cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niou
Niou là một tổng thuộc tỉnh Kourwéogo ở miền trung  Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Niou. Theo điều tra dân số năm 1996, tổng này có tổng dân số 26.977 người.
Tham khảo
Thể loại:Tổng của Burkina Faso Thể loại:Tỉnh Kourwéogo
Plethodon yonahlossee
Plethodon yonahlossee (tên tiếng Anh: Yonahlossee Salamander) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae. Nó là loài đặc hữu của Bắc Mỹ.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ôn hòa và vùng nhiều đá. Nó bị đe dọa do mất môi trường sống. Nó được đặt tên theo Yonahlossee Road, a trail that went through the area it inhabits ở miền tây North Carolina và miền đông Tennessee cũng như Floyd and Pulaski counties in neighboring Virginia.
Tham khảo
Thể loại:Động vật Mỹ Thể loại:Plethodon Thể loại:Động vật lưỡng cư Mỹ
Tiểu hành tinh Amor
phải|nhỏ|285x285px|Nhóm tiểu hành tinh Amor khi so sánh với quỹ đạo của các [[hành tinh đất đá của Hệ Mặt Trời. ]] Tiểu hành tinh Amor là một nhóm các tiểu hành tinh gần Trái Đất được đặt tên theo tiểu hành tinh 1221 Amor. Chúng tiếp cận quỹ đạo của Trái Đất từ phía trên, nhưng không đi qua nó. Hầu hết các tiểu hành tinh Amor đi ngang qua quỹ đạo của Sao Hỏa. Hai vệ tinh tự nhiên của Sao Hỏa, Deimos và Phobos, có thể là tiểu hành tinh Amor bị lực hấp dẫn của Sao Hỏa bắt giữ.
Thành viên nổi tiếng nhất của nhóm này là 433 Eros, là tiểu hành tinh đầu tiên có một tàu thăm dò con người (NEAR Shoemaker) quay quanh và rồi sau đó hạ cánh xuống.
Thành viên
Có 6139 tiểu hành tinh Amor hiện biết. 977 trong số chúng được đánh số, và 73 trong số chúng được đặt tên.
Phân nhóm bằng bán trục lớn
Các tiểu hành tinh Amor có thể được phân thành bốn nhóm phụ, phụ thuộc vào khoảng cách trung bình của chúng từ Mặt Trời.
Amor I
Nhóm phụ Amor I bao gồm các tiểu hành tinh Amor mà bán trục lớn của chúng nằm trong khoảng từ Trái Đất đến Sao Hỏa. Tức là, chúng có bán trục lớn từ 1.000 đến 1.523 AU. Ít hơn một phần năm số tiểu hành tinh Amor thuộc phân nhóm này. Các tiểu hành tinh Amor I có độ lệch tâm thấp hơn so với các nhóm phụ khác của Amor.
Danh sách đầy đủ
Đây là danh sách những tiểu hành tinh Amor đã được đặt tên (hãy xem ).
Liên kết ngoài
Thể loại:Danh sách tiểu hành tinh
Paraguitelia pinheyi
Paraguitelia pinheyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Paraguitelia
C2H6O2
C2H6O2 có thể dùng để chỉ:
Ageratina oligocephala
Ageratina oligocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (DC.) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ageratina Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Cò quăm lớn
Cò quăm lớn (danh pháp khoa học: Thaumatibis gigantea) là một loài cò quăm, loài duy nhất trong chi đơn ngành Thaumatibis, thuộc họ Threskiornithidae. Nó sinh sống tại miền bắc Campuchia, với một số cá thể ở miền viễn nam Lào và đã được tái phát hiện tại vườn quốc gia Yok Đôn, Việt Nam.
Môi trường sống và phân bố
Đây là loài chim đất thấp, sinh sống ở đồng lầy, đầm lầy, bên hồ, sông, đồng bằng rộng và rừng bán mở cũng như cạnh ao, bễ và hố nước. Một cá thể từng được ghi nhận trên ruộng lúa tại bán đảo Mã Lai. Trước đây nó được cho là còn sinh sản ở miền đông nam Thái Lan, trung và bắc Campuchia, nam Lào và nam Việt Nam. Nó vẫn từng khá phổ biến ở đồng bằng sông Cửu Long cho tới tận thập niên 1920, nhưng nay đã biến mất.
Mô tả
Đây là loài cò quăm lớn nhất. Con trưởng thành được ghi nhận dài 102 –, với chiều cao đứng thẳng 100 cm và ước tính nặng khoảng 4,2 kg. Trong các đo đạc chuẩn, cánh dài 52,3 - 57 cm, đuôi dài 30 cm, khối xương cổ chân dài 11 cm và mỏ dài 20,8 - 23,4 cm. Con trưởng thành nói chung có bộ lông xám-nâu tối màu với phần đầu xám và cổ gần đầu trụi lông. Có những vạch đen nằm ở sau đầu và vai. Mỏ màu vàng-nâu, chân màu cam, mắt màu đỏ đậm. Con non có bộ lông đen ngắn, mỏ ngắn hơn và mắt nâu.
Tham khảo
G Thể loại:Chim Việt Nam Thể loại:Chim Lào Thể loại:Chim Thái Lan Thể loại:Chim Campuchia G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1877 Thể loại:Chim Đông Nam Á
Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu
Hội đồng Năng lượng gió toàn cầu (tiếng Anh: Global Wind Energy Council, viết tắt là GWEC) được thành lập vào năm 2005 để cung cấp một diễn đàn đáng tin cậy và đại diện cho toàn bộ ngành năng lượng gió ở cấp quốc tế. Nhiệm vụ của Hội đồng là để đảm bảo rằng năng lượng gió được thành lập như là một trong những nguồn năng lượng hàng đầu thế giới, cung cấp nhiều lợi ích thiết thực về môi trường và kinh tế.
Một báo cáo mới đưa ra của Hội đồng năng lượng gió toàn cầu dự đoán rằng, bất chấp những khó khăn tạm thời về chuỗi cung ứng, các thị trường năng lượng gió quốc tế vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ. Trong năm 2006, tổng công suất lắp đặt năng lượng gió tăng 25% trên toàn cầu, tạo ra một giá trị 18 nghìn tỷ (18 billion) euro, tức 23 nghìn tỷ (23 billion) dollar Mỹ của thiết bị mới và nâng công suất năng lượng gió toàn cầu lên đến hơn 74 GW.
Trong khi Liên minh châu Âu vẫn là thị trường hàng đầu về năng lượng gió với hơn 48GW công suất lắp đặt, các châu lục khác như Bắc Mỹ và châu Á đang phát triển nhanh chóng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế Thể loại:Năng lượng Thể loại:Năng lượng gió
Enzacamene
Enzacamene (INN, còn được gọi là long não 4-methylbenzylidene hoặc 4-MBC) là một dẫn xuất long não hữu cơ được sử dụng trong ngành công nghiệp mỹ phẩm vì khả năng bảo vệ da chống lại tia cực tím, đặc biệt là bức xạ UV B. Như vậy, nó được sử dụng trong kem chống nắng kem và các sản phẩm chăm sóc da khác khẳng định một giá trị SPF. Tên thương mại của nó bao gồm Eusolex 6300 (Merck) và Parsol 5000 (DSM).
Cơ chế
Tất cả các loại kem chống nắng có nguồn gốc từ long não tiêu tán năng lượng photon bằng cách đồng phân hóa cis-trans. Tuy nhiên, đối với enzacamene, năng suất lượng tử cho quá trình đồng phân hóa này chỉ nằm trong khoảng từ 0,13-0,3. Năng suất lượng tử thấp này có nghĩa là các quá trình quang hóa khác cũng đang xảy ra.
