cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Không lực Hải quân Đế quốc Nhật Bản
Cuộc vây hãm Thanh Đảo
Vào ngày 30 tháng 9, Wakamiya đâm phải mìn và sau đó được đưa trở lại Nhật để sửa chữa. Nhưng các thủy phi cơ, bằng cách chuyển sang bờ, tiếp tục được sử dụng chống lại các lực lượng Đức cho đến khi họ đầu hàng vào ngày 7 tháng 11 năm 1914. Wakamiya đã tiến hành các cuộc không kích đầu tiên trong lịch sử thế giới và có vai trò là tàu sân bay đầu tiên của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Đến cuối cuộc bao vây đội bay Nhật đã tiến hành 50 phi vụ và thả 200 quả bom mặc dù thiệt hại cho phòng thủ của Đức là nhẹ.
Phát triển sau đó (1916-1918)
Năm 1916, Ủy ban Nghiên cứu Hàng không Hải quân bị giải tán và ngân sách đã được tái phân bổ cho việc thành lập ba đơn vị hàng không hải quân (hikotai飛行隊), thuộc thẩm quyền của Cục Hải quân thuộc Bộ Hải quân. Đơn vị đầu tiên được thành lập tại Yokosuka vào tháng 4 năm 1916, nhưng việc thiếu một chính sách không quân hải quân cụ thể trong những năm đầu này đã được thể hiện rõ ràng khi Không đoàn Yokosuka chỉ hoạt động cùng với hạm đội mỗi năm duy nhất một lần khi họ được vận chuyển ngay lập tức đến bất cứ khu vực huấn luyện nào mà Hải quân Nhật lúc đó đang dùng để diễn tập.
Mặc dù vậy, hàng không hải quân Nhật Bản vẫn tiếp tục phát triển. Năm 1917, các sĩ quan tại Quân xưởng Hải quân Yokosuka đã thiết kế và chế tạo thủy phi cơ đầu tiên của Nhật Bản, thủy phi cơ Ro-Go Ko-gata, hữu dụng hơn nhiều trên biển và an toàn hơn nhiều so với máy bay Maurice Farman mà hải quân sử dụng đến thời điểm đó. Chiếc máy bay cuối cùng đã được sản xuất hàng loạt và trở thành trụ cột của cánh tay không quân của hải quân cho đến giữa những năm 1920. Các nhà máy Nhật Bản vào cuối cuộc chiến, với số lượng ngày càng tăng, đã bắt đầu phát triển và sản xuất động cơ và thân máy bay dựa trên thiết kế nước ngoài.
Một đợt củng cố trong lực lượng không quân hải quân Nhật Bản là một phần của chương trình mở rộng hải quân năm 1918. Nó bao gồm việc hình thành nên một không đoàn mới và một đồn không quân hải quân tại Sasebo. Năm 1918, Hải quân Nhật chưng dụng vùng đất xung quanh hồ Kasumigaura ở tỉnh Ibaraki, phía đông bắc Tokyo. Năm sau, một đồn không quân hải quân cho cả máy bay trên cạn và trên biển được thành lập, và ngay sau đó,việc huấn luyện không quân hải quân được chuyển đến Kasumigaura, từ Yokosuka. Sau khi thành lập một đơn vị huấn luyện không quân hải quân tại Kasumigaura, đồn không quân này trở thành trung tâm huấn luyện bay chính cho hải quân..
Sứ mệnh Sempill
Người Nhật được huấn luyện trên một số máy bay của Anh như chiếc Gloster Sparrowhawk; Phái đoàn cũng mang đến Kasumigaura hơn một trăm máy bay với hai mươi mẫu khác nhau, năm trong số đó đã đang phục vụ trong Không quân Hoàng gia, bao gồm cả chiếc Sparrowhawk. Những chiếc máy bay này sau này sẽ trở thành nguồn cảm hứng cho một số thiết kế máy bay hải quân Nhật. Kỹ thuật viên thì trở nên quen thuộc với các loại vũ khí và thiết bị mới nhất như ngư lôi, bom, súng máy, máy ảnh và thiết bị liên lạc. Trong khi các phi công hải quân được huấn luyện thực hiện nhiều kỹ thuật bay khác nhau như đánh bom ngư lôi, kiểm soát bay và hạ cánh và cất cánh trên tàu sân bay; các kỹ năng mà sau này sẽ được sử dụng ở vùng nước cạn của Trân Châu Cảng vào tháng 12 năm 1941.
Phái đoàn cũng mang theo các kế hoạch của các tàu sân bay Anh mới nhất, chẳng hạn như HMS Argus và HMS Hermes, ảnh hưởng đến các giai đoạn cuối cùng của dự án phát triển của tàu sân bay Hōshō. Vào thời điểm các thành viên cuối cùng của phái đoàn trở về Anh, người Nhật đã nắm bắt được công nghệ hàng không mới nhất và sứ mệnh Sempill từ 1921–22, đánh dấu sự khởi đầu thực sự của một lực lượng hải quân Nhật Bản hiệu quả.Hàng không hải quân Nhật Bản, cả về công nghệ và học thuyết, tiếp tục phụ thuộc vào mô hình Anh cho hầu hết những năm 1920.
Quân đội Nhật cũng được hỗ trợ trong nhiệm vụ của họ để xây dựng lực lượng hải quân của họ bởi chính Đại úy Sempill, người đã trở thành một điệp viên Nhật. Trong 20 năm tới, ông đã cung cấp cho người Nhật thông tin bí mật về công nghệ hàng không mới nhất của Anh. Công việc gián điệp của ông đã giúp Nhật Bản nhanh chóng phát triển máy bay quân sự và các công nghệ liên quân trước Chiến tranh thế giới thứ hai.
Không lực tàu sân bay
Sự quan tâm của Nhật Bản về tiềm năng của các hoạt động hàng không mẫu được chứng minh bởi các quan sát trên tàu Furious dẫn đến việc đưa một tàu sân bay vào chương trình hạm đội tám-sáu năm 1918.Tàu Hōshō 7470 tấn được đặt lườn vào tháng 12 năm 1919 tại Yokohama. Hōshō là tàu chiến thứ hai sau khi chiếc Hermes của Anh được thiết kế ngay từ đầu là tàu sân bay và là chiếc đầu tiên được hoàn thành.
Vào những năm 1920, phần lớn máy bay được mua ban đầu và được đưa vào hoạt động, là các thủy phi cơ trên cạn có nhiệm vụ chính là tuần tra trinh sát và chống tàu ngầm. Người Nhật đã lập kế hoạch cho việc hình thành 17 không đoàn sử dụng những chiếc máy bay này, nhưng những ràng buộc ngân sách hạn chế số đơn vị xuống còn mười một cho đến năm 1931. Theo các điều khoản của Hiệp ước Hải quân Washington, cho bên Nhật, hai con tàu vốn chưa hoàn thành được phép chuyển thể thành tàu sân bay: Akagi và Amagi. Tuy nhiên, Amagi đã bị hư hại trong trận đại động đất Kanto năm 1923 và Kaga đưa vào thay thế. Akagi được hoàn thành vào năm 1927 trong khi Kaga hoàn thành một năm sau đó. Với hai tàu sân bay này, nhiều học thuyết và thủ tục điều hành của Hải quân Đế quốc Nhật Bản đã được thiết lập.
