cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Argyraspides
Lực lượng Argyraspides (trong tiếng Hy Lạp: Ἀργυράσπιδες "Những chiếc khiên bạc"), là một bộ phận thuộc quân đội Macedonia của Alexander Đại đế, họ đã được gọi như vậy vì họ mang những tấm khiên mạ bạc. Họ là những người đàn ông được lựa chọn, được chỉ huy bởi Nicanor, con trai của Parmenion, và rất được coi trọng bởi Alexander. Họ đã là những hypaspists, nhưng đã được thay đổi tên của họ thành Argyraspides ở Ấn Độ khi theo Alexandros (Arr. Anab. 7.11.3). Sau cái chết của Alexandros (323 TCN) họ nằm dưới quyền của Eumenes. Họ là các cựu chiến binh, và mặc dù hầu hết trong số họ đều đã trên sáu mươi, họ rất đáng sợ và được kính trọng vì kỹ năng chiến đấu và kinh nghiệm của họ.
Trong trận Gabiene họ chuyển sang phe Antigonus sau khi ông ta cố gắng để chiếm hữu hành trang của họ (bao gồm gia đình của họ và kết quả của bốn mươi năm chinh chiến). Họ được trả lại tài sản của mình, nhưng đổi lại là giao vị tướng Eumenes cho ông ta (316 TCN).
Antigonus, tuy nhiên, ngay sau đó đã phá vỡ đội quân này vì nhận thấy nó quá ngỗ nghịch để quản lý. Ông đã gửi họ cho Sibyrtius, phó vương Macedonia của Arachosia, với thứ tự gửi họ bằng các nhóm nhỏ tham gia vào hai hoặc ba nhiệm vụ nguy hiểm,. Như Vậy sẽ khiến số lượng của họ sẽ nhanh chóng suy yếu.
Chú thích
Thể loại:Quân đội Macedonia
Winterbourne (suối)
Winterbourne là một dòng suối hoặc dòng sông khô trong những tháng mùa hè. Winterbourne đôi khi được gọi đơn giản là bourne, từ tiếng Anglo-Saxon để chỉ một dòng chảy từ một con suối, mặc dù thuật ngữ này cũng có thể được sử dụng cho các dòng nước cả năm.
Winterbournes thường hình thành ở những nơi có đá phấn (hoặc đá xốp khác) đồi dốc giáp thung lũng đất sét hoặc thung lũng. Khi trời mưa, đá phấn xốp giữ nước trong tầng chứa nước, giải phóng nước với tốc độ ổn định. Trong mùa khô, mực nước ngầm có thể xuống dưới mực nước suối, khiến nó bị khô.
Winterbourne thỉnh thoảng được đặt tên cho các khu định cư. Nhiều khu vực trong số 'Winterbournes' của Vương quốc Anh là ngôi làng ở Dorset, chẳng hạn như Winterbourne Abbas, Winterborne Monkton, Winterborne St Martin, Winterborne Zelston, Winterborne Houghton và Winterborne Whitechurch. Ở Wiltshire, phía bắc Avebury, có những ngôi làng Winterbourne Monkton và Winterbourne Bassett; và ở Nam Gloucestershire có những ngôi làng Winterbourne và Winterbourne Down.
Khai thác các tầng chứa nước đá phấn như một nguồn nước sinh hoạt ở Anh đã có tác dụng chuyển đổi nhiều dòng sông và sông thành các khu dân cư nhân tạo. Hiệu ứng này đang gây tranh cãi và các chiến dịch địa phương thường thành công trong việc giảm sự trừu tượng của tầng nước ngầm và đảo ngược hiệu ứng. Ví dụ, tham khảo sông Pang ở Berkshire.
Có một dòng suối Winterbourne ở một khu vực ngoại ô của Lewes, East Sussex. Khu vực này còn được gọi là Winterbourne. Dòng suối chảy từ chân South Downs qua một công viên, khu nhà ở và một khu vườn công cộng, kết thúc tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đường sắt nơi nó gặp River Ouse. Đó là một dòng suối trong suốt và xanh tươi, thường xuyên được vịt lui tới để bơi và sinh hoạt. Một dòng suối Winterbourne khác là River Lavant được tìm thấy ở Chichester, West Sussex.
Xem thêm
Thể loại:Sông Anh Thể loại:Sông Thể loại:Vùng nước
Wesenitz
nhỏ|Tượng đài [[Richard Wagner bởi Richard Guhr]] Wesenitz là một con sông ở Bang tự do Sachsen, Đức, là chi lưu phía phải của sông Elbe. Tổng chiều dài sông Wesenitz là 83 km. Sông Wesenitz chảy qua các vùng du lích cao nguyên Lusatia và Saxon Switzerland. Tên nó lấy theo tiếng Sorbia wjaz (Elm).
Tham khảo
Thể loại:Sông của Đức
Garrulax striatus
Tham khảo
S Thể loại:Chim Ấn Độ Thể loại:Chim Nepal
Bản Lang
Bản Lang là một xã thuộc huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam.
Xã Bản Lang có diện tích 103,79 km², dân số năm 1999 là 5537 người, mật độ dân số đạt 53 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Trung Quốc
Arctosa depuncta
Arctosa depuncta là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Đảo Bukom
Đảo Bukom, còn được gọi là đảo Bukum là một hòn đảo nhỏ của Singapore, nằm cách đảo chính của Singapore khoảng 5 km về phía nam, ngoài khơi eo biển Singapore. Đảo Bukom có diện tích khoảng 1,45 km2.
Arctosa depuncta
Loài này thuộc chi Arctosa. Arctosa depuncta được Octavius Pickard-Cambridge miêu tả năm 1876.
Tham khảo
Thể loại:Arctosa
Yeniyazı, Genç
Yeniyazı là một xã thuộc huyện Genç, tỉnh Bingöl, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 356 người.
Platyptilia williamsii
Platyptilia williamsii (tên tiếng Anh: Calendula Plume Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở miền tây Bắc Mỹ, bao gồm California.
Ấu trùng ăn các loài Calendula, cũng như Senecio aronicoides và Senecio jacobaea.
Liên kết ngoài
Thể loại:Platyptilia
Xói mòn
250px|thumb| Một vách đá biển giống như sóng được tạo ra do xói mòn bờ biển, ở Công viên địa chất quốc gia ven biển Jinshitan, [[Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc ]] Theo khoa học Trái Đất, xói mòn là sự vận động của các quá trình bề mặt (chẳng hạn như dòng chảy hoặc gió) để loại bỏ đất, đá hoặc vật chất hòa tan khỏi một vị trí trên vỏ Trái Đất sau đó đưa nó đến một vị trí khác (không nên nhầm lẫn với phong hóa - là hiện tượng không liên quan đến chuyển động). Quá trình tự nhiên này là do hoạt động mạnh của các tác nhân ăn mòn như nước, băng (sông băng), tuyết, không khí (gió), thực vật, động vật và con người. Dựa vào các tác nhân này, xói mòn đôi khi được chia thành xói mòn nước, xói mòn băng, xói mòn tuyết, xói mòn do gió, xói mòn do động vật và xói mòn do con người gây ra. Nở đá hoặc đất vào vụn trầm tích được gọi là sự xói mòn về thể chất hoặc cơ khí; điều này trái ngược với xói mòn hóa học, trong đó đất hoặc đá bị loại bỏ khỏi một khu vực bằng cách hòa tan vào dung môi (thường là nước), sau đó là dòng chảy của dung dịch đó. Trầm tích hoặc chất hòa tan bị xói mòn có thể được vận chuyển chỉ vài mm hoặc hàng nghìn km.
Thâm canh nông nghiệp, phá rừng, đường sá, biến đổi khí hậu do con người gây ra và đô thị hóa là một trong những hoạt động quan trọng nhất của con người liên quan đến tác động của chúng trong việc kích thích xói mòn. Tuy nhiên, có nhiều biện pháp phòng ngừa và khắc phục có thể hạn chế hoặc hạn chế xói mòn các loại đất dễ bị xói mòn.