Rối loạn nội tiết
Các nghiên cứu đã đưa ra vấn đề rằng enzacameneacts một chất gây rối loạn nội tiết. Có nhiều tranh cãi về tác dụng estrogen của enzacamene và trong khi một nghiên cứu chỉ cho thấy tác dụng tương đối nhỏ, một nghiên cứu ở Thụy Sĩ cho thấy sự phát triển tử cung đáng kể ở loài gặm nhấm chưa trưởng thành. Ngoài ra, có một số bằng chứng cho thấy enzacamene có thể ức chế trục tuyến yên - tuyến giáp, dẫn đến suy giáp.
Tham khảo
Thể loại:Keton
Gonomyia aperta
Gonomyia aperta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Gonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Indomalaya
Colletes lacunatus
Colletes lacunatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Dours mô tả khoa học năm 1872.
Tham khảo
Thể loại:Colletes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1872
Hostín
Tham khảo
Thể loại:Khu dân cư ở huyện Mělník Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Euxoa fumosoides
Euxoa fumosoides là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euxoa
Kadakola, Savanur
Kadakola là một làng thuộc tehsil Savanur, huyện Haveri, bang Karnataka, Ấn Độ.
Nephrodium morsei
Nephrodium morsei là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Kadakola, Savanur
Tham khảo
Thể loại:Haveri (huyện)
Nephrodium morsei
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1906
Erepsia aristata
Erepsia aristata là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được (L.Bolus) Liede & H.E.K.Hartmann mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Liên kết ngoài
Thể loại:Erepsia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1998
Sét hòn
nhỏ|Bức tranh thế kỷ 19 miêu tả một hiện tượng sét hòn Các thí nghiệm đã tạo ra được những hiệu ứng tương tự với những báo cáo về sét hòn, nhưng hiện tại người ta vẫn không biết liệu những hiện tượng này có thật sự liên hệ với bất kì hiện tượng tự nhiên nào xảy ra hay không. Các dữ liệu khoa học về sét hòn rất ít ỏi vì tính thất thường và không dự báo trước được của nó. Những chứng cứ về nó hiện nay chỉ là những chứng kiến của dân thường và do đó đã tạo ra những quan điểm không thống nhất. Do những mâu thuẫn và thiếu dữ liệu tin cậy, bản chất của sét hòn cho tới nay vẫn chưa được khám phá.
Những lý thuyết về sét hòn
Các mô hình nạp năng lượng bên trong:
- Sét hòn là một loại khí hay không khí "hành xử" một cách bất thường. Trong mô hình này, sét hòn là loại khí cháy chậm.
- Sét hòn là quả cầu không khí bị nung nóng ở áp suất khí quyển.
- Sét hòn là một khối plasma mật độ rất cao, với các tính chất lượng tử đặc trưng cho chất rắn (Neugebauer, 1937).
- Sét hòn là một trong những cấu hình của một dòng điện khép kín được duy trì bởi từ trường do chính nó sinh ra. Finkelstein và Rubinstein (1964) cho rằng plasma loại này không thể xuất hiện trong điều kiện thời tiết thông thường.
- Sét hòn là một vùng không khí xoáy (giống như các vòng khói).
- Sét hòn là trường bức xạ vi sóng trong một vành đai plasma hình cầu mỏng (Dawson và Jones, 1968).
Các mô hình năng lượng bên ngoài:
- Trường điện từ tần số cao (hơn 100 MHz): Cerrillo (1943) và Kapitsa (1955) giả định về năng lượng sóng vô tuyến hội tụ từ đám mây tích điện có thể hình thành và duy trì một sét hòn. Tuy nhiên, chưa bao giờ người ta thấy một trường điện từ lớn, cần thiết cho cơ chế này.
- Dòng điện không đổi từ đám mây xuống đất: Finkelstein và Rubinstein (1964), Uman và Helstrom (1966) giả định một dòng điện không đổi chạy từ đám mây xuống đất sẽ co lại về tiết diện ngang ở vùng có độ dẫn cao (quả cầu). Lý thuyết này không phù hợp với các sét hòn hình thành trong các cấu trúc, đặc biệt trong các cấu trúc kim loại như khoang máy bay hay tàu ngầm.
- Các hạt vũ trụ hội tụ? Arabadzhi (1957) giả định các hạt vũ trụ phóng xạ có thể được hội tụ bởi điện trường trong cơn dông, chúng tạo ra một sự phóng điện trong không khí, tại điểm sinh ra sét hòn.
Những báo cáo
Sét hòn từng được cho là một hiện tượng hiếm, nhưng những nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng chỉ một số ít phần trăm dân chúng Mỹ đã từng chứng kiến. Các bức ảnh về sét hòn lại càng hiếm và chi tiết do các nhân chứng cung cấp có rất nhiều điểm khác biệt. Nhiều quan sát lại mâu thuẫn với nhau, và có thể nhiều hiện tượng khác. Sự phóng điện có thể xuất hiện bất cứ lúc nào trong suốt cơn mưa bão lớn, thỉnh thoảng xuất phát từ một tia sét, nhưng phần lớn chúng xuất hiện bất thình lình trong khi thời tiết đẹp không có bão. Sét hòn thường trôi lơ lửng, bay lượn trong không trung và có dạng hình cầu. Hình dạng của nó có thể là hình cầu, hình trứng, hình giọt nước hoặc hình que với một kích thước lớn hơn nhiều so với kích thước tia chớp. Kích thước lớn nhất quan sát được từ 40 đến 50 cm. Rất nhiều trong số chúng có màu từ đỏ tới vàng, đôi khi trong suốt và một vài còn có tia phát ra xung quanh.
Sét hòn được nhiều máy bay ném bom nhìn thấy tại nhiều nơi trong Chiến tranh thế giới thứ hai, bay dọc cánh máy bay của phi công. Trong suốt thời kỳ đó, đây thực sự là một hiện tượng thiên nhiên bí ẩn, những hiện tượng này được gọi chung là "foo fighter". Một số báo cáo từ vài nơi cho biết sét hòn bay vào nhà, lượn lờ trên lò nướng trong bếp rồi có khi bay lang thang dọc lối đi các dãy ghế trong máy bay dân dụng. Một báo cáo miêu tả sét hòn đuổi theo một chiếc ô tô, làm cho hệ thống điện bị quá tải và hỏng.
Ghi nhận sớm nhất và có tính hủy diệt kinh khủng nhất, xảy ra trong cơn cuồng phong ở Widecombe-in-the-Moor, Devon, nước Anh vào ngày 12 tháng 10 năm 1638. Bốn người đã thiệt mạng và khoảng 60 người bị thương khi xuất hiện một quả sét hòn đánh vào một nhà thờ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thời tiết Thể loại:Vật lý plasma Thể loại:Chớp Thể loại:Hiện tượng huyền bí Thể loại:Tia sét Thể loại:Khoa học khí quyển Thể loại:Ánh sáng ma khí quyển
Hathor
Hathor là một nữ thần của người Ai Cập cổ đại. Bà được biết đến với cái tên "Người vĩ đại với nhiều tên gọi", vì sự xuất hiện của bà trong nhiều vai trò khác nhau, từ sự sống cho đến cái chết. Hathor là vị thần rất quan trọng trong tôn giáo Ai Cập xưa kia.
Nữ thần Hathor được miêu tả là một người phụ nữ, luôn xuất hiện với chiếc đĩa Mặt trời và cặp sừng bò trên đầu. Bà gắn liền với màu đỏ (màu của niềm đam mê) và màu ngọc lam (màu thiêng của nữ thần). Hình ảnh con bò là biểu tượng phổ biến nhất khi gặp ở Hathor, hiếm khi bà xuất hiện dưới dạng khác.
