cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chủ nghĩa hiện sinh
Kiện tính
Một khía cạnh khác của tự do hiện sinh là mỗi người có thể thay đổi những giá trị của chính mình. Do đó, mỗi người chịu trách nhiệm về những giá trị của chính mình, bất kể những giá trị của xã hội là như thế nào. Việc đặt trọng tâm vào nội dung tự do (freedom) trong chủ nghĩa hiện sinh liên quan đến những giới hạn trách nhiệm mà một người phải chịu, như là hệ quả của tự do của họ: mối quan hệ giữa tự do và trách nhiệm là một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, và sự làm rõ về tự do cũng làm rõ những điều mà một người phải chịu trách nhiệm.
Tính đích thực
Nhiều tác gia hiện sinh có được nhắc đến ở trên coi trọng chủ đề về sự tồn tại đích thực(authentic existence). Sự tồn tại đích thực liên quan đến ý tưởng cho rằng người ta phải "tạo ra chính mình" và sau đó sống theo "cái mình" ("self") được tạo ra ấy. Ý nghĩa của tính đích thực(authenticity) là trong hành động, con người nên hành động như là chính mình (oneself), chứ không phải như là "những hành động của chính mình" ("one's acts") hay "các gen của chính mình" ("one's genes") hay bất kì bản chất (essence) nào khác yêu cầu mình. Hành động đích thực (authentic act) là hành động phù hợp với tự do của mỗi người. Vì điều kiện của tự do là kiện tính(facticity), nó bao gồm kiện tính của mỗi người, nhưng không đến mức độ mà kiện tính này, có thể theo bất kỳ cách thức nào, quyết định những lựa chọn siêu việt (transcendental) của họ (theo nghĩa mà người ta sau đó có thể đổ lỗi rằng chính nền tảng [kiện tính] của họ đã khiến họ lựa chọn như thế chứ không phải là do bản thân cá nhân họ chọn [dự phóng đã được chọn, từ sự siêu việt của họ]). Vai trò của kiện tính trong mối quan hệ với tính đích thực thể hiện ở việc nó cho phép các giá trị thực sự của một người (one's actual values) được thể hiện ra khi người ta thực hiện lựa chọn (thay vì, như Esthete của Kierkegaard, "chọn" một cách ngẫu nhiên), và nhờ thế người ta chịu trách nhiệm cho hành động thay vì cho phép hay không các lựa chọn (options) khác nhau có những giá trị khác nhau.
Trái ngược với điều này, sự không đích thực(inauthentic) là sự từ chối sống theo tự do. Điều này có thể ẩn dưới nhiều hình thức, từ giả bộ rằng các lựa chọn đều là vô nghĩa hoặc chỉ đơn thuần là ngẫu nhiên, hoặc thông qua việc tự thuyết phục bản thân mình rằng một số dạng thức nào đó của tất định luận (determinism) là đúng, đến một loại "bắt chước" khi mà một người làm theo cách mà "mỗi người nên làm".
Việc "mỗi người nên làm gì" thường được quyết định bởi hình ảnh mà người ta có, về cách một người như chính mình (giả sử, một người quản lý ngân hàng, người thuần hóa sư tử, gái mại dâm, v.v.) làm. Trong Tồn tại và hư vô, Sartre nêu ra ví dụ về một người bồi bàn mang đức tin xấu (bad faith): anh ta chỉ mới đơn thuần tham gia vào "sự trình diễn" về một bồi bàn điển hình, cho dù rất thuyết phục. Hình ảnh này thường phù hợp với một số dạng chuẩn mực xã hội, nhưng điều này không có nghĩa là tất cả hành động tuân theo các chuẩn mực xã hội đều là không đích thực: Điều chính yếu là thái độ của mỗi người với sự tự do và trách nhiệm của chính mình, và mức độ mà mỗi người hành động tương ứng với sự tự do ấy.
Người Khác và Cái Nhìn
Người Khác (khi được viết hoa), có thể được dịch là Kẻ Khác hoặc Tha Nhân, là một khái niệm mà nếu nói một cách chính xác hơn thì thuộc về hiện tượng học và quan niệm của nó về tính liên chủ thể (intersubjectivity). Tuy nhiên, khái niệm này đã được sử dụng rộng rãi trong các tác phẩm hiện sinh mặc dù các kết luận rút ra từ nó có khác biệt đôi chút với các quan niệm của hiện tượng học. Kinh nghiệm của Người Khác là kinh nghiệm của một chủ thể tự do khác sống trong cùng thế giới mà một người sống ở trong. Ở dạng cơ bản nhất, chính kinh nghiệm này của Người Khác tạo thành tính liên chủ thể và tính khách quan. Cụ thể hơn, khi một người kinh nghiệm một người khác và Người Khác này kinh nghiệm thế giới (cùng một thế giới mà người ấy kinh nghiệm), chỉ có thể "ở đó" ("over there"), thế giới tự nó được xây dựng lên như là khách quan, mà trong đó, có một cái gì "ở đó" giống hệt nhau với cả hai chủ thể; một người kinh nghiệm người kia khi đang kinh nghiệm cùng những thứ ấy. Kinh nghiệm này về sự nhìn của Người Khác là những gì được gọi là Cái Nhìn.
Trong khi trải nghiệm này, theo ý nghĩa hiện tượng học cơ bản của nó, xây dựng nên thế giới như là khách quan và mỗi người như là chủ thể tính (subjectivity) thực tồn khách quan (mỗi người trải nghiệm chính mình như được nhìn thấy một cách cụ thể trong Cái Nhìn của Người Khác theo cùng cách thức mà một người kinh nghiệm một Người Khác được nhìn thấy bởi anh ta, như là chủ thể tính), trong chủ nghĩa hiện sinh, nó cũng được coi như một loại giới hạn của tự do. Điều này là do Cái Nhìn có xu hướng khách quan hóa những gì nó nhìn thấy. Như vậy, khi một người trải nghiệm chính mình trong Cái Nhìn, người ta không trải nghiệm chính mình như là không có gì (không có cái gì), mà là một thứ gì đó. Ví dụ của Sartre về một người đàn ông nhìn trộm ai đó qua lỗ khóa có thể giúp làm rõ điều này: lúc đầu, người đàn ông này hoàn toàn bị cuốn vào tình huống anh ta gặp phải; anh ta ở trong trạng thái tiền-phản tư khi mà toàn bộ ý thức của anh ta hướng vào những gì đang diễn ra trong phòng. Đột nhiên, anh nghe thấy tiếng sàn nhà ọp ẹp ở phía sau, và anh ta nhận ra chính mình cũng bị nhìn bởi Người Khác. Anh ta do đó cảm thấy xấu hổ vì anh ta nhận ra anh ta như là anh ta sẽ nhận ra ai đó khác cũng đang làm điều anh ta đang làm, như một Tom nhìn trộm (Peeping Tom). Đối với Sartre, trải nghiệm hiện tượng học về sự xấu hổ này đưa ra bằng chứng cho sự tồn tại của những tâm trí khác và giải quyết vấn đề của thuyết duy ngã (solipsism). Để trạng thái xấu hổ có ý thức này được trải nghiệm, người ta phải nhận thức được bản thân mình như là đối tượng của một cái nhìn khác, điều này chứng minh một cách tiên nghiệm sự tồn tại của những tâm trí khác. Cái Nhìn lúc đó đồng cấu nên kiện tính (facticity) của người đó.