Lượng mưa và dòng chảy bề mặt
Trong xói mòn bắn, tác động của một hạt mưa rơi xuống sẽ tạo ra một miệng núi lửa nhỏ trong đất, đẩy các hạt đất ra ngoài. Khoảng cách mà các hạt đất này di chuyển có thể là 0,6 m (hai feet) theo chiều dọc và 1,5 m (năm feet) theo chiều ngang trên mặt đất bằng phẳng.
Nếu đất bão hòa, hoặc nếu lượng mưa lớn hơn tốc độ nước có thể thấm vào đất, thì hiện tượng chảy tràn bề mặt sẽ xảy ra. Nếu dòng chảy có đủ năng lượng dòng chảy, nó sẽ đưa các hạt đất lỏng lẻo (trầm tích) xuống dốc. Xói mòn bề mặt là sự vận chuyển các hạt đất lỏng lẻo bằng dòng chảy trên cạn. nhỏ| Một đỉnh hư hỏng được bao phủ bởi các rãnh và mòng biển do quá trình xói mòn do mưa gây ra: Rummu, [[Estonia ]] Suối xói mòn là sự phát triển của nhỏ, phù du con đường tập trung dòng chảy mà chức năng như cả hai nguồn trầm tích và trầm tích hệ thống phân phối cho xói mòn trên sườn đồi. Nói chung, ở những nơi mà tỷ lệ xói mòn do nước trên các khu vực vùng cao bị xáo trộn là lớn nhất, thì các cuộc vận động diễn ra sôi nổi. Độ sâu dòng chảy trong suối thường vào khoảng vài cm (khoảng một inch) trở xuống và độ dốc dọc theo kênh có thể khá dốc. Điều này có nghĩa là các đường trượt thể hiện vật lý thủy lực rất khác với nước chảy qua các kênh suối và sông sâu hơn, rộng hơn.
Xói mòn của nước tạo rãnh xảy ra khi nước chảy tích tụ và chảy nhanh trong các kênh hẹp trong hoặc ngay sau khi mưa lớn hoặc tuyết tan, làm trôi đất đến độ sâu đáng kể.
Sông suối
nhỏ|Dobbingstone Burn, Scotland, cho thấy hai kiểu xói mòn khác nhau ảnh hưởng đến cùng một nơi. Xói mòn thung lũng đang xảy ra do dòng chảy của dòng chảy, và các tảng đá và đá (và phần lớn đất) nằm trên bờ suối bị đóng băng cho đến khi bị bỏ lại khi các sông băng thời kỳ băng hà chảy qua địa hình. |thế=|trái Xói mòn thung lũng hoặc dòng chảy xảy ra với dòng nước tiếp tục dọc theo một đối tượng địa lý dạng tuyến. Xói mòn vừa xuôi xuống, vừa khoét sâu thung lũng, vừa hướng về phía trước, kéo dài thung lũng vào sườn đồi, tạo ra những vết cắt đầu và bờ dốc. Trong giai đoạn sớm nhất của xói mòn suối, hoạt động ăn mòn chủ yếu là theo phương thẳng đứng, các thung lũng có mặt cắt ngang điển hình V và độ dốc của dòng tương đối dốc. Khi đạt đến một số mức cơ bản, hoạt động ăn mòn chuyển sang xói mòn bên, làm mở rộng đáy thung lũng và tạo ra một vùng ngập lụt hẹp. Độ dốc của dòng suối trở nên gần như bằng phẳng, và sự lắng đọng trầm tích theo chiều trở nên quan trọng khi dòng chảy uốn khúc qua đáy thung lũng. Trong tất cả các giai đoạn xói mòn suối, cho đến nay, xói mòn nhiều nhất xảy ra trong thời gian lũ lụt khi nước chảy ngày càng nhiều và nhanh hơn mang theo một lượng phù sa lớn hơn. Trong các quá trình như vậy, không phải chỉ có nước mới bị xói mòn: các hạt mài mòn, đá cuội và đá tảng cũng có thể hoạt động ăn mòn khi chúng đi qua một bề mặt, trong một quá trình được gọi là lực kéo.
Xói mòn bờ là sự bào mòn của bờ suối hoặc sông. Điều này được phân biệt với những thay đổi trên nền của nguồn nước, được gọi là sự cọ rửall. Có thể đo xói mòn và thay đổi hình thức bờ sông bằng cách đưa các thanh kim loại vào bờ và đánh dấu vị trí của bề mặt bờ dọc theo các thanh tại các thời điểm khác nhau. nhỏ| Những lớp [[Đá phấn|phấn lộ ra bởi một dòng sông xói mòn qua chúng ]]Xói mòn của nhiệt là kết quả của sự tan chảy và làm suy yếu lớp băng vĩnh cửu do nước di chuyển. Nó có thể xảy ra ở cả ven sông và ven biển. Sự di cư nhanh chóng của các kênh sông được quan sát thấy ở sông Lena của Siberia là do xói mòn nhiệt, vì các phần này của các bờ được cấu tạo bởi các vật liệu không kết dính bằng xi măng đóng băng vĩnh cửu. Phần lớn sự xói mòn này xảy ra do các bờ bị suy yếu bị sụt lở lớn. Xói mòn do nhiệt cũng ảnh hưởng đến bờ biển Bắc Cực, nơi tác động của sóng và nhiệt độ gần bờ kết hợp làm xói mòn lớp băng vĩnh cửu vô tội vạ dọc theo bờ biển và khiến chúng bị hỏng. Tốc độ xói mòn hàng năm dọc theo đoạn dài 100 km của bờ biển Beaufort trung bình là 5,6 m mỗi năm từ năm 1955 đến năm 2002.
Duyên hải ven biển
nhỏ|Nền tảng cắt sóng gây ra bởi sự xói mòn của vách đá bởi biển, tại Southerndown ở Nam Wales nhỏ| Xói mòn lớp đất sét đá tảng (tuổi [[Thế Pleistocen|Pleistocen) dọc theo các vách đá ở Vịnh Filey, Yorkshire, Anh ]] Xói mòn bờ biển, xảy ra ở cả bờ biển tự nhiên và bờ biển nhân tạo, chủ yếu xảy ra do tác động của dòng chảy và sóng nhưng sự thay đổi mực nước biển (thủy triều) cũng có thể đóng một vai trò nào đó.
Hoạt động thủy lực xảy ra khi không khí trong khe nứt bị nén đột ngột bởi một làn sóng che khe nứt. Điều này sau đó làm nứt nó. Sóng đập là khi năng lượng tuyệt đối của sóng đập vào vách đá hoặc đá vỡ ra. Mài mòn được gây ra bởi sóng tung tải biển ở vách đá. Đây là hình thức xói mòn bờ biển nhanh chóng và hiệu quả nhất (không nên nhầm lẫn với ăn mòn). Ăn mòn là sự hòa tan của đá bởi axit cacbonic trong nước biển. Các vách đá vôi đặc biệt dễ bị xói mòn bởi loại xói mòn này. Lực hút là nơi các hạt / tải trọng biển do sóng mang theo bị mài mòn khi chúng va vào nhau và vào các vách đá. Điều này sau đó làm cho vật liệu dễ bị rửa trôi hơn. Vật liệu cuối cùng là ván lợp và cát. Một nguồn xói mòn đáng kể khác, đặc biệt là trên các đường bờ biển cacbonat, là do mài mòn, cạo và nghiền các sinh vật, một quá trình được gọi là xói mòn sinh học.
Trầm tích được vận chuyển dọc theo bờ biển theo hướng của dòng chảy chủ đạo (trôi dạt vào bờ biển). Khi lượng phù sa chảy ngược ít hơn lượng được mang đi, xói mòn xảy ra. Khi lượng trầm tích dòng chảy lớn hơn, các bờ cát hoặc sỏi sẽ có xu hướng hình thành do sự lắng đọng. Các bờ này có thể di chuyển chậm dọc theo bờ biển theo hướng trôi dạt vào bờ, luân phiên bảo vệ và làm lộ ra các phần của bờ biển. Ở những nơi có đường bờ biển bị uốn cong, thường xảy ra hiện tượng tích tụ vật chất bị xói mòn tạo thành một bờ dài hẹp (một vết nhổ). Các bãi biển và các bãi cát chìm ngoài khơi cũng có thể bảo vệ các phần của bờ biển khỏi bị xói mòn. Trong những năm qua, khi các bãi cạn dần dịch chuyển, xói mòn có thể chuyển hướng tấn công các phần khác nhau của bờ biển.
