cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Điện trở suất và điện dẫn suất
Trường hợp lý tưởng
Trong một tương quan thủy lực, dòng điện chạy qua vật liệu có điện trở suất cao giống như nước chảy qua một ống dẫn chứa cát — trong khi dòng điện chạy qua vật liệu có điện trở suất thấp giống như nước chảy qua một ống rỗng. Nếu các ống đều có cùng hình dạng và chiều kích, một ống dẫn nhiều cát sẽ cản trở dòng chảy nhiều hơn. Tuy nhiên, sự cản trở đó không hoàn toàn phụ thuộc vào việc ống có cát hay không, mà còn phụ thuộc và chiều dài và chiều rộng của ống: ống ngắn hay rộng cản trở kém hơn ống dài hoặc mảnh.
Phương trình trên có thể được biến đổi, cho ta định luật Pouillet (đặt tên theo Claude Pouillet):
Điện dẫn suất, σ, là nghịch đảo của điện trở suất:
Điện dẫn suất có đơn vị SI là "siemens trên mét" (S/m).
Đại lượng vô hướng tổng quát
Trong những trường hợp kém lý tưởng hơn, ví dụ như hình dạng phức tạp, hoặc dòng điện và điện trường biến thiên ở những nơi khác nhau, cần sử dụng một biểu thức tổng quát hơn, trong đó điện trở suất tại một điểm được định nghĩa là tỉ số giữa điện trường và mật độ dòng điện tại điểm đó:
trong đó
trong đó E và J ở bên trong vật dẫn.
Tương tự, điện dẫn suất là nghịch đảo của điện trở suất, tức
Ví dụ, cao su là vật liệu có ρ lớn và σ nhỏ — điện trường dù rất lớn cũng khó tạo dòng điện bên trong nó. Ngược lại, đồng có ρ nhỏ và σ lớn — một điện trường nhỏ cũng có thể tạo ra dòng điện lớn chạy qua nó.
Trong trường hợp điện trường và mật độ dòng điện không đổi, từ công thức tổng quát ta có thể suy ra công thức lý tưởng ở trên.
Nếu điện trường không đổi, nó bằng hiệu điện thế trên toàn bộ vật dẫn V chia cho chiều dài vật dẫn ℓ:
Nếu mật độ dòng điện không đổi, nó bằng cường độ dòng điện chia cho diện tích tiết diện:
Thế các biểu thức cho E và J vào công thức tổng quát, ta được:
Theo định luật Ohm thì
V/I = R
nên ta có:
Tenxơ điện trở suất
Khi điện trở suất của vật liệu có thành phần chỉ hướng, phải sử dụng định nghĩa tổng quát nhất, bắt đầu từ dạng vectơ-tenxơ của định luật Ohm, liên hệ giữa điện trường và cường độ dòng điện trong vật dẫn. Tuy là phương trình tổng quát, nhưng độ phức tạp khiến nó chỉ được sử dụng trong những trường hợp dị hướng, khi mà không thể dùng những định nghĩa đơn giản hơn.
Ở đây, dị hướng nghĩa là vật liệu có tính chất khác nhau theo những hướng khác nhau. Ví dụ, một tinh thể than chì gồm các lớp graphit xếp chồng lên nhau, và dòng điện chạy qua một lớp  rất dễ dàng, nhưng chạy từ lớp này sang lớp khác thì khó hơn nhiều. Trong những trường hợp đó, dòng điện không hoàn toàn chạy cùng hướng với điện trường, nên phương trình được tổng quát thành dạng tenxơ ba chiều:
trong đó điện dẫn suất σ và điện trở suất σ là các tenxơ bậc 2, còn điện trường
E
J
là các vectơ. Những tenxơ này có thể biểu diễn bằng ma trận 3×3, các vectơ bằng ma trận 3×1, và phép nhân ma trận cho vế phải của phương trình. Dạng ma trận của biểu thức trên là:
trong đó
là vectơ điện trường, với các thành phần
(Ex, Ey, Ez),
là vectơ mật độ dòng điện, với các thành phần
(Jx, Jy, Jz).
Sử dụng ký hiệu Einstein, điện trở suất có thể viết gọn lại thành:
Biểu thức của mỗi thành phần điện trường là:
Do hệ tọa độ có thể chọn tùy ý, quy ước thông dụng là chọn trục x song song với chiều dòng điện để
Jy = Jz = 0.
Khi ấy:
Điện dẫn suất cũng được định nghĩa tương tự:
hoặc bằng ký hiệu Einstein:
Có thể thấy ρ và σ là các ma trận nghịch đảo của nhau. Tuy nhiên, trong trường hợp tổng quát, mỗi thành phần ma trận không nhất thiết là nghịch đảo của nhau; ví dụ như
σxx
không nhất thiết bằng
1/ρxx
. Một ví dụ là hiệu ứng Hall, trong đó
ρxy
khác không. Trong hiệu ứng Hall, do bất biến quay quanh trục z,
ρyy = ρxx
và
nên quan hệ giữa điện trở suất và điện dẫn suất tinh giản thành:
ρxz
bằng không. Nếu chúng bằng không, chỉ cần
ρxx
để biểu diễn điện trở suất. Khi ấy ta có thể viết ρ, tương đương với những công thức đơn giản hơn.
Quan hệ giữa mật độ dòng điện và vận tốc dòng điện
Dòng điện là dòng dịch chuyển có hướng của các điện tích. Những điện tích này được gọi là hạt mang điện. Trong kim loại và chất bán dẫn, hạt mang điện là các electron; trong chất điện li và khí ion hóa, hạt mang điện là các ion âm và dương. Nhìn chung, mật độ dòng điện của một hạt mang điện được tính bởi công thức:
trong đó n là mật độ hạt mang điện (số hạt mang điện trong một đơn vị thể tích), q là điện tích của một hạt, và là tốc độ trung bình của nó. Trong trường hợp dòng điện có nhiều hạt mang điện:
ji
Điện trở suất và điện dẫn suất của một số vật liệu
Việc pha tạp làm thay đổi đáng kể khả năng dẫn điện của chất bán dẫn. Nhìn chung, pha tạp càng nhiều thì dẫn điện càng tốt. Khả năng dẫn điện của một dung dịch nước phụ thuộc rất lớn vào nồng độ muối hòa tan cũng như những chất hóa học khác làm điện li dung dịch. Khả năng dẫn điện của một mẫu nước được dùng để biểu thị mức độ tinh khiết, không lẫn muối hay ion của nó; nước càng tinh khiết, điện dẫn suất càng thấp, khả năng dẫn điện càng kém.
Bảng sau liệt kê điện trở suất ρ, điện dẫn suất σ và hệ số nhiệt độ của một số chất tại 20 °C (68 °F, 293 K)
Khả năng dẫn điện tốt của bạc và những kim loại khác là đặc trưng điển hình của kim loại. George Gamow giải thích một cách đơn giản trong quyển sách khoa học thường thức của ông, One, Two, Three...Infinity (1947): "Kim loại khác với tất cả những chất khác ở chỗ lớp ngoài cùng nguyên tử của chúng được kết nối tương đối lỏng lẻo, và thường cho phép một electron đi tự do. Do đó bên trong kim loại là một biển những electron rời rạc di chuyển không mục đích như một đám người tản cư. Khi áp dụng lực điện lên hai đầu một dây kim loại, những electron tự do này nhanh chóng đi theo hướng của lực điện, tạo thành cái mà chúng ta gọi là dòng điện."
