cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giang Nam thất quái
Thần điêu hiệp lữ
Khi Quách Tĩnh, Hoàng Dung đi tìm Dương Quá, Kha Trấn Ác dẫn Quách Phù đi theo họ và đụng độ với Lý Mạc Sầu. Võ công Kha Trấn Ác không đánh được Lý Mạc Sầu nhưng cũng khiến nàng nể phục vì "lão già vừa mù vừa thọt vẫn có thể tiếp được mười chiêu". Sau khi tìm được Dương Quá, Kha Trấn Ác cùng với Hoàng Dung đều có chung định kiến về cậu.
Ở đoạn gần cuối truyện, Kha Trấn Ác trên đường nghe được tin Quách Tương, con gái thứ hai của Quách Hoàng bị Kim Luân Pháp Vương bắt đi nên đã đi tìm người quen ở quê hương nhắn tin cho vợ chồng Quách Hoàng ở Tương Dương thành. Nào ngờ gặp phải bọn Sa Thông Thiên, Hầu Thông Hải, Bành Liên Hổ và Linh Trí Thượng Nhân vốn là tay chân của Hoàn Nhan Hồng Liệt, ông bị đánh bại và hứa tặng "Cửu hoa ngọc lộ hoàn" cho họ để báo tin về Quách Tương trước rồi quay lại nạp mạng sau. May mắn cho ông, khi chuẩn bị nạp mạng thì Dương Quá đã kịp can thiệp vì muốn hỏi rõ chuyện về Dương Khang. Kha Trấn Ác kể cho chàng nghe mọi chuyện trước sự chứng kiến và xác nhận của bọn Sa Thông Thiên. Từ đó, Kha Trấn Ác không xuất hiện nữa.
Cũng có một chi tiết nhỏ về Giang Nam thất quái ở cuối truyện là Quách Tĩnh đã truyền thụ Việt Nữ kiếm pháp của Hàn Tiểu Oanh cho hai con gái để tưởng nhớ sư phụ của mình.
Phim ảnh
Do 6 người trong nhóm đều chết nên chỉ còn Kha Trấn Ác xuất hiện do các diễn viên sau thủ vai:
Tham khảo
Thể loại:Nhân vật trong Anh hùng xạ điêu Thể loại:Nhân vật trong Thần điêu hiệp lữ
Polytrichum tonkinense
Liên kết ngoài
Thể loại:Polytrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
La Chapelle-Bâton, Deux-Sèvres
La Chapelle-Bâton là một xã trong tỉnh Deux-Sèvres trong vùng Nouvelle-Aquitaine ở phía tây nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 109 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Deux-Sèvres
Khabarovsk
Khabarovsk (tiếng Nga: Хаба́ровск, phát âm tiếng Nga: [xɐˈbarəfsk]) là thành phố lớn nhất, trung tâm hành chính của vùng Khabarovsk, Nga. Thành phố này có cự ly 30 km so với biên giới của Trung Quốc. Đây là thành phố lớn thứ nhì tại Viễn Đông Nga, sau Vladivostok. Thành phố đã trở thành trung tâm hành chính của Vùng liên bang Viễn Đông của Nga vào năm 2002. Dân số theo điều tra năm 2002 là 583.072 người, năm 1989 là 600.623 người và năm 2009 là 578.600 người. Thành phố tọa lạc tại hợp lưu của sông Amur và sông Ussuri, khoảng 800 km về phía bắc Vladivostok và có kết nối với đường sắt xuyên Sibir. Thành phố này cách Moskva 8523 km tính theo khoảng cách đường sắt.
Thành phố có Sân bay quốc tế Novy.
Khí hậu
Nakhodka có khí hậu lục địa ẩm (phân loại khí hậu Köppen Dwb).
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của Nga Thể loại:Viễn Đông Nga
Synema ornatum
Synema ornatum là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Glaphyropterodes
Glaphyropterodes là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1906 bởi Handlirsch.
Các loài
Chi này có các loài:
Synema ornatum
Tham khảo
Thể loại:Synema
Glaphyropterodes
Tham khảo
Thể loại:Họ Bổ củi
Euchromia jacksoni
Euchromia jacksoni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euchromia
Medasina objectaria
Medasina objectaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Medasina
Cubocephalus personatus
Cubocephalus personatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cubocephalus
Tiểu Cao Câu Ly
Sau khi Tân La và nhà Đường liên minh để tiêu diệt Cao Câu Ly, bán đảo Liêu Đông một thời gian ngắn được triều Đường cai quản. Tuy nhiên, họ đã sớm mất quyền kiểm soát hiệu quả khu vực này do gặp phải những cuộc nổi dậy của những người Cao Câu Ly tị nạn, và khu vực đã trở thành một vùng đệm giữa nhà Đường và vương quốc Bột Hải. Mặc dù Tiểu Cao Câu Ly tự tuyên bố mình là một quốc gia độc lập, nhưng sau 121 năm tồn tại thì bị hợp nhất vào vương quốc Bột Hải, một nhà nước kế thừa của Cao Câu Ly.
Thành lập
Năm 699, nhà Chu của Võ Tắc Thiên cử hoàng tử Cao Câu Ly trước đây là Cao Đức Vũ (Go Deokmu), con trai thứ ba của vua Cao Câu Ly cuối cùng là Bảo Tạng Vương (Bojang), đến bán đảo Liêu Đông, đặt cho ông tước hiệu "Triều Tiên vương" và đô úy một quận của An Đông đô hộ phủ. Giống như cha mình những năm 677-681 từng lập Đông Minh Thiên hội chống nhà Đường, Cao Đức Vũ lên kế hoạch nổi loạn chống lại nhà Chu và hồi sinh Cao Câu Ly. Cao Đức Vũ giết hết quan lại nhà Chu ở Liêu Đông rồi lên ngôi vua, hình thành vương quốc Tiểu Cao Câu Ly ở Liêu Đông chống đối nhà Chu.