Vai trò
Ban đầu bà được cho là hiện thân của dải Ngân hà, hình thành từ dòng sữa chảy ra từ vú của một con bò thần Mehet-Weret. Bà được coi là nữ thần của bầu trời, với tên gọi "Nữ thần của những vì sao" (liên kết với nữ thần Sopdet). Đôi khi bà liên kết với 2 vị nữ thần Nut và Mut.
Hathor còn là nữ thần của mỹ phẩm và nhan sắc. Bà thường được khắc trên những khung gương và những hộp phấn trang điểm. Bà còn là hiện thân của niềm vui, tình yêu và âm nhạc. Tương truyền, trên người bà tỏa ra một mùi hương thơm ngát, tượng trưng cho những phẩm chất tốt đẹp của phụ nữ.
Bà còn là vị thần bảo trợ những người thợ mỏ tại bán đảo Sinai, nơi tập trung nhiều mỏ khoáng sản của Ai Cập. Vàng, đồng, ngọc lam và malachite (loại đá có màu xanh lá, còn gọi là "đá lông công") là những khoáng sản ưa thích của Hathor. Người Ai Cập cổ đại đã trộn galena và malachite để làm phấn trang điểm mắt với màu xanh đặc trưng của người phụ nữ Ai Cập, có thể ngăn ngừa các bệnh về mắt.
Hathor cũng là nữ thần bảo trợ của các nhạc sĩ và vũ công. Bà thường đeo chiếc vòng cổ menat nên được gọi là "Menat vĩ đại" và cầm sistrum (nhạc cụ của Ai Cập cổ đại, tương đương bộ sênh tiền ở Việt Nam). Theo thần thoại, Ra trở nên chán nản, không muốn tiếp chuyện với ai. Hathor, vị thần không biết buồn chán, đã nhảy một vài vũ điệu khiến cho Ra bật cười và lấy lại tinh thần. Bà cũng được xem là vị thần tình dục của Ai Cập cổ đại. trái|nhỏ|201x201px|Nữ thần Hathor Nữ thần Hathor còn được gọi với cái tên "Người đàn bà phương Tây", xuất phát từ cảnh mặt trời lặn ở hướng tây, tượng trưng cho cái chết và thế giới bên kia. Bà đã cho những linh hồn bánh mì và nước uống trước khi đưa họ về cõi âm (vai trò này trước đây là của Amentet, được cho là con gái của Hathor và Horus). Theo thần thoại, bà (hoặc Isis) đã sử dụng nhựa cây sung dâu để chữa con mắt bị Set xé rách của Horus. Hình ảnh của Hathor thường được chạm khắc trên các quan tài cùng với Nut.
Người ta cho rằng, khi một đứa trẻ sinh ra, "7 nàng Hathor" sẽ xuất hiện và trao cho đứa bé số mệnh của mình. Những dải băng cột tóc màu đỏ của 7 vị thần Hathor giúp giữ chân những linh hồn quỷ dữ và làm chúng trở nên vô hại.
Thần thoại
Khi thần Ra còn cai trị dưới nhân thế, loài người âm mưu chống lại thần. Nghe được chuyện này, ngài phẫn nộ nên đã phái thần Mắt ("Con mắt của Ra"), xuống giết chết bọn họ. Thần Mắt mang hình thức của nữ thần sư tử cái Sekhmet, lao thẳng vào đám người xấu xa và tiêu diệt họ trong một cuộc tắm máu. Cuối cùng thần Ra thấy việc tàn sát như thế đã đủ nên ra lệnh ngưng cuộc giết chóc.
Để chấm dứt cuộc tàn sát say sưa của Sekhmet, thần Ra đã tưới ướt bãi chiến địa bằng hàng nghìn lít bia pha với nước trái lựu. Sekhmet khát máu uống no thứ nước màu đỏ tươi mà nó tưởng là máu và bị say xỉn không còn tấn công được nữa. Nữ thần ngủ thiếp đi trong 3 ngày. Khi tỉnh dậy, Ra đổi tên nàng thành Hathor và nàng trở thành nữ thần của tình yêu và hạnh phúc.
Bà thường được cho là đồng nhất với nữ thần Isis. Tuy nhiên, 2 vị nữ thần này không hoàn toàn giống nhau. Isis do phải chịu đựng cái chết của chồng và một mình chăm sóc Horus, nên bà có lòng thương hại và thấu cảm với người dân. Trong khi đó, Hathor là hiện thân của quyền lực và thành công, quyết theo đuổi mục tiêu đến cùng. Khi xuất hiện dưới hình dạng nữ thần Sekhmet, bà đã tàn sát dân chúng trong cuộc chiến đẫm máu.
Một truyền thuyết khác kể rằng, sau cơn say đó, người đầu tiên Sekhmet nhìn thấy sau khi tỉnh giấc là Ptah và bà đem lòng yêu vị thần này. Hai người có với nhau một người con trai, đó là thần Nefertem - vị thần y học và sắc đẹp.
Để tưởng niệm sự kiện này, hàng năm vào ngày "Lễ Hathor" người ta thường uống những vò bia lớn cùng với nước trái lựu.
Gia đình
Cũng như một số vị thần khác, mối quan hệ gia đình của nữ thần này có nhiều điều khó hiểu. Bà được coi là vợ của Horus, nên còn gọi bà là "Ngôi nhà của Horus", nghĩa là "cả bầu trời", vì dưới dạng diều hâu, Horus thường bay lượn trên trời. Cả 2 có với nhau một người con gái, là thần chết phương tây Amentet. Đôi khi, Hathor được xem là hiện thân của con gái mình.
Trong thần thoại khác, bà lấy Horus-Behdety (thần mặt trời giữa trưa, không phải Horus, con trai của Osiris và Isis), có con trai là Ihy (thần âm nhạc và khiêu vũ). Cả 3 được thờ tại Iunet. Bà được coi là con gái của Ra, nhưng khi Ra và Horus kết hợp thành Ra-Horakty thì bà lại là con gái, đồng thời là vợ của Ra.
Và tại Kom Ombo, thần cá sấu Sobek lại được thờ với Hathor và con trai Khonsu (vốn là con của Amun và Mut). Đôi khi bà lại được cho là mẹ của 4 người con của Horus.
Thờ cúng
trái|nhỏ|250x250px|Nữ thần Hathor dưới hình dạng bò cái Sự thờ phụng nữ thần Hathor bắt đầu từ thời Predynastic (trước 3100 TCN), không chỉ giới hạn trên toàn Ai Cập mà còn lan rộng sang cả Ethiopia, Somalia và Libya. Đặc biệt là vùng Byblos rất tôn sùng bà. Rất nhiều lễ hội được dành cho nữ thần và nhiều đứa trẻ được đặt theo tên của Hathor hơn bất kỳ vị thần nào khác của Ai Cập cổ đại.
Tham khảo
Thể loại:Thần Ai Cập Thể loại:Nữ thần Ai Cập Thể loại:Nữ thần nghệ thuật
Bernhard Tollens
Bernhard Christian Gottfried Tollens (30 tháng 7 năm 1841 - 31 tháng 1 năm 1918) là một nhà hóa học người Đức.
Tiểu sử
Tollens theo học tại trường Gelehrtenschule des Johanneums ở Hamburg và đã được hướng dẫn bởi Karl Möbius. Sau khi tốt nghiệp năm 1857, Tollens bắt đầu học nghề dược. Ông hoàn thành văn bằng dược học năm 1862 và bắt đầu nghiên cứu hóa học ở Göttingen, cụ thể là phòng thí nghiệm của Wöhler, sau đó làm việc dưới sự giám sát của Friedrich Konrad Beilstein và Rudolph Fittig.
