cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vườn quốc gia Núi Chúa
Địa hình, địa mạo
Khối núi này, sau pha nâng đầu Miocene muộn, vẫn tồn tại như một đồng bằng đồi cao khoảng 170 - 200m, cho tới Pliocene giữa, khối núi đã đạt độ cao 600-650m, và các pha nâng sau đó đã đưa độ cao thêm 300-400m nữa. Kèm theo các hoạt động nâng thì khối núi cũng bị bóc mòn mạnh và lộ ra các khối đá xâm nhập như khối đá xâm nhập thuộc phức hệ Cà Ná. Cho tới nay các quá trình xâm thực, đổ lở và bóc mòn vẫn còn đang phát triển mạnh.
Ở phạm vi rộng hơn, cho cả vùng Phan Rang liền kề thì Phan Rang thuộc kiến trúc hình thái kiểu đồng bằng tích tụ rìa vòng tân kiến tạo.. Đồng bằng được hình thành từ kết quả của sụt lún kèm theo bóc mòn, là nơi giao nhau của các hệ thống đứt gãy Cam Ranh-Phan Rang, Krongpha-Phan Rang, địa hình bị hạ thấp và bóc mòn nhiều. Giới hạn phía bắc chính là khối Núi Chúa. Xem xét tổng thể thì khu vực Phan Rang bị giới hạn xung quanh bởi các khối núi tảng cao hơn hình thành một dạng bồn trũng khép kín chỉ hở ra mặt phía Đông là biển. Từ các hoạt động tân kiến tạo hình thành địa hình ngày nay ở các khu vực lân cận VQGNC và tại ngay khu vực Núi Chúa, về mặt địa hình, VQGNC có các đặc điểm sau đây:
Khí hậu, thủy văn
nhỏ|[[Vịnh Vĩnh Hy|300x300px]] Khu vực VQG Núi Chúa nằm lọt hoàn toàn trong khu vực khí hậu ven biển miền trung thuộc vùng khí hậu Nam Trung Bộ với đặc điểm là khô hạn cao trong toàn bộ chế độ mưa-ẩm, mà đặc điểm này liên quan đến vị trí bị che khuất của vùng này bởi các vòng cung núi bao bọc phía bắc, tây và nam với hai luồng gió mùa chính. Trong vùng khí hậu khô hạn này thì khu vực Phan Rang được coi là trung tâm khô hạn nhất nước, với lượng mưa trung bình năm dưới 700mm, có những năm dưới 500mm.
Mùa mưa ở khu vực này đến muộn so với các vùng khác và kết thúc cũng sớm hơn, bắt đầu khoảng tháng 9 - 10 và kết thúc khoảng tháng 12. Gió mùa Đông Bắc không ảnh hưởng nhiều đến khu vực nên không cung cấp thêm lượng ẩm vào mùa gió mùa đông bắc, còn gió mùa Tây Nam vào mùa mưa thì lại bị các khối địa hình cao hơn ở vị trí bên trong hứng gần hết lượng ẩm mà gió mùa tây nam mang lại và chỉ có tác dụng vào gần cuối mùa gió mùa Tây Nam. Do vị trí tiếp giáp như vậy lượng mưa tại khu vực Núi Chúa có thể đạt xấp xỉ 1000mm hoặc hơn so với trung tâm khô hạn Phan Rang-Mũi Dinh chỉ đạt 650-750mm/năm.
Chế độ nhiệt của khu vực mang những nét đặc trưng của chế độ nhiệt miền Nam, không có mùa đông lạnh, nhiệt độ trung bình năm xấp xỉ 260C, nhiệt độ tháng lạnh nhất không xuống thấp hơn 230C (cho địa hình thấp, đồng bằng) (Bảng 3.1), nền nhiệt độ các tháng trong năm khá ổn định theo kiểu chuyển tiếp khí hậu xích đạo – nhiệt đới. Các yếu tố cực trị về nhiệt có thể thấy qua các trị số cực tiểu như nhiệt độ tối thấp tuyệt đối có thể đạt 14-150C ở đồng bằng và giảm thêm theo độ cao.
Độ ẩm không khí liên quan đến chế độ nhiệt và mưa như trên nên độ ẩm trung bình chỉ khoảng 80%, trong các tháng mùa mưa thì cũng chỉ đạt khoảng 85%, trong các tháng mùa khô, độ ẩm tối thấp tuyệt đối có thể xuống dưới 20-25%.
Theo Luận chứng Khoa học của VQG Núi Chúa (4), tính toán các chỉ số nhiệt và mưa hàng tháng thì khu vực này có 9 tháng khô, 4 tháng hạn và 2 tháng kiệt và được xếp vào loại khô hạn nhất ở Việt Nam. Chỉ số khô hạn X = 9. 4. 2
Hệ thống dòng chảy – thủy văn: Với địa hình là một khối núi nhỏ độc lập như vậy nên hệ thống thủy văn sông suối trong khu vực này có đặc trưng là dòng chảy ngắn, nhỏ và lưu lượng thay đổi theo mùa, diện tích lưu vực cho từng dòng chảy không lớn.
Nhìn chung khu vực VQGNC không có suối lớn, chỉ có một số suối nhỏ, ngắn đến mùa khô gần như không có nước. Các suối có dòng chảy đáng kể như suối Nước ngọt, Suối Nước giếng, Suối Kiền Kiền, suối Đông Nha, suối Lồ ồ, suối Đá. Các suối trên đều bắt nguồn từ trên núi cao chảy ra Biển Đông.
Ngoài ra trong vùng đệm còn có một số sông suối nhỏ khác, có lưu lượng không đáng kể, về mùa khô hầu như khô kiệt không có nước.
Hầu hết các suối trên đều bắt nguồn từ các khu vực núi cao chảy ra Biển Đông. Ngoài ra, VQG Núi Chúa có khoảng hơn 40 km bờ biển trong đó có một số bãi cát và cồn cát nhỏ, và có một hồ nước nhỏ trên núi Đá Vách, ở gần biển khu vực Vĩnh Hy có nước ngọt tồn đọng quanh năm, là nơi có khá nhiều thực vật thân thảo, cây bụi và động vật: thú, lưỡng thê, bò sát sinh sống.
Thủy triều trong khu vực mang tính bán nhật triều không đều, trong ngày có hai lần triều lên và hai lần triều rút. Độ lớn của thủy triều trong kì nước cường khoảng 2 – 3,5m.
Sóng biển: Từ tháng 1 – 4: Hướng thịnh hành là Tây – Tây Nam, độ cao trung bình 1 – 1,1m, cực đại khoảng 2m; Từ tháng 10 – 12: Hướng thịnh hành là Đông Bắc, độ cao trung bình khoảng 1,2m, cực đại khoảng 2,5m. Nhiệt độ trung bình của nước biển trong các tháng trên 250C, Độ mặn trung bình của nước biển từ 31 – 33%.
Liên kết ngoài
Núi Chúa Thể loại:Ninh Thuận Núi Chúa
Hanabiramochi
Hanabiramochi (葩餅) là một loại bánh ngọt (wagashi) của Nhật Bản, thường được thưởng thức trong ngày đầu năm mới. Món bánh này cũng được phục vụ trong tiệc trà đầu tiên trong năm.
Nguồn gốc
Cái tên "hanabiramochi" có nghĩa đen là " mochi có hình cánh hoa". Hình thức ban đầu của Hanabiramochi là Hishihanabira, một món tráng miệng phục vụ Hoàng gia trong các sự kiện đặc biệt trùng với đầu năm mới.
Lần đầu tiên Hanabiramochi được làm ra là vào thời Minh Trị (8 tháng 9 năm 1868 – 30 tháng 7 năm 1912), nhưng giờ đây nó đã trở thành một loại bánh wagashi quen thuộc cho Năm Mới.