Khi Hōshō hoàn thành, có rất ít ai nghĩ tới việc đưa máy bay hải quân vào vai trò tấn công. Hơn nữa,vì chỉ có một hàng không mẫu hạm, việc thiết lập học thuyết sử dụng hàng không mẫu hạm không được xem xét cẩn thận trong nội bộ hải quân Nhật. Tuy nhiên, vào năm 1928,Hạm đội Hàng không mẫu hạm thứ nhất (第一航空戦隊) được thành lập với ba tàu sân bay và nghiên cứu về vai trò của các tàu sân bay trong một cuộc đụng độ hải quân đã được bắt đầu. Do tầm hoạt động ngắn của tàu sân bay vào thời điểm đó, nhiều người trong nội bộ hải quân vẫn còn tập trung về chiến tranh tàu nổi. Họ xem máy bay phóng từ tầu là để hỗ trợ cho hạm đội chiến đấu chính và không phải là vũ khí tấn công chủ lực.. Máy bay đóng vai trò trinh sát và người điều khiển pháo,thả các lớp màn khói cho pháo lực hải quân, phòng không cho hạm đội, và sau đó (với sự gia tăng hiệu suất máy bay) như một phương tiện để tấn công các thiết giáp hạm và các mục tiêu bề mặt khác..Tuy nhiên, các phi công hải quân có quan điểm khác, tin rằng một trận giao tranh trên không lớn để nắm không gian trên các hạm đội đối lập sẽ đi trước trận chiến bề mặt cuối cùng. Điều này sẽ biến các tàu sân bay của địch là mục tiêu chính của không quân hải quân.
Thế nên, vào đầu những năm 1930, Hải quân Đế quốc Nhật Bản không tuân theo bất kỳ học thuyết thống nhất về việc các tàu sân bay sẽ được sử dụng như thế nào trong hạm đội và không có tầm nhìn rõ ràng về vai trò của không quân trong chiến tranh hải quân. Nhưng với sự gia tăng liên tục trong phạm vi hoạt động và hỏa lực của máy bay, các tàu sân bay đã được công nhận là có khả năng tấn công các mục tiêu vượt ra ngoài phạm vi của súng bề mặt và ngư lôi. Trong Hải quân Nhật, bao gồm cả sĩ quan tham mưu pháo binh cũng như phi công hải quân, đã bị thuyết phục rằng máy bay phóng từ tàu nên được sử dụng để tấn công phủ đầu các tàu sân bay của địch để đạt được ưu thế trên không trong trận đánh bề nổi. Khoảng năm 1932–33, Hải quân Nhật bắt đầu chuyển mục tiêu tập trung của không lực của mình từ thiết giáp hạm đối phương sang các tàu sân bay của họ; và vào giữa những năm 30, với cải thiện về hiệu suất của máy bay ném bom đặc biệt là máy bay ném bom bổ nhào, việc tiêu diệt lực lượng tàu sân bay của đối phương trở thành trọng tâm chính của lực lượng tàu sân bay của Nhật Bản
Khái niệm mới nổi của một cuộc tấn công tập trung trên không đã chuyển sự tập trung từ việc bảo vệ của hạm đội chiến đấu sang tấn công vào các mục tiêu qua đường chân trời. Cần thiết để thực hiện chiến thuật như vậy là việc xác định vị trí của kẻ thù trước khi kẻ thù tìm thấy các tàu sân bay Nhật Bản. Kết quả là, điều quan trọng đối với người Nhật là máy bay hải quân có thể "có tầm đánh xa hơn kẻ thù" trên trời, cũng giống như các lực lượng bề nổi của Nhật Bản có thể thực hiện bằng các cuộc tấn công bằng hải pháo và ngư lôi xa hơn đối phương. Sau đó, trong suốt những năm 1930, hàng không hải quân Nhật Bản nhấn mạnh phạm vi hoạt động làm thông số kỹ thuật chính cho máy bay mới.
Hình thành các không đoàn trên đất liền
Ngoài việc phát triển hàng không dựa trên tàu sân bay, hải quân Nhật duy trì nhiều không đoàn trên đất liền. Vào đầu những năm 1930, người Nhật đã đặt ra một loại máy bay mới gọi là Rikujo Kogeki-ki (陸上攻撃機) hoặc Rikko cho ngắn. Điều này phù hợp với chiến lược đảm bảo khả năng bảo vệ cấp tốc các đảo nhà chống lại sự tiến quân về phía tây của một cuộc tấn công bởi hải quân Mỹ trên khắp Thái Bình Dương. Máy bay trên cạn cung cấp phần lớn lực lượng hàng không hải quân Nhật Bản cho đến đêm trước cuộc chiến tranh Thái Bình Dương. Về vấn đề này, Nhật Bản là độc nhất trong số ba cường quốc hải quân chính trong thời kỳ giữa thế chiến và những năm trước chiến tranh. Chỉ có hai không đoàn của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ có cấu trúc tương tự với các đơn vị không quân hải quân trên cạn của Nhật.
Việc tạo ra các đơn vị không quân này đã bắt đầu vào cuối Thế chiến I, khi các kế hoạch đã là thành lập 17 đơn vị như vậy nhưng kế hoạch này đã không được triển khai đầy đủ cho đến năm 1931. Chúng được đặt tại sáu đồn không quân xung quanh các đảo Nhật Bản: Yokosuka, Sasebo, Kasumigaura, Omura, Tateyama và Kure. Các đơn vị này bao gồm nhiều loại máy bay, chủ yếu là thủy phi cơ. So sánh số lượng tuyệt đối, các máy bay trên cạn thể hiện sự tăng trưởng lớn nhất trong sức mạnh không quân của hải quân Nhật Bản trong những năm trước Chiến tranh Thái Bình Dương.
Chương trình mở rộng hải quân "Vòng tròn một" được phác thảo năm 1927 và có hiệu lực vào năm 1931, kêu gọi tạo ra 28 không đoàn mới. Tuy chỉ có 14 không đoàn thực sự được thành lập đến năm 1934, đó là một phản ứng đối với việc mở rộng hải quân Mỹ theo kế hoạch Vinson đầu tiên, chương trình Vòng tròn hai kêu gọi 8 không đoàn bổ sung được thành lập vào cuối năm 1937. các đồn không quân mới tại Ōminato, Saeki, Yokohama, Maizuru, Kanoya và Kisarazu ở các hòn đảo nhà và Chinhae trên bờ biển phía nam của Hàn Quốc. Dưới áp lực của kế hoạch Vinson thứ hai do Hoa Kỳ khởi xướng, nước Nhật tăng đà xây dựng lực lượng không quân trên đất liền của họ. Hạn chót cho ngày hoàn thành của phần mở rộng không quân của kế hoạch Vòng tròn một được đẩy lên năm 1937 và nỗ lực toàn diện được bỏ ra để hoàn thành việc sản xuất máy bay của chương trình Vòng tròn hai vào cuối năm đó.
Đến cuối năm 1937, hải quân sở hữu 563 máy bay trên đất liền, cùng với 332 chiếc máy bay trên hạm đội tàu sân bay của họ. Lực lượng hàng không của hải quân có tổng cộng 895 máy bay và 2.711 phi công, bao gồm phi công và hoa tiêu, trong ba mươi chín không đoàn.Mặc dù tổng số máy bay 895 này ít hơn đáng kể so với sức mạnh không quân hải quân Mỹ trong cùng thời gian, lực lượng hàng không trên đất liền của Nhật Bản lớn hơn đáng kể. Sức mạnh không quân đáng kể trên đất liền đã cho Nhật Bản lợi thế khi quốc gia này đi vào chiến tranh năm 1937 với Trung Quốc
Mở rộng (1931-1937)
Đến năm 1927, hàng không hải quân Nhật Bản đã phát triển đủ về quy mô và độ phức tạp để phải hợp nhất các tổ chức hành chính của không lực. Các quy trình hoạt động hàng không và các hoạt động khác trong thời bình trước đó được phân chia giữa Bộ Hải quân và Cục kỹ thuật hải quân thì đã được sáp nhập thành một Cục Hàng không Hải quân duy nhất.. Năm 1932, một quân xưởng không quân hải quân độc lập cũng được thành lập để đơn giản hóa quá trình thử nghiệm và phát triển máy bay và vũ khí. Trong những năm đầu của họ, các tổ chức này dưới sự chỉ huy của những người đam mê hàng không có thể, đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng nhanh chóng hàng không hải quân Nhật Bản trong thập kỷ tiếp theo. Hiệp ước Hải quân London năm 1930, đã áp đặt những hạn chế mới về xây dựng tàu chiến, khiến cho Tổng tham mưu Hải quân xem hàng không hải quân như một cách để bù lại những thiếu sót trong hạm đội nổi.
