cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Srilanka mirabilis
Srilanka mirabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Tenebrionidae. Loài này được Zoltán Kaszab miêu tả khoa học năm 1980.
Tham khảo
Thể loại:Srilankamys
Cryphaea rubricaulis
Cryphaea rubricaulis là một loài rêu trong họ Cryphaeaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cryphaea (Cryphaeaceae) Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Linum subbiflorum
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Lanh Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1949
Eleutherodactylus quidditus
Diasporus quidditus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Nó được tìm thấy ở Colombia và Panama. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng đất thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới.
Tham khảo
quidditus
Fraissinet-de-Lozère
Fraissinet-de-Lozère là một xã ở tỉnh Lozère trong vùng Occitanie, phía nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 1060 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lozère
Vương Bằng (sinh năm 1964)
Vương Bằng (tiếng Trung giản thể: 王鹏, bính âm Hán ngữ: Wáng Péng, sinh tháng 2 năm 1964, người Hán) là tướng lĩnh Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Ông là Trung tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX, hiện là Bộ trưởng Bộ Quản lý Huấn luyện Quân ủy Trung ương. Ông từng là Phó Hiệu trưởng Đại học Quốc phòng; Viện trưởng Học viện Chỉ huy Lục quân Trung Quốc.
Xuất thân và giáo dục
Vương Bằng sinh tháng 2 năm 1964 tại huyện Tương Hương, nay là thành phố cấp huyện Tương Hương, thuộc địa cấp thị Tương Đàm, tỉnh Hồ Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông lớn lên và tốt nghiệp phổ thông ở Tương Hương, đến tháng 9 năm 1981 thì thi cao khảo và thi đỗ Đại học Nam Kinh, chuyển tới học và tốt nghiệp Cử nhân Kinh tế vào tháng 7 năm 1985. Sau đó, ông tham gia lĩnh vực khoa học quân sự, là nghiên cứu viên của Bộ Lý luận chiến lược Viện Hàn lâm Khoa học Quân sự Trung Quốc, nhiều lần yêu cầu được bổ nhiệm và được gửi đến Học viện Chỉ huy Lục quân Trung Quốc để được đào tạo nghiệp vụ tham mưu hợp thành. Năm 2001, ông được điều tới Đại học Quốc phòng Trung Quốc để học cao học và nhận bằng Thạc sĩ Quốc phòng vào tháng 1 năm 2003. Vương Bằng được kết nạp Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 11 năm 1986.
Sự nghiệp
Sau khi tốt nghiệp Đại học Nam Kinh, Vương Bằng nhập ngũ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc ở phương diện khoa học quân sự. Sau những khóa huấn luyện sĩ quan, ông được điều tới Vân Nam tham gia Chiến dịch Lưỡng Sơn giai đoạn 1984–1993 ở núi Giả Âm, núi Giả ở huyện Ma Lật Pha, mặt trận Vị Xuyên giữa Quân khu Côn Minh và Quân khu 2, Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ hậu Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979. Vào thời kỳ này, ông lần lượt là cán bộ huấn luyện, cán bộ tham mưu của sư đoàn rồi phó trưởng phòng huấn luyện, tiểu đoàn trưởng, tham mưu trưởng trung đoàn, trưởng phòng huấn luyện sư đoàn. Từ năm 1998, ông đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban Huấn luyện đại đội giảng dạy Tập đoàn quân 12, Trưởng ban Trinh sát Bộ Tư lệnh Tập đoàn quân, tham mưu trưởng lữ đoàn, phó lữ đoàn trưởng của Tập đoàn quân 12. Những năm này, ông được trao nhiều giải thưởng trong công tác như "Toàn quân ái quân tiêu binh xuất sắc", "Sĩ quan chỉ huy giỏi", "Cá nhân tiên tiến trong huấn luyện quân sự" của quân khu, "Cá nhân tiên tiến trong chuẩn bị chiến đấu và xử lý vấn đề then chốt", "Cá nhân tiên tiến trong chống bạo động, khủng bố". Tháng 7 năm 2006, Vương Bằng nhậm chức Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn bộ binh cơ giới 34 của Tập đoàn quân 12, đến 2008 thì trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt, Lữ đoàn 34 được chọn làm lực lượng mô phỏng quân sự của Quân khu Nam Kinh, tiến hành tập trận đối đầu trên thực tế để huấn luyện với nhiều đội quân khác nhau trong nhiều địa hình, phân về nhóm màu xanh ứng phó đối thủ màu đỏ, và ông cũng được trao danh hiệu "Tư lệnh Lam quân". Trong giai đoạn huấn luyện, Lữ đoàn 34 và Vương Bằng được nhiều đồng đội, đội ngũ gọi là "dã lang", "hơn cả sói hoang" với kỷ luật cao, chiến đấu quyết liệt, và được chọn là một trong những hình mẫu học tập của toàn quân Quân Giải phóng năm 2009. Kết thúc huấn luyện, Vương Bằng được bổ nhiệm làm Phó Tham mưu trưởng Tập đoàn quân 12, đến năm 2016, khi hệ thống quân đội được cải tổ, ông được phân công làm Phó Tham mưu trưởng của Lục quân Chiến khu Đông Bộ.
Tháng 7 năm 2017, Vương Bằng được phong quân hàm Thiếu tướng Lục quân, đến tháng 6 năm 2019 thì được bổ nhiệm làm Viện trưởng Học viện Chỉ huy Lục quân Trung Quốc. Tháng 6 năm 2021, ông được điều chuyển làm Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng Giáo dục của Đại học Quốc phòng Trung Quốc. Tháng 12 cùng năm, ông được thăng quân hàm Trung tướng, được điều bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Quản lý Huấn luyện Quân ủy Trung ương. Giai đoạn đầu năm 2022, ông được bầu làm đại biểu tham gia Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XX từ đoàn Quân Giải phóng và Vũ cảnh. Tại đại hội,  ông được bầu làm Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX.
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Hán Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1964 Thể loại:Người Hồ Nam Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Nam Kinh Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Quốc phòng Trung Quốc Thể loại:Trung tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Thể loại:Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX
Odontocera apicula
Odontocera apicula là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Odontocera
Micropterix huemeri
Micropterix huemeri là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Kurz, Kurz & Zeller miêu tả năm 2004. It is probably endemic of the geologically isolated region of the Marguareis in Pháp.
Dorcus sancha
Dorcus sancha là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được 🇦🇹 mô tả khoa học năm 2011.
Micropterix huemeri
Con trưởng thành bay in high alpine vùng đồng cỏ (at elevations higher than 2,000 mét) in tall herbaceous vegetation around boulders vào tháng 7.
Zabrodzie, Warmińsko-Mazurskie
Zabrodzie (Schöndorf) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biskupiec, thuộc huyện Olsztyński, Warmińsko-Mazurskie, ở miền bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 4 km phía nam Biskupiec và 31 km về phía đông của thủ đô khu vực Olsztyn.
Dorcus sancha
Tham khảo
Thể loại:Dorcus Thể loại:Động vật được mô tả năm 2011
Dorcus sancha
Micropterix huemeri
Chiều dài cánh trước khoảng 3.9 mm đối với con đực và 4.4 mm đối với con cái.
Zabrodzie, Warmińsko-Mazurskie
Ngôi làng có dân số 340 người.
Micropterix huemeri
Tham khảo
Thể loại:Micropterix
Quan điểm Hồi giáo về Giêsu
Giống như trong Tân Ước của Cơ đốc giáo, Kinh Qur'an (văn bản tôn giáo trung tâm của đạo Hồi) mô tả Giêsu là Messiah (al-Masih trong tiếng Ả Rập), được sinh ra từ một trinh nữ, làm các phép lạ, đi cùng với các môn đồ, bị người Do Thái từ chối, và được đưa lên trời. Nhưng Kinh Qur'an khác với Tân Ước ở chỗ phủ nhận Giêsu bị đóng đinh hoặc chết trên thập tự giá, và đặc biệt là phủ nhận thần tính của Giêsu như là Đức Chúa Trời nhập thể, hay là Con của Chúa Trời.