Hình thức
Hình dạng chính xác của hanabiramochi được xác định nghiêm ngặt theo truyền thống. Lớp vỏ bánh mochi màu trắng phẳng và tròn sẽ được gấp lại để tạo thành hình bán nguyệt và tâm bánh bắt buộc phải có màu hồng xuyên suốt, nhạt dần ở phần rìa màu trắng. Không giống như daifuku, bánh mochi loại này sẽ không được bịt kín hoàn toàn phần bên trong.
Ở giữa hanabiramochi là một lớp anko, một loại bột đậu ngọt và thường là loại màu trắng làm từ đậu xanh ngọt. Phần chính giữa là một dải mỏng sợi gobo (ngưu bàng) có hương vị ngọt ngào, nhô ra khỏi rìa hai bên của mochi.
Ý nghĩa và biểu tượng
Mỗi yếu tố trong bánh hanabiramochi đều có ý nghĩa:
Màu đỏ thể hiện qua chiếc bánh mochi trắng không chỉ phù hợp với lễ mừng năm mới mà còn gợi lên hình ảnh hoa mai/mận ( ume ) của Nhật, từ đó tượng trưng cho sự thuần khiết, kiên trì và đổi mới gắn liền với khí thế Năm Mới.
Gobo tượng trưng cho món cá ayu ép, một loài cá chỉ có ở Đông Á và tượng trưng cho lời cầu nguyện trường thọ của người Nhật Bản.
Tham khảo
Thể loại:Ẩm thực Thể loại:Ẩm thực Nhật Bản Thể loại:Wagashi Thể loại:Bánh ngọt Thể loại:Bánh đậu đỏ Thể loại:Món ăn năm mới
Thoát ế chưa em
Thoát ế chưa em (tên gốc tiếng Thái: ซิงเกิลเลดี้ เพราะเคยมีแฟน, còn được biết rộng rãi tại thị trường quốc tế với tên tiếng Anh: Single Lady) là một bộ phim hài hước Thái Lan năm 2015 do đạo diễn Thanakorn Pongsuwan và hãng Transformation Films phát hành. Phim có sự tham gia của Patcharapa Chaichua, Arak Amornsupasiri.
Nội dung
Bright (Aum) một biên tập viên thành công, cô là một người nổi tiếng được lượng fan khủng trên mạng xã hội Facebook. Nhờ sự nổi tiếng với lối sống đơn giản không màu mè nên cô còn là biểu tượng của những phụ nữ độc thân. Tuy nhiên, cô lại nhân được cảnh báo của một người thầy bói về những rắc rối mà cô sẽ gặp phải với những mối quan hệ tình cảm của mình… Liệu cô gái xinh đẹp sẽ làm gì để có thể thoát được cuộc sống độc thân.
Tham khảo
Thể loại:Phim Thái Lan Thể loại:Phim tiếng Thái Thể loại:Phim năm 2015
Cardiophorus capensis
Cardiophorus capensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Laurent miêu tả khoa học năm 1974.
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Trypanidius albosignatus
Trypanidius albosignatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Trypanidius
Tà Tổng
Tà Tổng là một xã thuộc huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.
Xã Tà Tổng có diện tích 510,82 km², dân số năm 1999 là 3954 người, mật độ dân số đạt 8 người/km².
Spragueia
Spragueia là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Tham khảo
Thể loại:Acontiini
Andriy Bliznichenko
Andriy Valeriyovych Bliznichenko (Андрій Валерійович Блiзнiченко; sinh ngày 24 tháng 7 năm 1994 ở Novohrad-Volynskyi, Zhytomyr, Ukraina) là một tiền vệ bóng đá Ukraina thi đấu cho câu lạc bộ tại Süper Lig Kardemir Karabükspor.
Sự nghiệp
Bliznichenko gia nhập Dnipro Dnipropetrovsk khởi đầu mùa giải 2012-13, thi đấu 14 trận cho đội dự bị, ghi 6 bàn thắng. Anh ra mắt đội chính vào ngày 28 tháng 11 năm 2013 trong trận đấu vòng bảng ở Europa League trước CS Pandurii Târgu Jiu, khi thay người cho Bruno Gama và thi đấu hết hiệp hai.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Dnipro Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Ukraina Thể loại:Cầu thủ bóng đá Kardemir Karabükspor Thể loại:Cầu thủ bóng đá Süper Lig Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Thổ Nhĩ Kỳ
Macromitrium calymperoideum
Macromitrium calymperoideum là một loài rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macromitrium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1856
Calycadenia
Calycadenia là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài
Chi Calycadenia gồm các loài:
Lý Hỉ Minh
Lý Hỉ Minh (sinh năm 1955) là Đô đốc Hải quân Trung Hoa Dân Quốc (ROCN). Từ năm 2017 đến 2019, ông là Tổng Tham mưu trưởng Bộ Quốc phòng Đài Loan. Trước đó, ông là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng (2016—2017), và Tư lệnh Hải quân Trung Hoa Dân Quốc (2015—2016).
Thân thế và binh nghiệp
Lý Hỉ Minh sinh năm 1955, quê gốc Thanh Đảo. Lý Hỉ Minh nhập ngũ năm 1977, xuất thân bộ đội tàu ngầm, từng đảm nhiệm chức vụ Đội trưởng Chiến đội 256 Hải quân; Hạm đội trưởng Hạm đội 124 Hải quân;
Lý Hỉ Minh tốt nghiệp Trường Sĩ quan Hải quân Trung Hoa Dân Quốc năm 1977; năm 1992, tốt nghiệp Học viện Hải quân Trung Hoa Dân Quốc; năm 1998, ông tốt nghiệp Học viện Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ.
Ngày 1 tháng 4 năm 2007, nhậm chức Chủ nhiệm Văn phòng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Đài Loan.
Ngày 1 tháng 11 năm 2008, bổ nhiệm giữ chức vụ Ti trưởng Ti Quy hoạch Chiến lược, Bộ Quốc phòng Đài Loan. Ngày 1 tháng 10 năm 2010, Lý Hỉ Minh được bổ nhiệm làm Thứ trưởng thường trực Bộ Quốc phòng Đài Loan. Ngày 1 tháng 7 năm 2012, nhậm chức Phó Tư lệnh Hải quân Trung Hoa Dân Quốc.
Ngày 1 tháng 8 năm 2013, Lý Hỉ Minh được bổ nhiệm làm Phó Tổng Tham mưu trưởng Bộ Quốc phòng Đài Loan. Ngày 30 tháng 1 năm 2015, Phó Tổng Tham mưu trưởng Lý Hỉ Minh được bổ nhiệm làm Tư lệnh Hải quân Trung Hoa Dân Quốc, đồng thời phong quân hàm Nhị cấp Thượng tướng Hải quân.
Tham khảo
Thể loại:Tổng tham mưu trưởng Quân đội Trung Hoa Dân quốc
Durio macrantha
Durio macrantha là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Kosterm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Sầu riêng Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Idaea macraria
Idaea macraria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
M
Elionurus citreus
Elionurus citreus là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (R.Br.) Munro ex Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Physocarpus torreyi
Liên kết ngoài
Thể loại:Physocarpus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Vương quốc Hồi giáo Arababni
Vương quốc Hồi giáo Arababni (còn được gọi là Arbabni hoặc Arabini) là một vương quốc Hồi giáo nhỏ nằm ở khu vực ngày nay là khu Arsi của Ethiopia. Được thành lập vào khoảng thế kỷ 12, đây là vương quốc Hồi giáo nhỏ nhất và yếu nhất được mô tả bởi các nhà địa lý Hồi giáo al-Umari và al-Makrizi.