Vào năm 1931, không lực đã thúc đẩy việc thành lập phần còn lại của 17 phi đội không quân đã được dự kiến trong kế hoạch mở rộng năm 1923. Các phi đội này cuối cùng được tích hợp vào sáu không đội (kokutai) nằm ở sáu căn cứ quanh Nhật Bản. Hơn nữa, các chương trình mở rộng hải quân "Vòng tròn" còn bao gồm thêm 12 không đội bổ sung. Chúng cũng bao gồm việc phát triển các công nghệ hàng không cụ thể và tăng tốc đào tạo phi hành đoàn. Kế hoạch Vòng tròn một tập trung phát triển các loại máy bay mới, bao gồm cả các tàu bay lớn và máy bay tấn công trên đất liền, cũng như việc xây dựng các đơn vị trên biển,bao gồm cả thủy phi cơ và tàu sân bay. Kế hoạch Vòng tròn hai tiếp tục quá trình xây dựng máy bay hải quân và cấp phép xây dựng thêm hai tàu sân bay.
Sự kiện Thượng Hải
Vào tháng 1 năm 1932, các cuộc đụng độ giữa lực lượng Trung Quốc và Nhật Bản xảy ra ở Thượng Hải. Vào ngày 29 tháng Giêng, một số máy bay từ tàu phóng thủy phi cơ Notoro,đang neo đậu trên sông Dương Tử, thực hiện các cuộc tấn công tầm thấp vào các vị trí quân sự của Trung Quốc tại Zhabei, các vị trí pháo binh bên ngoài thành phố và một chiếc tàu lửa bọc giáp tại một ga đường sắt ở phần phía bắc của thành phố. Có thương vong nặng về người và tài sản, một phần là do của các kỹ thuật và cơ chế ném bom thô sơ vào thời điểm đó.
Hạm đội thứ ba bao gồm Đội tàu sân bay thứ nhất với các tàu sân bay Kaga và Hōshō, cũng được phái đến thành phố. Kaga đã ra tới cửa sông Dương Tử vào ngày 1 tháng 2, và được gia nhập bởi Hōshō hai ngày sau đó. Trên tàu Hōshō là mười máy bay tiêm kích và chín máy bay ném lôi, trong khi Kaga có 16 máy bay chiến đấu và 32 máy bay ném lôi. Tổng cộng, bên Nhật có tám máy bay có thể được triển khai trên Thượng Hải, chủ yếu là máy bay chiến đấu Nakajima A1N2 và máy bay ném lôi/cường kích Mitsubishi B1M3. Vào ngày 3 tháng 2, một số máy bay từ hai tàu sân bay đã được triển khai đến sân bay Kunda, nơi họ đã thực hiện các nhiệm vụ hỗ trợ cho lực lượng mặt đất Nhật Bản.
Máy bay từ Hōshō tham gia vào trận chiến trên không đầu tiên của Hải quân Nhật vào ngày 5 tháng 2, khi 3 máy bay chiến đấu hộ tống 2 máy bay ném bom, đã bị tấn công bởi 9 máy bay chiến đấu Trung Quốc trên Zhenru; một máy bay Trung Quốc bị hư hại. Vào ngày 22 tháng 2, trong khi hộ tống ba máy bay ném bom B1M3, ba máy bay chiến đấu từ Kaga đang hoạt động từ sân bay Kunda đã ghi được chiến thắng trên không đầu tiên cho Hải quân Nhật khi họ bắn hạ một máy bay chiến đấu Boeing 218, do một phi công tình nguyện người Mỹ Robert Short lái. Sau khi nhận được thông tin tình báo rằng Trung Quốc đang lên kế hoạch phản công, các máy bay ném bom của Nhật đã tiến hành tấn công các sân bay Trung Quốc tại Hàng Châu và Tô Châu từ ngày 23 đến 26 tháng 2, phá hủy một số máy bay trên mặt đất. Vào ngày 26 tháng 2, sáu máy bay chiến đấu A1N2 từ Hōshō trong khi hộ tống chín máy bay ném bom từ Kaga cho một cuộc không kích sân bay tại Hàng Châu, đã giao tranh với năm máy bay của Trung Quốc và bắn hạ ba chiếc. Các tàu sân bay Nhật trở về nước sau khi lệnh ngừng bắn đã được tuyên bố vào ngày 3 tháng 3. Các phi công của Kaga nhận được một lời khen đặc biệt từ tư lệnh của Hạm đội Thứ ba, Phó Đô đốc Kichisaburō Nomura, vì những chiến c của họ.
Hoạt động của các phi công Nhật Bản trên Thượng Hải là các chiến dịch hàng không đáng kể đầu tiên ở Đông Á và cho Hải quân Nhật, nó cũng đánh dấu những hoạt động chiến đấu đầu tiên từ các tàu sân bay của họ. Cuộc tấn công vào Zhabei cũng là cuộc tấn công trên không phá hoại nhất trên một khu vực đô thị cho đến khi cuộc tấn công của Condor Legion vào Guernica, năm năm sau đó. Mặc dù máy bay chiến đấu A1N2 đã tỏ ra kém hiệu quả hơn so với chiếc Boeing 218, chiến dịch này đã chứng minh các kỹ năng bay trên trung bình của các phi công Hải quân Nhật và độ chính xác tương đối của kỹ thuật ném bom của họ trong điều kiện thời tiết khô ráo.
Chiến tranh với Trung Quốc (1937-1941)
Từ khi bắt đầu giao tranh vào năm 1937 cho đến khi lực lượng được chuyển sang chiến đấu cho cuộc chiến tranh Thái Bình Dương năm 1941, máy bay hải quân đóng một vai trò quan trọng trong các hoạt động quân sự trên đất liền Trung Quốc. Hải quân Nhật có hai trách nhiệm chính: đầu tiên là hỗ trợ các hoạt động đổ bộ trên bờ biển Trung Quốc và thứ hai là cuộc oanh tạc trên không chiến lược lên các thành phố Trung Quốc. Điều này là độc nhất trong lịch sử hải quân, vì đây là lần đầu tiên bất kỳ không quân hải quân nào thực hiện một nỗ lực như vậy. Chiến dịch bắt đầu vào năm 1937, diễn ra chủ yếu ở lưu vực sông Dương Tử với các cuộc tấn công vào các cơ sở quân sự dọc theo bờ biển Trung Quốc bằng máy bay tàu sân bay của Nhật. Sự tham gia của hải quân đạt đỉnh điểm vào năm 1938–39 với sự tàn phá dữ dội các thành phố trong nội địa Trung Quốc bởi các máy bay ném bom hạng trung trên đất liền và kết thúc vào năm 1941 với nỗ lực của máy bay đánh bom chiến thuật, từ cả tàu sân bay và đất liền, để cắt các tuyến giao thông và liên lạc ở miền nam Trung Quốc.
Mặc dù, các cuộc tấn công không quân năm 1937–41 thất bại trong mục tiêu chính trị và tâm lý của chúng, chúng vẫn đã giảm dòng chảy của vật liệu chiến lược sang Trung Quốc và trong một thời gian, cải thiện tình hình quân sự của Nhật Bản ở miền trung và miền nam của Trung Quốc.Chiến tranh Trung Quốc, có tầm quan trọng lớn đối với hàng không hải quân Nhật Bản trong việc chứng minh cách máy bay có thể đóng góp vào việc áp dụng sức mạnh hải quân lên bờ.