Một đặc điểm khác của Cái Nhìn là không có Người Khác nào thực sự cần phải ở đó: Hoàn toàn có khả năng sàn nhà ọp ẹp không có gì khác ngoài sự chuyển động do ngôi nhà cũ; Cái Nhìn không phải là một loại trải nghiệm thần giao cách cảm thần bí về cách thức thực tế mà người kia nhìn thấy (cũng có thể có ai đó ở đó thật, nhưng anh ta không nhận ra rằng người này ở đó). Đó chỉ là sự phản tư của một người về cách mà người khác có thể nhận ra về anh ta.
Giận dữ và sợ hãi
"Cảm giác giận dữ mang tính hiện sinh" (existential angst), đôi khi được gọi là sự sợ hãi, lo âu, hay sự đau khổ (anguish) hiện sinh, là một thuật ngữ rất phổ biến với nhiều nhà tư tưởng hiện sinh. Nó thường được coi là cảm giác tiêu cực phát sinh từ trải nghiệm về sự tự do và trách nhiệm của con người. Ví dụ điển hình là trải nghiệm một người gặp phải khi người ta đứng trên một vách đá, nơi người ta không chỉ sợ hãi bị rơi xuống mà còn sợ hãi khả năng mình tự khiến mình nhảy xuống. Trong trải nghiệm này, "không có gì cản trở tôi", người ta cảm nhận việc không có bất cứ thứ gì tiền định quyết định việc người ta tự gieo mình xuống vách đá hay đứng yên, và người ta trải nghiệm sự tự do của chính mình. Giận dữ, theo nhà hiện sinh hiện đại, Adam Fong, là sự nhận ra một cách đột ngột về sự vô nghĩa (lack of meaning), thường xảy ra khi một người hoàn thành một nhiệm vụ mà ban đầu tưởng như có một ý nghĩa nội tại nào đó.
Cũng có thể xem xét khái niệm này trong mối quan hệ với quan điểm trước đó, xem sự giận dữ ở trong mối quan hệ với "không gì cả" (nothing) như thế nào, và đây cũng chính là điều phân biệt nó với sự sợ hãi (fear), vốn có đối tượng gây ra sợ hãi. Ở trường hợp của sự sợ hãi, một người có thể thực hiện các biện pháp dứt khoát để loại bỏ đối tượng gây ra sợ hãi, trong trường hợp của sự giận dữ, không có biện pháp "mang tính xây dựng" nào như thế là khả dĩ. Việc sử dụng từ "không gì cả" trong bối cảnh này liên quan đến cả sự bất an vốn có với hậu quả hành động của con người, và cả với thực tế rằng, khi trải nghiệm tự do như là sự giận dữ, một người cũng nhận ra anh ta sẽ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn cho những hậu quả này. Không có điều gì ở trong con người (chẳng hạn như về mặt di truyền), mà họ có thể đổ lỗi cho khi có điều gì đó sai xảy ra, có thể hành động thay cho họ. Do đó, không phải sự lựa chọn nào cũng được coi là mang theo những hậu quả đáng sợ có thể xảy ra (và, có thể khẳng định rằng, cuộc sống loài người sẽ không thể chịu đựng nổi nếu mỗi sự lựa chọn đều gây ra sự sợ hãi). Dẫu sao, điều này không thay đổi thực tế rằng tự do vẫn là hoàn cảnh (condition) của mọi hành động.
Sự tuyệt vọng
Tuyệt vọng, trong chủ nghĩa hiện sinh, thường được định nghĩa là sự mất hy vọng. Cụ thể hơn, đó là sự mất hy vọng khi phản ứng trước sự sụp đổ của một hoặc nhiều phẩm chất cốt yếu, mang tính định danh của cá nhân, tạo nên bản sắc cá nhân của một con người. Nếu một người định hình để trở thành một ai đó cụ thể, chẳng hạn như một tài xế xe buýt hoặc một công dân chính trực, và sau đó thấy rằng các phẩm chất cốt yếu đó không đạt được, thông thường họ sẽ rơi vào tình trạng tuyệt vọng. Ví dụ, một ca sĩ mất khả năng ca hát có thể tuyệt vọng nếu anh ta không còn gì khác để dựa vào - không còn gì khác để danh tính của anh ta có thể dựa vào. Anh ta thấy mình không thể còn là cái mà đã tạo nên bản thân anh ta.
Đối lập với chủ nghĩa thực chứng và chủ nghĩa duy lý
Những người theo chủ nghĩa hiện sinh phản đối các định nghĩa về con người cho rằng con người chủ yếu là duy lý. Do đó, họ chống lại chủ nghĩa thực chứng và chủ nghĩa duy lý. Chủ nghĩa hiện sinh khẳng định con người thực sự đưa ra quyết định dựa trên ý nghĩa chủ quan (subjective meaning) hơn là sự duy lý thuần túy (pure rationality). Sự bác bỏ việc coi lý trí như là nguồn gốc của ý nghĩa (meaning) là một chủ đề phổ biến trong các tư tưởng hiện sinh, cũng như sự tập trung vào cảm giác lo lắng và sợ hãi mà chúng ta cảm thấy khi đối mặt với tự do triệt để của chính mình và sự nhận thức về cái chết. Kierkegaard ủng hộ tính duy lý như một phương tiện để tương tác với thế giới khách quan (ví dụ, trong khoa học tự nhiên), nhưng khi bàn đến những vấn đề hiện sinh, lý trí là không đủ: "Lý trí của con người có những giới hạn" ("Human reason has boundaries").
Như Kierkegaard, Sartre cũng nhìn thấy những vấn đề của tính duy lý (rationality), và gọi nó là một dạng "đức tin xấu" (bad faith), một nỗ lực của cái tôi nhằm áp đặt cấu trúc lên thế giới của hiện tượng (phenomena) - tức "Cái Khác" - mà về cơ bản là phi lý và ngẫu nhiên. Theo Sartre, tính duy lý và những dạng thức khác của đức tin xấu cản trở con người khỏi việc tìm kiếm ý nghĩa trong sự tự do. Sartre khẳng định rằng trong nỗ lực xóa đi cảm giác lo lắng và sợ hãi (angst and dread), con người tự nhốt mình trong những trải nghiệm hàng ngày, từ đó đồng thời từ bỏ sự tự do của họ và chấp nhận bị chiếm hữu bởi "Cái Nhìn" của "Người Khác" dưới hình thức này hay hình thức khác (ví dụ, bị chiếm hữu bởi người khác hay tối thiểu là một ý tưởng của họ).
Tôn giáo
Một nhà hiện sinh khi đọc Kinh Thánh sẽ yêu cầu người đọc nhận ra rằng họ là một chủ thể đang hiện hữu nghiên cứu các từ ngữ nhiều hơn là một hồi tưởng về các sự kiện. Điều này trái ngược với việc nhìn vào tập hợp các "sự thật" ở ngoài và không liên quan gì đến người đọc, nhưng là phát triển cảm nhận (sense) về thực tại/Thiên chúa. Một người đọc như vậy sẽ không bắt buộc phải tuân theo các điều răn như thể có một chủ thể bên ngoài đang áp đặt những điều răn đó lên họ, nhưng như thể những điều ấy đang ở bên trong họ và dẫn dắt họ từ bên trong. Đây là nhiệm vụ mà Kierkegaard đảm nhận khi hỏi: "Ai có nhiệm vụ khó khăn hơn: người giáo viên giảng giải những điều tốt nhất ở khoảng cách thiên thạch với cuộc sống hàng ngày hay những người học sẽ đưa chúng vào sử dụng?".