Lịch sử
Vương quốc Hồi giáo Arababni đã bị Đế quốc Ethiopia chinh phục và sáp nhập vào tỉnh Fatagar. Đây là khu vực phía đông nam của thủ đô Addis Ababa ngày nay, về cơ bản tương ứng với hai khu Tây Shewa và Arsi. Các cuộc di cư của người Oromo dẫn đến việc vùng này được đổi tên thành Arsi, theo tên bộ lạc Oromo Arsi. Vùng Fatagar, một trong những quốc gia Hồi giáo độc lập trước đây trong khu vực, là mục tiêu chính của cuộc thánh chiến do Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi, Imam của Vương quốc Hồi giáo Adal lãnh đạo.
Encyoposis flavilineus
Tham khảo
Thể loại:Encyoposis
Stenothemus schneideri
Stenothemus schneideri là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Svihla miêu tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Stenothemus
Hemifusus
Hemifusus là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Melongenidae.
Các loài
Các loài thuộc chi Hemifusus bao gồm:
Tham khảo
This article incorporates public domain text from the reference.
Liên kết ngoài
Thể loại:Melongenidae
(69962) 1998 VX34
(69962) 1998 VX34 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 12 tháng 11 năm 1998.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1998 Thể loại:Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda Thể loại:Được phát hiện bởi Seiji Ueda Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Danh sách phim và chương trình tạp kỹ của Girls' Generation
Girls' Generation (Hangul: 소녀 시대; Tiếng Nhật: 少女時代, cũng được biết đến với tên SNSD hay So Nyeo Shi Dae) là một nhóm nhạc nữ Hàn Quốc được thành lập bởi công ty giải trí SM Entertainment vào năm 2007. Nhóm ban đầu gồm chín thành viên là Taeyeon, Jessica, Sunny, Tiffany, Hyoyeon, Yuri, Sooyoung, Yoona và Seohyun. Hiện tại nhóm hoạt động với 8 thành viên, mặc dù 3 thành viên đã rời SM entertainment. Bên cạnh các hoạt động liên quan đến âm nhạc, nhóm còn tham gia đóng phim và các chương trình tạp kỹ khác.
83 Leonis
nhỏ|Đây là bản đồ của chòm sao Sư Tử, hệ sao 83 Leonis nằm ở vòng tròn màu đỏ 83 Leonis, viết tắt là 83 Leo, là một hệ sao đôi (sao nhị phân) cách Trái Đất khoảng 58 năm ánh sáng trong chòm sao Sư Tử. Ngôi sao thứ nhất trong hệ là một ngôi sao dưới khổng lồ, còn ngôi sao thứ hai là một ngôi sao lùn cam. Hai ngôi sao cách nhau ít nhất khoảng 515 đơn vị thiên văn. Hai ngôi sao được giả định là mát hơn Mặt Trời.
Năm 2005, một ngoại hành tinh được xác nhận đang quay quanh hệ sao này.
Thành phần hệ sao
Ngôi sao chính, 83 Leonis A, có cấp sao biểu kiến 6. Nó không thể nhìn thấy bằng mắt thường từ Trái Đất, nhưng dễ nhìn thấy bằng một ống nhòm nhỏ. Ngôi sao này được phân loại là sao dưới khổng lồ, có nghĩa là nó đã ngừng tổng hợp hydro trong lõi và đang phát triển với màu đỏ hơn.
Ngôi sao thứ hai, 83 Leonis B, có độ sáng biểu kiến 8, hơi thấp (0.88 MMặt Trời), nhỏ hơn và mát hơn so với Mặt Trời. Chỉ có thể nhìn thấy bằng ống nhòm hoặc thiết bị tốt hơn. Hai ngôi sao A và B có chuyển động riêng, chứng minh chúng là một cặp vật lý. Khoảng cách giữa hai ngôi sao được giả định là 515 AU, trên thực tế con số này còn lớn hơn nữa.
Có thêm một vật thể khác có độ biểu kiến 14.4 được liệt kê trong Catalog Double Star Washington. Tuy nhiên, ngôi sao này đang di chuyển theo một hướng khác và do đó không phải là một thành viên trong hệ sao.
Hệ hành tinh
Hành tinh 83 Leonis Bb được nhóm nghiên cứu California and Carnegie Planet Search tìm thấy vào tháng 1 năm 2005, sử dụng các phương pháp phát hiện ngoại hành tinh. Khối lượng tối thiểu của các hành tinh nhỏ hơn một nửa so với Sao Thổ. Nó quay quanh ngôi sao, hoàn thành quỹ đạo sau 17 ngày.
Năm 2010, hành tinh 83 Leonis Bc được phát hiện.
Trận Osijek
Trận Osijek (Bitka za Osijek) là một trận đánh trong Chiến tranh giành độc lập Croatia, diễn ra từ tháng 8 năm 1991 đến tháng 6 năm 1992, khi Quân đội nhân dân Nam Tư (JNA) tấn công thành phố Osijek. Các tấn công đạt đỉnh điểm vào cuối tháng 11 và tháng 12 năm 1991, sau đó giảm dần vào năm 1992 sau khi kế hoạch Vance được chấp thuận. Không kích và tấn công trên bộ của các đơn vị bộ binh và thiết giáp nhằm vào các mục tiêu trong thành phố cùng với pháo kích, đã khiến khoảng 800 người thiệt mạng và một lượng lớn người dân phải di tản. Các nguồn tin của Croatia ước tính rằng 6.000 quả đạn pháo đã được bắn vào Osijek trong thời gian này.
Sau khi JNA chiếm được Vukovar vào ngày 18 tháng 11 năm 1991, Osijek là mục tiêu tiếp theo. Các đơn vị JNA trực thuộc Quân đoàn 12, được hỗ trợ bởi Lực lượng Vệ binh Tình nguyện Serb, đã đạt được một số bước tiến nhỏ vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12, chiếm được một số ngôi làng ở phía nam Osijek, nhưng Quân đội Croatia vẫn duy trì mặt trận phòng thủ và hạn chế các bước tiến của JNA.
Sau trận Osijek, chính quyền Croatia đã buộc tội 13 sĩ quan JNA tội ác chiến tranh, nhưng cho đến nay không ai bị bắt. Các nhà chức trách Croatia cũng buộc tội chỉ huy lực lượng bảo vệ Osijek, Branimir Glavaš, và 5 người khác. 5 người này đã bị kết án và nhận các bản án từ 8 đến 10 năm và các thủ tục tố tụng chống lại Glavaš đang được tiến hành, tính đến tháng 3 năm 2015.
Bối cảnh
Năm 1990, sau bầu cử quốc hội Croatia, căng thẳng sắc tộc trở nên tồi tệ hơn. Quân đội Nhân dân Nam Tư (Jugoslovenska Narodna Armija – JNA) đã tước vũ khí của Lực lượng Phòng thủ Lãnh thổ Croatia (Teritorijalna obrana – TO) để giảm thiểu khả năng kháng cự. Vào ngày 17 tháng 8 năm 1990, căng thẳng leo thang đã thành một cuộc nổi dậy của người Serb ở Croatia. Cuộc nổi dậy tập trung ở các khu vực người Serb chiếm đa số ở Dalmatia, xung quanh thành phố Knin, và ở các khu vực Lika, Kordun, Banovina và miền đông Croatia. Vào tháng 1 năm 1991, Serbia, được hỗ trợ bởi Montenegro, vùng Vojvodina và Kosovoa, đã thực hiện hai nỗ lực không thành để được Tổng thống Nam Tư chấp thuận triển khai JNA để giải giáp lực lượng an ninh Croatia.
Diễn biến
thumb|300px|Bản đồ cho thấy các cuộc giao tranh ở miền đông Slavonia, tháng 9 năm 1991 - tháng 1 năm 1992; Osijek nằm ở góc trái trên bản đồ
JNA đã can thiệp trực tiếp vào Croatia lần đầu tiên vào ngày 3 tháng 7 năm 1991, đẩy lực lượng Croatia ra khỏi Baranja, phía bắc Osijek, và ra khỏi Erdut, Aljmaš và Dalj phía đông Osijek, theo sau đó là cuộc tiến công liên tục xung quanh Osijek, Vukovar và Vinkovci. Tại một số nơi, các vị trí của JNA đã tiến tới gần, chỉ cách giới hạn thành phố Osijek vài trăm yard..