Xói mòn hóa học
Xói mòn hóa học là sự mất mát vật chất trong cảnh quan dưới dạng chất hòa tan. Xói mòn hóa học thường được tính toán từ các chất hòa tan có trong các dòng suối. Anders Rapp đã đi tiên phong trong việc nghiên cứu xói mòn hóa học trong công trình của ông về Kärkeveens xuất bản năm 1960.
Sông băng
Hình thái thung lũng băng phát triển tốt nhất dường như bị hạn chế đối với các cảnh quan có tỷ lệ nâng đá thấp (nhỏ hơn hoặc bằng 2 mm mỗi năm) và giảm nhẹ, dẫn đến thời gian doanh thu dài. Trường hợp tỷ lệ tăng rock vượt quá 2 mm mỗi năm, hình thái thung lũng băng nói chung đã được thay đổi đáng kể trong thời gian hậu băng hà. Sự tác động lẫn nhau của xói mòn băng hà và cưỡng bức kiến tạo chi phối tác động hình thái của các hốc đá lên các orogens đang hoạt động, bằng cách ảnh hưởng đến chiều cao của chúng và bằng cách thay đổi mô hình xói mòn trong các thời kỳ băng hà tiếp theo thông qua mối liên hệ giữa sự nâng lên của đá và hình dạng mặt cắt ngang của thung lũng.
Lũ lụt
Ở các dòng chảy cực cao, các đường gấp khúc hoặc xoáy được hình thành bởi một lượng lớn nước chảy xiết. Đá sạt lở gây xói mòn cục bộ cực độ, tuốt lớp nền và tạo ra các đặc điểm địa lý kiểu ổ gà được gọi là lưu vực đá cắt. Có thể thấy các ví dụ về các vùng lũ lụt do hồ Missoula băng hà, nơi đã tạo ra các vùng đất có kênh ở vùng lòng chảo Columbia ở phía đông Washington.
Xói mòn gió
nhỏ| Árbol de Piedra, một khối đá ở [[Altiplano, Bolivia được điêu khắc bởi sự xói mòn của gió ]] Xói mòn do gió là một tác động địa mạo chính, đặc biệt ở các vùng khô hạn và bán khô hạn. Nó cũng là nguồn gốc chính của sự suy thoái đất, bốc hơi, sa mạc hóa, bụi độc hại trong không khí và thiệt hại về cây trồng - đặc biệt là sau khi bị tăng cao hơn nhiều so với tỷ lệ tự nhiên bởi các hoạt động của con người như phá rừng, đô thị hóa và nông nghiệp.
Xói mòn do gió có hai dạng chính: giảm phát, nơi gió đón và mang đi các hạt rời; và mài mòn, nơi các bề mặt bị mài mòn khi chúng bị tác động bởi các hạt trong không khí do gió mang theo. Giảm phát được chia thành ba loại: (1) hiện tượng rão bề mặt, nơi các hạt lớn hơn, nặng hơn trượt hoặc lăn dọc theo mặt đất; (2) muối hóa, trong đó các hạt được nâng lên một độ cao ngắn trong không khí, nảy lên và tạo muối trên bề mặt đất; và (3) huyền phù, nơi các hạt rất nhỏ và nhẹ được gió đưa vào không khí và thường được mang đi trong một quãng đường dài. Muối là nguyên nhân gây ra phần lớn (50-70%) xói mòn do gió, sau đó là hiện tượng huyền phù (30-40%), và sau đó là hiện tượng xói mòn bề mặt (5-25%).
Xói mòn do gió còn nghiêm trọng hơn nhiều ở những khu vực khô cằn và trong thời gian hạn hán. Ví dụ, ở Great Plains, người ta ước tính rằng mất đất do gió xói mòn có thể lớn hơn 6100 lần trong những năm hạn hán so với những năm ẩm ướt.
Sạt lở
250px|thumb|phải|Một [[wadi ở Makhtesh Ramon, Israel, cho thấy sự xói mòn do sụp đổ do trọng lực trên bờ của nó |thế=]] Chuyển động khối là chuyển động xuống và ra ngoài của đá và trầm tích trên bề mặt dốc, chủ yếu là do tác dụng của trọng lực.
Chuyển động khối là một phần quan trọng của quá trình xói mòn và thường là giai đoạn đầu tiên trong quá trình phá vỡ và vận chuyển vật liệu phong hóa ở các vùng núi. Nó di chuyển vật liệu từ độ cao cao hơn đến độ cao thấp hơn, nơi các tác nhân xói mòn khác như suối và sông băng sau đó có thể lấy vật liệu và di chuyển đến độ cao thậm chí còn thấp hơn. Các quá trình chuyển động khối lượng luôn diễn ra liên tục trên mọi mặt dốc; một số quá trình chuyển động của khối lượng hoạt động rất chậm; những người khác xảy ra rất đột ngột, thường với kết quả thảm hại. Mọi chuyển động xuống dốc có thể cảm nhận được của đá hoặc trầm tích thường được gọi chung là trượt đất. Tuy nhiên, sạt lở đất có thể được phân loại theo cách chi tiết hơn phản ánh các cơ chế gây ra chuyển động và vận tốc mà chuyển động xảy ra. Một trong những biểu hiện địa hình có thể nhìn thấy một hình thức rất chậm hoạt động như là một dốc đá vụn.
Sạt lở đất xảy ra trên các sườn đồi dốc, xảy ra dọc theo các đới đứt gãy riêng biệt, thường nằm trong các vật liệu như đất sét, một khi được giải phóng, có thể di chuyển xuống dốc khá nhanh. Chúng thường sẽ cho thấy sự suy giảm đẳng áp hình thìa, trong đó vật liệu đã bắt đầu trượt xuống dốc. Trong một số trường hợp, độ sụt là do nước bên dưới mái dốc làm suy yếu nó. Trong nhiều trường hợp, nó chỉ đơn giản là kết quả của kỹ thuật kém dọc theo các đường cao tốc, nơi nó thường xuyên xảy ra.
Khí hậu
Lượng và cường độ mưa là yếu tố khí hậu chính chi phối sự xói mòn đất do nước. Mối quan hệ đặc biệt mạnh mẽ nếu lượng mưa lớn xảy ra vào những thời điểm hoặc ở những vị trí mà bề mặt đất không được bảo vệ tốt bởi thảm thực vật. Điều này có thể xảy ra trong thời kỳ các hoạt động nông nghiệp khiến đất trống, hoặc ở các vùng bán khô hạn nơi thực vật tự nhiên thưa thớt. Xói mòn do gió đòi hỏi phải có gió mạnh, đặc biệt là trong thời gian khô hạn khi thảm thực vật thưa thớt và đất khô (và vì vậy càng dễ bị xói mòn). Các yếu tố khí hậu khác như nhiệt độ trung bình và phạm vi nhiệt độ cũng có thể ảnh hưởng đến xói mòn, thông qua ảnh hưởng của chúng đến thảm thực vật và tính chất của đất. Nhìn chung, với thảm thực vật và hệ sinh thái tương tự, các khu vực có lượng mưa nhiều hơn (đặc biệt là lượng mưa cường độ cao), nhiều gió hơn hoặc nhiều bão hơn được cho là sẽ có nhiều xói mòn hơn.
