cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cricetulus lama
Chuột Hamster Lama (Danh pháp khoa học: Cricetulus lama) là một loài động vật gặm nhấm trong họ Cricetidae. Nó chỉ được tìm thấy ở vùng núi phía tây Trung Quốc nơi nó sinh sống ở những đồng cỏ, đầm lầy và các thảo nguyên. Mặc dù có phạm vi hạn chế, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đã đánh giá tình trạng bảo tồn của nó như là "ít quan tâm nhất".
Tập tính
Loài chuột Lama là loài đặc hữu của miền Tây Trung Quốc, nơi nó được tìm thấy ở khu tự trị Tây Tạng. Nó là một loài chuột núi và được tìm thấy ở độ cao lớn. Môi trường sống điển hình của nó là đồng cỏ vùng cao, đầm lầy rậm rạp và thảo nguyên mở. Hành vi của lùn chuột Lama đã được nghiên cứu rất ít nhưng nó được cho là tương tự như của chuột lang Trung Quốc, trên thực tế một số nhà chức trách cho chúng là một phân loài của Cricetulus barabensis. Nó sống trong hang ngầm, tìm kiếm thức ăn ưa thích là hạt giống, đưa một số trở lại hố để chứa trong các buồng để tích trữ vào mùa hè.
Tham khảo
Thể loại:Cricetidae Thể loại:Động vật được mô tả năm 1905 Thể loại:Động vật đặc hữu Trung Quốc Thể loại:Phân họ Chuột hams Thể loại:Động vật gặm nhấm Trung Quốc
Marttila
Marttila, hay S:t Mårtens trong tiếng Thụy Điển, là một đô thị của Phần Lan.
Vị trí ở tỉnh của Tây Phần Lan thuộc vùng Tây Nam Phần Lan. Đô thị này có dân số 2.097 (thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004)và diện tích 195,64 km² trong đó có 0,50 km² là diện tích mặt nước. Mật độ dân số là 10,75 người trên mỗi km².
Dân đô thị này chỉ sử dụng tiếng Phần Lan
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị của vùng Tây Nam Phần Lan
Torre Boldone
Torre Boldone là một đô thị ở tỉnh Bergamo trong vùng Lombardia của nước Ý, có vị trí cách khoảng 50 km về phía đông bắc của Milano và khoảng 3 km về phía đông bắc của Bergamo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 8.055 người và diện tích là 3,4 km².
Torre Boldone giáp các đô thị: Bergamo, Gorle, Ponteranica, Ranica.
Torre Boldone has a part of the Maresana hill.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia Thể loại:Đô thị tỉnh Bergamo
Pseudomesauletes formosanus
Tham khảo
Thể loại:Pseudomesauletes
Isanthrene meridae
Isanthrene meridae là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Eptesicus innoxius
Eptesicus innoxius là một loài động vật có vú trong họ Dơi muỗi, bộ Dơi. Loài này được Gervais mô tả năm 1841.
Tham khảo
Thể loại:Eptesicus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1841
Volvarina laurauae
Tham khảo
Thể loại:Volvarina
Syngrapha borealis
Syngrapha borealis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Neoterpes trianguliferata
Neoterpes trianguliferata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Neoterpes
Eiphosoma rudelium
Eiphosoma rudelium là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eiphosoma
Leucania joannisi
Leucania joannisi là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Chúng được tìm thấy ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt thuộc Châu Phi, Maroc, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, nam Ý, Hy Lạp, Israel và Ả Rập Xê Út.
Con trưởng thành xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 10 và có 2 thế hệ được sinh ra mỗi năm.
Liên kết ngoài
J Thể loại:Côn trùng châu Âu Thể loại:Động vật được mô tả năm 1952
Agathosma collina
Liên kết ngoài
Thể loại:Agathosma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1835
Lê Thái Tông
Về đối ngoại, nhà vua giữ quan hệ hòa hiếu với đế quốc Minh-Trung Quốc, mặc dù thời gian cuối triều Thái Tông đã xảy ra một số vụ xung đột, lấn chiếm giữa các thổ quan vùng biên ải hai nước. Cũng trong thời kỳ này, ở phía Tây, một số thổ tù miền biên viễn có Ai Lao chống lưng đã nổi dậy chống hoàng gia. Lê Thái Tông 3 lần đích thân cầm quân đi đánh dẹp mạn tây, bình định châu Phục Lễ, giết được thổ tù Hà Tông Lai, đánh bại Ai Lao và bức hàng thổ tù Nghiễm. Phía Nam, Chiêm Thành từng lăm le xâm lấn Đại Việt khi Thái Tông mới lên ngôi, nhưng sau đó bỏ ý đồ và giữ lễ phiên thần với Đại Việt.
Nhờ các chính sách của Lê Thái Tông, Đại Việt phát triển thịnh đạt, như các sử quan biên soạn Đại Việt Sử ký Toàn thư mô tả: "...mới có mấy năm mà điển chương văn vật rực rỡ đầy đủ, đất nước đã đổi thay tốt đẹp. Các nước Trảo Oa, Xiêm La, Tam Phật Tề, Chiêm Thành, Mãn Lạt Gia vượt biển sang cống". Tuy nhiên, nhà vua lại có tính cứng rắn, ép chết Đại tư đồ Lê Sát cùng Đại đô đốc Lê Ngân, hà khắc anh ruột là Quận Ai vương Lê Tư Tề. Năm 1442, Thái Tông mất ở tuổi 20 khi đi tuần miền Đông, làm dấy lên nhiều nghi vấn trong lịch sử, và Hành khiển Nguyễn Trãi vì thế bị kết án tru di, tạo thành vụ án Lệ chi viên nổi tiếng.
Tiểu sử
Theo sách Đại Việt Sử ký Toàn thư (bộ quốc sử Đại Việt được hoàn tất biên soạn năm 1697 đời Lê trung hưng), Lê Nguyên Long sinh ngày 20 tháng 11 âm lịch (ngày 22 tháng 12 dương lịch) năm 1423, tại Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa trong thời kỳ Đại Việt bị Trung Quốc đô hộ. Lúc này, Lê Lợi là Bình Định vương, đang chống nhau với quân Minh-Trung Quốc, phải di chuyển luôn luôn, không yên một chỗ nào, bà Phạm Thị Ngọc Trần lặn lội theo hầu, trải nhiều gian khổ. Bà Phạm Thị Ngọc Trần mất năm 1425 lúc Lê Nguyên Long mới hơn 2 tuổi.
Lê Thái Tổ không lập chính thất (vợ cả), mà chỉ có ba người vợ, hai người vợ chính là bà Trịnh Thần phi sinh ra Lê Tư Tề và bà Phạm Thị Ngọc Trần sinh ra Lê Nguyên Long; còn bà vợ lẽ là Phạm Thị Nghiêu không có con. .
Tháng Giêng, năm 1428 đất nước thái bình, tháng 3 cùng năm, vua Lê Thái Tổ phong con thứ Lê Nguyên Long làm Lương quận công (梁郡公). Tháng 1, năm 1429, vua Lê Thái Tổ sai Nhập nội kiểm hiệu bình chương sự Lê Vấn (tức Phạm Vấn), Nhập nội Đại Tư mã Lê Ngân và Nhập nội Thiếu phó Lê Văn Linh lập con trưởng là Hữu Tướng quốc Lê Tư Tề làm Quốc vương, giúp coi việc nước. Đến năm 1433 lại sai Nhập nội Tư khấu Lê Sát, Tư không Lê Nhân Chú (Lưu Nhân Chú), Nhập nội Tư mã Lê Lý (tức Nguyễn Lý) và Nhập nội Thiếu úy Lê Quốc Hưng (tức Bùi Quốc Hưng) lập Lương quận công Nguyên Long làm Hoàng thái tử.