Tầm quan trọng của Giêsu trong đạo Hồi được phản ánh khi ông được đề cập trong Kinh Qur'an trong 93 câu với nhiều danh hiệu khác nhau như "Con trai của Mary " và các thuật ngữ quan hệ khác, được đề cập trực tiếp và gián tiếp, hơn 187 lần. Do đó, ông là một trong những người được nhắc đến nhiều nhất trong Kinh Qur'an bằng cách tham khảo; 25 lần theo tên Isa, ngôi thứ ba 48 lần, ngôi thứ nhất 35 lần, và phần còn lại dưới dạng tiêu đề và thuộc tính.
Kinh Qur'an và hầu hết các hadith (báo cáo chứng thực) đề cập đến việc Giêsu được sinh ra là một "cậu bé thuần khiết" (không có tội lỗi) với Mary (مريم) là kết quả của sự thụ thai đồng trinh, tương tự như sự kiện Truyền tin trong Cơ đốc giáo. Kinh Qur'an phủ nhận Giêsu là một vị thần trong một số câu, bao gồm cả một câu và đề cập rằng Giêsu không tuyên bố bản thân là thần thánh (Q.5: 116). Theo Kinh Qur'an, ông không bị đóng đinh cũng như không sống lại từ cõi chết, mà là được Chúa Trời cứu thoát. (Mặc dù các truyền thống Hồi giáo sớm nhất và các nhà chú giải trích dẫn các báo cáo có phần mâu thuẫn về một cái chết và độ dài của nó, nhưng người Hồi giáo tin rằng Giêsu không chết trên thập tự giá, nhưng vẫn tin rằng ngài đã sống lại để lên thiên đàng). Qua nhiều thế kỷ, các tác giả Hồi giáo đã đề cập đến những phép lạ khác như đuổi quỷ, vay mượn từ một số nguồn tiền Hồi giáo dị giáo, và từ các nguồn kinh điển khi truyền thuyết về Giêsu được mở rộng.
Trong Hồi giáo, Giêsu được cho là tiền thân của nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad. Giống như tất cả các nhà tiên tri trong Hồi giáo, Giêsu cũng được gọi là một người theo đạo Hồi, vì ngài đã rao giảng rằng các môn đồ của ngài nên áp dụng " con đường thẳng ". Trong thuyết cánh chung của Hồi giáo, Giêsu sẽ trở lại trong lần tái lâm để chiến đấu với Al-Masih ad-Dajjal hay còn gọi là "Messiah giả hiệu" và thiết lập hòa bình trên Trái đất.
Tham khảo
Thể loại:Người trong Quran Thể loại:Tiên tri trong Hồi giáo
Borolia amygdalina
Borolia amygdalina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Borolia
Minh Ý Vương hậu
Minh Ý Vương hậu Liễu thị (명의왕후 유씨; ? – 1112) là vương hậu duy nhất của Cao Ly Túc Tông, sinh mẫu của Cao Ly Duệ Tông. Bà là con gái của Thị trung Liễu Hồng.
Không rõ thời gian bà nhập cung, phong hiệu Minh Phúc Cung chủ (明福宮主), sau đổi thành Diên Đức Cung chủ (延德宮主). Năm 1099 bà được thăng vị Vương hậu. Duệ Tông lên ngôi phong cho bà làm Vương thái hậu, ngự ở cung Thiên Hòa (天和).
Liễu thái hậu qua đời năm 1112, được truy thụy là Nhu Gia Quang Huệ Minh Ý Vương hậu (柔嘉光惠明懿王后), táng tại Sùng lăng (崇陵).
Chú thích
Thể loại:Vương hậu Cao Ly Thể loại:Phi tần Cao Ly
Ischaemum travancorense
Ischaemum travancorense là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Stapf ex C.E.C.Fisch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ischaemum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1933
Andrena saettana
Andrena saettana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1975.
Dicranomyia submutata
Tham khảo
Thể loại:Dicranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Andrena saettana
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1975
Micrandropsis scleroxylon
Micrandropsis scleroxylon là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (W.A.Rodrigues) W.A.Rodrigues mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Tham khảo
Thể loại:Micrandropsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1973
Micrandropsis scleroxylon
Stêphanô Trần Ngọc Hoàng
Stêphanô Trần Ngọc Hoàng (1928-2008) là một tu sĩ Công giáo người Việt. Ông là Viện phụ tiên khởi của Hội Dòng Xitô Việt Nam, bề trên của Đan viện Dòng Xi-tô Châu Sơn (Đơn Dương).
Thân thế vào đạo nghiệp
Ông sinh ngày 10 tháng 12 năm 1928 tại Giáo xứ Quần Cống (nay thuộc Giáo xứ Thánh Mẫu), Giáo phận Bùi Chu, thuộc xã Thọ Nghiệp (Xuân Trường, Nam Định). Năm 14 tuổi, ông được gửi sang Thái Bình để học, trở thành người chú giúp lễ cho Linh mục Batholomeo Nguyễn Quang Ân, cũng chính là cậu ruột của ông.
Ngày 16 tháng 7 năm 1947, ông gia nhập Đan viện Châu Sơn (Nho Quan, Ninh Bình) và được khấn Dòng vào ngày 20 tháng 3 năm 1950. Sau đó, ông được gửi về Phát Diệm để học Triết học và Thần học. Năm 1952, Bền trên của Đan viện Châu Sơn Nho Quan đã quyết định di cư vào Nam. Ông cùng một số tu sĩ khác thuộc phái đoàn đầu tiên dưới sự dẫn dắt của Linh mục Berchman Nguyễn Văn Thảo. Tuy nhiên, sau khi vào Nam không lâu, ông tuyển cử sang châu Âu, đến Đan viện Hauterive (Thụy Sĩ để tu học Thần học tại Đại học Freiburg.
Cuối tháng 6 năm 1957, ông tốt nghiệp Cử nhân Thần học. Ngày 24 tháng 8 cùng năm, ông được thụ phong chức Linh mục tại Thụy Sĩ. Tuy ý nguyện của ông định tiếp tục con đường học vấn để lấy bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ Thần học, nhưng do nhu cầu nhân sự, nên ông được triệu hồi về nước, nhận trách nhiệm tại Đan viện Châu Sơn Đơn Dương. Ngày 12 tháng 10 năm 1961, ông được bầu làm Viện trưởng Đan viện Châu Sơn – Đơn Dương – Lâm Đồng.
Ngày 13 tháng 11 năm 1963, chiếu theo lời đề nghị của Tổng phụ Dòng cùng với ý kiến của Đại hội Toàn Dòng Xi-tô thế giới, Tòa Thánh Vatican đã quyết định nâng ba Đan viện: Phước Sơn, Châu Sơn (Đơn Dương) và Phước Lý lên hàng Đan phụ viện. Ngày 2 tháng 3 năm 1964, Tổng phụ Dòng Xi-tô Sighard Kleiner đã đến Châu Sơn Đơn Dương chủ tọa Công nghị Đan sĩ để bầu chọn Viện phụ tiên khởi cho Đan viện. Công nghị Đan sĩ đã bầu Đan viện trưởng Stêphanô Trần Ngọc Hoàng làm Viện phụ tiên khởi của Đan viện. Ông chọn cho mình khẩu hiệu "Amator Regulae et Fratrum" (Yêu Thánh luật và anh em)... Ngày 19 tháng 3 năm 1964, lễ chúc phong Đan viện phụ tiên khởi của Hội Dòng Xitô Việt Nam được tổ chức tại Vương cung thánh đường Đức Bà Sài Gòn, do Khâm sứ Sighard Kleiner chủ sự.