Năm 1864, Tollens nộp luận án và nhận bằng Tiến sĩ mà không cần bảo vệ. Sau này, nhờ sự giới thiệu của Wöhler mà Tollens được nhận vào và bắt đầu một công việc hấp dẫn tại một xưởng sản xuất đồ đồng. Tollens rời công việc tại xưởng sau sáu tháng và gia nhập nhóm của Emil Erlenmeyer tại Đại học Heidelberg trong sáu tháng. Sau đó, ông làm việc với Charles Adolphe Würtz ở Paris trong 11 tháng với vai trò là trưởng phòng thí nghiệm hóa học tại Đại học Coimbra ở Bồ Đào Nha.
Không thể từ chối lời kêu gọi của giáo sư cũ là Wöhler nên Tollens đã quay trở lại Göttingen vào năm 1872. Ở đó ông giữ nhiều chức vụ khác nhau cho đến khi qua đời vào năm 1918. Chính trong thời gian cuối đời ở Göttingen, ông bắt đầu công việc nghiên cứu về carbohydrat, khám phá cấu trúc của một số loại đường, tạo ra thuốc thử Tollens và viết hầu hết các ấn phẩm của mình.
Đọc thêm
Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Göttingen Thể loại:Mất năm 1918 Thể loại:Sinh năm 1841
Thực phẩm có nguồn gốc động vật
Đặc điểm thức ăn có nguồn gốc động vật là sự chứa ít gluxit, trừ sữa và các sản phẩm từ sữa, chứa nhiều protein và protein chất lượng cao. Không có chất xơ. Một số thực phẩm chứa nhiều cholesterol, chất béo đặc biệt là lượng acid béo no. Trong lịch sử, con người đã tiêu thụ nhiều loại thực phẩm từ động vật. Nhiều cá nhân không tiêu thụ ASF hoặc tiêu thụ ít ASF bởi sự lựa chọn mang tính cá nhân (ăn chay) hoặc do việc đáp ứng nhu cầu vì ASF có thể không tiếp cận được (chẳng hạn như quá nghèo hoặc thức ăn quá khan hiếm) hoặc không có sẵn cho những người này.
Các loại
Các loại thực phẩm từ động vật phổ biến như:
Thịt các loại
300px|nhỏ|phải|Thịt cừu nướng Thịt các loại như thịt lợn, thịt bò, thịt gà, thịt cừu, thịt dê, thịt thỏ, thịt vịt, thịt ngựa, thịt trâu và các sản phẩm chế biến từ thịt như giò, chả, thịt hun khói, xúc xích. Thịt động vật là nguồn cung cấp chất đạm chủ yếu. Hàm lượng chất đạm trong các loại thịt như thịt lợn, gà, vịt, bò, chim đều xấp xỉ như nhau nhưng chất đạm tập trung ở thịt nạc. Chất đạm của thịt có đầy đủ các amino acid cần thiết và ở tỷ lệ cân đối. Thịt được chia thành thịt đỏ và thịt trắng. Nên ăn cân bằng thịt đỏ và thịt trắng. Chúng sẽ hỗ trợ nhau để tăng sức khỏe cho con người. Các loại thịt nướng, rang và ướp đường trước khi nướng, rang làm tăng mùi vị, sức hấp dẫn nhưng làm giảm giá trị dinh dưỡng và khó hấp thu. Thịt bị ôi thiu, hỏng sẽ tiết ra chất độc gây dị ứng hoặc ngộ độc. Dù nấu nướng khéo che đậy mùi đến đâu thì chất độc vẫn còn, khi thịt đã bị hỏng cần loại bỏ. Ngoài ra các bộ phận như xương, nội tạng (gan, lòng mề, dồi, tim cật) cũng là một nguồn thực phẩm không nên bỏ phí.
Thủy hải sản
300px|nhỏ|phải|Cá, nguồn thực phẩm phổ biến Thủy sản và hải sản gồm cá, tôm các loại, hải sản và các sản phẩm từ cá, thủy hải sản. Trong đó, cá có hàm lượng chất đạm cao, chất lượng tốt và các amino acid cân đối. Chất đạm trong cá dễ hấp thu hơn thịt, thịt của cá chỉ chứa một lượng nhỏ chất béo không bão hòa, vì vậy tốt cho sức khỏe, đặc biệt là tốt hệ tiêu hóa và tim mạch. Cá có nhiều chất khoáng và vitamin hơn thịt. Trong gan cá có nhiều vitamin A, D, B12. Cá dễ bị hỏng hơn thịt. Cá khô có hàm lượng chất đạm cao hàm lượng muối cũng rất cao và dễ bị ẩm mốc, nên chọn cá khô loại nhạt, cá khô mốc có thể gây nên ngộ độc.
Trứng các loại
Trứng các loại như trứng gà, trứng vịt, trứng chim cút là các thực phẩm có nguồn gốc từ động vật (chim, bò sát...). Tất cả các loại trứng gà, vịt, trứng cua, cá đều là nguồn cung cấp chất đạm tốt nhất vì có đầy đủ các amino acid cần thiết với tỷ lệ cân đối. Có thể luộc trứng lòng đào bằng cách đun nước nóng già rồi cho trứng vào đun sôi vài phút. Ăn trứng lòng đào tốt vì các vitamin không bị nhiệt phá huỷ, tuy nhiên, nếu trứng có vi khuẩn, virus thì lại dễ khiến nhiễm bệnh hơn trứng luộc kỹ. Trứng vịt lộn chứa nhiều chất đạm và nội tiết tố kích thích chuyển hoá trong cơ thể người.
Tham khảo
Thể loại:Thực phẩm Thể loại:Sản phẩm động vật
Cheiracanthium debile
Cheiracanthium debile là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Loài này thuộc chi Cheiracanthium. Cheiracanthium debile được Eugène Simon miêu tả năm 1890.
Tham khảo
Thể loại:Cheiracanthium
Gonomyia armigera
Gonomyia armigera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Leucoloma subchrysobasilare
Leucoloma subchrysobasilare là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Müll. Hal. ex Renauld mô tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucoloma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1898
Ligularia pyrifolia
Ligularia pyrifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được S.W.Liu mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Tham khảo
Thể loại:Ligularia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Mali
Mali có tên chính thức là Cộng hòa Mali, (République du Mali; tiếng Bambara: ߡߊߟߌ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣ, Latinh hóa: Mali ka Fasojamana, 𞤈𞤫𞤲𞥆𞤣𞤢𞥄𞤲𞤣𞤭 𞤃𞤢𞥄𞤤𞤭, جمهورية مالي) là một quốc gia nằm trong lục địa của miền tây châu Phi. Mali là đất nước có diện tích lớn thứ tám châu Phi, và có chung đường biên giới Algérie về phía bắc, Niger về phía đông, Burkina Faso và Côte d'Ivoire về phía nam, Guinée về phía tây nam, Sénégal và Mauritanie về phía tây. Diện tích của Mali vào khoảng 1.240.000 km² và dân số khoảng hơn 14 triệu người. Thủ đô của Mali là Bamako.
Colletes laevifrons
Colletes laevifrons là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1894.
Mali
Mali được chia làm tám vùng và phần lớn diện tích nước này nằm trong khu vực sa mạc Sahara, trong khi vùng đất phía nam của Mali, nơi có đa số dân cư sinh sống, nằm trong lưu vực của hai con sông Niger và Sénégal. Cơ cấu kinh tế của Mali tập trung chủ yếu vào nông nghiệp và đánh bắt cá. Một số tài nguyên thiên nhiên của Mali bao gồm vàng, uranium, và muối. Mali được xem là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới.