Nhầm lẫn với chủ nghĩa hư vô
Mặc dù chủ nghĩa hư vô và chủ nghĩa hiện sinh là những triết lý riêng biệt, chúng thường bị nhầm lẫn với nhau. Cả hai đều bắt nguồn từ trải nghiệm của con người về sự thống khổ và hoang mang có nguyên nhân từ sự vô nghĩa rõ ràng của thế giới mà con người bị buộc phải tìm hoặc tạo ra ý nghĩa. Một trong những nguyên nhân chính của sự nhầm lẫn này là do Friedrich Nietzsche là triết gia quan trọng của cả hai chủ nghĩa trên. Các nhà triết học hiện sinh thường nhấn mạnh tầm quan trọng của sự giận dữ (Angst) như là biểu hiện của sự thiếu vắng tuyệt đối của bất cứ nền tảng khách quan nào cho hành động, một động thái thường được quy giản thành chủ nghĩa hư vô đạo đức(moral nihilism) hay hư vô hiện sinh(existential nihilism). Dẫu sao thì, chủ đề phổ biến trong tác phẩm của các nhà hiện sinh chủ nghĩa là làm sao để kiên gan vượt qua được những cuộc chạm trán với cái phi lý, như có thể thấy trong tác phẩm Thần thoại Sisyphus của Camus ("Mỗi người phải tưởng tượng rằng Sisyphus hạnh phúc"), và rất hiếm khi các nhà triết học hiện sinh gạt bỏ đạo đức hay ý nghĩa cuộc sống tự kiến tạo của mỗi người (one's self-created meaning): Kierkegaard lấy lại một kiểu đạo đức trong tôn giáo (mặc dù tự ông có thể không đồng ý rằng đó là đạo đức, tôn giáo khiến tê liệt (suspend) đạo đức), và những lời cuối cùng của Sartre trong Tồn tại và hư vô là: "Tất cả những câu hỏi, mà đưa chúng ta đến một sự phản tư thuần túy và không phải một phản tư mang tính phụ kiện (not an accessory reflection) (hay không thuần túy), này chỉ có thể tìm thấy câu trả lời của chúng trên bình diện đạo đức. Chúng ta sẽ cống hiến cho nó một công việc tương lai (a future work).".
Lịch sử
Chủ nghĩa hiện sinh đã nổi lên như là một phong trào trong văn học và triết học thế kỷ 20, chịu ảnh hưởng của một số nhà triết học thế kỷ 19 mà nổi bật nhất là Søren Kierkegaard và Friedrich Nietzsche, tuy rằng nó đã có những người đi tiên phong từ các thế kỉ trước. Vào thế kỷ 20 chủ nghĩa hiện sinh nổi lên là một phong trào triết học với sự đóng góp của Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir. Franz Kafka, Albert Camus và Fyodor Dostoevsky cũng đã miêu tả các chủ đề hiện sinh trong các tác phẩm văn học của mình.
Kierkegaard and Nietzsche
Soren Kierkegaard và Friedrich Nietzsche được xem là những triết gia đầu tiên đặt nền tảng cho phong trào hiện sinh, mặc dù họ chưa từng sử dụng khái niệm "chủ nghĩa hiện sinh" và còn chưa rõ liệu rằng họ có ủng hộ chủ nghĩa hiện sinh của thế kỉ 20 hay không. Họ tập trung vào trải nghiệm chủ quan của con người hơn là những chân lý khách quan của toán học và khoa học, những điều mà họ tin rằng quá xa cách với trải nghiệm thực sự của con người. Giống như Pascal, họ quan tâm đến cuộc đấu tranh thầm lặng của mỗi cá nhân trước sự vô nghĩa rõ ràng của đời sống và việc sử dụng sự giải trí để trốn thoát khỏi sự buồn chán (boredom). Không như Pascal, Kierkegaard và Nietzsche còn xem xét đến vai trò của việc đưa ra những lựa chọn tự do, đặc biệt khi nó liên quan đến những giá trị và niềm tin căn bản, và xét đến việc những lựa chọn đó thay đổi bản chất (nature) và nhân dạng (identity) của người lựa chọn như thế nào. Hiệp sĩ của Đức tin (Knight of faith) của Kierkegaard và Siêu nhân (Overman) của Nietzsche là đại diện cho những con người sống Tự do, họ tự định ra bản chất cho sự tồn tại của chính mình. Cá nhân lý tưởng của Nietzche sáng tạo những giá trị riêng cho anh ta và tự tạo ra những tiêu chuẩn mà anh ta hướng đến. Trái lại, Kierkegaard lập luận bằng một tên giả rằng sự chắc chắn khách quan của những sự thật tôn giáo (đặc biệt là Thiên chúa giáo) không chỉ là bất khả, mà thậm chí còn dựa trên nền tảng là những nghịch lý về mặt logic. Ông còn tiếp tục hàm ý rằng "bước nhảy niềm tin" (leap of faith) là phương tiện khả dĩ cho mỗi người có thể vươn lên nấc thang cao hơn của sự tồn tại, siêu vượt và bao hàm cả giá trị thẩm mỹ và đạo đức của đời sống. Kierkegaard và Nietzsche cũng là tiền nhân của các phong trào trí thức khác, bao gồm chủ nghĩa hậu hiện đại và một số trường phái tâm lý học. Dù sao, Kierkegaard tin rằng mỗi người nên sống phù hợp với những gì anh ta nghĩ.
Dostoyevsky và Sartre
Nhà văn người Nga Fyodor Dostoyevsky là tác giả văn học quan trọng đầu tiên của chủ nghĩa hiện sinh. Trong Bút ký dưới hầm (Notes from Underground), Dostoyevsky kể về một người đàn ông không thể hòa nhập vào xã hội và cảm thấy không hạnh phúc với những danh tính (identities) mà anh ta tạo ra cho mình. Jean-Paul Sartre, trong cuốn sách ông viết về chủ nghĩa hiện sinh Thuyết hiện sinh là một thuyết nhân bản (Existentialism is a Humanism), dẫn lại cuốn Anh em nhà Karamazov của Dostoyevsky như một ví dụ cho khủng hoảng hiện sinh(existential crisis). Sartre trích dẫn lại tuyên bố của Ivan Karamazov "Nếu chúa không tồn tại, tất cả đều được phép", coi đó là câu của Dostoyevsky, mặc dù câu này không xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết. Dẫu sao, một ý kiến tương tự như thế đã được nêu ra một cách rõ ràng khi Alysosha thăm Dimitri ở trong tù. Dimitri đề cập đến những cuộc đối thoại của anh với Rakitin trong đó có ý tưởng rằng: "Vậy thì, nếu Ông ấy không tồn tại, con người là vua của trái đất, của vũ trụ". Điều này khiến cho việc trích dẫn của Sartre trở nên chấp nhận được. Các tiểu thuyết khác của Dostoyevsky, khi kể các câu chuyện khác nhau từ góc nhìn của chủ nghĩa hiện sinh thế tục, cũng nói đến những vấn đề được đặt ra trong triết học hiện sinh: ví dụ, trong Tội ác và Hình phạt, nhân vật chính Raskolnikov trải qua khủng hoảng hiện sinh và sau đó đến với thế giới quan Chính thống giáo Kito tương tự như chủ trương của Dostoyevsky.