Các đơn vị JNA gần Osijek trực thuộc Quân đoàn 12, do Andrija Biorčević chỉ huy. Trong thành phố, có một số lực lượng thuộc JNA đóng quân như Lữ đoàn Cơ giới hóa vô sản 12 và Trung đoàn Pháo hỗn hợp 12. Lữ đoàn Cơ giới hóa vô sản 12 là một trong số ít lữ đoàn luôn duy trì ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Osijek được chọn làm điểm xuất phát trong kế hoạch cho cuộc tấn công theo về phía tây nhằm vào Našice và Bjelovar.
Các lực lượng Croatia trong khu vực trực thuộc Bộ Chỉ huy Vùng Tác chiến ở Osijek do Karl Gorinšek đứng đầu. Dù vậy, trên thực tế, việc phòng thủ của thành phố được giám sát bởi Branimir Glavaš, người đứng đầu Văn phòng Quốc phòng ở Osijek vào thời điểm đó, theo thông tin được trình bày tại phiên tòa Glavaš vào những năm 2000. Glavaš chính thức trở thành chỉ huy lực lượng phòng thủ thành phố vào ngày 7 tháng 12 năm 1991.
Bắn phá thành phố
thumb|left|Sửa chữa một phần thiệt hại do bắn phá ở Osijek
Vào lúc đỉnh điểm, cường độ bắn phá là có thể lên tới một quả đạn mỗi phút, và các cuộc tấn công bằng pháo binh được hộ trợ bởi Không quân Nam Tư. Theo Croatia, tổng cộng 6.000 quả đạn pháo đã được bắn vào Osijek trong giai đoạn này. Trước khi bắt đầu sau trận pháo kích, dân số nội thành Osijek là 104.761 và dân số khu vực đô thị là 129.792. Những con số này đã giảm đáng kể sau khi người dân chạy trốn khỏi các cuộc giao tranh. Ước tính rằng chỉ có khoảng một phần ba người dân ở lại thành phố vào cuối tháng 11, với một số nguồn đưa ra ước tính thậm chí còn thấp hơn, cho thấy rằng dân số là giảm xuống chỉ còn 10.000 người trong thời kỳ khốc liệt nhất. Những người ở lại thường ngủ trong các hầm trú bom.
Trên mặt đất
Sau khi JNA chiếm được Vukovar vào ngày 18 tháng 11, Quân đoàn 12, được hỗ trợ bởi Lực lượng Vệ binh Tình nguyện Serb, bắt đầu tây tiến đến khu vực giữa Vinkovci và Osijek vào ngày 20 tháng 11. Osijek dường như là mục tiêu tiếp theo của JNA,, sau này được xác nhận bởi Života Panić, chỉ huy của Quân khu 1 JNA.
Vào ngày 21 tháng 11 năm 1991, JNA đã chiếm được các làng Stari Seleš, Novi Seleš và Ernestinovo nằm cách Osijek khoảng 10 km về phía nam, và Laslovo, 5 km phía nam Ernestinovo, ba ngày sau đó. Điều này đe dọa Đakovo và chỉ ra khả năng Osijek bị bao vây. Vào ngày 4 tháng 12 năm 1991, Đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Cyrus Vance đã đến Osijek kiểm tra thiệt hại.
Vào đầu tháng 12, JNA đã đạt được những bước tiến nhỏ, chiếm được Antunovac 6 km về phía nam Osijek vào ngày 5 tháng 12 năm 1991. Cùng ngày, một lực lượng JNA đã tấn công các vị trí do Lữ đoàn 106 Croatia trấn giữ trong Rừng Rosinjača gần Nemetin, cách khoảng 2 km về phía đông Osijek, nhưng không thành công. Vào ngày 6 tháng 12, JNA đã đẩy lui quân đội Croatia khỏi Tenja, theo sau là một cuộc tấn công vào Osijek bị Quân đội Croatia đẩy lui (Hrvatska vojska – HV) vào ngày 7 tháng 12. Ngày 11 tháng 12, HV tiến vào ngôi làng tiền tuyến Paulin Dvor, chưa đầy 3 km phía tây Ernestinovo, và hành quyết 19 thường dân (18 người Serb và một người Hungary). JNA đã chiếm lại Paulin Dvor năm ngày sau đó, vào ngày 16 tháng 12, và tấn công Osijek một lần nữa. HV đã kiềm chế được cuộc tấn công, mặc dù giao tranh vẫn tiếp diễn ở phía nam Osijek cho đến tháng 1 năm 1992.
Hậu quả
Đến tháng 6 năm 1992, khoảng 800 người đã thiệt mạng do trận chiến. Đến cuối Chiến tranh giành độc lập Croatia vào năm 1995, tổng số 1.724 người từ Osijek đã thiệt mạng, bao gồm 1.327 binh sĩ và 397 dân thường. Thành phố đã phải chịu thiệt hại lớn trong chiến tranh, với phần lớn do hậu quả của cuộc bắn phá năm 1991–92. Thiệt hại trực tiếp ước tính tổng cộng 1,3 tỷ đô la Mỹ. Trong trận chiến, có 400 tình nguyện viên thường xuyên ghi lại những thiệt hại này.
Mặc dù truyền thông đưa tin về vụ bắn phá Osijek, nhưng bản thân các nhà báo trong thành phố cảm thấy rằng sự kiện nhận được ít sự quan tâm của truyền thông so với các sự kiện khác. Các cuộc tấn công vào Osijek đã được ủng hộ bởi tờ báo Pravoslavlje  do Nhà thờ Chính thống giáo Serbia xuất bản. Tờ báo cho rằng cuộc tấn công như một phần của cuộc "thánh chiến", đặt trong bối cảnh về các vụ thảm sát người Serb trong Thế chiến II và các trại tập trung ở Nhà nước Độc lập Croatia.
JNA rút khỏi Croatia vào năm 1992, nhưng vẫn tiếp tục cung cấp nhân lực và trang thiết bị cho Quân đội Cộng hòa Serbia Krajina (ARSK) kiểm soát các khu vực trước đây do JNA nắm giữ. Mặc dù lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc đã triển khai đến khu vực này theo kế hoạch Vance và giữ hầu hết vũ khí hạng nặng ARSK, Osijek đã bị bắn phá một số lần trong suốt cuộc chiến — cuộc tấn công cuối cùng xảy ra vào tháng 9 năm 1995. Các hành động thù địch chấm dứt vào tháng 11 năm 1995 thông qua Thỏa thuận Erdut đảm bảo khôi phục chủ quyền của Croatia trong khu vực.
Vào tháng 11 năm 2010, Tổng thống Croatia Ivo Josipović chính thức xin lỗi về vụ thảm sát Paulin Dvor, ngay sau khi người đồng cấp Serbia Boris Tadić đưa ra lời xin lỗi chính thức về vụ thảm sát Vukovar.
Xét xử tội ác chiến tranh
Năm 2008, chính quyền Croatia chính thức buộc tội Boro Ivanović, sĩ quan chỉ huy Lữ đoàn cơ giới hóa vô sản 12, và 12 sĩ quan JNA khác về tội ác chiến tranh. Các cáo buộc bao gồm cái chết của 307 thường dân ở Osijek và các khu vực lân cận, làm bị thương 171 thường dân khác và phá hủy ít nhất 1.188 công trình kiến ​​trúc khác nhau. , phần lớn các sĩ quan bị truy tố vẫn còn ở Serbia.
Năm 2005, Tòa án Osijek đã kết án cựu binh sĩ Croatia Nikola Ivanković 15 năm tù vì liên quan đến vụ thảm sát Paulin Dvor. Vào năm 2012, Enes Vitesković cũng bị kết án vì liên quan đến vụ thảm sát này và nhận bản án 11 năm.