Sử dụng thuật ngữ, mô hình electron tự do cho ta một mô tả cơ bản về dòng chảy electron trong kim loại.
Gỗ được coi là chất cách điện tốt, nhưng điện trở suất của nó phụ thuộc vào độ ẩm, với gỗ ướt dẫn điện tốt hơn gỗ khô ít nhất lần. Nhìn chung, với hiệu điện thế đủ lớn – như tia sét hay đường dây dẫn điện cao thế – có thể phá vỡ khả năng cách điện và dẫn đến giật điện ngay cả với gỗ khô.
Liên kết ngoài
* Thể loại:Đại lượng vật lý Thể loại:Khoa học vật liệu
Suphis intermedius
Suphis intermedius là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Suphis
Tipula perlongipes
Tipula perlongipes là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Euastacus bindal
Euastacus bindal là một loài tôm nước ngọt trong họ Parastacidae. Chúng là loài đặc hữu của Australia.
Tham khảo
Thể loại:Euastacus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1989
Virazeil
Virazeil là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 56 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot-et-Garonne
Xylophanes ockendeni
Xylophanes ockendeni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Peru.
Chiều dài cánh trước là 35–36 mm. Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.
Tham khảo
Thể loại:Xylophanes Thể loại:Động vật đặc hữu Peru
Acrocercops argyraspis
Acrocercops argyraspis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Meghalaya, Ấn Độ. Nó được miêu tả bởi E. Meyrick năm 1908.
Tham khảo
Thể loại:Acrocercops
Megachile sexmaculata
Megachile sexmaculata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Alfken mô tả khoa học năm 1942.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1942
Tipula planicornis
Tipula planicornis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Suphis minutus
Suphis minutus là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Suphis
Bilisht
Bilisht là một đô thị trong quận Devoll thuộc hạt Korçë, Albania. Dân số năm 2005 là 6773 người.
Corpataux-Magnedens
Corpataux-Magnedens là một đô thị trong huyện Sarine thuộc bang Fribourg ở Thụy Sĩ. Đô thị nói tiếng Pháp này được lập ngày 1 tháng 1 năm 1999 từ sự hợp nhất Corpataux và Magnedens.
Bilisht
Tham khảo
Thể loại:Khu dân cư ở hạt Korçë
Corpataux-Magnedens
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của bang Fribourg
Zhongyuansaurus
Zhongyuansaurus là một chi khủng long, được Xu et al. mô tả khoa học năm 2007.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Zhongyuansaurus Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Khủng long kỷ Phấn Trắng Thể loại:Khủng long châu Á
Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Xylophanes pearsoni
Xylophanes pearsoni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở miền đông Brasil.
Chiều dài cánh trước khoảng 35 mm đối với con đực và khoảng 36 mm đối với con cái. Nó giống với loài Xylophanes libya, ngoại trừ một vài khác biệt ở kiểu màu phía trên cánh trước và cánh sau. Ấu trùng có thể ăn các loài Rubiaceae và Malvaceae.
Tham khảo
Thể loại:Xylophanes Thể loại:Động vật đặc hữu Brasil
Pteridophyllum
Thể loại:Pteridophyllum Thể loại:Chi mao lương đơn loài
Euastacus bispinosus
Tham khảo
Thể loại:Euastacus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1936
Victor-Gabriel Lemaire
Victor Gabriel Lemaire (03/6/1839 - 1907) là một nhà chính trị Pháp, chuyên gia về Trung Quốc của Pháp.
Tiểu sử
Sinh năm 1839, Lemaire bắt đầu sự nghiệp đầu tiên là lãnh sự của Pháp tại Thượng Hải (Trung Quốc) từ năm 1855, đến năm 1859 thì tiếp tục làm lãnh sự ở Quảng Châu (Canton). Năm 1860, ông được cử làm chỉ huy quân Lê dương Pháp tấn công Trung Quốc, được nhận Huân chương cao quý vào năm 1861. Cũng trong năm 1861, ông được chính phủ Pháp cử làm Công sứ Pháp tại Bắc Kinh cho đến năm 1872.
Năm 1878, ông được cử giữ chức lãnh sự tại Phúc Châu và Quảng Châu, lãnh sự Hồng Kông năm 1881 và được thăng làm Tổng lãnh sự ở Calcutta vào năm 1882. Sau khi quân Pháp thu hồi lại Thượng Hải trong chiến tranh với nhà Thanh năm 1883, ông được cử sang Đông Dương và giữ chức Tổng trú sứ Trung - Bắc Kỳ tại Huế thay Pierre Paul Rheinart từ tháng 6/1884 - 31/5/1885. Sau khi bị thay thế bởi Philippe-Marie-Henri Roussel de Courcy, Lemaire giữ chức quản trị viên - chỉ huy quân Lê dương Pháp tại Việt Nam đến tháng 2/1886
Đầu năm 1886, Thủ tướng Pháp là Charles de Freycinet triệu hồi Lemaire và cử ông ta sang Zanzibar làm Chủ tịch Ủy ban hoạch định biên giới giữa Pháp với Anh, Đức. Năm 1887, Lemaire trở lại Trung Quốc. Được sự hỗ trợ của Đại sứ quán Pháp, Lemaire cho xây dựng nhiều nhà thờ Công giáo nhằm làm tăng ảnh hưởng của Pháp ở Trung Quốc, nhưng tác dụng của việc làm này rất hạn chế; trong khi đó, người Đức đã ký một số hợp đồng quan trọng về kinh tế với Trung Quốc
Cheremosh
Sông Cheremosh (Черемош) là một phụ lưu hữu ngạn của sông Prut tại Ukraina, thuộc lưu vực sông Danube.
Mô tả
Sông Cheremosh hình thành khi hai sông thượng du là Bilyi Cheremosh (Cheremosh trắng) và Chornyi Cheremosh (Cheremosh đen) hợp lưu gần làng Usteriky (huyện Verkhovyna) và có chiều dài 80 km. Chornyi Cheremosh dài 87 km và diện tích lưu vực là 856 km2, còn Bilyi Cheremosh dài 61 km và có diện tích lưu vực là 606 km2. Sông khởi nguồn tại dãy núi Karpat và chảy theo hướng tây nam-đông bắc. Bên hữu ngạn của sông là Bukovina Obchinas (một dãy núi thuộc Ngoại Đông Karpat trải dài tại Ukraina và Romania), bên tả ngạn sông là phân vùng lịch sử Pokuttya.