Hoàng đế Đại Việt
Tháng 8 âm lịch năm 1433, Lê Thái Tổ giáng con trưởng Lê Tư Tề làm Quận vương, lấy con thứ kế thừa ngôi vua. Vua Lê Thái Tổ lại phong cho Nhập nội Kiểm hiệu Tư khấu bình chương quân quốc trọng sự Lê Sát là Dương vũ Tĩnh nạn công thần, thăng Đại Tư đồ, cùng với Đô đốc Phạm Vấn và Tư khấu Lê Ngân nhận di chiếu, chịu cố mệnh giúp vua Lê Thái Tông. Ngày 22 tháng 8 âm lịch năm 1433, vua Lê Thái Tổ qua đời. Ngày 8 tháng 9 âm lịch (20 tháng 10 dương lịch) năm 1433, Thái tử Lê Nguyên Long lên ngôi Hoàng đế, ban chiếu đại xá thiên hạ và quyết định đổi niên hiệu thành Thiệu Bình từ năm sau. Hoàng đế còn chọn ngày sinh làm Kế Thiên thánh tiết, sau đổi làm Vạn Thọ thánh tiết, và xưng hiệu là Quế Lâm động chủ (桂林洞主).
Lê Thái Tông Lê Nguyên Long cũng truy phong mẹ ruột đã mất của mình, bà Phạm Thị Ngọc Trần làm Cung Từ Quốc Thái mẫu, sai người đem thần chủ mới vào thờ ở Thái miếu. Thái Tông còn tôn người vợ lẽ của Lê Thái Tổ là bà Phạm Thị Nghiêu làm Huệ phi. Hoàng đế mới 11 tuổi, không phải nhờ mẫu hậu nhiếp chính, mà tự mình quyết định công việc triều đình.
Chính trị
Khi Lê Thái Tổ hấp hối, ông đã gia phong cho Lê Sát làm "Dương Vũ tĩnh nạn công thần", thăng Đại Tư đồ, cùng với Đô đốc Lê Vấn làm cố mệnh đại thần phò giúp Lê Thái Tông khi ấy mới 11 tuổi. Lê Sát làm Thủ tướng, ông hăng hái giúp vua sửa chính sự, năng can gián, thực thi luật pháp nghiêm minh, nhưng vì là võ tướng nên làm việc theo ý riêng, tính thẳng thắn, không nghĩ hậu quả về sau.
Năm 1428, Lưu Nhân Chú được phong làm Suy trung Tán trị Hiệp mưu Dương vũ công thần, Nhập nội Kiểm hiệu, Bình chương quân quốc trọng sự quyền Tể tướng, năm 1431 làm Nhập nội Tư khấu. Lê Sát ghét Lê Nhân Chú, nên vu cáo để giết đi, dời người em cùng mẹ Lê Nhân Chú là Lê Khắc Phục ra làm quan ngoài kinh thành. Có người giám sinh tên Nguyễn Đức Minh viết thư nặc danh tố Lê Sát bè phái với Lê Vấn giết Lê Nhân Chú, triều đình bắt Đức Minh đi đày và tịch thu gia sản. Lê Sát còn trục những người không cùng cánh khỏi triều đình, chẳng hạn Nhập nội Thiếu bảo Trịnh Khả phải ra làm Tuyên úy đại sứ tri quân sự trấn Lạng Sơn.
Tháng 6 âm lịch năm 1434, Đồng tri bạ tịch Bắc đạo Bùi Ư Đài đề nghị vua chọn các hoàng huynh, quốc cữu, kỳ lão am hiểu điển chế cũ vào làm cố vấn cho vua, bên ngoài đặt chức sư phó chỉ huy trăm quan. Đại Tư đồ Lê Sát rất tức giận vì nghĩ họ nghi mình chuyên quyền, muốn giới hạn quyền lực và sự ảnh hưởng của mình. Lê Sát tâu xin giao Ư Đài xuống ngục và trị tội theo phép nước. Thái Tông ngẫm nghĩ hồi lâu rồi kết luận Ư Đài không đáng bị xét xử. Lê Sát tâu đi tâu lại ba bốn lần nhưng hoàng đế vẫn không chấp nhận. Phải đến khi các ngự sử Nguyễn Thiên Tích, Bùi Cầm Hổ góp lời giúp Lê Sát, rồi hữu bật Lê Văn Linh mang tờ sớ tới tâu, hoàng đế mới bất đắc dĩ phải lưu đày Ư Đài. Nhưng cũng từ đó vua Thái Tông bẳt đầu ghét Lê Sát.
Ngày 11 tháng 7 âm lịch năm 1434, hoàng đế nhận thấy quân, dân các địa phương thường kết bè phái kiện cáo người khác, họ lại kéo nhau lên thẳng triều đình mà kiện, không chịu kiện quan địa phương, gây ra phiền nhiễu cho công việc triều chính. Do vậy hoàng đế đặt quy định rằng, trừ những vụ kiện lớn, quân, dân nếu có kiện cáo thì phải kiện ở xã mình, xã không giải quyết được thì mới lần lượt lên lộ, phủ, và triều đình. Lời chỉ dụ viết: Phép trị nước lấy hình pháp gọn nhẹ làm gốc. Trẫm thấy các quân nhân đều tâu báo vượt cấp, câu kết nhau để đi kiện người, bỏ phế việc của dân, quấy rối triều đình, không gì tệ hơn. Từ nay, quân hay dân nếu có vụ kiện nhỏ thì tới chổ xã quan của xã mình mà trình bày, xã quan không giải quyết được mới lên huyện, huyện không giải quyết được mới lần lượt lên lộ, lên phủ, phủ không giải quyết được thì bấy giờ được tâu lên. Các vụ kiện ruộng đất cũng thế. Các quan xét xử phải giữ phép công bằng, không được nhận đút lót mà làm sai, để có người bị oan uổng. Các vụ kiện lớn thì mới cho tâu thẳng lên.
Tháng 9 âm lịch năm 1434, Lê Sát ghét Bùi Cầm Hổ hay bất đồng với mình, khiến nhà vua phải cho họ Bùi ra làm An phủ sứ trấn Lạng Sơn, lấy Chuyển vận sứ huyện Cổ Đằng Phan Thiên Tước làm Thị ngự sử. Tháng 12 âm lịch năm này, Phan Thiên Tước hặc tội Tổng quản tiền quân Lê Thụ là đang trong kỳ để tang Lê Thái Tổ mà lấy vợ lẽ, bắt quân lính phục vụ việc tư, xây dựng dinh thất nguy nga và sai người nhà ra nước ngoài mua bán trái phép. Vua Thái Tông thấy nhiều đại thần khác cũng ép binh sĩ xây nhà cửa, phục dịch nhu cầu riêng nên sai Thiên Tước đi khắp các nhà đại thần để khám xét tường tận. Tra xét xong, Thiên Tước về dâng sớ kể tội những người khác cũng làm nhà mới, gồm hơn 20 người từ Tham tri Đông đạo Lê Định trở xuống chức Quản lãnh. Thái Tông không hỏi tội các võ quan này, chỉ giao mỗi Lê Thụ xuống cho pháp ti bàn định xét xử. Các tể thần là Đô đốc Lê Vấn, Tư mã Lê Ngân đều coi Thụ là bậc huân thần và tìm cách bào chữa. Cuối cùng nhà vua tha tội cho Lê Thụ, chỉ tịch thu 15 lạng vàng và 100 lạng bạc có được từ buôn bán trái phép, ngoài ra ép Lê Thụ phải bỏ người vợ lẽ vừa cưới là Trình thị.
Vua Thái Tông ngày càng lớn, có óc hiểu biết phán đoán, Lê Sát vẫn cứng xẵng chuyên quyền, Thái Tông bên ngoài tỏ vẻ bao dung nhưng bên trong ngầm ghét Lê Sát. Năm 1437, Lê Thái Tông cho những người cùng vây cánh với Lê Sát là Điện tiền Đô kiểm điểm Lê Ê, Hữu quân Tổng quản Lê Hiêu ra ngoài; triệu người có hiềm khích với Lê Sát là Trịnh Khả về triều làm Hành quân Tổng quản, nắm quân Cấm binh (tức quân Thiết đột) Tháng 7 âm lịch năm 1437, nhà vua giao cho Hình quan hạch tội Lê Sát chuyên quyền. Lê Ngân và Lê Văn Linh cố giải tội cho Lê Sát nhưng nhà vua không nghe theo. Không lâu sau Thái Tông bãi chức Lê Sát, lời chiếu kể tội "chuyên quyền nắm giữ việc nước, ghen ghét bậc hiền tài, giết Nhân Chú để hòng ra oai, truất Trịnh Khả bắt người ta phục, bãi chức tước của Ư Đài khiến đình thần không còn ai dám nói, đuổi Cầm Hổ ra biên giới cho gián quan đều bịt miệng im hơi". Nhà vua cũng giáng con gái Lê Sát là Lê Thị Ngọc Dao lúc ấy là Nguyên phi xuống làm thường dân, dời "kẻ bày mưu cho Sát" là Tây đạo tham tri quân dân bạ tịch Đặng Đắc ra làm An phủ sứ trấn Lạng Sơn, sau lại bắt giam vào ngục, lột bỏ chức tước và hai chữ "Công thần" của Lê Văn Linh, ngoài ra còn phục chức Bùi Ư Đài làm Đồng tri môn hạ Tả ty sự, Bùi Cầm Hổ làm Ngự sử Trung thừa. Thái Tông lấy Nhập nội Tư khấu Bắc đạo hành quân Đô tổng quản Lê Ngân làm Nhập nội Đại Đô đốc, chấp chính việc nước. Con gái Đại Đô đốc Lê Ngân được phong từ Chiêu nghi lên làm Huệ phi.
Tháng 7 âm lịch năm 1437, hoàng đế ép Lê Sát tự tử. Tháng 12 âm lịch năm này Lê Ngân sai người phù thủy làm lễ ở nhà, đúc tượng vàng Quan Thế Âm để mong con gái được yêu thương. Thái Tông nghe đến, sai người vào nhà ông tra khảo, bắt được bọn phù thủy yếm và tượng vàng. Lê Ngân hoảng hốt vào triều, tâu sớ giải bầy, nhưng Thái Tông quyết xử tử, ban cho ông tự vẫn tại nhà như Lê Sát. Trong sách Đại Việt thông sử soạn vào thời Lê trung hưng, đại thần, nhà trí thức Lê Quý Đôn nhận xét cái chết của Lê Sát, Lê Ngân dưới tay vua Thái Tông là chết không đáng tội, thiên hạ cho là oan.
Tháng 3 âm lịch năm 1439, hoàng đế muốn thống nhất cách thức đo lường và tiêu dùng tiền tệ, lụa vải, giấy tờ trong nước, bèn ban lệnh chỉ quy định: "Hễ tiền đồng thì 60 đồng là 1 tiền, lụa lĩnh thì mỗi tấm dài 30 thước, rộng 1 thước 5 tấc trở lên, vải gai nhỏ mỗi tấm dài 24 thước, rộng 1 thước 3 tấc trở lên, vải tơ chuối thì mỗi tấm dài 24 thước, vải bông thô mỗi tấm dài 22 thước, giấy thì tính 100 tờ [là 1 tập]."
Nghi thức, lễ nhạc
Tháng 1 âm lịch năm 1437, vua Lê Thái Tông sai Hành khiển Nguyễn Trãi và Lỗ bộ ty giám Lương Đăng soạn thảo lễ nhạc và quy chế lễ nghi cho triều đại. Nguyễn Trãi dâng lên bản vẽ khánh đá và biểu tâu. Thái Tông chấp thuận, sai thợ đá huyện Giáp Sơn lấy đá trong núi Kính Chủ để tạo khánh đá theo bản vẽ của Nguyễn Trãi.
Tháng 5 âm lịch năm 1437, Lương Đăng dâng sớ cho Lê Thái Tông, có phác thảo quy chế mũ áo, nhạc khí, xa giá và số người theo hầu. Lương Đăng có nhiều ý tưởng khác với Nguyễn Trãi về số lượng, trọng lượng các nhạc khí. Lê Thái Tông đồng ý với Lương Đăng, sai Đăng đặt ra các quy chế. Nguyễn Trãi bèn xin vua cho trả lại công việc được giao. Tháng 11 âm lịch năm 1437, vua Thái Tông chính thức ban bố các quy chế do Lương Đăng soạn ra. Hành khiển Nguyễn Trãi cùng Tham tri bạ tịch Nguyễn Truyền, Đào Công Soạn, Nguyễn Văn Huyến, Tham nghị Nguyễn Liễu dâng sớ ngăn lại nhưng vua Thái Tông không nghe theo.
Về chi tiết của quy chế mới về trang phục, nghi thức, lễ nhạc triều đình mà Lê Thái Tông áp dụng từ năm 1437, sách Đại Việt Sử ký Toàn thư cũng có đoạn mô tả đại lược rằng:
Trong một đoạn khác:
Tớ sớ của Nguyễn Trãi và các văn thần cộng sự phản đối Lương Đăng (tháng 11 âm lịch năm 1437) cũng hé lộ một số chi tiết về quy chế này: ...quy chế lễ nhạc của y [Lương Đăng] là dối vua lừa dưới, không dựa vào đâu cả, như đánh trống là bao giờ ra chầu triều sớm, nay vua ra chầu triều sớm, nay vua ra chầu rồi mới đánh.Theo quy chế xưa, khi vua ra, thì bên tả đánh chuông hoàng chung, rồi năm chuông bên hữu ứng theo, lúc vua vào đánh chuông chưng tân rồi năm chuông cũng ứng theo. Nay vua ra chầu, đánh 108 tiếng chuông, đó là số lần đếm tràng hạt của nhà sư. Nếu theo quy chế của nhà Minh, thì khi vua ngồi ở cửa Phụng Thiên phải có ngai báu, nay chỉ có một điện Hội Anh, lại chỉ có sập vàng, nếu di chuyển thì sợ không yên, đặt cả hai thứ cũng không được, thế là lễ nghi gì? Làm xe thì đằng trước có diềm, đằng sau mở cửa. Nay lại mở cửa đằng trước, quy chế xưa làm như thế hay sao? Khi vua ra thì có hô thét, khi vào thì có thu dẹp, đó là quy định của nghi lễ. Nay quan coi cửa xướng tâu mọi việc xong, các quan lui ra, vua con ngồi mà người thu dẹp đã la thét dọn dẹp là làm sao?
Quân sự
thumb|300px|Văn bia Quế Lâm ngự chế, Lê Thái Tông, [[1439.]]
Năm 1434, Lê Thái Tông ra lệnh cho quân ngự tiền và các vệ quân năm đạo chuẩn bị lương ăn trong 2 tháng, hạn đến ngày 20 tháng này phải tới địa phận Đông Kinh để điểm danh và luyện tập võ nghệ. Còn quân trấn giữ ở các trấn Thanh Hóa, Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa thì tới địa phận phủ, trấn mình để kiểm duyệt. Ai vi phạm sẽ bị trị tội. Cùng năm, 4 quan phụ đạo trấn Lạng Sơn là Hoàng Nguyên Ý, Hoàng Văn Ngạc, Nguyễn Thế Ninh và Nguyễn Công Đình nổi dậy, Thái Tông sai Lê Văn An mang quân Ngự tiền, Thiết đột và quân ở Bắc đạo đi đánh. Khi đến nơi thì Hoàng Văn Ngạc đã bị trấn binh giết chết, Hoàng Nguyên Ý đều bỏ cả vợ con chạy trốn sang đất Minh. Lê Văn An liền chia quân lùng bắt thân thích, nô tì, tài sản, gia súc của trấn quân được tới hơn nghìn người đem về dâng nộp. Nhà vua thả hết dân thường, đem gia thuộc của bốn người cầm đầu nổi dậy ban cấp cho các quan.
Tháng 4 âm lịch năm 1434, khi vua Lê Thái Tổ vừa chết, vua nước Chiêm là Bố Đề ngờ Đại Việt có biến loạn, tự mình cầm quân áp sát biên giới, chưa rõ thực hư, mới đem quân vào Cửa Việt bắt 6 người. Dân Thuận Hóa đánh trả, bắt 2 người đem dâng. Ngày 12 tháng 5 âm lịch năm 1434, Lê Thái Tông sai quân dẫn 2 tù binh Chiêm tới xem, sau đó tha về. Cùng ngày, nhà vua sai Nhập nội Tư mã Lê Liệt, tổng đốc các quân Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa, đi tuần tra các nơi thuộc Tân Bình, Thuận Hóa, nếu gặp quân Chiêm Thành vào cướp biên giới, mà có ai vi phạm quân lệnh hay sợ hãi rút lui thì cho phép chém trước tâu sau. Lại sai Nhập nội Thiếu úy Lê Khôi và Hành khiển Tổng quản Lê Truất cùng đốc suất các quân ở Tân Bình và Thuận Hóa đi theo. Bố Đề thấy Đại Việt không có sự biến gì đã rút quân từ trước. Lê Liệt đưa quân đến châu Hóa, định trở về, gặp lúc người Man ở châu Hóa là Đạo Thành bị Đạo Luận đánh, đến xin cứu viện. Lê Liệt bèn đem quân đánh giúp, bắt được hơn nghìn người và vài chục con voi mang về.
Tháng 1 âm lịch năm 1435, nhà vua cho thao diễn quân đội 5 đạo đánh bộ, lại diễn tập thủy chiến ở sông Hồng. Cuối năm này, ngày 21 tháng 11 âm lịch nhà vua sai Tư mã Tây đạo Lê Bôi làm Tổng quản; Hữu bật Lê Văn Linh làm Tham đốc, đốc suất các vệ quân năm đạo và hai vạn trấn quân Nghệ An đi đánh Cầm Quý, một tù trưởng địa phương có 1 vạn quân. Thái Tông căn dặn Lê Bôi, Lê Văn Linh phải ước thúc tướng sĩ, vỗ về nhân dân, nếu có người giữ chức tổng quản, đồng tổng quản hoặc tổng tri mà vi phạm quân lệnh thì bắt giam rồi tâu xin xử tội. Đối với những người từ chức vệ đồng tri trở xuống, ai ra trận mà bất tuân hoặc bỏ chạy thì các tướng được phép chém trước tâu sau. Quan quân đi đánh thắng trận, bắt được Cầm Quỹ giải về triều.
Tháng 12 âm lịch năm 1435, hoàng đế sai vệ quân các đạo và quân Thiết đột vét sông Đông Ngàn (khúc sông Đuống chảy qua huyện Từ Sơn cũ, nay là huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc) để khai thông đường vận chuyển binh lương.
Trichostomum luridum
Trichostomum luridum là một loài rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Hornsch.) Spruce mô tả khoa học đầu tiên năm 1849.
Lê Thái Tông
Quân sự
Tháng 2 âm lịch năm 1437, Thái Tông khảo xét võ nghệ của các tướng hiệu. Phép khảo xét: bắn cung là một môn, ném tên là một môn, đánh mộc là một môn. Cả ba môn đều được thì cấp lương toàn phần, ai không được môn nào thì bị giảm lương, sau coi đó làm lệ thường.
Trichostomum luridum
Liên kết ngoài
Thể loại:Trichostomum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1849
Lê Thái Tông
Quân sự
Tháng 8 âm lịch năm 1437, quân Ai Lao kéo sang quấy nhiễu châu Mã Giang và châu Mộc. Quân Đại Việt chống đánh, chém được tù trưởng Man Nữu cùng 20 người, bắt hơn 20 người khác dâng vua. Ai Lao phải cử sứ sang xin chuộc lại tù binh. Lê Thái Tông cho phép tù binh về nước.
Năm 1439, Thái Tông tăng cường quân đội và tổ chức duyệt quân binh lớn cả nước. Cùng năm họ Cầm ở châu Phục Lễ nổi dậy, tướng Ai Lao là Nữu Hoa đem 3 vạn người sang giúp họ Cầm chống lại Đại Việt, nhà vua tự mang 6 quân đi đánh. Mùa xuân năm 1440, ông lại đi đánh quân Hà Tông Lai ở huyện Thu Vật, thuộc huyện Tuyên Quang. Ngày 19 tháng 1 âm lịch, đại quân bắt được con Tông Lai là Tông Mậu, sang hôm sau chém được Tông Lai. Trên đường về nhà vua cùng quân sĩ nghỉ chân tại Động La (Thẳm báo ké), Lê Thái Tông thấy nơi đây cảnh đẹp, địa lý thuận lợi, nhà vua đã để lại bài thơ và lời tựa gồm 14 dòng, mỗi dòng 10 chữ với 140 chữ Hán khắc trên vách núi, sử gọi là Văn bia Quế Lâm ngự chế.
Đến tháng 3 âm lịch năm 1440, Thái Tông thân chinh đánh thổ quan Nghiễm nổi dậy ở châu Thuận Mỗi (trấn Gia Hưng). Nghiễm dâng trâu và voi tạ tội; lại gặp lúc trời đang nắng gắt nên hoàng đế thu quân về. Tháng 3 âm lịch năm 1441, hoàng đế đi đánh Nghiễm lần hai. Quan quân bắt được viên tướng Ai Lao là Đạo Mông cùng vợ con ở động La, rồi bắt luôn hai con của Nghiễm là Sinh Tượng và Chàng Đồng. Nghiễm thất thế, phải chịu quy phục triều đình. Hoàng đế về kinh sư làm lễ cáo thắng trận ở Thái Miếu.
Giáo dục
Trong thời kỳ thuộc Minh, nước Đại Việt bị thu toàn bộ sách vở, nền văn hiến bị hủy hoại. Sau khi đánh bại quân Minh, vua Lê Thái Tổ trị vì trong 6 năm, đã cho xây dựng Quốc tử giám, mở khoa thi Tiến sĩ; nay vua Lê Thái Tông tiếp nối cha mình, phục hồi và hoàn bị việc giáo dục ở Đại Việt. Năm 1434, hoàng đế tổ chức thi học trò (nho sĩ) trong nước. Khoa thi này có 1000 người đỗ đạt, được chia làm 3 bậc: bậc 1, bậc 2 được học ở Quốc tử giám, bậc 3 được đưa về học ở trường các lộ. Nhà vua cũng bổ dụng các Ngự tiền học sinh làm quan.
Cùng năm nhà vua định khoa thi chọn học trò, xuống chiếu rằng: Muốn có được nhân tài, trước hết phải chọn lựa kẻ sĩ, mà phép chọn lựa kẻ sĩ phải lấy thi cử làm đầu. Nhà nước ta từ thuở xưa loạn lạc, người anh tài như lá mùa thu, bậc tuấn kiện như sao buổi sớm. Thái Tổ ta buổi đầu dựng nước, mở mang nhà học, dùng cỗ Thái lao để tế Khổng Tử, rất mực sùng Nho học, trọng đạo. Nhưng vì nước mới dựng nên chưa kịp đặt khoa thi. Trẫm nối theo chí hướng người xưa, lo được nhân tài để thỏa lòng mong đợi. Cũng trong chiếu này, Lê Thái Tông đã đặt ra thể lệ thi cử như sau: bắt đầu từ năm Thiệu Bình thứ 5 1438 thi Hương ở các đạo, năm thứ 6 thi Hội ở sảnh đường tại kinh đô. Từ đấy về sau, cứ 3 năm một lần thi lớn, coi đó làm quy định lâu dài, người nào thi đỗ, đều được ban danh hiệu Tiến sĩ xuất thân. Tất cả khoa mục của các kỳ thi quy định như sau: Kỳ thứ nhất: 1 bài kinh nghĩa, Tứ thư mỗi sách một bài, mỗi bài đều 300 chữ trở lên; Kỳ thứ hai: Chế, biểu; Kỳ thứ 3: thi, phú; Kỳ thứ 4: 1 bài văn sách từ 1000 chữ trở lên. Nhà vua còn tổ chức thi lại viên, hỏi về ám tả. Những người đỗ hạng nhất được bổ vào Quốc tử giám, hạng nhì bổ làm Sinh đồ và thuộc lại bên văn.
Tháng 3 âm lịch năm 1442, Lê Thái Tông mở khoa thi Hội đầu tiên của Đại Việt thời Lê. Khoa này có 450 sĩ tử tham dự, trong đó 33 người thi đỗ. Số người này sang tháng sau được dự thi Đình. Trong khoa thi Đình, nhà vua ngồi trên điện ra đề văn sách vấn. Cuối cùng nhà vua lấy 3 người Nguyễn Trực, Nguyễn Như Đổ và Lương Nhữ Hộc đỗ Tiến sĩ cập đệ; Trần Văn Huy và 6 người khác đỗ Tiến sĩ xuất thân; Ngô Sĩ Liên và 22 người khác đỗ đồng Tiến sĩ xuất thân. Bắt đầu từ khoa thi này có lệ đặt bia Tiến sĩ, nhưng phải đến năm 1484, Lê Thánh Tông mới sai Lễ bộ thượng thư Quách Đình Bảo dựng những văn bia Tiến sĩ đầu tiên.
Ngoại giao
Thời kỳ Lê Thái Tông tại vị, Đại Việt đã thiết lập mối bang giao tốt đẹp với Đại Minh. Vua Thái Tông vừa lên ngôi năm 1434, triều đình Đại Việt đã cho sứ mang tờ biểu và lễ vật địa phương sang Đại Minh cầu phong và kết giao. Nước Minh nghe tin Lê Thái Tổ mất, sai sứ mang cỗ tế của phương Bắc sang, tổng cộng 80 bàn. Tháng 2 âm lịch năm 1435, Minh Anh Tông sai Lễ bộ Hữu Thị lang Chương Xưởng, Hành nhân Ty Hành nhân Hầu Tấn đi theo Nguyễn Tông Trụ sang trao sắc mệnh cho vua Lê Thái Tông quyền coi việc nước. Năm 1437, Minh Anh Tông sai chánh sứ là Binh bộ Thượng thư Lý Úc, phó sứ là Thông chính Ty Hữu Thông chính Lý Hanh mang chiếu sắc ấn vàng sang phong vua Lê Thái Tông làm An Nam Quốc vương (ấn nặng 100 lạng, núm hình con lạc đà, làm bằng vàng).
Tuy nhiên, thời Lê Thái Tông cũng xảy ra tranh chấp biên giới Đại Việt-Đại Minh. Theo Minh thực lục, năm 1438 thổ quan châu Tư Lang Hạ (Đại Việt) là Nông Nguyên Hồng xâm lấn châu An Bình và châu Tư Lăng (phủ Thái Bình - Quảng Tây), chiếm 2 động và 21 thôn, bắt 220 người nam nữ và nhiều gia súc. Minh Anh Tông sai Thang Đỉnh và Cao Dần sang trách hỏi Lê Thái Tông. Vua Thái Tông bèn sai sứ sang xin lỗi, nhưng tố cáo trở lại rằng chính thổ quan hai châu An Bình, Tư Lăng nước Minh đánh lấn châu Tư Lang Hạ trước. Sĩ phu đời Nguyễn Phan Huy Chú trong sách Lịch triều hiến chương loại chí, mục Bang giao chí ghi lại nội dung thư của Lê Thái Tông gửi Tu Bố chính Quảng Tây tố cáo trở lại như sau: Theo Minh thực lục, tranh chấp còn xảy ra thêm nhiều năm nữa, đến năm 1447 (đời vua Lê Nhân Tông) hai bên mới hội khám và thống nhất 11 thôn thuộc về Long châu của Trung Quốc, 6 thôn thuộc về Hạ Tư Lang của Đại Việt.
Thời vua Lê Thái Tông, triều đình cũng nhiều lần nhận được cống phẩm từ các nước Trảo Oa, Ai Lao, Chiêm Thành, Xiêm La , Bồn Man ... ở Đông Nam Á và La La Tư Điện, một vương quốc của người Lô Lô tại tỉnh Quý Châu (Trung Quốc) ngày nay. Chiêm Thành từng âm mưu lấn biên giới, nhưng sau đó phải thần phục và 2 lần cử sứ sang cống (các năm 1434-1435). Ở phía Tây, Ai Lao thỉnh thoảng quấy nhiễu biên giới, nhưng không thành công.
Cuộc sống cá nhân
Năm 1433, vua Lê Thái Tổ mời người cháu ruột là Lê Khôi vào triều, Lê Khôi khuyên nên lập người con thứ 2, tức vua Lê Thái Tông mà phế bỏ người anh là Lê Tư Tề. Đến năm 1438, vua Thái Tông phế truất anh mình làm dân thường.
Theo lệ vua Lê Thái Tổ, trong cung không lập hoàng hậu, khi con của bà phi nào lên làm vua thì vị vua đó mới dâng tôn hiệu cho mẹ. Việc kén chọn vợ cho vua, thường lấy con em các dòng họ công thần lớn và con nhà tử tế.
Người vợ thứ nhất của vua Lê Thái Tông là con gái Đại Tư đồ Lê Sát, Lê Thị Ngọc Dao. Ngọc Dao được phong làm Nguyên phi vào năm 1434. Năm 1437, Lê Sát bị xử tội, bà bị phế làm dân thường. Người vợ thứ hai là con gái Lê Ngân, tên Lê Lệ, lúc đầu được phong làm Chiêu nghi. Khi Lê Sát bị bãi chức, Đại Đô đốc Lê Ngân lên thay, Lê Lệ được phong làm Huệ phi, đến năm 1437, Lê Ngân bị xử tội, bà bị phế làm Tu dung. Người vợ thứ là bà Nguyễn Thị Anh, tính hiền dịu sáng suốt, được phong làm Thần phi, sinh ra vua Lê Nhân Tông, vua Nhân Tông lên ngôi lúc mới 3 tuổi, bà nhiếp chính trong 10 năm, thiên hạ thịnh trị. Bà vợ thứ 4 là Chiêu nghi Dương Thị Bí, ban đầu phong làm Phi (妃), sau tính kiêu ngạo bị giáng làm Chiêu nghi. Về sau Dương thị tiếp tục bị giáng làm thứ nhân, giam vào lãnh cung.
Tháng 11 âm lịch năm 1441, Lê Thái Tông ép Thái phi Phạm Thị Nghiêu, vợ thứ ba của Lê Thái Tổ, phải tự sát. Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư kể bà Nghiêu từng có ý phế Thái Tông, bị nhà vua cho ra Lam Kinh hầu Vĩnh Lăng (lăng Lê Thái Tổ). Sau đó bà Nghiêu vẫn bất bình, nên Thái Tông nghe lời các triều thần, ép chết.
Cái chết
Ngày 27 tháng 7 âm lịch năm 1442, Lê Thái Tông đi tuần về miền Đông, duyệt quân ở thành Chí Linh. Nguyễn Trãi mời hoàng đế ngự chùa Côn Sơn, ở hương của Nguyễn Trãi. Đến ngày 4 tháng 8 âm lịch (7 tháng 9 dương lịch), Lê Thái Tông đi chơi ở vườn Vải, xã Đại Lại ven sông Thiên Đức rồi qua đời. Các quan bí mật đưa thi hài về kinh sư rồi mới phát tang. Trong kinh, mọi người đều cho Ức Trai giết hoàng đế.
Ngày 12 tháng 8 âm lịch năm 1442, các đại thần là Trịnh Khả, Nguyễn Xí, Lê Thụ, Đinh Liệt, Lê Bôi nhận di mệnh tôn Hoàng thái tử Bang Cơ (2 tuổi) lên ngôi Hoàng đế, sử gọi là Lê Nhân Tông. Ngày 16 tháng 8, triều đình hành quyết Nguyễn Trãi.
Ngày 16 tháng 9 âm lịch năm 1442, triều đình an táng Lê Thái Tông ở Hựu Lăng (祐陵), bên tả Vĩnh Lăng (永陵) của Lê Thái Tổ. Hàn Lâm viện thị độc học sĩ kiêm Tri ngự tiền học sinh Cục Cận thị chi hậu Nguyễn Thiên Tích phụng mệnh soạn văn bia Hựu Lăng ca ngợi công đức của tiên đế. Các quan dâng miếu hiệu Thái Tông (太 宗), thụy hiệu Kế Thiên Thể Đạo Hiển Đức Thánh Công Khâm Minh Văn Tư Anh Duệ NhânTriết Chiêu Hiến Kiến Trung Văn Hoàng Đế (繼天體道顯德功欽明文思英睿仁哲昭憲建中文皇帝).
Nhận định
Đại Việt sử ký toàn thư có chép một số lời bàn của sử quan Đại Việt về Lê Thái Tông: Vua thiên tư sáng suốt, nối vận thái bình; bên trong ức chế quyền thần, bên ngoài đánh dẹp Di Địch. Trọng đạo sùng nho, mở khoa thi chọn hiền sĩ; xử tù, xét án phần nhiều tha thứ khoan hồng. Cũng là bậc vua tài giỏi biết nối giữ cơ đồ. Song đam mê tửu sắc, đến nỗi thình lình băng ở bên ngoài cũng là tự mình chuốc lấy tai họa. Vua là bậc hùng tài đại lược, quyết đoán chủ động. Khi mới lên ngôi, nghiền ngẫm tìm phương trị nước, đặt chế độ, ban sách vở, chế tác lễ nhạc, sáng suốt trong chính sự, thận trọng việc hình ngục, mới có mấy năm mà điển chương văn vật rực rỡ đầy đủ, đất nước đã đổi thay tốt đẹp. Các nước Trảo Oa, Xiêm La, Tam Phật Tề, Chiêm Thành, Mãn Lạt Gia vượt biển sang cống. Sau có tên bề tôi trốn tránh là Tông Lai chiêu tập bọn đi trốn làm phản, đặt niên hiệu ngụy là đứa thổ tù Nghiễm ở châu Thuận Mổi dựa vào Ai Lao dám gây biến loạn. Vua thân chỉ huy sáu quân đi giáng đòn trời phạt. Chỉ một tuần mà Tông Lai nộp đầu, hai lần mà tên Nghiễm bị bắt, thực xứng đáng là bậc vua anh hùng.
Khi vua lên ngôi mới có 11 tuổi, không phải nhờ buông rèm coi chính sự mà mọi việc trong nước đều tự mình quyết định, bên trong chế ngự quyền thần, bên ngoài đánh dẹp di địch. Ngài thông minh trí dũng, còn vượt lên trên cả những vua anh minh đời xưa. Huống chi, ngài lại thể theo lòng trời đất nuôi sống muôn loài, ban hành chính sách xót thương bất nhẫn của bậc đế vương, xử kiện xét tù phần nhiều khoan thứ. Đức hiếu sinh của ngài là cái đức của vua Thuấn xưa. Ôi! những người như vua có thể gọi là hết lòng với việc trị nước vậy.
Thái Tông trọng đạo sùng nho, mở khoa thi chọn người tài, dùng người hiền nghe lời can, kính trời, chăm dân, cũng là bậc vua siêng năng. Nhưng say đắm tửu sắc, khi chết không được vẹn toàn.
Trong bộ quốc sử Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục biên soạn dưới triều Nguyễn Dực Tông (1847-1883), sử thần Đại Nam thời Nguyễn lại đánh giá thấp Lê Thái Tông, thể hiện qua những đoạn văn như " Lê Thái Tông cũng không phải là ông vua sáng suốt" (chỉ việc hoàng đế bãi chức Lê Sát), hoặc "Lê Ngân trước đây, đã bào chữa cho Lê Sát, dường cùng bè đảng với kẻ ác, sao không ngay lúc bấy giờ trị tội luôn cả đi, mà lại cho vượt bậc thăng chức? Đến đây, chỉ vì cớ nhỏ nhặt, lại giết Lê Ngân: hình phạt sao quá lạm thế!" và "đời Lê Thái Tông, vua thì buông tuồng, bầy tôi thì chuyên quyền".
Liên kết ngoài
Thái Tông, Lê Thể loại:Vua thiếu nhi Việt Nam Thể loại:Vua nhà Hậu Lê Thể loại:Mất năm 1442 Thể loại:Sinh năm 1423
Ziro
Ziro là một thị trấn thống kê (census town) của quận Lower Subansiri thuộc bang Arunachal Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý
Ziro có vị trí Nó có độ cao trung bình là 1688 mét (5538 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ziro có dân số 12.289 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Ziro có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 60%. Tại Ziro, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Arunachal Pradesh
Frullania lindenbergii
Frullania lindenbergii là một loài rêu tản trong họ Jubulaceae. Loài này được Lehm. miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1844.
Sterculia rugosa
Sterculia rugosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được R.Br. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Trôm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1844
Isanthrene meridensis
Isanthrene meridensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Isanthrene
Pandanus pumilus
Tham khảo
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965
Pseudomesauletes fulvescens
Pseudomesauletes fulvescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Rhynchitidae. Loài này được Voss miêu tả khoa học năm 1936.
Tham khảo
Thể loại:Pseudomesauletes
Crinum flaccidum
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Náng Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1820
Crinum flaccidum
Cuộc vây hãm Saguntum
Trận Saguntum là một trận chiến diễn ra từ năm 219 TCN tới 218 TCN giữa Carthage và người Saguntine. Trận đánh này chủ yếu được nhớ đến ngày hôm nay là vì nó khơi mào cho một trong những cuộc chiến tranh quan trọng nhất của thế giới cổ đại, Chiến tranh Punic lần thứ hai.
Megathous
Megathous là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1905 bởi Reitter.
Cuộc vây hãm Saguntum
Kế hoạch của Hannibal
Sau khi Hannibal nắm quyền chỉ huy tối cao của quân đội ở bán đảo Iberia (năm 221 TCN) ở tuổi chỉ 26, ông đã dành hai năm tiếp theo để chuẩn bị và hoàn thành kế hoạch của mình nhằm bảo đảm quyền lực ở Địa Trung Hải. Người La Mã đã không làm gì mặc dù họ đã nhận được cảnh báo về sự chuẩn bị của Hannibal. Họ chưa tìm hiểu được tài năng và quyết tâm của con người mà họ phải đối phó. Người La Mã nghĩ rằng họ có thể đánh bại người thanh niên trẻ Carthage bất cứ khi nào họ muốn. Người La Mã thậm chí bỏ qua Hannibal mà chuyển sự chú ý vào người Ilyria lúc này đã bắt đầu nổi dậy. Người La Mã thậm chí không phản ứng khi nhận tin rằng Hanniabl đang vây hãm Saguntum ở Đông Nam bán đảo Iberia. Họ đã bất mãn khi mà Hannibal đã phá vỡ các hiệp ước thiết lập sau Chiến tranh Punic lần thứ nhất. Việc chiếm Saguntum là cần thiết cho Hannibal trong kế hoạch tổng thể của mình. Thành phố là một trong những sự củng cố vững chắc cho khu vực và sẽ nghèo nàn khi để lại cho kẻ thù của mình. Hanniabl còn cho phép cướp bóc để giữ cho quân đội được vui vẻ (chủ yếu là lính đánh thuê từ Bắc Phi, bán đảo Iberia và Gaul). Và tiền từ thành phố cũng có thể được chi tiêu vào việc giữ cho chính trị của Carthage không đi xuống.
Xã Monaghan, Quận York, Pennsylvania
Xã Monaghan (Monaghan Township) là một xã thuộc quận York, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 2.630 người.
Cuộc vây hãm Saguntum
Cuộc vây hãm
Trong cuộc tấn công của Hannibal vào Saguntum, ông đã nhận một số thất bại vì sự vững chắc của các cứ điểm được xây dựng bên ngoài và sự ngoan cường của người Saguntum, nhưng quân đội của ông đã tấn công ồ ạt và phá hủy các cứ điểm phòng thủ bên ngoài của thành phố cùng một lúc. Người Saguntum quay sang Roma xin sự trợ giúp, nhưng không có đội quân nào được gửi đến. Năm 218 TCN sau tám tháng của cuộc vây hãm, người Saguntum cuối cuối cũng bị đánh bại. Hannibal bây giờ đã có một cơ sở mà từ đó ông có thể cung cấp cho quân đội của ông với thực phẩm và quân nhu. Đây là một trong những sai lầm ngớ ngẩn đầu tiên của người La Mã được thực hiện trong Chiến tranh Punic lần thứ hai: nếu họ gửi quân trợ giúp Saguntum chống lại Hannibal thay vì chiến đấu chống lại người Ilyria khởi nghĩa, họ có thể củng cố thành phố và ngăn Hannibal vượt qua dãy Pyrenee.
Megathous
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Volvarina lactea
Volvarina lactea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Megathous
Tham khảo
Thể loại:Hemicrepidiini
Cuộc vây hãm Saguntum
Kết quả
Sau cuộc vây hãm, Hannibal đã cố gắng để đạt được sự hỗ trợ của viện nguyên lão Carthage. Viện nguyên lão (vốn được lãnh đạo bởi phe thân La Mã của Hanno Vĩ đại) đã không đồng ý với phương án tiến hành chiến tranh của Hannibal và cũng không bao giờ hỗ trợ tuyệt đối cho ông khi ông chỉ còn có cách thành Roma có 5 dặm. Tuy nhiên Hannibal đã có thể đạt được sự hỗ trợ giới hạn mà ông ta được phép để chuyển tới Carthaginio Nova. Tại đây, ông đã tập hợp những người lính của ông và tuyên bố về kế hoạch táo bạo của mình. Một thời gian ngắn sau đó, Hannibal đã thực hiện một cuộc hành hương tôn giáo trước khi bắt đầu hành quân về phía dãy núi Pyrenee, dãy An pơ, và Roma. Các giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến được đánh dấu bằng chiến thắng bất ngờ của người Carthage ở Trebia, hồ Trasimene, và có lẽ đáng chú ý nhất là trong trận Cannae.
Volvarina lactea
Liên kết ngoài
Thể loại:Volvarina
Cuộc vây hãm Saguntum
Tham khảo
Thể loại:Năm 218 TCN Thể loại:Trận đánh trong Chiến tranh Punic lần thứ hai Thể loại:Chiến tranh Punic Thể loại:Lịch sử quân sự Tây Ban Nha Thể loại:Năm 219 TCN
Phạm Xuân Điệp
Phạm Xuân Điệp là một tướng lĩnh trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Chuẩn Đô đốc, nguyên là Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân Việt Nam Ông là người Ninh Bình.
Thân thế và binh nghiệp
Trước năm 2014, ông là Tư lệnh Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân Nhân dân Việt Nam với quân hàm Chuẩn Đô đốc.
Năm 2014, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân Việt Nam.
Tháng 1 năm 2017, ông thôi kiêm nhiệm Tham mưu trưởng chuyển sang làm Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân Việt Nam.
Tham khảo
Thể loại:Người Ninh Bình Thể loại:Tham mưu trưởng Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam Thể loại:Người họ Phạm tại Việt Nam Thể loại:Chuẩn Đô đốc Hải quân Nhân dân Việt Nam Thể loại:Phó Tư lệnh Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam
Xà căn Ba Vì
Xà căn Ba Vì hay cẩy dẹt Ba Vì (danh pháp Ophiorrhiza baviensis) là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Drake miêu tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Eptesicus japonensis
Eptesicus japonensis là một loài động vật có vú trong họ Dơi muỗi, bộ Dơi. Loài này được Imaizumi mô tả năm 1953.
Eiphosoma saranum
Eiphosoma saranum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Melicope dubia
Melicope dubia là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (Merr.) T.G. Hartley mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Eptesicus japonensis
Tham khảo
Thể loại:Eptesicus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1953 Thể loại:Động vật đặc hữu Nhật Bản Thể loại:Động vật có vú Nhật Bản
Eiphosoma saranum
Liên kết ngoài
Thể loại:Eiphosoma
Melicope dubia
Liên kết ngoài
Thể loại:Melicope Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Ochropleura spinosa
Ochropleura spinosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ochropleura
Kıranlı, Bergama
Kıranlı là một xã thuộc huyện Bergama, tỉnh İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 469 người.
Zunheboto
Zunheboto là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực thị xã (town area committee) của quận Zunheboto thuộc bang Nagaland, Ấn Độ.
Địa lý
Zunheboto có vị trí Nó có độ cao trung bình là 1252 mét (4107 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Zunheboto có dân số 22.809 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Zunheboto có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 77%. Tại Zunheboto, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Nagaland
Polypodium castaneum
Polypodium castaneum là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Maxon ex Tejero mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polypodium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Isanthrene minor
Isanthrene minor là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Isanthrene
Neothela cissochroa
Neothela cissochroa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Neothela
Antoine Rey
Antoine Rey (sinh ngày 25 tháng 8 năm 1986) là một cầu thủ bóng đá người Thụy Sĩ thi đấu ở vị trí tiền vệ cho FC Chiasso.
Anh khởi đầu sự nghiệp tại FC Lausanne-Sport lúc 16 tuổi và có 172 trận ra sân cho câu lạc bộ trước khi chuyển đến FC Lugano. Anh có lần ra sân thứ 200 với FC Lugano vào ngày 29 tháng 5 năm 2016 khi thi đấu trong trận chung kết Cúp bóng đá Thụy Sĩ 2015–16.
He is a graduate of University of Lausanne where he earned his bachelor's degree in Biology. He earned his master's degree in Economics từ Università della Svizzera Italiana.
Danh hiệu
Winner
Á quân
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1986 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Thụy Sĩ Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Lugano Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Lausanne-Sport Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Chiasso Thể loại:Cầu thủ Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ Thể loại:Cầu thủ bóng đá Swiss Challenge League
WR 102
WR 102 là một ngôi sao Wolf-Rayet trong chòm sao Nhân Mã, một ngôi sao cực kỳ hiếm trên chuỗi oxy WO. Nó là một ngôi sao phát sáng và rất nóng, phát triển cao và gần như phát nổ như một siêu tân tinh.
Khám phá
WR 102 lần đầu tiên được đề cập là đối tác quang có thể có với nguồn tia X đặc biệt GX 3+1. Tuy nhiên, nó trở nên rõ ràng rằng nó là một vật thể riêng biệt và vào năm 1971, nó được làm nổi bật như một ngôi sao phát sáng với các vạch phát xạ OVI bất thường trong quang phổ của nó. Nó được phân loại là một ngôi sao WC, một ngôi sao khác thường vì các vạch phát xạ bị ion hóa cao và không phải là ngôi sao trung tâm của một tinh vân hành tinh. Nó được nhìn thấy có độ sáng khác nhau và được chỉ định ngôi sao biến thiên V3893 Sagittarii trong danh sách tên thứ 62 của các ngôi sao biến.
Độ mờ nhạt mờ được phát hiện vào khoảng WR 102 năm 1981 và được xác định là bong bóng gió. Năm 1982, một bộ năm ngôi sao phát sáng với các vạch phát xạ oxy bị ion hóa cao, bao gồm WR 102, đã được sử dụng để xác định lớp WO của các ngôi sao Wolf-Rayet. Chúng được xác định là những ngôi sao lớn tiến hóa.
Tính năng, đặc điểm
trái|nhỏ|239x239px| Hình ảnh [[Tia hồng ngoại|hồng ngoại của độ mờ đục xung quanh WR 102 ]] WR 102, trong phân loại phổ WO2, là một trong những rất ít được biết đến oxy chuỗi Wolf-Rayet sao, chỉ có bốn trong dải Ngân Hà và năm trong các thiên hà bên ngoài. Đây cũng là nơi nóng nhất được biết đến với nhiệt độ bề mặt 210.000 K. Mô hình hóa bầu không khí mang lại độ sáng khoảng 282.000, trong khi các tính toán từ độ sáng và khoảng cách cho độ sáng gần 100.000 với khoảng cách 2,600 parsec. Đó là một ngôi sao dày đặc rất nhỏ, với bán kính khoảng 0,23 và một khối lượng 7.0.