Ngày 2 tháng 3 năm 1974, ông xin từ chức Viện phụ. Người kế vị ông là Viện phụ Lê-ô Vũ Đức Chính chỉ giữ nhiệm trong 2 năm thì bị chính quyền Việt Nam đưa đi cải tạo. Ông trở lại làm lãnh đạo Đan viện với tư cách Bề trên dự khuyết. Ngày 25 tháng 3 năm 1984, ông tái đắc cử Viện phụ và giữ nhiệm cho đến tháng 12 năm 1993 thì từ chức lần thứ 2. Mặc dù vậy, ông vẫn được giữ nhiệm Viện phó cho đến khi qua đời.
Ngày 10 tháng 5 năm 2008, ông qua đời, hưởng thọ 80 tuổi với 58 năm khấn dòng.
Tham khảo
Thể loại:Người Nam Định Thể loại:Tu sĩ Dòng Xitô Thể loại:Viện phụ Thể loại:Viện phụ Việt Nam
Gaius Octavius (định hướng)
Gaius Octavius là một cái tên dùng cho các thành viên nam của thị tộc Octavia. Nổi tiếng nhất trong số đó là Gaius Octavius Thurinus, còn được biết đến với cái tên nổi bật hơn là Augustus, hoàng đế đầu tiên của Đế quốc La Mã, là cháu gọi bằng ông cậu và con nuôi của Gaius Julius Caesar.
Ngoài ra, Gaius Octavius còn có thể là một trong những người sau đây:
Xem thêm
Thể loại:Octavii
Thái Lan
nhỏ|[[Bangkok, Thái Lan]] Thái Lan (ประเทศไทย), hay gọi ngắn là Thái (ไทย), quốc hiệu chính thức là Vương quốc Thái Lan (ราชอาณาจักรไทย), là một quốc gia độc lập có chủ quyền ở khu vực Đông Nam Á, phía bắc giáp Lào và Myanmar, phía đông giáp Lào và Campuchia, phía nam giáp vịnh Thái Lan và Malaysia, phía tây giáp Myanmar và biển Andaman. Lãnh hải Thái Lan ở phía đông nam tiếp giáp với lãnh hải Việt Nam ở vịnh Thái Lan, phía tây nam giáp với lãnh hải Indonesia và Ấn Độ qua biển Andaman.
Thái Lan là một quốc gia Quân chủ lập hiến kết hợp với nghị viện. Hoàng tộc Mahidol của Vương triều Chakri là biểu tượng quốc gia, Quốc vương theo hiến pháp là nguyên thủ quốc gia, giữ chức vụ Tổng tư lệnh quân đội kiêm Nhà lãnh đạo tinh thần Phật giáo. Vua Thái hiện nay là Rama X, người kế vị ngai vàng từ Hội đồng lập pháp vào năm 2016, sau khi cha ông là Rama IX băng hà cùng năm đó.
Kinh tế Thái Lan đã phát triển nhanh từ năm 1985 đến 1995, nhưng kể từ sau khi hứng chịu cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 thì tốc độ tăng trưởng trở nên chậm chạp. Thái Lan là quốc gia đặc biệt phát triển trong ngành du lịch, nước này sở hữu những điểm đến du lịch nổi tiếng thế giới như: Ayutthaya, Pattaya, Bangkok, Phuket, Krabi, Chiang Mai, hay Ko Samui,... Đón tiếp xấp xỉ 40 triệu lượt khách quốc tế ghé thăm trong năm 2019, trong đó, con số trung bình là 14 nghìn lượt mỗi ngày. Nguồn thu từ công nghiệp du lịch, dịch vụ và xuất khẩu có đóng góp lớn cho nền kinh tế.
Thái Lan là một trong những nước tham gia sáng lập ASEAN, thành viên của các Tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, WTO, APEC, Phong trào không liên kết,... và là khách mời thường trực của Hội nghị thượng đỉnh G-20. Quốc gia này được công nhận là một ‟Hổ mới châu Á" và cường quốc khu vực ở Đông Nam Á đồng thời có tiềm năng để trở thành một cường quốc bậc trung trên thế giới . Với chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức cao, cũng như là nền kinh tế lớn thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á chỉ sau Indonesia, xếp hạng 25 toàn cầu theo GDP danh nghĩa, xếp thứ 21 thế giới xét theo sức mua tương đương , đứng thứ 28 trên thế giới về tổng giá trị thương hiệu quốc gia (2020) , Thái Lan hiện là một nước công nghiệp mới, trong đó, sản xuất, lắp ráp, chế tạo hàng công nghiệp, điện tử, xuất khẩu các mặt hàng nông nghiệp, ngư nghiệp cùng du lịch là những lĩnh vực chủ chốt của nền kinh tế.
Tuy nhiên hiện nay, Thái Lan đang gặp phải những vấn đề nghiêm trọng: kinh tế trì trệ suốt từ năm 1997 tới nay, bất ổn chính trị liên tiếp, sự lỏng lẻo trong quản lý an ninh, tình trạng nhập cư bất hợp pháp dẫn đến tội phạm lan rộng cùng nạn sở hữu súng đạn trái phép, sự phân hóa giàu nghèo và sự nổi lên của chủ nghĩa khủng bố do các phần tử Hồi giáo cực đoan ở khắp đất nước tiến hành đang là những vấn đề nhức nhối.
Tên gọi
Tên gọi Thái Lan trong tiếng Việt là phiên âm bắt nguồn từ tên tiếng Pháp Thaïlande cũng như tên gọi tiếng Anh Thailand. Báo Trung Bắc chủ nhật số 42, ngày 22 tháng 12 năm 1940, có đăng một bài viết có tiêu đề "Địa vị quan hệ của Thái Lan về kinh tế ở Viễn Đông". Bài báo này mở đầu bằng đoạn:
"Sau khi đã giải quyết xong những việc lôi thôi về biên giới và đất đai bằng mấy bản hợp ước vào các năm 1903, 1904, 1907, từ hơn 30 năm nay cuộc giao-thiệp giữa Thái Lan và Đông Dương, hai nước lân cận và nhiều quyền lợi chung trên bán đảo Ấn Độ China nay vẫn giữ vẻ hòa hiếu và càng ngày càng thêm thân mật."
Thái Lan cũng từng được gọi là Xiêm (Siam), đây là tên gọi chính thức đến ngày 23 tháng 6 năm 1940 khi nó được đổi thành Thái Lan. Từ năm 1945 đến ngày 11 tháng 5 năm 1949, tên Thái Lan lại được đổi lại thành Xiêm. Sau đó nó được đổi lại thành Thái Lan như ngày nay.
Trong tiếng Thái, nước này có nhiều cách gọi. Gọi một cách bình thường ngắn gọn là ไทย (Thai), từ này trong tiếng Thái có nghĩa gốc là "tự do". Gọi một cách trang trọng đầy đủ là ราชอาณาจักรไทย (Racha Anachakra Thai), với hai chữ ราชา (Racha) và อาณาจักร (Anachakra) thì có gốc từ tiếng Phạn: Racha có nghĩa là "quốc vương", Anachakra có nghĩa là "lãnh thổ". Ý của cụm từ Racha Anachakra Thai là "Vương quốc của người tự do". Tuy nhiên, một học giả nổi tiếng người Thái cho rằng từ Thai (ไทย) đơn giản chỉ có nghĩa là "người" vì điều tra của ông cho thấy rằng tại một số vùng nông thôn từ "Thai" được dùng thay thế cho từ "khon" (คน) nghĩa là người. Vì vậy "Thái" cũng là danh xưng để gọi người Thái.
Ở Trung Quốc, vương quốc này được gọi là "Thái Quốc" (泰國), hay "Thái Vương Quốc" (泰王國). Người Việt trước đây còn gọi Thái Lan là "Xiêm La" (暹羅) và người Thái là "người Xiêm".
Thời kỳ đầu
Nhiều nền văn hóa khác nhau đã có mặt tại đây từ thời Văn hóa Baan Chiang. Nhưng do vị trí địa lý, văn hóa Thái Lan luôn chịu ảnh hưởng từ Campuchia, Ấn Độ và Trung Quốc cũng như từ những nước láng giềng Đông Nam Á khác. Đất nước Thái Lan là đất nước thuộc Đông Nam Á duy nhất không bị thực dân châu Âu xâm lược.
Vương quốc Sukhothai
trái|nhỏ|200x200px|Tượng phật tại [[Wat Mahathat - Công viên lịch sử Sukhothai.]] Cho đến đầu thế kỷ 13, người Thái dù đã định cư vững chắc ở miền Bắc Thái Lan ngày nay, song họ phải chịu sự chi phối của Đế quốc Khmer hùng mạnh. Tuy nhiên, Đế quốc Khmer đã bắt đầu suy yếu từ sau khi vua Jayavarman VII qua đời, khiến cho sức ảnh hưởng của người Khmer ở vùng đất người Thái định cư suy yếu đáng kể. Kết quả, năm 1232, Pho Khun Pha Muang là thủ lĩnh người Thái ở Vương quốc Lavo và Pho Khun Bang Klang Hao là thủ lĩnh người Thái ở Banyang (nay là Nakhonthai) đã cùng nhau đánh đuổi quân Khmer, tuyên bố độc lập, chiếm thành phố Sukhothai làm kinh đô của mình. Pho Khun Bang Klang Hao sau đó trở thành vị vua đầu tiên của Sukhothai, tự xưng là Pho Khun Si Indrathit (hay Intradit), lập niên triều đại đầu tiên của Sukhothai là Triều Phra Ruang. Sự kiện này về mặt truyền thống đã đánh dấu sự thành lập quốc gia Thái. nhỏ|147x147px|Chữ khắc của vua [[Ram Khamhaeng|Ramkhamhaeng.]] Sukhothai mở rộng bằng cách tạo các liên minh với các vương quốc Thái khác, dùng Phật giáo Thượng tọa bộ làm quốc giáo với sự giúp đỡ của các nhà sư Ceylon. Intradit truyền ngôi cho con trai là Pho Khun Ban Muang, và năm 1278 đến lượt em trai là Pho Khun Ramkhamhaeng kế vị. Dưới thời vua Ramkhamhaeng Đại Đế, Sukhothai trải qua một thời kỳ hoàng kim thịnh vượng. Ramkhamhaeng đã có công cái tiến chữ cái Khmer thành bảng chữ cái Thái. Vào thời đỉnh cao của mình, ảnh hưởng của vương quốc này trải dài từ Martaban (nay thuộc Myanmar) đến Luang Prabang (nay thuộc Lào) và xuống tận bán đảo Mã Lai cho đến phía Nam tận Nakhon Si Thammarat, phạm vi ảnh hưởng của vương quốc này rộng hơn nhiều so với lãnh thổ Thái Lan ngày nay, dù mức độ kiểm soát thực tế không như tầm ảnh hưởng.
Sau khi Ramkhamhaeng băng hà, vương quốc này đã nhanh chóng suy giảm về lại với tầm vóc của thời kỳ đầu. Trong khi đó, Ayutthaya trở nên hùng mạnh, và cuối cùng vào năm 1378, vua Thammaracha II của Sukhothai đã phải chịu thuần phục cường quốc mới này. Sukhothai trở thành chư hầu của quốc gia Ayutthaya giữa 1365 và 1378. Năm 1412, Ayutthaya đã dựng lên một thái thú và vua Thammaracha IV được Ayutthaya đưa lên ngôi. Khoảng năm 1430, Thammaracha dời đô đến Phitsanulok. Sau cái chết của ông năm 1438, vương quốc này bị hạ xuống chỉ còn là một tỉnh của Ayutthaya.
Vương quốc Ayutthaya
nhỏ|200x200px|Tàn tích của chùa [[Wat Chaiwatthanaram ở Ayutthaya. Nó được xây dựng vào thế kỷ 17 và bị quân đội Miến Điện đốt cháy và cướp phá vào năm 1767.]] Từ thời vua Luethai, vương quốc Sukhothai bắt đầu suy yếu. Các chư hầu của Sukhothai bắt đầu công khai chống lại. Một trong số đó là khu vực Suphanburi do U Thong cai trị. Năm 1343, U Thong đã dời trung tâm của mình xuống đồng bằng Chao Phraya. Trên một cù lao sông, ông cho lập kinh đô mới gọi là Vương quốc Ayutthaya. Năm 1360, Uthong tuyên bố Phật giáo Thượng tọa bộ là quốc giáo của Ayutthaya, cố gắng mở rộng vương quốc của mình bằng cách chinh phục các vương quốc khác ở miền Bắc. Vào cuối thế kỷ 14, Ayutthaya đã được xem là cường quốc mạnh nhất Đông Nam Á. Trong suốt thế kỷ 15, các nỗ lực của Ayutthaya hướng về bán đảo Malay, nơi có trung tâm thương mại lớn Malacca, làm chư hầu, Ayutthaya tiếp tục kiểm soát việc buôn bán béo bở trên eo đất, thu hút nhiều nhà buôn Trung Hoa mua đặc sản về cho thị trường sa hoa của Trung Hoa.
Năm 1511 Ayutthaya đã tiếp đón một đoàn ngoại giao từ Đế quốc Bồ Đào Nha, Có lẽ họ là những người châu Âu đầu tiên viếng thăm đất nước này. 5 năm sau, Ayutthaya và Bồ Đào Nha đã ký một hiệp ước cho phép người Bồ Đào Nha buôn bán ở vương quốc này. Một hiệp ước tương tự năm 1592 đã cho người Đế quốc Hà Lan một vị trí đặc quyền trong việc mua bán lúa gạo. trái|nhỏ|200x200px|Trận chiến voi giữa [[Naresuan và Mingyi Swa, Cuộc chiến Xiêm-Miến Điện (1584 trừ1593).]] Thế kỷ 16 chứng kiến sự lớn mạnh của Triều Taungoo dưới thời vua Bayinnaung, dưới một triều đại hiếu chiến, đã chiếm lấy Lan Na và Lan Xang và gây chiến với Ayutthaya. Năm 1569 các đội quân Taungoo, liên minh với phiến quân Ayutthaya - phần lớn là người của hoàng tộc Ayutthaya, đã đoạt được thành Ayutthaya và đưa cả hoàng gia qua Taungoo. Dhammaraja (1569-90), một thống đốc người Xiêm trước đó đã giúp đỡ quân Miến Điện đã được dựng lên ngôi vua chư hầu ở Ayutthaya. Sự độc lập của Ayutthaya đã được con trai ông là vua Naresuan (1590-1605) tái lập. Naresuan đã chống lại Taungoo và đến năm 1600 đã đẩy lùi Miến Điện khỏi Ayutthaya.
Những người nước ngoài được tiếp đọn trọng thị ở triều đình của Narai (1657–1688), một nhà vua có tầm nhìn thế giới tuy thận trọng về ảnh hưởng của bên ngoài. Các mối quan hệ thương mại quan trọng được tạo lập với Nhật Bản. Các công ty thương mại Đế quốc Anh và Đế quốc Hà Lan được phép lập nhà máy và các phái đoàn ngoại giao Ayutthaya được phái tới Paris hay La Hague. Nhờ duy trì những mối quan hệ này, triều đình Ayutthaya đã khéo léo khiến Hà Lan chống lại Anh và Đệ Nhất Đế chế Pháp, tránh được một sự ảnh hưởng Ayutthaya quá của một cường quốc. Narai đã xây công sự, đài quan sát và một cung điện tại Lopburi. Ngoài ra, những người truyền giáo Pháp đã tham gia giáo dục và y tế và đã mang đến báo in đầu tiên ở nước này.
Sau một thời kỳ chiến tranh đẫm máu tranh giành quyền lực, Ayutthaya bước sang thời kỳ vàng son, thịnh trị kéo dài 25 năm cuối cùng của thế kỷ 18. Văn học, nghệ thuật và các học thuật đều phát triển rực rỡ. Mối đe dọa lớn hơn không đến từ phương đông mà từ biên giới phía tây khi Miến Điện dưới triều đại mới của Alaungpaya mở cuộc xâm lăng, chinh phục các tiểu quốc của người Shan giáp với đất Thái.