Ở một số vùng trên thế giới (ví dụ như các trung tây Hoa Kỳ), cường độ mưa là yếu tố chính của tình trạng xói mòn (đối với một định nghĩa về kiểm tra tình trạng xói mòn ) với cường độ cao hơn lượng mưa thường dẫn đến xói mòn đất hơn bằng nước. Kích thước và vận tốc của giọt mưa cũng là một yếu tố quan trọng. Những giọt mưa lớn hơn và vận tốc cao hơn có động năng lớn hơn, và do đó tác động của chúng sẽ làm dịch chuyển các hạt đất với khoảng cách lớn hơn những giọt mưa nhỏ hơn, di chuyển chậm hơn.
Ở các khu vực khác trên thế giới (ví dụ như Tây Âu), dòng chảy và xói mòn là kết quả của cường độ tương đối thấp của lượng mưa địa tầng rơi xuống đất bão hòa trước đó. Trong những tình huống như vậy, lượng mưa thay vì cường độ là yếu tố chính xác định mức độ nghiêm trọng của xói mòn đất do nước.
Ở Đài Loan, nơi tần suất bão gia tăng đáng kể trong thế kỷ 21, mối liên hệ chặt chẽ giữa sự gia tăng tần suất bão với sự gia tăng lượng phù sa ở các sông và hồ chứa, làm nổi bật những tác động của biến đổi khí hậu đối với xói mòn.
Lớp phủ thực vật
Thảm thực vật hoạt động như một mặt phân cách giữa khí quyển và đất. Nó làm tăng tính thấm của đất với nước mưa, do đó làm giảm dòng chảy. Nó che chở đất khỏi gió, dẫn đến giảm xói mòn do gió, cũng như những thay đổi thuận lợi trong vi khí hậu. Rễ của cây liên kết đất với nhau và đan xen với các rễ khác, tạo thành một khối vững chắc hơn, ít bị tác động của nước và xói mòn do gió. Việc loại bỏ thảm thực vật sẽ làm tăng tốc độ xói mòn bề mặt.
Địa hình
Địa hình của vùng đất quyết định vận tốc mà dòng chảy bề mặt sẽ chảy, từ đó xác định độ ăn mòn của dòng chảy. Các sườn dốc dài hơn, dốc hơn (đặc biệt là những nơi không có lớp phủ thực vật đầy đủ) dễ bị xói mòn với tốc độ rất cao trong những trận mưa lớn hơn là những sườn dốc ngắn hơn, ít dốc hơn. Địa hình dốc cũng dễ xảy ra lở bùn, lở đất và các dạng khác của quá trình xói mòn do trọng lực.
Kiến tạo
Các quá trình kiến tạo kiểm soát tốc độ và sự phân bố xói mòn trên bề mặt Trái Đất. Nếu hoạt động kiến tạo khiến một phần bề mặt Trái Đất (ví dụ, một dãy núi) được nâng lên hoặc hạ xuống so với các khu vực xung quanh, thì điều này nhất thiết phải thay đổi độ dốc của bề mặt đất. Vì tốc độ xói mòn hầu như luôn nhạy cảm với độ dốc cục bộ (xem ở trên), điều này sẽ làm thay đổi tốc độ xói mòn ở khu vực được nâng lên. Hoạt động kiến tạo cũng mang đá tươi, chưa phong hóa về phía bề mặt, nơi nó tiếp xúc với hoạt động xói mòn.
Tuy nhiên, xói mòn cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình kiến tạo. Việc loại bỏ bằng cách xói mòn một lượng lớn đá từ một khu vực cụ thể và sự lắng đọng của nó ở những nơi khác, có thể làm giảm tải trọng lên lớp vỏ và lớp phủ bên dưới. Bởi vì các quá trình kiến tạo được thúc đẩy bởi độ dốc trong trường ứng suất phát triển trong lớp vỏ, sự dỡ tải này có thể gây ra sự nâng lên kiến tạo hoặc đẳng áp trong khu vực. Trong một số trường hợp, người ta đã đưa ra giả thuyết rằng những phản hồi kép này có thể hoạt động để khoanh vùng và tăng cường các khu vực khai quật rất nhanh của đá lớp vỏ sâu bên dưới những nơi trên bề mặt Trái Đất với tốc độ xói mòn cực cao, chẳng hạn như bên dưới địa hình cực kỳ dốc của Nanga Parbat ở phía tây Himalayas. Một nơi như vậy đã được gọi là một "chứng phình động mạch kiến tạo".
Phát triển
Sự phát triển đất của con người, dưới các hình thức bao gồm phát triển nông nghiệp và đô thị, được coi là một yếu tố đáng kể trong xói mòn và vận chuyển phù sa. Ở Đài Loan, sự gia tăng lượng phù sa ở các khu vực phía bắc, trung tâm và nam của hòn đảo có thể được theo dõi với thời gian phát triển của từng khu vực trong suốt thế kỷ 20.
Các dãy núi
Các dãy núi được biết là phải mất hàng triệu năm để xói mòn đến mức chúng không còn tồn tại. Các học giả Pitman và dự toán Golovchenko rằng phải mất lẽ hơn 450 triệu năm xói mòn một khối núi giống với Himalaya thành gần như phẳng bán bình nguyên nếu không có chính sự thay đổi mực nước biển. Xói mòn các khối núi có thể tạo ra một mô hình các đỉnh cao bằng nhau được gọi là đỉnh phù hợp. Người ta đã lập luận rằng việc mở rộng trong quá trình sụp đổ sau khi tạo núi là một cơ chế hiệu quả hơn để hạ thấp chiều cao của núi cao hơn là xói mòn.
Ví dụ về các dãy núi bị xói mòn nghiêm trọng bao gồm Timanides của miền Bắc nước Nga. Sự xói mòn của orogen này đã tạo ra các trầm tích hiện được tìm thấy ở Nền tảng Đông Âu, bao gồm Hệ tầng Cambri Slya gần Hồ Ladoga. Các nghiên cứu về các trầm tích này chỉ ra rằng có khả năng quá trình xói mòn của orogen bắt đầu từ kỷ Cambri và sau đó tăng cường trong kỷ Ordovic.
Đất
Nếu tốc độ xói mòn cao hơn tốc độ hình thành đất thì đất đang bị phá hủy do xói mòn. Ở những nơi đất không bị xói mòn phá hủy, xói mòn trong một số trường hợp có thể ngăn cản sự hình thành các đặc điểm của đất hình thành từ từ. Đất bạc màu là loại đất phổ biến hình thành ở những khu vực xói mòn nhanh.
Trong khi xói mòn đất là một quá trình tự nhiên, các hoạt động của con người đã tăng gấp 10-40 lần tốc độ xói mòn đang xảy ra trên toàn cầu. Xói mòn quá mức (hoặc tăng tốc) gây ra cả vấn đề "tại chỗ" và "ngoài địa điểm". Các tác động tại chỗ bao gồm giảm năng suất nông nghiệp và suy sụp sinh thái (về cảnh quan tự nhiên), cả hai đều do mất lớp đất giàu dinh dưỡng phía trên. Trong một số trường hợp, kết quả cuối cùng là sa mạc hóa. Các tác động bên ngoài bao gồm bồi lắng đường nước và phú dưỡng các vùng nước, cũng như thiệt hại liên quan đến trầm tích đối với đường xá và nhà cửa. Xói mòn do nước và gió là hai nguyên nhân chính gây suy thoái đất; cộng lại, chúng là nguyên nhân của khoảng 84% diện tích đất bị thoái hóa trên toàn cầu, khiến xói mòn quá mức trở thành một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng nhất.
Giám sát, đo đạc và mô hình hóa xói mòn
thumb|250px|Trồng trọt theo bậc là một kỹ thuật từ xa xưa nhằm giảm thiểu tốc độ xói mòn trên sườn dốc. Giám sát và mô hình hóa các quá trình xói mòn có thể giúp con người hiểu rõ hơn về nguyên nhân, đưa ra dự báo và có kế hoạch phòng chống và phục hồi đất. Tuy nhiên, tính phức tạp của các quá trình xói mòn và nhiều khía cạnh cần phải được nghiên cứu để hiểu và mô hình hóa chúng (như khí hậu học, thủy văn học, địa chất học, hóa học, vật lý...) làm cho độ chính xác của mô hình vẫn còn là thách thức với khoa học hiện tại. Các mô hình xói mòn cũng không phải tuyến tính, nên khó khăn trong việc mô phỏng, và khó hoặc không thể mở rộng quy mô phục vụ dự đoán trên phạm vi rộng lớn từ dữ liệu thu thập được từ thí nghiệm pilot nhỏ hơn.
