cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trịnh–Nguyễn phân tranh
Chiến sự 1634-1642
Năm 1637, Thượng vương Lan sai Nguyễn Đình Hùng mang quân đánh úp chiếm Nam Bố Chính, giết tướng trấn thủ là Nguyễn Tịch.
Quân Nguyễn đánh ra Bố Chính
Năm 1640, tướng Trịnh là Nguyễn Khắc Liệt mang quân đánh phá Nam Bố Chính rồi rút về. Chúa Nguyễn theo kế phản gián của Nguyễn Hữu Dật, viết thư cho Trịnh Tráng nói Liệt mưu thông đồng với chúa Nguyễn nên mặt ngoài gây chiến mà bên trong muốn hàng. Mặt khác, Nguyễn Phúc Lan thúc quân đánh Khắc Liệt. Khắc Liệt thua chạy, viết thư cầu cứu. Trịnh Tráng tin lời gièm của bên Nguyễn nên khi Liệt xin viện binh, Tráng điều Trịnh Kiều mang quân vào cứu, thực ra là để thay Liệt.
Kiều theo lệnh đến nơi nhưng không cứu Liệt mà chặn đường bắt Liệt mang về nộp chúa Trịnh, do đó quân Nguyễn nhân thời cơ đánh chiếm luôn Bắc Bố Chính vào tháng 6 năm 1640. Nguyễn Khắc Liệt bị Trịnh Tráng xử tử.
Quân Trịnh Nam tiến lần ba 1643
Tháng 2 năm 1643, Trịnh Tráng điều quân vào nam đánh Nam Bố Chính. Chúa Trịnh cử hai con là Tạc và Lệ đi tiên phong, cùng các tướng Phạm Công Trứ, Nguyễn Danh Thọ, Nguyễn Quang Minh.
Quân Trịnh ồ ạt tiến công giết chết tướng Nguyễn là Bùi Công Thắng, chiếm lại Bắc Bố Chính, tiến lên đóng ở cửa Nhật Lệ. Sau khi hai con ra quân được một tháng, chúa Trịnh rước vua Lê Thần Tông cùng đi nam chinh. Tháng 4, chúa Trịnh sai Trịnh Đào đánh lũy Trung Hòa. Quân Nguyễn phòng thủ vững chắc, Trịnh Đào không hạ được lũy. Hai bên đối trận chưa phân thắng bại, gặp lúc mùa hè, khí hậu oi bức, quân Trịnh bị bệnh nhiều nên Trịnh Tráng đành ra lệnh lui quân.
Thủy chiến cảng Eo
Tháng 6 năm 1643, theo đề nghị của chúa Trịnh, ba tàu chiến Hà Lan (trước gọi là Hòa Lan) là Wojdenes (De Wijdeness), Waterhond và Vos tiến vào cửa Thuận An đánh chúa Nguyễn. Thế tử Nguyễn Phúc Tần chưa được lệnh của cha vẫn mang quân ra nghênh chiến, làm một tàu của Hà Lan bị va phải đá ngầm rồi chìm, chiếc chỉ huy bị quân Nguyễn vây chặt nên thuyền trưởng phải tự đốt tàu, chiếc còn lại chạy thoát được.
Nam tiến lần thứ tư 1648
Tháng 2 âm lịch năm 1648, Trịnh Tráng sai Lê Văn Hiểu khởi binh nam tiến lần thứ tư, dẫn bộ binh đánh Nam Bố Chính, còn thủy quân đánh cửa Nhật Lệ. Cha con Trương Phúc Phấn cố thủ ở lũy Trường Dục, quân Trịnh đánh không hạ được.
Thế tử Tần mang quân cứu viện ra Quảng Bình, chia quân thủy phục ở sông Cẩm La, sai Nguyễn Hữu Tiến mang quân đánh úp quân Trịnh lúc nửa đêm. Quân Trịnh thua lớn, bị thủy quân Nguyễn chặn đánh chạy đến tận sông Gianh.
Tháng 3 năm 1648, quân Nguyễn định vượt sông Gianh đánh ra Bắc Bố Chính thì nghe tin chúa Nguyễn ngã bệnh chết trên thuyền trên đường về Thuận Hóa nên phải lui binh. Con chúa Lan là Nguyễn Phúc Tần lên thay, tức là Hiền vương.
Đại chiến 1655 – 1660: Giằng co ở Nghệ An
Cuộc chiến lần thứ năm là cuộc chiến dài nhất, lớn nhất trong cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn và là lần duy nhất quân Nguyễn chủ động đánh ra bắc.
Quân nam chiếm 7 huyện Nghệ An
Tháng 4 năm 1655, chúa Nguyễn sai Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Hữu Dật mang quân vượt sông Gianh đánh Bắc Bố Chính. Tướng Trịnh là Phạm Tất Toàn đầu hàng. Tiến và Dật thừa thắng tiến lên đánh Hoành Sơn, Lê Hữu Đức thua chạy. Tiến và Dật đánh luôn Hà Trung, Lê Văn Hiểu thua chạy nốt, cùng Đức lui về giữ An Trường (Nghệ An).
Trịnh Tráng thấy các tướng thua luôn, sai Trịnh Thượng làm thống lĩnh mang quân vào nam, triệu các tướng cũ về. Lê Văn Hiểu bị thương, nửa đường chết, còn Đức bị giáng chức.
Trịnh Thượng lãnh binh, tiến quân bộ vào huyện Kỳ Hoa, chia quân thủy tiến đến cửa Kỳ La. Hữu Tiến rút về nam sông Gianh. Trịnh Thượng thấy địch vô cớ rút, biết có mưu nhử nên không đuổi, đóng lại Lạc Xuyên, chia quân ra giữ Hà Trung. Hữu Tiến, Hữu Dật thấy địch không đuổi, liền chia quân thủy bộ đánh ra. Quân Trịnh hai cánh đều thua, quân thủy bỏ Kỳ La về Châu Nhai, quân bộ bỏ Lạc Xuyên về giữ An Trường. Thế là 7 huyện Nghệ An ở phía nam sông Lam là Kỳ Hoa, Thạch Hà, Thiên Lộc, Nghi Xuân, La Sơn, Hương Sơn, Thanh Chương về tay chúa Nguyễn.
Trịnh Toàn cầm quân
Trịnh Tráng giáng chức Thượng rồi cử con là Trịnh Tạc vào làm Thống lĩnh. Hữu Tiến thấy viện binh Trịnh bèn lui về giữ Hà Trung. Gặp lúc họ Mạc phía bắc quấy rối, Trịnh Tạc phải rút về bắc, để Đào Quang Nhiêu ở lại đóng ở An Trường, Vũ Văn Thiêm lãnh thủy quân đóng ở Khu Độc; Thân Văn Quang và Mẫn Văn Liên đóng ở Tiếp Vũ.
Năm 1656, Hữu Tiến đánh Tiếp Vũ, Quang và Liên bỏ chạy. Hữu Dật phá tan thủy quân của Văn Thiêm, Thiêm cũng chạy. Quân Nguyễn hợp lại đụng Đào Quang Nhiêu, Nhiêu bại trận chạy về giữ An Trường.
Trịnh Tráng bèn cử con út là Trịnh Toàn vào cứu viện. Toàn đốc quân tiến đến Thạch Hà, sai Nhiêu và Dương Hồ tiến lên đóng ở Đại Nại và Hương Bộc, Văn Thiêm tiến lên cửa Châu Nhai (cửa khẩu sông Lam). Hữu Dật sai Nguyễn Cửu Kiều một lần nữa đánh tan Văn Thiêm, Thiêm lại bỏ chạy. Dật sang bờ sông Lam hợp binh với Kiều kéo đến Đại Nại. Quân bộ của Hữu Tiến đánh Nhiêu ở Hương Bộc, Trịnh Toàn mang quân đến cứu, đánh bại quân Nguyễn. Sau đó Toàn lại sang đánh quân Nguyễn ở Đại Nại, giết chết Cửu Kiều, quân Nguyễn thua to, chạy về Hà Trung. Toàn và Nhiêu cùng đuổi đến Tam Lộng lại bị Tiến và Dật đánh bại, phải rút về An Trường.