Bất chấp sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nhánh của quân đội, vào mùa thu năm 1937 Đại tướng Matsui Iwane, vị tướng lục quân chỉ huy tổng thể chiến trường Trung Quốc, thừa nhận ưu thế của Lực lượng Không lực Hải quân. Quân đội của ông dựa vào hỗ trợ không quân từ Hải quân. Các máy bay ném bom hải quân như Mitsubishi G3M và Mitsubishi G4M được sử dụng để đánh bom các thành phố của Trung Quốc trong máy bay chiến đấu của Nhật Bản, đặc biệt là chiếc Mitsubishi Mẫu 0, đã đạt được ưu thế trên không chiến thuật. Nói cách khác, quyền kiểm soát bầu trời của Trung Quốc thuộc về tay người Nhật. Không giống như các lực lượng không quân hải quân khác, Không lục Hải quân Nhật còn chịu trách nhiệm về ném bom chiến lược với việc sử dụng các máy bay ném bom tầm xa.
Việc đánh bom chiến lược của Nhật Bản chủ yếu được nhắm vào các thành phố lớn của Trung Quốc, như Thượng Hải, Vũ Hán và Trùng Khánh, với khoảng 5.000 đợt tấn công từ tháng 2 năm 1938 đến tháng 8 năm 1943. Vụ đánh bom Nam Kinh và Quảng Châu bắt đầu vào ngày 22 và 23 tháng 9 năm 1937, đã kêu gọi các cuộc biểu tình lan rộng lên đến đỉnh điểm trong một nghị quyết của Ủy ban Cố vấn Viễn Đông của Hội Quốc Liên. Ngài Cranborne, Ngoại trưởng Anh, bày tỏ sự phẫn nộ trong tuyên bố của ông.Từ ngữ không thể diễn tả cảm giác kinh hoàng sâu sắc mà tin tức về những cuộc tấn công này đã được đón nhận bởi toàn bộ thế giới văn minh. Chúng(các đợt ném bom) thường được nhắm vào những nơi xa khu vực giao tranh thực tế. Mục tiêu quân sự, nếu nó thực sự tồn tại, dường như chỉ là phụ. Mục tiêu chính dường như là gây khủng bố tinh thần bằng cách tàn sát bừa bãi của dân thường...»
Chiến tranh Thái Bình Dương
Vào đầu cuộc chiến Thái Bình Dương, Hải quân Đế quốc Nhật Bản sở hữu lực lượng tàu sân bay mạnh nhất trên thế giới, thông qua sự kết hợp của các tàu xuất sắc, máy bay được thiết kế tốt và các phi công vượt trội.
Không lực Hải quân gồm năm hạm đội không quân. Nhật Bản có tổng cộng mười tàu sân bay: sáu tàu sân bay hạm đội, ba tàu sân bay nhỏ hơn, và một tàu sân bay huấn luyện. Hạm đội Hàng không thứ 11 chứa hầu hết máy bay tấn công trên mặt đất của Hải quân. Một lợi thế quan trọng được sử dụng bởi người Nhật lúc bắt đầu chiến tranh là khả năng tập hợp sức mạnh không quân của tàu sân bay. Vào tháng 4 năm 1941 Hạm đội Hàng không thứ nhất được thành lập, tập trung các tàu sân bay của Hải quân vào một đơn vị tấn công mạnh mẽ thống nhất. Kidō Butai (機動部隊) là thành phần hoạt động của Hàng không hạm đội 1. Khi bắt đầu chiến tranh, Kidō Butai bao gồm ba hạm đội tàu sân bay (第一航空戦隊).
Không giống như trong Hải quân Hoa Kỳ, nơi các hạm đội tàu sân chỉ mang tính hành chính, các hạm đội tàu sân bay của Kidō Butai là các đơn vị hoạt động. Hai tàu sân bay trong một hạm đội chiến đấu cùng nhau, thường xuyên trao đổi phi đội máy bay và chỉ huy trên các cuộc tấn công. Chỉ huy của Kidō Butai có thể sử dụng máy bay của ba hạm đội của nó như là một thực thể duy nhất mang khối lượng máy bay được điều khiển bởi một đội phi công đào tạo bầy bản và nhắm nó vào một mục tiêu duy nhất.
Trong sáu tháng đầu tiên của cuộc chiến, sức mạnh không quân hải quân của Nhật đã đạt được thành công ngoạn mục và dẫn đầu các cuộc tấn công chống lại các lực lượng Đồng minh. Ngày 7 tháng 12 năm 1941, Hải quân Đế quốc Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng, làm tê liệt Hạm đội Thái Bình Dương của Hoa Kỳ bằng cách phá hủy hơn 188 chiếc máy bay và nhiều tàu chiến bao gồm một lượng lớn thiết giáp hạm của Mỹ mà chỉ mất 29 chiếc máy bay của họ. Ngày 10 tháng 12, các máy bay ném bom trên đất liền của hải quân Nhật Bản hoạt động từ các căn cứ ở Đông Dương, cũng chịu trách nhiệm về việc đánh chìm tàu HMS Prince of Wales và HMS Repulse. Đây là lần đầu tiên các kì hạm bị đánh chìm bởi máy bay trong lúc đang di chuyển. Vào tháng 4 năm 1942, cuộc đột kích Ấn Độ Dương đã đẩy Hải quân Hoàng gia ra khỏi Đông Nam Á. Cũng có những cuộc không kích được thực hiện lên Philippines và cảng Darwin ở miền bắc Australia.
Trong những trận chiến này, các cựu chiến binh Nhật Bản từ cuộc chiến tranh với Trung Quốc đã làm tốt chống lại các phi công Đồng minh thiếu kinh nghiệm bay máy bay lỗi thời. Tuy nhiên, lợi thế của họ không kéo dài. Trong Trận chiến Biển San hô, Trận Midway, và rồi tới Chiến dịch Guadalcanal, phe Nhật đã mất nhiều phi công kỳ cựu trong các các cuộc giao tranh kéo dài. Bởi vì chương trình đào tạo phi công của Nhật Bản không thể tăng tốc độ huấn luyện, nên không thể thay thế được những phi công kỳ cựu đó nhất là khi nhiều phi công đó không được đưa về để chuyền kinh nghiệm cho phi công mới. Trong khi đó, chương trình đào tạo phi công của Mỹ bơm ra những phi công có thể không bằng phi công đời đầu của Nhật nhưng khi họ sống sót trở về thì kinh nghiệm họ chuyền lại cho phi công mới đảm bảo rằng chất lượng trung bình của phi công Mỹ mới ngày một tăng chưa nói đến số lượng phi công mới mà Mỹ có thể bơm ra. Ngoài ra ngành công nghiệp máy bay Mỹ nhanh chóng tăng tốc độ sản xuất các mẫu thiết kế mới khiến các đối thủ Nhật Bản của họ trở nên lỗi thời. Việc kiểm tra máy bay Nhật Bản bị rơi hoặc bị bắt đã tiết lộ rằng họ đã đạt được khả năng vượt trội và khả năng cơ động của họ bằng cách bỏ qua bọc giáp buồng lái và thùng nhiên liệu tự hàn kín. Các thử nghiệm bay cho thấy máy bay Nhật mất khả năng cơ động ở tốc độ cao. Các phi công Mỹ được huấn luyện để tận dụng những điểm yếu này. Chiếc máy bay Nhật Bản đã lỗi thời và phi công được đào tạo kém phải chịu những tổn thất lớn trong bất kỳ cuộc chiến không quân nào trong suốt phần còn lại của cuộc chiến, đặc biệt là trong cuộc Đại săn gà tây Marianas. Trong trận chiến vịnh Leyte vài tháng sau, Hạm đội Hàng không thứ nhất chỉ được sử dụng như mồi nhử để kéo hạm đội chính của Mỹ ra khỏi Leyte. Các tàn dư của hàng không hải quân Nhật Bản sau đó được giới hạn hoạt động trên đất liền, ngày càng được đặc trưng bởi các cuộc tấn công kamikaze vào các hạm đội xâm lược của Mỹ.
Từ ngày 16 tháng 12 năm 1941 đến ngày 20 tháng 3 năm 1945, thương vong hàng không của Hải quân Đế quốc Nhật là 14.242 phi công và 1.579 sĩ quan.