5 chiến binh Croatia cũng bị buộc tội và kết án 11 tội danh giết người, một tội cố ý giết người và một tội tra tấn thường dân Serb được tìm thấy trong doanh trại của JNA. Họ nhận bản án tù từ 5 đến 8 năm. Glavaš, người bị xét xử cùng với họ vì cùng tội danh, đã nhận bản án 10 năm. Trước khi xét xử kết thúc vào năm 2009, để tránh dẫn độ, Glavaš chạy trốn đến Bosnia và Herzegovina, và được cấp quyền công dân. Bản án của Glavaš được giảm xuống còn 8 năm và việc xét xử kết thúc vào năm 2010, khi Glavaš bị bắt và thực hiện án tù ở Bosnia và Herzegovina. Vào tháng 1 năm 2015, bản án đã được Tòa án Hiến pháp Croatia hủy bỏ, chờ xét xử lại trước Tòa án tối cao Croatia.
Đọc thêm
Thể loại:Chiến tranh giành độc lập Croatia Thể loại:Cộng hòa Serbia Krajina
Campodorus mediosanguineus
Campodorus mediosanguineus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Campodorus
Chữ Quốc ngữ
nhỏ|170px|Trang đầu [[Phép giảng tám ngày in năm 1651 của nhà truyền giáo Alexandre de Rhodes. Bên trái là tiếng Latinh, bên phải là tiếng Việt viết bằng chữ Quốc ngữ.]] Chữ Quốc ngữ là một loại chữ viết tiếng Việt, được ghi bằng tập hợp các chữ cái Latinh và dấu phụ được dùng cùng với các chữ cái đó. . Chữ Quốc ngữ được tạo ra bởi các tu sĩ Dòng Tên Bồ Đào Nha, Ý và Pháp, bằng việc cải tiến bảng chữ cái Latinh và ghép âm dựa theo quy tắc chính tả của văn tự tiếng Bồ Đào Nha và một chút tiếng Ý.
Tên gọi
Muộn nhất là từ năm 1867 đã có người gọi chữ Latinh cho tiếng Việt là chữ quốc ngữ. Trong năm này, Trương Vĩnh Ký xuất bản hai quyển sách về ngữ pháp. Quyển đầu là sách tiếng An Nam viết bằng chữ quốc ngữ về ngữ pháp tiếng Pha Lang Sa (tiếng Pháp) có tên gọi là Mẹo luật dạy học tiếng pha-lang-sa. Trong sách có tên gọi chữ quốc ngự (ngự chứ không phải là ngữ) được dùng để chỉ văn tự Latinh tiếng Việt. Quyển sách thứ hai là sách ngữ pháp tiếng An Nam viết bằng tiếng Pha Lang Sa, có tên gọi là Abrégé de grammaire annamite (Khái yếu ngữ pháp tiếng An Nam). Trong quyển sách tiếng Pha Lang Sa, chữ Latinh tiếng Việt được gọi bằng tiếng Pha Lang Sa là l’alphabet européen (bảng chữ cái châu Âu), les caractères latins (chữ Latinh). Trên Gia Định báo số phát hành ngày 15 tháng 4 cùng năm, khi đề cập tới quyển sách ngữ pháp tiếng An Nam viết bằng tiếng Pha Lang Sa của Trương Vĩnh Ký, tên gọi chữ quốc ngữ đã được sử dụng để chỉ chữ Latinh cho tiếng Việt.
Osceola, Iowa
Osceola là một thành phố thuộc quận Clarke, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 4929 người.
Chữ Quốc ngữ
Lịch sử
nhỏ|phải|Tự điển in năm [[1651 bằng ba thứ tiếng Việt-Bồ-La của giáo sĩ Alexandre de Rhodes]]
Osceola, Iowa
Dân số
Dân số qua các năm:
Chữ Quốc ngữ
Hình thành
Chữ Quốc ngữ được hình thành bởi các tu sĩ Dòng Tên trong quá trình truyền đạo Công giáo tại Việt Nam đầu thế kỷ 17 dưới quy chế bảo trợ của Bồ Đào Nha. Francisco de Pina là nhà truyền giáo đầu tiên thông thạo tiếng Việt, ông đã bắt đầu xây dựng phương pháp ghi âm tiếng Việt bằng chữ cái Latinh. Giáo sĩ Alexandre de Rhodes là người có công hệ thống hóa và định chế hóa chữ quốc ngữ qua cuốn từ điển Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum in năm 1651 tại Roma. Ông cho biết mình đã biên soạn cuốn từ điển này dựa trên hai từ điển (nay đã thất truyền) của Gaspar do Amaral và Antonio Barbosa. Các nhà truyền giáo khác đóng góp trong lịch sử sơ khởi của chữ Quốc ngữ có thể kể đến Francesco Buzomi, Christoforo Borri, Girolamo Maiorica, và Antonio de Fontes.
Osceola, Iowa
Xem thêm
Thể loại:Thành phố của Iowa Thể loại:Quận Clarke, Iowa Thể loại:Thành phố ở quận Clarke, Iowa
Chữ Quốc ngữ
Hình thành
Theo soạn giả Alexandre de Rhodes, ông mượn dấu sắc, huyền, ngã từ tiếng Cổ Hy Lạp mà vẫn không đủ nên phải thêm iota subscriptum (dấu nặng) và dấu hỏi để biểu lộ thanh giọng của tiếng Việt. So sánh ký tự thì âm nh, ch theo tiếng Bồ Đào Nha; gi theo tiếng Ý; còn ph theo tiếng Cổ Hy Lạp. Dấu lưỡi câu ◌᷄ được dùng để thể hiện phụ âm cuối mũi hóa.
Các văn bản thời kỳ này là tài liệu ghi chép quan trọng về cách phát âm của tiếng Việt trung đại. Bên cạnh mục đích thực tiễn là để các nhà truyền giáo học tiếng Việt thuận lợi hơn, chữ Quốc ngữ còn giúp một vài giáo hữu Việt Nam thông qua mẫu tự Latinh làm quen với tiếng Latinh, ngôn ngữ hoàn vũ của Giáo hội Công giáo.
Linh mục Giovanni Filippo de Marini chép lại biên bản hội nghị năm 1645 về mô thức rửa tội có ghi: "Tau rữa mầï nhân danh Cha, uà Con, uà Spirito Santo. Taü lấÿ tên Chuá, tốt tên, tốt danh, tốt tiẽng..."
Chỉnh lý
phải|nhỏ|[[Gia Định báo, tờ báo tiếng Việt đầu tiên dùng chữ Quốc ngữ, ra mắt năm 1865]] Cuối thế kỷ 18 tại Đàng Trong diễn ra cuộc chỉnh lý khiến chữ Quốc ngữ hầu như giống với ngày nay. Các giáo hữu Đàng Trong đã biên soạn từ điển chữ Quốc ngữ, dưới sự điều phối của Giám mục Bá Đa Lộc Bỉ Nhu (Pierre Pigneau de Behaine). Căn cứ vào bản thảo này, giáo sĩ Jean-Louis Taberd đã biên tập và cho xuất bản năm 1838.
Cuốn tự điển có phần phụ lục tựa là "Lời Chúa Tàu và Người Annam vấn đáp cùng nhau" (Dialogus Inter Unum Navis Praevectum et Unum Cocincinensem), trong đó có đoạn như sau:
- Ông đi viếng Quan lớn thì được song thói nước nầy chẳng cho phép thăm đờn bà.
- Tôi cam lòng chìu theo quốc pháp, tôi chẳng có ý làm đều gì nghịch cùng thói phép đất nầy, có tục ngữ rằng: nhập giang tùy khúc nhập gia tùy tục.
