cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Costa Rica
Costa Rica (Phiên âm: Cô-xta Ri-ca), tên chính thức Cộng hòa Costa Rica (Tiếng Tây Ban Nha: República de Costa Rica, IPA: ), là một quốc gia tại Trung Mỹ, giáp với Nicaragua ở mặt Bắc, Panama ở phía Nam và Đông Nam, Thái Bình Dương ở phía Tây và Nam, biển Caribe ở phía Đông. Costa Rica là nước đầu tiên trên thế giới tự giải thể lực lượng quân sự chính quy theo hiến pháp.
Lịch sử
Vào thời Tiền Columbus, thổ dân châu Mỹ ở vùng đất nay là Costa Rica thuộc nhóm văn hóa trung gian giao thoa giữa các vùng văn hóa Mesoamerica và văn hóa Andes ở Nam Mỹ.
Đối với bán đảo Nicoya ở phía tây bắc Costa Rica thì đây là điểm cực nam của ảnh hưởng văn hóa Nahuatl trong khi thung lũng miền trung tâm của Costa Rica có bộ tộc Chibcha cư trú. Khi đoàn quân viễn chinh của Tây Ban Nha dưới sự chỉ huy của các chinh phục tướng quân (conquistador) mở cuộc xâm chiếm Trung Mỹ vào thế kỷ XVI thì các bộ tộc thổ dân châu Mỹ phiêu tán. Số còn lại phần bị đồng hóa hoặc tiêu diệt vì bệnh truyền nhiễm cùng sự cai trị hà khắc của người Tây Ban Nha.
Thời kỳ tự chủ
nhỏ|250px|phải|Bản đồ tổng thể Costa Rica Sau khi thoát khỏi sự cai trị của Tây Ban Nha, Costa Rica là một trong sáu nước trong Cộng hòa Liên bang Trung Mỹ (tiếng Tây Ban Nha: República Federal de Centroamérica/Centro América) với thủ đô là Thành phố Guatemala. Liên bang này chỉ hiện diện trong thời gian ngắn ngủi rồi giải tán sau 15 năm vì thiếu đoàn kết. Kết quả là năm quốc gia độc lập ra đời; năm nước này (Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua) tồn tại tới ngày nay và cả năm nước hậu duệ này đều lấy ngày 15 tháng 9 là ngày quốc khánh, đánh dấu thời điểm khi chính quyền thực dân Tây Ban Nha cáo chung trên dải đất Trung Mỹ.
Xét về mặt chủng tộc, ngoài sắc dân gốc Âu châu, Costa Rica còn có dân thiểu số gốc Phi châu. Họ là hậu duệ của nhóm di dân từ Jamaica đưa sang làm phu vào thế kỷ XIX để xây tuyến đường sắt từ Cao nguyên Trung phần xuống duyên hải biển Caribe và cửa bể Limón. United Fruit Company, một công ty Hoa Kỳ bỏ vốn ra xây những đoạn đường này để đổi lấy quyền sở hữu và khai thác đất đai trong vùng. Sự việc này tác động mạnh đến kinh tế Costa Rica, biến đất nước này, trước kia chủ yếu trông cậy vào cà phê là hàng xuất cảng chính nay còn cung cấp thêm các loại trái cây nhiệt đới, nhất là chuối cho thị trường thế giới.
Vào thế kỷ XIX, những người nhập cư người Ý và Người Trung Hoa cũng đã tới đây làm việc trên các công trường xây dựng.
Địa lý
Costa Rica nằm ở eo đất Trung Mỹ, 10° Bắc xích đạo và 84° Tây đường Kinh tuyến gốc. Nước này giáp với Biển Caribe (ở phía đông) và Biển Bắc Thái Bình Dương (ở phía tây), với chiều dài bờ biển tổng cộng 1.290 kilômét (802 dặm) (212 km / 132 mi bờ biển Caribe và 1.016 km / 631 mi bờ biển Thái Bình Dương).
Costa Rica giáp giới với Nicaragua ở phía bắc (309 km / 192 mi biên giới) và Panama ở phía nam (639 km / 397 mi biên giới). Tổng cộng, Costa Rica có 51.100 km² (19.730 dặm vuông) lãnh thổ cộng thêm 589.000 km² lãnh hải. Nước này có diện tích tương đương với Tây Nguyên Việt Nam.
Trichospermum richii
Trichospermum richii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (A. Gray) Seem. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1861.
Costa Rica
Địa lý
Điểm cao nhất nước là núi Chirripó, với độ cao đo được là 3.810 mét (12.500 ft). Ngọn núi này cũng là ngọn núi cao thứ năm ở Trung Mỹ. Núi lửa cao nhất nước là ngọn Irazú (3.431 m / 11.257 ft).
Trichospermum richii
Liên kết ngoài
Thể loại:Trichospermum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1861
Costa Rica
Địa lý
Hồ nước có diện tích lớn nhất ở Costa Rica là Hồ Arenal.
Vì Costa Rica có địa hình đa dạng nhiều núi non nên sông ngòi chảy xiết, rất thích hợp với một số môn thể thao như bơi kayak hoặc thả bè. Hai con sông được biết đến cho các bộ môn này là sông Pacuare và sông Reventazón nằm ngay phía đông thủ đô San José ở vùng Cao nguyên Trung phần.
Costa Rica cũng có một số hải đảo. Đáng kể nhất là Đảo Cocos cách bờ biển tỉnh Puntarenas 24 km² / 9.25 sq mi, 500 km hay 300 mi, nhưng Đảo Calero là đảo lớn nhất nước (51.6 km² / 58.5 sq mi).
Costa Rica cũng đã dành 25% lãnh thổ toàn quốc dưới dạng đất bảo tồn sinh thái. Nước này cũng có mật độ sinh vật đa dạng nhất thế giới.
Chính trị
nhỏ|phải|Tòa nhà quốc hội Costa Rica Costa Rica là một quốc gia dân chủ theo thể chế cộng hòa trong khuôn khổ pháp lý của bản hiến pháp vững mạnh. Bản hiến pháp hiện hành được ban bố ngày 7 tháng 11 năm 1949, trong đó có đặc điểm là Costa Rica không có quân đội.
Đứng đầu ngành hành pháp là tổng thống với nhiệm kỳ bốn năm. Tổng thống có quyền bổ nhiệm 22 bộ trưởng để điều hành chính phủ. Phụ tá tổng thống là hai vị phó tổng thống. Hai viên chức này cũng kiêm nhiệm hai trong 22 bộ.
Cơ quan lập pháp chính là Quốc hội với 57 đại biểu. Đại biểu quốc hội, cũng như tổng thống có nhiệm kỳ bốn năm. Cuộc tu chính hiến pháp thông qua năm 1969 giới hạn tổng thống và các đại biểu chỉ được chấp chính một nhiệm kỳ. Riêng đại biểu quốc hội thì được phép tái tranh cử sau khi nghỉ một nhiệm kỳ. Tháng 4 năm 2003, điều luật cấm tổng thống tái cử trong hiến pháp được sửa đổi, cho phép Óscar Arias (ứng cử viên Giải Nobel Hòa bình năm 1987) ra tranh cử nhiệm kỳ thứ hai. Năm 2006, Óscar Arias tái đắc cử sau một cuộc bầu cử khít khao với nhiều tranh chấp vì lập trường ủng hộ tự do mậu dịch của Arias. Ông nhậm chức ngày 8 tháng 5 năm 2006. Kế đó trong đợt bầu cử Tháng Hai năm 2010, ứng cử viên Laura Chinchilla đắc cử với 46,7% số phiếu và trở thành nữ tổng thống đầu tiên của vùng Trung Mỹ.
Ngành tư pháp có Tối cao Pháp viện với 22 thẩm án. Những thành viên này do Quốc hội bầu ra với nhiệm kỳ tám năm.