Không lực Nhật vào năm 1941
Không lực hải quân Nhật có hơn 3.089 máy bay vào năm 1941 và 370 máy bay huấn luyện.
Tổ chức
Những phi công ưu tú là các nhóm không quân dựa trên tàu sân bay (Kōkūtai(航空隊), sau này gọi là Kōkū sentai) có số lượng phụ thuộc vào cả nhiệm vụ và loại tàu sân bay mà họ được đóng quân (từ một ít lên tới 80 hoặc 90 máy bay). Hạm đội tàu sân bay có ba loại máy bay: máy bay chiến đấu, máy bay đánh bom ngang/ném ngư lôi, và máy bay ném bom bổ nhào. Tàu sân bay nhỏ hơn có xu hướng chỉ có hai loại, máy bay chiến đấu và máy bay đánh bom ngang/ném ngư lôi.
Các Kōkūtai trên tàu sân bay có tổng cộng trên 1.500 phi công và nhiều máy bay vào đầu Chiến tranh Thái Bình Dương. Hải quân Nhật cũng duy trì một hệ thống hải đội hàng không trên cạn gọi là Kōkū Kantai và các hải đội hàng không trong khu vực được gọi là Homen Kantai có chứa hầu hết là các máy bay ném bom hai động cơ và thủy phi cơ. Tư lệnh cấp cao là Hạm đội Không quân Hải quân thứ mười một, được chỉ huy bởi Phó Đô đốc Nishizō Tsukahara. Máy bay trên đất liền cung cấp phần lớn lực lượng hàng không của hải quân Nhật Bản cho đến trước Thế chiến thứ hai.
Mỗi hạm đội không quân hải quân bao gồm một hoặc nhiều không đội không quân hải quân (được chỉ huy bởi các Phó Đô Đốc), mỗi không đội có hai hoặc nhiều nhóm không quân hải quân. Mỗi nhóm không quân hải quân bao gồm một đơn vị cơ sở từ 12 đến 36 máy bay, cộng với 4 đến 12 máy bay dự trữ. Mỗi nhóm không quân hải quân gồm một số hikotai (飛行隊 phi đội) gồm 9, 12 hoặc 16 máy bay. Hikotai là đơn vị chiến đấu chuẩn của Không lực hải quân Nhật tương đương với một chutai trong Không lực Lục quân Đế quốc Nhật.
Ghi chú
<references group="N" />
Phaeng Lylavong
Phaeng Lylavong là một chính trị gia người Lào. Ông là đảng viên Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Ông là đại biểu Quốc hội Lào cho tỉnh Phongsaly (Khu vực 2).
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Chính khách Lào Thể loại:Chính trị gia thế kỷ 21
Alexa Internet
Alexa Internet, Inc là một công ty chi nhánh của Amazon.com, được biết đến với trang cung cấp thông tin về lưu lượng truy cập đến các website khác. Hiện nay Alexa là trang web uy tín nhất trong việc thống kê và thông tin về lưu lượng truy cập website hiện nay. Vào tháng 12 năm 2021, Amazon thông báo rằng họ sẽ đóng cửa Alexa và dịch vụ sẽ ngừng hoạt động kể từ ngày 1 tháng 5 năm 2022.
Lịch sử
Alexa Internet được Brewster Kahle và Bruce Gilliat thành lập năm 1996. Công ty sử dụng một thanh công cụ (toolbar) cho người dùng Internet. Dựa trên các thông tin về lưu lượng truy cập của các công cụ gửi về, Alexa ranking cung cấp cho mỗi trang web thông tin về lượng truy cập, mức độ truy cập thường xuyên, các liên kết đến trang web... và các thông tin được cập nhật.
Năm 1999, Alexa đã được Amazon.com mua lại với giá 250 triệu đô la Mỹ bằng chứng khoán.
Tháng 7 năm 2008, Alexa tuyên bố thay đổi cách thức xếp hạng website toàn cầu, căn cứ vào nhiều nguồn hơn để cách xếp hạng được chính xác hơn.
Xếp hạng lưu lượng truy cập Alexa
Một số liệu chính được công bố từ phân tích Internet Alexa là Xếp hạng lưu lượng truy cập Alexa còn được gọi đơn giản là Xếp hạng Alexa. Nó cũng được gọi là Xếp hạng toàn cầu bởi Alexa Internet và được thiết kế để ước tính mức độ phổ biến của trang web. Kể từ tháng 5 năm 2018, tooltip của Alexa Internet cho Xếp hạng toàn cầu cho biết thứ hạng được tính từ sự kết hợp giữa khách truy cập hàng ngày và lượt xem trang trên trang web trong khoảng thời gian 3 tháng.
Xếp hạng lưu lượng truy cập Alexa có thể được sử dụng để theo dõi xu hướng phổ biến của một trang web và để so sánh mức độ phổ biến của các trang web khác nhau.
Thanh công cụ
Alexa đã từng xếp hạng các trang web chủ yếu dựa trên việc theo dõi một tập hợp mẫu lưu lượng truy cập Internet của người dùng trên thanh công cụ của Internet cho các trình duyệt web Internet Explorer, Firefox và Google Chrome. Thanh công cụ Alexa bao gồm trình chặn cửa sổ bật lên (dừng quảng cáo không mong muốn), hộp tìm kiếm, liên kết đến Amazon.com và trang chủ Alexa và xếp hạng Alexa của trang web mà người dùng đang truy cập. Nó cũng cho phép người dùng đánh giá trang web và xem các liên kết đến các trang web bên ngoài, có liên quan. Đầu năm 2005, Alexa tuyên bố rằng đã có 10 triệu lượt tải xuống thanh công cụ, mặc dù công ty không cung cấp số liệu thống kê về việc sử dụng hoạt động. Ban đầu, các trang web chỉ được xếp hạng trong số những người dùng đã cài đặt Thanh công cụ Alexa và có thể bị sai lệch nếu một nhóm đối tượng cụ thể không muốn tham gia vào bảng xếp hạng. Điều này gây ra một số tranh cãi về cách cơ sở người dùng của đại diện Alexa có hành vi điển hình trên Internet,  đặc biệt là đối với các trang web ít truy cập. Năm 2007, Michael Arrington đã cung cấp các ví dụ về bảng xếp hạng Alexa được biết là mâu thuẫn với dữ liệu từ dịch vụ phân tích trang web comScore, bao gồm xếp hạng YouTube trước Google.
Thống kê được chứng nhận
Sử dụng dịch vụ Alexa Pro, chủ sở hữu trang web có thể đăng ký "số liệu thống kê được chứng nhận", cho phép Alexa truy cập nhiều hơn vào dữ liệu lưu lượng truy cập của trang web. Chủ sở hữu trang web nhập mã JavaScript trên mỗi trang trên trang web của họ, nếu được cho phép bởi cài đặt bảo mật và quyền riêng tư của người dùng, sẽ chạy và gửi dữ liệu lưu lượng truy cập đến Alexa, cho phép Alexa hiển thị hoặc không hiển thị, tùy thuộc vào tùy chọn của chủ sở hữu. thống kê chính xác như tổng số lần xem trang và số lần xem trang duy nhất.
Đánh giá quyền riêng tư và phần mềm độc hại
Một số công ty chống vi-rút đã đánh giá thanh công cụ của Alexa. Thanh công cụ cho Internet Explorer 7 đã bị Windows Defender đánh dấu là phần mềm độc hại. Symantec đã phân loại thanh công cụ là "trackware" trong năm 2007. phần mềm theo dõi McAfee đã phân loại nó là phần mềm quảng cáo, coi đó là "chương trình không mong muốn" vào năm 2005 nhưng Cố vấn trang web của McAfee đã đánh giá trang web Alexa "xanh" vào năm 2007, tìm thấy "không có vấn đề đáng kể", nhưng cảnh báo về "một phần nhỏ tải xuống... rằng một số người coi phần mềm quảng cáo hoặc các chương trình không mong muốn khác." Kể từ năm 2014, mặc dù có thể xóa một thuê bao trả phí trong tài khoản Alexa, nhưng không thể xóa một tài khoản được tạo tại Alexa thông qua bất kỳ giao diện web nào.