Nửa đầu thế kỷ XX
Trong những thập kỉ đầu tiên của thế kỉ XX, một số nhà văn và triết gia đã phát triển thêm các ý tưởng của chủ nghĩa hiện sinh. Triết gia người Tây Ban Nha Miguel de Unamuno y Jugo trong cuốn sách xuất bản năm 1913 của ông Cảm giác bi thảm của cuộc sống của con người và các quốc gia (The Tragic Sense of Life in Men and Nations), tập trung vào cuộc sống "bằng xương bằng thịt" đối lập với cuộc sống của chủ nghĩa duy lý trừu tượng. Unamuno bác bỏ triết học hệ thống để ủng hộ cuộc tìm kiếm đức tin cá nhân. Ông giữ lại cảm giác về sự bi thảm, thậm chí phi lý của cuộc tìm kiếm, đại diện bởi mối quan tâm lâu dài của ông với nhân vật Don Quixote của Cervantes. Là một tiểu thuyết gia, một nhà thơ và nhà biên kịch cũng như giáo sư triết học của đại học Salamanca, Unamuno đã viết một truyện ngắn về cuộc khủng hoảng đức tin của một mục sư, Saint Manuel the Good, Martyr. Truyện này đã được lưu lại trong tuyển tập truyện hư cấu hiện sinh. Một nhà tư tưởng người Tây Ban Nha khác, Ortega y Gasset, viết vào năm 1914, rằng sự hiện hữu của con người phải luôn luôn được định nghĩa bởi con người cá nhân kết hợp với hoàn cảnh cụ thể của cuộc đời anh ta: "Yo soy yo y mi circunstancia" ("Tôi là chính tôi và hoàn cảnh của tôi"). Sartre cũng như vậy tin rằng sự hiện hữu của con người không phải là một vấn đề trừu tượng mà luôn là một vấn đề mang tính hoàn cảnh ("en situation").
Hai nhà tư tưởng người Nga, Lev Shestov và Nikolai Berdyaev, trở nên nổi tiếng là những nhà tư tưởng hiện sinh trong thời kì lưu vong ở Paris sau Cách mạng. Shestov sinh ra trong một gia đình người Ucraina và Do thái ở Kiev, đã tấn công vào chủ nghĩa duy lý và sự hệ thống hóa trong triết học rất sớm từ năm 1905 trong cuốn sách cách ngôn của ông Mọi điều điều có thể (All Things Are Possible).
Berdyaev, cũng đến từ Kiev nhưng có nền tảng từ nhà thờ Chính thống giáo Đông phương, đã đưa ra một sự phân biệt rõ ràng giữa thế giới tinh thần và thế giới thường ngày của các đối tượng(the everyday world of objects). Theo Berdyaev, sự tự do của con người có nguồn gốc từ địa hạt tinh thần, một địa hạt độc lập khỏi những khái niệm khoa học mang tính nhân quả. Cho đến giới hạn mà tồn tại con người cá nhân (the individual human being) vẫn sống trong thế giới khách quan, anh ta bị tha hóa khỏi tự do tinh thần đích thực. "Con người" không phải được diễn giải một cách duy nhiên mà như một tồn tại (being) được tạo ra trong hình ảnh Chúa trời, người khởi tạo tự do, các hành động sáng tạo. Ông xuất bản tác phẩm chính của mình về những chủ đề này, Định mệnh của Con người (The Destiny of Man), năm 1931.
Gabriel Marcel, từ lâu trước khi đặt ra thuật ngữ "chủ nghĩa hiện sinh", đã mang đến cho độc giả Pháp nhiều chủ đề hiện sinh quan trọng thông qua bài viết "Hiện hữu và Tính khách quan" (Existence and Objectivity, 1925) và Tạp chí Siêu hình(Metaphysical Journal, 1927) của ông. Là một nhà soạn kịch đồng thời là một triết gia, Marcel tìm thấy điểm khởi đầu cho triết học của mình trong điều kiện của sự tha hóa siêu hình: cá nhân con người tìm kiếm sự hài hòa trong cuộc sống ngắn ngủi. Với Marcel, sự hài hòa này được tìm kiếm thông qua "sự phản tư thứ cấp"(secondary reflection), một cách tiếp cận "đối thoại" chứ không phải "biện chứng" về thế giới, được mô tả bởi "sự kì diệu và sự kinh ngạc" (wonder and astonishment) và mở ra "sự hiện hiện"(presence) của những người khác và Chúa trời hơn là đơn thuần chỉ là "thông tin" về họ. Đối với Marcel, sự hiện diện như vậy ngụ ý nhiều hơn chỉ đơn giản là ở đó (vì một thứ có thể ở trong sự hiện diện của một thứ khác); nó bao hàm sự sẵn có "ngông cuồng", và sự sẵn sàng đặt mình vào sự sắp đặt của người khác.
Marcel phân biệt sự phản tư thứ cấp(secondary reflection) với sự phản tư sơ cấp (primary reflection) mang tính hàn lâm và khoa học-kĩ thuật, mà ông gắn với hoạt động của cái tôi trừu tượng của trường phái Descartes. Với Marcel, triết học là một hoạt động cụ thể được thực hiện bởi một hữu thể người có cảm giác, cảm nhận, hóa thân (hiện thân) trong một thế giới cụ thể. Mặc dù Jean-Paul Sartre sử dụng thuật ngữ "chủ nghĩa hiện sinh" cho triết học của mình từ những năm 1940, tư tưởng của Marcel được miên tả là "gần như đối lập hoàn toàn" với Sartre. Không như Sartre, Marcel là một người Cơ đốc giáo và trở thành người Công giáo chuyển đổi năm 1929.
Ở Đức, nhà triết học và tâm lý học Karl Jaspers - mà sau này mô tả chủ nghĩa hiện sinh như là một "bóng ma" được tạo ra bởi quần chúng - gọi những tư tưởng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi Kierkegaard và Nietzche của mình là Existenzphilosophie. Với Jaspers, "Existenz-philosophy là con đường tư tưởng mà với nó con người tìm cách để trở thành chính mình... Con đường tư tưởng này không nhận thức được các đối tượng, nhưng làm cho sáng tỏ và hiện thực hóa sự tồn tại của nhà tư tưởng".
Jaspers, giáo sư đại học Heidelberg, gặp Martin Heidegger, người giữ chức giáo sư ở Marburg trước khi nhận vị trí của Husserl tại Freiburg năm 1928. Họ đã có nhiều thảo luận về triết học, nhưng sau đó mối quan hệ trở nên lạnh nhạt khi Heidegger ủng hộ Chủ nghĩa Quốc Xã. Hai ông cùng chia sẻ sự ngưỡng mộ với Kierkegaard, và trong thập kỉ 1930, Heidegger đã giảng dạy rộng rãi về Nietzsche. Tuy vậy, cho đến giới hạn nào thì Heidegger nên được coi là một nhà hiện sinh vẫn còn đang tranh cãi. Trong Tồn tại và thời gian (Being and Time) ông đã trình bày một phương pháp gắn chặt các diễn giải triết học vào tồn tại người (Dasein) để được phân tích dưới dạng các phạm trù hiện sinh; và điều này khiến nhiều nhà bình luận coi ông là một nhân vật quan trọng trong phong trào hiện sinh.
Nửa sau thế kỷ XX
Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, chủ nghĩa hiện sinh trở thành một phong trào triết học và văn hóa nổi tiếng, với hai ngòi bút Pháp chủ yếu: Jean Paul Sartre và Albert Camus. Họ viết những cuốn tiểu thuyết best-seller, kịch, báo cũng như các tác phẩm chuyên ngành. Trong thời gian này, tác phẩm Tồn tại và thời gian (Being and Time) của Heigegger cũng trở nên nổi tiếng bên ngoài nước Đức.