Năm 1765 Miến Điện mở cuộc tấn công ồ ạt nhắm vào Ayutthaya. Sử Thái ghi rằng Ayutthaya điều binh kháng cự, cố thủ thị trấn Bang Rajan. Bị quân Miến vây hãm lâu dài Bang Rajan cuối cùng cũng thất thủ; kinh thành Auytthaya bị đốt sạch; đó là năm 1767. Đền đài cùng công trình nghệ thuật kể cả những kho sách quý ghi chép văn sử học của người Thái bị tiêu hủy cả.
Vương quốc Thonburi
Khi vương quốc Ayutthaya sụp đổ, một vị tướng người Xiêm có tên là Taksin cũng đang ở đó. Tập hợp những người ủng hộ mình thành một đội quân, một năm sau đó ông đã chiếm lại được thành phố, Có thể Taksin nhận thấy rằng Ayutthaya bị tàn phá nghiêm trọng nên việc khôi phục nó về tình trạng cũ chắc chắc sẽ quá sức đối với nguồn lực của ông. Người Miến quá quen thuộc với các tuyến đường để tiến đến Ayutthaya, và trong trường hợp người Miến lại tiến công, thì binh sĩ của ông sẽ không thể đủ sức bảo vệ thành phố. Do vậy, ông lập đô tại Thonburi, là nơi gần biển hơn Ayutthaya. Ngoài việc sẽ khó xâm nhập Thon Buri bằng đường bộ, sự lựa chọn này cũng sẽ ngăn chặn việc thu thập vũ khí và thiết bị quân sự của bất cứ ai có tham vọng biến bản thân thành một vương độc lập ở xa về thượng du sông Chao Phraya.
Những thắng lợi trước các đối thủ quyền lực là nhờ năng lực chiến đấu như một chiến binh của Taksin. Ông thường ở tiền tuyến trong khi đấu với kẻ địch, nhờ vậy truyền sĩ khí cho binh sĩ để họ bất chấp nguy hiểm. Trong số những quan chức gắn vận mệnh với ông có hai cá nhân mà sau này đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử Thái Lan, họ là hai người con của một quan chức mang tước Pra Acksonsuntornsmiantra (พระอักษรสุนทรเสมียนตรา), người anh là Tongduang (ทองด้วง) và sau thành lập vương triều Chakri, người em là Boonma (บุญมา) nắm giữ vị trí quyền lực số hai.
Taksin đã chinh phục được các nước chư hầu, và chiếm lại miền Bắc từ người Miến Điện. Từ đó ông bắt đầu cuộc chinh phục toàn bộ các dân tộc Xiêm. Taksin tấn công người Miến Điện ở phía bắc năm 1774 và chiếm Chiang Mai năm 1776, thống nhất Xiêm.
Cung xỉ đủng đỉnh
Cyrtomium caryotideum là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (Wall. ex Hook. & Grev.) C. Presl miêu tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Thái Lan
Vương quốc Thonburi
Nhưng sau đó, một cuộc đảo chính nhằm loại bỏ Taksin khỏi vương vị đã diễn ra. Khi đó có vị tướng ở thành Cổ Lạc làm phản, Taksin lệnh cho tướng Phraya San đi dẹp loạn. Nhưng Phraya San lại là anh trai của vị tướng làm loạn, hai anh em hợp nhau trở lại kinh thành đảo chính. Quân trong thành mở cổng cho Phraya San vào, Taksin bỏ trốn vào chùa nhưng bị bắt giam lại. Phraya San sai người báo cho Chakri biết. Chakri giao một ít binh lính lại cho em trai Sô Si, còn mình thì dẫn đại quân về kinh thành, ngầm sai thủ hại sát hại Taksin rồi vu tội cho Phraya San. Cuối cùng, Chakri giết luôn Phraya San và tự lập làm vua.
Vương quốc Rattanakosin
nhỏ|200x200px|[[Wat Phra Kaew, kiến ​​trúc của thời kỳ Rattanakosin]] Chakri làm vua, xưng là Ramathibodi. Đời sau quen gọi ông là Rama I. Ông quyết định dời đô từ Thonburi về Bang Makok, nay chính là Bangkok. Hoàng cung đặt ở khu vực Rattanakosin bốn phía là sông và kênh rạch tạo thành những hào nước phòng thủ tự nhiên. Sử gia phương Tây gọi vương quốc của Rama I là vương quốc Rattanakosin chính vì lý do này. trái|nhỏ|200x200px|[[Napoléon III Nhận được tin nhắn Xiêm trong Cung điện Fontainebleau năm 1864.]] Năm 1851, Rama IV (Mongkut) lên ngôi. Trái với vua anh (Rama III), Rama IV có thái độ cởi mở hơn với phương Tây. Năm 1855, Xiêm ký với Anh John Bowring, theo đó thuế nhập khẩu các loại vào Xiêm giảm xuống chỉ còn 3%, các độc quyền (kinh tế). Trước những sức ép từ phương Tây, Rama IV muốn cải cách thể chế chính trị trong nước. Song ông không làm được nhiều vì sự phản đối của hoàng gia và quan lại. Dù sao, những nỗ lực của ông đã cho phép những cải cách sau đó phát.
Năm 1868, Rama IV mất. Con trai cả của ông là Chulalongkorn (tức Rama V) lên ngôi vua. Năm 1873, ông đã lên ngôi lần thứ hai. Trong thời gian đi thăm các nước, ông đã học được nhiều chính sách cải cách để hiện đại hóa đất nước mình. Chulalongkorn đã hiện đại hóa triều đình Xiêm thông qua việc du nhập một chế độ Nội các, và hệ thống hành chính tỉnh bán phong kiến được đổi qua thành tỉnh (changwat) và huyện (amphoe) như ngày nay vẫn áp dụng. Ông đã tuyên bố ân xá cho tất cả tù nhân chính trị và dần bỏ chế độ nô lệ. Tuyến đường sắt đầu tiên của Thái Lan đã được khai trương năm 1896 nối Bangkok với Ayutthaya. Trong thời kỳ trị vì của ông, lịch phương Tây đã thay thế âm lịch. Chulalongkorn cũng tuyên bố tự do tôn giáo, cho phép Ki-tô giáo và Hồi giáo được hành đạo trong vương quốc Phật giáo này.
Chính sách "ngoại giao cây sậy" trước thực dân phương Tây
Trong lịch sử lập quốc của mình, Thái Lan từng là một nước lớn theo chủ nghĩa Đại Thái, lấn át các quốc gia láng giềng khi có thể, nhưng tới giữa thế kỷ XIX, Thái Lan đứng trước hiểm họa xâm lăng của các nước thực dân châu Âu. Về phía tây, Đế quốc Anh đã chiếm Miến Điện, trong khi ở phía đông, Pháp đã chiếm 3 nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Thái Lan vô tình trở thành vùng đệm địa lý giữa 2 thế lực thực dân đứng đầu thế giới khi đó là Anh và Pháp. Vì không muốn nổ ra xung đột với đối thủ, Anh và Pháp quyết định trung lập hóa Thái Lan, cả hai sẽ tự kiềm chế, không tiến quân xâm chiếm nước này.
Nhờ sự may mắn đó, cũng như biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các cường quốc để họ tự kiềm chế nhau, nhờ vậy Thái Lan đã tránh được các cuộc xâm lược và được hưởng thời gian độc lập, hòa bình tương đối lâu dài trong thời kỳ đế quốc thực dân xâm chiếm thuộc địa và trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Thái Lan đã ký hiệp ước hữu nghị và thương mại với Anh năm 1826 và với Mỹ năm 1833, Hiệp ước trao đổi biên giới các tỉnh phía bắc Malaysia hiện tại năm 1909, nhờ đó thoát khỏi ách thuộc địa của các nước đế quốc lúc bấy giờ đang tranh giành nhau vùng Đông Nam Á. Thái Lan cũng đã ký hiệp định phân định biên giới sông Mekong với Pháp và tránh né xung đột với thực dân Pháp vào cuối thế kỷ XIX.
[[Tập tin:Map of Siam (territorial cessions).svg|nhỏ|trái|220px|Các lãnh thổ Thái Lan cắt cho Pháp và Anh từ 1867–1909:
{{legend|#00FFFF|Lãnh thổ cắt cho Pháp 1867}} {{legend|#006400|Lãnh thổ cắt cho Pháp 1888}} {{legend|#1E90FF|Lãnh thổ cắt cho Pháp 1893}} {{legend|#808000|Lãnh thổ cắt cho Anh 1893}} {{legend|#4682B4|Lãnh thổ cắt cho Pháp 1904}} {{legend|#00FF00|Lãnh thổ cắt cho Pháp 1907}} {{legend|#FFA500|Lãnh thổ cắt cho Anh 1909}} ]] Tuy giữ được vị thế độc lập, nhưng không có nghĩa Thái Lan không bị mất mát gì cho các nước thực dân châu Âu. Nước này đã phải nhân nhượng nhiều quyền lợi và phải cắt lãnh thổ cho Anh và Pháp. Năm 1888 và 1893, Thái Lan phải ký hiệp ước trao một số vùng đất phía đông cho Campuchia (thuộc quyền cai trị của Pháp). Năm 1904 và 1907 phải tiếp tục cắt đất, tổng cộng hơn 20.000 km² cho Pháp. Năm 1909 phải cắt nhiều vùng đất rộng lớn ở phía Bắc cho Anh. Năm 1909, lại phải cắt vùng đất trên 40.000 km² tại bán đảo Malacca cho Anh. Tổng cộng, trong 50 năm, Thái Lan đã bị mất đi 352.877 km² lãnh thổ, những vùng này ngày nay thuộc về Campuchia, Myanmar và Malaysia, coi như là bị mất hẳn. Lãnh thổ Thái Lan ngày nay chỉ còn rộng bằng 60% so với trước năm 1867 (514.000 km² so với 867.000 km²). Nhiều người Thái coi đây là sự sỉ nhục của phương Tây đối với quốc gia của họ, nhưng việc lo sợ một cuộc chiến tranh khiến chính phủ Thái Lan phải chấp nhận sự mất mát lãnh thổ đất nước.
Chế độ quân chủ lập hiến
Sau thế chiến, Thái Lan bị đối xử như một quốc gia đối địch bởi Anh và Pháp, mặc dù Mỹ đã can thiệp để giảm nhẹ các điều khoản trừng phạt Thái Lan. Thái Lan không bị lực lượng Đồng Minh chiếm đóng, nhưng phải trả lại các lãnh thổ mà Nhật đã chiếm trong thế chiến 2 cho Anh và Pháp. Thời kỳ hậu chiến cũng là thời kỳ Thái Lan thắt chặt quan hệ với Hoa Kỳ, như để bảo trợ Hoàng gia Thái Lan khỏi nguy cơ chủ nghĩa cộng sản lan truyền từ các quốc gia lân bang.
Lịch sử đương đại
Gần đây, Thái Lan trở thành một thành viên tích cực trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đặc biệt là sau khi chế độ dân chủ được tái lập sau năm 1992.
Năm 1997, Thái Lan trở thành tâm điểm của Khủng hoảng tài chính Đông Á. Đồng baht nhanh chóng sụt giá từ mức 25 baht đổi 1 đô la xuống mức 56 baht đổi 1 đô la, thị trường chứng khoán sụt giảm 75%, kinh tế sụt giảm trên 10% trong giai đoạn 1997-1999. Kinh tế Thái Lan mất 6 năm tiếp theo để khôi phục, đến năm 2007, tỷ giá giữa đồng baht và đô la là 33:1. Tuy nhiên, kinh tế Thái Lan đã không còn tăng trưởng nhanh như trước nữa, GDP đầu người của nước này chỉ tăng trung bình 2% mỗi năm trong giai đoạn 2007-2019. Đến năm 2020, Đại dịch Covid-19 xảy ra khiến kinh tế Thái Lan bị sụt giảm tới 7,5 - 8%, cho tới năm 2022 nước này vẫn chưa hồi phục mức GDP năm 2019.
Đã có một số đụng độ quân sự giữa Thái Lan và Campuchia vào giai đoạn 2010-2012, khi cả hai nước tranh chấp chủ quyền tại vùng quanh đền Preah Vihear của người Khmer, ngôi đền được Tòa án Quốc tế vì Công lý (International Court of Justice) vào năm 1962 tuyên bố thuộc về Campuchia. Xung đột kết thúc khi tòa án quốc tế tiếp tục phán quyết ngôi đền thuộc về Campuchia.
Lịch được sử dụng chính thức tại Thái Lan là Phật lịch, một loại lịch của người phương Đông, sớm hơn Tây lịch 543 năm. Năm 2018 thì là năm thứ 2561 Phật lịch tại Thái Lan.
Năm 2020, lần đầu tiên kể từ năm 1931, nhiều người Thái Lan đã biểu tình công khai phản đối Hoàng gia, kêu gọi hạn chế quyền lực của quốc vương. Người biểu tình tuyên bố đất nước thuộc về nhân dân chứ không phải vua Rama X, họ công khai thách thức hoàng gia Thái Lan. Ở Thái Lan, bất kỳ người nào xúc phạm hoàng gia, đặc biệt là quốc vương, là một trọng tội. Nhưng những người biểu tình đã ngày càng liều lĩnh hơn, có người đã hô "Đả đảo phong kiến, nhân dân muôn năm"
Địa lý
thế=|trái|nhỏ|200x200px|Bản đồ tổng hợp vệ tinh của Thái Lan. Hội đồng nghiên cứu Quốc gia phân chia Thái Lan thành 6 vùng địa lý, dựa trên các đặc điểm tự nhiên bao gồm địa hình và dòng chảy, cũng như mô hình văn hóa của con người. Đó là: Khu vực phía Bắc, đông Bắc, miền Trung, miền phía Đông, miền Tây và miền Nam. Mặc dù Bangkok về mặt địa lý là một phần của đồng bằng trung tâm, vì là thủ đô và thành phố lớn nhất, khu vực này có thể coi là khía cạnh khác, một khu vực riêng biệt. Mỗi vùng trong 6 vùng địa lý khác so với vùng khác ở dân số, các nguồn lực cơ bản, đặc điểm tự nhiên và mức độ phát triển kinh tế xã hội. Sự đa dạng của các vùng thực tế là thuộc tính nổi bật trong địa chất Thái Lan.
Địa hình
Với diện tích 512.302 km² (tương đương diện tích Việt Nam cộng với Lào), Thái Lan xếp thứ 50 trên thế giới về diện tích, rộng thứ ba tại Đông Nam Á, sau Indonesia và Myanmar.
Thái Lan là mái nhà chung của một số vùng địa lý khác nhau, tương ứng với các vùng kinh tế. Đặc điểm nổi bật của địa hình Thái Lan là núi cao, một đồng bằng trung tâm và một vùng cao nguyên. Núi chiếm phần lớn phía bắc Thái và trải rộng dọc theo biên giới Myanmar qua eo Kra và bán đảo Mã Lai. Đồng bằng trung tâm là một vùng đất thấp bồi bởi sông Chao Phraya và các chi lưu, đó hệ thống sông chính của nước này, chảy vào đồng bằng ở đầu vịnh Bangkok. Hệ thống sông Chao Phraya chiếm khoảng một phần ba lãnh thổ quốc gia. Ở phía đông bắc của đất nước là cao nguyên Khorat, một khu vực nhấp nhô nhẹ với đồi thấp và hồ nông, cung nước vào sông Mekong qua sông Mun. Hệ thống sông Mê đổ vào Biển Đông bao gồm một loạt các kênh và đập.
Cùng nhau, các hệ thống sông Chao Phraya và Mê Kông duy trì nền nông nghiệp Thái Lan qua việc hỗ trợ trồng lúa và cung cấp đường thủy cho việc vận chuyển hàng hóa, người. Ngược lại, các đặc điểm tự nhiên phân biệt của bán đảo Thái Lan là đường bờ biển dài, các hòn đảo ngoài khơi và đầm lầy ngập mặn giảm đi.
Khí hậu
Khí hậu Thái Lan chịu ảnh hưởng bởi gió mùa có đặc điểm theo mùa (gió mùa tây nam và gió mùa đông bắc). Gió mùa tây nam bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9 được đặc trưng bởi chuyển động của không khí ấm ẩm từ Ấn Độ Dương tới Thái Lan, gây ra mưa dồi dào nhất đất nước. Gió mùa đông bắc bắt đầu từ tháng 10 đến tháng 2 mang lại không khí lạnh và khô nhất Thái Lan từ Trung Quốc. Ở miền nam Thái Lan, gió mùa đông bắc mang lại thời tiết ấm áp và mưa nhiều trên bờ biển phía đông. Phần lớn Thái Lan có khí hậu "nhiệt đới ẩm và khô hoặc khí hậu thảo nguyên" loại (khí hậu xavan). về Phía nam và đầu phía đông của miền đông có khí hậu nhiệt đới gió mùa.
Thái lan đã 3 mùa. Mùa mưa (giữa tháng 4 - giữa tháng 9) chiếm ưu thế trên phần lớn đất nước. Mùa này đặc trưng bởi mưa dồi dào vào tháng 8 và 9 là thời kì ẩm ướt nhất trong năm. Đôi khi có thể dẫn đến lũ lụt. Ngoài mưa gây ra bởi gió mùa tây nam, những dải hội tụ (ITCZ) và xoáy thuận nhiệt đới cũng góp phần gây mưa trong mùa mưa. Tuy nhiên, những đợt khô thường xảy ra trong khoảng 1 - 2 tuần kể từ đầu tháng 6 - 7. Đó là do sự chuyển động về phía bắc của dải hội tụ đến miền nam Trung Quốc. Mùa Đông bắt đầu từ đầu tháng 10 đến giữa tháng 3. Phần lớn Thái Lan trải qua thời tiết khô trong mùa này với nhiệt độ nhẹ. Ngoại trừ phía nam Thái Lan, nơi có lượng mưa lớn, đặc biệt là vào tháng 10 - 11. Hai tháng mùa hè từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 4 và đặc trưng là thời tiết ấm hơn.
Hầu hết quốc gia có lượng mưa hàng năm là 1300 to 1700 mm.
Động thực vật
Voi là biểu tượng quốc gia của Thái Lan. Hiện nay số lượng voi suy giảm nghiêm trọng do nạn săn trộm voi để lấy ngà voi, và gần đây là để lấy thịt voi. Voi con thường bị bắt để sử dụng trong các điểm tham quan du lịch, mặc dù việc sử dụng chúng đã giảm kể từ khi chính phủ cấm khai thác vào năm 1989. Hiện nay số lượng cá thể voi sống trong điều kiện bị giam cầm thậm chí còn lớn hơn cả số voi còn tồn tại ngoài tự nhiên, và các nhà hoạt động môi trường cáo buộc rằng những con voi sống trong điều kiện nuôi nhốt thường bị ngược đãi.
Hành chính
Thái Lan được chia làm 76 tỉnh (จังหวัด changwat), trong đó có 2 thành phố trực thuộc trung ương: Bangkok và Pattaya. Do có phân cấp hành chính tương đương cấp tỉnh, Bangkok thường được xem là tỉnh thứ 76 của Thái Lan.
Các tỉnh được chia thành các huyện (อำเภอ amphoe) hoặc quận (เขต khet). Năm 2017, Thái Lan có tổng cộng 878 huyện và 50 quận (thuộc Bangkok). Một số phần của các tỉnh giáp ranh với Bangkok (như Nonthaburi, Pathum Thani, Samut Prakan, Nakhon Pathom và Samut Sakhon) thường được gộp chung và được biết đến như Vùng đô thị Bangkok. Các tỉnh đều có tỉnh lỵ (อำเภอเมือง amphoe mueang) trùng tên với mình (nếu là tỉnh Phuket thì có thủ phủ là Amphoe Mueang Phuket hay Phuket). Các huyện được chia thành các xã (ตำบล tambon), trong khi các quận được chia thành các phường (ท้องที่ thongthi). Các xã được chia thành các thôn (หมู่บ้าน muban).
Các đô thị của Thái Lan gồm ba cấp, thành phố (เทศบาลนคร Thesaban nakhon), thị xã (เทศบาลเมือง Thesaban mueang) và thị trấn (เทศบาลตำบล Thesaban tambon). Nhiều thành phố và thị xã đồng thời là tỉnh lỵ. Tuy nhiên một tỉnh có thể có tới hai thành phố và vài thị xã.
Chính trị
thế=|nhỏ|200x200px|Tòa nhà Quốc hội Thái Lan Nguyên thủ quốc gia là nhà Vua: Được coi là thiêng liêng và bất khả xâm phạm. Về danh nghĩa nhà Vua là người đứng đầu nhà nước, Tổng Tư lệnh quân đội và là người bảo trợ Phật giáo.
Quốc hội: Theo Hiến pháp ngày 24 tháng 8 năm 2007, Quốc hội Thái Lan là Quốc hội lưỡng viện. Hạ viện (cơ quan lập pháp) gồm 480 ghế và Thượng viện gồm 150 ghế. Tuy nhiên Hiến pháp 2007 đã bị bãi bỏ bởi cuộc đảo chính năm 2014, những người đảo chính sau đó đã điều hành đất nước như là một chế độ độc tài quân sự.
Chính phủ: bao gồm 36 thành viên gồm 3 Phó Thủ tướng, 21 Bộ trưởng và 11 Thứ trưởng. Ngoài ra còn có một số Ủy ban của Chính phủ được lập ra để phối hợp thực hiện các chính sách chung.
Từ khi lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế năm 1932, Thái Lan đã có 17 hiến pháp và sửa đổi. Trong suốt quá trình đó, chính phủ liên tiếp chuyển đổi qua lại từ chế độ độc tài quân sự sang chế độ dân chủ, nhưng tất cả các chính phủ đều thừa nhận triều đại cha truyền con nối của Hoàng gia Thái Lan như lãnh đạo tối cao của dân tộc.
Kể từ tháng 5 năm 2014, Thái Lan đã được cai trị bởi một chính quyền quân sự - Hội đồng Hòa bình và Trật tự Quốc gia Thái Lan, trong đó bãi bỏ một phần hiến pháp 2007, tuyên bố thiết quân luật trên toàn quốc và ra lệnh giới nghiêm, cấm hội họp chính trị, bắt và giam giữ các nhà hoạt động chính trị chống cuộc đảo chính, áp đặt kiểm duyệt internet và nắm quyền kiểm soát các phương tiện truyền thông.
Giai đoạn 1997 - 2006
Hiến pháp 1997 là hiến pháp đầu tiên được phác thảo bởi Hội đồng lập pháp dân cử, và thường được gọi là "Hiến pháp nhân dân".
Hiến pháp 1997 được thiết lập bởi quốc hội lưỡng viện bao gồm 500 hạ nghị sĩ (สภาผู้แทนราษฎร sapha phutan ratsadon) và 200 thượng nghị sĩ (วุฒิสภา wuthisapha). Lần đầu tiên trong lịch sử Thái Lan, cả hai viện đều lập tức thông qua (dự thảo hiến pháp). Nhiều quyền con người được thừa nhận, làm tăng thêm mức độ ổn định của chính phủ dân bầu. Hạ viện được chọn thông qua hệ thống bầu cử first-past-the-post, trong đó (trong một vùng) chỉ có duy nhất một người chiến thắng bởi đa số phiếu. Thượng viện được lựa chọn dựa trên hệ thống hành chính cấp tỉnh, tùy thuộc vào số dân mà mỗi tỉnh có một hoặc nhiều hơn các thượng nghị sĩ đại diện cho mình. Các nghị sĩ thượng viện có nhiệm kỳ 6 năm, còn ở hạ viện là 4 năm. trái|nhỏ|200x200px|[[Tổng thống Nga Putin và cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra trước Hội nghị thượng đỉnh APEC năm 2003.]] Hệ thống tư pháp (ศาล saan) bao gồm tòa án hoàng gia (ศาลรัฐธรรมนูญ săan rát-tà-tam-má-nuun) chuyên phân xử về các hoạt động lập pháp của quốc hội, sắc lệnh hoàng gia và các vấn đề chính trị.