Chỉ trích
Việc dựa quá nhiều vào thanh công cụ làm kết quả thống kê bị sai lệch. Alexa cũng bị chỉ trích về quyền riêng tư khi cung cấp các địa chỉ web mà người dùng truy cập để xếp hạng. Thanh công cụ Alexa Toolbar bị hãng diệt virus Symantec liệt vào danh sách spyware. McAfee thì cảnh báo người dùng thanh công cụ Alexa có nguy cơ bị adware, phần mềm gián điệp, virus hoặc các chương trình không mong muốn vào 2005. Nhiều nhà cung cấp an ninh khác cũng phát hiện và loại bỏ phần mềm Alexa.
Liên kết ngoài
Thể loại:Máy truy tìm dữ liệu Thể loại:Công ty thành lập năm 1999 Thể loại:Công ty tiếp thị
2526 Alisary
2526 Alisary (1979 KX) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 19 tháng 5 năm 1979 bởi Richard Martin West ở La Silla.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1979
Chiến tranh Lê–Mạc
Nội chiến Lê–Mạc (1533–1677) là cuộc nội chiến giữa nhà Mạc và nhà Hậu Lê trong lịch sử Việt Nam. Phe chống nhà Mạc về sau khi chép sử có gọi đây là thời kỳ Phù Lê diệt Mạc.
Chiến tranh chia làm hai thời kỳ lớn:
Hoàn cảnh
Nhà Hậu Lê sau thời thịnh trị cuối thế kỷ 15 đã bắt đầu suy yếu từ thời Lê Uy Mục và Lê Tương Dực. Bên ngoài, các cuộc khởi nghĩa chống đối của nhân dân làm triều đình nghiêng ngả, điển hình là khởi nghĩa của Trần Cảo. Các tướng trong triều cũng chia bè phái đánh lẫn nhau. Một số tướng lĩnh lập ra vua khác để ly khai triều đình, hình thành các thế lực cát cứ như Trịnh Duy Đại, Trịnh Tuy.
Sau khi nhà Mạc lên nắm quyền, đã có một số hoạt động chống đối chính quyền như cầu viện nhà Minh nhưng đều không thành hoặc nổi dậy của hoàng thân Lê Ý nhưng thất bại nhanh chóng. Chỉ đến khi nhà Hậu Lê tái lập thì chiến tranh quy mô mới thực sự bắt đầu.
Năm 1529, một võ tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim không thần phục nhà Mạc, bỏ chạy vào miền núi Thanh Hoá và sang Ai Lao (Lào), tập hợp lực lượng chống nhà Mạc. Năm 1533, Nguyễn Kim tìm một người tên là Lê Duy Ninh là con của vua Lê Chiêu Tông đưa lên ngôi trên đất Sầm Châu (Ai Lao), tức là vua Lê Trang Tông.
Chiến tranh Lê – Mạc chính thức bùng nổ.
Nhà Hậu Lê về nước
Từ trước khi lập Trang Tông, Nguyễn Kim đã từng tự mình mang quân về mưu đánh chiếm Thanh Hóa. Đầu năm 1531, Nguyễn Kim từ Ai Lao mang quan về đánh Thanh Hoá. Mạc Thái Tông sai Tây quận công Nguyễn Kính vào đánh. Hai bên giao tranh, Nguyễn Kính bị thua hai trận. Nhưng tới tháng 9, trời đổ mưa nhiều làm nước sông dâng cao, Nguyễn Kính thừa cơ dùng thủy quân tiến đánh, quân Nguyễn Kim rối loạn phải rút về Ai Lao.
Lê Trang Tông là cháu xa đời của Lê Thánh Tông, mẹ là Phạm thị, tên húy là Ngọc Quỳnh, người sách Cao Trĩ, huyện Thụy Nguyên. Khi Đăng Dung cướp ngôi, tiếm hiệu, vua tránh về Thanh Hóa. Thái sư Hưng quốc công Nguyễn Kim sai người dò tìm, đón vua sang nước Ai Lao tôn lập.
Lê Trang Tông được Nguyễn Kim phong lên ngôi. Vua gặp vận phải đi lánh nạn, nhờ được bề tôi cũ tôn lập, bên ngoài liên kết với nước láng giềng, bên trong dùng được các tướng giỏi, cho nên mọi người đều vui lòng gắng sức, nền móng trung hưng bắt đầu từ đấy.
Từ khi Lê Trang Tông lên ngôi, nhiều sĩ phu, tướng lĩnh bắt đầu tập hợp bên Nguyễn Kim để chống nhà Mạc, trong đó có một số tướng sĩ nhà Mạc cũng sang hàng Lê. Nhiều người từ Đại Việt qua Ai Lao để gia nhập đội quân của Nguyễn Kim.
Năm 1543, Lê Trang Tông đích thân đem quân đánh Bắc triều, Tổng trấn Thanh Hóa Trung hầu Dương Chấp Nhất dẫn quân ra giả hàng Trang Tông, Trang Tông lấy lại được Tây Đô.
Tháng 5 năm 1545 Trang Tông lại đích thân kéo quân ra Yên Mô - Ninh Bình, lúc này Dương Chấp Nhất lại phản lại Trang Tông, bỏ thuốc độc giết Nguyễn Kim rồi trở về với Mạc Phúc Hải. Đại tướng bị giết, Trang Tông phải lui binh. Thừa cơ Mạc Hiến Tông đuổi đánh Lê Trang Tông. Lúc này Trang Tông thăng Trịnh Kiểm lên chức Tiết chế được độc quyền nắm giữ quyền binh để chống lại nhà Mạc.
Chiến sự 1551
Có lực lượng của Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến, nhà Lê tổ chức tấn công ra bắc. Tháng 6 năm 1551, Trịnh Kiểm làm tổng chỉ huy, sai Lê Bá Ly và Vũ Văn Mật ra quân tấn công Thăng Long.
Trịnh Kiểm qua đò sông Thao đến An Lạc, cùng Vũ Văn Mật tấn công núi Hy, đánh thắng Mạc Kính Điển vài trận rồi tiến tới Xuân Canh, Lâm Hạ. Lê Bá Ly, Nguyễn Khải Khang và Vũ Văn Mật chia 3 đường tiến đánh. Mạc Tuyên Tông bèn chạy đi Kim Thành, ủy thác cho chú Mạc Kính Điển làm Đô tổng súy, ở lại cầm quân ở Bồ Đề bảo vệ kinh đô.
Quân Lê rút lui, Mạc Kính Điển chia quân đi chiếm lại những vùng bị mất, bộ binh đóng tại Yên Mô (Ninh Bình), thủy binh đóng ở cửa Thần Phù.
Chiến sự 1554
Năm 1554, Trịnh Kiểm lập hành dinh tại quê hương Biện Thượng, sau đó điều quân đánh Thuận Hóa.
Khi quân Lê tiến vào nam, các quan lại nhà Mạc và các hào trưởng địa phương phần lớn đi theo. Tướng Mạc ở Thuận Hóa là Hoàng Bôi mang quân ra đánh bị tử trận. Quân Mạc bị đánh tan, nhà Lê lấy lại được Thuận Hóa và Quảng Nam.
Toàn bộ lãnh thổ Đại Việt chính thức chia làm 2 nửa: từ Ninh Bình trở ra trong tay nhà Mạc, từ Thanh Hóa trở vào trong tay nhà Lê.
Chiến sự 1555
Tháng 8 năm đó, Mạc Kính Điển sai Thọ quận công đem hơn 100 chiếc thuyền làm tiên phong, tiến đến cửa biển Thần Phù đóng dinh. Hôm sau, Kính Điển đem quân đến hội ở sông Đại Lại, sai Thọ quận công đốc suất quân bản bộ đi trước, đóng dinh ở núi Kim Sơn.