Phát triển
thumb|trái|300px|Bản đồ Tiểu Cao Câu Ly (màu xanh nhạt) của Cao Câu Ly vương [[Cao Đức Vũ (Go Deokmu) và nước Đại Chấn (màu xanh đậm) của Chấn vương Đại Tộ Vinh khi cùng nhau chống lại nhà Chu của Võ Tắc Thiên từ năm 699 đến năm 705.]] Năm 700, theo Tân Đường thư, thấy Chấn vương Đại Tộ Vinh (Dae Joyoung) đang xây dựng nước Đại Chấn (Daejin) ở đông bắc Liêu Đông và Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (Go Deokmu) lập quốc Tiểu Cao Câu Ly ở Liêu Đông, Võ hoàng phong cho Lý Giai Cố (李楷固) làm Yên Quốc công, ban quốc tính họ Võ cho Lý Giai Cố (gọi là Võ Giai Cố), rồi phái Võ Giai Cố dẫn 200.000 quân Chu tấn công Đại Tộ Vinh và Cao Đức Vũ bởi Võ Giai Cố biết rõ về Đại Tộ Vinh và Cao Đức Vũ. Yên Quốc công Võ Giai Cố chia quân cho Lạc Vũ Chỉnh tấn công biên giới Tiểu Cao Câu Ly rồi đích thân dẫn quân Chu tấn công các thành trì biên giới nước Đại Chấn. Chấn vương Đại Tộ Vinh dẫn quân đến hỗ trợ các thành trì chống quân Chu. Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ cũng dẫn quân đến biên giới giao tranh với quân đội nhà Chu của Lạc Vũ Chỉnh. Chấn vương Đại Tộ Vinh và Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ cùng Yên Quốc công Võ Giai Cố và Lạc Vũ Chỉnh kịch chiến với nhau ở bắc Liêu Đông và đông bắc Liêu Đông.
Năm 701, Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (Go Deokmu) đánh tan quân đội nhà Chu của Lạc Vũ Chỉnh ở biên giới Tiểu Cao Câu Ly.
Từ năm 706 đến năm 707, Cao Đức Vũ sau đó đưa quân đánh chiếm lại các thành trì cũ của Cao Câu Ly) ở đông nam Liêu Đông - thuộc An Đông đô hộ phủ của nhà Đường. Thành Bình Nhưỡng cũng rơi vào tay Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ. Cao Đức Vũ sau đó thiết lập quan hệ hữu hảo với Đại Tộ Vinh của nước Đại Chấn vào năm 707.
Năm 732 vua Bột Hải Vũ Vương thân chinh dẫn bộ binh Bột Hải tiến đến Mã Đô Sơn (馬都山) tại Du Quan của nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) và tiến hành đánh chiếm nhiều quận huyện của nhà Đường gần đó. Bột Hải Vũ Vương cho quân đi cướp phá thị trấn Matoushan (phía tây bắc Sơn Hải quan ngày nay), và giết chết 10.000 binh lính nhà Đường. Quân Bột Hải còn đột kích và cướp bóc biên giới nhà Đường dọc theo Liêu Hà và bờ biển của Tiểu Cao Câu Ly ở bán đảo Liêu Đông cũng bị quân Bột Hải đột kích.
Triều Đường sau đó phải trải qua một số khủng hoảng, đặc biệt là Loạn An Sử. Cùng với đó là áp lực từ vương quốc Bột Hải. Vương quốc Tiểu Cao Câu Ly được Cao Đức Vũ thành lập và trong thời gian tồn tại của nó, ông đóng vai trò là vua đầu tiên. Năm 756 nhân lúc Loạn An Sử đang làm điên đảo nhà Đường, Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (khi đó đã gần 80 tuổi) phái quân đi đánh chiếm nhiều thành trì của nhà Đường (đời vua Đường Túc Tông) ở An Đông đô hộ phủ, mở rộng lãnh thổ cho Tiểu Cao Câu Ly.
Các Tiết độ sứ Bình Lư (nay thuộc Thái An, Sơn Đông, Trung Quốc) của nhà Đường như Lý Chính Kỷ (733 - 781), Lý Nạp (758 - 792), Lý Sư Cổ (778 - 806), Lý Sư Đạo (? - 819) đều là người gốc Tiểu Cao Câu Ly/Cao Ly này.
Diệt vong
Một số sử gia cho rằng vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Tuyên Vương) đã xuất quân tấn công Tiểu Cao Câu Ly từ cuối năm 818. Quân Tiểu Cao Câu Ly ngăn cản được bước tiến quân của quân đội Bột Hải.
Năm 819, vua Bột Hải Tuyên Vương mở chiến dịch chinh phục vương quốc Tiểu Cao Câu Ly tại Liêu Đông. Quân đội Bột Hải của Bột Hải Tuyên Vương chiếm nhiều thành trì ở đông nam của Tiểu Cao Câu Ly rồi sáp nhập vào Nam Hải phủ và Áp Lục phủ của vương quốc Bột Hải.
Vương quốc Bột Hải đã chấm dứt sự tồn tại của Tiểu Cao Câu Ly vào năm 820 và kiểm soát Liêu Đông. Thành Bình Nhưỡng của Tiểu Cao Câu Ly trở thành thành trì của Bột Hải.