Các cơ quan quốc hữu tự trị có nhiều quyền hoạt động độc lập; trong đó các ngành viễn thông điện lực, và ngân hàng thương mại đã được quốc hữu hoá. Chính phủ cũng chiếm độc quyền điều hành ngành bảo hiểm và cơ quan an sinh xã hội.
Chiếu theo hiến pháp 1949 thì Costa Rica không có lực lượng quân đội nhưng duy trì lực lượng cảnh sát để đảm bảo an ninh quốc nội. Lực lượng này được chia thành vệ binh dân sự (Guardia Civil) và vệ binh nông thôn (Guardia Rural).
Những vấn đề chính giới Costa Rica lưu tâm đến là tình hình an ninh, tội ác, và nạn nhập cư lậu từ Nicaragua.
Đảng Nhân dân Costa Rica (tiếng Tây Ban Nha: Partido del Pueblo Costarricense, viết tắt là PPC) là một đảng cộng sản ở Costa Rica. Vào tháng 3 năm 1984, Đảng Vanguard nổi tiếng đã chia thành hai phe. Phần lớn được lãnh đạo bởi Humberto Vargas Carbonell là cấp tiến hơn so với phe của Eduardo Mora Valverde. Cả hai phe đều muốn giữ tên đảng. Sau một phán quyết của tòa án, phe của Mora đã được đổi tên thành PPC vào tháng 4 năm 1985. [1]
PPC được lãnh đạo năm 2004 bởi Pablo Morales Rivera và Libertad xuất bản.
PPC đã ứng cử cho các cuộc bầu cử chung trong các liên minh khác nhau: ở United People (Pueblo Unido) vào năm 1986 và 1990, ở United Left (Izquierda Unida) năm 2006.
Sự sụp đổ của Liên Xô làm suy yếu PPC. Các thành viên đã đến Lực lượng Dân chủ mới (Fuerza Dân chủ, FD) được thành lập năm 1993 hoặc để lại cho các đảng khác. Eduardo Mora Valverde và José Merino del Rio trở thành người sáng lập Mặt trận Rộng (Frente Amplio) năm 2004. Sau năm 2006, PPC dường như đã bị lật tẩy.
PPC là thành viên của Foro de São Paulo.
Phân chia hành chính
phải|nhỏ|240px Về mặt hành chánh Costa Rica được chia thành bảy tỉnh (provincia); mỗi tỉnh lại chia thành nhiều tổng (cantón); dưới tổng là quận (dístricto). Tổng cộng cả nước có 81 tổng và 421 quận. Đứng đầu mỗi tổng là viên thị trưởng điều hành. Thị trưởng được người dân trong tổng bầu trực tiếp với nhiệm kỳ bốn năm.
Dưới cấp trung ương, không có các cơ quan lập pháp địa phương.
Kinh tế
nhỏ|Ngôi giáo đường bằng kim loại tại [[Grecia, Costa Rica.]] nhỏ|Phế tích thánh đường cũ tại Cartago, Costa Rica. Vào những năm đầu thế kỷ XXI ngành sản xuất hàng điện tử, dược phẩm, nhu liệu và cung cấp dịch vụ tài chính cùng ngành du lịch sinh thái là động lực chính cho nền kinh tế Costa Rica. Với trình độ giáo dục khá cao của dân chúng Costa Rica, quốc gia này đã trở thành một địa điểm thu hút nguồn đầu tư ngoại quốc.
Chính sách khuyến khích tự do mậu dịch của chính phủ Costa Rica, nhất là về ngành công nghiệp kỹ thuật cao đã gặt hái được một số kết quả khả quan. Những biện pháp giảm thuế cho những nhà đầu tư đã kích thích một số công ty quốc tế như nhà sản xuất chíp máy tính Intel, hãng bào chế dược phẩm GlaxoSmithKline, và công ty sản xuất hàng tiêu dùng Procter & Gamble mở xưởng sản xuất ở Costa Rica, tăng cường hàng xuất cảng. Tổng lượng thương mại với Đông Nam Á và Nga cũng đã phát triển mạnh từ năm 2004, 2005, kể từ khi Costa Rica tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thái Bình Dương (APEC) với tư cách quan sát viên (2004).
Trong năm tài chính 2005, ngân sách chính phủ thâm hụt 2.1% nhưng các số liệu khác đều tăng tiến: thu nội địa +18%; xuất khẩu +12.8%; và số khách du lịch +19%, đạt tới 1.5 triệu người. Dữ liệu do Ngân hàng Trung ương cung cấp cho thấy tăng trưởng kinh tế ở mức 5% nhưng ngược lại Costa Rica cũng phải đối phó với lạm phát cao (14%) và thâm hụt thương mại 5.2%.
Đơn vị tiền tệ của Costa Rica là colón (CRC), vào giữa thập niên 2000 có hối xuất khoảng 518 đổi một dollar Mỹ, tương đương với 675 colón ăn một euro. Ngày 16 tháng 10 năm 2006, để tránh hối xuất dao động mạnh, chính phủ Costa Rica áp dụng biện pháp hạn chế tỷ giá đồng CRC colón và đưa ra ngạch tối đa và tối thiểu tương tự như cách Chile từng áp dụng trước đó với tiền tệ của họ. Quy định này chính phủ tin rằng sẽ giúp Ngân hàng Trung ương Costa Rica đối phó hữu hiệu hơn với nạn lạm phát và tránh việc đồng Mỹ kim lưu hành rộng rãi trong dân chúng. Cũng từ thời điểm đó giá trị của đồng colón đã ổn định hơn.
Ngoài vị trí địa lý thuận tiện cho việc tiếp cận tới các thị trường châu Mỹ vì chung một múi giờ với vùng trung tâm Hoa Kỳ, Costa Rica còn có lợi điểm vì thẳng đường biển trực tiếp tới Châu Âu và Châu Á.
Tính đến năm 2016, GDP của Costa Rica đạt 57.689 USD, đứng thứ 77 thế giới và đứng thứ 12 khu vực Mỹ Latin.
Du lịch
Với kỹ nghệ du lịch trị giá 1.7 tỷ Mỹ kim, Costa Rica là nước thu hút đông khách du lịch nhất khu vực Trung Mỹ. Du lịch sinh thái thu hút nhiều du khách tới các khu bảo vệ thiên nhiên rải rác trên khắp nước này. Nạn mua dâm cũng đã trở thành một hình thức "du lịch" có tiếng của Costa Rica, có thể chiếm tới 10% trên tổng thu của ngành du lịch nói chung. Costa Rica được coi là một chí điểm của các khách mua dâm, phần lớn là mại dâm hợp pháp.
Quan hệ nước ngoài
Costa Rica là một thành viên tích cực của Liên hiệp quốc và Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ. Costa Rica giữ một ghế tại Tòa án Nhân quyền Liên Mỹ và tại Đại học Hòa bình Liên hiệp quốc và nhiều tổ chức quốc tế khác liên quan tới nhân quyền và dân chủ.
Mục tiêu chính trong chính sách đối ngoại của Costa Rica là khuyến khích thực thi nhân quyền và phát triển xã hội để mang lại sự ổn định và phát triển quốc gia.
Costa Rica cũng là một thành viên của Tòa án Tội phạm Quốc tế, không có Thỏa thuận Miễn trừ Song phương bảo vệ binh lính Hoa Kỳ (như theo Điều 98).
Ngày 1 tháng 6 năm 2007, Costa Rica đã hủy bỏ bang giao với Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) để lập quan hệ với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Hệ động thực vật
trái|nhỏ|Chim [[anhinga đang hong khô lông]] nhỏ|[[Chim cổ đỏ xám là loài chim quốc gia Costa Rica]] Costa Rica là địa bàn sinh sống của nhiều loài động và thực vật. Tuy nước này chỉ chiếm khoảng 0.1% tổng diện tích lục địa, nơi đây tàng chứa 5% đa dạng sinh học thế giới. Hơn 25% diện tích lãnh thổ Costa Rica là các khu rừng và khu dự trữ thiên nhiên được bảo vệ.