Năm 2001 diễn ra cuộc tổng tuyển cử quốc hội đầu tiên sau Hiến pháp 1997, được xem là cởi mở nhất, vô tư nhất (không tham nhũng) trong lịch sử Thái Lan. Chính phủ được bầu ra sau đó cũng là chính phủ đầu tiên trong lịch sử Thái Lan hoàn tất nhiệm kỳ 4 năm. Cuộc bầu cử năm 2005 có nhiều cử tri bị đuổi và được khuyến cáo rằng để giảm bớt tình trạng mua phiếu so với trước đây.
Đầu năm 2006, những cáo buộc về tình trạng tham nhũng gây sức ép lớn, bắt buộc Thaksin Shinawatra phải kêu gọi một cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Phe đối lập tẩy chay cuộc bầu cử và Thaksin lại tái đắc cử. Mâu thuẫn mỗi ngày một tăng, dẫn đến vụ đảo chính quân sự ngày 19 tháng 9 năm 2006.
Sau đảo chính 2006
Ngày 19 tháng 9 năm 2006, một hội đồng quân sự đã tiến hành lật đổ chính phủ Thaksin, sau đó huỷ bỏ hiến pháp, giải tán Quốc hội và Tòa án, giám sát, bắt giữ và cách chức một số thành viên chính phủ, thiết quân luật và, cuối cùng, chọn một thành viên của hội đồng cơ mật hoàng gia, cựu tổng tư lệnh lục quân Thái Lan, tướng Surayud Chulanont lên làm thủ tướng. Sau đó Hội đồng quân sự đồng thuận đưa ra hiến pháp tạm thời và chọn ra một hội thẩm đoàn để soạn thảo hiến pháp mới. Đồng thời cũng chọn 250 đại biểu quốc hội. Các đại biểu này không được phép tiết lộ thông tin chống lại chính phủ, còn công chúng không được phép đưa tin bình luận. Lãnh đạo Hội đồng quân sự được phép bãi bỏ thủ tướng bất kể khi nào.
Tháng 1 năm 2007, Hội đồng quân sự đã bỏ tình trạng thiết quân luật, nhưng tiếp tục kiểm duyệt báo chí và bị cáo buộc vi phạm một số quyền con người khác. Họ cũng cấm các hoạt động và hội họp chính trị cho tới tháng 5 năm 2007. trái|nhỏ|200x200px|[[Yingluck Shinawatra là người phụ nữ đầu tiên trở thành Thủ tướng ở Thái Lan.]] Cuộc bầu cử Thủ tướng dân chủ đầu tiên sau đảo chính 2006 được tổ chức ngày 3 tháng 7 năm 2011, Đảng Pheu Thái của bà Yingluck Shinawatra, em gái cựu thủ tướng bị lật đổ Thaksin Shinawatra đã thắng lợi áp đảo với 263 ghế, dẫn trước Đảng Dân chủ cầm quyền của Thủ tướng Abhisit Vejjajiva với 161 ghế trong 500 ghế quốc hội. Với chiến thắng này đã đưa bà Yingluck Shinawatra trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Thái Lan sau sáu đời nam thủ tướng với nhiều bất ổn trong chính trường. Tuy nhiên, năm 2014, đến lượt bà Yingluck lại bị Tòa án Hiến pháp Thái Lan buộc phải từ chức sau nhiều tháng không giải quyết được các khủng hoảng chính trị. Hội đồng Hòa bình và Trật tự Quốc gia Thái Lan, một chính quyền độc tài quân sự duới sự chỉ huy của Tướng Prayuth Chan-ocha, đã lên nắm quyền lãnh đạo đất nước. nhỏ|200x200px|[[Thanathorn Juangroongruangkit, Lãnh đạo Đảng Tương lai mới, Đảng của họ có một ý thức hệ chống lại chế độ độc tài.]] Năm 2020, chính phủ quân sự Thái Lan quyền quân sự đã sử dụng quyền lực của tòa án Thái Lan giải thể đảng đối lập lớn thứ hai ở Hạ viện Đảng Tương lai mới, Đảng Tương lai mới là một đảng chính trị ở Thái Lan được thành lập vào tháng 3 năm 2018, bởi Thanathorn Juangroongruangkit, cựu Phó chủ tịch của Tập đoàn Thượng đỉnh Thái Lan và Piyabutr Saengkanokkul, học giả pháp lý. bởi vì Đảng của họ có chính sách phát triển quốc gia hiện đại dựa trên khái niệm về một thế hệ mới, và đảng của họ có một hệ tư tưởng chống lại sự cai trị của đất nước với chế độ độc tài tuyệt đối. Với bản án trên, 16 thành viên ban lãnh đạo đảng Tương lai mới chẳng hạn như Pannika Wanich, Piyabutr Saengkanokkul, trong đó có ông Thanathorn, sẽ bị cấm hoạt động chính trị trong vòng 10 năm.
Hoàng gia Thái Lan
trái|nhỏ|200x200px|Bhumibol Adulyadej, rất thích sự tôn trọng và uy quyền đạo đức phổ biến, đôi khi được sử dụng để giải quyết các cuộc khủng hoảng chính trị. Chế độ quân chủ Thái Lan chuyển thành chế độ quân chủ lập hiến vào năm 1932 sau Cách mạng Xiêm năm 1932. Danh hiệu của vua Thái bao gồm Nguyên thủ quốc gia, Thống soái Lực lượng Vũ trang Hoàng gia, người bảo hộ Phật giáo và người đứng đầu các tôn giáo. nhỏ|200x200px|Vua [[Bhumibol Adulyadej và Nữ hoàng Sirikit tại khán giả đầu tiên ngày 7 tháng 5 năm 1950]] Tháng 10 năm 1973, sau những cuộc biểu tình đông đảo và sau cái chết của nhiều người biểu tình ủng hộ dân chủ do giới sinh viên khởi xướng và lãnh đạo, nhà vua Bhumibol lần đầu tiên khẳng định vai trò của ông trên chính trường Thái Lan bằng cách công khai bày tỏ lập trường ủng hộ những nỗ lực chấm dứt chế độ quân sự Thanom. Ông ra lệnh mở cửa Cung điện Chitralada đón tiếp các sinh viên bị giới chức truy đuổi, và tiếp xúc với những thủ lĩnh của phong trào sinh viên đấu tranh.
Năm 1976, những cuộc phản kháng chống nhà cựu độc tài bắt đầu leo thang, lên đến cao điểm khi hai tờ nhật báo cho đăng tải những hình ảnh giả mạo miêu tả sinh viên Đại học Thammasat treo cổ hình nộm thái tử Vajiralongkorn. Được Quốc vương Bhumibol Adulyadej ngầm phê chuẩn, xướng ngôn viên trên đài phát thanh do quân đội kiểm soát cáo buộc các sinh viên kháng nghị phạm tội khi quân và huy động lực lượng dân quân của quốc vương, gồm Do thám làng, Nawaphon, và Bò tót Đỏ để "giết bọn cộng sản". Đến chạng vạng ngày 5 tháng 10, khoảng 4.000 người từ các lực lượng dân quân này cũng như nhân viên quân đội và cảnh sát tập hợp bên ngoài Đại học Thammasat nơi các sinh viên đã kháng nghị nhiều tuần. Các hành động này chuẩn bị cho cuộc thảm sát vào hôm sau.