Như vậy, dạng chính tả của chữ Quốc ngữ ở lần chỉnh lý này với cách viết không khác mấy thời nay là bước chuẩn hóa chính cuối cùng, các phương án sửa đổi chính tả sau này đều không phổ biến được. Trong hơn 200 năm, Công giáo tại Việt Nam tuy lưu hành chữ Quốc ngữ nhưng vẫn sử dụng chữ Nôm là chủ yếu.
Địa vị chính thức
nhỏ|phải|Đơn khai sinh năm [[1938 ở Bắc Kỳ có bốn dạng chữ: chữ Quốc ngữ lẫn chữ Nôm cùng dấu triện bằng tiếng Pháp và vài chữ Hán]] Do sự thống trị của Hán học ở Việt Nam, chữ Quốc ngữ trên chặng đường hơn 300 năm hình thành và phát triển nhưng chưa đủ phổ biến để coi là văn tự chính thức. Chữ Nôm và chữ Hán vẫn là dạng văn tự chính của tiếng Việt trong mấy trăm năm qua, đang được mọi người trong xã hội sử dụng phổ biến nên không có lý do gì phải bị thay thế. Phải cho tới khi người Pháp xâm lăng, chiếm Nam Kỳ vào cuối thế kỷ XIX, thì tên gọi và vị trí "chữ Quốc ngữ" của chữ Latinh cho tiếng Việt mới được xác lập, lúc đó chữ Quốc ngữ mới được bảo hộ để phổ biến, nhằm khiến tiếng Việt đồng văn tự Latinh với tiếng Pháp, giúp phổ biến tiếng Pháp và văn hoá Pháp ở Việt Nam. Ngày 22 tháng 2 năm 1869 Phó Đề đốc Marie Gustave Hector Ohier ký nghị định "bắt buộc dùng chữ Quốc ngữ thay thế chữ Hán" trong các công văn ở Nam Kỳ. Nghị định 82 ký ngày 6 tháng 4 năm 1878 do Thống đốc Nam Kỳ Lafont ký cũng đề ra mốc hẹn trong bốn năm (tức năm 1882) thì phải chuyển hẳn sang chữ Quốc ngữ:
"Kể từ mồng một Tháng Giêng năm 1882 tất cả văn kiện chánh thức, nghị định, quyết định, lịnh, án tòa, chỉ thị... sẽ viết, ký tên và công bố bằng chữ quốc ngữ; nhân viên nào không thể viết thơ từ bằng chữ quốc ngữ sẽ không được bổ nhậm và thăng thưởng trong ngạch phủ, huyện và tổng..." Ngày 1 Tháng Giêng năm 1879 thì lại có lệnh khẳng định các văn kiện chính thức phải dùng chữ Quốc ngữ. Cũng năm đó chính quyền Pháp đưa chữ Quốc ngữ vào ngành giáo dục, bắt đầu ở các thôn xã Nam Kỳ phải dạy lối chữ này. Để khuyến khích việc truyền bá chữ Quốc ngữ, nhà chức trách thuộc địa Nam Kỳ còn ra nghị định ngày 14 Tháng 6 năm 1880 giảm hoặc miễn thuế thân và miễn sưu dịch cho thân hào hương lý nếu họ biết viết chữ Quốc ngữ.
Gia Định Báo, một tờ báo do Trương Vĩnh Ký làm chủ biên phát hành, là tờ báo đầu tiên viết bằng chữ Quốc ngữ ra mắt năm 1865; so với ngày nay thì câu văn đã thêm phần mạch lạc, chính tả không mấy khác biệt. Ví dụ như bản thông báo ngày 22 tháng 12 năm 1888 sau đây:
"Sở Thuế Chánh Ngạch. Các người thiếu thuế... đặng hay: các sổ phụ trong tháng Octobre 1888 thuế đất, thuế sanh ý, thuế ghe biển, thuế ghe sông, cùng thuế thân đã lập theo phép để trong tay quan Kho Bạc Sài Gòn và Chợ Lớn hay về việc thâu thuế. Bởi đó sức cho các người ấy phải y theo hạn trong luật dạy mà đóng các món thuế biên trong sổ ấy, bằng không thì phải cứ phép mà bắt buộc..."
Nửa đầu thế kỷ XX
phải|nhỏ|[[Khái Hưng một thành phần cột trụ trong nhóm Tự Lực Văn đoàn, giúp phát triển văn chương chữ Quốc ngữ vào đầu thế kỷ XX]] Sang thế kỷ XX thì chính phủ Đông Pháp mở rộng chính sách dùng chữ Quốc ngữ, giao cho Nha Học chính giảng dạy ở Bắc Kỳ từ năm 1910. Thượng thư bộ Học là Cao Xuân Dục có công văn trả lời Toàn quyền Đông Dương với ý tán đồng:
"''... cả nước cùng học chữ Quốc ngữ Latinh, tuyển chọn các vị cử nhân, tú tài, tôn sinh, ấm sinh người bản quốc sung làm giáo sư và thành lập viện dịch chữ Quốc ngữ... Nay vâng mệnh Hoàng đế bản quốc lập ra trường chuyên dạy thứ chữ này chính là muốn thống nhất một lối dùng làm thứ chữ dạy học phổ thông."
Năm 1915 thì kỳ thi Hương cuối cùng diễn ra ở Bắc Kỳ mặc cho sự chống đối của giới sĩ phu. Ở Trung Kỳ thì đạo dụ của vua Khải Định ngày 26 tháng 11 âm lịch năm Mậu Ngọ (tức ngày 28 tháng 12 năm 1918) chính thức bãi bỏ khoa cử và năm 1919 là năm cuối mở khoa thi ở Huế. Chữ Quốc ngữ từ đó trở thành văn tự diễn đạt phổ biến ở Việt Nam, trong khi đó người Việt đang dần "mù chữ" với Chữ Hán và chữ Nôm, hai dạng văn tự này trở nên ít được sử dụng.
Trong khi đó cũng có thành phần theo Nho học nhưng hiểu được ưu điểm dễ viết dễ đọc của chữ Quốc ngữ và cổ động việc thâu nhận chữ Quốc ngữ như là một cách nâng cao trình độ kiến thức đại chúng, canh tân xã hội, thức tỉnh tinh thần yêu nước và huy động động lực phản kháng của người Việt trước quyền lực của thực dân Pháp. Trong đó có nhóm Đông Kinh Nghĩa Thục. Việc theo học chữ Quốc ngữ theo đó thì không chỉ là phương tiện đọc và viết mà còn hàm ý vận động chính trị và vận mệnh dân tộc.
Chữ Quốc ngữ qua những tác phẩm biên khảo, phóng sự, bình luận, du ký của những Nam Phong Tạp chí, Đông Dương Tạp chí, cùng một loạt tiểu thuyết và thơ mới của nhóm Tự lực Văn đoàn với tư tưởng mới, phong cách mới cũng và nhiều tác giả khác giúp ưu điểm dễ viết dễ đọc của chữ Quốc ngữ được thể hiện. thumb|Bản đồ tỉnh [[Thái Bình năm 1924 thời Pháp thuộc, với cách viết tên riêng có gạch nối.]]
Từ giữa thế kỷ XX
Nửa cuối thế kỷ XX diễn ra các chỉnh sửa chữ Quốc ngữ, trong đó có sửa đổi chữ viết liên quan đến các cuộc cải cách giáo dục của nước CHXHCN Việt Nam thực hiện. Do lúc này có hơn 4 triệu người Việt ở nước ngoài, cùng với những hay dở của cải cách giáo dục trong nước, dẫn đến quan niệm và sử dụng chữ Quốc ngữ có sự khác nhau nhất định, tùy theo từng người được thụ hưởng nền giáo dục nào.
Bảng chữ cái hiện tại
Bảng chữ cái Latinh cho tiếng Việt hiện tại có 29 chữ cái:
So với bảng chữ cái tiếng Anh, bảng chữ cái tiếng Việt giống 22 chữ cái. Có 7 chữ cái biến thể bằng cách thêm dấu là Ă-Â-Đ-Ê-Ô-Ơ-Ư. 4 chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Anh chưa có trong bảng chữ cái tiếng Việt là F-J-W-Z.