Một vườn quốc gia nổi tiếng trong giới các nhà sinh thái thế giới từng được biết đến nhiều về sự đa dạng sinh vật (kể cả những con thú lớn như báo và heo vòi) là Vườn Quốc gia Corcovado. Vườn này cũng là nơi đón nhiều du khách đến xem nhiều loài động vật hoang dã.
Trong khi đó Vườn quốc gia Tortuguero là nơi sinh sống của khỉ nhện, khỉ rú và khỉ mũ cổ trắng, lười ba ngón, 320 loài chim (gồm nhiều loài vẹt), rất nhiều loài bò sát, nhưng nổi tiếng nhất là loài rùa xanh đang bị đe dọa tuyệt chủng. Hàng năm chúng dùng bãi biển khu vực này để đẻ trứng.
Khu dự trữ "rừng mây" Monteverde cũng phong phú với hai ngàn loài thực vật, gồm nhiều loại phong lan. Hơn bốn trăm loài chim và hàng trăm loài có vú cũng sinh sống tại đây. Tính tổng thể, khoảng tám trăm loài chim đã được kiểm chứng sinh sống tại Costa Rica.
Nhân khẩu
Tính đến năm 2005, Costa Rica có dân số ước tính khoảng 4,43 triệu người. Đa số dân Costa Rica mang ít nhiều dòng máu của người di dân Tây Ban Nha. Có một số không nhỏ có gốc Ý|Italia, Đức, Do Thái, và Ba Lan nhưng nhóm đông nhất là "mestizo", hậu duệ thổ dân châu Mỹ pha trộn với người Tây Ban Nha. Nhóm này chiếm 94% dân số. Chỉ có 3% dân có gốc châu Phi, mà tổ tiên là những người lao động da đen từ Jamaica nhập cư hồi thế kỷ XIX. Số còn lại 1% là người Hoa và 1% thổ dân châu Mỹ, khoảng 40.000 người, đông nhất ở tỉnh Guanacaste phía tây bắc.
Ngoài ra Costa Rica cò là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng ngoại kiều. Họ là công dân các nước Hoa Kỳ, Canada, Đức, Hà Lan, Anh Quốc... tập trung đông nhất ở Escazu ở Thung lũng Trung tâm. Còn nhóm người Italia nhập cư sau Chiến tranh thế giới thứ hai thì lập ra thị trấn Zona Sur San Vito de Coto Brus ở phía nam Puntarenas, gần biên giới với Panamá.
Costa Rica đón nhận một số không nhỏ người tỵ nạn, phần lớn từ Colombia và Nicaragua. Theo ước tính thì 10% đến 15% dân số Costa Rica là dân Nicaragua, trốn sang Costa Rica vì lý do kinh tế, tìm việc làm để mai sau hồi hương. Một số khác đến từ Perú. Nhóm này đang trên đà gia tăng đáng kể. Vì vị trí trung gian, Costa Rica cũng là nơi dừng chân của dân tỵ nạn khắp châu Mỹ Latinh lưu vong vì nội chiến và chính thể độc tài như trường hợp Chile và Argentina vào những thập niên 1970-1980.
Tôn giáo
nhỏ|phải|Nhà thờ San Antonio de Padua ở quận [[San Antonio, Escazú, Costa Rica]]
Công giáo là tôn giáo của số đông tại Costa Rica. Riêng Giáo hội Công giáo Rôma có đặc quyền với chức danh là tôn giáo chính thức của Costa Rica, một đặc quyền ghi rõ trong Hiến pháp năm 1949, nhưng đồng thời Hiến pháp cũng đảm bảo quyền tự do tôn giáo và nhìn chung thực tế Chính phủ tôn trọng quyền này. Khoảng 76,3% người dân Costa Rica là tín hữu Công giáo. Ngoài Công giáo, những giáo phái Tin Lành chiếm 13,7% đang phát triển mạnh ở Costa Rica cũng như những nước lân cận, các phái Kháng Cách khác chiếm 0,7%.
Vì số người nhập cư nhỏ và gần đây từ Châu Á, Trung Đông, và các nơi khác, các tôn giáo khác cũng đã phát triển, đáng chú ý nhất là Phật giáo (do con số tăng thêm 40.000 người trong cộng đồng người Hoa), và một số lượng nhỏ tín đồ Do Thái giáo, Hồi giáo, và Hindu giáo.
Có một hội đường Do Thái giáo là Shaarei Zion, tọa lạc tại San Jose, gần công viên La Sabana Metropolitan. Nhiều ngôi nhà ở vùng phụ cận phía đông công viên được trang trí hình ngôi sao David và các biểu tượng dễ nhận thấy khác của Do Thái giáo.
Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô phát triển chậm tại Costa Rica trong bốn mươi năm qua và chỉ có một đền thờ tại San Jose, là trung tâm thờ phượng địa phương của cả vùng Costa Rica, Panama, Nicaragua, và Honduras.
Ngôn ngữ
Ngôn ngữ chính thức duy nhất là tiếng Tây Ban Nha. Có hai kiểu giọng bản xứ chính tại Costa Rica, tiếng Costa Rica tiêu chuẩn và Nicoyan. Giọng Nicoyan rất giống với giọng chuẩn Nicaragua, một phần bởi sự kiện sáp nhập nước này vào Nicaragua năm 1824. Một kiểu phát âm khác biệt đáng chú ý khác của Costa Rica là âm đầu mềm và âm vị đúp [r] không rung như tại hầu hết các nước sử dụng tiếng Tây Ban Nha khác. .
Những người nhập cư Jamaica ở thế kỷ XIX đã mang tới một thổ ngữ tiếng Anh và đã tiến hóa vào trong thổ ngữ Mekatelyu.
Cưới xin
Vì Cơ đốc giáo La mã là tôn giáo chính thức của đất nước, chỉ những cuộc hôn lễ tiến hành tại nhà thờ được chính phủ công nhận. Bất kỳ người nào muốn tiến hành lễ cưới ngoài nhà thờ Cơ đốc giáo phải thuê một luật sư tiến hành và sau đó đăng ký cuộc hôn lễ dân sự cho họ.
Văn hoá
nhỏ|Bên trong [[Teatro Nacional de Costa Rica, nhà hát quốc gia Costa Rica]]
Người dân Costa Rica thường tự xưng là tico (nam) hay tica (nữ). "Tico" xuất xứ từ kiểu sử dụng hậu tố giảm cường độ để diễn tả tình cảm thân quen (ví dụ, "momentico" thay vì "momentito"). Câu "Pura Vida" (dịch nghĩa "Cuộc sống thanh tịnh") là câu cửa miệng thường dùng ở Costa Rica, nói lên lý tưởng một cuộc sống thanh bình, hài hòa với thiên nhiên, gia đình và bè bạn.
Một số người có thể dùng mae viết tắt của "maje" (mae nghĩa là "gã/anh chàng") để gọi nhau, dù điều này có thể bị coi là hơi có ý xúc phạm đối với người thuộc thế hệ trên bởi maje là từ đồng nghĩa của "tonto" (ngu, khờ dại). Các truyền thống và văn hóa Costa Rica thường có khuynh hướng giữ lại mức độ ảnh hưởng mạnh từ Tây Ban Nha. Kiểu trọng âm nói của họ thật sự khác biệt so với kiểu trọng âm tại các nước Trung Mỹ khác. Tiếp vĩ ngữ "-ito" hay "-ita" được thêm vào nhiều từ để nghe lịch sự và nhã nhặn hơn.