Colletes laevifrons
Tham khảo
Thể loại:Colletes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1894
Fiat G.18
Fiat G.18 là một loại máy bay chở khách của Italy, được phát triển vào giữa thập niên 1930.
Liên kết ngoài
Thể loại:Máy bay dân dụng cỡ lớn Italy 1930–1939 Thể loại:Máy bay vận tải quân sự Italy 1930–1939 G.018 Thể loại:Máy bay quân sự Thể loại:Máy bay vận tải Thể loại:Máy bay cánh dưới Thể loại:Máy bay hai động cơ cánh quạt
Mali
Đất nước Mali hiện tại từng là một phần của ba đế quốc Tây Phi tồn tại trong lịch sử và kiểm soát đường thương mại xuyên Sahara Đế quốc Ghana, Đế quốc Mali (Mali được đặt tên theo đế quốc này), và đế quốc Songhai. Cuối thập niên 1800, Mali nằm dưới sự cai trị của người Pháp, và trở thành một phần của Soudan thuộc Pháp. Mali giành được độc lập vào năm 1959 cùng với Sénégal, và thành lập Liên bang Mali. Một năm sau Liên bang Mali tan rã và Mali trở thành một quốc gia độc lập. Sau một thời gian dài nằm dưới chế độ độc đảng cai trị, cuộc đảo chính 1991 dẫn tới sự thành lập một bản hiến pháp mới quy định thành lập nước Mali dân chủ và có một nhà nước đa đảng. Khoảng phân nửa dân số Mali sống dưới ngưỡng nghèo của quốc tế là 1,25$/ngày.
Paraguitelia problematica
Paraguitelia problematica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Mali
Lịch sử
Trước kia Mali là một phần của ba đế quốc Tây Phi nổi tiếng, vốn kiểm soát đường thương mại xuyên Sahara vận chuyển vàng, muối, nô lệ, và các vật dụng quý giá khác. Ban đầu vùng đất ngày nay là Mali là bao gồm những vương quốc Sahel không có ranh giới địa chính trị cũng như một bản sắc dân tộc đặc thù. Đế quốc xuất hiện sớm nhất là đế quốc Ghana và được cai trị bởi người Soninke, vốn là một tộc người nói ngôn ngữ Mande. Quốc gia này mở rộng về Tây Phi từ thế kỷ thứ VIII đến năm 1078, khi nó bị chinh phục bởi triều Almoravids.
Thời kỳ thịnh vượng của [[Đế quốc Mali|230px|nhỏ|trái]] Sau đó, đế quốc Mali được thành lập ở phía bắc con sông Niger, và đạt tới đỉnh cao quyền lực của nó vào thế kỷ XIV. Trong thời kỳ đế quốc Mali tồn tại, các thành phố cổ đại của Djenné và Timbuktu trở thành trung tâm thương mại và học thuật hồi giáo. Đế quốc này sau đó bị sụp đổ do những âm mưu chia rẽ trong nội bộ, và được thay thế bởi đế quốc Songhai. Tộc người Songhai bắt nguồn từ nơi mà hiện nay là miền tây bắc Nigeria. Người Songhai vốn đã tồn tại từ lâu ở Tây Phi và hiện diện như là một thế lực chính chống lại sự cai trị của đế quốc Mali.
Paraguitelia problematica
Tham khảo
Thể loại:Paraguitelia
Mali
Lịch sử
Vào cuối thế kỷ XIV, người Songhai dần dần giành được độc lập từ đế quốc Mali và sau đó mở rộng ảnh hưởng rồi cuối cùng làm chủ toàn bộ phần phía đông của đế quốc Mali. Tiếp đó đế quốc của người Songhai sụp đổ sau cuộc xâm lược của người Maroc do Judar Pasha chỉ huy vào năm 1591. Sự sụp đổ của đế quốc Songhai đánh dấu sự kết thúc vai trò của khu vực này như là một phần của tuyến đường thương mại. Tuy nhiên sau khi các tuyến đường biển được thiết lập bởi các cường quốc Phương Tây, tuyến đường thương mại xuyên Sahara mất đi tầm quan trọng của nó. Nạn đói tồi tệ nhất được ghi nhận trong khoảng thời gian từ năm 1738 đến năm 1756, đã giết chết khoảng một nửa dân số ở Timbuktu.
Ageratina oppositifolia
Ageratina oppositifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (A.Gray) B.L.Turner mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ageratina Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1987
Mali
Lịch sử
Vào tháng 11 năm 1968, do nền kinh tế của Mali tiếp tục suy giảm và trì trệ, chính phủ của Keïta bị lật đổ trong một cuộc đảo chính không đổ máu được tiến hành bởi Moussa Traoré. Sau sự kiện này, Mali được điều hành bởi một chính phủ quân sự với Traoré là tổng thống, ông này đã nỗ lực cải cách nền kinh tế. Tuy nhiên mọi cố gắng của ông đều trở nên vô nghĩa bởi bất ổn chính trị và nạn hạn hán tàn phá trong khoảng thời gian giữa năm 1968 và 1974, vốn đã giết chết hàng ngàn người. Chính phủ Traoré còn phải đối mặt với cuộc bạo động của sinh viên bắt đầu nổ ra vào cuối thập kỷ 1970 và ba nỗ lực đảo chính. Tuy nhiên, Traoré đã dập tắt được mọi sự chống đối cho đến cuối thập kỷ 1980.
Phong trào chống đối chính phủ cuối cùng đã dẫn đến cuộc đảo chính vào năm 1991 đi đến thiết lập một chính phủ chuyển tiếp, và một bản hiến pháp mới. Năm 1992, Alpha Oumar Konaré trở thành tổng thống Mali đầu tiên chiến thắng trong một cuộc bầu cử dân chủ, đa đảng. Và trong lần tái bầu cử vào năm 1997, Tổng thống Konaré đã thông qua một loạt các chính sách cải cách kinh tế và chính trị, chiến đấu chống tham nhũng. Năm 2002, ông từ chức và qua một cuộc bầu cử dân chủ, chính phủ Mali được điều hành bởi Amadou Toumani Touré, một tướng về hưu, vốn là người lãnh đạo về mặt quân sự của cuộc đảo chính vào năm 1991. Ngày nay, Mali là một trong những nước có được sự ổn định chính trị và xã hội nhất châu Phi.
Địa lý
Ảnh vệ tinh Mali|230px|nhỏ phải|Quang cảnh [[Hombori|230px|nhỏ]]
Mali là một đất nước nằm hoàn toàn trong lục địa ở Tây Phi, ở phía tây nam của Algérie. Với diện tích là 1.240.000 km², Mali là quốc gia có diện tích đứng hàng thứ 24 trên thế giới và tương đương với diện tích của Cộng hòa Nam Phia hay Angola. Phần lớn lãnh thổ của Mali nằm ở phần phía nam sa mạc Sahara, vốn chủ yếu được bao phủ bởi một vùng cây savanna Sudan. Địa hình của Mali phần lớn là bằng phẳng, và càng đi lên phía bắc thì được bao phủ chủ yếu bởi cát. Vùng Adrar des Ifoghas nằm ở phía đông bắc.
Mali có nhiều vùng khí hậu như khí hậu nhiệt đới ở miền nam tới khí hậu khô nóng ở miền bắc. Phần lớn diện tích của Mali nhận được lượng mưa không đáng kể; và nạn hạn hán xảy ra thường xuyên. Từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 12 là mùa mưa. Trong thời gian này, con sông Niger thường gây ra lũ lụt, đồng thời tạo nên Đồng bằng nội Niger. Maii có nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể, với vàng, uranium, phosphate, kaolinit, muối và đá vôi là các tài nguyên đang được khác thác rộng rãi nhất. Mali phải đối mặt với nhiều thử thách về môi trường, bao gồm sự sa mạc hóa, phá rừng, xói mòn đất, và thiếu nguồn cung cấp nước sạch. Mỗi vùng đều có một thống đốc. Vì lý do các vùng của Mali có diện tích rất lớn, toàn bộ nước này được chia thành 49 cercle, bao gồm 288 huyện. Các thị trưởng và thành viên hội đồng thành phố được bầu để điều hành các huyện.