Bộ sách "Mãn Châu Nguyên Lưu Khảo" (满洲源流考) cung cấp các ghi chép cho thấy vương quốc Bột Hải đã chiếm thành Bisa ở mũi phía nam của Bán đảo Liêu Đông. "Liêu sử" ghi lại rằng vương quốc Bột Hải đã thành lập các tỉnh tại các thành Sin, thành Gaemo, thành Baegam, thành Yodong và thành Ansi ở Liêu Đông, cũng như một phần đáng kể của khu vực Liêu Tây.
Bột Hải Tuyên Vương lấy lãnh thổ Tiểu Cao Câu Ly vừa chiếm được lập ra phủ Yodong (Liaodong, Liêu Đông) - phủ thứ 19 của vương quốc Bột Hải. Thủ phủ của Liêu Đông phủ này là Liêu Đông thành (nay là Bạch Tháp, Liêu Ninh, Trung Quốc) của vương quốc Bột Hải.
Tuy nhiên cũng có người cho rằng Bột Hải sau đó chỉ chiếm đóng Liêu Đông, còn con cháu của Cao Đức Vũ di chuyển đến phía tây của Liêu Tây rồi bị nhà Đường (đời vua Đường Mục Tông) tiêu diệt cùng năm 820. Tiểu Cao Câu Ly này tồn tại được 121 năm, không rõ trải qua bao nhiêu đời vua.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cao Câu Ly Thể loại:Lịch sử Triều Tiên Thể loại:Cựu quốc gia châu Á Thể loại:Quốc gia cổ trong lịch sử Triều Tiên
Fadrina clementi
Tham khảo
Thể loại:Fadrina
Riva presso Chieri
Riva presso Chieri giáp các đô thị: Chieri, Arignano, Mombello di Torino, Moriondo Torinese, Buttigliera d'Asti, Villanova d'Asti, và Poirino.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Torino Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Piemonte
Pathardi
Pathardi là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Ahmadnagar thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý
Pathardi có vị trí Nó có độ cao trung bình là 533 mét (1748 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pathardi có dân số 22.827 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Pathardi có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Pathardi, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Maharashtra
Halashi, Khanapur
Halashi là một làng thuộc tehsil Khanapur, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Đới tách giãn Đông Phi
nhỏ|phải|300px|Đới tách giãn Đông Phi Đới tách giãn Đông Phi (tiếng Anh: East African Rift), một phần của Thung lũng tách giãn Lớn, là một ranh giới mảng tách giãn đang phát triển. Nó đang chia tách mảng châu Phi thành 2 mảng nhỏ là mảng Nubi và Somali. Đới tách giãn này kéo dài từ ngã ba Afar ở miền võng Afar xuyên qua miền đông châu Phi về phía nam. Người ta tin rằng nó chạy ở ngoài khơi bờ biển Mozambique dọc theo đới tách giãn hay địa hào Kerimba và Lacerda. Nó kết thúc ở đới đứt gãy Andrew Bain; vị trí này được xem là một phần của nối ba này với sống núi tây nam Ấn Độ.
Halashi, Khanapur
Tham khảo
Thể loại:Belgaum (huyện)
Đới tách giãn Đông Phi
Đới tách giãn Đông Phi là một đới tách giãn có hoạt động bất thường trên vỏ đại dương trên thế giới, và hầu hết nằm dưới biển. Bên cạnh đó đới tách giãn Baikal nhỏ hơn nằm ở phía đông Nga và xa hơn, đới tách giãn tây Nam Cực bị băng phủ là ví dụ duy nhất về tách giãn trên lục địa đang hoạt động trên Trái Đất.
Đới tách giãn Đông Phi bao gồm hai nhánh chính được gọi là thung lũng tách giãn phía Đông và thung lũng tách giãn phía Tây. Các kết quả nghiên cứu về hoạt động của các đứt gãy thuận cắm sâu cho thấy đây là loại đới tách giãn kiến tạo đặc biệt.
Hoạt động núi lửa
Đới tách giãn Đông Phi bao gồm một số núi lửa đang hoạt động cũng như đã tắt như núi Kilimanjaro, núi Kenya, núi Longonot, núi Menengai, núi Karisimbi, núi Nyiragongo, núi Meru và núi Elgon cũng như cao nguyên miệng núi lửa ở Tanzania. Núi lửa Ol Doinyo Lengai vẫn còn hoạt động và là núi lửa phun natrocarbonatit duy nhất trên thế giới.
Tham khảo
Thể loại:Thung lũng tách giãn Lớn
Ehretia confinis
Ehretia confinis là loài thực vật có hoa trong họ Ehretiaceae. Loài này được I.M.Johnst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1951
Cao nguyên Kachin
nhỏ Cao nguyên Kachin là tên gọi chúng nhóm các cao nguyên vẫn còn khá nhiều rừng che phủ ở đông bắc bang Kachin, Myanma. Cao nguyên Kachin bao gồm cả dãy núi Kumon Bum.
Địa lý
Cao nguyên này rộng khoảng 19177 sqmi, và bao gồm một loạt dãy núi, hầu hết chạy theo hướng bắc-nam, xen kẽ là các thung lũng. Các dãy núi này đều tụ về sông Ayeyarwady. Cao nguyên Kachin chính là lưu vực ở thượng nguyền của dòng sông lớn nhất Myanma này.
Kumon Bum là dãy núi có độ cao khoảng 3411 m.
Dân cư
Cao nguyên Kachin là nơi sinh sống của người Kachin.
Gnetum ridleyi
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Dây gắm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Aloysia lomaplatae
Aloysia lomaplatae là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Ravenna mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aloysia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2006
Farakosius chloeae
Tham khảo
Thể loại:Farakosius
Caulinia retusa
Liên kết ngoài
Thể loại:Caulinia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1891
Myrmecodia alata
Myrmecodia alata là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.