Mô hình được sử dụng rộng rãi nhất trong việc dự báo xói mòn đất do nước là Phương trình mất đất toàn cầu (USLE), phương trình này ước tính lượng đất mất đi trung bình hàng năm A như sau: với R là khả năng xói mòn do mưa, K là yếu tố kháng xói mòn của đất, L và S là các thông số về địa hình là chiều dài sườn dốc và gốc dốc, và C và P là các yếu tố canh tác mùa vụ.
Liên kết ngoài
* Thể loại:Địa mạo học Thể loại:Quá trình địa chất Thể loại:Khoa học đất Thể loại:Khoa học môi trường đất Thể loại:Các vấn đề môi trường Thể loại:Vấn đề môi trường Thể loại:Nông học
Sophronica anteochracea
Sophronica anteochracea là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Sophronica
Centaurea salicifolia
Centaurea salicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được M.Bieb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1803.
Lepanthopsis glandulifera
Lepanthopsis glandulifera là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Dod mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Centaurea salicifolia
Liên kết ngoài
Thể loại:Centaurea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1803
Lepanthopsis glandulifera
Liên kết ngoài
Thể loại:Lepanthopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Doeringiella pilicornis
Doeringiella pilicornis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Roig-Alsina mô tả khoa học năm 1989.
Tham khảo
Thể loại:Doeringiella Thể loại:Động vật được mô tả năm 1989
Pleurothallis phyllocardioides
Pleurothallis phyllocardioides là một loài lan có mặt từ Trung Mỹ to Bolivia.
Tham khảo
P P
Aracruz
Aracruz là một đô thị thuộc bang Espírito Santo, Brasil. Đô thị này có diện tích 1436,02 km², dân số năm 2007 là 65188 người, mật độ 45,39 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Espírito Santo
Basarihalli, Hirekerur
Basarihalli là một làng thuộc tehsil Hirekerur, huyện Haveri, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Haveri (huyện)
Leiotheca swainsonii
Leiotheca swainsonii là một loài Rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được (Hook.) Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1827.
Moisburg
Moisburg là một đô thị thuộc huyện Harburg, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 11,25 km².
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Harburg
Hydrovatus weiri
Hydrovatus weiri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Biström miêu tả khoa học năm 1997.
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Hydrovatus
A-la-hán
nhỏ|300px|phải|Bộ [[tượng La hán bằng đá trên đỉnh núi Cấm (An Giang)]]A-la-hán (zh. 阿羅漢; sa. arhat, arhant; pi. arahat, arahant; bo. dgra com pa), trong dân gian thường gọi là các vị La hán, dịch là "người xứng đáng" hoặc là "người hoàn hảo". Theo Phật giáo Nguyên thủy (Theravada) thì vị A-la-hán đã đạt tới Niết-bàn, thoát khỏi hoàn toàn Luân hồi. Một A-la-hán khi còn sống còn được gọi là Hữu dư Niết-bàn (sa: sopadhiśeṣanirvāṇa; pi. savupadisesanibbāna), khi A-la-hán này viên tịch thì gọi là nhập Vô dư Niết bàn.
10 Kiết sử
1. Thân kiến (Sakkāyadiṭṭhi): tà kiến, hiểu biết sai lầm về Ngũ uẩn, Bản ngã. Gồm có tất cả 62 loại tà kiến được nhắc đến trong kinh Phạm võng thuộc Trường Bộ kinh. Phổ biến nhất trong 62 loại tà kiến này là Thân kiến, Thường kiến, Đoạn kiến... Thân kiến là sự hiểu biết một cách sai lầm rằng các pháp như Danh Sắc (Thân-Tâm), Tứ Đại (Thân thể vật lý), Ngũ Uẩn (thân thể- cảm giác- sự ghi nhớ- suy nghĩ- nhận thức), 6 nội ngoại xứ ( Mắt- Tai- Mũi- Lưỡi- Thân- Ý Thức; Sắc- Thanh- Hương- Vị- Xúc, Pháp)... này là chính tôi, của tôi, hay tự ngã, bản ngã của tôi. Thường kiến là một số niềm tin sai lầm như tin rằng có sự tồn tại của linh hồn, tự ngã, khi chúng sinh chết đi thì linh hồn, tự ngã đó sẽ di chuyển từ cơ thể này sang cơ thể khác; hoặc tin rằng tất cả mọi vui sướng, khổ đau trong đời sống hiện tại tất cả đều do các nghiệp tốt xấu trong kiếp sống cũ quyết định; hoặc tin rằng thế giới, con người do một đấng sáng thế nào đó tạo nên và mọi đau khổ, hạnh phúc của chúng sinh đều do đấng sáng thế đó quyết định. Đoạn kiến là một số niềm tin như cho rằng mọi thứ do ngẫu nghiên mà có, không có nguyên nhân sinh ra, tạo thành nó; hoặc tin rằng chết là hết, không có kiếp sau; hoặc tin rằng làm thiện hay ác gì đều không có kết quả tương ứng.
2. Hoài nghi (Vicikicchā): sự lưỡng lự, không có hiểu biết, niềm tin đúng đắn về Phật, Pháp, Tăng, nhân quả nghiệp báo và chân lý Duyên Sinh-Duyên Diệt.
3. Giới cấm thủ (Sīlabbataparāmāsa): sự chấp thủ vào các phương pháp, hạnh tu sai lầm, vô ích. Ví dụ như sống khổ hạnh, ép xác hoặc buông thả, phóng túng trong ái dục. Hay tin và hành trì những lễ nghi, sinh hoạt mang tính phi logic, mê tín như bói toán, lên đồng, cầu cơ...
4. Dục ái (Kāmarāga): sự ham muốn, thích thú của 5 giác quan (Mắt-Tai-Mũi-Lưỡi-Thân) vào 5 đối tượng tiếp xúc (cảnh vật- âm thanh- mùi hương- nếm vị- sự xúc chạm). Ví dụ như sự ham thích của mắt đối với các cảnh đẹp, vật đẹp, những người có ngoại hình khả ái...; sự ham thích của tai đối với các âm thanh dễ chiụ như lời khen, tiếng nói dịu dàng êm tai, âm nhạc, nhạc cụ...; sự ham thích của mũi đối với các mùi thơm, nước hoa,..; sự ham thích của lưỡi đối với các gia vị, món ăn ngon, đồ uống tốt; sự ham thích của cơ thể đối với các khoái lạc xúc chạm...
5. Sân hận (Paṭigha): các trạng thái tâm lý mang tính tiêu cực như phẫn nộ, tức giận, khó chịu, hiềm hận, sợ hãi, lo âu.
6. Sắc ái (Rūparāga): sự tham luyến của tâm đối với các cõi trời thuộc thiền sắc giới, nguyên nhân là do chấp thủ vào các trạng thái thanh tịnh, yên tĩnh, an lạc... do các cõi trời này đem lại.
7. Vô sắc ái (Arūparāga): sự tham luyến của tâm đối với các cõi trời thuộc thiền vô sắc giới tức Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Nguyên nhân là do chấp thủ vào các trạng thái thanh tịnh, yên tĩnh, an lạc... do các cõi trời này đem lại.
9. Trạo cử vi tế (Uddhacca): trạng thái tâm phóng dật, chao đảo, lăng xăng, tán loạn, nghĩ ngợi lung tung như con khỉ hay leo trèo, nhảy nhót, không có sự chú tâm, tỉnh giác, chánh niệm.
10. Si mê (Avijjā): sự vô minh, tăm tối, không hiểu biết về chân lý, chánh pháp. Không hiểu rõ về Khổ, nguyên nhân của Khổ, sự diệt Khổ và con đường Bát Chánh Đạo đưa đến diệt khổ.