Các vùng và quận của Mali bao gồm:
Chính trị và chính phủ
Tổng thống Mali [[Amadou Toumani Touré|225px|nhỏ|phải]]
Mali là một quốc gia dân chủ lập hiến được quy định trong hiến pháp ngày 12 tháng 1 năm 1992, vốn được bổ sung vào năm 1999. Hiến pháp cũng quy định sự phân chia quyền lực giữa ba ngành lập pháp, hành pháp, và tư pháp của chính phủ. Hệ thống chính phủ Mali được miêu tả như là chế độ "bán tổng thống".
Quyền hành pháp được trao cho tổng thống, vốn được bầu cho một nhiệm kỳ 5 năm bằng phổ thông đầu phiếu và bị giới hạn trong hai nhiệm kỳ. Tổng thống đóng vai trò là Nguyên thủ quốc gia và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Một Thủ tướng được chỉ định bởi tổng thống như là người đứng đầu chính phủ, và đến lượt người này có trách nhiệm bổ nhiệm Hội đồng Bộ trưởng. Hội đồng Quốc gia theo cơ chế đơn viện là cơ quan lập pháp duy nhất của Mali, gồm các đại biểu được bầu cho một nhiệm kỳ 5 năm. Trong cuộc bầu cử năm 2007, Liên minh vì Dân chủ và Tiến bộ đạt được 113 ghế trong tổng số 160 ghế trong hội đồng. Hội đồng tổ chức hai cuộc họp thường kỳ mỗi năm, trong đó những vấn đề được đưa ra tranh luận và bỏ phiếu thông qua các dự luật được đề cử bởi những thành viên của chính phủ. Nền dân chủ ở Mali tiến triển khả quan sau các cuộc bầu cử địa phương vào cuối tháng 4 năm 2009, mặc dù các khiếm khuyết quan trọng và các vụ lôi kéo bầu cử vẫn còn tồn tại.
Quan hệ đối ngoại và quân sự
Tổng thống Mali [[Amadou Toumani Touré với Cựu tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush|230px|nhỏ]] Chính sách đối ngoại của Mali dần dần trở nên thực dụng và thân phương Tây theo thời gian. Kể từ khi việc thành lập thể chế dân chủ chính phủ vào năm 2002, các mối quan hệ của Mali với phương Tây nói chung và với Hoa Kỳ nói riêng đã được cải thiện đáng kể. Mali có mối quan hệ không bền vững và lâu dài với Pháp, nước đã từng thống trị Mali trước đây. Mali là một thành viên tích cực của các tổ chức trong khu vực như Liên minh châu Phi, tham gia kiểm soát và giải quyết các xung đột trong vùng, như tại Côte d’Ivoire, Liberia, và Sierra Leone, là một trong những thành tựu chính của chính sách đối ngoại của Mali. Tuy nhiên Mali lại bị cảm thấy đe dọa bởi những xung đột thường xuyên ở các nước láng giềng, và các mối quan hệ với nước này luôn trong tình trạng bấp bênh. Sự mất an ninh chung dọc biên giới ở phía bắc, bao gồm các vụ cướp bóc và khủng bố, vẫn còn là các vấn đề đáng lo ngại trong khu vực.
Kinh tế
220px|nhỏ|trái|Quang cảnh chợ tại [[Kati]]
Mali là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới. Lương trung bình hằng năm của công nhân xấp xỉ khoảng 1.500 đô la. Trong khoảng thời gian giữa năm 1992 và 1995, Mali triển khai một chương trình điều chỉnh nền kinh tế mà kết quả của nó là giúp tăng trưởng kinh tế và giảm mất cân bằng ngân sách. Chương trình cũng đã nâng cao điều kiện xã hội và kinh tế, đồng thời giúp Mali gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới ngày 31 tháng 5 năm 1995. Nhờ đó, tổng sản phẩm quốc gia (GDP) bắt đầu tăng. Năm 2002, tổng lượng GDP là 3,4 tỷ đô la, và tăng đến 5,8 tỷ đô la vào năm 2005,, trong khoảng thời gian này mức tăng trưởng GDP đạt 17,6%.
Ngành kinh tế chủ chốt của Mali là trồng cây công nghiệp. Bông là cây trồng xuất khẩu lớn nhất của nước này và được xuất về hướng tây thông qua Sénégal và Bờ Biển Ngà. Trong năm 2002, sản lượng bông ở Mali đạt 620.000 tấn nhưng giá bông lại bị sụp giảm đáng kể trong năm 2003. Ngoài bông, Mali còn sản xuất gạo, kê, bắp, rau quả, thuốc lá, và các loại cây trồng khác. Vàng, chăn nuôi và nông nghiệp chiếm khoảng 80% hàng hóa xuất khẩu của Mali. 80% công nhân Mali làm trong ngành nông nghiệp và 15% làm việc trong khu vực dịch vụ. Tuy nhiên, sự biến đổi thời tiết theo mùa dẫn đến sự thất nghiệp tạm thời một cách thường xuyên của các công nhân nông nghiệp. Các động vật được chăn nuôi ở Mali bao gồm hàng triệu gia súc, cừu và dê. Khoảng 40% đàn gia súc của Mali bị mất trong nạn hạn hán Sahel vào năm 1972-74.
nhỏ|phải|Một nông dân đang thu hoạch cỏ khô
Năm 1991, với sự giúp đỡ của Hiệp hội Phát triển Quốc tế, Mali có thể thực thi các luật khác thác mới giúp tăng cường các nguồn đầu tư và đổi mới ngành công nghiệp khai khoáng. Vàng được khai thác ở miền nam Mali, nơi có trữ lượng lớn thứ ba châu Phi (sau Nam Phi và Ghana). Sự xuất hiện của vàng như là hàng hóa xuất khẩu chính của Mali từ năm 1999 đã giúp làm giảm nhẹ tác động tiêu cực của khủng hoảng bông ở Bờ Biển Ngà. Các nguồn tài nguyên khác của Mali bao gồm kaolinit, muối, phosphate, và đá vôi.
Các công ty điện và nước của Mali là Energie du Mali, hay EDM, các công ty dệt là Textile du Mali, hay ITEMA. Mali có tỉ lệ sử dụng thủy điện tương đối hiệu quả, vốn chiếm hơn một nửa sản lượng điện của nước này. Năm 2002, 700 GWh thủy điện được tạo ra ở Mali.
Chính phủ Mali cũng thi hành nhiều chính sách hỗ trợ đầu tư nước ngoài, bao gồm thương mại và tư nhân hóa. Mali bắt đầu trải qua sự cải cách kinh tế vào năm 1988 với các thỏa thuận với Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Trong khoảng thời gian từ năm 1988 đến 1996, chính phủ Mali chủ yếu thực hiện cải cách các doanh nghiệp công. Trong cuộc cải cách, 16 doanh nghiệp đã được tư nhân hóa. 12 doanh nghiệp được tư nhân hóa một phần và 12 doanh nghiệp bị giải thể. Năm 2005, chính phủ Mali nhượng lại công ty đường sắt cho Tập đoàn Savage. Hai công ty lớn khác của nước này, Societé de Telecommunications du Mali (SOTELMA) và Cotton Ginning Company (CMDT), dự kiến sẽ được tư nhân hóa vào năm 2008.