Lịch sử
Sông Cheremosh nằm dọc ranh giới các vùng lịch sử Bukovina và Galicia. Trong thời Trung cổ và cận đại, sông là một phần của biên giới giữa Thân vương quốc Moldavia (Đế quốc Ottoman) và Vương quốc Ba Lan. Từ năm 1919 đến năm 1939, sông là một phần biên giới giữa Ba Lan và Romania. Hiện nay, sông chảy dọc ranh giới giữa các tỉnh Ivano-Frankivsk (huyện Verkhovyna, Kosiv, Sniatyn) và Chernivtsi (huyện Putyla, Vyzhnytsia, Kitsman).
Hai bờ phần thượng lưu của sông là nơi cư trú của người Hutsul.
Thủy văn
Nguồn nước của sông đa dạng, một phần lớn là nước mưa. Lớp băng không ổn định; hình thành băng từ giữa tháng 12, tan băng từ nửa cuối tháng 2 đến giữa tháng 3. Sông có lũ lớn do tuyết tan trên núi vào mùa xuân và đầu mùa hè. Đồng thời, mực nước có thể dâng cao đến 2m, thường xảy ra các trận lũ ngắn trong năm, mực nước lên xuống nhanh, tùy thuộc vào cường độ mưa vào mùa hè. Hàng năm, số lượng các trận lũ lên đến 10-16 lần. Lưu lượng trung bình của dòng chảy dưới điểm hợp lưu của sông Cheremosh Đen và Trắng là 26,6 m³/s, tại cửa sông là 33,2 m³/s. Các trạm thủy văn được thành lập gần làng Usteryki (từ năm 1928) và thị trấn Kuta (từ năm 1927).
Lưu vực
Cheremosh ở thượng lưu có đặc điểm vùng núi (trong hẻm núi thuộc dãy núi Karpat) với chiều dài 33 km, nằm trong một thung lũng núi quanh co và hẹp (rộng 80–300 m) với những sườn núi rất dốc có rừng bao phủ, trên đó có các đồng cỏ núi cao (polonyna). Vùng bãi bồi nằm ở cả hai bờ, phần lớn rộng 60–120 m (rộng nhất là 500 m). Sông uốn lượn, dòng chảy cơ sở là 5–15 m, tại thượng lưu sông sâu 0,2-0,4 m. Các bờ sông được kiên cố hóa ở một số khu vực. Tốc độ dòng chảy cao, trên 1,5 m/s, có nơi 3-3,5 m/s (có đợt lũ lên đến 4–5 m/s). Sông có các ghềnh Ketlishche và Sokilskyi.
Trong phần hạ lưu, sông chảy qua một thung lũng rộng 3–5 km (sau khi sông chảy ra khỏi dãy núi Karpat bên ngoài thị trấn Vyzhnytsia), các sườn của thung lũng thấp, thoai thoải và có các bậc thang. Vùng bãi bồi rộng đến 800-1.200 m, sông sâu 0,7 - 1,0 m khi nước thấp (lên đến 3–4 m khi có lũ). Ở một số nơi, bờ sông có các khối đá bao phủ. Trên vùng đồng bằng, tốc độ dòng chảy giảm dần, sông bồi tụ tất cả những gì nó đem đến từ núi thành một lớp bồi tích dày. Nhiều nhánh sông nhỏ thay đổi dòng chảy sau mỗi trận lũ. Chiều rộng của sông bao gồm các đảo và kênh nhỏ là 70–500 m, độ sâu cơ bản trung bình là 0,6-1,0 m, tốc độ dòng chảy trung bình 0,7-1,2 m/s. Khi lũ xảy ra, độ sâu dâng lên 2–3 m, tốc độ dòng chảy 3,5-4,5 m/s.
Phụ lưu
thumb|200px|Chèo xuồng thể thao trên Chornyi Cheremosh gần làng Bystrets Phụ lưu hữu ngạn lớn nhất của Cheremosh là Putila. Ngoài ra còn có nhiều phụ lưu nhỏ. Một số phụ lưu có tên khác nhau trong các phần riêng biệt của dòng chảy. Tên ở cửa của nó được lấy làm tên chính.
Tự nhiên
Bờ sông có cây cối rậm rạp. Trong thung lũng sông có rừng rụng lá, lên cao hơn là rừng linh sam-vân sam. Thung lũng có nhiều mâm xôi đen, mâm xôi đỏ, dâu tây. Vùng đồng bằng bãi bồi được phát triển (có nơi chỉ một bên), mọc um tùm các cây thông, cây bụi, cây sủi cảo.
Sử dụng
Khi xưa khu vực có nghề tiều phu đi bè gỗ nổi tiếng. Để tạo ra một chế độ nước bền vững, các con đập từng được xây dựng và các cống được tạo ra ở Mezhen trên thượng nguồn sông Cheremosh. Nước sông Cheremosh được sử dụng để cung cấp nước và đánh bắt cá. Nơi đây từng có nhiều loài cá khác nhau.
Truyền thống tổ chức chèo xuồng thể thao trên sông được bắt đầu vào cuối những năm 1950, và đến năm 1967 gần làng Biloberizka và Petrashi, cuộc thi đầu tiên cấp toàn Ukraina về du lịch đường thủy bằng xuồng được tổ chức. Kể từ đó, Cheremosh đã trở thành một đấu trường được ưa chuộng để tổ chức các cuộc thi quốc gia, và sau là quốc tế.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bukovina Thể loại:Tỉnh Ivano-Frankivsk Thể loại:Tỉnh Chernivtsi Thể loại:Sông Ukraina Thể loại:Phụ lưu sông Danube
Villeréal
Villeréal  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 120 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot-et-Garonne
Acid acetic
Acid acetic, hay acid ethanoic là một chất lỏng không màu và là acid hợp chất hữu cơ với công thức hóa học CH3COOH (cũng viết là CH3CO2H, C2H4O2, hoặc HC2H3O2). Giấm có tối thiểu 4% acid acetic theo thể tích. Điều đó khiến acid acetic là thành phần chính trong giấm ngoài nước.
Acid acetic là acid carboxylic đơn giản thứ hai (sau acid fomic). Nó là một hóa chất công nghiệp và thuốc thử quan trọng, được sử dụng chủ yếu trong sản xuất cellulose acetat cho phim ảnh, polyvinyl acetat làm keo dán gỗ, sợi tổng hợp và vải. Trong các hộ gia đình, acid acetic pha loãng thường được sử dụng trong chất tẩy cặn. Trong ngành công nghiệp thực phẩm, acid acetic được kiểm soát bởi mã phụ gia thực phẩm E260 như một chất điều chỉnh độ acid và như một loại gia vị. Trong hóa sinh, nhóm acethyl, có nguồn gốc từ acid acetic, là cơ bản của mọi dạng sống. Khi liên kết với coenzymer A, nó là trung tâm của quá trình chuyển hóa carbohydrate và chất béo.
Lịch sử
Acid acetic được biết đến từ giấm khi cho bia và rượu vang tiếp xúc với không khí, phương pháp sản xuất acid acetic từ vi khuẩn này vẫn được sử dụng trên toàn cầu cho đến ngày nay.