Trịnh Căn lãnh binh
Tháng 6 năm 1657, Trịnh Căn chia quân sai Hoàng Thể Giao, Lê Thì Hiến và Trịnh Thế Công vượt sông Lam đánh tướng Nguyễn là Tống Hữu Đại ở huyện Thanh Chương. Do có người tiết lộ, Hữu Tiến biết trước phòng bị nên quân Trịnh bị thua rút về bờ bắc sông Lam.
Hai bên tạm hưu chiến cầm cự ở sông Lam, chỉ giao tranh những trận nhỏ. Tháng 6 năm 1658, tù trưởng Lang Công Chấn ở Quỳnh Lưu theo Nguyễn, mang quân đánh Trịnh, bị quân Trịnh đánh bại bắt được giải về Thăng Long. Tháng 7, quân Nguyễn vượt sông Lam thắng được Nguyễn Hữu Tá ở huyện Hưng Nguyên nhưng bị Lê Thì Hiến đánh bại phải rút về. Tháng 12, quân Trịnh đánh huyện Hương Sơn, thắng quân Nguyễn. Tháng 8 năm 1660, quân Trịnh lại đánh Nghi Xuân bị bại trận.
Chiến tranh hậu phương
Trong khi ngoài mặt trận diễn ra các trận đánh lẻ tẻ thì phía trong mỗi bên đều lo củng cố hậu phương. Hữu Dật nhân lúc ngưng chiến tung gián điệp ra bắc dụ Phạm Hữu Lễ trấn thủ Sơn Tây, Văn Dũ trấn thủ Hải Dương làm phản Trịnh, lại hẹn họ Vũ ở Tuyên Quang và họ Mạc ở Cao Bằng cùng nổi dậy. Tuy nhiên do lực lượng các cánh này đều yếu, nhất là hai cánh Vũ, Mạc đều có ý đồ riêng. Tất cả có ý chờ quân Nguyễn vượt sông Lam, bắc tiến thật gấp mới ra mặt. Trong khi đó, quân Nguyễn cũng không hùng hậu, đi đánh xa lâu ngày đã mệt, cũng có ý chờ miền bắc có biến mới dám đánh lớn. Hai bên dùng dằng chờ nhau. Chúa Trịnh biết Hữu Lễ thông đồng với Nguyễn bèn dụ và giết chết. Ngoài biên cương, Trịnh Căn cũng cầm quân rất nghiêm, xử tử tướng Hoàng Nghĩa Chấn vì đố kỵ không tiếp ứng cho Đào Quang Nhiêu, sau đó lại giết Nguyễn Đức Dương vì bán trộm lương cho quân Nguyễn. Bên kia, Hữu Dật cũng giết hàng tướng Phạm Tất Toàn vì có ý về bắc.
Các tướng Nguyễn nảy sinh mâu thuẫn. Hữu Tiến và thuộc tướng ghét Hữu Dật vì Dật được chúa Nguyễn tin yêu hơn. Trịnh Căn nhân đó sai người mang vàng đến dụ nhưng Dật không nghe, báo hết cho chúa Nguyễn biết.
Trịnh Căn thu hồi đất cũ
Tháng 9 năm 1660, Trịnh Căn chia quân, sai Hoàng Nghĩa Giao và Lê Thì Hiến đang đêm vượt sông Lam đánh Lận Sơn. Cánh quân của Giao đến Lận Sơn bị Nguyễn Hữu Dật vây ngặt, mấy thuộc tướng tử trận. Trịnh Căn thấy vậy mang quân bộ đến cứu Giao, lại điều quân thủy tiến lên áp sát quân Nguyễn mà bắn, đánh tan Dật, Dật thua chạy về Khu Độc. Cánh quân của Thì Hiến và Mẫn Văn Liên đụng độ Nguyễn Hữu Tiến ở Tả Ao, tuy Liên bị tử trận nhưng quân Trịnh phá được lũy, đánh bại được Hữu Tiến. Tiến phải rút về Nghi Xuân.
Calea hymenolepis
Calea hymenolepis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.
Trịnh–Nguyễn phân tranh
Trịnh Căn thu hồi đất cũ
Nguyễn Phúc Tần mang quân tiếp ứng, đóng ở Quảng Bình. Hữu Dật muốn khoe công với chúa bèn lẻn về ra mắt Tần, thuật chuyện các chiến công vừa lập ngoài mặt trận. Tần ban cho Dật thanh bảo kiếm và sai quay lại đánh tiếp. Tiến nghe tin đó càng ghét Dật. Nhân lúc quân mới hàng ở Nghệ An bỏ trốn nhiều, tướng sĩ Nguyễn đều ngã lòng, Tiến bàn rút lui, chỉ có Dật không nghe.
Calea hymenolepis
Liên kết ngoài
Thể loại:Calea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1884
Trịnh–Nguyễn phân tranh
Trịnh Căn thu hồi đất cũ
Chúa Trịnh tăng viện cho Trịnh Căn. Tháng 11 năm 1660, biết bên Nguyễn các tướng bất hòa, quân lại bỏ trốn, Trịnh Căn sai Lê Thì Hiến và Lê Sĩ Triệt đánh huyện Nghi Xuân, Hoàng Nghĩa Giao và Nguyễn Năng Thiệu đánh huyện Thiên Lộc, phá tan quân Nguyễn. Quân Trịnh lấy lại 7 huyện ở Nghệ An mất từ năm 1655.
Hữu Tiến thua trận buộc phải rút quân, nhưng vì ghét Dật nên giả cách hạ lệnh đánh An Trường và bí mật rút về Nam Bố Chính mà không báo cho Dật biết. Quân Trịnh đang đà thắng, sang sông đánh Khu Độc. Dật biết tin Tiến rút rồi, bèn làm nghi binh khiến quân Trịnh không dám đuổi gắt. Về đến Hoành Sơn, Dật gặp Tiến, vừa lúc Trịnh Căn thúc quân đuổi tới, hai bên giao tranh ác liệt và cùng thiệt hại lớn.
Hai bên bèn hưu chiến, Trịnh Căn lui về giữ Kỳ Hoa, Hữu Tiến giữ Nhật Lệ, Hữu Dật giữ Đông Cao. Trịnh Căn sai Đào Quang Nhiêu trấn thủ Nghệ An kiêm Bắc Bố Chính, còn mình rút về bắc.
Cuộc chiến thứ sáu 1661–1662
Sau 1 năm nghỉ binh, nhân vừa thắng quân Nguyễn, tháng 10 năm 1661, Trịnh Tạc mang vua Lê Thần Tông cử đại binh vào nam, cử Trịnh Căn làm thống lĩnh cùng các tướng Hoàng Thể Giao, Đào Quang Nhiêu, Lê Thì Hiến vượt sông Gianh.
Nguyễn Hữu Dật trấn thủ Nam Bố Chính chia quân đắp lũy thế thủ, quân Trịnh đánh mấy tháng không hạ được. Tháng 3 năm 1662, quân viễn chinh mệt mỏi, lương hết, chúa Trịnh bèn rút quân về bắc. Hữu Dật đuổi theo đến sông Gianh rồi rút về.
Cuộc chiến thứ bảy 1672
Vua Lê Thần Tông rồi Lê Huyền Tông qua đời, Lê Gia Tông lên ngôi. Sau khi dứt được họ Mạc ở Cao Bằng (1667), năm 1672, chúa Trịnh lại cử binh nam tiến, sai Trịnh Căn lĩnh thủy binh, Lê Thì Hiến lĩnh bộ binh.