Trịnh Kiểm sai Lê Bá Ly, Nguyễn Khải Khang, Nguyễn Thiến, Lê Khắc Thận cùng mai phục sẵn ở phía nam sông, còn Trịnh Kiểm đích thân đốc suất đại quân mai phục ở phía bắc sông, chọn 50 con voi phục ở chân núi Kim Sơn; sai Phạm Đốc đem thủy quân cùng Nguyễn Quyện đem hơn 10 chiếc thuyền chiến chiếm cứ mạn thượng lưu từ sông Hữu Chấp đến sông Kim Bôi.
Trưa hôm sau, thuyền quân Mạc qua Kim Sơn, đến chợ Ông Cung. Trịnh Kiểm lệnh các đạo quân mai phục đổ ra đánh. Quân Mạc thua chạy. Thọ quận công nhảy xuống sông trốn, bị tướng Lê là Vũ Sư Thước bắt sống và sau đó bị chém. Quân Mạc bị bắt rất nhiều, quân Lê thu được nhiều khí giới. Mạc Kính Điển rút quân quay về kinh thành.
Trận tháng 7
Năm 1556, Lê Trung Tông mất, Trịnh Kiểm định thay làm vua nhưng sau nghe theo lời Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã lập người trong họ Lê là Duy Bang lên ngôi, tức là vua Anh Tông (xem chi tiết bài chúa Trịnh).
Tháng 7 năm 1557, Mạc Tuyên Tông sai Mạc Kính Điển đem quân đánh Thanh Hóa, Phạm Quỳnh và Phạm Dao vào đánh Nghệ An.
Mạc Kính Điển chia ra đóng ở sông Thần Phù và vùng Tống Sơn, Nga Sơn, đốt phá cầu phao. Trịnh Kiểm sai Thanh quận công ra giữ Nga Sơn, Hà Thọ Tường giữ Tống Sơn, quân Mạc không tiến lên được.
Trịnh Kiểm lại đích thân chỉ huy tượng binh, ngầm tiến đến chân núi Yên Mô thẳng tới cửa biển, rồi chia làm 2 cánh đánh úp quân Mạc. Tướng Lê là Vũ Lăng hầu nhảy lên thuyền Mạc Kinh Điển, chém chết người cầm dù. Mạc Kính Điển trở tay không kịp, vội nhảy xuống sông trốn thoát. Quân Mạc đại bại, bỏ thuyền chạy trốn vào núi rừng. Mạc Kính Điển chạy trốn vào hang núi ẩn náu 3 ngày, ban đêm thấy cây chuối trôi qua cửa hang, liền ôm chuối trôi theo dòng để tìm đường về.
Trịnh Kiểm phá tan quân của Mạc Kính Điển, tước lấy chiến thuyền, giả làm quân Mạc kéo vào đánh quân Phạm Quỳnh, Phạm Dao ở Nghệ An. Phạm Quỳnh, Phạm Dao không đề phòng, bị quân Lê đánh bại phải rút về.
Trận tháng 9
Tháng 4 năm 1557, Lê Bá Ly qua đời. Tháng 9 năm đó, Nguyễn Thiến cũng qua đời. Hai con Nguyễn Thiến là Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn trốn về với nhà Mạc. Mạc Tuyên Tông phong Nguyễn Quyện làm Văn Phái hầu, Nguyễn Miễn làm Phù Hưng hầu và gả con gái tông thất cho.
Trịnh Kiểm đem 5 vạn quân thủy bộ đánh ra Sơn Nam. Quân Lê qua sông Phụng Xí phá tan quân Mạc, bắt sống tướng Mạc là Khánh quốc công. Sau đó Trịnh Kiểm tự mình chỉ huy bộ binh, sai Phạm Đốc chỉ huy thủy quân cùng tiến, sai Vũ Lăng hầu Phạm Đức Kỳ làm Tiền Thủy đội.
Mạc Tuyên Tông sai Nguyễn Quyện mang quân ra chống giữ ở sông Giao Thủy, đánh nhau to với Vũ Lăng hầu. Vũ Lăng hầu nhảy sang mui thuyền của Nguyễn Quyện. Nguyễn Quyện cầm gươm chém, Vũ Lăng hầu nhảy xuống sông lặn đi. Nguyễn Quyện lại nhảy sang thuyền của Vũ Lăng hầu, chém được đầu của người cầm dù rồi hô lớn:
Quân Lê nghe nói sợ hãi, không kịp ngoảnh lại nhìn, nhảy cả xuống sông. Toàn quân Lê tan vỡ, bỏ thuyền nhảy lên bờ tháo chạy. Quân Mạc thừa thắng đuổi đánh. Nhân dân các huyện đều hưởng ứng theo quân Mạc. Trịnh Kiểm vội rút quân.
Mạc Kính Điển sai tướng đem quân chặn lối về của Trịnh Kiểm, giết rất nhiều quân Lê. Chiến tướng nhà Lê trung hưng bị giết đến vài chục viên, thuyền bè, khí giới phải vứt bỏ hết. Trịnh Kiểm chạy thoát về chỉ còn non nửa số quân.
Chiến sự 1559-1562
Năm 1558, Trịnh Kiểm mang đại quân lại ra Sơn Nam đánh úp quân Mạc, bắt sống tướng Mạc là Anh Nhuệ hầu đưa về Yên Trường và chém.
Tháng 9 năm đó, Trịnh Kiểm lại ra quân đánh Sơn Nam chiếm đất rồi để Nguyễn Khải Khang ở lại trấn thủ để chiêu tập nhân dân. Nhà Mạc sai thổ dân ở Mỹ Lương trá hàng Khải Khang để dụ, rồi lừa bắt Khải Khang mang về. Mạc Tuyên Tông sai dùng hình xé xác Khải Khang.
Tháng 9 năm 1559, Trịnh Kiểm để Trịnh Quang, Lê Chủng, Vũ Sư Thước, Lại Thế Khanh cùng đem tinh binh trấn giữ cửa biển để phòng quân Mạc, còn mình chỉ huy hơn 6 vạn đại quân đi đánh Mạc. Quân Lê từ Thiên Quan ra Sơn Tây, nhiều người ra hàng phục.
Tháng 2 âm lịch năm 1560, Mạc Tuyên Tông sai tướng đem quân giữ thành Thăng Long. Quân Mạc đóng đồn một dải san sát với nhau từ dọc sông Nhị Hà về phía tây, trên từ Bạch Hạc, dưới đến Nam Xang, dinh trại thuyền ghe liền nhau liên tiếp, ban ngày thì phất cờ dóng trống báo nhau cho nhau, ban đêm thì đốt lửa làm hiệu cho nhau để liều chết chống giữ với quân Lê Trịnh.
Trịnh Kiểm không thể đánh hạ nổi bèn chia quân cho các tướng đi đánh các huyện phía đông bắc là Đông Triều, Giáp Sơn, Chí Linh, An Dương, đều lấy được. Mạc Tuyên Tông phải chạy ra ở huyện Thanh Đàm.
Nam triều đã làm chủ hầu hết đất đai bờ bắc sông Hồng. Tháng 3 năm 1560, Trịnh Kiểm sai Hoàng Đình Ái đem quân trấn giữ Lạng Sơn, Lê Khắc Thận trấn giữ Thái Nguyên, Vũ Văn Mật trấn giữ Tuyên Quang, Đặng Định trấn giữ Hưng Hoá, chiêu tập dân cư 10 châu An Tây. Sang tháng 4, Trịnh Kiểm lại chia quân đi đánh phá các vùng Thanh Miện, Gia Phúc, Hồng Châu, Khoái Châu. Các huyện ở Hải Dương của nhà Mạc chấn động. Quân Mạc cầm cự qua năm sau, quân Lê vẫn không hạ được Thăng Long và Hải Dương.