Việc sử dụng acid acetic trong thuật giả kim kéo dài cho đến thế kỷ III TCN, khi nhà triết học Hy Lạp Theophrastus miêu tả cách mà giấm phản ứng với các kim loại tạo ra các chất nhuộm được sử dụng trong nghệ thuật, như chì trắng (chì carbonat) và verdigris (xanh gỉ đồng), một hỗn hợp của các muối đồng màu xanh gồm đồng(II) acetat. Người La Mã cổ đại đun rượu chua trong các chậu chì tạo ra một loại xi-rô rất ngọt gọi là sapa. Sapa chứa nhiều chì acetat, một chất ngọt cũng gọi là đường chì (sugar of lead) hoặc đường của Saturn'', đã làm nhiễm độc chì trong giới quý tộc La Mã.
Trong thế kỷ thứ VIII, Jabir Ibn Hayyan (Geber) là người đầu tiên cô đọng acid acetic từ giấm bằng cách chưng cất. Trong thời Phục Hưng, acid acetic băng được điều chế bằng cách chưng cất khô các acetat kim loại nhất định (loại phổ biến nhất là đồng(II) acetat). Nhà giả kim thuật Đức thế kỷ thứ XVI Andreas Libavius đã miêu tả cách chưng cất như thế, và ông đã so sánh acid acetic tạo ra bằng phương pháp này với từ giấm. Sự có mặt của nước trong giấm đã làm ảnh hưởng đến tính chất của acid acetic mà đối với các nhà hóa học trong vài thế kỷ đã cho rằng acid acetic băng và acid acetic trong giấm là hai chất khác nhau. Nhà hóa học Pháp Pierre Adet đã chứng minh rằng chúng là một.
Năm 1847, nhà hóa học Đức Hermann Kolbe lần đầu tiên đã tổng hợp acid acetic từ các vật liệu vô cơ. Chuỗi phản ứng này gồm quá trình chlor hóa carbon disulfide thành carbon tetrachloride, sau đó là quá trình nhiệt phân thành tetrachloroethylen và chlor hóa trong nước tạo thành acid trichloracetic, và cuối cùng là phản ứng oxy hóa khử vô cơ bằng cách điện phân tạo thành acid acetic.
Năm 1910, hầu hết các acid acetic được sản xuất từ việc chưng cất gỗ từ sản phẩm trung gian là rượu chưng cất từ gỗ. Loại rượu này cho tác dụng với calci hydroxide tạo ra calci acetat, sau đó cho calci acetat tác dụng với acid sulfuric thu được acid acetic. Lúc này, Đức sản xuất khoảng 10.000 tấn acid acetic băng, khoảng 30% số này được sản xuất thuốc nhuộm indigo.
Tính chất hóa học
nhỏ|upright|Các tinh thể acid acetic Nguyên tử hydro (H) trong nhóm carboxyl (−COOH) trong các acid carboxylic như acid acetic có thể cung cấp một ion H+ (proton), làm cho chúng có tính chất acid. Acid acetic là một acid yếu, thuộc nhóm acid monoprotic, có Ka bằng 4,75. Nó tạo ra gốc liên kết là acetat (CH3COO−). Dung dịch 1,0 M (tương đương nồng độ giấm gia đình) có pH là 2,4, cho thấy chỉ 0,44% các phân tử acid acetic bị phân ly.
375px|Deprotonation equilibrium of acetic acid in water nhỏ|Liên kết hai phân tử acid acetic, đường đứt nét thể hiện các liên kết hydro Cấu trúc tinh thể của acid acetic cho thấy các phân tử nhị trùng liên kết bởi các liên kết hydro. Các chất nhị trùng cũng có thể được phát hiện ở dạng hơi ở 120 °C. Chúng cũng có mặt trong pha lỏng trong các dung dịch loãng trong các dung môi không có liên kết hydro, và một mức độ nhất định trong acid acetic tinh khiết, nhưng bị phá vỡ trong các dung môi có liên kết hydro. Enthalpy phân ly của các chất này ước tính khoảng 65,0–66,0 kJ/mol, và entropy phân ly khoảng 154–157 J mol−1 K−1. Cách thức nhị trùng này cũng có thể hiện ở các acid carboxylyc thấp hơn khác.
Acid acetic lỏng là dung môi protic dính ướt (phân tử phân cực), tương tự như ethanol và nước. Với hằng số điện môi trung bình khoảng 6,2, nó có thể hoà tan không chỉ trong các hợp chất phân cực như các muối vô cơ và các loại đường mà nó còn có khả năng hòa tan trong các hợp chất không phân cực như dầu, và các nguyên tố như lưu huỳnh và iod. Nó cũng có thể hòa trộn với các dung môi phân cực và không phân cực khác như nước, chloroform, và hexan. Đối với các ankan cao phân tử (từ octan trở lên) acid acetic không có khả năng trộn lẫn một cách hoàn toàn, và khả năng trộn lẫn tiếp tục giảm khi số n-ankan càng lớn. Tính chất hòa tan và độ trộn lẫn của acid acetic làm cho nó được ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp.
Các phản ứng hóa học
Acid acetic có thể ăn mòn các kim loại như sắt, mangan và kẽm sinh ra khí hydro và các muối kim loại tương ứng gọi là các acetat. Nhôm khi tiếp xúc với oxy sẽ tạo thành một màng mỏng nhôm oxide trên bề mặt làm cho nó có khả năng chống lại một cách tương đối sự ăn mòn của acid, điều này cho phép các bình chứa bằng nhôm có thể dùng để vận chuyển acid acetic. Các acetat kim loại cũng có thể được điều chế từ acid acetic và một base tương ứng, như phản ứng phổ biến là "natri bicarbonat + giấm". Chỉ trừ chromi(II) acetat, thì hầu hết các acetat còn lại đều có thể hòa tan trong nước.
400px|Hay phản ứng hữu cơ đặc trưng của acid acetic
Acid acetic có thể được nhận biết bởi mùi đặc trưng của nó. Phản ứng biến đổi màu đối với các muối của acid acetic là cho tác dụng với dung dịch sắt(III) chloride, phản ứng này tạo ra màu đỏ đậm sau khi acid hóa. Khi nung nóng các acetat với arsen trioxide tạo ra cacodyl oxide, chất này có thể được nhận biết bởi các hơi có mùi hôi.
Hóa sinh
Nhóm acethyl có gốc từ acid acetic, là thành phần cơ bản đối với sinh hóa học của tất cả các dạng sống. Khi nằm trong coenzymer A, nó là trung tâm của sự trao đổi chất của các carbohydrat và mỡ. Tuy nhiên, nồng độ của các acid acetic tự do trong các tế bào ở mức thấp nhằm tránh phá vỡ pH của các tế bào. Không giống với các acid carboxylic mạch dài, (các acid béo), acid acetic không có mặt trong các triglyc eride tự nhiên. Tuy nhiên, các triglyceride nhân tạo như triacetin (glycerin triacetat) là một phụ gia thực phẩm phổ biến, và được tìm thấy trong các loại mỹ phẩm và thuốc đắp.