Sartre đã đề cập đến các chủ đề hiện sinh trong cuốn tiểu thuyết Buồn nôn (Nausea) từ năm 1938, trong những mẩu truyện ngắn của tuyển tập Bức Tường (The Wall) năm 1939 và năm 1943, ông đã xuất bản chuyên luận về chủ nghĩa hiện sinh Tồn tại và hư vô. Nhưng phải hai năm sau thời điểm Paris được giải phóng khỏi các lực lượng chiếm đóng Đức, ông và các cộng sự thân thiết của mình - Camus, Simone de Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty, và những người khác - mới trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới như những gương mặt tiêu biểu của phong trào được biết đến với tên chủ nghĩa hiện sinh. Trong một thời gian rất ngắn, Camus và Sartre đã trở thành những trí thức hàng đầu của nước Pháp sau chiến tranh, và "được biết đến bởi tất cả mọi người" từ cuối năm 1945. Camus là biên tập viên của tờ báo cánh tả (phe Kháng Chiến Pháp) nổi tiếng nhất, tờ Chiến đấu (Combat); Sartre thì phát hành tạp chí tư tưởng cánh tả của mình, Thời hiện đại (Les Temps Modernes), và hai tuần sau đó trình làng bài giảng nổi tiếng về chủ nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa nhân văn thế tục (secular humanism) trong cuộc họp chật kín người của câu lạc bộ Club Maintenant. Beauvoir đã viết rằng "không có tuần nào trôi qua mà không có báo chí thảo luận về chúng tôi" ; chủ nghĩa hiện sinh trở thành "cơn sốt truyền thông đầu tiên của thời kì hậu chiến".
Cho đến cuối năm 1947, các tác phẩm fiction và kịch trước đó của Camus được in lại, vở kịch mới Caligula được đưa ra biểu diễn và tiểu thuyết Dịch hạch(The Plague) được xuất bản; hai cuốn đầu tiên trong bộ ba tiểu thuyết Đường tới tự do (The Roads to Freedom) của Sartre cũng như tiểu thuyết Máu của Tha nhân (The Blood of Others) của Beauvoir đã xuất hiện. Các tác phẩm của Sartre và Camus cũng đã được dịch sang các thứ tiếng khác. Các nhà hiện sinh ở Paris trở nên nổi tiếng.
Sartre đã sang Đức năm 1930 để nghiên cứu về hiện tượng học(phenomenology) của Edmund Husserl và Martin Heidegger, và trong chuyên luận chính yếu của mình, Tồn tại và hư vô, ông có đưa ra phê bình với các tác phẩm của họ. Tư tưởng của Heidegger đã được biết đến trong giới triết học Pháp thông qua việc Alexandre Kojève sử dụng nó để diễn giải Hegel trong một loạt bài giảng của ông ở Paris những năm 1930. Những bài giảng này đã mang đến ảnh hưởng lớn, thành phần khán giả không chỉ có Sartre và Merleau-Ponty, mà cả Raymond Queneau, Georges Bataille, Louis Althusser, André Breton và Jacques Lacan. Một bản dịch bằng tiếng Pháp của cuốn Tồn tại và Thời gian (Being and Time) của Heidegger đã được xuất bản năm 1938 và các bài tiểu luận của ông bắt đầu xuất hiện trên các tạp chí triết học Pháp.
Heidegger đọc công trình của Sartre và ban đầu rất ấn tượng, nhận xét: "Ở đây lần đầu tiên tôi bắt gặp một nhà tư tưởng độc lập, người mà, từ nền tảng trở lên, đã trải nghiệm lĩnh vực ở bên ngoài những gì tôi nghĩ. Công trình của bạn cho thấy sự hiểu biết tức thời về triết lý của tôi theo cách thức mà tôi chưa bao giờ gặp phải trước đây." Tuy vậy, sau đó, khi trả lời câu hỏi được đặt ra bởi học trò người Pháp Jean Beaufret, Heidegger đã tránh xa vị trí của Sartre và chủ nghĩa hiện sinh nói chung trong Thư về Chủ nghĩa nhân văn(Letter on Humanism). Danh tiếng của Heidegger ở Pháp không ngừng được nâng cao trong thập niên 1950, 1960. Vào những năm 1960, Sartre đã cố gắng dung hòa chủ nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa Marx trong tác phẩm Phê phán lý tính biện chứng (Critique of Dialectical Reason). Một chủ đề chính xuyên suốt các tác phẩm của ông là về tự do và trách nhiệm.
Camus là bạn của Sartre, cho đến khi hai ông rời xa nhau. Camus viết một số tác phẩm với các chủ đề về hiện sinh bao gồm Con người nổi loạn (The Rebel), Mùa hè ở Algiers, Thần thoại Sisyphus (The Myth of Sisyphus), và Người xa lạ, cuốn sách "được coi là - với những gì từng là sự phiền toái của Camus - một tiểu thuyết hiện sinh mẫu mực". Camus, cũng như nhiều người khác, từ chối mác hiện sinh, và coi các tác phẩm của mình liên quan đến việc đối diện với sự phi lý. Trong cuốn sách cùng tên, Camus sử dụng sự tương đồng với thần thoại Hy Lạp về Sisyphus để chỉ ra sự vô nghĩa của tồn tại. Trong thần thoại, Sisyphus bị kết án vĩnh viễn phải lăn một tảng đá lên một ngọn đồi, nhưng khi anh lên đến đỉnh, tảng đá sẽ lại lăn xuống chân. Camus tin rằng sự tồn tại này là vô nghĩa nhưng tin rằng cuối cùng Sisyphus cũng tìm thấy ý nghĩa và mục đích trong nhiệm vụ của mình, chỉ đơn giản bằng cách liên tục đẩy mình vào nó. Nửa đầu cuốn sách hàm chứa phản bác của Camus về những gì ông coi là triết học hiện sinh trong các tác phẩm của Kierkegaard, Shestov, Heidegger và Jaspers.
Simone de Beauvoir là một nhà hiện sinh quan trọng, người đã dành phần lớn cuộc đời của mình trong tư cách bạn gái của Sartre. Bà đã viết về đạo đức nữ quyền và đạo đức hiện sinh trong các tác phẩm của mình, bao gồm Giới tính hạng hai và Đạo đức của sự mơ hồ (The Ethics of Ambiguity). Mặc dù thường bị che mờ do mối quan hệ của bà với Sartre, Beauvoir đã tích hợp chủ nghĩa hiện sinh vào các hình thức tư duy khác như nữ quyền, tạo nên chủ nghĩa nữ quyền hiện sinh, điều không được nghe đến vào thời điểm bấy giờ, dẫn đến kết quả là sự xa lánh với các nhà văn đồng nghiệp như Camus.
Paul Tillich, một nhà thần học hiện sinh quan trọng theo sau Kierkegaard và Karl Barth, đã áp dụng các khái niệm hiện sinh vào thần học Kitô giáo (Christian theology) và giúp giới thiệu thần học hiện sinh (existential theology) đến với công chúng. Tác phẩm nổi bật của ông Can đảm để Tồn tại(The Courage to Be) đi theo phân tích của Kierkegaard về sự lo lắng và tính phi lý của đời sống, nhưng đưa ra luận điểm rằng con người hiện đại phải thông qua thiên chúa đạt tới bản ngã bất chấp sự phi lý của đời sống. Rudolf Bultmann đã sử dụng triết lý về tồn tại của Kierkegaard và Heidegger để giải huyền thoại Kitô giáo bằng cách diễn giải các khái niệm thần thoại Kitô giáo thành các khái niệm hiện sinh.