Đặc trưng của vị A-La-hán
nhỏ|Trưởng lão Xá-lợi-phất, một trong hai vị A-La-Hán thượng thủ đứng đầu trong chúng đệ tử của Đức Phật
Bạch Đế
Thành Bạch Đế nằm ở bờ bắc Trường Giang của thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh, Trung Quốc. Đây là một trong ba cảnh quan du lịch trọng yếu của Trường Giang Tam Hiệp. Thành Bạch Đế một mặt dựa vào núi, ba mặt là nước bao quanh,. Sau khi có đập Tam Hiệp thì mực nước dâng cao, thành Bạch Đế bốn mặt đều có nước bao quanh. Hòn đảo này được nối với bờ bắc Dương Tử qua một cây cầu. Bạch Đế nổi tiếng qua nhiều bài thơ, đặc biệt là của Lý Bạch qua bài thơ Sáng sớm rời Bạch Đế (Tảo phát Bạch Đế thành). Thời kỳ Tam Quốc, Lưu Bị qua đời tại thành Bạch Đế năm 62 tuổi.
A-la-hán
Đặc trưng của vị A-La-hán
Khi một người đạt được quả vị A-la-hán, Chánh trí khởi lên, vị ấy tự thấy rõ, biết rõ, hiểu rõ mình đã hoàn toàn giải thoát khỏi mọi phiền não, lậu hoặc mà không cần bất kỳ ai phải chỉ điểm, xác nhận. Giống như một người uống nước, nước nóng hay lạnh người ấy đều biết rõ ràng. Như trong bài kinh 6 Thanh tịnh (Chabbisodhana sutta, số 112 Trung Bộ Kinh, bản dịch Thích Minh Châu) mô tả về sự giải thoát và Chánh trí của một vị A-La-Hán như sau: "Vị ấy biết như thật: "Ðây là khổ", biết như thật: "Ðây là nguyên nhân của khổ", biết như thật: "Ðây là khổ diệt", biết như thật: "Ðây là con đường đưa đến khổ diệt", biết như thật: "Ðây là những lậu hoặc", biết như thật: "Ðây là nguyên nhân của lậu hoặc", biết như thật: "Ðây là các lậu hoặc được đoạn trừ", biết như thật: "Ðây là con đường đưa đến các lậu hoặc được diệt trừ".
Bạch Đế
Tham khảo
Thể loại:Trùng Khánh Thể loại:Thành cổ Trung Quốc
A-la-hán
Đặc trưng của vị A-La-hán
Một vị A-la-hán thật sự thì không còn bị tám gió (Bát phong; được, mất, vinh, nhục, khen, chê, vui, khổ) chi phối. Bởi các ngài đã trực nhận, thấy rõ tính chất biến đổi, sinh diệt không ngừng (Vô thường) và bất toại nguyện, không như ý (khổ) của tất cả mọi sự vật, hiện tượng trên đời.
Cũng giống như những người bình thường, các vị A-La-Hán vẫn có những hoạt động như đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, uống, ngủ nghỉ, đại, tiểu tiện,.. như người đời. Tuy nhiên, khác biệt giữa các vị A-la-hán với người phàm đó là các ngài khi làm việc làm gì, nói gì cũng đều có sự chánh niệm, tỉnh giác cao độ, từ lúc thức cho đến khi ngủ các ngài cũng đều duy trì sự Chánh Niệm liên tục.
Các vị A-la-hán có thể có các năng lực thần thông như Tam Minh, Lục Thông. Tuy nhiên, các ngài không bao giờ phô trương, hay biểu diễn những khả năng đó trước mắt quần chúng để có được danh tiếng, ảnh hưởng, hay nhằm mục đích kêu gọi người khác theo đạo Phật. Bởi vì, thần thông dù có vẻ phi phàm, gây tò mò đối với nhiều người như thực tế nó không giúp ích cho chúng sinh thấy ra chân lý, thoát khỏi khổ đau, phiền được. Ngược lại, việc dính mắc, tham luyến đối với các trạng thái thần thông là một cản trở cho việc tu tập giác ngộ. Hơn nữa, đạo Phật là đạo trí tuệ, đến để mà thấy, chứ không phải tin tưởng một cách mù quáng, mê tín. Như trong kinh Kalama, Đức phật đã giảng dạy rõ về 10 điều chớ vội tin, ngài khuyên chúng sinh không nên vội tin lời nói bất kỳ ai, dù là chính ngài, các vị đạo sư, hay bất kỳ ai. Mà chỉ khi nào đã hiểu rõ và thực hành Phật Pháp, xác chứng được lợi ích, thiết thực do Chánh Pháp đem lại thì mới nên tin đạo, đó còn gọi là chánh tín (niềm tin đúng đắn).
Cuối cùng, ngoài chính những người đã thật sự chứng A-La-Hán và tự tuyên bố về Chánh trí giải thoát của mình thì chỉ có Đức phật mới có đủ trí tuệ, khả năng để tuyên bố một người chứng quả hay chưa, người ấy chứng quả gì, Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, hay A-la-hán. Ngay cả các vị a-la-hán thượng thủ như ngài Xá-Lợi-Phất, Mục-Kiền Liên cũng không tùy tiện phán đoán, hay đưa ra nhận định về quả vị tu chứng của người khác.
Các hạng người có khả năng chứng đạo
Theo kinh Tăng Chi Bộ và Kinh Na-Tiên vấn đáp thì có 15 loài chúng sinh không thể chứng đắc bất kỳ quả vị gì trong Tứ Thánh Quả là: súc sinh, loài khẩn-na-la (Kinnara), người có tà kiến, trẻ chưa đủ bảy tuổi, người phạm tội trong năm tội Ngũ Nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-La-hán, làm chảy máu thân Phật, chia rẽ tăng đoàn), những người giả mạo tăng ni (trộm tăng tướng), những người tuy là Tỳ kheo nhưng lại hành theo ngoại đạo, người hãm hiếp Tỳ-khưu ni, tỳ khưu phạm tội tăng tàn nhưng không thọ lãnh hình phạt, người bán nam bán nữ, người có hai bộ phận sinh dục.
Cũng theo Kinh Na-Tiên vấn đáp thì ngoài các vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni thì các vị cư sĩ, người tại gia cũng có khả năng chứng quả A-La-hán. Tuy nhiên khi sau khi đắc quả vị này phải đi tìm một vì thầy Tỳ kheo gần trú xứ của mình để thực hiện việc xuất gia, chậm nhất là trước khi mặt trời lặn, một số bản luận khác nói là 7 ngày, nếu không thì vị cư sĩ ấy phải nhập Niết-bàn. Lý giải về điều này là phẩm mạo, giới hạnh của đời sống cư sĩ khá hạn chế, eo hẹp và không phù hợp với quả vị A-la-hán, chỉ có phẩm hạnh, tướng mạo của người xuất gia mới phù hợp với quả vị này. Ví dụ như một người bao tử nhỏ chỉ có thể chứa ít đồ ăn mà ăn nhiều quá sẽ bị bội thực. Điều này được minh chứng ở trong các bài kinh Nikaya, có nhiều vị ngoại đạo, cư sĩ nam nữ sau khi nghe Đức phật thuyết pháp được chứng quả a-la-hán và Đức phật đã cho họ xuất gia trở thành Tỳ kheo ngay trong ngày đó. Điển hình như sau khi nghe Đức Phật thuyết bài kinh Lửa Cháy (Aditta-pariyaya Sutta) thì 1000 vị đạo sĩ thuộc phái thờ lửa (Bái hỏa giáo) đã chứng đạt chánh trí, trở thành các vị A-La-Hán và Đức phật đã cho họ xuất gia, thọ giới cụ túc bằng cách gọi: "Thiện lai tỷ kheo!" (Ehibhikkhu upasampada).