Liên kết ngoài
Thể loại:Myrmecodia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1884
Çeltikçi, Merkezefendi
Çeltikçi là một xã thuộc huyện Merkezefendi, tỉnh Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 227 người.
Euchromia jullieni
Euchromia jullieni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euchromia
Glaphyropterodes gehreti
Glaphyropterodes gehreti là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Heer miêu tả khoa học năm 1852.
Tham khảo
Thể loại:Glaphyropterodes
Atractocarpus
Atractocarpus là một chi thực vật có hoa trong họ Thiến thảo (Rubiaceae).
Loài
Chi Atractocarpus gồm các loài:
Liên kết ngoài
Thể loại:Thực vật Fiji Thể loại:Thực vật Nouvelle-Calédonie Thể loại:Thực vật Philippines Thể loại:Thực vật Úc Thể loại:Thực vật New South Wales Thể loại:Thực vật Polynesia Thể loại:Thực vật Queensland Thể loại:Thực vật Thái Bình Dương
Yên Lập (thị trấn)
Yên Lập là thị trấn huyện lỵ của huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.
Thị trấn Yên Lập có diện tích 11,96 km², dân số năm 1999 là 6.589 người, mật độ dân số đạt 551 người/km².
Xem thêm
Thể loại:Huyện lỵ Việt Nam
Quercus robur
nhỏ|Quercus robur
Sồi Anh (danh pháp hai phần: Quercus robur) hay hạ lịch, là một loài sồi bản địa phần lớn châu Âu và đến Anatolia và Kavkaz, và một số khu vực Bắc Mỹ. "Quercus robur" là cây lớn rụng lá, với chu vi của thân cây lớn từ 4–12 m. "Q. robur" có lá thùy và gần như không cuống, dài 7–14 cm. Hoa nở vào giữa mùa xuân, trái chín vào mùa thu tiếp theo. Quả đầu dài 2-2,5 cm.
Liên kết ngoài
R Thể loại:Thực vật Azerbaijan Thể loại:Thực vật Đan Mạch Thể loại:Thực vật Đức Thể loại:Thực vật Tây Ban Nha Thể loại:Thực vật Thụy Điển Thể loại:Thực vật Ukraina Thể loại:Thực vật Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Thực vật Ý Thể loại:Thực vật Maghreb Thể loại:Thực vật Địa Trung Hải Thể loại:Cây trang trí Thể loại:Thực vật Bắc Phi Thể loại:Thực vật Trung Đông Thể loại:Thực vật vườn châu Âu Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Mythimna daemona
Mythimna daemona là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mythimna
Mesomys leniceps
Mesomys leniceps là một loài động vật có vú trong họ Echimyidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas mô tả năm 1926.
Tham khảo
Thể loại:Mesomys Thể loại:Động vật được mô tả năm 1926 Thể loại:Động vật có vú Peru
Ajuga chasmophila
Liên kết ngoài
Thể loại:Ajuga Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1947
Người Kachin
Người Jinghpaw hay người Cảnh Pha (tên tự gọi: Jingpo, Jinghpaw, Tsaiva, Lechi) là một nhóm sắc tộc chủ yếu sinh sống tại miền bắc Myanmar (bang Kachin). Họ cũng tạo thành một trong 56 dân tộc được Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức công nhận.
Tại Myanmar, các nguồn khác nhau đưa ra con số từ 540.000 tới 1-1,5 triệu người, sinh sống chủ yếu tại bang Kachin.
Tại Trung Quốc, dân tộc này có số lượng khoảng 132.143 người theo điều tra dân số năm 2000. Dân tộc gần gũi với họ là người Singpho tại Ấn Độ.
Phân loại
Hai hệ thống phân loại khác biệt làm phức tạp các thuật ngữ Jingpo và Kachin (thực ra là đồng nghĩa). Trong một hệ thống, một loạt các nhóm ngôn ngữ với vùng lãnh thổ chồng lấn và cấu trúc xã hội hợp nhất được miêu tả như là một dân tộc: người Kachin hay người Jingpo. Trong hệ thống kia, thể loại ngôn ngữ, những ngướiử dụng bản địa của mỗi thứ tiếng trong khu vực được coi là một nhóm sắc tộc khác biệt. Cả hai hệ thống coi người Shan, những người sinh sống trong cùng một khu vực hay các khu vực tiếp giáp nhau như là khác biệt về mặt dân tộc học. Người Kachin nói chung bất chấp sự dự tính của giới học giả phương Tây về tính sắc tộc dựa theo dòng dõi bởi về mặt văn hóa họ "đang trở thành người Shan".
Trong thời kỳ là thuộc địa của Anh, tại Myanmar thì người Jingpo hay người Kachin nói chung được các cuộc điều tra dân số tách ra thành các "chủng tộc" hay "bộ lạc" theo ngôn ngữ, bao gồm người Kachin (Jingpo dưới), Gauri, Maru, Lashi, Azi, Maingtha, Hpon, Nung và Lisu (Lật Túc) nhưng những người khác (các viên chức, các hội truyền giáo và chính quyền địa phương) lại công nhận họ như là một nhóm sắc tộc duy nhất. Giai đoạn đầu thời kỳ độc lập thì chính quyền Myanmar công nhận người Kachin như là môth thể loại tổng quát nhưng chính quyền hiện tại ở Myanmar lại nhìn nhận người Kachin như là một "chủng tộc dân tộc chính", bao gồm 12 nhóm sắc tộc như người Kachin, Trone, Dalaung, Jinghpaw, Gauri, Hkahku, Duleng, Maru (Lawgore), Rawang, Lashi (La Chid), Atsi và Lisu như là các nhóm sắc tộc khác biệt.
Ngôn ngữ
Dân tộc được gọi là Kachin hay Cảnh Pha (Jingpo) theo nghĩa rộng sử dụng ít nhất là 9 ngôn ngữ khác biệt, bao gồm tiếng Cảnh Pha thật sự, tiếng Tái Ngõa (Tsaiwa), tiếng Maru, tiếng Lashi, tiếng Azi, tiếng A Xương (Achang hay Maingtha), tiếng Hpon, tiếng Nông (Nung) và tiếng Lật Túc (Lisu).
Cảnh Pha
Tiếng Cảnh Pha thật sự (hay Jingpo, Jinghpaw, Kachin) được khoảng 900.000 người tại Myanmar và khoảng 40.000 người tại Trung Quốc sử dụng. Nó được phân loại như là thuộc về ngữ hệ Hán-Tạng, ngữ tộc Tạng-Miến, nhóm Jingpo-Konyak-Bodo, Jingpo-Lu. Tiếng Cảnh Pha thật sự cũng được nhiều người nói tiếng Zaiwa hiểu được. Một ngôn ngữ tiêu chuẩn được dạy tại Trung Quốc là dựa trên phương ngữ Enkun.
Tái Ngõa
Tiếng Tái Ngõa (hay Zaiwa, Tsaiwa, gọi là Atsi trong tiếng Cảnh Pha thật sự, Zǎiwǎyǔ 载瓦语 (Tái Ngõa ngữ) trong tiếng Trung và Zi trong tiếng Myanmar) được khoảng 80.000 người tại Trung Quốc và khoảng 30.000 người tại Myanmar sử dụng. Nó được phân loại ngoài Trung Quốc như là ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Hán-Tạng, ngữ tộc Tạng-Miến, ngữ chi Di-Miến, nhánh Bắc Miến. Sau khi CHND Trung Hoa thành lập, ngôn ngữ viết dựa trên phương ngữ làng Longzhun (hương Tây Sơn, huyện cấp thị Lộ Tây), sử dụng bảng chữ cái La tinh, đã được tạo ra và chính thức giới thiệu năm 1957.
Tôn giáo
Mặc dù các nhóm theo Phật giáo cũng có trong số người Kachin, nhưng phần lớn họ theo Kitô giáo. Trước khi các nhà truyền giáo Mỹ tới vùng đất Kachin, phần lớn người Kachin tin vào thuyết vật linh. Một số thờ cúng các vị thần khác nhau cũng như thờ cúng linh hồn tổ tiên. Tổ tiên của mọi người Kachin, được thờ cúng như một vị thần có tên gọi là Madai. Họ tin rằng các thần linh ngự trị ở khắp mọi nơi, từ mặt trời tới các động vật và các vị thần linh này có thể là thiện hay ác. Đối với người Cảnh Pha, mọi sinh vật đều có linh hồn. Các nghi lễ được thực hiện gần như trong mọi hoạt động thường nhật để cầu mong sự che chở, từ hoạt động gieo trồng tới chiến trận.
Văn hóa
Nhà cửa của họ thường là nhà sàn với 2 tầng, làm từ tre và gỗ. Nhà có dạng hình ô van; tầng một dùng làm nhà kho và nơi nhốt gia súc còn tầng hai làm nơi ở. Phụ nữ mặc áo vét đen được trang trí với các đồ trang trí bằng bạc. Họ cũng mặc váy len sáng màu. Đàn ông mặc quần dài màu đen hay trắng và rộng. Họ cũng đội khăn trên đầu: thanh niên dùng khăn màu trắng còn người cao tuổi dùng khăn màu đen.
Lịch sử
Tổ tiên của người Kachin sinh sống tại khu vực cao nguyên Thanh-Tạng và sau đó di cư dần về phương nam. Trước khi tới khu vực ngày nay là tỉnh Vân Nam họ được người Hán gọi là Tầm Truyền Man (寻傳蛮). Rất có thể là họ có quan hệ họ hàng gần với người Khương.
Trong thế kỷ 15-16, họ tiếp tục di cư về khu vực là lãnh thổ của họ ngày nay. Họ lại tiếp tục có các tên gọi khác như: Nga Xương (峨昌), Già Ta (遮些), Dã Nhân (野人), tên gọi cuối cùng được sử dụng tại Trung Quốc từ thời nhà Nguyên cho tới khi CHND Trung Hoa ra đời năm 1949.
Vấn đề tại Myanmar
Người Kachin là một nhóm tổ hợp các bộ lạc gần giống nhau về mặt sắc tộc, được biết đến vì sự độc lập cao độ của họ, các kỹ năng chiến đấu có kỷ luật, mối quan hệ nội thị tộc phức tạp, các kỹ năng ngành nghề thủ công, thuốc trị bệnh từ cây cỏ và các kỹ năng sinh tồn trong rừng rậm nhiệt đới. Những cư dân khác của bang Kachin như người Shan (có quan hệ gần với người Thái/Lào), người Naga, và người Miến, những người hợp thành nhóm sắc tộc lớn nhất tại Myanmar. Trong thời kỳ thuộc Anh, một số bộ lạc đã hòa nhập tốt vào trong bang này trong khi những bộ lạc khác vẫn có mức độ tự trị cao. Người Kachin, bao gồm cả những người tham gia nhóm vũ trang Kachin đã cùng người Anh và Mỹ chống lại quân đội Nhật trong Thế chiến II.
Sau khi thế chiến II kết thúc và Myanmar giành độc lập từ người Anh, các mâu thuẫn lâu đời giữa những người sinh sống tại khu vực hoang vu biên giới, như người Kachin, với chính quyền trung ương do người Miến lãnh đạo vẫn không suy giảm. Những vụ nổi dậy đầu tiên diễn ra vào năm 1949. Những vụ nổi dậy leo thang sau tuyên bố coi Phật giáo (người Kachin gần như không theo Phật giáo) là quốc giáo vào năm 1961. Tuy nhiên, người Kachin chiến đấu cả cho chính quyền lẫn chống chính quyền trong phần lớn các mâu thuẫn sắc tộc. Binh sĩ người Kachin đã từng là bộ phận cốt lõi của lực lượng vũ trang Myanmar và nhiều người vẫn còn trung thành kể cả sau khi Tổ chức độc lập Kachin (KIO) với lực lượng vũ trang của mình, Quân đội độc lập Kachin (KIA) được lập ra năm 1961. Sao vụ đảo chính của Ne Win năm 1962, chỉ còn rất ít cơ hội cho người Kachin gia nhập quân đội Myanmar. Phần lớn bang Kachin, ngoài khu vực đô thị, trong nhiều năm là do KIO quản lý.
KIO lập ra liên minh với các nhóm sắc tộc khác để chống lại chính quyền Myanmar. Chính quyền Myanmar, mặc dù không phải là nhà nước theo con đường cộng sản, cùng với việc hỗ trợ không chính thức của Trung Quốc đối với Đảng Cộng sản Burma (CPB), đang nắm giữ các khu vực nhạy cảm chiến lược của đất nước này đối diện với các vị trí của người Kachin. KIO vẫn tiếp tục chiến tranh cả khi chế độ độc tài của Ne Win bị thay thế bằng một hiện thân khác của hội đồng quân sự vào năm 1988 gọi là Hội đồng phục hồi luật pháp và trật tự quốc gia (SLORC). Tuy nhiên, với sự dần dần rút khỏi sự hỗ trợ từ phía Trung Quốc, tới năm 1989 thì Đảng Cộng sản Burma nhanh chóng phân rã thành các nhóm cục bộ, tiến hành đàm phán ngừng bắn với hội đồng quân sự. Điều này làm cho KIO bị bao vây bởi các tổ chức có liên kết hiệu quả với Hội đồng hòa bình và phát triển quốc gia (SPDC). KIO chịu sức ép của các lực lượng tái tổ chức, tái vũ trang và đang lớn mạnh của quân đội Myanmar cũng như chịu sức ép từ phía thường dân trong khu vực, do họ đã phải chịu đựng nhiều năm chiến tranh. Năm 1994, KIO buộc phải đàm phán ngừng bắn với hội đồng quân sự.
Việc ngừng bắn này không là sự đảm bảo cho người Kachin có được an ninh và sự thịnh vượng. Với sự thù địch đã kết thúc thì sự hiện diện của quân đội Myanmar tại đây ngày càng tăng lên, với tần suất các hành động thù nghịch chống lại dân thường, kể cả lao động cưỡng bức và hãm hiếp phụ nữ, cũng tăng theo.
Nhu cầu cao từ phía Trung Quốc cũng như nạn nghèo đói là nguyên nhân thúc đẩy sự chặt phá rừng trong khu vực Kachin. Bị bần cùng hóa, một số phụ nữ Kachin buộc phải tham gia vào hoạt động buôn bán tình dục trẻ em và mại dâm tới Thái Lan, Trung Quốc và tại Yangon.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Myanmar Thể loại:Nhóm sắc tộc được Trung Quốc chính thức công nhận  Thể loại:Người tị nạn ở Malaysia Thể loại:Bộ lạc Arunachal Pradesh Thể loại:Bộ lạc Assam Thể loại:Nhóm xã hội Assam Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Đông Bắc Ấn Độ Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Nam Á
Panon
Panon là một xã trong tỉnh Sarthe trong vùng Pays-de-la-Loire ở tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 112-147 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Sarthe
Medasina obliterata
Medasina obliterata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Medasina
Hà Nội (Trung Quốc)
Địa danh Hà Nội ở Trung Quốc chỉ một số nơi sau:
Niedzwedzkia semiretschenskia
Niedzwedzkia semiretschenskia là một loài thực vật có hoa trong họ Chùm ớt. Loài này được B. Fedtsch. mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Niedzwedzkia
Synema palliatum
Synema palliatum là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Synema. Synema palliatum được Octavius Pickard-Cambridge miêu tả năm 1891.
Polytrichum trachythecium
Polytrichum trachythecium là một loài rêu trong họ Polytrichaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polytrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1900
Ehretia cortesia
Ehretia cortesia là loài thực vật có hoa trong họ Ehretiaceae. Loài này được Gottschling mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Cubocephalus pictus
Liên kết ngoài
Thể loại:Cubocephalus
Euchromia koshunna
Euchromia koshunna là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Ventura, California
Ventura, California là một thành phố tại quận quận, tiểu bang California, Hoa Kỳ. Thành phố nằm trong Vùng Đại Los Angeles. Dân số theo điều tra năm 2005 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 104.092 người, dân số theo điều tra năm 2010 là người, diện tích là 83,124 km².
Euchromia koshunna
Liên kết ngoài
Thể loại:Euchromia
Pathardih
Địa lý
Pathardih có vị trí Nó có độ cao trung bình là 143 mét (469 feet).
Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Pathardih có dân số 39.527 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Pathardih có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 54%. Tại Pathardih, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố thuộc bang Jharkhand
Melissa Ortiz
Melissa Marie Ortiz Matallana (sinh ngày 24 tháng 1 năm 1990) là một cầu thủ bóng đá Colombia sinh ra tại Mỹ, thi đấu cho đội tuyển quốc gia Colombia. Cô là tiền đạo, tiền vệ tấn công và hậu vệ cánh phải.