Maurice Merleau-Ponty, một nhà hiện tượng học hiện sinh (existential phenomenologist), đã có thời là bạn đồng hành của Sartre. Hiện tượng học về nhận thức (Phenomenology of Perception)(1945) của Merleau-Ponty được xem như là một tuyên bố chủ đạo của chủ nghĩa hiện sinh Pháp. Người ta cho rằng tác phẩm Chủ nghĩa nhân văn và Khủng bố (Humanism and Terror) của Merleau-Ponty đã ảnh hưởng rất lớn đến Sartre. Tuy vậy, những năm sau này họ bất đồng với nhau và dẫn đến sự chia rẽ giữa các nhà hiện sinh như Beauvoir, người ở cùng phía với Sartre.
Colin Wilson, một nhà văn người Anh, đã xuất bản nghiên cứu Người ngoài cuộc (The Outsider) của ông năm 1956 và ban đầu được hoan nghênh. Trong cuốn sách này và những cuốn khác, ví dụ như Giới thiệu về chủ nghĩa hiện sinh mới (Introduction to the New Existentialism), ông nỗ lực truyền bá những gì ông cho là triết ý bi quan và mang nó đến rộng rãi hơn với công chúng. Tuy nhiên, ông không được đào tạo về mặt học thuật và các nhà triết học chuyên nghiệp đã tấn công các tác phẩm của ông vì sự thiếu tính nghiêm ngặt và các chuẩn mực quan trọng.
Chủ nghĩa hiện sinh tại Nam Việt Nam
= Chỉ trích =
Chỉ trích chung
Walter Kaufmann chỉ trích "các phương pháp vô căn cứ sâu sắc và sự khinh miệt nguy hiểm cho lý do đã trở nên quá nổi bật trong triết học hiện sinh." Các nhà triết học thực chứng logic (logical positivist philosophers), như Rudolf Carnap và AJ Ayer, khẳng định rằng những người theo chủ nghĩa hiện sinh thường bị nhầm lẫn về động từ "to be" (thì, là) trong các phân tích của họ về "tồn tại" (being). Cụ thể, họ cho rằng động từ "là" (is) mang tính bắc cầu và được cố định trước với một vị ngữ (ví dụ: một quả táo là màu đỏ (an apple is red)) (không có vị ngữ, từ "là" (is) là vô nghĩa) và các nhà hiện sinh thường xuyên sử dụng sai khái niệm ở khía cạnh này. Trong cuốn Những tháng năm giận dữ (The Angry Years), Colin Wilson tuyên bố rằng chủ nghĩa hiện sinh đã tự tạo ra nhiều khó khăn của riêng nó: "chúng ta có thể thấy được câu hỏi về tự do ý chí này đã bị làm cho suy đồi như thế nào bởi triết lý hậu lãng mạn, với xu hướng sẵn sàng cho sự lười biếng và nhàm chán của nó, chúng ta cũng có thể thấy nó dẫn đến đâu khi mà chủ nghĩa hiện sinh tìm thấy bản thân nó trong một cái hố mà chính nó tự đào, và sự phát triển của triết học kể từ đó đã đi vòng tròn quanh cái hố đó như thế nào".
Với triết học của Sartre
Nhiều nhà phê bình cho rằng triết lý của Jean-Paul Sartre là mâu thuẫn. Cụ thể, họ cho rằng Sartre đưa ra những lập luận siêu hình mặc dù ông cho rằng quan điểm triết học của mình bỏ qua siêu hình học. Herbert Marcuse đã chỉ trích Tồn tại và hư vô năm 1943 của Sartre vì phóng chiếu nỗi lo lắng và sự vô nghĩa cho bản chất của sự tồn tại tự nó: "Trong chừng mực chủ nghĩa hiện sinh là một học thuyết triết học, nó vẫn là một học thuyết duy tâm: nó giả thuyết (hypostatizes) hững hoàn cảnh lịch sử cụ thể của sự tồn tại của con người thành các đặc điểm bản thể học và siêu hình học. Chủ nghĩa hiện sinh do đó trở thành một bộ phận của chính ý thức hệ mà nó thấn công và chủ nghĩa cấp tiến của nó là ảo tưởng."
Trong Thư về chủ nghĩa nhân văn(Letter on Humanism), Martin Heidegger đã chỉ trích chủ nghĩa hiện sinh của Sartre như sau:"'Chủ nghĩa hiện sinh nói rằng hiện hữu có trước bản chất. Trong tuyên bố này, anh ta đang sử dụng sự hiện hữu(existentia) và bản chất(essentia) tuân theo nghĩa siêu hình của chúng (metaphysical meaning). Nghĩa này, từ thời Plato trở đi, đã nói rằng bản chất (essentia) có trước hiện hữu(existentia). Sartre đảo ngược tuyên bố này. Nhưng sự đảo ngược của một tuyên bố siêu hình vẫn là một tuyên bố siêu hình. Với nó, anh ta ở lại với siêu hình học, ở lại trong sự quên lãng về sự thật của Bản thể (Being).'"
Tham khảo
Thể loại:Phong trào triết học Thể loại:Chủ nghĩa cá nhân Thể loại:Lý thuyết xã hội Thể loại:Chủ nghĩa Hậu hiện đại Thể loại:Triết học thế kỷ 19 Thể loại:Triết học thế kỷ 20 Thể loại:Lý thuyết siêu hình Thể loại:Triết lý của cuộc sống
Cyclosa tuberascens
Cyclosa tuberascens là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Cyclosa. Cyclosa tuberascens được Eugène Simon miêu tả năm 1906.
Tham khảo
Thể loại:Cyclosa
Pseudacidalia undulata
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudacidalia
Ceryx kinabulensis
Ceryx kinabulensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Denver
nhỏ|trái|250px|Denver ban đêm nhỏ|phải|250px|Vị trí của Denver, Colorado
Plethodontohyla
Tham khảo
Thể loại:Họ Nhái bầu
Denver
Thành phố và Quận Denver là thủ phủ và thành phố lớn nhất của tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ.
Thành phố nằm ở phía bắc bang Colorado, trong khu vực thung lũng sông Platte, rìa phía tây của vùng đồng bằng cao(Great Plains) giáp với chân đồi của dãy núi Rocky, cách núi Rocky 12 miles (19km) về phía đông. Quận trung tâm của thành phố nằm ở khu vực mà Cherry Creek đổ vào South Platte. Với dân số 715,522 người, đây là thủ phủ bang đông dân thứ 5 và là thành phố đông dân thứ 19 của Hoa Kỳ. Đây là thành phố đầu tiên của vùng đô thị Front Range, kéo dài từ Wyoming đến New Mexico.
Địa lý
Denver nằm ở trung tâm của Hành lang Đô thị Dãy Trước, giữa Dãy núi Rocky ở phía tây và Cao nguyên ở phía đông. Địa hình của Denver bao gồm các đồng bằng ở trung tâm thành phố với các khu vực đồi núi ở phía bắc, phía tây và phía nam. Tại cuộc Điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2020, Thành phố và Quận Denver có tổng diện tích là 99.025 mẫu Anh (400,739 km² ) bao gồm 1.057 mẫu Anh (4,276 km² ) nước. [11] Thành phố và Quận Denver chỉ được bao quanh bởi ba quận khác: Quận Adams ở phía bắc và phía đông, Quận Arapahoe ở phía nam và phía đông, và Quận Jefferson ở phía tây.
Mặc dù biệt danh của Denver là "Thành phố cao một dặm" ​​vì độ cao chính thức của nó là một dặm so với mực nước biển, được xác định bằng độ cao của điểm chuẩn trên các bậc thang của tòa nhà Quốc hội, độ cao của toàn thành phố dao động từ 5,130. đến 5.690 feet (1.560 đến 1.730 m). Denver nằm cách điểm gần nhất của Vịnh California, đại dương gần thành phố nhất, 750 dặm (1.200 km).
