
VAC
VAC là hệ thống sản xuất nông nghiệp tổng hợp bao gồm Vườn (sản xuất trồng trọt), Ao (nuôi trồng thủy sản) và Chuồng (chăn nuôi gia súc gia cầm); là kiểu sản xuất phổ biến của nhiều cộng đồng nông thôn Việt Nam, là một bộ phận quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông - lâm - ngư nghiệp; là mô hình kinh tế sinh thái nông nghiệp bền vững, có chức năng chính là cung cấp các sản phẩm phục vụ nhu cầu cho nhu cầu thực phẩm của con người và tạo một nguồn thu nhập nhất định.
Một số đặc điểm
Hệ thống VAC là một hệ thống khép kín mà các các thành phần trong hệ thống có mối liên hệ mật thiết với nhau. Thông thường, trong hệ thống VAC, ao cá sử dụng phân (do gia súc, gia cầm thải ra) làm nguồn thức ăn cho các loài cá nuôi trong ao, ngoài ra phân còn được sử dụng để bón vườn; ao cung cấp nước phục vụ tưới tiêu, đất bùn (khi vét cải tạo ao) bổ sung đất tốt cho toàn bộ cây trong vườn; còn vườn cung cấp rau phục vụ chăn nuôi. Ở Việt Nam, hệ thống VAC truyền thống được áp dụng rộng rãi ở nông thôn bao gồm cả vùng ven biển. Việc lồng ghép này bao gồm trồng cây trong vườn hộ, chăn nuôi gia súc, gia cầm và nuôi trồng thủy sản. Với hệ thống VAC truyền thống này cho năng suất cá nuôi khá thấp, trung bình 1.500 - 1.700 kg/ha/năm (0,015 - 0,017 kg/m²/năm), lượng rau tạo ra cũng chỉ đủ cầm chừng nhu cầu gia đình.
Hệ thống VAC là một hệ thống sinh thái hoàn chỉnh, thống nhất các khâu, các thành phần, chi phí đầu tư thấp phù hợp với đặc điểm hầu hết ở các các vùng ngoại thành và nông thôn Việt Nam. Bằng những cơ cấu cây trồng vật nuôi ổn định, phù hợp điều kiện thời tiết, lợi dụng tối đa điều kiện tài nguyên môi trường và sử dụng tối ưu nguyên vật liệu, thức ăn, năng lượng cho nên khả năng ứng dụng cao nhằm tăng hiệu quả kinh tế cho các hộ gia đình tại các vùng nông thôn, đặc biệt đối với các hộ gia đình nghèo tại các vùng miền núi và ven biển. Tại vùng ven biển Bắc Trung, có đến 90% số hộ có cuộc sống phụ thuộc rất nhiều vào nguồn thu từ VAC.
Giảm thiểu được tác động đối với môi trường do tác hại của các chất thải từ chăn nuôi gây ra, đặc biệt là nitơ trong phân và nước tiểu của các vật nuôi. Nitơ trong phân và nước tiểu bị vi khuẩn phân giải cho ra khí amonia, trong điều kiện thiếu khí, amonia biến thành nitrat. Nitrat trong điều kiện yếm khí lại bị vi khuẩn biến thành nitrit (NO2) và các oxit nitơ như  NO, N2O; các khí này bay lên tầng khí quyển, gây hiệu ứng nhà kính. Để hạn chế tác hại ô nhiễm của khí thải chăn nuôi cần có nhiều biện pháp, tuy nhiên biện pháp gắn chăn nuôi với hệ thống VAC là một biện pháp dễ áp dụng và mang lại hiệu quả về mặt kinh tế nhất. Trong hệ thống VAC phân và nước tiểu của các vật nuôi được sử dụng để bón cho cây trồng và một phần cho cá do đó nitơ trong phân sẽ được cây trồng hấp thu và tổng hợp lên các thành phần của cây trồng, tiếp đó vật nuôi lại sử dụng cây trồng để tổng hợp các thành phần của cơ thể. Như vậy, nitơ sẽ được luân chuyển trong một hệ thống khép kín từ cơ thể thực vật (cây trồng) sang cơ thể động vật (vật nuôi) và ngược lại, chính điều này đã hạn chế được việc thải nitơ ra ngoài môi gây ô nhiễm môi trường.
Một trang trại nuôi 1.000 đầu lợn thịt, mỗi năm thải ra khoảng 1500 tấn phân lỏng, nếu lượng nitơ trong phân là 0,42% và lượng P2O5 là 0,32% thì lượng phân lợn thải ra hàng năm của trang trại này tương đương với khoảng 15 tấn phân urê và 30 tấn phân lân, đây là một nguồn phân hữu cơ quý giá, nếu sử dụng cho cây trồng thì có thêm sản phẩm cây trồng và tránh ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó lượng phân thải ra nếu được sử dụng để làm biogas trước khi bón cho cây trồng thì lại có thêm nhiên liệu cho chế biến thức ăn, chạy máy, thắp sáng… Phân qua xử lý biogas còn diệt được vi khuẩn và ký sinh trùng gây bệnh, là nguồn thức ăn nuôi cá vừa giàu dinh dưỡng vừa sạch.
Chú thích
Thể loại:Kinh tế nông nghiệp
Trận Gaugamela
Trận Gaugamela (tiếng Hy Lạp: Γαυγάμηλα) còn gọi là trận Arbela, diễn ra vào ngày 1 tháng 10 năm 331 trước Công nguyên, giữa liên quân Hy Lạp do vua xứ Macedonia Alexandros III chỉ huy với quân đội Ba Tư do hoàng đế Darius III chỉ huy. Đây là trận đánh lớn nhất trong cuộc chiến chinh phục đế quốc Ba Tư của Alexandros và cũng là một trận đánh tiêu biểu cho tài nghệ quân sự của ông và đạo quân thiện chiến của mình. Đồng thời, trận chiến cũng là cuộc đọ sức nảy lửa cuối cùng quyết định sự sụp đổ của đế quốc Ba Tư dưới triều Achaemenes.
Darius III đã dự định tận dụng ưu thế quân số của kỵ binh Ba Tư để bọc sườn quân Hy Lạp từ hai phía. Để đối chọi với tình huống này, Alexandros cho quân di chuyển theo đội hình nghiêng, nghĩa là tập trung hết sức mạnh tấn công vào cánh phải. Quân Ba Tư đã tấn công cánh phải Hy Lạp nhưng bị đẩy lùi. Thừa thắng, Alexandros đã xua đội cận vệ tinh nhuệ xông lên đánh thủng chiến tuyến của Ba Tư. Sau đó, ông lao về trung quân Ba Tư và tấn công dữ dội vào vua Ba Tư, buộc Darius phải bỏ chạy giống như ở trận Issus trước đó.
Trong khi ấy quân Ba Tư không phải là không có thắng lợi. Họ đánh bại cánh trái của Hy Lạp và tấn công doanh trại của đối phương. Quân kỵ binh Ba Tư ở trung quân đã lợi dụng lỗ hổng giữa trận tuyến Hy Lạp và tấn công, nhưng bị tuyến quân thứ hai của Hy Lạp đánh lui. Tuy nhiên, quân Ba Tư đã không thể kháng cự sau khi nhà vua rút chạy. Quân Ba Tư không chỉ bị thương vong lớn trong trận đánh, mà còn hao tổn rất nhiều do sự truy kích của người Hy Lạp sau đó.
Cuộc viễn chinh của Alexandros xứ Macedonia
Cho đến thế kỷ thứ 5 và nửa đầu thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên, bên cạnh các bậc "đàn anh" thường đứng ra cầm đầu các liên minh để xưng hùng tranh bá trên đất Hy Lạp như Athena, Sparta, Thebes, v.v… thì xứ Macedonia chỉ là một "đàn em" ít được ai nhắc nhở đến, thậm chí có khi còn bị coi là man rợ nữa.
Macedonia vốn là một tiểu quốc ở phía bắc Hy Lạp, nhưng đến triều đại Philippos II (359 - 336 TCN) thì Macedonia đã có nhiều biến chuyển. Nó sở hữu một nền kinh tế phồn vinh và thủ đô Pella luôn mở rộng cửa để đón mời các nhân tài của Hy Lạp. Philippos II lúc này vừa có thế lực mạnh lại vừa là nhà chính trị, quân sự, ngoại giao có tài. Ông ta đã dùng mọi cách để mở rộng lãnh thổ và phạm vi ảnh hưởng của mình ra khắp xung quanh. Đến năm 350 trước Công nguyên Macedonia đã trở thành một cường quốc nắm quyền khống chế cả miền bắc và miền trung Hy Lạp. Năm 338 trước Công nguyên, trong trận Chaeronea, Philippos II đã đập tan liên quân Athena - Thebes, chính thức giành quyền bá chủ trên đất Hy Lạp.
Khi đã giành quyền bá chủ trong nước, Philippos II liền nghĩ ngay đến việc tiến công Ba Tư. Ông đang khẩn trương chuẩn bị cho cuộc viễn chinh, nhưng công việc đang tiến hành dang dở thì ông bị ám sát. Kẻ thù của ông liền nhao nhao nổi dậy, đâu đâu cũng chuẩn bị khởi loạn. Tai hại hơn nữa, có những kẻ vì quyền lợi ích kỷ của mình, đã không ngần ngại phản lại nhân dân Hy Lạp, sẵn sàng liên kết với Ba Tư chống lại Macedonia.
Chính trong tình thế vô cùng hiểm nghèo đó, thái tử Alexandros lên nối ngôi cha, vào lúc vừa tròn 20 tuổi. Kẻ thù của Alexandros chắc mẩm phen này chẳng chóng thì chầy sẽ bóp chết tươi chàng thanh niên trẻ măng.
Không để đối phương kịp trở tay, sau khi thanh toán những kẻ ám hại cha mình Alexandros liền mở một cuộc "nam chinh bắc chiến" trên hầu khắp đất Hy Lạp. Khi những đạo quân dũng mãnh của ông đè bẹp một cách không thương tiếc cuộc nổi loạn của những người xứ Thebes thì những kẻ thù của Macedonia lúc bấy giờ mới biết rằng họ đã trót dại chọc tức một con mãnh sư. Thế là họ lại vội vàng xin quy phục Macedonia. Vốn là một nhà chính trị khôn ngoan chẳng kém gì cha, Alexandros liền chấp thuận hết và sẵn sàng tha thứ ngay cho cả Athens và Sparta là những xứ sở tỏ ra thù địch nhất đối với Macedonia.
Sau khi thu phục được nhân tâm và nắm chắc được chiếc vương trượng của toàn Hy Lạp, Alexandros cho triệu tập cuộc họp tại Kórinthos vào mùa thu năm 336 TCN để tuyên bố ý định sẽ tấn công đế quốc Ba Tư, kẻ thù lâu đời và nguy hiểm nhất của Hy Lạp.
Mùa xuân năm 334 TCN Alexandros đưa quân vượt sang Tiểu Á gồm 30.000 bộ binh và 5.000 kỵ binh. Người ta kể rằng khi thuyền cập bến Alexandros đã phóng ngọn lao xuống bãi biển và kêu lên: "Xin thần linh hãy giúp con chinh phục được châu Á bằng ngọn lao này".
Sau đó, Alexandros liên tiếp thu được những thắng lợi rực rỡ. Trong đó quan trọng nhất là trận đánh bại 40.000 quân Ba Tư ở bên bờ sông Granique vào tháng 5 năm 334 TCN và trận Issus vào khoảng tháng 10 năm 333 TCN, đập tan một đạo quân lớn do đích thân Darius III chỉ huy và khiến cho ông hoàng xấu số này phải lên ngựa chạy thục mạng, bỏ cả mẹ và vợ con trong đám bại quân.
Chiếm được Tiểu Á, Alexandros tiếp tục theo ven biển tiến xuống phía nam, sau một trận công thành ác liệt kéo dài tới 7 tháng thì hạ được thành Týros, đoạt được một bộ phận quan trọng của hạm đội đối phương và cuối cùng kéo quân vào Ai Cập.
Sau 3 năm chinh chiến (từ mùa xuân năm 334 TCN đến cuối năm 332 TCN) Alexandros đã chiếm được Tiểu Á, làm chủ Ai Cập và nắm quyền khống chế phần lớn Địa Trung Hải, loại khỏi vòng chiến hạm đội Ba Tư. Tại thủ đô Memphis, trước bàn thờ thần tối cao của người Ai Cập, một vị trưởng giáo đã trịnh trọng đặt lên đầu Alexandros chiếc vương miện pharaon. Tại ốc đảo Siwah ở Libya, ông cũng được suy tôn là con của thần Amon-Ra.
Bối cảnh trước trận chiến
Mùa xuân năm 331 TCN, Alexandros Đại đế rời Ai Cập kéo quân lên phía bắc, bắt đầu thực hiện phần chủ yếu nhất trong kế hoạch của cuộc viễn chinh là đập tan đạo quân chủ lực của Darius III để hoàn toàn đánh bại đế quốc Ba Tư. Vào ngày 1 tháng 10 năm 331 TCN, lịch sử đã ghi nhận một trong những trận đánh lớn nhất trong các cuộc chiến tranh giữa Hy Lạp và Ba Tư: đó là trận Gaugamela (còn gọi là trận Arbela).
Sau lần đại bại ở Issus, Darius vẫn rắp tâm phục thù và nuôi hy vọng sẽ có ngày quật ngã được đối phương, nên mọi khả năng có thể đều được Darius dốc hết để chuẩn bị cho trận quyết chiến. Hơn một năm sau thất bại tại Issus, nơi ông ta thua gần như trắng tay và mất cả nguồn nhân lực, vật lực ở phía tây của đế quốc, Darius đã tập trung công sức để xây dựng một đạo quân đông đảo và hùng mạnh tại Babylon. Ở miền đông, trong các thành phố lớn, vàng bạc của Darius còn chất đống trong kho. Về nhân lực thì ngoài người Ba Tư và người Media là thành phần nòng cốt của quân đội Ba Tư, ông còn có cả một lực lượng đông đảo những người thuộc nhiều sắc tộc khác nhau ở miền Trung Á, phần lớn đều thiện chiến. Ngoài ra người Ấn Độ còn gửi voi chiến sang giúp. Darius đã chú trọng huấn luyện binh sĩ và cải tiến lại tổ chức trang bị. Đặc biệt lần này ông đặt rất nhiều hy vọng vào 200 chiếc chiến xa do ngựa kéo, bánh xe có móc thêm những lưỡi liềm và mũi xe chĩa ra những ngọn giáo dài tua tủa như hàng lông nhím.
Darius III đã chọn một vùng đồng bằng bát ngát nằm ở bên bờ trái sông Tigor, một con sông lớn có sòng nước chảy xiết, và phía xa hơn là rặng núi Cuốc di stăng. Phía nam cánh đồng là Arbela, một thành phố cổ được mệnh danh là thành phố của bốn vị thần. Gần cánh đồng là làng Gaugamela nhỏ bé (vì vậy người ta lấy hai tên này để đặt cho trận đánh). Thận trọng hơn, Darius III còn cho san phẳng những chỗ mấp mô để tiện cho chiến xa hoạt động. Với chiến trường được lựa chọn chu đáo, với đạo quân đông đảo của Ba Tư đủ cả xe, voi, ngựa được tự do bày binh bố trận, thay đổi trận thế. Darius III chắc chắn quân Ba Tư sẽ mặc sức vẫy vùng ngang dọc. Và Alexandros dù có là thiên tài cũng khó có thể làm nên chuyện ở đây, nếu không muốn nói rằng, đạo quân Hy Lạp ít ỏi khó có thể thoát khỏi nguy cơ bị tiêu diệt.
Về phía Alexandros, rời Ai Cập vào mùa xuân năm 331 TCN, ông tới miền Lưỡng Hà sau gần 9 tháng hành quân và chuẩn bị vượt hai con sông Euphrate và Tigre. Ngày 20 tháng 9 năm 331 TCN, từ Syria quân của Alexandros vượt sông Tigre rồi hành quân theo hướng đông nam tiến về phía Arbela, nơi mà tin tức từ các tù binh cho ông biết rằng Darius III đã từ Babylon kéo đến dàn trận sẵn sàng nghênh chiến. Cách đại quân của Darius III vài dặm, Alexandros cho dừng binh hạ trại. Quân sĩ được lệnh nghỉ ngơi và chuẩn bị chiến đấu. Vài ngày sau, cùng với một toán kỵ binh, Alexandros tự mình tiến lên phía trước quan sát địa thế và tình hình đối phương. Ông đặc biệt quan tâm đến những dấu vết trận địa mới đào đắp mà phán đoán đó có thể là những cạm bẫy, những hố chông của đối phương.
Theo ước tính ngày nay
Warry ước lượng quân Ba Tư có tổng số khoảng 91.000, Welman cũng ước lượng có 90.000, Delbrück (1978) ước tính có 52.000. Engels (1920) và Green (1990) cũng ước tính tổng số lượng quân đội của Darius III không lớn hơn 100.000 lúc ở Gaugamela.
Nguồn cổ đại
Theo Arian, lực lượng của Darius có khoảng 40.000 kỵ binh và một triệu lính bộ binh. Diodorus Siculus cho con số 200.000 kỵ binh và 800.000 bộ binh. Plutarch cho là phía Ba Tư có khoảng một triệu quân (không phân biệt rõ chủng loại). Trong khi đó, theo Curtius Rufus, quân Ba Tư bao gồm 45.000 kỵ binh và 200.000 bộ binh. Ngoài ra thì theo các nguồn Arrian, Diodorus, Curtius, Darius còn có 200 chiến xa. Arian cũng đề cập đến 15 voi chiến Ba Tư. Trong số lính bộ binh của Darius còn có cả hai.000 lính Hoplite Hy Lạp.
Mặc dù Darius có lợi thế đáng kể về quân số nhưng phần lớn binh lính của ông đều thua kém so với quân của Alexandros. Lực lượng lính cầm giáo pezhetairoi của Alexandros được trang bị loại giáo sarissa dài tới 6m. Binh sĩ Ba Tư được huấn luyện cũng như trang bị nghèo nàn so với lực lượng pẽhetairoi và hoplite của Alexanros. Lực lượng bộ binh của Darius đáng kể hơn cả là 10.000 lính hoplite Hy Lạp và 10.000 cận vệ của ông. Lính đánh thuê Hy Lạp đã chiến đấu theo kiểu đội hình phương trận Argos, trang bị một tấm khiên nặng, nhưng ngọn giáo không dài hơn 3m. Trong khi giáo của lính cận vệ hoàng gia Ba Tư chỉ được có 2m. Trong số các binh sĩ khác của ông thì có người Armenia được trang bị nặng nề theo kiểu của người Hy Lạp, có lẽ là một đội phương trận Argos. Phần còn lại của quân đội Darius được trang bị nhẹ hơn. Vũ khí chính trong suốt chiều dài lịch sử của đế quốc Achaemenes là cung và tên.
Nguồn hiện đại
Alexandros chỉ huy một lực lượng đến từ vương quốc Macedonia, đồng minh Thrace và liên minh Kórinthos. Theo Arrian, sử gia đáng tin cậy nhất về Alexandros (có người cho sách của Arrian đã được viết dựa theo sách của Ptolemaios Soter), đạo quân này gồm 7.000 kỵ binh và 40.000 bộ binh.
Phương châm tác chiến
Cuộc vượt sông của quân Hy Lạp không gặp khó khăn gì bởi vì, theo lệnh Darius III, những đội quân Ba Tư trấn giữ ở các bến sông đều lui về phía sau, mở đường cho đối phương tiến sâu vào nội địa để đánh đòn tiêu diệt trên cánh đồng Arbela như đã chuẩn bị. Mưu kế của Darius là khá có tính toán, bởi vì nếu bị đánh bại ở đây thì quân Hy Lạp sẽ hoàn toàn tuyệt vọng khi mà phía sau lưng là hai con sông lớn chặn ngang. Đội quân đánh thuê người Hy Lạp nổi tiếng gan dạ và thiện chiến cùng với một đội quân tinh nhuệ người Ba Tư được hợp lại, tổ chức thành đạo trung quân để đối địch với Đội hình phalanx người Macedonia, lực lượng rất mạnh của Alexandros. Còn tả quân và hữu quân là những khối dày đặc bộ binh và kỵ binh thuộc các tộc người sống ở miền bắc và đông đế quốc. Trước mặt họ, Darius còn đặt thêm một tuyến kỵ binh gồm những người được lựa chọn ở một số bộ tộc có tinh thần và khả năng chiến đấu cao. Cuối cùng, dàn ra trước toàn bộ trận tuyến là 200 chiếc chiến xa, trong đó tập trung ở trước cánh trái là 100 chiếc. Đội voi chiến 15 con do những quản tượng người Ấn Độ điều khiển được Darius III bố trí ở chính giữa trận tiền. Ông tin rằng với vẻ hung tợn và sức mạnh ghê gớm của chúng, những con thú này sẽ thực sự là một mối đe doạ khủng khiếp đối với đối phương. Darius III đã triển khai xong một thế trận bậc thang, thành ba tuyến, có dáng hình chữ nhật, chiều ngang (chính diện) không cân đối (rộng quá) với chiều dọc (chiều sâu). Với thế trận này cùng với địa hình thuận lợi cho voi chiến và xe chiến cơ động, ông đinh ninh rằng Alexandros buộc phải giao chiến với quân Ba Tư trên thế bất lợi tất sẽ bị tiêu diệt.