Sự nghiệp quốc tế
Ortiz có 5 lần ra sân cho đội U-20 Colombia, đại diện cho đất nước này tham gia World Cup Nữ 2010 U-20, giải đấu mà cô là người sở hữu bàn thắng đẹp nhất của đội trong trận thua 3-1 trước đội tuyển Đức.
Năm 2009, Ortiz xuất hiện lần đầu trong đội hình chính thức của Colombia. Cô là cái tên dự bị trong giải đấu FIFFA World Cup Nữ 2011 tại Đức, sau đó trong Thế vận hội Mùa hè 2012. Vào ngày 28 tháng 7 năm 2012 tại Hampden Park, Ortiz vào sân thay thế cho trận thua 3–0 trước đội tuyển Mỹ bao gồm Alex Morgan, Abby Wambach và đồng đội tương lai Heather O'Reilly của đội Breakers Boston. Vào ngày 31 tháng 7 năm 2012, cô thi trước 13.184 khán giả tại St James 'Park và thua 1-0 trong lượt trận cuối bảng G.
Sau khi Liên đoàn Colombia tạm dừng vài năm, Ortiz trở lại đại diện cho đất nước trong giải đấu 2014 CONMEBOL Copa America, giải đấu mà cô ghi được 1 bàn thắng vào lưới Venezuela và giúp Colombia đủ điều kiện tham dự Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2015 và Thế vận hội Mùa hè 2016. Cô cũng thi đấu và cùng với các đồng đội trở thành Á quân tại giải đấu Thế vận hội Trung Mỹ Veracruz năm 2014. Colombia thua trận chung kết với Mexico 2-0.
Ortiz hoạt động với đội tuyển quốc gia suốt cả năm 2015 để chuẩn bị cho World Cup nữ của FIFA. Chỉ bốn ngày trước khi giải đấu bắt đầu, khi huấn luyện trong trận đấu giao hữu ở Denver, Colombia, gân achilles của cô bị đứt, khiến cô không thể thi đấu tại các giải World Cup và Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ.
Trong năm 2016, Ortiz trở lại thi đấu sau khi hồi phục chấn thương và được triệu tập cho danh sách cầu thủ thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 2016 trong vai trò một cầu thủ dự bị. Ortiz có 28 lần ra sân quốc tế và 3 bàn thắng.
Tham khảo
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nữ Colombia Thể loại:Sinh năm 1990 Thể loại:Người Colombia Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá nữ Hoa Kỳ
Cracca brachycarpa
Cracca brachycarpa là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (F. Muell. ex Benth.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Caulinia rubicunda
Caulinia rubicunda là một loài thực vật có hoa trong họ Hydrocharitaceae. Loài này được (Vent.) Moench mô tả khoa học đầu tiên năm 1802.
Liên kết ngoài
Thể loại:Caulinia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1802
Cracca brachycarpa
Liên kết ngoài
Cracca brachycarpa
Halasina Nagenahalli, Gubbi
Halasina Nagenahalli là một làng thuộc tehsil Gubbi, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Tumkur (huyện)
Gnetum scandens
Gnetum scandens là một loài thực vật hạt trần trong họ Gnetaceae. Loài này được Roxb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1814.
Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Giải vô địch bóng đá quốc gia Thụy Sĩ - Swiss Super League (mang tên chính thức là Credit Suisse Super League vì lý do tài trợ) là một giải đấu chuyên nghiệp cao nhất của hệ thống giải bóng đá Thụy Sĩ và đã được chơi ở thể thức hiện tại kể từ mùa giải 2003 – 04. Kể từ tháng 1 năm 2022, Swiss Super League xếp hạng thứ 14 tại châu Âu theo hệ số xếp hạng của UEFA, dựa trên kết quả thi đấu của các câu lạc bộ Thụy Sĩ trong các giải đấu toàn châu Âu.
Gnetum scandens
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Dây gắm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1814
Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Giải bóng đá Thụy Sĩ ngoài các câu lạc bộ Thụy Sĩ còn có một số câu lạc bộ từ các quốc gia khác tham giaː tất cả các câu lạc bộ từ Công quốc Liechtenstein (7 đội, trong đó nổi tiếng nhất là FC Vaduz từng thi đấu tại Swiss Super League), 1 đội từ Đức (FC Büsingen từ vùng Büsingen am Hochrhein thi đấu tại hạng 5), 1 đội từ Ý (AP Campionese từ vùng Campione d'Italia thi đấu tại hạng 9)
Gnetum scandens
Liên kết ngoài
Gnetum scandens
Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Tên
Do Thụy Sĩ có nhiều ngôn ngữ chính thức, tên gọi trong các ngôn ngữ đã khác nhau giữa các vùng trong một số thời điểm, cụ thể như bảng dướiː
Ehretia corylifolia
Ehretia corylifolia là loài thực vật có hoa trong họ Ehretiaceae. Loài này được C.H.Wright mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1896
Giải bóng đá vô địch quốc gia Thụy Sĩ
Câu lạc bộ tham gia
Các đội thi đấu trong mùa 2018-19 là:
Liên kết ngoài
Thụy Sĩ
Atractogyne
Loài
Chi Atractogyne gồm các loài:
Globothorax
Globothorax là một chi bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1891 bởi Fleutiaux.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Họ Bổ củi
Medasina pallidimargo
Medasina pallidimargo là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Medasina
Spirama cohaerens
Liên kết ngoài
Thể loại:Spirama
Pandanus depauperatus
Pandanus depauperatus là một loài thực vật có hoa trong họ Dứa dại. Loài này được Merr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Tham khảo
D Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1925
Fatjanoptera mnemonica
Fatjanoptera mnemonica là một loài côn trùng trong họ Ampelipteridae thuộc bộ Protorthoptera. Loài này được Martynova miêu tả năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Fatjanoptera
Erigeron subtrinervis
Erigeron subtrinervis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Rydb. ex Porter & Britton mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Euchromia kuehni
Euchromia kuehni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euchromia
Wawan Febrianto
Wawan Febrianto (sinh ngày 23 tháng 2 năm 1994) là một cầu thủ bóng đá người Indonesia hiện tại thi đấu ở vị trí tiền vệ cho PS TNI ở Indonesia Soccer Championship. Anh cũng là trung sĩ thứ hai trong Quân đội Indonesia.