Vùng lân cận
Xem thêm: Danh sách các vùng lân cận Denver
Đặc điểm của các khu dân cư thay đổi đáng kể từ cái này sang cái khác và bao gồm mọi thứ, từ những tòa nhà chọc trời lớn đến những ngôi nhà từ cuối thế kỷ 19 đến những khu phát triển hiện đại theo phong cách ngoại ô. Nói chung, các khu vực lân cận gần trung tâm thành phố dày đặc hơn, lâu đời hơn và chứa nhiều vật liệu xây dựng bằng gạch hơn. Nhiều khu phố cách xa trung tâm thành phố được phát triển sau Thế chiến thứ hai, và được xây dựng bằng vật liệu và phong cách hiện đại hơn. Một số khu vực lân cận thậm chí xa trung tâm thành phố hơn, hoặc các khu đất được tái phát triển gần đây ở bất kỳ đâu trong thành phố, có đặc điểm rất ngoại ô hoặc là những khu đô thị mới phát triển cố gắng tạo lại cảm giác của các khu phố cũ.
Denver không có các ký hiệu khu vực lớn hơn, không giống như Thành phố Chicago, nơi có các khu vực lớn hơn là nơi chứa các khu dân cư (ví dụ: Phía Tây Bắc). Cư dân Denver sử dụng các thuật ngữ "phía bắc", "phía nam", "phía đông" và "phía tây". [48]
Denver cũng có một số khu vực lân cận không được phản ánh trong địa giới hành chính. Những vùng lân cận này có thể phản ánh cách mọi người trong một khu vực xác định chính họ hoặc họ có thể phản ánh cách những người khác, chẳng hạn như các nhà phát triển bất động sản, đã xác định các khu vực đó. Các khu phố phi hành chính nổi tiếng bao gồm LoDo lịch sử và thời thượng (viết tắt của "Lower Downtown"), một phần của khu phố Union Station của thành phố ; Uptown, nằm giữa Đồi Bắc Capitol và Công viên Thành phố phía Tây ; Công viên Curtis, một phần của khu phố Five Points ; Alamo Placita, phần phía bắc của khu phố Speer ; Đồi công viên, một ví dụ thành công về sự hòa nhập chủng tộc có chủ đích; [49] và Tam giác vàng , ở Trung tâm hành chính. ===Khí hậu Denver nằm trong vùng khí hậu lục địa ẩm ( phân loại khí hậu Köppen : Dfa / Dfb ), giáp với khí hậu bán khô hạn lạnh ( phân loại khí hậu Köppen : BSk ), [53] mặc dù có thể tìm thấy các vi khí hậu cận nhiệt đới. [54] [55] Nó có bốn mùa rõ rệt và nhận được phần lớn lượng mưa từ tháng 4 đến tháng 8. Do nằm trong đất liền trên Cao nguyên, dưới chân Dãy núi Rocky , khu vực này có thể chịu sự thay đổi đột ngột của thời tiết. [56]
Tháng 7 là tháng ấm nhất, với nhiệt độ cao trung bình là 89 ° F (31,7 ° C). [57] Mùa hè dao động từ ấm đến nóng, thỉnh thoảng, đôi khi nghiêm trọng, giông bão vào buổi chiều và nhiệt độ cao lên tới 90 ° F (32 ° C) vào 38 ngày hàng năm và đôi khi 100 ° F (38 ° C). Tháng 12, tháng lạnh nhất trong năm, có nhiệt độ cao trung bình hàng ngày là 46 ° F (7,8 ° C). Mùa đông bao gồm các giai đoạn tuyết và nhiệt độ rất thấp xen kẽ với các giai đoạn thời tiết ôn hòa hơn do hiệu ứng ấm lên của gió Chinook. Vào mùa đông, nhiệt độ cao nhất vào ban ngày đôi khi vượt quá 60 ° F (16 ° C), nhưng chúng cũng thường không đạt đến 32 ° F (0 ° C) trong thời gian thời tiết lạnh giá. Đôi khi, nhiệt độ cao nhất vào ban ngày thậm chí có thể không tăng lên trên 0 ° F (-18 ° C) do khối không khí ở Bắc Cực. [58]Vào những đêm lạnh nhất trong năm, nhiệt độ thấp nhất có thể xuống tới −10 ° F (−23 ° C) hoặc thấp hơn. Tuyết rơi phổ biến trong suốt cuối mùa thu, mùa đông và đầu mùa xuân, trung bình là 53,5 inch (136 cm) trong giai đoạn 1981–2010, [59] tuy nhiên vào mùa đông năm 2021, Denver bắt đầu tháng 12 mà lần đầu tiên trong lịch sử không có tuyết rơi. . [60] Cửa sổ trung bình cho lượng tuyết có thể đo được (≥0,1 inch hoặc 0,25 cm) là từ ngày 17 tháng 10 đến ngày 27 tháng 4; tuy nhiên, lượng tuyết có thể đo được đã rơi ở Denver sớm nhất là vào ngày 4 tháng 9 và muộn nhất là vào ngày 3 tháng 6. [61] Các vùng nhiệt độ cực đoan từ −29 ° F (−34 ° C) vào ngày 9 tháng 1 năm 1875, lên đến 105 ° F ( 41 ° C) gần đây nhất là ngày 28 tháng 6 năm 2018. [62] Do vị trí thung lũng của thành phố và sự khô cằn, sự thay đổi nhiệt độ vào ban ngàylớn trong suốt cả năm.
Lốc xoáy hiếm khi xảy ra ở phía tây của hành lang I-25; tuy nhiên, một ngoại lệ đáng chú ý là một cơn lốc xoáy F3 tấn công 4,4 dặm về phía nam trung tâm thành phố vào ngày 15 tháng 6 năm 1988. Mặt khác, các vùng ngoại ô phía đông Denver và phần mở rộng về phía đông-đông bắc của thành phố ( Sân bay Quốc tế Denver ) có thể thấy một vài cơn lốc xoáy, các cơn lốc xoáy đổ bộ thường yếu, vào mỗi mùa xuân và mùa hè, đặc biệt là trong tháng 6 với sự tăng cường của Vùng xoáy thuận hội tụ Denver (DCVZ). DCVZ, còn được gọi là Lốc xoáy Denver, là một xoáy thuận biến đổi của luồng không khí hình thành bão thường được tìm thấy ở phía bắc và phía đông của trung tâm thành phố, và thường bao gồm sân bay. [63] [64] Thời tiết nặng nề từ DCVZ có thể làm gián đoạn hoạt động của sân bay.[65] [66] Trong một nghiên cứu xem xét các hiện tượng mưa đá ở các khu vực có dân số ít nhất 50.000 người, Denver được phát hiện là xếp hạng thứ 10 trong lục địa Hoa Kỳ. [67] Trên thực tế, Denver đã nhận được 3 trong số 10 trận mưa đá lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, xảy ra vào ngày 11 tháng 7 năm 1990; Ngày 20 tháng 7 năm 2009; và ngày 8 tháng 5 năm 2017, tương ứng.