Costa Rica có một lịch sử phong phú. Costa Rica là nơi các nền văn hoá bản xứ Mesoamerica và Nam Mỹ gặp gỡ. Phía tây bắc đất nước, bán đảo Nicoya, là điểm cực nam của ảnh hưởng văn hoá Nahuatl khi những kẻ chinh phục người Tây Ban Nha (conquistadores) tới đây vào thế kỷ mười sáu. Các vùng trung tâm và phía nam đất nước tiếp nhận ảnh hưởng từ Chibcha. Tuy nhiên, người bản xứ cũng để lại ảnh hưởng trên văn hoá Costa Rica hiện đại, tuy ở mức độ thấp hơn, bởi đa số người da đỏ châu Mỹ đã chết vì bệnh tật và sự ngược đãi của người Tây Ban Nha.
Trong lúc đó, bờ biển Đại Tây Dương là nơi tập trung sinh sống của những người lao động châu Phi ở thế kỷ mười bảy và mười tám. Tuy nhiên, đa số người Costa Rica gốc Phi, đều là hậu duệ của những lao động người Jamaica, được đưa tới xây dựng các tuyến đường sắt nối Cao nguyên Trung tâm và cảng Limon trên bờ biển Caribbean. Những người Italia và Trung Quốc nhập cư cũng tới vào khoảng thời gian này để xây dựng các tuyến đường sắt.
Âm nhạc Costa Rica ít có tiếng vang quốc tế, các loại âm nhạc đại chúng Costa Rica gồm: một kiểu âm nhạc calypso bản xứ khác biệt với kiểu calypso được nhiều người biết tới của Trinidad thường được chơi tại các nightclub ở các thành phố như San José. Rock and roll và nhạc pop Mỹ và Anh thịnh hành trong giới trẻ (đặc biệt giới trẻ tại đô thị) trong khi những kiểu âm nhạc cho khiêu vũ như soca, salsa, merengue, cumbia và Tex-Mex có khán giả là những người thuộc thế hệ già hơn.
Giáo dục
Tỷ lệ biết chữ tại Costa Rica là 96% (CIA World Factbook, tháng 2 năm 2007), một trong những tỷ lệ cao nhất tại Mỹ Latinh. Các trường sơ đẳng và cao học có tại khắp đất nước, thực tế ở tất cả các cộng đồng. Giáo dục công cộng tổng quát được đảm bảo trong Hiến pháp, và giáo dục mầm non và cao học đều miễn phí. Có cả các trường đại học công cộng và tư nhân.
Chỉ có một số ít trường tại Costa Rica vượt quá lớp 11. Những trường đó đều kết thúc ở lớp 11 và cấp bằng Costa Rican Bachillerato Diploma được Bộ giáo dục nước này công nhận. Các trường có tới lớp 12 cấp hoặc International Baccalaureate Diploma, được IBO tại Geneva, Thụy Sĩ công nhân, bằng Abitur của Đức hay High School Diploma của Hoa Kỳ, được Hiệp hội các trường Cao đẳng và Trường học miền Nam (SACS) công nhận.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cộng hòa Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Tây Ban Nha Thể loại:Quốc gia vùng Caribe Thể loại:Quốc gia Bắc Mỹ Thể loại:Quốc gia Trung Mỹ Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc Thể loại:Quốc gia Kitô giáo
Đạo Tín
Đại sư Đạo Tín (zh. dàoxìn 道信, ja. dōshin), 580-651, là Thiền sư Trung Quốc, Tổ thứ tư của Thiền tông. Sư là đệ tử tâm truyền của Tam tổ Tăng Xán. Sư có hai đệ tử nối pháp là Đại sư Hoằng Nhẫn - người trở thành Ngũ Tổ Thiền Tông và Thiền sư Ngưu Đầu Pháp Dung - người sáng lập Ngưu Đầu Thiền nổi tiếng trong lịch sử Thiền Tông Trung Quốc. Dưới sự giáo hoá của sư, Thiền Tông bắt đầu được biết đến rộng rãi và dần dần thịnh hành. Sư có để lại tác phẩm Bồ-tát Giới Pháp được lưu hành rộng rãi trong thiền lâm và quyển Nhập Đạo An Tâm Yếu Phương Tiện Pháp Môn.
Cơ duyên
Sư thuộc họ Tư Mã, Dòng họ lâu đời ở Hà Nội, Trung Quốc, sau gia đình sư dời đến huyện Quảng Tế, Kỳ Châu. Lúc sư sinh đã dị thường. Từ bé sư đã đọc Kinh và ưa chuộng các môn học giải thoát của Phật giáo, như là đã có duyên từ trước.
Sau đó sư xuất gia và đến thời Tùy, niên hiệu Khai Hoàng năm thứ 12, Nhâm Tý, lúc mới 14 tuổi, sư đến lễ Tổ Tăng Xán nói:  Nguyện Hòa thượng từ bi ban cho con pháp môn cởi mở . Tổ hỏi: '' Ai trói buộc ông? . Sư nói:  Chẳng ai buộc cả ''. Tổ nói:  Vậy cớ gì phải cởi mở . Sư nghe vậy liền đại ngộ.
Sau đó, ở lại theo hầu cận Tổ trong 9 năm, rồi thọ giới tại Cát Châu. Sư rất tận tâm hầu hạ thầy, Tổ thường nêu lẽ huyền vi ra hỏi sư để kiểm tra xem đã triệt ngộ chưa, rồi truyền y cà sa và pháp, sau đó đọc kệ: Phiên âm:
Hoa chủng tuy nhân địa
Tùng địa chủng hoa sinh
Nhược vô nhân hạ chủng
Hoa địa tận vô sinh.
Tạm dịch:
Giống hoa tuy nhờ đất
Từ đất, giống hoa sinh
Nếu người không gieo giống
Hoa đất thảy không sinh. Rồi Tổ căn dặn: '' Xưa, Khả Đại Sư truyền Pháp cho ta, sau đó đến Nghiệp Đô hành hóa 30 năm mới tịch. Nay ta được ông thì còn nấn ná lại đây chi nữa? ''.
Hoằng pháp
Thời nhà Tùy, niên hiệu Đại Nghiệp, năm thứ mười ba, Sư cùng các môn đệ đi đến Cát Châu, gặp lúc bọn giặc vây thành đến 70 ngày vẫn chưa giải vây được, muôn dân trong thành sợ hãi. Sư thương tình dạy họ niệm Ma-ha Bát-nhã. Bên ngoài, bọn giặc nhìn lên bờ thành thấy như có thần binh xuất hiện. Bọn giặc bảo nhau:  Bên trong thành chắc có dị nhân, không thể công phá càn bừa được . Rồi chúng bỏ đi.
Đời Đường niên hiệu Vũ Đức, năm Giáp Thân, sư trở lại Kỳ Xuân, trụ tại núi Phả Đầu, người đến thọ học rất đông. Từ đây Thiền tông bắt đầu tiến lên giai đoạn mới, tăng sĩ không còn nay đây mai đó khất thực mà tu học định cư tại các thiền viện. Ngoài ra, việc nghiên cứu học hỏi kinh sách không còn giữ giá trị tuyệt đối nữa mà thay vào đó là sự ứng dụng. Thực hành Phật pháp được coi trọng hơn hết và đó cũng là một trong những đặc điểm cơ bản đưa Thiền tông lên cao trong đời nhà Đường.
Vào thời Trinh Quán, năm Quý Mão, vua Đường Thái Tông mộ đạo vị của sư, muốn chiêm ngưỡng phong thái nên xuống chiếu triệu về kinh. Sư dâng thư từ chối, trước sau 3 lần đều lấy cớ đau ốm không đi. Lần thứ tư, vua lệnh sứ giả, nói:  Nếu mời không được, hãy mang thủ cấp về đây . Sứ giả lên núi đọc chỉ dụ. Sư liền ngửa cổ chờ chém, thần sắc vẫn an nhiên. Sứ giả lấy làm kinh dị, trở về tâu lại, vua nghe càng thêm hâm mộ, bèn gửi vải quý cúng dường và chấp nhận cho sư ở lại núi.