Mali là thành viên của Tổ chức vì Sự hài hòa Luật thương mại châu Phi (OHADA).
Nhân khẩu
nhỏ|phải|upright|Một bé gái [[người Bozo ở Bamako]]
Vào tháng 7,2009, dân số của Mali được ước tính là khoảng 13 triệu người, với tỉ lệ tăng hằng năm là 2.7%. Phần lớn dân cư tập trung ở nông thôn (68% năm 2002), và đến 10% người dân Mali sống du mục. Hơn 90% dân số sống ở miền nam của đất nước, đặc biệt là ở Bamako, nơi cư trú của hơn 1 triệu người.
Dân số Mali bao gồm một số nhóm sắc tộc ở khu vực cận Sahara, phần lớn các nhóm này có đặc điểm tương đồng về ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử. Người Bambara là nhóm sắc tộc chiếm tỉ lệ cao nhất trong dân chiếm 36.5% dân số. Gộp chung lại, các nhóm người Bambara, Soninké, Khassonké, và Malinké, là các dân tộc khác nhau của người Mandé, chiếm 50% dân số Mali. Các nhóm người quan trọng khác là Peul (17%), Voltaic (12%), Songhai (6%), người Tuareg và Moor (10%). Trong quá trình lịch sử, các nhóm sắc tộc ở Mali có mối quan hệ hòa hợp; tuy nhiêm vẫn còn các quan hệ nô dịch vẫn còn được truyền lại giữa các dân tộc, như mối quan hệ căng thẳng giữa người Songhai và Tuareg. Trong 40 năm qua, nạn hạn hán đã buộc nhiều người Tuareg phải từ bỏ lối sống du mục của mình.
Ngôn ngữ được sử dụng chính thức ở Mali là tiếng Pháp, nhưng hơn 40 ngôn ngữ châu Phi cũng được các nhóm sắc tộc khác nhau sử dụng. Khoảng 80% dân số Mali có thể giao tiếp bằng tiếng Bambara, vốn là ngôn ngữ chung của nhiều nhóm sắc tộc và được dùng chủ yếu trong giao tiếp.
Tôn giáo
Ước tính có khoảng 90% dân số Mali theo đạo Hồi (phần lớn là hệ phái Sunni), khoảng 5% là theo Kitô giáo (khoảng hai phần ba theo Giáo hội Công giáo Rôma và một phần ba là theo Tin Lành) và 5% còn lại theo các tín ngưỡng vật linh truyền thống bản địa. Một số ít người Mali theo thuyết vô thần và thuyết bất khả tri, phần lớn họ thực hiện những nghi lễ tôn giáo cơ bản hằng ngày. Các phong tục Hồi giáo ở Mali có mức độ vừa phải, khoan dung, và đã thay đổi theo các điều kiện của địa phương; các mối quan hệ giữa người Hồi giáo và các cộng đồng tôn giáo nhỏ khác nói chung là thân thiện. Hiến pháp của Mali đã quy định một thể chế nhà nước thế tục và ủng hộ quyền tự do tôn giáo, và chính phủ Mali phải đảm bảo quyền này.
Y tế và giáo dục
Mali phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe liên quan tới nghèo, suy dinh dưỡng, và vệ sinh. Các chỉ số sức khỏe và phát triển của Mali thuộc vào hàng thấp nhất trên thế giới. Trong năm 2000, ước tính chỉ có 62–65 phần trăm dân số có thể tiếp cận được với nguồn nước an toàn và chỉ 69 phần trăm dân số được tiếp cận một số loại hình dịch vụ vệ sinh. Năm 2001, chi tiêu của chính phủ về y tế nói chung vào khoảng 4 đô la trung bình mỗi người dân. Các cơ sở y tế ở Mali rất hạn chế, và luôn ở trong tình trạng thiếu thuốc sử dụng. Sốt rét và các bệnh do động vật chân khớp đang lan tràn nhiều vùng ở Mali, cùng với các bệnh nhiễm khuẩn như tả và lao. Dân số Mali cũng có một tỉ lệ cao trẻ suy dinh dưỡng và tỉ lệ tiên chủng thấp. Ước tính khoảng 1,9 phần trăm dân số Mali bị ảnh hưởng bởi đại dịch HIV/AIDS và nằm trong số những nước có tỉ lệ bệnh này thấp nhất ở khu vực Châu Phi cận Sahra.
220px|Lớp học phổ thông tại [[Kati, Mali|nhỏ]] Giáo dục công của Mali theo nguyên tắc miễn phí và bắt buộc đối với trẻ em từ 7 tuổi đến 16 tuổi. Hệ thống giáo dục bao gồm sáu năm tiểu học bắt đầu lúc trẻ em bảy tuổi, sau đó là sáu năm trung học. Tuy nhiên, tỉ lệ đến trường của trẻ em Mali lại thật sự thấp, phần lớn là vì lý do ngân sách của các gia đình không thể trang trải chi phí đồng phục, sách, dụng cụ, và các lệ phí khác để được đến trường. Trong năm học 2000–01, tỉ lệ đến trường của trẻ em học tiểu học là 61% (71% trẻ em trai và 51% đối với trẻ em gái); trong cuối thập niên 1990, tỉ lệ nhập học ở bậc trung học là 15% (20% trẻ em trai và 10% đối với trẻ em gái). Hệ thống giáo dục còn thiếu hoàn chỉnh ở nông thôn do thiếu trường học, đi cùng với việc thiếu giáo viên và sách vở, dụng cụ. Ước tính tỉ lệ biết chữ ở Mali dao động trong khoảng 27–30% đến 46.4% dân số, với tỉ lệ phụ nữ biết chữ đặc biệt thấp hơn đàn ông.
Văn hóa
225px|Đôi song ca Mali [[Amadou et Mariam nổi tiếng trên trường quốc tế nhờ phong cách kết hợp âm nhạc Mali và ảnh hưởng của các trào lưu thế giới|nhỏ]] Âm nhạc truyền thống của Mali bắt nguồn từ các griot, được biết đến như là những "Người lưu giữ kỷ niệm". Âm nhạc Mali phong phú và có nhiều thể loại khác nhau. Một số nghệ sĩ nổi tiếng của Mali là bậc thầy kora Toumani Diabaté, tay guitar Ali Farka Touré, băng nhạc Tinariwen người Tuareg, vài nghệ sĩ nhạc pop châu Phi như Salif Keita, cặp đôi Amadou et Mariam, Oumou Sangare, và Habib Koité.
Mặc dù văn học của Mali kém nổi tiếng hơn nền âm nhạc của chính quốc gia này, Mali vẫn luôn là một trong những trung tâm văn hóa tri thức sống động nhất châu Phi. Nền văn học truyền thống của Mali được tiếp thủ chủ yếu bằng truyền miệng, với những bài hát hay câu chuyện có tên là jalis được học thuộc lòng qua nhiều thế hệ. Amadou Hampâté Bâ, nhà sử học nổi tiếng của Mali, đã dành phần lớn thời gian cuộc đời của ông để ghi chép lại những nét văn hóa truyển miệng này nhằm ghi nhận bản sắc văn hóa của Mali vào văn hóa chung của thế giới. Nhà văn viết tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Mali là Yambo Ouologuem với tác phẩm Le devoir de violence đã giành được giải thưởng Prix Renaudot năm 1968 nhưng di sản của ông lại bị tổn hại bởi những cáo buộc đạo văn. Các nhà văn nổi tiếng khác của Mali bao gồm Baba Traoré, Modibo Sounkalo Keita, Massa Makan Diabaté, Moussa Konaté, và Fily Dabo Sissoko.