Nhân lúc quân chủ lực Nam triều tập trung ngoài bắc, tháng 3 năm 1561, Mạc Kính Điển tập trung binh thuyền tấn công Thanh Hóa. Quân Lê bại trận, Vũ Sư Thước và Lại Thế Khanh đều bỏ dinh trại chạy về; Lê Chủng thì quân vỡ, tháo chạy, đem quân chạy vào Vạn Lại, Yên Trường.
Tháng 9 năm 1561, quân Mạc đánh vào cửa Yên Trường, đến Vạn Lại chuẩn bị chiếm kho nhà Lê. Vũ Sư Thước, Lại Thế Khanh hợp sức cố đánh, tung quân mai phục đánh thắng liền mấy trận, chém được hơn trăm thủ cấp quân Mạc. Quân Mạc tan vỡ tháo chạy. Quân Nam triều thừa thắng đuổi theo. Mạc Kính Điển phải rút quân về Thăng Long. Cùng lúc đó, Trịnh Kiểm nghe tin Thanh Hóa bị tấn công phải triệt thoái hết các cánh quân ở Bắc Bộ về. Quân Mạc tuy phải rút nhưng vùng Bắc Bộ của nhà Mạc và kinh thành Thăng Long được giải vây.
Đầu năm 1562, nhân lúc đại quân Lê đã về căn cứ, Mạc Tuyên Tông sai Nguyễn Phú Xuân và Giáp Trưng mang quân đánh Lạng Sơn vẫn còn trong tay nhà Lê. Tướng Lê là Hoàng Đình Ái không chống nổi, phải bỏ thành rút chạy. Lạng Sơn lại về tay nhà Mạc.
Chiến sự 1564-1565
Năm 1564, Mạc Tuyên Tông mất, con là Mạc Mậu Hợp mới 2 tuổi lên nối ngôi. Việc chính sự đều do Khiêm vương Kính Điển điều hành.
Sau lần ra cướp lương thực ở Thanh Trì và Thượng Phúc năm 1563, Trịnh Kiểm lại mang quân ra phía bắc 3 lần trong năm 1564-1565, đánh phá các huyện Gia Viễn, Yên Mô, Yên Khang. Tháng 12 năm 1565, trong lúc Trịnh Kiểm tiến đánh Sơn Nam thì Mạc Kính Điển lại mang quân vào cửa biển Linh Trường đánh Thanh Hóa.
Vũ Sư Thước sai người cáo cấp với Trịnh Kiểm. Trịnh Kiểm sai Lộc quận công đem quân về cứu Thanh Hóa. Quân Lê hợp lại làm một, giao chiến với quân Mạc ở Du Trường. Quân Mạc phục sẵn ở chỗ hiểm yếu, cho kỳ binh ra khiêu chiến, rồi giả cách thua chạy. Vũ Sư Thước đem binh tượng đuổi theo. Mạc Kính Điển liền tung phục binh ra, bốn mặt cùng nổi dậy, đánh kẹp lại vây thành mấy lớp. Sư Thước, Thế Khanh bại trận, phải phá vòng vây, cố sức đánh thoát chạy vào rừng núi. Lộc quận công bị quân Mạc đâm chết trên lưng voi. Quân Lê bị chết hàng nghìn người. Mạc Kính Điển định đánh tiếp nhưng nghe tin Trịnh Kiểm đã rút quân về đến Thạch Thành, bèn đem quân về.
Chiến sự 1570
Từ năm 1566, chiến sự giữa hai bên chỉ có vài trận nhỏ. Trịnh Kiểm tuổi cao sức yếu, không thực hiện những chiến dịch lớn, còn Mạc Kính Điển cũng tập trung củng cố nội bộ.
Cuối năm 1569, Trịnh Kiểm ốm nặng, giao lại binh quyền cho con cả là Trịnh Cối. Tháng 3 năm 1570, Trịnh Kiểm chết, Trịnh Cối lên thay. Con thứ Kiểm là Trịnh Tùng tranh quyền với Cối. Hai bên dàn quân đánh nhau.
Nhân cơ hội đó, tháng 8 năm 1570, Mạc Kính Điển đem hơn 10 vạn quân, 700 chiếc thuyền chiến vào đánh Thanh Hóa. Ông chia quân sai em là Mạc Đôn Nhượng cùng Mạc Đình Khoa và phó tướng là Mậu quận công đem quân giữ cửa biển Thần Phù.
Mạc Kính Điển chia quân làm 6 mũi cùng tiến vào các cửa biển Linh Trường, Chi Long, Hội Triều, hội quân ở Bút Cương. Đến Hà Trung, quân Mạc đóng dinh ven sông.
Trịnh Cối bị kẹp giữa quân Mạc và Trịnh Tùng, tự liệu không chống nổi, liền đem các tướng Lại Thế Mỹ, Vũ Sư Doãn, Trương Quốc Hoa và vợ con đón hàng nhà Mạc. Mạc Kính Điển tiếp nhận, phong cho Trịnh Cối tước Trung Lương hầu và phong chức cho các tướng Lê về hàng, rồi sai các hàng tướng dẫn quân bản bộ tiếp tục tiến.
Trong số các tướng dưới quyền Trịnh Cối chỉ có Vũ Sư Thước định bỏ doanh trại vào cửa quan Yên Trường theo nhà Lê, nhưng quân lính muốn hàng nhà Mạc, không chịu theo. Sư Thước buộc phải về theo nhà Mạc, được phong tước Thủy quận công.
Brion-sur-Ource
Tham khảo
Brionsurource
Chiến tranh Lê–Mạc
Chiến sự 1570
Vua Lê Anh Tông thấy Trịnh Cối hàng Mạc bèn trao binh quyền cho Trịnh Tùng làm Tiết chế các dinh thủy bộ. Trước thế mạnh của quân Mạc, Trịnh Tùng chủ trương phòng thủ chia quân chiếm giữ cửa luỹ các xứ, đào hào đắp luỹ, đặt phục binh giữ nơi hiểm yếu để phòng.
Ngày 25 tháng 8 âm lịch, Mạc Kính Điển mang quân cùng tiến, dọc sông Mã và sông Lam. Nhân dân Thanh Hóa bỏ chạy, nhà Mạc mang nhiều người và của cải lấy được ở Thanh Hóa ra bắc.
Quân Mạc ngày đêm tiến đánh luỹ Yên Trường. Quân Lê thế yếu, chỉ đắp luỹ cao, đào hào sâu, giữ chỗ hiểm để chờ thời. Tướng Lê là Đoan Vũ hầu Lê Cập Đệ dùng mẹo sai quân lính ban đêm dựng luỹ tầng ngoài kéo dài đến hơn 10 dặm, lấy nhiều vách nhà để che chắn, dùng bùn trát bên ngoài, trên thả chông tre, chỉ một đêm mà thành giả làm xong.
Tháng 10 âm lịch năm 1570, hai bên giao chiến ở sông Bảo Lạc, Long Sùng. Quân Lê dùng chiến thuật ban ngày thì cố thủ, ban đêm thì đánh cướp doanh trại, quấy rối quân Mạc. Mạc Kính Điển thấy đánh mãi không được, liền lui giữ dinh Hà Trung.
Vũ Sư Thước đã hàng Mạc, lại muốn trở về hàng Lê. Nhờ Sư Thước làm nội ứng, quân Lê chia ra đánh chiếm lại các huyện Tống Sơn, Đông Sơn, Quảng Xương. Sư Thước đem 500 quân bản bộ nửa đêm bỏ trốn về hàng Lê. Mạc Kính Điển tiến đánh không được, lui về giữ dinh sông Bút Cương rồi đến tháng chạp thì rút đại quân về bắc.
Chiến sự 1571
Tháng 8 năm 1571, Mạc Kính Điển đốc suất quân lính vào đánh các huyện ở Nghệ An. Nghệ An xa bản dinh vua Lê nên không được ứng cứu, dân Nghệ An sợ uy quân Mạc từ nhiều năm, phần nhiều đầu hàng họ Mạc. Do đó từ sông Cả vào Nam đều trở về hàng nhà Mạc.