Đến đời Vua Đường Cao Tông, niên hiệu Vĩnh Huy, ngày 4 tháng 9. Sư bỗng dặn dò môn nhân rằng: '' Hết thảy các pháp đều là giải thoát. Các ông đều phải tự hộ niệm, truyền bá đời sau ''. Nói xong, sư ngồi yên thị tịch, thọ 72 tuổi, tháp lập ngay tại núi Phá Đầu. Vua Đường Đại Tông sắc hiệu là Đại Y Thiền sư, tháp hiệu Từ Vân.
Sách tham khảo
Thể loại:Thiền sư Trung Quốc Thể loại:Đại sư Phật giáo Thể loại:Sinh năm 580 Thể loại:Mất năm 651
Arcizac-ez-Angles
Arcizac-ez-Angles  là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 408 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Thế vận hội Mùa hè 2012
Thế vận hội Mùa hè 2012 hay Thế vận hội Mùa hè lần thứ XXX (2012 Summer Olympics) là Thế vận hội Mùa hè lần thứ 30, diễn ra tại Luân Đôn từ ngày 27 tháng 7 đến 12 tháng 8 năm 2012. Khoảng 10.500 vận động viên từ 205 Ủy ban Olympic quốc gia đăng ký tham gia thi đấu.
Đăng cai
Cuộc bầu cử giành quyền đăng cai diễn ra tại Singapore năm 2005, có 5 thành phố xin đăng cai gồm có: Luân Đôn, Paris, Madrid, New York, Moskva. Tuy nhiên, chỉ có 2 thành phố lọt vào vòng bầu cử chính thức là Luân Đôn và Paris sau khi 3 thành phố còn lại bị loại vì không có số phiếu bằng 2 thành phố trên. Cuối cùng, Luân Đôn đã thắng Paris với số phiếu 44-40.
Các môn thi đấu
Theo thông báo chính thức của IOC thế vận hội mùa hè 2012 tại Luân Đôn sẽ có 26 môn thi đấu với 302 bộ huy chương:
Thế vận hội Mùa hè 2012 bớt đi 2 môn thi đấu so với Thế vận hội Mùa hè 2008 ở Bắc Kinh là bóng chày và bóng mềm.
Các đội tham dự
Dự kiến có 204 đội tuyển Olympic quốc gia các nước tham dự. Dưới đây là danh sách các nước có ít nhất 1 đội tuyển tham gia.
Công nghệ
Các thiết bị công nghệ tại Olympic kỳ này phần lớn rất hiện đại, đáp ứng đủ tiêu chuẩn thi đấu của các vận động viên. Những địa điểm thi đấu được lắp đặt đầy đủ các thiết bị cần thiết cho thi đấu và phần lớn đều hoạt động tốt.
Y tế
Dịch vụ y tế của Olympic kỳ này rất tốt, đảm bảo sức khỏe và thể lực cho các vận động viên. Ngay tại thời điểm Lễ Khai mạc Olympic Luân Đôn 2012, cũng là lúc dịch vụ y tế của Thế vận hội đi vào vận hành nhằm phục vụ số lượng lớn các quan khách, vận động viên... tại cùng một thời điểm. Lúc đó, có 66 chuyên gia y tế có mặt tại sân vận động Olympic và có tổng số 40 nhân viên hỗ trợ, 10 y tá và 10 bác sĩ cùng với 6 bác sĩ có thâm niên. Sáu bác sĩ này sẽ là người đưa ra những quyết định quan trọng cuối cùng. Một trong 6 nhân vật quan trọng này phải kể tới Antônio Bispo, người chịu trách nhiệm về vấn đề y tế của Ban tổ chức Thế vận hội mùa hè Rio 2016.
Hệ thống sức khỏe quốc gia đã chứng tỏ với cả thế giới là một dịch vụ tốt nhất tại vương quốc Anh, là một hình mẫu điển hình và cũng là niềm tự hào của nước chủ nhà. Là hệ thống lớn nhất và cũng là tốt nhất thế giới, hệ thống phục vụ tất cả người dân Vương quốc Anh với 62 triệu dân, hệ thống sức khỏe quốc gia đã đem đến việc làm cho 1,7 triệu người dân, phục vụ xấp xỉ 3 triệu người một tuần. Các dịch vụ đều đã được đóng thuế do đó người dân được phục vụ mà không phải trả tiền trừ một số trường hợp ngoại lệ.
Ngoài ra, tại Olympic Luân Đôn còn có khoảng 3.000 tình nguyện viên phục vụ trong lĩnh vực y tế. Kế hoạch của các dịch vụ y tế tại Olympic Luân Đôn đã được lên ngay khi thành phố giành được quyền đăng cai Olympic. Ban tổ chức đã nhận được đơn đăng ký của 6.000 tình nguyện viên và tuyển chọn được 4.500 người và cuối cùng sử dụng khoảng 3.000 người.
Có 5 nhóm phục vụ cho các đối tượng gồm: vận động viên, gia đình Olympic và Paralympic, Báo chí và Truyền thông tại Luân Đôn và một nhóm phục vụ cho môn Đua thuyền Buồm tại Weymouth, một cho môn Canoe và Rowing tại Eton Dorney, ngoài ra còn có lực lượng phục vụ môn Bóng đá tại 5 thành phố.
Hệ thống y tế tại Làng Olympic là hệ thống hết sức đa dạng, có thể cung cấp bác sĩ chuyên khoa, bác sĩ thể thao, bác sĩ nhãn khoa, các chuyên gia về X-quang cũng như các bác sĩ chuyên ngành như: tim, da liễu, thần kinh... và cả những chuyên gia cho các tình huống khẩn cấp. Dịch vụ được cung cấp 24 giờ một ngày và bảy ngày trong tuần trong suốt thời gian diễn ra Thế vận hội. Các bác sĩ thường xuyên túc trực tại địa điểm tập luyện và thi đấu của Thế vận hội Luân Đôn 2012. Có 66 xe cấp cứu mới được sử dụng để phục vụ tại Luân Đôn 2012 theo yêu cầu của Liên đoàn quốc tế và Ủy ban Olympic quốc tế. Những xe cấp cứu này được trang bị các thiết bị theo đúng tiêu chuẩn của dịch vụ cấp cứu Luân Đôn - được coi là dịch vụ tiêu chuẩn hàng đầu.
Làng Olympic
Làng Olympic nằm ở Thung lũng Lower Lea ở phía đông Luân Đôn do tập đoàn Lend Lease của Úc xây dựng. Kinh phí xây dựng khoảng 5,3 tỷ bảng anh và đây có thể được xem là khu vực dành cho vận động viên rộng rãi nhất trong lịch sử Olympic. Trung tâm của làng Olympic gồm một biểu tượng Olympic lớn. Làng Olympic có đầy đủ dịch vụ cho các VĐV, như thẩm mỹ viện, bar, phòng ăn với thức ăn miễn phí, khu vui chơi trong nhà và ngoài trời, khu vực luyện tập, phòng ngủ... Công viên Victory được xây dựng bao quanh làng với nhiều cây xanh, giúp các VĐV có được sự thoáng đãng và mát mẻ khi hoạt động ngoài trời.
Vấn đề tình dục
Tình dục là một vấn đề lớn ở kì Olympic này, để đáp ứng nhu cầu của các vận động viên, Ban tổ chức đã phát miễn phí 15.000 bao cao su. Một số thông tin đã được tiết lộ là có tới 75% các vận động viên quan hệ tình dục trong thời gian diễn ra đại hội. Tuy nhiên thực tế đã cho thấy sex cũng có những mặt lợi cho các vận động viên khi tham gia thi đấu.