Mỗi chữ cái đều có hai hình thức viết lớn và nhỏ. Kiểu chữ lớn gọi là "chữ hoa" (chữ in hoa, chữ viết hoa). Kiểu chữ nhỏ gọi là "chữ thường" (chữ in thường, chữ viết thường).
Chữ quốc ngữ có 11 chữ ghép biểu thị phụ âm gồm: Chữ ghép là tổ hợp gồm từ hai chữ cái trở lên được dùng để ghi lại một âm vị hoặc một chuỗi các âm vị có cách phát âm không giống với âm vị mà các chữ cái trong tổ hợp chữ cái đó biểu thị. Chữ ghép đôi là chữ ghép có hai chữ cái, chữ ghép ba là chữ ghép có ba chữ cái.
Bảng chữ cái tiếng Việt trong Từ điển An Nam – Bồ Đào Nha – La-tinh
Bảng chữ cái La-tinh tiếng Việt trong Từ điển An Nam – Bồ Đào Nha – La-tinh in năm 1651 của Đắc Lộ (dưới đây gọi tắt là Từ điển) có 23 chữ cái là:
Bảng chữ cái tiếng Việt trong Từ điển có ít chữ cái hơn bảng chữ cái tiếng Việt đương đại. Các ký hiệu ă, â, ê, ô, ơ, ư, được xem là chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt đương đại, đều đã có trong Từ điển nhưng tác giả của Từ điển không xem chúng là chữ cái độc lập. Trong Từ điển, mọi ký hiệu được cấu thành từ một tự mẫu nguyên âm và một hoặc hai dấu phụ, thí dụ như à, ạ, ă, ằ, ặ, đều không được xem là một tự mẫu riêng biệt khác với tự mẫu nguyên âm xuất hiện trong ký hiệu đó,à, ạ, ă, ằ, ặ đều chỉ được xem là tự mẫu a mang dấu phụ chứ không được xem là những tự mẫu khác với tự mẫu a.
Trong bảng chữ cái tiếng Việt trong Từ điển có một chữ cái nay không còn được sử dụng để ghi chép tiếng Việt và không có trong bảng chữ cái tiếng Việt hiện hành là chữ b đuôi quặp ꞗ. Chữ này được dùng để ghi âm sát đôi môi hữu thanh /β/.
Hai tự mẫu ꞗ và đ trong Từ điển không có hình thức chữ hoa và chữ thường. ꞗ và đ không phải là chữ thường mà cũng chẳng phải là chữ hoa của hai chữ. Nếu chỉ viết hoa địa danh bằng chữ hoa có trong Từ điển thì tên gọi của hai tỉnh Đồng Nai và Lâm Đồng ở Việt Nam sẽ phải viết là đồng Nai và Lâm đồng. Hiện nay, tự mẫu đ đã có hình thức chữ hoa và chữ thường, đ được xem là hình thức chữ thường của tự mẫu đ, còn hình thức chữ hoa của tự mẫu này là Đ.
Chữ s thường trong Từ điển có hai kiểu là chữ s dài ſ và chữ s ngắn s. Trong chữ quốc ngữ đương đại, chữ s dài ſ không còn được dùng nữa, chữ s ngắn s là hình thức chữ thường duy nhất của chữ s.
Chữ v thường trong Từ điển có hai kiểu là chữ v đáy nhọn v và chữ v đáy cong u. Vào thế kỷ 17, v và u chưa được xem là hai chữ cái riêng biệt, u chỉ được xem là biến thể của chữ v.
Thêm hay không thêm bốn tự mẫu f, j, w, z vào bảng chữ cái tiếng Việt?
Bốn chữ cái F, J, W, Z vốn có trong bảng chữ cái tiếng Pháp, tiếng Anh hiện không được coi là chính thức trong tiếng Việt cũng như trong quy ước chung về tiếng phổ thông.
Tuy nhiên trong văn bản hành chính chính thức thì các chữ cái này vẫn được sử dụng để viết các tên riêng theo tiếng của các dân tộc khác nhau. Ví dụ như tên các xã Zuôih, Jơ Ngây, Za Hung,... ở huyện Nam Giang, Quảng Nam, xã Ea Wy huyện Ea H'leo, xã Cư Ê Wi huyện Cư Kuin,... ở tỉnh Đắk Lắk, huyện Cư Jút ở tỉnh Đăk Nông. Ngoài ra là cách ghép vần "phi Việt ngữ" như uôih, uôp, h'l, k't, kr,... cũng tùy nghi được sử dụng.
Điều này thể hiện sự thiếu chặt chẽ về pháp lý, nhưng tại Việt Nam vẫn được mặc nhiên thừa nhận. Đã có ý kiến cho rằng "F, J, W, Z không thể nằm ngoài bảng chữ cái". Nó cần thiết trong việc xây dựng tiếng phổ thông bao quát được các thành tố cơ bản trong ngôn ngữ của đất nước, đảm bảo chặt chẽ trong các văn bản pháp lý, cũng như cần đưa vào giảng dạy để học sinh đọc đúng tên quê mình. Tuy nhiên sự việc không thuộc nhóm cấp thiết và không gây chết người nên chưa có cấp nào quan tâm chỉ đạo và giải quyết. Cá biệt có học giả hàn lâm thì cho rằng tiếng Việt có chữ viết là đầy đủ rồi.
Tên gọi các chữ cái
Tất cả tên gọi các chữ cái trong tiếng Việt đều được bắt nguồn từ tiếng Pháp. Chúng thường được dùng để đánh vần hoặc gọi tên viết tắt như VTV (vê-tê-vê), HTV (hắt-tê-vê),...
Tên gọi của hai cặp chữ cái nguyên âm "a", "ă" và "ơ", "â" chỉ khác về thanh điệu. Chúng biểu thị các biến thể dài ngắn của cùng một nguyên âm, với "a", "ă' là nguyên âm, với "ơ" và "â" là nguyên âm . Vì trong tiếng Việt khi và  là âm tiết thì không có sự phân biệt về độ dài của nguyên âm nên tên gọi của hai cặp chữ cái "a", "ă" và "ơ", "â" phải mang thanh điệu khác nhau để tránh cho chúng trở thành đồng âm.
Bốn chữ cái F, J, W và Z hiện tại được coi là không có trong bảng chữ cái quốc ngữ, nhưng trong đời sống có thể bắt gặp chúng trong các từ ngữ có nguồn gốc từ các ngôn ngữ khác. Trong tiếng Việt bốn chữ cái này có tên gọi như sau:
Hiện đang có ý kiến cho rằng, cần bổ sung thêm bốn chữ cái F, J, W và Z vào bảng chữ cái quốc ngữ để hợp thức hóa cách sử dụng để đáp ứng sự phát triển của tiếng Việt hiện đại (như F thay PH, J thay GI để giảm ký tự, tránh nhầm sang âm "ghi", Z thay D để tránh nhầm sang âm "đờ" của Đ). Mặc dù không có các chữ cái F, J, W và Z trong bảng chữ cái, người Việt khi gặp các chữ cái này trong các từ họ thường phiên âm từ ra để đọc chính xác hoặc họ đọc theo kiểu tiếng Anh.
Chữ viết tay
Thể chữ thảo được dạy trong các trường học ở Việt Nam là thể chữ tròn Anh quốc. Thể chữ tròn Anh quốc ra đời ở Anh cuối thế kỷ XVII, trên cơ sở cải biến thể chữ tròn Pháp quốc (còn gọi là thể "chữ rông" ["rông" là phiên âm từ Pháp "ronde" có nghĩa là tròn, hình tròn]). Như tên gọi của nó thể chữ tròn Pháp quốc do người Pháp tạo ra. Đến thế kỷ thứ XVIII thể chữ tròn Anh quốc được truyền bá và sử dụng rộng rãi khắp châu Âu, trong đó có nước Pháp, nơi cung cấp chất liệu để tạo nên thể chữ tròn Anh quốc.