Always (EP)
Always là EP tiếng Hàn đầu tiên của ban nhạc nam Hàn Quốc Big Bang và được phát hành thông qua hãng thu âm YG Entertainment. Đĩa đơn chủ đề của album, "Lies" (거짓말; Romaja: Geojitmal), do chính G-Dragon sáng tác trở thành bài hát đạt vị trí số một đầu tiên tại Hàn Quốc của Big Bang. Bài hát cũng trở thành một trong những bản hit thành công nhất lịch sử âm nhạc Hàn Quốc khi tiêu thụ trên 4,5 triệu bản. Doanh số bán ra của Always đạt trên 87.000 bản.
A-la-hán
Con đường tu tập
Con đường tu tập căn bản để đạt được bất kỳ quả vị nào trong Tứ Thánh Quả đều là nhờ Giới-Định-Tuệ. Một người đắc được quả Dự Lưu (Tu-đà-hoàn), Nhất Lai (Tư-đà-hàm) là thành tựu trọn về giới, một phần về định, một phần về tuệ. Quả vị Bất Hoàn (A-na-hàm) là nhờ thành tựu trọn vẹn về giới, trọn vẹn về định và một phần về tuệ. Và cuối cùng, quả vị A-La-Hán là nhờ thành tựu trọn vẹn về giới, định và tuệ.
Trong kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahàparinibbàna sutta), Đức phật mô tả về lợi ích của việc thực tập Giới-Định-Tuệ như sau: "'Ðây là Giới, đây là Ðịnh, đây là Tuệ. Ðịnh cùng tu với Giới sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tuệ cùng tu với Ðịnh sẽ đưa đến quả vị lớn, lợi ích lớn. Tâm cùng tu với Tuệ sẽ đưa đến giải thoát hoàn toàn các món lậu hoặc tức là dục lậu, hữu lậu (tri kiến lậu), vô minh lậu'"Nếu phân tích Giới-Định-Tuệ  theo phương diện Bát Chánh Đạo, thì Giới thuộc về Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp và Chánh Mạng, Định thuộc về Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm, Chánh Định, Tuệ thuộc về Chánh Kiến và Chánh Tư Duy.
Always (EP)
Liên kết ngoài
Thể loại:EP năm 2007 Thể loại:EP tiếng Triều Tiên Thể loại:EP của YG Entertainment Thể loại:EP của Big Bang (ban nhạc Hàn Quốc) Thể loại:Album sản xuất bởi G-Dragon
A-la-hán
Giới
Giới là nền tảng quan trọng nhất trong việc tu tập giải thoát, một người thiếu giới thì không thể thành tựu được bất kỳ đạo quả nào. Mục đích của việc giữ các điều giới là để nhằm làm cho thân hành, khẩu hành của hành giả được trong sạch. Chỉ khi nào thân, khẩu của hành giả được trong sạch rồi thì vị ấy mới có thể phát triển con đường tu tập của mình lên Định và Tuệ được. Ngoài ra, việc giữ giới cũng nhằm tránh những tâm bất thiện như lòng lo lắng bất an, tiếc nối, hay những đau khổ vì tạo nghiệp ác khởi lên trong tâm vị hành giả mà gây cản trợ đến sự tu tập Thiền của vị ấy. Nếu hành giả giữ giới tốt đẹp thì lòng vị ấy sẽ được thanh thản, tự tin, an lạc.
Trong Na Tiên Vấn Đáp, khi vua Mi-lan-đà hỏi về các thiện pháp, trưởng lão Na-tiên đã trả lời đại ý như sau : "Thiện pháp thì rất nhiều, nhưng Giới mới chính là nền tảng để các thiện pháp nảy nở, tăng trưởng. Giới là nơi vững trú, nảy nở, tăng trưởng của các thiện pháp như Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Giác Chi, Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Thần Túc, Tứ Thiền, Bát Giải Thoát...". "Ví dụ như đất là nơi mà các hột giống nảy mầm và lớn lên, đất là nơi mà các loại củ có thể nứt mộng đâm nhánh đâm cây. Cũng thể ấy, Giới là nơi nảy mầm, tăng trưởng của Ngũ Căn là tín, tấn, niệm, định, tuệ... cùng những thiện pháp khác". Qua câu trả lời trên, ta có thể thấy tầm quan trọng của Giới luật đối với sự chứng đắc đạo quả.
Trong kinh Tăng Chi Bộ, Đức Phật có liệt kê ra 5 lợi ích của việc thực hành giới như sau: 1. Nhờ giữ giới, tài sản, của cải được giữ vững và tăng trưởng do không phung phí, phóng dật; 2. Khi đến những hội chúng, nơi đông người, lòng được tự tin, can đảm; 3. Tiếng lành là người có giữ giới, đức hạnh được đồn xa; 4. Khi lâm chung thân tâm được yên ổn, tỉnh táo, nhẹ nhàng, không sầu khổ; 5. Sau khi chết có cơ hội tái sinh lên các cõi chư thiên hoặc trở lại làm người sung sướng, cao quý. Như vậy, giới vừa đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện con người trở thành những người có đạo đức, phước báu, vừa là nền tảng của con đường đến Niết Bàn giải thoát.
Các điều học giới căn bản nhất dành cho tất cả các tăng ni, cư sĩ, phật tử là: Không sát sinh, không tà dâm, không trộm cắp, từ bỏ tà mạng (các ngành nghề phi pháp), không nói láo, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời phù phiếm, không uống rượu hay sử dụng các chất gây nghiện. Tuy nhiên, tùy vào các vai trò như cư sĩ, sa di, hay Tỳ kheo, Tỳ kheo ni mà số giới có sự ít, nhiều khác nhau. Đối với các vị cư sĩ, Đức phật chỉ yêu cầu họ cố gắng giữ 5 giới hoặc 8 giới, trong khi các vị sa di là 10 giới, đối với Tỳ Kheo tăng thì nhiều hơn là 227 giới và Tỳ kheo ni là 311 (theo truyền thống PG Nguyên thủy).
Ngoài các điều học giới kể trên thì một số loại giới như Giới Hộ trì các căn, Giới tiết độ trong ăn uống, Giới chánh niệm tỉnh giác... cũng rất quan trọng trong việc hỗ trợ cho hành giả trong sự tu tập đoạn trừ các phiền não.
Giới hộ trì các căn là vị hành giả luôn luôn cẩn trọng phòng hộ 6 căn (Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý) của mình, không để cho chúng chạy theo, dính mắc vào 6 đối tượng giác quan (các sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các pháp) mà khiến cho tham, sân, si khởi lên.
Giới tiết độ trong ăn uống là khi hành giả dùng các thực phẩm, nước uống. Vị ấy tâm niệm, ghi nhớ rằng mình sử dụng các vật thực này là để nuôi dưỡng sinh mạng, để có sức khỏe tốt hỗ trợ cho việc tu tập phạm hạnh. Chứ không phải sử dụng chúng vì đam mê, tham đắm hay để trang sức, làm đẹp. Nhờ như vậy, vị ấy sẽ trừ bỏ được tâm tham ái đối với các món ăn, vật thực.
Định
Định hiểu căn bản là sự chú tâm, hướng tâm đến một đối tượng nào đó để làm cho tâm trở nên an chỉ, vắng lặng. Khi đó, các triền cái khác bị áp đảo, tâm cảm thấy an lạc, dễ chịu. Trước khi Đức Phật xuất hiện, Thiền Định đã có mặt ở các tôn giáo Ấn Độ và được các tu sĩ các tôn giáo đó chủ trương tu tập phổ biến. Tuy nhiên, Đức Phật không chủ trương Thiền Định bởi vì Thiền Định không đưa đến diệt trừ phiền não, sự giải thoát Niết bàn, không giúp hành giả khám phá, thấy rõ được chân lý, hay bản chất của các pháp như trong Thiền Minh Sát. Thành tựu cao nhất mà một người có thể đạt được thông qua Thiền Định là các năng lực thần thông và cuộc sống chư thiên ở các cõi Trời Sắc giới hoặc Vô Sắc giới sau khi chết.