Đếm ngược thời gian
Trong lễ bế mạc của Thế vận hội 2008, lá cờ Olympic được bàn giao từ tay thị trưởng Bắc Kinh cho thị trưởng thành phố Luân Đôn. Sau đó là một vài màn trình diễn đến từ Luân Đôn. Một tháng sau, lá cờ đã được treo lên Tòa thị chính Luân Đôn. Đồng hồ đếm ngược cũng được khánh thành tại Quảng trường Trafalgar 500 ngày trước kỳ Thế vận hội này. Song chỉ ngay ngày sau đó, chiếc đồng hồ đã bị phá bỏ.
Lễ khai mạc
nhỏ|Video: Nữ hoàng [[Elizabeth II khai mạc]] nhỏ|Pháo hoa lúc khai mạc Chương trình khai mạc Thế vận hội, với kinh phí là 27 triệu bảng do Danny Boyle, đạo diễn nổi tiếng người Anh (từng đoạt giải Oscar với bộ phim Triệu phú khu ổ chuột) dàn dựng.
Lễ khai mạc có tiêu đề Isles of wonder (Những hòn đảo kỳ diệu) - dựa trên câu nói của nhân vật Caliban trong tác phẩm Giông tố của đại văn hào William Shakespeare. Sân khấu chính là ngọn đồi được dựng lên ngay trung tâm sân vận động Olympic với nhiều tiết mục thể hiện cuộc sống nông thôn an bình, tính vui nhộn của người dân Vương quốc Anh. Lễ khai mạc có sự hiện diện nhiều loài vật như cừu, ngựa, gà, bò.
Đúng 21h ngày 27 tháng 7, khoảng 60.000 khán giả tại thủ đô Luân Đôn, hàng triệu người Anh và khoảng 1 tỷ khán giả truyền hình ở khắp nơi trên thế giới chào đón lễ khai mạc Olympic 2012. Tân vô địch giải đua xe đạp uy tín nhất thế giới Tour de France - Bradley Wiggins - kéo quả chuông lớn trên sân vận động Olympic, khai màn ngày hội lớn
Sự kiện mở đầu bằng khung cảnh vùng nông thôn nước Anh với những ngọn đồi, con sông, thôn trang và mọi người đi dã ngoại, chơi thể thao, chăn nuôi rất sôi nổi trong hoạt cảnh vô cùng thanh bình. Sau đó, nước Anh chuyển sang thời kỳ công nghiệp hóa. Những ống khói lớn bỗng nổi lên từ từ trên sân khấu giữa sân vận động Olympic ở phía đông Luân Đôn. Người nông dân lúc trước an nhàn tận hưởng cuộc sống bình dị thoáng chốc biến thành những công nhân bận rộn, hối hả của thời đại công nghiệp hóa.
Rồi chiến tranh thế giới diễn ra. Sân khấu biển đổi kỳ ảo với một màu tím biếc. Màn trình diễn đầu tiên khép lại với hình ảnh 5 vòng tròn biểu tượng của Thế vận hội và cơn mưa pháo hoa bùng nổ. Màn thứ hai miêu tả cuộc sống thường ngày của người dân Anh, với những nhân vật tiểu thuyết và điện ảnh nổi tiếng như phù thủy Voldemort, Peter Pan, cô bảo mẫu Mary Popkin... Trước đó, Nữ hoàng Anh Elizabeth II cùng diễn viên Daniel Craig bước lên trực thăng. Và Nữ hoàng Elizabeth II nhảy dù xuống sân Olympic trong một đoạn phim ghép. Đúng lúc đó, Nữ hoàng bước ra từ hàng ghế VIP trên khán đài. Sau màn diễu hành truyền thống của 10.500 vận động viên từ 204 quốc gia, Nữ hoàng Anh tuyên bố chính thức khai mạc Olympic 2012.
Bảy vận động viên trẻ đại diện cho hy vọng tương lai của Anh đã thắp sáng đài lửa Olympic tại buổi lễ khai mạc này. Vận động viên Olympic vĩ đại nhất nước Anh, Sir Steve Regrave, rước ngọn đuốc vào sân - chặng dừng cuối sau hành trình đi vòng đất nước. Phần châm đuốc diễn ra rất huyền bí và công phu, mỗi cánh hoa đồng có châm lửa từ dưới đất bay lên và kết lại với nhau tạo thành ngọn đuốc của kỳ Thế vận hội này một cách vô cùng độc đáo.
Lễ khai mạc còn có sự tham gia của những biểu tượng điển hình nhất cho Vương quốc Anh ngoài Nữ hoàng Elizabeth II như điệp viên huyền thoại MI6 James Bond (Daniel Craig), Paul McCartney của ban nhạc Beatles và ngôi sao bóng đá David Beckham,... "Ngài" Mr. Bean thì vừa chơi đàn piano, vừa sử dụng điện thoại di động và... xỉ mũi. Trong clip hài trên màn ảnh của sân vận động, Mr Bean vào vai một vận động viên tham gia cuộc đua chạy dọc bờ biển cùng một đoàn vận động viên điền kinh và khôn khéo vượt lên dẫn đầu, về đích.
Buổi lễ diễn ra hoành tráng, ấn tượng khiến cả thế giới phải thán phục diễn ra trong gần bốn tiếng đồng hồ có chi phí khoảng 40 triệu USD.
Lễ bế mạc
nhỏ|Lễ bế mạc nhỏ|Pháo hoa lễ bế mạc ngày 12 tháng 8 năm 2012 Sau 19 ngày tranh tài, Olympic Luân Đôn 2012 chính thức khép lại. Để chuẩn bị cho lễ bế mạc này, Ban tổ chức đã phải huy động tới 4.100 người biểu diễn, trong đó có 3.500 các tình nguyện viên là người lớn và 380 em nhỏ là học sinh ở 6 trường khu phía đông Luân Đôn. Theo kịch bản được hé lộ, lễ bế mạc Olympic Luân Đôn 2012 là để ca ngợi thành công của kỳ Olympic được tổ chức tại Vương quốc Anh.
Lễ bế mạc được bắt đầu với việc ca sĩ Emily Sande thực hiện ca khúc nổi tiếng Read all about it được viết bởi Green. Sau đó Timothy Spall tái hiện vai Thủ tướng Anh, Winston Churchill - Nhân vật mà ông đã đóng trong bộ phim The King's Speech. Spall đã đọc những lời được trích từ vở kịch Tempest nổi tiếng để bắt đầu cho buổi lễ bế mạc. Cùng với đó là mô hình những thắng cảnh, những địa điểm thi đấu Olympic của Luân Đôn. Những hình ảnh thường nhât của Olympic Luân Đôn 2012 cũng được đưa vào buổi lễ.
Sau sự xuất hiện của Hoàng tử xứ Wales, Harry và Chủ tịch IOC cùng với màn diễu hành của quân đội Anh buổi lễ bế mạc được tiếp diễn với những màn trình diễn đường phố. Sau màn lễ hội đường phố là đến lượt các đoàn tham dự Olympic diễu hành qua lễ đài, cùng với màn tôn vinh các vận động viên và màn trao huy chương cho các vận động viên marathon (môn thi đấu sau cùng).
Tiếp đến là màn trình diễn nghệ thuật, từ âm nhạc thời trang, điện ảnh với rất nhiều các bài hát nổi tiếng và nghệ sĩ tên tuổi như ban nhạc Queen, ban nhạc Spice Girl, siễu mẫu Kate Mode, siêu mẫu Lily Donalson, ca sĩ diễn viên điện ảnh Russell Brand... Đặc biệt nhất có lẽ là màn trưng bày những bức họa của các nghệ sĩ Anh nổi tiếng, được rước qua khán đài.