Acid acetic được sản xuất và chiết tách bằng vi khuẩn acid acetic, các vi khuẩn phổ biến là chi Acetobacter và Clostridium acetobutylicum. Các vi khuẩn này được tìm thấy trên khắp thế giới trong thức ăn, nước và đất, và do đó acid acetic thường được sản xuất từ trái cây và các thực phẩm hư khác. Acid acetic cũng là một thành phần của chất nhờn âm đạo của người và các linh trưởng khác, các chất này có tác dụng kháng khuẩn nhẹ.
Sản xuất
nhỏ|Nhà máy tách và tinh chế acid acetic năm 1884
Carbonyl hóa methanol
Hầu hết acid acetic giấm được sản xuất bằng phương pháp carbonyl hóa methanol. Trong quy trình này, methanol và carbon monoxide phản ứng với nhau tạo ra acid aextic theo phương trình:
Quá trình này liên quan đến chất trung gian iodomethan, và diễn ra theo 3 bước. Chất xúc tác, thường là phức chất kim loại, được dùng trong bước 2.
Bằng cách theo thế các điều kiện phản ứng, anhydride acetic cũng có thể được tạo ra trong từ các vật liệu này. Bởi vì cả methanol và carbon monoxide đều là các hàng hóa nguyên liệu, carbonyl hóa methanol trong một thời gian dài là phương pháp sản xuất acid acetic được ưa chuộng. Henry Drefyus ở British Celanese đã xây dựng một nhà máy sản xuất theo phương pháp này vào năm 1925. Tuy nhiên do thiếu các vật liệu có thể chứa các hợp chất gây ăn mòn ở áp suất cao (khoảng 200 atm hoặc hơn) đã không được khuyến khích thương mại hóa phương pháp này. Phương pháp carbonyl hóa methanol thương mại đầu tiên, sử dụng chất xúc tác cobalt, đã được công ty hóa chất Đức BASF phát triển năm 1963. Năm 1968, chất xúc tác gốc rhodi (cis−[Rh(CO)2I2]−) được phát hiện có thể vận hành một cách hiệu phả ở áp suất thấp mà hầu như không có sản phẩm phụ. Nhà máy đầu tiên cử dụng chất xúc tác này được công ty hóa chất Hoa Kỳ Monsanto xây dựng năm 1970, và carbonyl hóa methanol với xúc tác rhodi trở thành một phương pháp phổ biến dùng để sản xuất (xem công nghệ Monsanto). Vào cuối thập niên 1990, Công ty hóa chất BP thương mại hóa chất xúc tác Cativa ([Ir(CO)2I2]−), được chết từ rutheni. Công nghệ Cativa dùng chất xúc tác iridi này sạch hơn và hiệu quả hơn và đã thay thế phần lớn công nghệ Monsanto, thường dùng trong cùng một nhà máy sản xuất.
oxy hóa acetaldehyde
Trước khi thương mại hóa công nghệ Monsanto, hầu hết acid acetic được sản xuất bằng cách oxy hóa acetaldehyde. Phương pháp này là phương pháp quan trọng thứ hai vẫn còn được sử dụng mặc dù nó không thể cạnh tranh với phương pháp carbonyl hóa methanol.
Cùng các điều kiện và sử dụng các chất xúc tác tương tự trong việc oxy hóa butan, acetaldehyde có thể bị oxy hóa bởi oxy trong không khí tạo ra acid acetic:
Sử dụng các chất xúc tác hiện đại, phản ứng này có thể tạo ra acid acetic hơn 95%. Các sản phẩm phụ là ethyl acetat, acid formic, và formaldehyde đều có điểm sôi thấp hơn acid acetic nên sẽ dễ tách chúng ra bằng cách chưng cất.
oxy hóa ethylen
Acetaldehyde có thể được điều chế từ ethylen theo phản ứng Wacker, và sau đó oxy hóa như nên bên dưới. Trong thời gian gần đây, việc chuyển đổi ethylen thành acid acetic qua theo một bước, chi phí rẻ hơn đã được công ty Showa Denko thương mại hóa, công ty này đã xây dựng một nhà máy oxy hóa ethylen ở Ōita, Nhật Bản năm 1997. Quá trình này sử dụng chất xúc tác là kim loại paladi với sự hỗ trợ của acid heteropoly như acid tungstosilicic. Nó được xem là một phương pháp có thể cạnh tranh với phương pháp carbonyl hóa methanol đối với các nhà máy nhỏ hơn (100–250 ngàn tấn/năm), tùy thuộc vào giá địa phương của ethylen.
Lên men oxy hóa
Trong lịch sử nhân loại, acid acetic, ở dạng giấm, đã được tạo ra từ các vi khuẩn acid acetic thuộc chi Acetobacter. Khi cung cấp đủ oxy, các vi khuẩn này có thể tạo ra giấm từ các thực phẩm sinh cồn khác nhau. Các loại được sử dụng như rượu táo, rượu vang, và các loại ngũ cốc, gạo, mạch nha hoặc khoai tây lên men. Phản ứng hóa học chung nhất do các vi khuẩn thực hiện là:
Dung dịch rượu loãng trộn với Acetobacter và giữ ở nơi thoáng khí, ấm sẽ tạo ra giấm trong vòng vài tháng. Các phương pháp sản xuất giấm công nghiệp, người ta tăng tốc độ phản ứng bằng cách cung cấp nhiều oxy cho vi khuẩn.
Các lô giấm đầu tiên được sản xuất bằng phương pháp lên men có thể là lỗi trong quá trình làm rượu vang. Nếu hèm rượu nho được lên men ở nhiệt độ quá cao, acetobacter sẽ phát triển lấn án nấm men có mặt tự nhiên trong nho. Vì nhu cầu giấm cho mục đích ẩm thực, y tế, và vệ sinh gia tăng, những người bán rượu nho học nhanh chóng cách sử dụng các vật liệu vô cơ khác để sản xuất giấm trong các tháng hè nóng trước khi nho đã chính và sẵn sàng để sản xuất rượu vang. Phương pháp này chậm, tuy nhiên, không phải lúc nào cũng thành công, khi những người bán rượu không hiểu quá trình này.
Một trong những công nghệ thương mại hiện đại đầu tiên là "phương pháp nhanh" hoặc "phương pháp Đức", đã được ứng dụng ở Đức năm 1823. Trong phương pháp này, quá trình lên men diễn ra trong một tháp bọc bằng gỗ bào hoặc than. Các chất cung cấp cồn được cung cấp từ trên đỉnh tháp, và không khí sạch được cung cấp từ dưới lên bằng thông khí tự nhiên hoặc bơn đối lưu. Việc cung cấp không khí được cải thiên trong quá trình này làm giảm bớt thời gian điều chế giấm từ vài tháng còn vài tuần.
Ngày nay, hầu hết giấm được sản xuất trong các thùng để ngầm được Otto Hromatka và Heinrich Ebner sử dụng đầu tiên năm 1949. Trong phương pháp này, rượu được lên men thành giấm trong bồn được đảo liên tục, và oxy được cung cấp bằng cách thổi bọt khí qua dung dịch. Sử dụng các ứng dụng hiện đại của phương pháp này, giấm chứa 15% acid acetic có thể được đều chế trong vòng 24 giờ, thậm chí đạt được độ giấm 20% trong vòng 60 giờ.
Lên men kỵ khí
Các loài vi khuẩn kỵ khí bao gồm cả thuộc chi Clostridium, có thể chuyển đổi đường thành acid acetic một cách trực tiếp mà không cần phải qua bước trung gian là tạo thành ethanol. Phản ứng chung mà các vi khuẩn thực hiện có thể được biểu diễn:
Trên quan điểm của một nhà hóa học công nghiệp, một điểm đáng chú ý là các vi khuẩn acetogen có thể tạo ra acid acetic từ các hợp chất chứa 1 carbon như methanol, carbon monoxide, hay hỗn hợp của carbon dioxide và hydro:
Ứng dụng
nhỏ|2,5 lít acid acetic trong phòng thí nghiệm. Cái chai được làm bằng thủy tinh màu hổ phách.
Acid acetic là một chất phản ứng được dùng để sản xuất các hợp chất hóa học. Lượng sử dụng riêng lẻ lớn nhất là để sản xuất monomer vinyl acetat, tiếp theo là sản xuất acetic anhydride và ester. Lượng acid acetic dùng để sản xuất giấm là rất nhỏ so với ở trên.
Monomer vinyl acetat
Ứng dụng chủ yếu của acid acetic là sản xuất monomer vinyl acetate. Ứng dụng này tiêu thụ khoảng 40% đến 45% sản lượng acid acetic trên thế giới. Phản ứng có sự tham gia của ethylen với oxy và chất xúc tác là paladi.
Sản xuất ester
Các ester chính sản xuất từ acid acetic được sử dụng chủ yếu làm dung môi cho mực, sơn và chất phủ. Các ester như ethyl acetat, n-butyl acetat, isobutyl acetat, và propyl acetat, chúng được sản xuất một cách đặc biệt bằng phản ứng có xúc tác từ acid acetic và rượu tương ứng:
Tuy nhiên, hầu hết ester acetat được sản xuất từ acetaldehyde bằng phản ứng Tishchenko. Thêm vào đó, các ete acetat được sử dụng làm các dung môi để loại bỏ nitrocellulose, sơn acrylic, véc-ni, và chất tẩy gỗ. Đầu tiên, glycol monoete được tạo ra từ ethylene oxide hoặc propylen oxide với rượu, sau đó chúng được ester hóa với acid acetic. Ba sản phẩm chính là ethylen glycol monoethyl ete acetat (EEA), ethylen glycol mono-butyl ete acetat (EBA), và propylen glycol mono-methyl ete acetat (PMA). Ứng dụng này tiêu thụ khoảng 15% đến 20% sản lượng acid acetic thế giới. Các ete acetat, ví dụ như EEA, được cho là có hại đối với sức khỏe sinh sản con người.
Acetic anhydride
Sản phẩm tách phân tử nước từ hai phân tử acid acetic tạo thành một phân tử gọi là acetic anhydride. Sản xuất acetic anhydride trên thế giới là một ứng dụng chính chiếm khoảng 25% đến 30% sản lượng acid acetic toàn cầu. Acetic anhydride có thể được sản xuất trực tiếp bằng carbonyl hóa methanol từ acid, và các nhà máy sản xuất theo công nghệ Cativa có thể được điều chỉnh để sản xuất anhydride.
412px|Phản ứng tạo acetic anhydride từ acid acetic
Acetic anhydride là một chất acethyl hóa mạnh. Vì vậy, ứng dụng chính của nó là tạo cellulose acxtat, một chất dệt tổng hợp cũng được dùng trong phim chụp ảnh. Acetic anhydride cũng là một chất phản ứng dùng để sản xuất aspirin, heroin, và các hợp chất khác.
Giấm
Ở dạng giấm, các dung dịch acid acetic (nồng độ khối lượng của acid 4% đến 18%) được dùng trực tiếp làm gia vị, và cũng làm chất trộn rau và trong các thực phẩm khác. Giấm ăn (table vinegar) thì loãng hơn (4% đến 8%), trong khi loại giấm trộn thương mại thì nồng độ cao hơn. Lượng acid acetic dùng làm giấm không chiếm tỉ lệ lớn trên thế giới, nhưng là một ứng dụng nổi tiếng và được dùng từ rất lâu.
Hiện nay ở Việt Nam, acid acetic được sử dụng chủ yếu làm giấm ăn. Chỉ tính riêng năm 2015, nhu cầu sử dụng acid acetic làm giấm đã là 5000 tấn /năm.
Làm dung môi
Acid acetic băng là một dung môi protic phân cực tốt như đề cập ở trên. Nó thường được dùng làm dung môi tái kết tinh cho các hợp chất hữu cơ tinh khiết. Acid acetic tinh khiết được dùng làm dung môi trong việc sản xuất acid terephthalic (TPA), một nguyên liệu thô để sản xuất polyethylen terephthalat (PET). Năm 2006, khoảng 20% acid acetic được dùng để sản xuất TPA.
Acid acetic thường được dùng làm dung môi cho các phản ứng liên quan đến carbocation, như Friedel-Crafts alkylation. Ví dụ, một giai đoạn trong sản xuất long não tổng hợp thương mại liên quan đến sự tái sắp xếp Wagner-Meerwein của tạo amfen isobornyl acetat; ở đây acid acetic đóng vai trò vừa là dung môi, vừa là chất ái nhân để giữ carbocation tái sắp xếp. Acid acetic là dung môi tự chọn khi giảm một nhóm nitơ aryl tạo anilin bằng cách sử dụng carbon mang palladi.
Acid acetic băng được sử dụng trong hóa phân tích để ước tính các chất có tính kiềm yếu như các amit hữu cơ. Acid acetic băng có tính base yếu hơn nước, vì vậy amit ứng xử như một base mạnh trong dung dịch acid trung bình này. Sau đó nó có thể được chuẩn độ bằng cách sử dụng một dung dịch acid acetic băng của một acid rất mạnh như acid perchloric.
Các ứng dụng khác
Các acid acetic loãng cũng được dùng tạo độ chua nhẹ. Ví dụ như trong quy mô gia đình, nó được dùng làm chất tẩy cặn vôi từ vòi nước và ấm đun nước.
Các dung dịch acid acetic băng loãng có thể được dùng trong các phòng thí nghiệm lâm sàng để dung giải các hồng cầu cũng như đếm bạch cầu. Một ứng dụng lâm sàng khác là dung giải các hồng cầu, mà có thể làm mờ các thành phần quan trọng khác trong nước tiểu khi phân tích dưới kính hiển vi.
Liên kết ngoài
Acetic Thể loại:Dung môi Thể loại:Khoa rượu nho Thể loại:Chất tẩy trùng Thể loại:Hương liệu Thể loại:Hóa chất gia dụng Thể loại:Acetat Thể loại:Thuốc tác động lên tai Thể loại:Thuốc thiết yếu của WHO Thể loại:Hóa chất hàng hóa
Suphis notaticollis
Suphis notaticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Zimmermann miêu tả khoa học đầu tiên năm 1921.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Suphis
Zhuchengceratops
Zhuchengceratops là một chi khủng long, được Xu X. Wang K. Zhao X. C. Sullivan & Chen S. mô tả khoa học năm 2010.
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Zhuchengceratops Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 2010 Thể loại:Khủng long kỷ Phấn Trắng Thể loại:Khủng long châu ÁThể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi
Đàn Sơn Xuyên
Đàn Sơn Xuyên là một đàn tế được xây dựng ở Huế dưới thời Tự Đức, vào năm 1852. Đây là nơi cúng tế toàn bộ thần núi, thần sông của đất Thừa Thiên xưa, và là đàn tế thần sông núi duy nhất còn lại của Việt Nam.
Xây dựng
Trước thời Nguyễn chưa thấy nguồn tư liệu nào nhắc đến việc xây dựng đàn Sơn Xuyên. Từ năm Minh Mạng thứ 21 (1840), các đàn tế "danh sơn đại xuyên" mới được thiết lập. Ở mỗi tỉnh, hằng năm mỗi khi triều đình tổ chức cúng tế xong là triệt giải chứ không làm kiên cố như đàn Sơn Xuyên ở Huế.
Đàn Sơn Xuyên ở Huế được xây dựng vào năm 1852, thời vua Tự Đức. Việc xây dựng đàn được triều Nguyễn giao Bộ Công trực tiếp phụ trách, dựng theo khuôn mẫu của đàn Xã Tắc.
Năm Tự Đức thứ 6 (1853): chuẩn lời nghị, về đàn Sơn Xuyên, chuẩn y nghị định Bộ Lễ là theo mẫu đàn Xã Tắc làm nền vuông, chung quanh trồng tre xanh, ở trong trồng cây cảnh, ở ngoài cùng xây đắp thêm bằng đá núi" nhỏ|Sơ đồ Đàn Sơn Xuyên Theo Quốc Sử Quán, kiến trúc của Đàn Sơn Xuyên rất giống với đàn Nam Giao và đàn Xã Tắc vì đàn Sơn Xuyên hiện nay vẫn còn giữ những cấu trúc cơ bản, nhất là tầng trên. Cả hai tầng của đàn Sơn Xuyên vốn đều được xây bó quanh bằng gạch vồ và đá núi, giữa đổ đất nện chặt. Tầng trên cao hơn 1 m, mỗi cạnh rộng khoảng 22 m; tầng dưới cao gần 0,5 m, mỗi cạnh dài khoảng 45 m. Kích thước tuy nhỏ hơn nhưng về tỉ lệ giữa các tầng đàn thì khá giống đàn Xã Tắc.
Lễ tế thần sông núi
Đến năm Kiến Phúc thứ nhất (1884), nhà vua đã ban chiếu gồm 26 điều, trong đó có đề cập đến việc cúng tế các thần sông núi như sau: " - Đàn Xã Tắc, miếu Lịch Đại Đế Vương và Văn Miếu, Võ Miếu, Đô Thành Hoàng miếu, Thành Hoàng miếu với các thần kỳ ở trong từ điển đều tế một đàn
- Sông to núi lớn ở các địa phương đều tế một đàn" Theo sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tục biên, tập 5, trang 50, việc tế lễ ở đàn Sơn Xuyên được quy định cụ thể:
Hiện trạng
Đàn Sơn Xuyên nằm lộ thiên, cao hai tầng, xây bằng gạch vồ, vôi vữa và đá núi. Tầng dưới rộng 45x45m, tầng trên đồng tâm rộng 23x23m. Theo ấn định của thời vua Tự Đức thứ 5 (1852), hai tầng đàn Sơn Xuyên được xây dựng trên khuôn viên rộng khoảng 8.410m2. Nhưng phần đất này đang thuộc phạm vi quản lý của trường học và nhà dân. Hiện chỉ còn tầng trên của đàn (cao gần 1m) nằm nổi khỏi mặt đất, cây cối um tùm. Những án thờ chư thần núi sông, bia đá, bài vị đều đã biến mất. Thay vào đó là hai bệ thờ bằng bê tông, một điểm hoá vàng mã do người dân sở tại tự xây dựng để hương khói vào khoảng năm 1969.
Liên kết ngoài
Thể loại:Di tích ngoài Kinh Thành Huế Thể loại:Đàn tế cổ ở Huế
Seyches
Seyches  là một xã thuộc tỉnh Lot-et-Garonne trong vùng Nouvelle-Aquitaine phía tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 57 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Lot-et-Garonne
Suphis ticky
Suphis ticky là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Grosso miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Suphis
Tipula praecisa
Tipula praecisa là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Megachile seychellensis
Megachile seychellensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cameron mô tả khoa học năm 1907.
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1907
Euastacus crassus
Euastacus crassus là một loài tôm nước ngọt trong họ Parastacidae. Chúng là loài đặc hữu của Australia.
Tham khảo
Thể loại:Euastacus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1969
Acrocercops asaphogramma
Acrocercops asaphogramma là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Brasil. Nó được miêu tả bởi E. Meyrick năm 1920.
Tham khảo
Thể loại:Acrocercops Thể loại:Bướm đêm Nam Mỹ
Xylophanes pistacina
Xylophanes pistacina là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó được tìm thấy ở Nicaragua phía nam đến Brasil và phía tây đến Bolivia, Paraguay và Argentina.
Sải cánh dài 75–87 mm. Con trưởng thành có thể bay quanh năm in Costa Rica.
Tham khảo
Thể loại:Xylophanes
Blerim
Blerim là một xã trong quận Pukë thuộc hạt Shkodër, Albania. Dân số năm 2005 là 1858 người.
Zhuchengtyrannus
Zhuchengtyrannus là một chi khủng long, được Hone et al. mô tả khoa học năm 2011.
Konstantinos Kanaris
Konstantinos Kanaris hay Canaris (Κωνσταντίνος Κανάρης; 1793 hoặc 1795 – 2 tháng 9 năm 1877) là một Thủ tướng, Đô đốc và chính khách Hy Lạp đã trải qua Chiến tranh giành độc lập Hy Lạp với vai trò là chiến binh tự do.
Thiếu thời
left|thumb|200px|Konstantinos Kanaris trong Chiến tranh giành Độc lập Hy Lạp.
Ông sinh ra và lớn lên tại hòn đảo Psara, nằm gần đảo Chios, thuộc vùng Biển Aegean. Năm sinh chính xác của ông vẫn còn điều bí ẩn. Những ghi chép chính thức của Hải quân Hy Lạp ghi nhận năm sinh của ông là 1795 nhưng các sử gia Hy Lạp hiện đại tin rằng 1793 là thời điểm khả dĩ hơn.
Konstantinos mồ côi khi còn nhỏ. Do đó, ông phải tự nuôi sống bản thân, và ông quyết định chọn nghề thủy thủ giống như phần lớn các thành viên trong gia đình kể từ đầu thế kỷ 18. Ông được chú của mình Dimitris Bourekas thuê làm việc trên chiếc tàu hai buồm của ông này.
Binh nghiệp
Konstantinos đi lên từ chiến tranh giành độc lập Hy Lạp (1821–1829). Không giống phần lớn những nhân vật nổi bật khác của cuộc chiến, ông không xuất thân từ hội kín Filiki Eteria (Hội Bạn hữu), vốn đóng vai trò quan trọng trong cuộc cách mạng chống lại Đế quốc Ottoman, bằng việc tuyển mộ thành viên chống lại đế chế.
Đến đầu năm 1821, tổ chức này đã đủ thực lực để phát động một cuộc cách mạng. Tuyên bố của hội dường như đã gây ngạc nhiên cho Konstantinos, khi đó đang vắng mặt tại Odessa. Ông vội vã trở lại Psara và ở đó khi hòn đảo gia nhập cuộc cách mạng vào ngày 10 tháng 4 năm 1821.
Hòn đảo đã thành lập đội tàu của riêng nó bao gồm những thủy thủ danh tiếng của Psara, vốn nổi danh về kỹ năng hải chiến chống lại cướp biển nhờ vào những con tàu được trang bị tốt, đủ năng lực cho những cuộc hải chiến sắp tới. Konstantinos nhanh chóng chứng tỏ sự gan dạ qua việc làm một thuyền trưởng tàu hỏa khí.
Tại Chios, vào một đêm không trăng ngày 6 hoặc 7 tháng 6 năm 1822 những lực lượng dưới quyền ông đã đánh đắm soái hạm của Đô đốc Thổ Nasuhzade Ali Pasha (hay Kara-Ali Pasha) nhằm trả thù cho cuộc thảm sát Chios. Khi đô đốc đang tổ chức lễ (Bayram), Kanaris và người của ông tận dụng thời cơ phóng hỏa con tàu kế cận mà không bị phát hiện. Khi kho thuốc súng của soái hạm bị bắt lửa, tất cả người trên tàu đều bị chết ngay lập tức. Thương vong của Ottoman là 2000 người, bao gồm thủy thủ và các sĩ quan hải quân, trong đó có cả Kara-Ali.
Trong cùng năm đó, ông đã chỉ huy thành công một cuộc tấn công khác vào hạm đội Thổ tại Tenedos tháng 11 năm 1822.
Sau khi hòn đảo quê nhà bị tàn phá, Kanaris tiếp tục chỉ huy người của mình tấn công người Thổ. Ông tham gia vào các cuộc hải chiến ở Dodecanese vào tháng 8 năm 1824.
Vào tháng 8 năm 1825, Kanaris chỉ huy cuộc đột kích vào Alexandria trong một nỗ lực táo bạo nhằm phá hủy Hạm đội Ai Cập bằng tàu cảm tử dùng hỏa binh nhưng không thành công do gió đã đổi chiều sau khi tàu Hy Lạp cập cảng Alexandria.
Sau khi kết thúc chiến tranh và Hy Lạp giành được độc lập, Konstantinos trở thành sĩ quan trong Hải quân Hy Lạp, đạt được cấp bậc Đề Đốc, và sau đó trở thành chính khách nổi tiếng.
Sự nghiệp chính trị
Konstantinos Kanaris là một trong vài nhân vật thân tính của Ioannis Kapodistrias trong Nhà nước đầu tiên của nước Hy Lạp độc lập. Kanaris giữ chức vụ bộ trưởng trong nhiều chính phủ khác nhau và sau đó là chức Thủ tướng trong chính phủ lâm thời, trong khoảng thời gian 11 tháng 3- 11 tháng 4 năm 1844. Ông làm Thủ tướng nhiệm kỳ thứ hai (27 tháng 10 năm 1848 – 24 tháng 12 năm 1849), và là Bộ trưởng Hải quân trong nội các Mavrokordatos năm 1854.
Năm 1862, ông là một trong vài cựu chiến binh đã giúp cho cuộc cách mạng đẫm máu phế truất Vua Otto của Hy Lạp và đưa Hoàng tử William của Đan Mạch lên ngai vàng và trở thành Vua George I của Hy Lạp. Dưới triều Vua George I, ông nắm chức vụ Thủ tướng nhiệm kỳ thứ ba (17 tháng 3 – 28 tháng 4 năm 1864), nhiệm kỳ thứ tư (7 tháng 4 năm 1864 – 9 tháng 2 năm 1865) và nhiệm kỳ thứ năm cũng là nhiệm kỳ cuối cùng (7 tháng 6 – 14 tháng 9 năm 1877).
right|thumb|200px|Đài tưởng niệm Konstantinos Kanaris ở [[Athens.]]
Kanaris mất ngày 2 tháng 9 năm 1877 trong khi đang giữ chức vụ Thủ tướng. Sau khi ông mất chính phủ vẫn cầm quyền đến ngày 14 tháng 9 năm 1877 mà không bổ nhiệm người kế vị ông. Ông được chôn cất tại Nghĩa trang thứ nhất Athens, nơi phần lớn các thủ tướng Hy Lạp và các nhân vật nổi tiếng an nghỉ. Sau khi mất, ông được vinh danh làm anh hùng quốc gia.
Nhằm vinh danh Kanaris, năm tàu Hải quân Hy Lạp được đặt theo tên ông:
Gia đình
Năm 1817, ông kết hôn với Despina Maniatis, xuất thân từ dòng họ lâu đời Psara. Họ có bảy đứa con:
right|thumb|200px|1 [[drachma Hy Lạp (1976), có hình Konstantinos Kanaris.]]
Wilhelm Canaris, một Đô đốc người Đức phát biểu rằng ông có thể là con cháu của Konstantinos Kanaris. Tuy nhiên nghiên cứu gia phả gia đình vào năm 1938 cho thấy ông không có liên quan máu mủ với Konstantinos và gia đình ông có nguồn gốc từ Ý.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1795 Thể loại:Mất năm 1877 Thể loại:Thủ tướng Hy Lạp Thể loại:Người Hy Lạp thế kỷ 18 Thể loại:Người Hy Lạp thế kỷ 19
Tipula pubera
Tipula pubera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Tham khảo
Thể loại:Chi Ruồi hạc
Sérignac-sur-Garonne
Tham khảo
Serignacsurgaronne
Suphis werneri
Suphis werneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Noteridae. Loài này được Guignot miêu tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Suphis
Euastacus diversus
Euastacus diversus là một loài tôm nước ngọt trong họ Parastacidae. Chúng là loài đặc hữu của Australia.
Tham khảo
Thể loại:Euastacus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1969
Megachile sheppardi
Megachile sheppardi là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1965.
Zigongosaurus
Chú thích
Thể loại:Khủng long Thể loại:Zigongosaurus Thể loại:Động vật tuyệt chủng Thể loại:Động vật được mô tả năm 1976 Thể loại:Khủng long châu Á Thể loại:Khủng long kỷ Jura Thể loại:Sauropoda Thể loại:Dự án Khủng long/Theo dõi