Bên Nguyễn năm 1666, Nguyễn Hữu Tiến chết. Chúa Nguyễn cử em là Hiệp làm chủ tướng cùng Hữu Dật và Nguyễn Mỹ Đức ra chống cự, tự chúa Nguyễn ra tiếp ứng. Quân Trịnh hăng hái đánh lũy Trấn Ninh mấy lần suýt hạ được nhưng Hữu Dật cố sức chống đỡ. Quân Trịnh đánh mãi không thắng phải rút về Bắc Bố Chính, Trịnh Căn lại bị ốm nên Trịnh Tạc rút đại quân về kinh, cử Lê Thì Hiến, Lê Sĩ Triệt ở lại trấn thủ.
Chia đôi đất nước
Trước sau trong 46 năm ròng rã, hai bên Trịnh–Nguyễn đánh nhau lớn 7 lần và một số lần đánh nhau quy mô nhỏ hơn. Chiến trường chủ yếu ở hai bờ sông Gianh, vùng Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình ngày nay.
Hai bên đều có lợi thế và nhược điểm nên không thể tiêu diệt được nhau, tuy cùng mang khẩu hiệu "Phù Lê". Sau nhiều năm giao chiến, cả hai bên đều kiệt quệ về sức người sức của nên phải chấp nhận đình chiến, chia cắt lâu dài. Sông Gianh, sử sách hay gọi là Linh Giang, trở thành ranh giới chia nước Đại Việt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài.
Cuộc chiến cuối cùng 1774-1775
nhỏ|phải|350px|Bản đồ Việt Nam khoảng năm [[1760, do công ty Cóvens e Mortier, Amsterdam vẽ.]]
Quân Trịnh lại nam tiến
100 năm sau khi đình chiến, có một biến cố lớn ở Đàng Trong làm xáo trộn cả Nam Hà lẫn Bắc Hà. Ba anh em Tây Sơn nổi dậy khởi nghĩa nhân lúc chính quyền họ Nguyễn lục đục rơi vào tay quyền thần Trương Phúc Loan. Khi thủ lĩnh Tây Sơn là Nguyễn Nhạc làm chủ được Nam Trung Bộ thì họ Trịnh nhận thấy thời cơ tiêu diệt họ Nguyễn đã đến.
Đầu tiên dùng danh nghĩa đánh Tây Sơn giúp Chúa Nguyễn, tháng 9 âm lịch năm 1774, chúa Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm cử lão tướng Việp quận công Hoàng Ngũ Phúc (thường gọi là quận Việp) làm Bình nam thượng tướng quân, Bùi Thế Đạt làm phó tướng mang 36.000 quân nam tiến.
Quân Trịnh tiến tới địa giới Bắc Bố Chính, tướng Nguyễn là Trần Giai chạy sang đầu hàng, làm hướng đạo cho quân Trịnh. Hoàng Ngũ Phúc vượt sông Gianh. Chúa Nguyễn biết ý Trịnh muốn đánh chiếm nên điều quân kháng cự.
Quận Việp đánh chiếm Phú Xuân
Được sứ giả họ Nguyễn là Kiêm Long gợi ý, Hoàng Ngũ Phúc sai Hoàng Đình Thể tiến đánh lũy Trấn Ninh. Các tướng Nguyễn làm nội ứng mở cửa đầu hàng. Quân Trịnh chiếm được Quảng Bình.
Tháng 11 năm 1774, Trịnh Sâm tự cầm thủy quân vào Nghệ An làm thanh viện cho quận Việp. Quận Việp đánh Lưu Đồn, thống suất bên Nguyễn là Tống Hữu Trường bỏ chạy. Quận Việp tiến đến Hồ Xá dùng chiêu bài khác, lấy cớ trừng phạt Trương Phúc Loan chuyên quyền để nam tiến tiếp.
Quân Nguyễn yếu thế không chống nổi, Định vương Nguyễn Phúc Thuần phải trói Trương Phúc Loan nộp quân Trịnh. Giết Loan rồi, Hoàng Ngũ Phúc lại dùng lý do giúp Nguyễn đánh Tây Sơn để tiến vào Phú Xuân hội binh. Chúa Nguyễn sai các tướng trá hàng để quấy rối Quảng Bình, Bố Chính sau lưng quân Trịnh, nhưng các cánh quân đó bị quân Trịnh nhanh chóng phá tan. Chúa Nguyễn điều Tôn Thất Chí, Nguyễn Văn Chính ra đánh đều bị quận Việp đánh bại. Quận Việp sai Hoàng Đình Thể, Hoàng Nghĩa Phác theo đường núi qua thác Trầm Ma đánh tan quân Nguyễn, giết chết Chính.
Đầu năm 1775 quân Trịnh tiến vào Phú Xuân. Chúa Nguyễn không chống nổi phải bỏ chạy vào Quảng Nam. Quân Trịnh chiếm toàn bộ Thuận Hóa.
Tây Sơn tạm thời theo Trịnh
Nguyễn Nhạc nhân chúa Nguyễn bỏ chạy vào Quảng Nam bèn mang quân hai đường thủy bộ ra đánh. Nguyễn Phúc Thuần vội bỏ Quảng Nam theo đường biển trốn vào Gia Định, để lại Nguyễn Phúc Dương.
Tháng 2 năm 1775, Trịnh Sâm từ Hà Trung trở về kinh, hạ lệnh cho quận Việp đánh Quảng Nam. Quân Tây Sơn cũng tiến ra, lùng bắt được Phúc Dương. Tháng 4, quân Trịnh vượt đèo Hải Vân và đụng độ với quân Tây Sơn. Hoàng Ngũ Phúc đang đà thắng lợi, sai Hoàng Đình Thể, Hoàng Phùng Cơ đánh bại quân Tây Sơn ở Cẩm Sa. Nguyễn Nhạc phải rút quân về Quy Nhơn.
Nhân lúc Nguyễn Nhạc thua trận, tướng Nguyễn là Tống Phúc Hiệp từ Bình Khang đánh ra Phú Yên, quân Tây Sơn lại thua phải co về Quy Nhơn. Tình thế của Nguyễn Nhạc rất nguy ngập, bèn sai người đến chỗ Hoàng Ngũ Phúc xin đầu hàng và làm tiên phong cho chúa Trịnh để đánh chúa Nguyễn. Quân Trịnh đi xa bấy giờ đã mệt mỏi, quân sĩ nhớ nhà, Hoàng Ngũ Phúc cũng muốn mượn sức Tây Sơn diệt họ Nguyễn nên nhân danh chúa Trịnh cho Nguyễn Nhạc hàng, sai Nguyễn Hữu Chỉnh đem sắc, ấn, cờ đến phong Nguyễn Nhạc làm "Tây Sơn trưởng hiệu tráng tiết tướng quân".
Tuy thế, quận Việp lão luyện vẫn không lui quân, đóng sát địa giới Quảng Ngãi, định chờ nếu Tây Sơn bại trận sẽ tiến vào chiếm Quảng Ngãi và Quy Nhơn. Nhân lúc Tây Sơn mang quân vào đánh Phú Yên, quận Việp liền lấn tới đóng quân ở Chu Ổ thuộc Quảng Ngãi.
Thịnh quá hóa suy, suy quá lại thịnh
Tháng 7 năm 1775, nghe tin Nguyễn Huệ thắng quân Nguyễn chiếm lại Phú Yên, quận Việp án binh lại. Theo yêu cầu của Nguyễn Nhạc, quận Việp phong chức cho Nguyễn Huệ làm "Tây Sơn hiệu tiền tướng quân". Ít lâu sau, quân Trịnh bị bệnh dịch chết khá nhiều, quận Việp tuổi già sức yếu bèn bỏ Quảng Nam lui về Phú Xuân, sau đó giao lại thành này cho Bùi Thế Đạt, còn mình dẫn đại quân về bắc. Tháng 10 năm đó, quận Việp bị bệnh chết trên đường về.
Lần đầu tiên sau 150 năm nam chinh, họ Trịnh tiến tới Quảng Nam, mở cương thổ cho vua Lê thời trung hưng tới gần được như thời Lê Thánh Tông của Lê sơ trước đây. Cũng lần đầu tiên, họ Nguyễn mất toàn bộ đất căn bản Thuận - Quảng, bị dồn vào Nam Bộ, mảnh đất họ Nguyễn đã đặt bộ máy hành chính của mình chưa đầy 100 năm.
Cuộc nam tiến lần thứ 8 năm 1774 – 1775 của quân Trịnh cũng là trận chiến Trịnh–Nguyễn cuối cùng. Từ đây hai bên bị địa bàn của Tây Sơn ngăn cách và không còn tái chiến. Sau 8 cuộc chiến vẫn không bên nào diệt được bên nào, nhưng không lâu sau đó cả Trịnh và Nguyễn đều bại dưới tay Tây Sơn.
Sau trận 1774, lãnh thổ họ Trịnh quản lý phát triển đến cực thịnh. Nhưng sau khi quận Việp chết, phía Trịnh từ chúa đến quân đều có ý tận hưởng chiến thắng, lơ là phòng bị biên cương phía nam. Chỉ hơn 10 năm sau thắng lợi ở Phú Xuân, chính kinh thành Thăng Long của họ Trịnh bị thất thủ và họ Trịnh mất theo. Trong khi đó, sau khi bị đánh bật khỏi mảnh đất cuối cùng là Nam Bộ phải đi lưu vong, họ Nguyễn đã trở về và khôi phục lại lãnh thổ. Cuối cùng vì những biến cố có lợi, họ Nguyễn trở thành người cai trị cả nước.
Lợi thế, nhược điểm
Trong cuộc chiến 7 lần thế kỷ 17, tuy họ Trịnh có danh nghĩa vua Lê, có lực lượng mạnh hơn, lợi thế về nhân lực đông đảo, vật chất dồi dào hơn nhưng quân phải đi đánh đường xa thường mệt mỏi và lương thảo không vận kịp, mặt khác Bắc Hà luôn có mối lo các lực lượng cát cứ ở hậu phương nên không thể dốc toàn lực, toàn tâm vào cuộc chiến.
Phía họ Nguyễn dù lực lượng ít hơn nhưng được đánh tại đất nhà, có hai tướng giỏi là Hữu Tiến và Hữu Dật, lại có các chiến lũy kiên cố. Qua nhiều năm giao chiến khi tiến khi lui, cuối cùng họ Nguyễn từ Thuận Hóa lấn được ra tới sông Gianh, chiếm được Nam Bố Chính. Hơn nữa, ngoài đất đai, họ Nguyễn còn mang về được một lượng nhân lực khá lớn để khai khẩn những vùng đất mới khai thác phía nam. Điều đó cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển thế lực của họ Nguyễn lúc đó cũng như sau này.
Phía Trịnh trong giai đoạn đầu đã mắc sai lầm chủ quan, ỷ vào lợi thế của mình, đánh giá chưa đúng về thực lực của họ Nguyễn nên hay bị thua trận. Tuy nhiên, khi đánh ra Nghệ An, chính quân Nguyễn cũng bộc lộ nhược điểm của đạo quân phải đánh xa nhà nên không thể tự mình tiếp tục duy trì ưu thế bắc tiến. Ngay các danh tướng nhiều mưu mẹo như Hữu Dật, Hữu Tiến cũng lực bất tòng tâm, không thể có đủ lực lượng để dàn ra khắp mặt trận nhằm thực hiện tấn công tổng lực ra bắc mà có ý hoãn binh, trông chờ vào các lực lượng quấy rối ở hậu phương địch để chia sức quân Trịnh. Mặt khác, vì lực lượng có hạn, quân viễn chinh của Nguyễn không còn đủ sức đương đầu với phía Trịnh đông quân nhiều tướng, hết lớp này đến lớp khác (Lê Văn Hiểu đến Trịnh Thượng, rồi Trịnh Toàn, lại Trịnh Căn) được điều ra mặt trận. Khi họ Trịnh củng cố nhân sự, siết chặt lại đội ngũ thì ưu thế nhân lực vật lực được phát huy rõ hiệu quả.
Một nhân tố khác giúp hai bên đứng vững là các tướng ngoài mặt trận của hai bên, mặc dầu tài năng ở mức độ khác nhau nhưng nhìn chung đều là những người cần cù, trung thành. Trịnh Toàn bị dụ hàng ở thời điểm ngoài gặp địch mạnh, trong bị anh bức bách không khác gì Trịnh Cối trước đây, thủ hạ sợ vạ lây đều đã hàng Nguyễn, thế nhưng Toàn vẫn không hàng như Cối mà chấp nhận cái chết. Lê Văn Hiểu thua trận, thân bị thương, bị chúa gọi về trị tội cũng không nghe theo lời dụ của Hữu Dật. Nguyễn Hữu Dật cũng bị dụ khi vừa thua trận và bị các tướng ganh ghét, nhưng cũng không đổi dạ thay lòng. Những trường hợp sang đầu hàng bên kia không nhiều và không nắm trọng trách nên không gây ảnh hưởng quyết định tới kết quả cuộc chiến.
So sánh với chiến tranh Lê–Mạc
Lê–Mạc và Trịnh–Nguyễn đều là những cuộc nội chiến trường kỳ trong lịch sử Việt Nam, gây ra hậu quả chia đôi nước Đại Việt trong 250 năm. Tuy nhiên, so với Chiến tranh Lê–Mạc thời Nam Bắc triều, mức độ của Chiến tranh Trịnh–Nguyễn có phần bớt nghiêm trọng hơn vì những lý do sau:
Về tính đối kháng
Giữa họ Trịnh và Nguyễn, xuất phát vốn là hai họ thông gia, ông tổ của 2 họ là người trong một nhà. Trịnh Kiểm lấy chị Nguyễn Hoàng là Ngọc Bảo, đến Trịnh Tráng lại lấy con gái Nguyễn Hoàng cũng là cô họ của mình là Ngọc Tú. Trước khi dùng "binh", Trịnh và Nguyễn đã dùng "lễ" trong thời gian khá dài vì cả hai trên danh nghĩa đều là quan của nhà Lê, đều lấy danh nghĩa "phò tá vua Lê" để cai trị nhân dân. Khi 2 bên thấy khó thắng được nhau thì cũng có thể quay sang bàn việc nghị hoà, không cần phải cố đánh liều chết với nhau. Và thực tế thì sau 7 lần xuất binh, cả hai bên đều chán nản nên đã nghị hòa với nhau và duy trì giới tuyến suốt cả một thế kỷ.
Thời gian, mật độ
Chỉ trừ lần đụng độ thứ năm kéo dài 5 năm (1655–1660), các cuộc đụng độ khác giữa Trịnh và Nguyễn đều kéo dài chỉ vài tháng, thậm chí trong chưa đầy một tháng; khoảng cách giữa các cuộc chiến cũng khá dài, thường là 5–7 năm, có khi dài tới hàng chục năm. Giữa các cuộc chiến có thời gian đình chiến giúp cả hai bên củng cố thực lực. Trong khi đó, cuộc Chiến tranh Lê–Mạc trong 60 năm diễn ra với mật độ liên tục, gần như chỉ một vài năm lại có một cuộc hành quân bắc tiến hoặc nam tiến của bên này hoặc bên kia.
Địa bàn
Chiến tranh Trịnh–Nguyễn chỉ diễn ra ở phạm vi Trung Bộ, thuộc các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Chiến tranh Lê–Mạc trải khắp gần như toàn lãnh thổ Đại Việt khi đó, từ Bắc Bộ tới Thanh–Nghệ và có lần tới Thuận Hóa. Vì thế ảnh hưởng và thiệt hại của quân, dân hai bên trong chiến tranh Lê–Mạc lớn hơn so với chiến tranh Trịnh–Nguyễn.
Chính sách cai trị
Nhân tố quan trọng hơn cả giúp các chúa Trịnh và chúa Nguyễn ngồi vững và giữ được cơ nghiệp là chính sách cai trị phù hợp. Ngoài danh nghĩa "phù Lê", các chúa đều lấy được lòng dân tại khu vực mình cai quản để huy động nhân lực, vật lực vào cuộc chiến. Hơn nữa, các thế hệ đầu của chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều là những người có tài, có thể giải quyết nhanh chóng, dứt điểm những rạn nứt từ bên trong chính quyền mình, chủ yếu là những người trong cùng một nhà có ý đồ khác, không để những xung đột nội bộ lan rộng làm ảnh hưởng tới toàn cục.
Sử sách không chép rõ thiệt hại về người qua từng cuộc chiến là bao nhiêu nhưng chắc chắn con số thương vong của hai bên phải tới hàng vạn người. Ngoài ra, nhân dân trong vùng chiến sự bị thiệt hại nhiều hơn cả.
Hơn 100 năm sau, các lũy Trấn Ninh, Trường Dục vẫn vững chắc như xưa, nhân lực vật lực của Đàng Trong đã tăng thêm nhiều, bấy giờ không còn kém Đàng Ngoài nữa, lẽ ra cơ đồ của Chúa Nguyễn phải càng thêm vững. Nhưng cuối thời chúa Nguyễn, quyền thần làm loạn, sưu cao thuế nặng, chúa Nguyễn thì ham mê tửu sắc khiến lòng người Đàng Trong chia lìa bởi sự cai trị rối ren. Kết quả là lũy cao, đất hiểm không còn giúp được họ Nguyễn cản đường quân Trịnh nam tiến như 7 lần trước. Quân Trịnh đánh tới như cuốn chiếu, tướng của Chúa Nguyễn thi nhau hàng Trịnh, giúp quận Việp lập công.
Sau thành quả chiếm Phú Xuân, đến lượt Chúa Trịnh say sưa chiến thắng, tưởng như cơ nghiệp của mình đã vượt được cha ông. Đất đai rộng hơn, quân số và dân số đông thêm, của cải giàu lên, các mối lo cát cứ ở hậu phương không còn, lẽ ra cơ đồ của họ Trịnh phải hùng mạnh hơn trước. Thế nhưng, chính sự Chúa Trịnh cũng lại lâm vào cảnh rối ren, tướng lười quân kiêu, nhân dân chán ghét nhà Chúa; còn lấy việc mất Thuận Hóa (về tay Tây Sơn) làm may, bởi thế cơ đồ họ Trịnh lại bị mất mau chóng hơn cả nhà Mạc trước kia, dù họ Mạc vốn chỉ có vùng Bắc Bộ.
Như vậy, có thể thấy tài đức của người lãnh đạo có thu phục, đoàn kết được nhân dân hay không mới mang yếu tố quyết định sự mất còn của đất nước, còn quân đông đất rộng cũng chỉ là nhân tố thứ yếu.
Quân số
phải|nhỏ|300px|Mô hình thuyền chiến Mông đồng thời Trịnh thế kỷ XVII, có 26 tay chèo, 30 chiến thủ và trang bị 2 đại bác khác cỡ. Dân số hai bên chênh lệch nhiều khiến ảnh hưởng lớn tới việc tăng cường quân số. Tính về diện tích lãnh thổ Đàng Ngoài rộng gấp 2 đến 3 lần lãnh thổ Đàng Trong. Về dân số thì đầu thế kỷ XVII, từ năm 1600 đến 1650, dân số dưới sự cai trị của chúa Trịnh khoảng dưới 5 triệu người, trong khi dân số của chúa Nguyễn khoảng 500.000 -1.000.000 người. Quân số của hai bên không được thống kê đầy đủ, thường xuyên bị phóng đại để nghi binh, những thống kê chủ yếu chỉ là con số ước đoán của những người đương thời bấy giờ:
Sử gia Phan Khoang trong Việt sử xứ Đàng Trong có thống kê quân số như sau: Giáo sĩ Cristophoto Borri trong Xứ đàng trong năm 1621:
Gaziköy, Canik
Gaziköy là một xã thuộc quận Canik, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 677 người.
Trịnh–Nguyễn phân tranh
Quân số
Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ tục biên ghi nhận thời Nam Bắc triều, quân Trịnh theo phò nhà Lê có lực lượng kỵ binh khá mạnh. Trịnh Tùng từng sử dụng 400 quân thiết kỵ làm trợ chiến để đẩy lùi cuộc xâm lấn của quân Bắc triều. Năm 1592, ông huy động tới 5000 kỵ binh nặng, trang bị giáp sắt cho cả ngựa để vây hãm Đông Kinh của nhà Mạc.
Gaziköy, Canik
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Samsun
Trịnh–Nguyễn phân tranh
Quân số
Một ghi chép của người phương Tây về lực lượng quân sự Đàng Ngoài dưới thời Thanh Đô vương Trịnh Tráng cho rằng vào năm 1640 ông này có trong tay hơn ba mươi vạn bộ binh, 2.000 thớt voi trận và 102 ngàn kỵ binh(!). Con số này là khá lớn, lại không ghi rõ cách tính ra sao (có tính cả quân địa phương và dân phu hay không) nên còn cần làm rõ.
Quân đội chúa Trịnh
Binh chia ra làm hai hạng: Ưu binh và Nhất binh. Ưu binh là lính mộ ở ba phủ thuộc tỉnh Thanh Hóa và bốn phủ thuộc tỉnh Nghệ An. Nhất binh là lính tuyển ở bốn trấn ngoài Bắc: Sơn Nam, Kinh Bắc (Bắc Ninh), Hải Dương, Sơn Tây cứ 5 xuất đinh bắt một người sung quân ngũ. Lính Ưu binh đóng ở Kinh đô, được nhiều đặc ân, đặc quyền như được cấp công điền và cả chức sắc.
Lính Nhất binh phục vụ tại các trấn, phục dịch các quan, có việc loạn ly và chiến tranh mới được gọi đến, không thì về làm ruộng.
Đến đời chúa Trịnh Doanh (1720–1767) có nhiều giặc giã ở nhiều nơi nên phải gọi lính tứ trấn, động viên cả thảy được 115.000 người hợp thành các đơn vị lớn nhỏ như sau:
Quân đội chúa Nguyễn
Binh có hai loại đầu, cũng như ngoài Bắc được gọi đi quân dịch; những trai tráng khỏe mạnh sung thẳng vào quân ngũ và một số được gọi dần có tính cách trừ bị. Việc binh bị đối với các chúa miền Nam là một việc quan trọng nhất, gồm những đơn vị dưới đây:
Kết luận
Trong vòng 45 năm (từ năm 1627 đến năm 1672), hai họ Trịnh–Nguyễn đánh nhau 7 lần với những trận chiến ác liệt, có khi kéo dài năm này qua năm khác. Cuộc chiến tranh đã làm hao tổn sức người sức của, triệt phá đồng ruộng, xóm làng. Cuộc chiến tranh cũng dẫn đến việc chia đôi lãnh thổ của nước Đại Việt thống nhất thành giang sơn riêng của hai dòng họ.
Xem thêm
Thể loại:Thế kỷ 17 Thể loại:Nội chiến Việt Nam Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Việt Nam Thể loại:Xung đột thế kỷ 17 Thể loại:Xung đột năm 1627 Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Cộng hòa Hà Lan Thể loại:Lịch sử quân sự Đàng Trong Thể loại:Thế kỷ 17 ở Việt Nam
2496 Fernandus
2496 Fernandus (1953 TC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1953 bởi Đài thiên văn Goethe Link ở Brooklyn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1953
Campylopus anderssonii
Campylopus anderssonii là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Müll. Hal.) A. Jaeger mô tả khoa học đầu tiên năm 1872.
Liên kết ngoài
Thể loại:Campylopus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1872
Rhytiphora ferruginea
Rhytiphora ferruginea là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Rhytiphora
Chromis gunting
Chromis gunting là một loài cá biển thuộc chi Chromis trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2019.
Pacasmayo (tỉnh)
Tham khảo
Thể loại:Tỉnh của vùng La Libertad Thể loại:Tỉnh của Peru
Chromis gunting
Phạm vi phân bố và môi trường sống
C. gunting hiện chỉ được biết đến tại eo biển Đảo Verde của Philippines (ngoài khơi Batangas và Oriental Mindoro), được thu thập ở độ sâu trong khoảng 90–130 m.
Mô tả
trái|nhỏ|258x258px|[[Tiêu bản (sinh vật)|Tiêu bản của C. gunting (mẫu định danh)]] Mẫu phụ chuẩn duy nhất của C. gunting có chiều dài cơ thể đo được là 7,7 cm, trong khi mẫu định danh dài 6,8 cm. Cá trưởng thành có màu nâu ở thân trên, chuyển dần sang màu hồng ở giữa thân và xám bạc ở bụng. Viền đen dọc theo rìa các tia gai vây lưng, và trên hai thùy vây đuôi (dải đen kéo dài đến cuống đuôi). Phía cuối của vây lưng trong mờ với các tia mềm màu đen. Phía trước của vây hậu môn màu đen, phần vây còn lại trong mờ. Vây ngực trong suốt với gốc vây màu xám. Vây bụng phớt nâu nhạt, gần như trong suốt.
Coracina novaehollandiae
Loài này sinh sống tại Australia, quần đảo Solomon và miền nam New Guinea. Nó phân bố rộng khắp trong gần như bất kỳ môi trường sống đồng rừng nào trong phạm vi sinh sống, ngoại trừ trong các rừng mưa. Nó cũng có thể xuất hiện trong khu vực đô thị và được nhìn thấy khá phổ biến trên các đường dây truyền tải điện ở các đô thị tại Australia, như Sydney và Perth.
Phân loại
Coracina novaehollandiae được nhà tự nhiên học người Đức Johann Friedrich Gmelin mô tả lần đầu năm 1789. Người Yindjibarndi ở miền trung và miền tây Pilbara gọi loài này là julgira; khi bắt được chim họ sẽ cắt bớt lông cánh của chúng và nuôi như là chim cảnh.
Mô tả
Chim trưởng thành có lông ở phần mặt và họng màu đen, phần lưng màu xám còn phần bụng màu trắng, với mỏ hơi cong. Chúng dài 32 to 34 cm. Chúng là chim di chuyển chậm và kín đáo, với tiêng kêu nhức óc.
Tập tính
Thức ăn của chúng là côn trùng và ấu trùng của chúng, sâu bướm hoặc động vật không xương sống khác. Chúng có thể bắt mồi khi bay hoặc bằng cách tìm kiếm trong tán lá. Ngoài ra chúng cũng ăn quả và hạt.
Mùa sinh sản chủ yếu từ tháng 8 đến tháng 2 năm sau. Cả chim trống lẫn chim mái cùng làm tổ, với tổ khá nhỏ. Chim non rời tổ sau khoảng 3 tuần kể từ khi nở. Chúng trông giống chim trưởng thành, nhưng phần lông đen trên mặt chỉ như là vằn màu đen quanh mắt.
Ngoài mùa sinh sản chúng di chuyển thành đàn tới cả trăm con. Chúng có thể là chim không di trú hoặc chỉ di trú một phần. Do sự khác biệt giữa các quần thể khu vực tại Australia là không đáng kể nên rất khó xác định các quần thể này di chuyển đi đâu trong mùa đông.
Liên kết ngoài
N Thể loại:Chim Quần đảo Solomon Thể loại:Chim Papua New Guinea Thể loại:Chim Nam Úc Thể loại:Chim Tasmania Thể loại:Chim Tây Úc Thể loại:Động vật được mô tả năm 1789
Hypnum rutilans
Hypnum rutilans là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Brid.) Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1851.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hypnum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1851
Yên Bình (thị trấn), Yên Bình
Địa lý
Thị trấn Yên Bình nằm bên hồ thủy điện Thác Bà và do tích nước nên nhiều vùng đất cao của thị trấn trở thành các hòn đảo trên hồ Thác Bà, có vị trí địa lý:
Thị trấn Yên Bình có diện tích 25,28 km², dân số năm 2019 là 12.282 người, mật độ dân số đạt 486 người/km².
Hành chính
Thị trấn được chia thành 20 tổ dân phố.
Kinh tế
Năm 2010 giá trị sản lượng công nghiệp ngoài quốc doanh đạt trên 70 tỷ đồng chiếm trên 60% tổng giá trị thu nhập của địa phương, tạo công ăn việc làm cho gần 1 nghìn lao động.
Giao thông
Thị trấn Yên Bình có tuyến quốc lộ 70 chạy qua địa bàn, ngoài ra, cùng có tuyến đường nối thẳng đến trung tâm thành phố Yên Bái. Thị trấn có cảng Hương Lý nằm bên hồ Thác Bà.
Xem thêm
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Rakuyama Takashi
Takashi Rakuyama (sinh ngày 11 tháng 8 năm 1980) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Takashi Rakuyama đã từng chơi cho JEF United Chiba, Sanfrecce Hiroshima, Khimki và Shenzhen Ruby.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1980 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Khimki Thể loại:Cầu thủ bóng đá J1 League Thể loại:Cầu thủ bóng đá J2 League Thể loại:Cầu thủ bóng đá JEF United Chiba Thể loại:Cầu thủ bóng đá Sanfrecce Hiroshima Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản ở nước ngoài Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Trung Quốc Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Nga
Brachiaria turbinata
Brachiaria turbinata là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Van der Veken mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Liên kết ngoài
Thể loại:Brachiaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1958
Skiptvet
Skiptvet được lập thành một đô thị vào ngày 1 tháng 1 năm 1838 (xem formannskapsdistrikt).
Tên gọi
Đô thị này (ban đầu là một giáo khu) được đặt tên theo nông trang cũ Skiptvet (Norse Skipþveit và/hoặc Skygþveit), do nhà thờ đầu tiên đã được xây ở đó. Cho đến năm 1889, tên này được viết "Skibtvet".
Huy hiệus
Huy hiệu được áp dụng thập kỷ trước(1981). Huy hiệu có hình con rồng do truyền thuyết về một con rồng sống ở trong giáo khu.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị Østfold
Sisyrinchium tinctorium
Sisyrinchium tinctorium là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Kunth miêu tả khoa học đầu tiên năm 1816.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sisyrinchium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1816
Hồng Tiến, Kiến Xương
Hồng Tiến là một xã thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, Việt Nam.
Địa lý - Hành chính
Xã nằm trên một vùng đất bồi của hạ lưu tả ngạn sông Hồng, được thành lập năm 1963 trên cơ sở tách ra khỏi xã Bình Thanh gồm một phần thôn Khả Cảnh và các làng Khả Lễ, làng Khả Cửu.
Apparasanahalli, Holalkere
Apparasanahalli là một làng thuộc tehsil Holalkere, huyện Chitradurga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hồng Tiến, Kiến Xương
Lịch sử
Vùng đất này xưa kia do cụ Đào Khắc Tuân dẫn 10 nhân đinh của 5 họ (Đào, Đỗ, Vũ, Bùi, Nguyễn - thường gọi là Ngũ tộc) từ làng Khả Phú ra quai đê lập làng Cơ Chỉ vào năm Canh Dần 1820.