Kế sau là màn trao cờ cho Brazil, nước chủ nhà của Olympic 2016 và bài phát biểu bế mạc của chủ tịch IOC, Jacques Rogge.
Linh vật
Linh vật của kỳ thế vận hội này được công bố vào ngày 19 tháng 5 năm 2010 đó là Wenlock và Mandeville. Tên đầy đủ của cả hai là Much Wenlock và Stoke Mandeville, tên của hai linh vật này được đặt tên theo thị trấn Much Wenlock và làng Stoke Mandeville, những nơi đã từng tổ chức thi đấu ở kì Olympic tại Luân Đôn gần đây nhất vào năm 1948. Một bộ phim hoạt hình cũng đã được sản xuất dựa trên 2 nhân vật này.
Bảng tổng sắp huy chương
Chủ nhà (Vương quốc Anh) Xem mùa trước: Những thay đổi trong bảng xếp hạng huy chương
Liên kết ngoài
Thể loại:Sự kiện thể thao đa môn năm 2012 2012
Danaea crispa
Danaea crispa là một loài dương xỉ trong họ Marattiaceae. Loài này được Endres & Rchb. f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1872.
Liên kết ngoài
Thể loại:Danaea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1872
Quyền LGBT ở Papua New Guinea
Quyền đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính và chuyển giới (tiếng Anh: lesbian, gay, bisexual and transgender; tiếng Hiri Motu: ???; tiếng Tok Pisin: ???) ở Papua New Guinea phải đối mặt với những thách thức pháp lý mà những người không phải LGBT không gặp phải. Hoạt động tình dục đồng giới nam là bất hợp pháp, bị phạt tới 14 năm tù, nhưng luật là không được thi hành.
Thái độ đối với người LGBT chịu ảnh hưởng rất lớn từ các nhà thờ Thiên chúa giáo, vì phần lớn người Papua New Guinean theo đạo Thiên chúa. Trong lịch sử, những người đồng tính nam có những vai trò xã hội nhất định. Họ sẽ đảm nhận các vai nữ truyền thống như nấu ăn và sẽ tham gia với phụ nữ trong các lễ hội truyền thống. Tuy nhiên, một số bộ lạc vẫn thực hành nghi thức đồng tính luyến ái ấu dâm như người Etoro và người Sambia.
Ngày nay, người LGBT có xu hướng dung nạp và chấp nhận nhiều hơn ở các khu vực ven biển so với Cao nguyên New Guinea.
Tham khảo
Thể loại:Quyền LGBT
Lithosia fukienica
Lithosia fukienica là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Danh sách cầu thủ bóng đá Việt Nam thi đấu ở nước ngoài
Cầu thủ Việt Nam thi đấu ở nước ngoài bao gồm những cầu thủ được sinh ra ở Việt Nam và sau đó ra nước ngoài thi đấu hoặc những cầu thủ có gốc là người Việt Nam nhưng sinh ra và lớn lên ở nước ngoài (Cầu thủ Việt kiều).
Lithosia fukienica
Liên kết ngoài
Thể loại:Lithosia
Danh sách cầu thủ bóng đá Việt Nam thi đấu ở nước ngoài
Chú thích
Thể loại:Cầu thủ bóng đá Việt Nam
Hippeastrum damazianum
Liên kết ngoài
Thể loại:Hippeastrum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1906
Notoreas niphocrena
Notoreas niphocrena là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Notoreas
Glipa siamemsis
Glipa siamemsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Píc miêu tả khoa học năm 1923.
Tham khảo
Thể loại:Glipa
Melanotus lewisi
Melanotus lewisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schenkling miêu tả khoa học năm 1927.
Tham khảo
Thể loại:Melanotus
Ernie Howe
Ernie Howe là một cựu cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên bóng đá người Anh hiện tại không dẫn dắt đội bóng nào sau khi chấm dứt đôi bên với Sutton United on 30 tháng 3 năm 2008, do thất bại trong việc kéo đội bóng khỏi nhóm xuống hạng của Conference South. Ông từng là huấn luyện viên của Basingstoke Town trong 13 năm đến năm 2006, giành chức vô địch Hampshire Senior Cup và thăng hạng.
Sau khi rời Portsmouth ông được bổ nhiệm làm huấn luyện viên tại Wokingham Town.
Ông kết hôn với chị gái của cầu thủ đồng nghiệp Andy McCulloch, người cha mà Adam McCulloch cũng thi đấu.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cầu thủ bóng đá Fulham F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Queens Park Rangers F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Portsmouth F.C. Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Anh Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Basingstoke Town F.C. Thể loại:Huấn luyện viên bóng đá Sutton United F.C. Thể loại:Sinh năm 1953 Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Hậu vệ bóng đá
Acromastigum exiguum
Acromastigum exiguum là một loài rêu tản trong họ Lepidoziaceae. Loài này được (Stephani) A. Evans miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1934.
Liên kết ngoài
Thể loại:Acromastigum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1934
Kolathur
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Kolathur có dân số 10.319 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Kolathur có tỷ lệ 62% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 53%. Tại Kolathur, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Tamil Nadu
Senecio lawalreeanus
Senecio lawalreeanus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Lisowski miêu tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Pseudicius vesporum
Pseudicius vesporum là một loài nhện trong họ Salticidae. Loài này được phát hiện ở Filipijnen.
Tham khảo
}}
Thể loại:Pseudicius
Arcizac-Adour
Arcizac-Adour  là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 410 mét trên mực nước biển.
Ziba verrucosa
Ziba verrucosa là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Mitridae, họ ốc méo miệng.
Arcizac-Adour
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Ziba verrucosa
Tham khảo
Thể loại:Ziba Thể loại:Động vật được mô tả năm 1845
Nannoleon michaelseni
Tham khảo
Thể loại:Nannoleon
Lantana hypoleuca
Lantana hypoleuca là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Briq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Trâm ổi Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1904
Orthostichidium tetragonum
Orthostichidium tetragonum là một loài rêu trong họ Pterobryaceae. Loài này được (Sw. ex Hedw.) Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.
Liên kết ngoài
Thể loại:Orthostichidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897
El Salvador
El Salvador (tiếng Tây Ban Nha: República de El Salvador, IPA:, Tiếng Việt: Cộng hòa En Xan-va-đo) là một quốc gia tại Trung Mỹ. El Salvador giáp Guatemala về phía tây bắc, giáp với Honduras về phía đông bắc và phía nam giáp với Thái Bình Dương. El Salvador là quốc gia nhỏ nhất cũng như có mật độ dân cư cao nhất trong khu vực Trung Mỹ. Thủ đô và thành phố lớn nhất của El Salvador là San Salvador.
Tên gọi
Tên nguyên thủy tiếng Nahuatl của đất này là "Cuzhcatl", có nghĩa là "Đất của báu vật". Địa danh này được người Tây Ban Nha phiên âm là "Cutzcatlan".
Sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha, địa danh được đổi thành Provincia De Nuestro Señor Jesucristo El Salvador Del Mundo tức là "Tỉnh thành của Đức Chúa Giêsu Ki Tô, Đấng Cứu Thế", sau rút ngắn lại là "El Salvador".
Lịch sử
Vào thời kì tiền Colombo, vùng lãnh thổ này chịu ảnh hưởng của nền văn minh Maya, rồi đến nền văn minh của người Indian Pipil với việc thành lập vương quốc Cuscatlán (vùng Đá quý). Năm 1524, Pedro de Alvarado, người Tây Ban Nha, chinh phục El Salvador. Quốc gia này thoát khỏi sự cai trị của Tây Ban Nha năm 1821 và trở thành một phần của đế quốc México. Thành viên của Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ (1823-1838), El Salvador tuyên bố nền cộng hòa năm 1841.