Alexandros Đại đế đã quan sát kỹ thế trận của quân Ba Tư và thấy rằng một lần nữa có thể giành được chiến thắng bằng chiến thuật sở trường là đội hình nghiêng, hay chiến thuật phân bố lực lượng không đồng đều. Đội hình nghiêng là chiến thuật do danh tướng Epaminondas người Thebes phát minh ra đầu tiên. Khác hẳn với lối đánh dàn đều lực lượng và cứ giữ vững tuyến ngang mà tấn công như trước đây người Hy Lạp thường làm, Epaminondas đã nghĩ ra lối đánh bằng hai cánh: một cánh chuyên tấn công với mật độ bố trí quân số dày đặc và bao gồm những đội quân xung kích mạnh nhất, một cánh chuyên phòng ngự được bố trí vừa đủ lực lượng để cầm chân đối phương. Philippos II đã học được chiến thuật này trong thời gian sống ba năm ở Thebes làm con tin. Sau khi trở về nước ông đã vận dụng nó một cách sáng tạo và thành công trong những trận chiến của ông, mà kẻ bị ông đánh bại lại chính là những người Thebes đã phát minh ra chiến thuật đó. Từ đó đội hình nghiêng trở thành chiến thuật đặc trưng của dòng họ Philippos xứ Macedonia. Alexandros Đại đế sẽ đích thân thống lĩnh cánh quân tinh nhuệ nhất của quân đội Hy Lạp để đảm trách nhiệm vụ chủ yếu của cuộc tấn công. Còn lão tướng Parmenion, giống như thường lệ, chỉ huy cánh tả quân làm nhiệm vụ phòng ngự. Đội hình phalanx người Macedonia, được tổ chức thành 6 cụm, đứng ở vị chí trung quân, một vị trí gần như thường xuyên dành cho họ, người nào cũng được trang bị đầy đủ: kiếm, mộc, áo giáp da có đệm thêm những mảnh sắt, nhưng vũ khí của họ chủ yếu là cây thương sarissa nặng dài tới 7m.
Đội hình phalanx là đội hình của quân đội Hy Lạp cổ đại, bố trí thành khối dày đặc, gồm nhiều hàng quân. Các chiến binh đứng sát nhau, khoảng hai người trong 1m; trong tấn công, mỗi hàng cách nhau 1m; trong phòng ngự mỗi hàng cách nhau 0,5m. Trang bị của bộ binh có giáo, lao, kiếm, mộc, v.v… Bộ binh nặng có giáp sắt. Khi tấn công hay phòng ngự, cả khối người đó đều tiến hay lùi đều nhau, giữ vững cự ly giãn cách quy định. Mặt mạnh của đội hình này là ở chính diện, và có sức chiến đấu cao khi đánh với đối phương kém tổ chức, lực lượng yếu. Mặt yếu của nó là sau lưng và bên sườn, khả năng cơ động kém và chỉ dùng được ở địa hình bằng phẳng quang đãng. Để khắc phục nhược điểm, người ta dùng bộ binh nhẹ và kỵ binh để che sườn cũng như để tấn công vào sườn hay truy kích đối phương.