Dựa trên số liệu trung bình trong 30 năm thu được từ Trung tâm Dữ liệu Khí hậu Quốc gia của NOAA cho các tháng 12, 1 và 2, Weather Channel xếp hạng Denver là thành phố lớn thứ 18 của Hoa Kỳ tính đến năm 2014. [68]
Trạm thời tiết chính thức của Denver nằm tại Sân bay Quốc tế Denver, cách trung tâm thành phố khoảng 20 dặm. Một phân tích năm 2019 cho thấy nhiệt độ trung bình tại Sân bay Quốc tế Denver, 50,2 ° F (10 ° C), mát hơn đáng kể so với trung tâm thành phố, 53,0 ° F (12 ° C). Nhiều vùng ngoại ô cũng có nhiệt độ ấm hơn và có tranh cãi liên quan đến vị trí của các kết quả đo nhiệt độ chính thức Một trong những khu phố mới hơn của Denver được xây dựng trên địa điểm cũ của Sân bay Quốc tế Stapleton, được đặt theo tên của cựu thị trưởng Denver Benjamin Stapleton, người từng là thành viên của Ku Klux Klan. [50] Vào năm 2020, hiệp hội cộng đồng của khu phố đã bỏ phiếu để đổi tên khu phố từ Stapleton thành Công viên Trung tâm [51] (xem thêm trong phần Chính trị bên dưới). Bản thân khu vực Công viên Trung tâm có 12 "khu phố" trong ranh giới của nó. [52]
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Colorado Thể loại:Quận Colorado Thể loại:Khu vực đô thị Denver Thể loại:Quận của Colorado
Chikkagiriyanahalli, Sira
Chikkagiriyanahalli là một làng thuộc tehsil Sira, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
(8029) 1991 RR30
(8029) 1991 RR30 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 15 tháng 9 năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1991 Thể loại:Được phát hiện bởi Henry E. Holt Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Ngày Xanh
Sự quan sát hiện tại với Ngày Xanh (みどりの日) như một ngày lễ quốc gia ở Nhật Bản bắt nguồn từ ngày kỷ niệm sinh nhật của Chiêu Hoà Thiên hoàng vào ngày 29 tháng 4 mỗi năm trong thời kỳ Chiêu Hoà. Năm 1989, sau sự lên ngôi Hoàng vị của Thiên hoàng hiện tại Akihito, tên của kỳ nghỉ đã được thay đổi từ "Sinh nhật của Thiên hoàng" sang "Ngày Xanh". Một cách chính thức, như tên của nó cho thấy, đó là một ngày để hòa hợp với thiên nhiên và để biết ơn các phước lành; điều này cũng nằm trong mô tả chính thức của Đạo luật Ngày lễ Quốc gia. Ngày này, theo cố thủ tướng Obuchi Keizō, được đổi tên thành "Ngày Xanh" nhằm thừa nhận tình yêu thực vật trong thời chiến gây tranh cãi của Thiên hoàng mà không nhắc trực tiếp tới tên của ông. Tuy nhiên, trong thực tế nó được xem như chỉ là một ngày khác để mở rộng kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng.
Năm 2007, Ngày Xanh chuyển sang ngày 4 tháng 5, và ngày 29 tháng 4 được đổi thành Ngày Chiêu Hoà theo một sửa đổi năm 2005 của luật pháp liên quan đến các ngày lễ. Chiêu Hoà Thiên hoàng trị vì trong 62 năm và 2 tuần. Vào ngày 3 tháng 5 năm 1947, ông trở thành một biểu tượng của Nhật Bản theo Hiến pháp mới của đất nước.
Tham khảo
Xanh Thể loại:Lễ hội Nhật Bản Xanh Thể loại:Sự kiện lâm nghiệp
Agrypon longipropodeum
Agrypon longipropodeum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Agrypon
Lộc Thái
Lộc Thái là một xã thuộc huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước, Việt Nam.
Địa lý
Xã Lộc Thái có diện tích 15,70 km², dân số năm 1999 là 7.595 người, mật độ dân số đạt 484 người/km².
Tài nguyên đất
Xã Lộc Thái có tổng diện tích tự nhiên: 1.621,46 ha trong đó: Diện tích đất nông nghiệp: 1.383,98 ha.
Dân số
Tổng số hộ: 1.835 hộ và tổng số khẩu: 8.127 khẩu.
Kinh tế
Chủ yếu sống bằng nghề sản xuất Nông nghiệp, chăn nuôi.
Hiện nay tỷ lệ hộ sản xuất nông nghiệp chiếm 70%, hộ sản xuất kinh doanh vận tải chiếm 30%.
Thế mạnh của xã chủ yếu vận dụng vào thực tế của địa phương để phát triển đa dạng hóa cây trồng vật nuôi phù hợp với điều kiện của địa phương tiêu thụ nội địa.
Riêng phát triển dịch vụ buôn bán ngành nghề vận tải và các dịch vụ khác động viên nhân dân tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ vận tải- thương mại nhằm giảm bớt tỷ lệ hộ sản xuất nông nghiệp.
Aeoloides grisescens
Aeoloides grisescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Germar miêu tả khoa học năm 1844.
Tham khảo
Thể loại:Aeoloides
Chusquea smithii
Chusquea smithii là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được L.G.Clark mô tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chusquea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Seattle Seahawks
Seattle Seahawks là một đội bóng bầu dục chuyên nghiệp của Mỹ có trụ sở tại Seattle, Washington và là đại diện của bang Washington. Seattle Seahawks hiện là thành viên của National Football Conference thuộc National Football League (NFL). Sân nhà của đội là Lumen Field ở Seattle, Washington. Đội đã giành 1 chức vộ địch (Super Bowl) của NFL năm 2013
Tham khảo
Thể loại:Đội bóng thuộc NFL
Allowissadula holosericea
Allowissadula holosericea là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Scheele) D.M.Bates mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Liên kết ngoài
Thể loại:Allowissadula Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1978
Lộc Thắng
Lộc Thắng là thị trấn huyện lỵ của huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam.
Thị trấn Lộc Thắng có diện tích 81,65 km², dân số năm 1999 là 12.622 người, mật độ dân số đạt 155 người/km².
Xem thêm
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Lithophane petrificosa
Lithophane petrificosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Nguyễn Hồng Sơn (thẩm phán)
Nguyễn Hồng Sơn (sinh ngày 19 tháng 5 năm 1955) là một thẩm phán và chính trị gia người Việt Nam. Ông là Chánh tòa cuối cùng của Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại thành phố Đà Nẵng, thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi. Ông từng là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12 nhiệm kì 2007-2011 thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi.
Lithophane petrificosa
Liên kết ngoài
Thể loại:Lithophane
Nguyễn Hồng Sơn (thẩm phán)
Xuất thân
Ông sinh ngày 19 tháng 5 năm 1955, người dân tộc Kinh, không theo tôn giáo nào, quê quán ở xã Bình Thanh Tây, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
Sự nghiệp
Ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 25/10/1982.
Từ 2007 đến 2011 ông là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 12 thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi, đồng thời là Tỉnh ủy viên, Thẩm phán, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khóa 12.
Trước năm 2009, ông là Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ngãi.
Ngày 18 tháng 8 năm 2009, ông được bổ nhiệm làm Phó chánh tòa Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Đà Nẵng.
Tháng 7 năm 2010, ông được Ủy ban thường vụ Quốc hội bổ sung làm thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
Tháng 6 năm 2012 - tháng 2 năm 2015, ông là Chánh tòa Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại thành phố Đà Nẵng.
Từ ngày 1 tháng 6 năm 2015, Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại thành phố Đà Nẵng bị hủy bỏ, Tòa án nhân dân cấp cao tại thành phố Đà Nẵng được thành lập. Ông Nguyễn Anh Tiến, Chánh thanh tra Tòa án nhân dân tối cao được bổ nhiệm làm Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng.