cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bloch MB.81
Xem thêm
Thể loại:Máy bay cứu hộ quân sự Pháp 1930–1939 Thể loại:Máy bay Bloch Thể loại:Máy bay quân sự Thể loại:Máy bay cứu hộ Thể loại:Máy bay cánh dưới Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Nam Chiếu
Nam Chiếu quốc (chữ Hán: 南詔國), cũng gọi Đại Lễ (大禮), người Thổ Phồn gọi ljang yul (tiếng Tạng: ), là một vương quốc của người Bạch, người Miêu và người Di (người Lô Lô), và cộng đồng người Thái (Thái - Kra-Dai) chiếm số nhỏ, họ đã phát triển rực rỡ ở Đông Nam Á trong các thế kỷ 8 và thế kỷ 9. Vương quốc nằm trong khu vực mà ngày nay là tỉnh Vân Nam của Trung Hoa, và một phần phía tây của Bắc Bộ Việt Nam.
thumb|300px|Lược đồ châu Á [[thế kỷ 8]]
Vương quốc tồn tại từ năm 738, khi Mông Xá (Mường Se) quốc quân Mông Bì La Các thống nhất Lục Chiếu, và nó đã đạt đến độ cực thịnh vào năm 860 khi ôm gọn vùng Vân Nam ngày nay, giáp với đông nam của Quý Châu, Tây Tạng, Tứ Xuyên; tây bắc của Việt Nam và chính bắc của Lào và Miến Điện.
Quốc gia này bị diệt vong vào năm 902, khi quyền thần Trịnh Mãi Tự giết toàn bộ vương thất Nam Chiếu và tự lập nên Đại Trường Hòa. Chiến cục sau đó ở Nam Chiếu đã bất ổn định trong một thời gian, sau khi trải qua 3 thời đại thì chính thức hình thành nên một quốc gia cường thịnh khác ở Vân Nam, Vương quốc Đại Lý.
Quốc hiệu
Năm 779, Mông Dị Mâu Tầm dời đô đến Dương Tư Mị Thành (陽苴𠴟城), ngày nay chính là Thành phố Đại Lý. Biệt xưng Hạc Thác (鹤拓), lại gọi là Tử Thành (紫城). Năm 794, Dị Mâu Tầm được nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông) phong làm Nam Chiếu vương (南詔王), từ đó quốc hiệu chính thức gọi là Nam Chiếu quốc (南詔國) hoặc Hạc Thác.
Năm 860, Mông Thế Long sửa quốc hiệu thành Đại Lễ quốc (大禮國), với ý nghĩa "Lễ nghi chi bang" và tự xưng Hoàng đế. Sang năm 878, Mông Long Thuấn lại sửa thành Đại Phong Dân (大封民) hoặc Đại Phong Nhân (大封人), chữ "Phong" là chỉ người Bạch, quốc hiệu lấy dân tộc tự xưng.
Sự thành lập và các dân tộc
Nguyên thủy, ở đây có một vài bộ lạc của người Bạch sinh sống bằng nông nghiệp trong các vùng đất màu mỡ xung quanh hồ Nhĩ Hải. Mỗi một bộ lạc là một vương quốc riêng biệt, được gọi là Chiếu (詔, tiếng Lô Lô: ꌅ nzy), tiếng Thái nói là Chẩu nghĩa là Chủ Nhân, Người Chủ. Người ta nói rằng đã từng có Lục Chiếu là: Mông Huề Chiếu, Việt Tích Chiếu, Lãng Khung Chiếu, Đằng Đạm Chiếu, Thi Lãng Chiếu, Mông Xá Chiếu. Mông Xá Chiếu ở về phía nam nên đôi khi gọi là Nam Chiếu. Năm 737, đời Huyền Tông nhà Đường ở Trung Quốc, với sự hỗ trợ của quân đội nhà Đường, Mông Bì La Các (tức Bì La Cáp) là đại chiếu của Mông Xá Chiếu đã lần lượt thống nhất Lục chiếu, thành lập ra một Vương quốc mới, gọi là Nam Chiếu.
Về việc này Việt Nam sử lược (VNSL) của Trần Trọng Kim có chép: "" Trong khoảng năm Khai Nguyên (713-742) đời Huyền Tông nhà Đường, Nam Chiếu là Bì La Cáp cường thịnh lên, mà 5 chiếu kia suy hèn đi. Bì La Cáp mới đút lót cho quan tiết độ sứ đạo Kiếm Nam là Vương Dục để xin hợp cả sáu chiếu lại làm một. Triều đình nhà Đường thuận cho, và đặt tên là Quy Nghĩa. Từ đó Nam Chiếu càng ngày càng thịnh lên, đem quân đi đánh Thổ Phồn... Bấy giờ Nam Chiếu đã mạnh lắm, bèn xưng đế và đặt quốc hiệu là Đại Mông quốc rồi lại đổi là Đại Lễ... ""
Vương quốc Nam Chiếu duy trì một mối quan hệ mật thiết với nhà Đường, và chính quyền Nam Chiếu là của hai tộc người Bạch và Di. Một số nhà sử học còn cho rằng phần lớn dân cư là người Bạch, nhưng cầm quyền lại là người Di. Thủ đô của vương quốc này được thành lập năm 738 ở Thái Hòa (ngày nay là làng Thái Hòa, cách thành cổ Đại Lý vài dặm về phía nam). Nằm ở trung tâm của thung lũng Nhĩ Hải, khu vực này khi đó là lý tưởng: nó giúp cho người ta dễ dàng chống lại các cuộc tấn công và nó nằm giữa một khu vực đất đai nông nghiệp màu mỡ.
Dân cư vùng phía Tây và Tây Nam của Nam Chiếu có lẽ phần lớn là các tộc người gốc Tây Tạng như Bạch, người Di (Lolo và La Hủ), phía Đông Nam có lẽ là người Thái gốc Nam Việt mới di cư đến (sau khi thành Phiên Ngung thất thủ) và Miêu (Hmong), Dao. Tuy nhiên, tên các vua Nam Chiếu cho thấy có lẽ họ không phải là người Thái, vì họ đặt tên theo cách dùng âm tiết cuối của tên cha để bắt đầu tên con, phổ biến trong người Lolo và các nhóm Tạng-Miến khác nhưng không phổ biến trong người Thái. Cũng như vậy, có nhiều từ Nam Chiếu được ghi lại được xác định là ngôn ngữ Lolo, và không có trong từ vựng Thái.
Phát triển
Năm 748, nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) phong Mông Các La Phượng làm Vân Nam vương (雲南王). Có sự giúp sức của nhà Đường, Các La Phượng khống chế và thâu tóm chính quyền các bộ tộc của Thoán Thị (爨氏) và chiếm hầu hết khu vực Vân Nam.
Trong khi đó Thiền Vu Trọng Thông (鮮于仲通) được phong làm Tiết độ sứ Kiến Nam, còn Trương Kiền Đà làm Thái thú Vân Nam. Vị tân Thái thú hành vi ngạo nghễ bạo ngược, đối đãi vợ chồng Các La Phượng khiếm nhã, lại còn vu cáo Các La Phượng mưu phản. Năm Thiên Bảo thứ 9 (750), Các La Phượng vây giết Trương Kiền Đà, chính thức phản lại nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông). Nghe tin, Tể tướng nhà Đường là Dương Quốc Trung phái Thiền Vu Trọng Thông đem quân đội đến Nhung Châu, Tây Châu, chia ra 3 đường tiến binh chống lại Nam Chiếu. Các La Phượng nhanh chóng phái sứ giả giảng hòa, nhưng nhà Đường cự tuyệt, thế là Các La Phượng bí bách xin Thổ Phồn cứu giúp.
Năm 751, quân đội nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) tiến tới kinh sư của Nam Chiếu nhưng đội quân này đã bị đánh bại ở Hạ Quan bởi liên quân Nam Chiếu và Thổ Phồn. Cùng năm này, nhà Đường còn chịu một thất bại khác rất nặng nề dưới tay của người Ả Rập trong Trận chiến Talas ở Trung Á; các thất bại này đã làm nhà Đường suy yếu cả trong lẫn ngoài. Ngày nay, mồ tướng (2 km về phía tây Hạ Quan), và mả vạn binh (trong công viên Thiên Bảo) là chứng tích cho thảm bại này. Từ trận này, Nam Chiếu và Thổ Phồn kết làm huynh đệ chi bang.
Năm 754, nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) lại cử Lý Mật đem quân đội sang đánh, lần này từ phía bắc, nhưng khi quân đến thì không công thành được, lại hết lương, bệnh dịch nên Lý Mật phải rút đi. Các La Phượng nhân đó truy kích và tiêu diệt toàn bộ quân của Lý Mật.
nhỏ|phải|450px|Bản đồ Nam Chiếu so sánh tương quan với các vùng lãnh thổ của các quốc gia Đông Nam Á ngày nay. Được lợi từ những thành công này, Nam Chiếu phát triển và bành trướng rất nhanh, đầu tiên là vào Miến Điện, sau đó là toàn bộ Vân Nam ngày nay, xuống phía bắc Lào và Thái Lan, và sau đó về phía bắc tới Tứ Xuyên. Năm 764, Nam Chiếu thiết lập kinh đô thứ hai tại Côn Minh với một bộ máy hành chính quan lại rất hoàn chỉnh.
Năm 830, Thành Đô của nhà Đường (đời vua Đường Văn Tông) đã bị quân Nam Chiếu (đời vua Mông Khuyến Phong Hữu) chiếm đóng; nó đã là một phần thưởng lớn, vì nó làm cho Nam Chiếu có khả năng đánh chiếm toàn bộ tỉnh Tứ Xuyên với những cánh đồng màu mỡ. Điều này là quá nhiều đối với người Trung Hoa, họ đã không mất nhiều thời gian để phản công.
Năm 859, vua Nam Chiếu là Mông Thế Long công hãm Bá Châu của nhà Đường (nay là Tuân Nghĩa, Quý Châu).
Nam Chiếu cũng đã từng xâm chiếm An Nam (tên gọi khi đó của Việt Nam) từ những năm 846 tới năm 866. Về việc này, trong Đại Việt sử ký toàn thư có chép (lược trích lại): Bính Dần, 846, (Đường Hội Xương năm thứ 6). Người Nam Man (tức Nam Chiếu, đời vua Mông Khuyến Phong Hữu) vào cướp. Vua Đường Vũ Tông sai Kinh Lược Sứ là Bùi Nguyên Hựu đem quân các đạo lân cận đánh dẹp được.
Đây là thời kỳ sức mạnh Nam Chiếu đạt đến đỉnh điểm, rồi dần suy đi, trước sức ép của Trung Hoa đang cường thịnh trở lại, và Việt Nam giành được độc lập.
Suy yếu
Năm 870 nước Nam Chiếu (đời vua Mông Thế Long) tiến quân đánh vào Thành Đô nhà Đường (đời vua Đường Ý Tông), một quan lại là Dương Khánh Phục (楊慶復) mộ được một đội quân gọi là "Đột Tương" (突將) đến tăng viện, đánh đuổi quân Nam Chiếu ra khỏi Thành Đô. Dương Khánh Phục và quân "Đột Tương" ở lại trấn thủ Thành Đô nhà Đường.
Năm 873, nước Nam Chiếu (đời vua Mông Thế Long) bị đuổi khỏi Tứ Xuyên và bị đẩy lùi về Vân Nam. Việc chiếm đóng Thành Đô là mốc đỉnh cao của nhà Nam Chiếu, từ đó trở đi vương quốc Nam Chiếu bắt đầu suy yếu.
Năm 874, nước Nam Chiếu (đời vua Mông Thế Long) tiến công vào Tây Xuyên của nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông), Tây Xuyên tiết độ sứ Ngưu Tùng (牛叢) không kháng cự nổi. Quân Nam Chiếu tiến đến thủ phủ Thành Đô rồi triệt thoái, song Ngưu Tùng sợ Nam Chiếu sẽ lại tiến công nên đã tập hợp người dân khu vực xung quanh vào trong thành Thành Đô. Đường Hy Tông lệnh cho các quận xung quanh: Hà Đông, Sơn Nam Tây đạo, Đông Xuyên phát binh cứu viện Tây Xuyên, trong khi lệnh cho Cao Biền tiến đến Tây Xuyên để giải quyết "man sự".
Mùa xuân năm 875, Cao Biền được Đường Hy Tông bổ nhiệm là Tây Xuyên tiết độ sứ, cũng như Thành Đô doãn. Cao Biền nhận thấy sẽ phát sinh đại dịch nếu người dân đều tụ tập bên trong tường thành Thành Đô, vì thế ông ta đã hạ lệnh mở cổng thành cho người dân ra ngoài ngay cả trước khi ông ta đến thành này, người dân Thục bước đầu rất hài lòng về Cao Biền. Khi đến nơi vào mùa xuân năm 875, Cao Biền tiến hành một số cuộc tiến công nhỏ nhằm trừng phạt Nam Chiếu, sau đó cho xây dựng một số thành lũy trọng yếu trên biên giới với Nam Chiếu. Cao Biền tăng cường phòng thủ, Nam Chiếu không tiếp tục tiến hành các cuộc tiến công vào Tây Xuyên, song thỉnh cầu tổng tiến công Nam Chiếu (đời vua Mông Thế Long) của Cao Biền bị Đường Hy Tông từ chối.
Năm 876, nước Nam Chiếu (đời vua Mông Thế Long) sai sứ giả đến chỗ Cao Biền của nhà Đường cầu hòa, song lại tập kích qua biên giới nhà Đường (đời vua Đường Hy Tông) không ngừng, Cao Biền xử trảm vị sứ giả Nam Chiếu này. Sau đó, Nam Chiếu lại gửi "mộc giáp thư" cho Cao Biền, yêu cầu được mượn Cẩm Giang cho ngựa uống nước. Cao Biền cho xây dựng phủ thành Thành Đô, tăng cường công sự phòng ngự. Cao Biền cũng phái hòa thượng Cảnh Tiên (景先) đến Nam Chiếu, đảm bảo hòa bình và nói rằng triều đình nhà Đường sẽ gả một công chúa cho hoàng đế Mông Thế Long của Nam Chiếu. Do các hành động này của Cao Biền, Nam Chiếu sau đó không còn quấy nhiễu biên giới nhà Đường nữa.
Tới nửa sau thế kỷ 9, Nam Chiếu chỉ còn duy trì ảnh hưởng của mình ở vùng tây nam Trung Hoa, sau hàng thập kỷ chiến tranh liên tục.
Tình hình chính trị nội bộ của Nam Chiếu cũng không ổn định với việc có tới 13 vua lên ngôi trong vòng 120 năm tiếp đó, và không ai trong số họ quan tâm đến việc bành trướng thế lực về phía nam nữa. Trong đó, dòng họ Trịnh ở Vân Nam là người Hán nhiều năm thừa kế chức Thanh bình quan (清平官) thao túng Nam Chiếu. Năm 897, Thanh bình quan Trịnh Mãi Tự sai Dương Đăng giết chết Nam Chiếu vương Mông Long Thuấn. Mông Thuấn Hóa Trinh lên kế vị ngôi vua Nam Chiếu.
Năm 902, vua Mông Thuấn Hóa Trinh qua đời. Trịnh Mãi Tự giết chết 800 người thân tộc của Nam Chiếu vương, triều đại Nam Chiếu bị lật đổ, và sau đó là Đại Trường Hòa. Sau Đại Trường Hòa, lại có Đại Thiên Hưng, Đại Nghĩa Ninh 3 triều đại kế tiếp nhau cho đến khi Đoàn Tư Bình nắm quyền năm 937 để thành lập ra Vương quốc Đại Lý.
Chính trị
Lúc này bộ máy cai trị có Lục tào (六曹), gồm: Binh tào (兵曹), Hộ tào (戶曹), Khách tào (客曹), Pháp tào (法曹), Sĩ tào (士曹) cùng Thương tào (倉曹). Cơ bản là noi theo Đường triều đại phương quan chế. Thời hậu kì lại sửa thành Tam thác (三托); Khất thác (乞托) quản ngựa; Lộc thác (祿托) quản bò và Cự thác (巨托) quản thương nghiệp. Dưới là Cửu sảng (九爽) gồm; Mạc sảng (幕爽) quản quân đội; Tông sảng (琮爽) quản hộ tịch; Từ sảng (慈爽) quản lễ nghi; Phạt sảng (罰爽) quản hình luật; Khuyến sảng (勸爽) quản lý quan viên; Quyết sảng (厥爽) quản lý công tác; Vạn sảng (萬爽) quản tài dụng; Dẫn sảng (引爽) quản người khách (nô lệ) và Hòa sảng (禾爽) quản lý thương nhân. Cứ mỗi 3 sảng thì có một Đốc sảng (督爽) quản hạt.
Tể tướng gọi Thanh Bình quan (清平官), giải quyết các việc quốc sự lớn nhỏ, cùng Đại quân tướng (大軍將) và Quốc vương có quyền quyết định tối cao. Ở địa phương, khu vực Lục Chiếu khi đó chia thành Lục kiểm (六瞼); trong đó Kiểm tương ứng với Châu thời Đường. Những khu vực bị chinh phục mà thành thì được gọi là Tiết độ (節度). Cụ thể như sau:
Ngoài Kiểm, Nam Chiếu quốc sau khi thu phục sẽ đặt các khu vực Tiết độ (節度) và Đô đốc (都督). Thời đầu có 8 Tiết độ: Vân Nam (雲南), Thác Đông (拓東), Vĩnh Xương (永昌), Ninh Bắc (寧北), Trấn Tây (鎮西), Khai Nam (開南), Ngân Sinh (銀生, nằm dọc phía đông sông Lan Thương (Mê Kông) tới vùng Lào Lung (Vương quốc Luang Phrabang) sau này) và Thiết Kiều (鐵橋).
Thời hậu kì:
Quân đội
Nam Chiếu có hệ thống binh đội thiện chiến, cơ bản chia ra quân thường trực, hương binh và di tốt.
Quân thường trực số lượng không lớn, nhưng sức chiến đấu rất mạnh, được xưng là [La Tư tử; 囉苴子]. Hương binh là lực lượng quân sự cơ sở của Nam Chiếu, khi xảy ra chiến tranh thì từ các thôn ấp điều động. Ngày thường ở thôn ấp thì họ cày ruộng như dân thường, đến khi chiến tranh thì lập tức thành binh sĩ, tương tự thể chế ngụ binh ư nông mà lịch sử Việt Nam thường thấy. Còn Di tốt (夷卒) là dạng dân tộc thiểu số có vũ trang, cũng có tính chất lâm thời như Hương binh, khi bình thường thì trú ở các khu tự trị, khi có biến thì được điều quân. Loại Di tốt này cực kì thiện chiến, hay cùng La Tư tử làm tiên phong.
Người quản lý quân sự cao cấp nhất ở Nam Chiếu gọi là Đại quân tướng (大軍將), một loại chức vụ vinh dự, có thể từ các Tiết độ sứ, Đô đốc, Thanh Bình quan hay Tào trưởng tiếp nhậm. Bên dưới có các chức vụ như Diễn tập (縯習), Diễn lãm (縯覽), Thiện duệ (繕裔), Thiện lãm (繕覽), Đạm tù (澹酋), Đạm lãm (澹覽), Mạc ngụy (幕偽) và Mạc lãm (幕覽).
Kinh tế
Nam Chiếu xã hội kinh tế phát triển không cân bằng, lấy Điền Trì và Nhị Hải hai địa khu làm chuẩn tối cao.
Nông nghiệp lấy lúa nước làm chủ yếu, còn có đậu, mạch, túc, tắc các loại ngũ cốc và hoa màu khác. Đa số là trồng lúa mạch, mỗi năm có 2 vụ mùa, chủ yếu trồng trên các ruộng bậc thang.
Ở Nam Chiếu thì chăn nuôi là ngành cực kỳ tiên tiến. Thủ công nghiệp tương đối phát đạt, đặc biệt xứ sở này rất nổi tiếng việc chế tạo binh khí. Tại Di Độ ở Vân Nam còn có một cái trụ bằng sắt, cho thấy trình độ đúc khí ở Nam Chiếu xưa đã phát triển thế nào.
Thời hậu kỳ của Nam Chiếu, ở Tứ Xuyên có nhiều thợ thủ công từ phương Nam đến, nên các ngành kéo dệt, trổ sơn rất phát triển. Khi giao dịch, nam Chiếu chuộng dùng tăng bạch, muối khối, thời hậu kỳ ưa dùng bối tệ (貝幣; tiền bằng vỏ sò).
Văn hóa
Văn học Nam Chiếu đã chịu ảnh hưởng rất nhiều chữ Hán đến từ nhà Đường, song vẫn có những thành tựu bản ngữ (tức tiếng Bạch) nhất định. Dân gian lấy chữ Hán để phỏng lại tiếng Bạch, từ đó tạo ra Chính văn của Nam Chiếu. Vào thời hậu kỳ, triều đình Nam Chiếu phái rất nhiều con em quý tộc đến Thành Đô để du học, và cũng do vậy các thi nhân Nam Chiếu đều có phong thái thơ văn, truyện phú đều rất tương đồng với nhà Đường, cụ thể có Nam Chiếu đức hóa bi (南詔德化碑).
Âm nhạc và vũ đạo của Nam Chiếu muôn màu muôn vẻ, ắt hẳn chịu những nét của dân tộc thiểu số bản địa và Đông Nam Á nói chung. Năm 745, Đường Huyền Tông từng ban cho Nam Chiếu (đời vua Mông Bì La Các) 2 bộ nhạc của người Hồ, và năm 800 thì Nam Chiếu (đời vua Mông Dị Mâu Tầm) cũng hiến Thiên Nam Điền Việt tục ca (天南滇越俗歌) cho nhà Đường (đời vua Đường Đức Tông), sau đổi tên thành Nam Chiếu phụng thánh nhạc (南詔奉聖樂), tham gia diễn xuất nhân số đạt trăm người. Nam Chiếu còn hay chơi một loại ca vũ, mang tính chất Phật giáo. Nam Chiếu dân gian ca vũ lấy Đạp ca (踏歌), Hồ lô sinh (壺蘆笙) tương đối phổ biến, thiếu niên đệ tử cũng thích thổi lá cây để biểu đạt cảm tình.
Nền hội họa Nam Chiếu được bảo tồn đến nay không nhiều lắm, chỉ có Nam Chiếu đồ truyện (南詔圖傳) là tiêu biểu.
Dân chủng
Nam Chiếu quốc khi ấy là một hỗn hợp, tương tự hợp chủng quốc, có hơn mười mấy dân tộc quy tụ, song nhiều nhất phải kể đến Bạch Man (白蠻; tổ tiên của người Bạch) và Ô Man (烏蠻; tổ tiên của người Di). Bạch Man chủ yếu phân bố ở Điền Tây, Điền Trung ở dải vùng Bình Bá, giao thông phát đạt. Ô Man chủ yếu phân bố ở vùng Điền Đông và một số vùng núi hẻo lánh trong hang, cốc.
Ngoài ra còn có Hòa Man (和蠻; nay là người Hà Nhì), Thuận Man (順蠻; nay là người Lật Túc), Ma Chút (磨些; nay là người Nạp Tây), Tầm Truyện (尋傳; nay là người A Xương), Lỏa Hình (裸形; nay là người Cảnh Pha), Kim Xỉ (金齒; nay là người Thái), Phác Tử Man (朴子蠻; nay là người Palaung, người Bố-lãng, người Va),...
Tôn giáo
Nam Chiếu có một mối liên quan mật thiết với đạo Phật, được minh chứng bằng các nghệ thuật điêu khắc đá còn tồn tại từ thời kỳ đó. Một số học giả nói rằng đạo Phật dòng Asarya của Nam Chiếu có liên quan đến Phật giáo Ari của bộ phái Mật tông đã từng tồn tại ở Pagan, Myanmar.
Đây là kết quả của việc Nam Chiếu bành trướng thế lực và lãnh thổ của mình, kiểm soát một vùng rộng lớn nay là Vân Nam và một phần lãnh thổ Miến Điện và đông bắc Ấn Độ, mở đường thông thương giữa Trung Quốc với Ấn Độ. Việc Nam Chiếu, cũng giống như nhà Đường ở Trung Quốc, và Đại Việt khi đó, theo Phật giáo đã giúp đạo Phật lan tỏa, cũng như phổ biến văn hóa và kiến trúc Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Đại Lễ N Thể loại:Quốc gia cổ trong lịch sử Lào Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Việt Nam Thể loại:Người Bạch Thể loại:Người Lô Lô Thể loại:Lịch sử Vân Nam Thể loại:Lịch sử Đông Nam Á Thể loại:Mật tông
Unbreakable (bài hát của Westlife)
"Unbreakable" là bài hát của Westlife, được phát hành tháng 10 năm 2002 làm đĩa đơn đầu tiên từ album Greatest Hits của họ Unbreakable - The Greatest Hits Vol. 1. Ca khúc đã có được cú nhảy lên vị trí quán quân lớn thứ hai trong lịch sử âm nhạc Anh khi từ vị trí 196 (chỉ sau "Mandy" của Barry Manilow nhảy đến #1 từ #200). Đây là đĩa đơn quán quân thứ 11 của nhóm ở Anh.
Đĩa đơn nhận được chứng nhận Bạc với trên 200.000 bản bán được.
Xếp hạng
Chú thích: Bài hát cũng đã đạt vị trí quán quân tại một số bảng xếp hạng và kênh âm nhạc ở Philippines.
Tham khảo
Thể loại:Bài hát của Westlife Thể loại:Đĩa đơn năm 2002 Thể loại:Pop ballad Thể loại:Đĩa đơn quán quân tại Ireland Thể loại:Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Plön (huyện)
Plön là một huyện ở Schleswig-Holstein, Đức. Các đơn vị giáp ranh (từ phía đông theo chiều kim đồng hồ) là: các huyện Ostholstein và Segeberg, thành phố Neumünster, huyện Rendsburg-Eckernförde, thành phố Kiel và biển Baltic.
Lịch sử
Huyện đã được thành lập bởi chính quyền Phổ vào năm 1867. Năm 1932, huyện được sáp nhập với một số khu vực của huyện bị giải thể Bordesholm. Trong thế kỷ 20, một số đô thị đã được chuyển ra khỏi huyện do việc thành lập thành phố Kiel.
Địa lý
Huyện này có nhiều hồ như Großer Plöner See ("Great Lake Ploen", 29 km²) và Selenter See ("Lake Selent", 22 km²) là các hồ lớn nhất ở Schleswig-Holstein. Khu vực đất hồ và liền kề của các huyện kế bên Ostholstein tạo thành vùng có tên Holsatian Switzerland, do khu vực này có vùng quê sơn cước.
Liên kết ngoài
Thể loại:Huyện của bang Schleswig-Holstein Thể loại:Plön (huyện)
La Liga 1947–48
Thống kê của La Liga ở mùa giải 1947/1948.
La Liga 1947-48 bao gồm các câu lạc bộ sau:
Tham khảo
Thể loại:Mùa giải La Liga
Tommaso Barbieri
Tommaso Barbieri (sinh ngày 26 tháng 8 năm 2002) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Ý hiện đang thi đấu ở vị trí hậu vệ cánh phải cho câu lạc bộ Juventus Next Gen tại Serie C bảng A.
Sự nghiệp thi đấu
Ngày 11 tháng 9 năm 2020, Barbieri gia nhập U-23 Juventus tại Serie C, đội dự bị của câu lạc bộ Juventus bằng bản hợp đồng kéo dài 5 năm. Ngày 28 tháng 9 năm 2020, Barbieri ra mắt cho U-23 Juventus trong chiến thắng 2–1 trước Pro Sesto.
Ngày 16 tháng 4 năm 2023, anh ta ra mắt đội 1 trong trận đấu gặp Sassuolo tại Serie A.
Ataeniobius
Thể loại:Ataeniobius Thể loại:Chi cá sóc đơn loài
Shannonomyia torus
Tham khảo
Thể loại:Shannonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Giải Oscar lần thứ 77
Giải Oscar lần thứ 77 vinh danh những phim được sản xuất trong năm 2004 diễn ra vào ngày 27 tháng 2 năm 2005 tại nhà hát Kodak, Hollywood, Los Angeles, California, Hoa Kỳ. Người dẫn chương trình của lễ trao giải là diễn viên hài Chris Rock.
Các đề cử được công bố vào ngày 25 tháng 1 năm 2005. Dẫn đầu là phim The Aviator của đạo diễn Martin Scorsese khi được đề cử tới 11 giải thưởng trong đó có phim hay nhất, đạo diễn xuất sắc nhất và nam diễn viên xuất sắc nhất. Finding Neverland của đạo diễn Marc Forster và Cô gái triệu đô của đạo diễn Clint Eastwood mỗi phim chia nhau 7 đề cử.
Giải thưởng
Nữ diễn viên Hilary Swank dành giải Oscar cho vai chính thứ hai của sự nghiệp, Annette Bening là người cùng được đề cử với Hilary nhưng trong cả hai lần được đề cử Hilary đều là người chiến thắng (lần đầu tiên là Oscar 1999). Clint Eastwood người chiến thắng giải đạo diễn xuất sắc nhất lớn tuổi nhất ở tuổi 74. Đây cũng là năm thứ 2 liên tiếp ông nhận được đề cử cho giải đạo diễn xuất sắc nhất.
The Aviator giành được nhiều giải thưởng nhát (5 giải) nhưng không bao gồm giải phim hay nhất, điều này được lặp lại tại Oscar 2013. Cate Blanchett giành giải nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai diễn huyền thoại điện ảnh Katharine Hepburn, đây là lần đầu tiên trong lịch sử giải một diễn viên dành giải Oscar vì nhân vật cũng từng đoạt giải Oscar.
Phim và người chiến thắng nằm ở vị trí đầu tiên trong danh sách và được im đậm.
Phim nhiều đề cử và giải thưởng
Danh sách gồm 22 phim nhận được nhiều hơn 1 đề cử:
Danh sách gồm 4 phim giành được nhiều hơn 1 giải thưởng:
Tham khảo
Oscar *077 Thể loại:Hoa Kỳ năm 2005
Platypanchax
Thể loại:Họ Cá khổng tước Thể loại:Chi cá sóc đơn loài
Auxolophotis
Auxolophotis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Tham khảo
Thể loại:Pyraustinae
Helicoverpa ochracea
Helicoverpa ochracea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Morebilus gammon
Tham khảo
Thể loại:Morebilus Thể loại:Loài đặc hữu của Nam Úc
Pseudotrachystola rugiscapus
Pseudotrachystola rugiscapus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pseudotrachystola
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2018 – Đôi nữ
Ashleigh Barty và CoCo Vandeweghe đánh bại Tímea Babos và Kristina Mladenovic trong trận chung kết, 3–6, 7–6(7–2), 7–6(8–6), để giành chức vô địch tại Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2018.
Babos giành được vị trí số 1 trên bảng xếp hạng đôi WTA sau giải đấu khi Ekaterina Makarova không vào được chung kết và Kateřina Siniaková không có được danh hiệu.
Latisha Chan và Martina Hingis là đương kim vô địch, tuy nhiên Hingis đã giải nghệ cuối mùa giải 2017. Chan đánh cặp với Victoria Azarenka, nhưng họ bỏ cuộc ở vòng hai trước Raquel Atawo và Anna-Lena Grönefeld.
Hạt giống
• Barbora Krejčíková / Kateřina Siniaková (Bán kết)
•  Andrea Sestini Hlaváčková /  Barbora Strýcová (Vòng ba)
•  Gabriela Dabrowski /  Xu Yifan (Vòng hai)
•  Lucie Hradecká /  Ekaterina Makarova (Tứ kết)
•  Nicole Melichar /  Květa Peschke (Vòng một)
•  Kiki Bertens /  Johanna Larsson (Vòng hai)
•  Chan Hao-ching /  Yang Zhaoxuan (Vòng hai)
•  Vania King /  Katarina Srebotnik (Vòng một)
•  Alicja Rosolska /  Abigail Spears (Vòng một)
•  Ashleigh Barty /  CoCo Vandeweghe (Vô địch)
•  Raquel Atawo /  Anna-Lena Grönefeld (Vòng ba)
•  Irina-Camelia Begu /  Monica Niculescu (Vòng hai)
•  Miyu Kato /  Makoto Ninomiya (Vòng một)
Liên kết ngoài
Thể loại:Giải quần vợt Mỹ Mở rộng theo năm – Đôi nữ Đôi nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng - Đôi nữ Giải quần vợt Mỹ Mở rộng - Đôi nữ
Chaetomitrium maryatii
Chaetomitrium maryatii là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được H. Akiy. & Suleiman mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Shannonomyia triangularis
Shannonomyia triangularis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Shannonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Lasioglossum wilkinsoni
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1945
Giải BAFTA cho đạo diễn xuất sắc nhất
Giải BAFTA cho Đạo diễn Xuất sắc nhất là Giải thưởng Điện ảnh Viện Hàn lâm Anh Quốc do Viện Hàn lâm Nghệ thuật Điện ảnh và Truyền hình Anh Quốc (BAFTA) trao tặng hàng năm.
Lịch sử
Trước đây, giải này có tên là Giải David Lean dành cho Thành tựu trong Đạo diễn. John Schlesinger, Roman Polanski, Woody Allen, Alan Parker, Louis Malle, Joel Coen, Peter Weir, Ang Lee, và Alfonso Cuarón là những đạo diễn giành được nhiều chiến thắng nhất trong hạng mục này, với hai giải mỗi người. Martin Scorsese giữ kỷ lục về nhiều đề cử nhất, với mười đề cử.
Giải thưởng Điện ảnh Viện Hàn lâm Anh lần thứ 39, được trao vào năm 1986 cho các bộ phim phát hành năm 1985, không có bất kì đề cử, hay người chiến thắng, cho hạng mục này.
Tham khảo
Thể loại:Phim có đạo diễn giành giải BAFTA cho đạo diễn xuất sắc nhất Thể loại:Người giành giải BAFTA cho Đạo diễn xuất sắc nhất
1185 Nikko
1185 Nikko là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1222,4412920 ngày (3,35 năm).
Tiểu hành tinh được phát hiện ngày 17 tháng 11 năm 1927 bởi nhà thiên văn học Nhật Bản Okurō Oikawa ở Tokyo Astronomical Observatory và đặt tên theo thành phố Nikkō.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1927
Peter Paul Rubens
Sir Peter Paul Rubens (28 tháng 6 năm 1577 - 30 tháng 5 năm 1640) là một nghệ sĩ người Flemish. Ông được coi là nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất của truyền thống Flemish Baroque. Các tác phẩm giàu năng lượng của Rubens tham chiếu các khía cạnh uyên bác của lịch sử cổ điển và Kitô giáo. Phong cách Baroque độc đáo và vô cùng nổi tiếng của ông nhấn mạnh đến sự chuyển động, màu sắc và sự gợi cảm, theo phong cách nghệ thuật ngay lập tức kịch tính được quảng bá trong Phong trào Phản Cải cách. Rubens chuyên làm ảnh thờ, chân dung, phong cảnh và tranh lịch sử về các chủ đề thần thoại và ngụ ngôn.
Ngoài việc điều hành một xưởng vẽ lớn ở Antwerp, nơi sản xuất những bức tranh nổi tiếng với các nhà sưu tập nghệ thuật và quý tộc trên khắp châu Âu, Rubens còn là một học giả và nhà ngoại giao giáo dục cổ điển, được cả hiệp sĩ Philip IV của Tây Ban Nha và Charles I của Anh phong tước hiệp sĩ. Rubens là một nghệ sĩ sung mãn. Danh mục các tác phẩm của ông do Michael Jaffé liệt kê 1.403 tác phẩm, không bao gồm nhiều bản sao được tạo ra trong xưởng của ông.
Các tác phẩm được đặt hàng của ông chủ yếu là tranh lịch sử, bao gồm các chủ đề tôn giáo, phong cảnh, thần thoại và các cảnh săn bắn. Ông vẽ nhiều bức chân dung, đặc biệt là của bạn bè và chân dung tự họa trong cuộc sống. Rubens còn thiết kế tấm thảm và bản in. Ông cũng giám sát các đồ trang trí phù du của hoàng gia được Đức Hồng Y-Infante Ferdinand của Áo đưa vào Antwerp năm 1635.
Các bức vẽ của ông hầu hết rất mạnh mẽ và không đi vào chi tiết kỹ càng. Ông cũng đã sử dụng rất nhiều các bản phác thảo dầu như các nghiên cứu chuẩn bị. Ông là một trong những nghệ sĩ lớn cuối cùng sử dụng các tấm gỗ làm phương tiện hỗ trợ nhất quán, ngay cả đối với các tác phẩm rất lớn, nhưng ông cũng sử dụng vải vẽ, đặc biệt là khi tác phẩm cần được gửi đi một quãng đường dài. Đối với các tranh thờ, đôi khi ông vẽ trên đá phiến để làm giảm các vấn đề liên quan đến phản chiếu.
Tuổi thơ
nhỏ|phải|210x210px|Khu vườn được Rubens thiết kế tại Rubenshuis ở [[Antwerpen]] Rubens được sinh ra ở thành phố Siegen của Jan Rubens và Maria Pypelincks. Ông được đặt tên để vinh danh Saint Peter và Saint Paul, bởi vì ông được sinh ra vinh danh họ. Cha của ông, một người Calvin, và người mẹ đã chạy trốn khỏi Antwerp đến Cologne năm 1568, sau khi tình trạng hỗn loạn tôn giáo gia tăng và đàn áp người Tin lành trong thời cai trị xứ Habsburg Hà Lan của Công tước xứ Alba.
Jan Rubens trở thành cố vấn pháp lý (và người tình) của Anna xứ Sachsen, người vợ thứ hai của William van Orange, và định cư tại đất sắc phong của Anna ở Siegen năm 1570, sinh ra cô con gái Christine sinh năm 1571.
Sau khi Jan Rubens bị cầm tù vì vụ ngoại tình trên, Peter Paul Rubens sinh ra năm 1577. Gia đình trở lại Cologne vào năm sau. Năm 1589, hai năm sau khi người cha mất, Rubens cùng mẹ Maria Pypelincks chuyển đến Antwerp, nơi ông được nuôi lớn như một người Công giáo.
Tôn giáo đã nổi bật trong phần lớn công việc của ông, và Rubens sau đó trở thành một trong những tác giả hàng đầu của phong cách hội họa Cải cách Công giáo (ông đã nói "Niềm đam mê của tôi đến từ thiên đàng, không phải từ những suy ngẫm trần thế").
Học việc
nhỏ|phải|210x210px|Chân dung của một học giả trẻ, vẽ năm 1597 Tại Antwerp, Rubens nhận được một nền giáo dục nhân văn thời Phục hưng, nghiên cứu văn học Latin và cổ điển. Mười bốn tuổi, anh bắt đầu học nghề nghệ thuật với Tobias Verhaeght. Sau đó, ông đã nghiên cứu dưới hai trong số các họa sĩ hàng đầu của thành phố thời bấy giờ, các nghệ sĩ Mannerist quá cố Adam van Noort và Otto van Veen. Phần lớn khóa đào tạo sớm nhất của ông liên quan đến việc sao chép các tác phẩm của các nghệ sĩ trước đó, chẳng hạn như bản khắc gỗ của Hans Holbein the Younger và Marcantonio Raimondi sau các bản khắc của Raphael. Rubens hoàn thành giáo dục của mình vào năm 1598, lúc đó ông gia nhập Hiệp hội Thánh Luca với tư cách là một bậc thầy độc lập.
Ý (1600-1608)
Năm 1600 Rubens đã đến Ý. Ông dừng chân đầu tiên ở Venice, quan sát những bức tranh của Titian, Veronese và Tintoretto, trước khi định cư ở Mantua tại tòa án của Công tước Vincenzo I Gonzaga. Màu sắc và các tác phẩm của Veronese và Tintoretto có ảnh hưởng ngay lập tức đến bức tranh của Rubens, và phong cách trưởng thành sau này của ông đã bị Titian ảnh hưởng sâu sắc. Với sự hỗ trợ tài chính từ Công tước, Rubens đã tới Rome bằng đường qua Florence vào năm 1601. Ở đó, ông nghiên cứu nghệ thuật Hy Lạp và La Mã cổ điển và sao chép các tác phẩm của các bậc thầy Ý. Tác phẩm điêu khắc Hy Lạp Laocoon và Con trai của ông có ảnh hưởng đặc biệt đến ông, cũng như nghệ thuật của Michelangelo, Raphael và Leonardo da Vinci. Ông cũng bị ảnh hưởng bởi những bức tranh mới vẽ rất tự nhiên của Caravaggio.
nhỏ|trái|210x210px|Sự sa ngã của Phaeton, 1604, trong Phòng trưng bày nghệ thuật quốc gia ở Washington, DC Rubens sau đó đã tạo một bản sao của tranh Phần mộ của Christ của Caravaggio và đề nghị người bảo trợ của ông, Công tước xứ Mantua, mua bức tranh Cái chết của Trinh nữ (Louvre). Sau khi trở về Antwerp, ông là người có công trong việc mua lại bức tranh The Madonna of the Rosary (Bảo tàng Kunsthistorisches, Vienna) cho Nhà thờ St. Paul ở Antwerp. Trong lần lưu trú đầu tiên tại Rome, Rubens đã hoàn thành búc tranh thờ được đặt hàng đầu tiên của mình, St. Helena với Thánh giá thật cho nhà thờ La Mã Santa Croce ở Gerusalemme.
Rubens đã tới Tây Ban Nha trong một nhiệm vụ ngoại giao vào năm 1603, chuyển quà từ Gonzagas tới tòa án của Philip III. Trong khi ở đó, ông nghiên cứu các bộ sưu tập phong phú của Raphael và Titian mà được vua Philip III thu thập. Ông cũng vẽ một bức chân dung cưỡi ngựa của Công tước Lerma trong thời gian ở (Prado, Madrid) để chứng minh tầm ảnh hưởng của các tác phẩm như Titian's Charles V tại Mühlberg (1548; Prado, Madrid). Hành trình này đánh dấu lần đi đầu tiên của ông trong sự nghiệp kết hợp nghệ thuật và ngoại giao.
Ông trở lại Ý vào năm 1604, và ông ở lại đó trong bốn năm tiếp theo, đầu tiên là ở Mantua và sau đó là ở Genova và Rome. Tại Genève, Rubens đã vẽ rất nhiều bức chân dung, như Marchesa Brigida Spinola-Doria (Phòng triển lãm nghệ thuật quốc gia, Washington, D.C.), và chân dung của Maria di Antonio Serra Pallavicini, theo phong cách ảnh hưởng đến các bức tranh sau này của Anthony van Dyck, Joshua Reynold và Thomas Gainsborough.
Liên kết ngoài
Thể loại:Họa sĩ Bỉ Thể loại:Họa sĩ trường phái Baroque Thể loại:Nhà ngoại giao Bỉ Thể loại:Mất năm 1640 Thể loại:Sinh năm 1577 Thể loại:Hiệp sĩ Anh Thể loại:Hiệp sĩ Tây Ban Nha
Saito Daisuke
Daisuke Saito (sinh ngày 19 tháng 11 năm 1974) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Daisuke Saito đã từng chơi cho Gamba Osaka, Cerezo Osaka và JEF United Chiba.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1974 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản Thể loại:Cầu thủ bóng đá Cerezo Osaka Thể loại:Cầu thủ bóng đá Gamba Osaka
Lưu Nghiễm (trạng nguyên nhà Minh)
Lưu Nghiễm (chữ Hán phồn thể: 劉儼, giản thể: 刘俨, 1417-1457), tự Tuyên Hóa, hiệu Thời Vũ, thụy Văn Giới.
Ông là người Cát Thủy, Giang Tây. Sinh năm Vĩnh Lạc thứ 15 (1417) thời Minh Thành Tổ. Năm Chính Thống thứ 7 (1442) thời Minh Anh Tông đỗ trạng nguyên khoa Nhâm Tuất, giữ chức tu soạn ở hàn lâm viện, sau nhậm các chức như thị giảng, hữu xuân phường đại học sĩ kiêm thị giảng, thái thường tự thiếu khanh kiêm thị độc, làm quan tới hàn lâm thị giảng. Năm Cảnh Thái thứ 5 (1454), làm chủ khảo thi hương phủ Thuận Thiên, đánh hỏng thi các con trai của các đại học sĩ như Trần Tuần, Vương Văn, bị Trần Tuần chỉ trích, hoàng đế sai Cao Cốc phúc khảo, Cao Cốc hồi báo là Lưu Nghiễm làm đúng nhưng hoàng đế chẳng hỏi tội Trần Tuần. Ông mất năm Thiên Thuận thứ 1 (1457) thời Minh Anh Tông, được truy tặng Lễ bộ thị lang, thụy Văn Giới.
Ghi chú
Thể loại:Trạng nguyên nhà Minh Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Minh Thể loại:Sinh năm 1417 Thể loại:Mất năm 1457
Phả Lại (định hướng)
Phả Lại có thể là:
Jean Reno
Jean Reno là diễn viên người Pháp sinh ngày 30 tháng 7 năm 1948. Ông tham gia đóng phim ở cả hai hãng phim nói Pháp và Anh, ông xuất hiện không chỉ ở những bộ phim nổi tiếng do Hollywood sản xuất như The Pink Panther, Godzilla, The Da Vinci Code, Mission: Impossible và Ronin... mà còn tham gia những bộ phim của điện ảnh châu Âu như Léon và The Tiger and the Snow của Ý
Cuộc sống cá nhân
Ngày 29 tháng 7 năm 2006, ông đã lập gia đình với nữ diễn viên Zofia Borucka tại hội trường thành phố Baux-de-Provence ở miền Nam nước Pháp. Nicolas Sarkozy, tại thời điểm đó là ứng cử viên Tổng thống Pháp,là chú rể phụ. Reno cũng ủng hộ Sarkozy trong Chiến dịch bầu cử Tổng thống Pháp 2007. Ông đã kết hôn với hai lần và có bốn người con, mỗi cuộc hôn nhân hai người con. Người vợ đầu tiên của ông là Geneviève, người mà ông đã có một con gái, Sandra (sinh năm 1978), và một con trai, Mickael (sinh năm 1980). Người vợ thứ hai của ông là người mẫu Nathalie Dyszkiewicz, người mà ông đã có một con trai, Tom (sinh 1996), và con gái một, Serena (sinh năm 1998). Ông có nhà ở Paris, Malaysia và tại Los Angeles.
Ông là một fan hâm mộ lớn của Elvis Presley và có thể bắt chước giọng nói của Elvis. Ông đã sử dụng "Cảm ơn bạn rất nhiều" ấn tượng trong một cảnh của bộ phim Godzilla khi kịch bản cần thiết để vượt qua nhân vật của ông như là một người Mỹ. Vì sự nghiệp đa năng của mình ở cả hai bộ phim ngôn ngữ bản xứ của ông Pháp, và ở Hollywood, ông được coi là 'Người Pháp Stellan Skarsgård'.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1948 Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Pháp Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Pháp Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Bắc Đẩu Bội tinh
Isleria guttata
Isleria guttata là một loài chim trong họ Thamnophilidae.
Tham khảo
Thể loại:Isleria Thể loại:Chim Brasil Thể loại:Chim Venezuela Thể loại:Động vật được mô tả năm 1825 Thể loại:Chim lưu vực Amazon Thể loại:Chim Guianas
Yeşilbayır, Kütahya
Yeşilbayır là một xã thuộc thành phố Kütahya, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 114 người.
Enguterothrix crinipes
Enguterothrix crinipes là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Enguterothrix. Enguterothrix crinipes được J. Denis miêu tả năm 1962.
Tham khảo
Thể loại:Enguterothrix
Laciris
Thể loại:Họ Cá khổng tước Thể loại:Chi cá sóc đơn loài
Epimartyria auricrinella
Epimartyria auricrinella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó được Walsingham, Lord Thomas de Grey, miêu tả năm 1898. Nó được tìm thấy ở phần phía đông của Hoa Kỳ cũng như đông nam Canada.
Ấu trùng ăn the leafy, các loài giống rêu liverwort, bao gồm Bazzania trilobata.
Vương Khuếch
Vương Khuếch (chữ Hán: 王廓, bính âm: Wang Kuo, sinh 13 tháng 7 năm 1994) là một kỳ thủ cờ tướng Trung Quốc. Anh là nhà vô địch Trung Quốc năm 2020 (giải thi đấu vào đầu năm 2021).
Vô địch quốc gia
Tại chung kết Vương Khuếch đã vượt qua Triệu Hâm Hâm để lần đầu tiên lên ngôi vô địch Trung Quốc. Anh hòa đối thủ ở hai ván cờ tiêu chuẩn và nhanh, thắng ván cờ chớp sinh tử.
Chú thích
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Vận động viên cờ tướng Trung Quốc
Lưu Nghiễm (định hướng)
Lưu Nghiễm có thể là tên của một trong các nhân vật sau:
Baccharis rufescens
Baccharis rufescens là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Spreng. mô tả khoa học đầu tiên năm 1826.
Liên kết ngoài
Thể loại:Baccharis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1826
Capparis pyracantha
Capparis pyracantha là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Bojer mô tả khoa học đầu tiên năm 1842.
Liên kết ngoài
Thể loại:Capparis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1842
Ononis serotina
Ononis serotina là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Pomel miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ononis
Elaphoglossum yatesii
Elaphoglossum yatesii là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được (Sodiro) H. Christ mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Liên kết ngoài
Thể loại:Elaphoglossum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1899
Habenaria alterosula
Habenaria alterosula là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Snuv. & Westra mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Liên kết ngoài
Thể loại:Habenaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1981
Tropaeolum menispermifolium
Tropaeolum menispermifolium là một loài thực vật thuộc họ Tropaeolaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Ecuador menispermifolium
Moraea macrocarpa
Moraea macrocarpa là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Goldblatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Liên kết ngoài
Thể loại:Moraea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1986
Xenoophorus
Tham khảo
Thể loại:Xenoophorus Thể loại:Chi cá sóc đơn loài
Morebilus gramps
Morebilus gramps là một loài nhện trong họ Trochanteriidae. Loài này phân bố ở Victoria.
Tham khảo
Thể loại:Morebilus Thể loại:Loài đặc hữu của Victoria
Shannonomyia trichophora
Shannonomyia trichophora là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Shannonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Brachycephalus
Brachycephalus là một chi động vật lưỡng cư trong họ Brachycephalidae, thuộc bộ Anura. Chi này có 11 loài và 9% bị đe dọa hoặc tuyệt chủng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phân loại cóc Thể loại:Brachycephalidae
Ozarba microcycla
Ozarba microcycla là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ozarba
Pseudotragiscus venus
Pseudotragiscus venus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Pseudotragiscus
Azochis
Azochis là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Tham khảo
Thể loại:Margaroniini
Bradytriton
Thể loại:Plethodontidae Thể loại:Chi kỳ giông đơn loài
Chaetomitrium nanohystrix
Chaetomitrium nanohystrix là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chaetomitrium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908
Morebilus graytown
Morebilus graytown là một loài nhện trong họ Trochanteriidae. Loài này phân bố ở Nam Úc en Victoria.
Přídolí
Přídolí là một chợ huyện thuộc huyện Český Krumlov, vùng Jihočeský, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Český Krumlov Thể loại:Chợ huyện của Cộng hòa Séc
Megupsilon
Tham khảo
Thể loại:Megupsilon Thể loại:Chi cá sóc đơn loài
Bloch MB.120
Bloch MB.120 là một loại máy bay vận tải tới thuộc địa của Pháp do hãng Société des Avions Marcel Bloch chế tạo trong thập niên 1930.
Tham khảo
MB.120 Thể loại:Máy bay chở khách Pháp 1930–1939 Thể loại:Máy bay vận tải quân sự Pháp 1930–1939 Thể loại:Máy bay thư tín Pháp 1930–1939 Thể loại:Máy bay quân sự Thể loại:Máy bay vận tải Thể loại:Máy bay nhiều động cơ Thể loại:Máy bay cánh quạt Thể loại:Máy bay cánh trên
Cosmopterigidae
Cosmopterigidae là một họ côn trùng thộc bộ Lepidoptera. Họ này bao gồm các loài bướm đêm nhỏ cánh hẹp, ấu trùng nhỏ của chúng ăn lá cây, hạt nơi chúng làm tổ. Có khoảng 1.500 loài đã được miêu tả. Họ này chủ yếu phân bố ở Úc và vùng Thái Bình Dương với khoảng 780 loài.
Các chi
Các chi của họ này gồm:
Enguterothrix fuscipalpis
Enguterothrix fuscipalpis là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Shannonomyia tuber
Shannonomyia tuber là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Enguterothrix fuscipalpis
Loài này thuộc chi Enguterothrix. Enguterothrix fuscipalpis được J. Denis miêu tả năm 1962.
Shannonomyia tuber
Tham khảo
Thể loại:Shannonomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Enguterothrix fuscipalpis
Tham khảo
Thể loại:Enguterothrix
Helicoverpa pacifica
Helicoverpa pacifica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Helicoverpa
Lasioglossum willsi
Lasioglossum willsi là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1906
1186 Turnera
1186 Turnera (1929 PL) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 1 tháng 8 năm 1929 bởi C. Jackson ở Johannesburg (UO).
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1929
Yoncalı, Kütahya
Yoncalı là một xã thuộc thành phố Kütahya, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 569 người.
Quercus saltillensis
Quercus saltillensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cử. Loài này được Trel. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Syzygium imperiale
Syzygium imperiale là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được P.S.Ashton mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Liên kết ngoài
I Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2006
Đại bàng núi
Đại bàng núi (Danh pháp khoa học: Nisaetus nipalensis nipalensis; pháp danh cũ: Spizaetus nipalense nipalense) trong tiếng Anh gọi là Mountain Hawk-eagle hay còn được biết đến với tên gọi tiếng Việt là Diều núi là một phân loài chỉ định của loài diều núi (Nisaetus nipalense) phân bố ở Đông Nam Á, Trung Quốc, Đài Loan, phân loài này có ở Việt Nam, chúng thuộc chi Spizaetus, thuộc loài chim săn mồi. Chúng là một trong ba phân loài của loài diều núi, bao gồm:
Tại Việt Nam, chúng còn được gọi đơn giản là diều núi (vì Việt Nam chỉ có phân loài này) hay tên gọi đại bàng núi và nổi bật với một túm lông trên đầu như cái mào dựng đứng trông rất mạnh mẽ, oai vệ, uy nghi, người ta còn gọi chúng là đại bàng, ác điểu khổng lồ, và mặc dù chúng không phải là loài chim lớn nhất ở Việt Nam, nhưng chúng được coi là chúa tể bầu trời, là vua của các loài chim dù là phân loài diều núi nhỏ hơn, nhưng chúng cũng được coi là loài chim lớn nhất sải cánh trên bầu trời Việt.
Phân bố
Loài đại bàng núi phân bố trên địa bàn khá rộng. Chúng có mặt ở nhiều nước Đông Nam Á. Ở mỗi vùng chúng là có một chút khác biệt. Đại bàng núi thường sống ở các vùng rừng núi, dãy núi có độ cao lên tới độ cao khoảng 2.500 mét so với mặt biển hoặc hơn. Thường khó quan sát chúng ở rừng rậm, tuy nhiên thỉnh thoảng có thể gặp ở chỗ trống trải. Ở các vùng miền núi Việt Nam, chúng xuất hiện tương đối ít, hiếm khi gặp, nhưng chúng thực sự là chúa tể bầu trời, là vua của các loài chim. Do Việt Nam, núi cao như thế tương đối ít, nên diều núi cũng chấp nhận môi trường sống thấp hơn. Chúng phân bố ở hầu hết các tỉnh thành miền núi phía Bắc, dọc dải miền Trung, và hết vùng Tây Nguyên, với phạm vi phân bố rộng ở Bắc bộ, Bắc và Nam Trung bộ, Nam bộ đến tận Bạc Liêu nơi người ta từng bắt gặp chúng. Tuy nhiên, rất khó để gặp đại bàng núi, bởi chúng sống ở vùng núi cao, heo hút, nơi không có con người sinh sống.
Mô tả
300px|nhỏ|phải|Một con đại bàng núi Đại bàng núi có kích thước từ 72 – 80 cm (sải cánh 102 – 115 cm). Đây là loài diều có mào dựng nên trông rất khoẻ. Khi đậu có thể thấy hai lông dài ở sau gáy, khi bay thấy có đầu to dô ra và đuôi dài (tương tự Diều ăn ong). Nhìn từ phía lưng, hông có hình móng ngựa và đuôi có vằn ngang. Ở con đực trưởng thành lưng màu xám xanh, con đực trưởng thành lưng có màu xám xanh và chúng có màu dựng đứng lên trên đầu trông rất đẹp và rất khỏe. Nhìn gần thấy ở góc mép mỏ có màu vàng. Chim non có mặt bụng màu xám bạc không rõ, trừ lông cánh thứ cấp màu sẫm, và khác với giống Đại bàng má trắng bởi đầu lớn và nhạt màu hơn cùng với hông màu xám bạc. Chúng xuất hiện thường gây ra ồn ào.
Chúng tương đối giống các loại đại bàng, và chúng cũng thuộc họ ưng. Trong họ ưng, chúng có cơ thể, sải cánh, cân nặng ở mức trung bình. Tuy nhiên, với bộ móng cực sắc, cặp chân hùng dũng, chỏm lông trên đầu trông chúng rất oai vệ. Loài diều núi có độ dài thân từ 70 đến 100 cm với sải cánh dài đến 1,8m, những số liệu khác thì sải cánh rộng 102 – 115 cm. Một mô tả khác cho thấy Chúng có độ dài thân từ 70 đến 100 cm với sải cánh dài đến gần 2m. Con trưởng thành có màu nâu nhạt dưới bụng. Cánh rất rộng và chiếc đuôi cong. Ở mỗi địa bàn phân bố, chúng lại có một chút khác biệt. Ở Việt Nam, loài diều núi đặc trưng với một túm lông nhỏ ở trên đầu, trông rất oai vệ.
Một mô tả chi tiết về một cá thể chim bắt được khi sà xuống đậu cho thấy chúng có hình dáng lạ, con chim trông giống đại bàng và có hình dáng rất mạnh mẽ, con chim cân nặng gần 2 kg, cánh xòe dài gần 0,5m, các móng chân sắc nhọn, thoạt nhìn thì con chim lạ hình giống cú mèo nhưng đây là loại chim đại bàng núi thuộc loại quý hiếm vì có mào dựng trên chóp đầu trông rất lạ mắt, con chim có mào dựng trên chóp đầu trông rất lạ mắt và đỉnh đầu có cái mào dựng đứng rất uy nghi nhìn qua nó có mào dựng nên trông rất khoẻ
Tập tính
300px|nhỏ|phải|Đại bàng núi được coi là chúa tể bầu trời ở Việt Nam Giống như hầu hết các loài chim, đại bàng núi làm tổ trên cây. Tổ của chúng thường được đặt ở vị trí cao trên đỉnh núi hiểm trở hay rừng rậm. Nó lựa chọn những vách núi, những khu rừng không có người qua lại, nơi thợ săn cũng không tìm đến được, để làm tổ và đẻ trứng. Loài diều núi cũng đẻ trứng, ấp con, nhưng điều khác biệt với các loài chim là nó chỉ đẻ một trứng trong một năm, và như vậy tỷ lệ sinh sản của chúng thấp.
Đại bàng núi ăn các loại động vật có vú nhỏ, nhiều loại chim, bò sát. Chúng có thể quắp cả con gà lên không trung, chộp cả con rắn độc bay lên trời xanh, thậm chí sẵn sàng quắp cả con rắn lớn mang lên bầu trời. Bộ móng sắc lẹm của nó có thể xé bất cứ con mồi nào, thậm chí dễ dàng xẻ thịt loài trâu vốn có bộ da rất dai và dày. Chúng rất háo ăn thịt sống và đặc biệt là rất thích ăn lòng heo. Chúng tha mồi về tổ rồi xé xác để nuôi con.