Mặc dù Đức Phật không chủ trương Thiền Định nhưng ngài vẫn đưa Thiền Định vào trong lời giảng dạy của mình như phương tiện hỗ trợ cho việc tu tập Thiền Minh Sát của các hành giả. Đầu tiên, hành giả chú tâm vào các đề mục thiền định hay đi vào các trạng thái thiền định để làm cho tâm mình được trong sáng, an ổn, thoải mái. Sau đó hành giả xuất khỏi thiền định và tiến hành thẩm sát, quán chiếu sự sinh diệt, trạng thái Khổ-Vô thường-Vô ngã của các pháp. Nhờ nền tảng an lạc, thanh tĩnh của Thiền định, hành giả sẽ quán chiếu, thấy rõ các đối tượng Minh Sát hơn.
Theo trong bộ Thanh Tịnh Đạo Luận liệt kê, thì có khoảng 40 mươi đề mục thiền định. Gồm có 10 đề mục kasina (đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, ánh sáng), 10 đề mục tử thi (các trạng thái biến hoại của xác chết), 10 đề mục tưởng niệm (Niệm ân Phật, Pháp, Tăng, Giới, Bố Thí, Thiên, Tịch Tịnh, Chết, Hơi Thở, Niệm 32 thể trược), 4 đề mục về Từ, Bi, Hỷ, Xả, 4 đề mục về thiền vô sắc giới (Không Vô Biên Xứ, Thức Vô Biên Xứ, Vô Sở Hữu Xứ, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng xứ ), đề mục về phân tích tứ đại, đề mục quán vật thực bất tịnh.
Dựa theo mức độ nông hay cạn mà hành giả an trú, đi sâu vào các trạng thái Thiền Định thì chia làm 3 loại Định:
Đối với 8 đề mục tùy niệm (Phật, Pháp, Giới, Thí, Thiên, Sự Chết, Tịch Tịnh) và hai đề mục quán vật thực bất tịnh, phân tích tứ đại thì hành giả chỉ có thể đạt được cận định do những đề mục này còn ngôn ngữ và tư duy nên không thể vào Sơ Thiền. 10 đề mục tử thi và 1 đề mục 32 thể trược chỉ giúp hành giả đạt được sơ thiền, không thể sâu hơn vì những đề mục này đòi hỏi phải duy trì tầm và tứ. Ba đề mục Từ, Bi và Hỷ chỉ có thể giúp hành giả chứng từ sơ thiền đến tam thiền mà thôi, đề mục Xả có thể giúp hành giả đạt được Tứ Thiền sau khi đã đạt được Tam Thiền nhờ 1 trong các đề mục Từ, Bi, Hỷ. 10 đề mục Kasina và 1 đề mục hơi thở có thể giúp hành giả đạt được từ sơ thiền đến tứ thiền. Đề mục "không vô biên xứ" (hư không là vô biên) chỉ giúp hành giả chứng được Thiền Không Vô Biên xứ sau khi hành giả đã đạt được Tứ Thiền. Đề mục "thức vô biên xứ" (thức là vô biên) chỉ giúp hành giả chứng được Thiền Thức Vô Biên Xứ sau khi đã đạt được bậc Thiền Không Vô Biên Xứ. Đề mục "vô sở hữu xứ" (không có gì cả) chỉ giúp hành giả chứng được thiền Vô sở hữu xứ sau khi đã đạt được Thiền Thức Vô Biên Xứ. Đề mục "phi tưởng phi phi tưởng xứ" (vắng lặng, vi tế) chỉ giúp hành giả chứng được Thiền phi tưởng phi phi tưởng xứ sau khi hành giả đã đạt được Thiền Vô Sở Hữu Xứ.
Các trạng thái Thiền Định cũng có thể bị mất đi nếu hành giả không có sự tu tập, hành thiền, trau dồi thường xuyên. Hoặc khi hành giả phóng dật hay khởi lên các tâm tham, sân, si cũng có thể làm cho trạng thái này bị mất đi. Khi đạt được từ tứ thiền trở lên, hành giả sẽ có thể có các năng lực thần thông như Biến Hóa Thông, Tha Tâm Thông, Thiên Nhãn Thông, Túc mệnh thông. Nếu hành giả duy trì được một trong các cấp độ Thiền định như Cận định,Sơ Thiền, Nhị Thiền..., Phi tưởng Phi phi tưởng xứ cho đến khi lâm chung, thì vị ấy sẽ được tái sinh vào các cõi trời dục giới (đối với cận định), sắc giới hoặc vô sắc giới tương ưng với cấp bậc Thiền định mà mình đạt được.
Điểm lưu ý quan trọng khi thực tập thiền định là hành giả phải luôn ghi nhớ rằng mục đích của việc thực tập Thiền Định là để làm cho tâm được định tĩnh, thanh tịnh để hỗ trợ cho Thiền Quán. Và thiền định chỉ là đang ở giữa đường trong lộ trình tu tập giải thoát chứ chưa phải là sự giải thoát, đích đến cuối cùng. Nếu hành giả dính mắc, ham thích, say mê trong các trạng thái an lạc, yên bình hay các năng lực thần thông do Thiền định mang lại mà không chịu cố gắng tu tập tiếp thì đó sẽ chỉ là rào cản cho sự tu tập giải thoát và làm tăng lên vô minh, tham ái nơi hành giả mà thôi.
Tuệ
Thiền Minh Sát (pi. Vipassanā) hay còn gọi là Tứ Niệm Xứ là phương pháp Thiền do chính Đức Phật chứng ngộ và giảng dạy trong suốt cuộc đời giáo hóa của mình. Thông qua phương pháp này, không ít vị Tỳ-kheo, cư sĩ dưới thời Đức phật còn tại thế và sau đó đã trở thành những bậc thánh hữu học, vô học. Mục đích của việc thực tập Thiền Minh Sát là nhằm giúp cho hành giả tự mình tuệ tri (thấy rõ) tính chất, trạng thái của tất cả các pháp theo đúng như thật những gì mà chúng đang diễn ra. "'Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn. Ðó là Bốn Niệm xứ.' (Kinh Niệm Xứ, số 10 Trung Bộ kinh, bản dịch Thích Minh Châu)"Về căn bản, khi thực hành thiền quán này, hành giả chuyên tâm quan sát, theo dõi sự sinh diệt, biến đổi của Danh-sắc (cơ thể vật lý và trạng thái tâm lý) hoặc dùng trí quán chiếu, phân tích về bản chất ô nhiễm, bất tịnh của cơ thể. Dần dần hành giả sẽ phát sinh trí tuệ đúng đắn và thấy biết rõ ràng rằng mọi thứ trên thế gian này chỉ là tạm bợ, không có gì để cho mình lưu luyến hay tham đắm cả.
Một số bài kinh căn bản đề cập đến Thiền quán Vipasssana trong Tam tạng Pali có thể kể đến như kinh Đại niệm xứ(Mahàsatipatthana sutta) thuộc Trường bộ kinh, kinh Niệm xứ(Satipatthàna sutta), kinh Thân hành niệm(Kàyagatàsati sutta), kinh Quán niệm hơi thở(Anàpànasati sutta) thuộc Trung bộ kinh...
Trong kinh Đại niệm xứ(Mahàsatipatthana sutta), Đức phật liệt kệ ra rất nhiều đề mục thiền quán, gom chung lại là bốn đối tượng: Thân (các hoạt động của cơ thể), Thọ (cảm giác), Tâm (suy nghĩ), Pháp (các pháp số). Đây là bốn đối tượng mà người tu tập cần phải chuyên tâm tu tập, an trú tâm trong đó.
Ở đây, sở dĩ có nhiều đề mục thiền quán như vậy là do có sự khác biệt về căn cơ giữa các hạng người. ví dụ như có người tâm lý nặng về tham ái hoặc nặng về sân hận, tà kiến,... Và Đức phật đưa ra nhiều đề mục như vậy là để thích hợp với từng căn cơ riêng, ai căn cơ phù hợp với đề mục nào thực hành đề mục đó. Khi thực hành, hành giả chọn một đề mục bất kỳ trong các đề mục trên mà phù hợp theo khuynh hướng tâm lý, sở thích cá nhân của mình.