Các sinh hoạt văn hóa hằng ngày khác biệt của người Mali phản ánh tính đa dạng về sắc tộc và địa lý của đất nước. Phần lớn người Mali mặc một loại áo dài có tên là boubous, một trang phục truyền thống của vùng Tây Phi. Người Mali thường xuyên tham gia các lễ hội truyền thống, khiêu vũ và nghi lễ. Gạo và kê là nguyên liệu chủ yếu của ẩm thực Mali, vốn chủ yếu được làm từ các sản phẩm ngũ cốc. Ngũ cốc được ăn cùng với nước sốt làm từ lá của cây bina hay bao báp có thêm cà chua, hay nước sốt đậu phộng, và có thể đi kèm với thịt nướng (điển hình là gà, cừu, bò, hay dê). Ẩm thực của Mali thay đổi theo từng vùng.
Thể thao
nhỏ|phải|Trẻ em Mali đang chơi đá bóng tại làng [[Dogon.]] Môn thể thao phổ biến nhất ở Mali là bóng đá, vốn được chú ý hơn khi Mali là chủ nhà của Cúp bóng đá châu Phi 2002. Hầu hết các thành phố đều có các đội bóng địa phương; các đội bóng nổi tiếng ở tầm quốc gia là Djoliba AC, Stade Malien, và Real Bamako, tất cả đều ở thủ đô. Trẻ em thường dùng các mảnh vải rách được bó thành quả bóng để chơi. Quốc gia này cũng là nơi sản sinh nhiều cầu thủ xuất sắc có mặt trong đội hình tuyển Pháp như Salif Keita và Jean Tigana. Frédéric "Fredi" Kanouté, đạt danh hiệu Cầu thủ bóng đá châu Phi của năm 2007, hiện đang chơi cho câu lạc bộ Sevilla FC tại giải La Liga của Tây Ban Nha. Những cầu thủ khác cũng thi đấu tại Tây Ban Nha là Mahamadou Diarra, hiện đang là đội trưởng bóng đá Mali, đang chơi cho Real Madrid và Seydou Keita chơi cho FC Barcelona. Các cầu thủ khác hiện tại cũng đang thi đấu tại các giải bóng đá châu Âu như Mamady Sidibe (Stoke City), Mohammed Sissoko (Juventus), Sammy Traore (Paris Saint-Germain), Adama Coulibaly (AJ Auxerre), Kalifa Cisse và Jimmy Kebe (Reading F.C.), và Dramane Traoré (Lokomotiv Moskva). Bóng rổ cũng là một môn thể thao chính ở Mali; Đội tuyển bóng rổ quốc gia nữ Mali, do Hamchetou Maiga làm thủ lĩnh, đã tranh tài tại Thế vận hội Bắc Kinh 2008. Vật truyền thống (la lutte) là môn thể thao tương đối phổ biến, mặc dù đã suy giảm trong những năm gần đây. Trò chơi oware, một biến thể của môn mancala được chơi trong những lúc nhàn rỗi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cộng hòa Thể loại:Cựu thuộc địa của Pháp Thể loại:Quốc gia châu Phi Thể loại:Quốc gia nội lục Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc Thể loại:Quốc gia Sahara Thể loại:Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo Thể loại:Nước kém phát triển Thể loại:Quốc gia Tây Phi Thể loại:Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp Thể loại:Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ
Merostachys abadiana
Merostachys abadiana là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Send. mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Liên kết ngoài
Thể loại:Merostachys Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1995
San Lucas
San Lucas là một khu tự quản thuộc tỉnh Madriz, Nicaragua. Khu tự quản San Lucas có diện tích 152 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2005, huyện San Lucas có dân số 12975 người.
Tham khảo
Thể loại:Madriz Thể loại:Khu tự quản của Nicaragua
Đảng Khmer Yêu Khmer
Đảng Khmer Yêu Khmer là một chính đảng Kampuchea.
Calophasia liberatii
Calophasia liberatii là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Đảng Khmer Yêu Khmer
Tham khảo
Thể loại:Đảng phái chính trị Campuchia
Calophasia liberatii
Liên kết ngoài
Thể loại:Calophasia
Gonomyia cognatella
Gonomyia cognatella là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Tham khảo
Thể loại:Gonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Nearctic
Cheiracanthium denisi
Cheiracanthium denisi là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Pseudoeurycea ahuitzotl
The Tlaconete (Pseudoeurycea ahuitzotl) là một loài kỳ giông trong họ Plethodontidae. Nó là loài đặc hữu của México.
Cheiracanthium denisi
Tham khảo
Thể loại:Cheiracanthium
Pseudoeurycea ahuitzotl
Tham khảo
Thể loại:Pseudoeurycea Thể loại:Động vật lưỡng cư México Thể loại:Động vật đặc hữu México Thể loại:Loài cực kỳ nguy cấp
Nephrodium moulmeinense
Nephrodium moulmeinense là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (Colebr. ex Wall.) Bedd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Cò quăm hói phương bắc
Cò quăm hói phương bắc (Geronticus eremita) là một loài chim trong họ Threskiornithidae.
Nephrodium moulmeinense
Liên kết ngoài
Thể loại:Nephrodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876
Cò quăm hói phương bắc
Liên kết ngoài
E Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Chim Bắc Phi Thể loại:Chim Trung Đông
Aten
300px|nhỏ|Pharaoh [[Akhenaten và gia đình đang tôn thờ thần Aten, thứ hai từ trái qua là Tutankhamun con trai Akhenaten.]]
Aten (cũng được viết là Aton) là chiếc đĩa mặt trời trong tín ngưỡng Ai Cập Cổ đại, được thờ rộng rãi ở thế kỷ thứ 14 trước CN dưới thời Amenhotep IV, vị Pharaoh của triều đại thứ 18. Aten ban đầu được xem là một phần của Ra. Amenhotep IV đã xây nhiều đền thờ dành cho Aten bên cạnh những đền thờ thần Amun tối cao và xếp đầy lễ vật trong các đền thờ Aten trước sự bất bình của các tư tế của Amun. Vị Pharaoh này tuyên bố rằng đạo thờ Aten là tín ngưỡng chính thức duy nhất và thần này phải được thờ như là vị thần độc nhất tạo ra loài người. Việc thờ cúng tất cả các vị thần khác đặc biệt là thần Amun bị cấm đoán.
Trong nỗ lực truyền bá đạo thờ Aten trên khắp vương quốc của mình, Amenhotep IV cho đóng cửa các đền thờ của Amun và xóa bỏ hình ảnh của vị thần này. Pharaoh đổi tên của mình từ Amenhotep có nghĩa là "thần Amun mãn nguyện" thành Akhenaten "thần Aten quang vinh" hoặc "người sùng bái Aten". Ông dời kinh đô từ Thebes đến một thành phố có tên ngày nay là El Armana, mà ông đã cho xây dựng để tôn vinh riêng thần Aten.
Thần Aten luôn được mô tả dưới dạng một cái đĩa lớn màu đỏ và tỏa ra ánh sáng. Tận cùng của các tia sáng này là những bàn tay, được cho là để truyền cái hay, cái đẹp của Aten cho vị vua. Khi Akhenaten chết đi, việc tôn thờ thần Amun cùng các thần khác được khôi phục và đạo thờ Aten bị xóa bỏ.
Tham khảo
Thể loại:Nam thần Ai Cập Thể loại:Nam thần Mặt Trời
Gonomyia concinna
Gonomyia concinna là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Leucoloma subintegrum
Leucoloma subintegrum là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Liên kết ngoài
Thể loại:Leucoloma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1891
Nobéré
Nobere là một tổng thuộc tỉnh Zoundwégo ở miền trung Burkina Faso. Thủ phủ là thị xã Nobere. Dân số năm 2006 là 32.814 người.