Apparasanahalli, Holalkere
Tham khảo
Thể loại:Chitradurga (huyện)
Hồng Tiến, Kiến Xương
Lịch sử
Thôn Đông Tiến trước đây là làng Khả Cửu cùng với Nam Tiến là vùng bãi bồi sông Hồng được các cụ của dòng họ Phạm, Trần từ vùng Trà Lũ (Xuân Trung Nam Định) sang khai phá và lập nghiệp cùng với dòng họ Nguyễn ở làng Khả Phú xã Bình Thanh vào khoảng giữa thế kỷ 19.
Di tích - Danh thắng
Đình làng Đông Tiến là một trong những ngôi đình bề thế và to đẹp nhất vùng. Đình thờ hai cụ tiên công họ Đỗ và họ Trần đã có công giữ đất. Theo tương truyền dân gian, khi quân Pháp càn quét, đã bắt hết phụ nữ, người già và trẻ em để tra khảo để tìm bắt nam giới khỏe mạnh trong làn, bấy giờ chạy dạt qua sông Hồng sang Nam Định để tránh. Viên chỉ huy quân Pháp ra điều kiện cho các phụ nữ trong làng đang mang thai chạy từ ruộng lầy từ đầu làng (chỗ tập trung) đến chỗ nào thì cho đất đến đấy. Có hai người phụ nữ họ Đỗ và họ Trần chấp nhận điều kiện và đã giữ được đất của làng, do đó được dân làng lập Đình làng Đông Tiến để thờ.
Nhà thờ tổ họ Phạm thôn Đông Tiến, được xây dựng vào năm 1913. Dòng họ Phạm Đông Tiến nguyên là chi thứ 18 của họ Phạm Thanh Trà, với khỏi tổ là Phạm Đạo Soạn, người gốc Kính Chủ, Chí Linh, Hải Dương, có viễn tổ là Phạm Sư Mạnh. Tổ họ Phạm thôn Đông Tiến là Phạm Phúc Công húy Như Hỗ, hậu duệ đời thứ 14 của Khởi thủy tổ Phạm Đạo Soạn, giỗ ngày 23 tháng Giêng âm lịch.
Danh sách nhân vật trong Hành trình U Linh Giới
Bộ manga Hành trình U Linh Giới được sáng tác bởi Togashi Yoshihiro, có một hệ thống các nhân vật hư cấu rất rộng lớn. Đầu tiên phải kể đến là Urameshi Yūsuke, một học sinh tồi tệ tiêu biểu nhưng thực ra lại không tệ đến như vậy. Sau khi chết đi và được tái sinh, cậu trở thành một thám tử, giải mã các hiện tượng bất thường trong thế giới con người. Các nhân vật nổi bật khác như gia đình của Yusuke, bạn cùng trường, bạn bè, những người đồng minh trong công việc thám tử của cậu cũng như những người cai quản tối cao của Linh Giới - người ban cho cậu cuộc sống. Yusuke bắt đầu công việc của mình ở Nhân Giới, nhưng lại kết thúc cuộc phiêu lưu ở đường hầm và cuối cùng là giải đấu ở Ma Giới. Ở mỗi nơi cậu đến đều gặp thêm những kẻ thù cũng như một số đồng minh mới.
Nhân vật chính diện
Có 4 nhân vật chính trong truyện là: Urameshi Yūsuke, Kuwabara Kazuma, Hiei, Kurama. Họ cùng nhau lập thành nhóm Reikai Tantei. Trong phần 2, Genkai gia nhập nhóm, là thành viên thứ 5 dưới danh nghĩa là nhóm Urameshi trong giải đấu hắc ám. Botan được xem như người hướng dẫn cho nhóm của Urameshi trong giải đấu hắc ám.
Urameshi Yūsuke
Đòn tấn công chủ yếu của cậu là Reigun (霊丸). Tập trung năng lượng vào đầu ngón tay trỏ và bắn ra như một viên đạn. Cậu đã tăng cường sức mạnh của thứ vũ khí này lên rất nhiều ở cuối câu chuyện.
Kuwabara Kazuma
Kuwabara có một linh khí mạnh đến nỗi cậu có thể cảm nhận Yusuke sau khi cậu chết. Khả năng của cậu là tạo ra một thanh kiếm bằng linh khí của chính cậu Rei Ken (霊剣). Lúc đầu cậu cần một mảnh kiếm gỗ bị gãy của đối thủ để có thể sử dụng thanh kiếm, nhưng về sau cậu đã có thể tự tạo ra nó để dùng trong giải đấu hắc ám, cậu còn có thể tạo ra cùng lúc hai thanh "Spirit sword" để chiến đấu. Về sau, sức mạnh của cậu đã mạnh đến mức tạo ra được thanh kiếm có thể phá dễ dàng bức tường ngăn cách Ma giới với thế giới loài người. Kuwabara là con người mạnh nhất trong thế giới của truyện. Thanh kiếm linh khí cuối cùng của cậu có tên "Thứ Nguyên Đao", có thể cắt bất cứ thứ gì theo ý chủ nhân nó, kể cả không khí, nước, không gian thứ nguyên. Thanh kiếm này có thể giúp Kuwabara chém đến bất kì vị trí nào cho dù đối tượng cách xa bao nhiêu, hay thậm chí là ngăn cách trong không gian.
Kurama
Nhẫn nại và thông minh, Kurama sẽ làm mọi điều để có thể thực hiện được những thứ mình muốn cho dù nó có nguy hiểm đến đâu đi chăng nữa. Cậu thích dùng sức mạnh của tri thức, đánh vào điểm yếu của đối phương và sắp đặt chiến thuật chiến đấu cho riêng mình. Cậu có khứu giác cực nhạy của một con cáo và tích luỹ được nhiều kinh nghiệm qua nhiều năm, cậu còn có thể đọc được những gì người khác nói bằng cách nhìn miệng của họ.
Sức mạnh thực sự của cậu là điều khiển thực vật: cậu dùng thực vật làm vũ khí cực kì lợi hại và cũng am hiểu rất rõ về từng loại thực vật (điểm mạnh, điểm yếu cũng như thông thạo cách sử dụng). Vũ khí cậu thường dùng là Rōzu Uippu (薔薇棘鞭刃). Ngoài ra cậu cũng có thể biến thành hình dạng yêu quái thực sự của mình.
Yōko Kurama (妖狐蔵馬) - là con cáo yêu tinh bị nhốt trong cơ thể của Minamino Shūichi. Đó là một con yêu cáo màu bạc với bốn chiếc đuôi. Nó còn có hình dạng một con người với mái tóc bạch kim dài, một chiếc đuôi và hai cái tai cáo trên đầu. Trong hình dạng đó, Kurama trở nên mạnh hơn và sử dụng vũ khí của mình tốt hơn, nhưng đồng thời cũng rất tự cao (điều này cũng khiến Kurama có những nhận định sai lầm về đối thủ).
Hiei
Như một hậu quả tất yếu của việc sử dụng mắt quỷ, năng lượng của cậu thường bị kiệt quệ. Và sau mỗi lần bình phục, cậu khám phá ra rằng nó ban cho cậu rất nhiều sức mạnh bao gồm thôi miên, ngoại cảm, nhìn được tương lai và điều khiển mọi thứ bằng mắt. Jagan còn có thể biến cậu thành hình dạng một yêu quái với làn da màu xanh lá, toàn thân được bao phủ bởi rất nhiều con mắt. Nhưng Hiei rất ít khi sử dụng hình dạng đó bởi cậu bảo rằng nó rất khó điều khiển. Khi chiến đấu, Hiei thường dụng sức mạnh của tốc độ và kĩ năng dùng kiếm của mình. Cậu còn có tuyệt chiêu rất mạnh là Jaō Ensatsu Kokuryūha (邪王炎殺黒龍波). Nhưng ban đầu, cậu không biết cách điều khiển tuyệt chiêu này, sau này cậu đã biết hợp nhất với con rồng để điều khiển nó, ngoài ra nó còn tăng sức tấn công và phòng thủ của cậu. Tuy nhiên, tuyệt chiêu này cũng làm cậu hao tổn rất nhiều sức mạnh khiến cậu hôn mê trước khi năng lượng của cậu bị kiệt quệ.
Genkai
Bà là người sáng tạo ra Shū no Ken (修の拳), một tuyệt chiêu vô cùng mạnh để huỷ diệt hoàn toàn năng lượng của quỷ. Bằng việc sử dụng sức mạnh của mình, bà có thể trẻ lại thành một thiếu nữ 20 (lúc mà bà đang ở đỉnh cao của sức mạnh).
Nhóm Ma Tính Sứ
Mashōtsukai Chīmu (魔性使いチーム)
Yukimura Keiko
Keiko sinh ngày 31 tháng 1, cô 14 tuổi trong đoạn đầu câu chuyện. Cô có nhóm máu A, nấu ăn và dọn dẹp là thói quen của cô.
Urameshi Atsuko
Nhân vật này là mẹ của Yusuke. Chỉ xuất hiện trong phần đầu của Anime, nhưng bà hiện ra với nhiều tính cách khác nhau, khi thì suốt ngày bia rượu, sau xỉn; khi thì đau buồn tột cùng với cái chết của con.
George
George Saotome (ジョルジュ 早乙女)
Một số thuật ngữ
Reikai Tantei là tên được đặt cho những người bảo vệ thế giới con người (Ningenkai) không bị quấy rối từ ma quỷ, quái vật, và yêu quái xuất phát từ Makai. Reikai Tantei thường được Koenma, hoàng tử của Linh giới, thế giới của cái chết và linh hồn, lựa chọn.
Ningenkai là Thế giới con người.
Reikai là thế giới của linh hồn, và những gì sau khi chết đi của cả quỷ và người. Một kiểu tương tự như Thiên đàng.
Makai là Thế giới nơi ma quỷ cư ngụ.
Meikai tương tự như Địa ngục, từng là nơi sau khi chết của ma quỷ, nhưng bị phong ấn sau khi người thống trị nó tìm cách chinh phục những vương quốc khác.
Reiki Năng lượng linh hồn do con người sở hữu.
Seikouki Loại năng lượng thần thánh do Sensui Shinobu và vài cư dân của Linh giới sở hữu.
Youki Năng lượng do ma giới sở hữu.
Phân hạng
Thứ bậc của ma quỷ được chia theo bậc chữ. Hạng E là hạng quỷ yếu nhất, chỉ mạnh hơn một chút so với người bình thường. Trong khi đó, hạng S là hạng quỷ mạnh nhất. Mỗi cấp bậc cũng có hạng nhỏ hơn gồm có hạng thấp (hoặc -), trung, và cao (hoặc +). Ví dụ, hạng S có ba hạng nhỏ hơn: S-, S, và S+. Người ta không dùng chúng để phân hạng con người, và khi đánh giá sức mạnh con người, họ thường nói rằng sức mạnh cá nhân đó tương đương với một hạng quỷ nào đó. "S+" chỉ ra rằng cá nhân đó nằm ở thứ hạng cao nhất trong bậc thứ hạng. Trong Saga của Ba quốc vương, có vẻ như nhiều con quỷ đã vượt qua được hạng S cao, do đó YuYu Hakusho đã đưa vào hệ thống số. 80.000 trên hệ thống này tương đương với hạng B trung,120.000 là A trung, và 200.000 là S trung.
Hạng D trung 2.000
Hạng C trung 24.000
Hạng B trung 80.000
Hạng S thấp 150.000
Hạng S trung 200.000
Hạng S cao 1.000.000 trở lên
Tham khảo
YuYu Hakusho Nhân vật
Coracina welchmani
Coracina welchmani là một loài chim trong họ Campephagidae.
Nó là loài đặc hữu quần đảo Solomon, đặc biệt là đảo Santa Isabel. Trước đây nó từng được một số nhà điểu học coi là phân loài của Coracina caledonica. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng vùng đất thấp ẩm thấp hay rừng miền núi ẩm thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Dù đôi khi được coi là đồng loài với C. caledonica, nhưng khác ở chỗ mống mắt của nó là màu vàng sẫm so với màu vàng nhạt của C. caledonica; phần màu đen trên đầu và họng của nó trải rộng hơn; bóng mượt tại các khu vực màu đen; kích thước nhỏ hơn; tiếng kêu khác biệt rõ ràng; và có lẽ cả môi trường sống khác biệt (chủ yếu sinh sống tại khu rừng miền núi so với chủ yếu sống trong rừng vùng đất thấp và trảng cỏ).
Tên tiếng Anh của nó là là North Melanesian Cuckooshrike (phường chèo Bắc Melanesia) sau khi được tách khỏi C. caledonica nghĩa rộng (tên khi đó là Melanesian Cuckooshrike (phường chèo Melanesia)). C. caledonica theo nghĩa hẹp hiện nay là South Melanesian Cuckooshrike (phường chèo Nam Melanesia).
Liên kết ngài
W Thể loại:Động vật được mô tả năm 1892 Thể loại:Động vật đặc hữu quần đảo Solomon
Novafrontina bipunctata
Novafrontina bipunctata là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Novafrontina. Novafrontina bipunctata được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1886.
Tham khảo
Thể loại:Novafrontina
Bulbophyllum flavorubellum
Bulbophyllum flavorubellum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.
Tham khảo
F
Rhytiphora fraserensis
Rhytiphora fraserensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Asystasia hispida
Asystasia hispida là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được J.B.Imlay mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.
Chú thích
Thể loại:Asystasia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1939
Ectoedemia molybditis
Ectoedemia molybditis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Zeller năm 1877. Nó được tìm thấy ở Colombia.
Tham khảo
Thể loại:Ectoedemia
Shorea acuta
Tham khảo
acuta Thể loại:Thực vật Brunei Thể loại:Thực vật Malaysia
Hypnum saitoi
Hypnum saitoi là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Ando mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hypnum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1982
Campylopus angustiretis
Campylopus angustiretis là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Austin) Lesq. & James mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.
Liên kết ngoài
Thể loại:Campylopus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1884
Habenaria tricruris
Habenaria tricruris là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (A.Rich.) Rchb.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1855.
Liên kết ngoài
Thể loại:Habenaria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1855
Thuật toán Forney
Trong lý thuyết mã hóa, thuật toán Forney là một thuật toán để tính các giá trị lỗi khi đã biết các vị trí lỗi. Nó là một bước trong việc giải mã mã BCH và mã Reed–Solomon (một lớp con của mã BCH). George David Forney, Jr. đã xây dựng thuật toán này.
Mô tả thuật toán
Có thể xem các từ mã của mã BCH là các đa thức. Theo định nghĩa, đa thức sinh có các nghiệm αc, αc+1,..., αc+d−2. Đặt t=(d-1)/2 là số lỗi cần sửa.
Từ thông điệp nhận được, có thể tính các giá trị s0, s1,... gọi là các giá trị hội chứng. Việc giải mã sử dụng khái niệm đa thức định vị lỗi định nghĩa như sau:
Các nghiệm của Λ(x) là X1−1,..., Xν−1. Chúng là nghịch đảo của các vị trí lỗi.
Khi đã biết các vị trí lỗi, bước tiếp theo là tính các giá trị lỗi ở các vị trí này. Các giá trị lỗi được dùng để sửa giá trị nhận được và thu được từ mã ban đầu.