Cuối thế kỷ XIX, đất nước lại xảy ra các cuộc xung đột liên tục giữa phe tự do và phe bảo thủ. Dưới chế độ độc tài của Tướng Maximiliano Martinez (1931-1944), nông dân nổi dậy chống đối và bị đàn áp dã man (1932). Năm 1950, Đại tá Oscar Osorio lên cầm quyền và thực hiện những cải cách xã hội.
Năm 1972, quân đội áp đặt ứng cử viên của họ để gạt bỏ ứng cứ viên đối lập, José Napoleón Duarte. Từ đó, chiến tranh du kích và khủng bố hoành hành khắp đất nước. Năm 1977, nội chiến bùng nổ. Năm 1979, nhóm đảo chính lên cầm quyền và được Hoa Kỳ ủng hộ. Từ năm 1980, Tổng thống J. N. Duarte tiến hành cải cách ruộng đất.
Năm 1992, các cuộc thương lượng giữa Chính phủ với lực lượng du kích kháng chiến đã dẫn đến việc ký hiệp định hòa bình, chấm dứt 11 năm nội chiến. Năm 1994, Armando Calderón Sol đắc cử Tổng thống. Năm 1997, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Farabundo Marti chuyển thành một đảng phái chính trị chiếm được 27 trong tổng số 84 ghế trong cuộc bầu cử lập pháp. Năm 1999, Francisco Flores trở thành Tổng thống mới.
Chính trị
El Salvador theo chế độ Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu Chính phủ, được bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội: nhất viện gồm 84 nghị sĩ được bầu cho nhiệm kỳ 3 năm và có quyền tái cử. Toà án tối cao: gồm 14 quan toà do Quốc hội bổ nhiệm, ngoài ra có các toà án các cấp. Các đảng phái chính trị: El Salvador theo chế độ đa đảng. Các đảng chính là: Đảng Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN – cầm quyền), Liên minh Cộng hoà Quốc gia (ARENA), Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (PDC), Đảng Hoà giải dân tộc (PCN)…
Hai đảng chính trị, Liên minh Cộng hòa Quốc gia (ARENA) và Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN) có xu hướng chiếm ưu thế trong các cuộc bầu cử. Các ứng cử viên của ARENA đã giành chiến thắng trong bốn cuộc bầu cử tổng thống liên tiếp cho đến cuộc bầu cử Mauricio Funes của FMLN vào tháng 3 năm 2009. Tuy nhiên, sự thống trị của hai đảng đã bị phá vỡ sau khi Nayib Bukele, một ứng cử viên từ Liên Minh Quốc Gia Thống Nhất (GANA) giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống El Salvador năm 2019. nhỏ|Tổng thống El Salvador Nayib Bukele
Địa lý
El Salvador nằm ở eo đất Trung Mỹ bên bờ Thái Bình Dương, giữa Guatemala và Honduras. El Salvador trải dài 270km từ tây sang đông và 142km từ bắc xuống nam với diện tích 21.041km2 .Là quốc gia nhỏ nhất Trung Mỹ, El Salvador có đường biên giới chung với Guatemala và Honduras với tổng chiều dài 590km: 199km giáp Guatemala, 391km giáp Honduras. Quốc gia này có đường bờ biển 307km trên Thái Bình Dương. Đây là quốc gia Trung Mỹ duy nhất không tiếp giáp với vùng biển Caribe.
El Salvador có hơn 300 con sông, quan trọng nhất trong đó là sông Lempa. Bắt nguồn từ miền nam Guatemala, sông Lempa chảy ngang các dãy núi phía bắc, chảy dọc phần lớn cao nguyên trung tâm và cắt qua dãy núi lửa phía nam để đổ vào Thái Bình Dương. Đây là con sông có khả năng điều hướng duy nhất của El Salvador. Các con sông ngắn thường ngắn và chảy qua các vùng đất thấp của Thái Bình Dương.
Địa hình El Salvador gồm đồng bằng ven biển với đặc điểm khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, hai dãy núi lửa (đỉnh Santa Ana. 2.386 m) bao quanh vùng cao nguyên có không khí trong lành, nơi dòng sông Lempa chảy ngang qua và tập trung phần lớn dân cư trong nước. Điểm cao nhất đất nước là Cerro El Pital, ở độ cao 2730m trên biên giới với Honduras. Các dãy núi và cao nguyên trung tâm chiếm 85% diện tích đất đai El Salvador.
Kinh tế
Nền kinh tế El Salvador chủ yếu dựa vào kiều hối từ Mỹ và nông nghiệp với những sản phẩm truyền thống miền nhiệt đới. Từ tháng 1 năm 2001, Chính phủ El Salvador quyết định sử dụng đồng đô la Mỹ thay thế cho đồng colón nội tệ. Nguồn thu nhập ngoại tệ cơ bản của đất nước dựa vào gần 3 tỷ USD kiều hối / năm. Chính phủ El Salvador chủ trương mở thị trường xuất khẩu mới, hỗ trợ đầu tư nước ngoài và hiện đại hoá hệ thống thuế.
Nông nghiệp chủ yếu phát triển các loại cây lương thực: ngô, kê, đậu và lúa, mía và cà phê. Đường, bông vải gỗ, cà phê là các mặt hàng xuất khẩu chính. Một số ngành công nghiệp (hóa dầu, lọc dầu, xi măng, dệt...) phát triển nhờ công trình thủy điện sông Lempa. Cuộc nội chiến (1977-1992) đã làm cho đất nước rơi vào tình trạng kiệt quệ. Mặc dù Chính phủ áp dụng biện pháp khắc khổ và kiểm soát được nạn lạm phát nhưng vẫn không tạo được niềm tin đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Tính đến năm 2023, GDP danh nghĩa của El Salvador ước đạt 33,752 tỷ USD, đứng thứ 105 thế giới và đứng thứ 16 khu vực Mỹ Latinh.
Phân cấp hành chính
trái|nhỏ|500x500px|Phân cấp hành chính El Salvador El Salvador được chia thành 14 tỉnh (departamentos), các tỉnh này lần lượt được chia thành 262 đô thị (municipios)
Dân cư
Dân số El Salvador bao gồm các chủng người lai cũng như những người có tổ tiên là người bản địa, người châu Âu hoặc người gốc Phi trong số những cộng đồng người di cư nhỏ hơn thuộc các nhóm Trung và Viễn Đông. 86% người El Salvador có nguồn gốc Mestizo. 15% người El Salvador là người Da trắng, chủ yếu là người gốc Tây Ban Nha, trong khi cũng có người El Salvador gốc Pháp, Đức, Thụy Sĩ, Anh, Ireland và Ý. Hầu hết những người nhập cư Trung Âu ở El Salvador đã đến trong Thế chiến thứ hai với tư cách là người tị nạn từ Cộng hòa Séc, Đức, Hungary, Ba Lan và Thụy Sĩ. Ngoài ra còn có các cộng đồng nhỏ của người Do Thái, Kitô hữu Palestine và người Hồi giáo (đặc biệt là người Palestine).
Tôn giáo
Phần lớn dân số El Salvador theo đạo Thiên Chúa. Công giáo Roma (41,9%) và Tin lành (35,9%) là hai nhóm tôn giáo chính của đất nước, với Giáo hội Công giáo là giáo phái lớn nhất. Những người không theo bất kỳ nhóm tôn giáo nào chiếm tới 19,9% dân số. Các nhóm tôn giáo còn lại (2,3%) bao gồm Nhân chứng Jehovah, Ý thức Krishna, Hồi giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, Giáo hội Mặc Môn và những người theo tín ngưỡng tôn giáo bản địa. Số người theo đạo Tin Lành trong nước đang gia tăng nhanh chóng.