Chính tả
Hiện nay phần lớn các văn bản trong nước được viết chủ yếu là theo những "Quy định về chính tả tiếng Việt và về thuật ngữ tiếng Việt" áp dụng cho các sách giáo khoa, báo và văn bản của ngành giáo dục nêu tại Quyết định của Bộ Giáo dục số 240/QĐ ngày 5 tháng 3 năm 1984 do những người thụ hưởng giáo dục đó sau này ra làm việc trong mọi lĩnh vực xã hội.
Chữ cái phụ âm đứng đầu từ chính tả và âm đối ứng
Phụ âm đầu trong chữ quốc ngữ là các chữ cái phụ âm và chữ ghép đứng đầu từ. Ví dụ: xem có phụ âm đầu là x, phim có phụ âm đầu là ph. Chữ quốc ngữ có 17 chữ cái phụ âm (b, c, d, đ, g, h, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x) và 11 chữ ghép (ch, gh, gi, kh, ng, ngh, nh, ph, qu, th, tr). Tất cả các chữ cái phụ âm và chữ ghép trong chữ quốc ngữ đều có thể làm phụ âm đầu.
Vần chính tả chữ quốc ngữ
Tiếng Việt hiện đại có khoảng 200 vần, tiếng là một âm thanh được ghi lại gọi là chữ gồm năm yếu tố: Phụ âm đầu, Âm đệm, Âm chính, Âm cuối, và thanh điệu. Vần hay còn gọi âm vận nên không có phụ âm đầu và có thể vắng mặt nhiều yếu tố trên, nhưng âm chính và thanh điệu luôn luôn phải có. Vần được chia ra như sau: + A
- a, ac, ach, ai, am, an, ang, anh, ao, ap, at, au, ay.
Phụ âm đầu: /ʔ/, b, c, ch, d, đ, g, gi, h, kh, l, m, n, ng, nh, ph, qu, r, s, t, th, tr, v, x.
Lưu ý: âm đầu /ʔ/ không được thể hiện trên chính tả.
+ Ă
+ Â
- âc, âm, ân, âng, âp, ât, âu, ây.
+ E
- e, ec, em, en, eng, eo, ep, et.
+ Ê
- ê, êch, ênh, êm, ên, êp, êt, êu.
Phụ âm đầu: /ʔ/, b, ch, d, đ, gh, gi, h, k, kh, l, m, n, ngh, nh, ph, qu, r, s, t, th, tr, v, x.
Lưu ý: gi chỉ thực sự đứng trước 3 vần: ê, ênh, êch. Khi ghép với các vần còn lại nó gây ra tranh cãi về cách đọc (chẳng hạn giền có thể hiểu là gi+iền hoặc gi+ền nhưng cũng có thể lưu ý là chữ gen đọc là (gi+en) lược mất đi chữ i nên gên có thể đọc là (gi+ên))
+ I
Gồm các vần:
1. i, ich, im, in, inh, ip, it, iu.
2. ia, iêc, iêm, iên, iêng, iêp, iêt, iêu.
Lưu ý:
- Gồm các vần:
1. o, oc, oi, om, on, ong, op, ot, oong, ooc.
Lưu ý: Âm đệm không đứng trước nguyên âm o, trừ ngoại lệ: "quọ".
2. oa, oac, oach, oai, oam, oan, oang, oanh, oao, oap, oat, oay,
- oăc, oăm, oăn, oăng, oăt,
- oe, oen, oeo, oet; oem, oeng (hiếm gặp).
Phụ âm đầu: /ʔ/, b, ch, d, đ, g, gi, h, kh, l, m, n, ng, nh, ph, r, s, t, th, tr, v, x.
+ Ô
Phụ âm đầu: /ʔ/, b, c, ch, d, đ, g, gi, h, kh, l, m, n, ng, nh, ph, r, s, t, th, tr, v, x.
+ Ơ
+ U
1. u, uc, ui, um, un, ung, up, ut.
2. ua, uôc, uôi, uôm, uôn, uông, uôt.
Phụ âm đầu: /ʔ/, b, c, ch, d, đ, g, gi, h, kh, l, m, n, ng, nh, ph, q, r, s, t, th, tr, v, x.
Lưu ý: Âm /k/ khi đứng trước nguyên âm đôi ua/uô được ghi lại bằng c, ngoại lệ duy nhất là "quốc" được ghi lại bằng q để khu biệt ý nghĩa: q+uốc = quốc
3. uây, uân, uâng, uât
- uơ.
- uê, uênh, uêch.
- uy, uych, uynh, uyt, uyu; uyn, uyp. (chỉ gặp trong từ mượn).
- uya, uyên, uyêt.
+ Ư
1. ư, ưc, ưi, ưu, ưng, ưt, ưm (hiếm gặp; có ừm (ừ; biểu thị ý kiến tán thành), hừm (tiếng phát ra khi người ta suy nghĩ, trầm ngâm)).
2. ưa, ươc, ươi, ươm, ươn, ương, ươp, ươt, ươu.
+ Y
Cardiophorus carbonatus
Cardiophorus carbonatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Blanchard miêu tả khoa học năm 1889.
Chữ Quốc ngữ
Vần chính tả chữ quốc ngữ
1. y.
Cardiophorus carbonatus
Tham khảo
Thể loại:Cardiophorus
Chữ Quốc ngữ
Vần chính tả chữ quốc ngữ
Phụ âm đầu: /ʔ/, h, k, l, m, qu, t, n, s, th, v (hiếm gặp - chỉ xuất hiện trong tên riêng như: Ny, Sỹ, Thy, Vy, Vỹ).
2. '''yêm, yên, yêng, yêt, yêu. '''
Aechmea rubrolilacina
Aechmea rubrolilacina là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Leme mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Chữ Quốc ngữ
Vần chính tả chữ quốc ngữ
Phụ âm đầu: /ʔ/.
Danh sách trên chỉ gồm các vần có mặt trong tiếng Việt toàn dân, một số vần cổ như: ơng (cơng cơng), uyêc (tuyếc-bin), ơu (nớu),... hay chỉ xuất hiện tại một vùng phương ngữ nào đó như: ôông, ôôc, ưn, êng,... không được liệt kê.
Aechmea rubrolilacina
Liên kết ngoài
Thể loại:Aechmea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993 Thể loại:Thực vật Brasil
Chữ Quốc ngữ
Chữ cái nguyên âm trong vần chính tả và âm đối ứng
Có 11 ký tự nguyên âm đơn A, Ă, Â, E, Ê, I/Y, O, Ô, Ơ, U, Ư.
Didymonyx infumata
Didymonyx infumata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Rivula subpunctata
Liên kết ngoài
Thể loại:Rivula
Didymonyx infumata
Liên kết ngoài
Thể loại:Didymonyx Thể loại:Động vật được mô tả năm 1900
Chữ Quốc ngữ
Chữ cái nguyên âm trong vần chính tả và âm đối ứng
Ngoài các nguyên âm đơn, trong tiếng Việt còn có: 26 nguyên âm đôi, còn gọi là trùng nhị âm (AI, AO, AU, ÂU, AY, ÂY, EO, ÊU, IA/IÊ (còn viết là: YA/YÊ), IU, OA, OĂ, OE, OI, ÔI, ƠI, OO, ÔÔ, UA/UÔ, UÂ, ƯA/ƯƠ, UÊ, UI, ƯI, UƠ, ƯU, UY) và 12 nguyên âm ba hay trùng tam âm (IÊU/YÊU, OAI, OAO, OAY, OEO, UAO, UÂY, UÔI, ƯƠI, ƯƠU, UYA/UYÊ, UYU).