Gió sao rất mạnh với vận tốc đầu cuối 5.000 km mỗi giây đang khiến WR 102 mất năm. Để so sánh, Mặt trời mất (2-3)x10−14 khối lượng mặt trời mỗi năm do gió mặt trời của nó, ít hơn vài trăm triệu lần so với WR 102. Những cơn gió này và bức xạ cực tím mạnh từ ngôi sao nóng đã nén và ion hóa vật liệu liên sao xung quanh thành một chuỗi các vòng cung phức tạp được mô tả là loại tinh vân Wolf-Rayet.
Tình trạng tiến hóa
Các ngôi sao WO là giai đoạn tiến hóa cuối cùng của những ngôi sao lớn nhất trước khi phát nổ thành siêu tân tinh. Rất có khả năng WR 102 đang ở giai đoạn cuối của phản ứng tổng hợp hạt nhân, gần hoặc xa hơn khi kết thúc quá trình đốt cháy heli. Người ta đã tính toán rằng WR 102 sẽ phát nổ như một siêu tân tinh trong vòng 1.500 năm. Khối lượng lớn và tốc độ quay nhanh sẽ tạo ra vụ nổ tia gamma (GRB), nhưng không rõ liệu WR 102 có quay nhanh hay không. Trước đây người ta đã nghĩ rằng tốc độ quay dự kiến trong gió sao có thể nhanh tới 1.000 km/s nhưng các quan sát đo quang phổ dường như chỉ ra rằng nếu WR 102 đang quay thì nó đang quay với tốc độ thấp hơn nhiều.
Tham khảo
Thể loại:Sao Wolf-Rayet Thể loại:Chòm sao Nhân Mã
Megathous algirinus
Megathous algirinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1860.
Tham khảo
Thể loại:Megathous
Lạc đà Huacaya
300px|nhỏ|phải|Một con lạc đà cừu Huacaya Lạc đà Huacaya hay Huacaya Alpaca là một trong hai giống vật nuôi tạo nên các giống loài lạc mã ở Nam Mỹ lông dùng để làm len Pacos hay con gọi là lạc đà cừu thường được gọi là Alpaca. Các giống khác là lạc đà Suri. Giống lạc đà cừu này sống trên cao nguyên Altiplano trong dãy Andes mà có độ cao lên đến 4.000 m trên mực nước biển, phạm vi tự nhiên của chúng bao gồm bốn quốc gia ở Nam Mỹ. Đây là giống lạc đà phổ biến của loài lạc đà cừu, chúng được nuôi với số lượng lớn để lấy len và thịt. Len của chúng chất lượng cao và được ưa chuộng. Chúng thuộc nhóm lạc đà Nam Mỹ.
Đặc điểm
300px|nhỏ|phải|Một con lạc đà cừu đang kiếm ăn Cả hai giống này là dễ nhận biết bởi đặc điểm kiểu hình của chúng, nhìn chung, không có sự khác biệt đáng kể về trọng lượng, hoặc con non khi sinh (7,5–8 kg) hoặc các con trưởng thành có kích thước lớn, chúng nặng khoảng 70 kg đối với con đực và 65 kg đối với con cái. Vì chúng cùng một loài nên cơ bản là giống nhau nhưng cấu hình cơ thể của giống lạc đà Huacaya có một hình dạng tròn tròn và cồng kềnh. Khi chúng nhiều lông và xù lên trông như một con cừu.
Lông của Huacaya có sợi mọc vuông góc với cơ thể của chúng và là cồng kềnh, mịn và dày đặc, lọn tóc (uốn) của nó trong như sợi giống như bọt biển của và ngắn hơn và màu nhạt so với giống lạc đà Suri, với sự vắng mặt của mỡ lông cừu mà là đặc trưng của cừu Corriedale. Lạc đà Suri có kết cấu sợi thay vì nằm song song với cơ thể trong dài treo cũng xác định đó lớn lên về phía mặt đất. Các chất xơ là trông như tơ lụa và nhiều bóng hơn so với Huacaya cũng như là dài hơn. Cả hai giống có một loạt các màu sắc áo, tổng cộng là 22 kiểu màu khác nhau. Nhìn chung, sắc lông của chúng đa dạng.
Tập tính
300px|nhỏ|phải|Đầu của một con lạc đà cừu, chúng có tập tính nhổ nước bọt và đi vệ sinh tập thể giống như loai tê giác Ấn Độ Chúng là loài bầy đàn sống trong gia đình gồm một con đực, những con cái và con của chúng. Đàn có thể tấn công kẻ thù nhỏ bằng chân trước như đá hay đạp. Chúng thường thường sử dụng chung một cái nhà cầu công cộng. Nơi mà chúng không bị ai nhìn thấy. Thông thường, con đực gọn gàng hơn con cái, chúng đứng thẳng hàng và tống mọi thứ ra một lần một. Khi một con cái tiến đến nhà cầu và bắt đầu đi ngoài thì cả đàn cũng làm theo. Chúng không thích bị cầm nắm. Một số thì chấp nhận sự vỗ về âu yếm mặc dù chúng không thích bị người khác sờ vào chân, bắp chân và đặc biệt là bụng và mông.
Có rất nhiều tiếng kêu. Chúng cảnh báo cả đàn về kẻ ngoại lai bằng kêu lớn, đầy sắc lạnh như tiếng lừa kêu. Khi gặp nguy hiểm, chúng phát ra âm thanh cao, lớn, đầy vẻ sợ hãi. Khi thể hiện sự thân thiện cũng như phục tùng, chúng phát ra tiếng "cluck", "click" thông đầu lưỡi hoặc mũi. Hầu hết chúng thường tạo các âm thanh. Âm thanh này tạo sự thoải mái cho mũi của chúng, để cho đồng loại biết chúng đang có mặt và rất hài lòng. Ngoài ra, tiếng kêu còn chứa đựng nhiều ý nghĩa khác. Khi các con đực đánh nhau, chúng phát ra các âm thanh cao như tiếng chim, điều này có ý nghĩa như đe dọa đối phương.
Chăm sóc
300px|nhỏ|phải|Một đàn lạc đà cừu đang kiếm ăn ở núi lửa Parinacota Chúng cần ít thức ăn hơn các loài khác ở cùng lứa tuổi. Chúng thường ăn rơm rạ hoặc cỏ nhưng chúng cũng có thể ăn một vài loại cây khác và cũng là bình thường nếu cúng cố gắng nhai mọi thứ như chai nhựa. Hầu hết, người chủ luôn điều chỉnh thay đổi nơi ăn cỏ của chúng để cỏ có thể mọi lại. Chúng là vật nuôi có thể ăn cỏ thiên nhiên, tuy nhiên, các điền chủ vẫn cung cấp cỏ với rơm rạ có thêm protein. Để cung cấp selenium (Se), các điền chủ sẽ cho chúng ăn một lượng nhỏ mỗi ngày. Chúng cần lượng thức ăn bằng khoảng 1-2% trọng lượng cơ thể mỗi ngày, vậy là tốn khoảng 27 kg cỏ/tháng/con.
Khi tính toán chế độ ăn hợp lý cho chúng, việc phân tích lượng nước và cỏ là rất quan trọng để quyết định lượng vitamin và khoáng cần cung cấp cho chúng. Có hai cách cho bột khoáng vào cỏ để chúng ăn tự do hoặc là cho chúng ăn theo một tỉ lệ thích hợp. Dạ dày gồm 3 túi của chúng cho phép việc tiêu hóa cực kì hiệu quả. Do không có các loại hạt trong phân nên phân không cần phải ủ trước khi bón cho cây. Răng và móng cũng cần phải cắt mỗi 6-12 tháng. Giống như các loài nhai lại khác, chúng có răng thấp ở hàm trên nên chúng không thể kéo cỏ ra khỏi đất được. Việc thay đổi nơi ăn cũng rất quan trọng vì chúng có khuyng hướng tới chỗ cũ để ăn cỏ.