Trẻ
Anh từng là một phần của Deportivo Indonesia và U-21 Pelita Bandung Raya.
Pelita Bandung Raya
Anh được đẩy từ đội trẻ lên đội chính thi đấu Indonesia Super League 2014. Anh ghi bàn thắng chuyên nghiệp đầu tiên trong chiến thắng 4–1 trước Gresik United F.C. ngày 26 tháng 5 năm 2014, ghi bàn thắng thứ 4 ở phút bù giờ.
Bàn thắng quốc tế
U-23 Indonesia
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người huyện Pati Thể loại:Cầu thủ bóng đá Indonesia Thể loại:Cầu thủ bóng đá Liga 1 (Indonesia) Thể loại:Cầu thủ bóng đá Madura United F.C. Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Indonesia Thể loại:Tiền vệ bóng đá
Nyctocalos brunfelsiiflorum
Liên kết ngoài
Thể loại:Nyctocalos Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1862
Polytrichum transvaaliense
Liên kết ngoài
Thể loại:Polytrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1899
Mesomys occultus
Mesomys occultus là một loài động vật có vú trong họ Echimyidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Patton, da Silva, & Malcolm mô tả năm 2000.
Tham khảo
Thể loại:Mesomys Thể loại:Động vật được mô tả năm 2000
Synema papuanellum
Synema papuanellum là một loài nhện trong họ Thomisidae.
Loài này thuộc chi Synema. Synema papuanellum được Embrik Strand miêu tả năm 1913.
Tham khảo
Thể loại:Synema
Tiêu chảy
Tiêu chảy (bắt nguồn từ phương ngữ tiếng Việt miền Nam), còn gọi là ỉa chảy, Tào Tháo đuổi (cách gọi dân dã), là tình trạng đi ngoài phân lỏng ba lần hoặc nhiều hơn mỗi ngày. Bệnh có hai dạng là "tiêu chảy cấp tính" và "tiêu chảy mạn tính". Nguyên nhân phổ biến nhất là nhiễm trùng đường ruột do virus, siêu vi hoặc ký sinh trùng gây ra, một chứng bệnh được gọi là viêm dạ dày-ruột. Các trường hợp nhiễm trùng này là thường là do ăn thức ăn hoặc uống nước đã bị nhiễm khuẩn từ phân hoặc trực tiếp từ người mắc bệnh. Có thể chia tiêu chảy thành ba loại: tiêu chảy phân nước ngắn hạn, tiêu chảy phân có máu ngắn hạn, và nếu tiêu chảy kéo dài hơn hai tuần thì được gọi là tiêu chảy kéo dài. Tiêu chảy phân nước ngắn hạn có thể do nhiễm khuẩn tả gây ra. Nếu có máu xuất hiện trong phân, thì đó là mắc chứng lỵ. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy không do nhiễm khuẩn như: tăng năng tuyến giáp, không dung nạp lactose, bệnh viêm đường ruột, một số loại thuốc, hội chứng ruột kích thích.
Để ngăn ngừa tiêu chảy do nhiễm khuẩn, cần cải thiện điều kiện vệ sinh, uống nước sạch, và rửa tay. Việc nuôi con bằng sữa mẹ cũng được khuyến nghị đồng thời với việc tiêm chủng phòng rotavirus. Dung dịch bù nước bằng đường uống (ORS), là nước sạch với chút muối và đường, cùng với viên kẽm là những phương pháp điều trị được chọn sử dụng. Và cách điều trị này được đánh giá là đã cứu được 50 triệu trẻ em trong 25 năm qua. Khi mắc bệnh tiêu chảy, bệnh nhân được khuyến nghị tiếp tục ăn thức ăn bổ dưỡng và trẻ nhỏ tiếp tục được cho bú mẹ. Trong trường hợp không có sẵn ORS thương mại, có thể tự pha chế các dung dịch bù nước ở nhà để dùng. Đối với những trường hợp mất nước nghiêm trọng, việc truyền dịch có thể được yêu cầu sử dụng. Tuy nhiên, trong phần lớn trường hợp, tiêu chảy vẫn được điều trị tốt bằng việc bù nước bằng đường uống. Các loại thuốc kháng sinh hiếm khi được sử dụng, tuy nhiên, kháng sinh vẫn có thể được bác sĩ kê toa trong một số ít trường hợp những người bị tiêu chảy có máu và sốt cao, những người bị tiêu chảy nghiêm trọng khi đi du lịch, và những người có vi khuẩn hoặc ký sinh trùng rõ ràng trong phân. Loperamide có thể giúp giảm số lần đi tiêu nhưng không được dùng với những người đang mắc bệnh nặng.
Có khoảng 1,7 đến 5 tỷ ca mắc tiêu chảy mỗi năm. Phần lớn là ở các nước đang phát triển, nơi mà trẻ em mắc tiêu chảy trung bình ba lần trong một năm. Vào năm 2012, tiêu chảy là nguyên nhân phổ biến đứng thứ hai trên thế giới làm chết trẻ em dưới năm tuổi (0,76 triệu hoặc 11%). Việc thường hay mắc tiêu chảy cũng là nguyên nhân phổ biến của tình trạng suy dinh dưỡng và đó là nguyên nhân chính yếu làm trẻ dưới năm tuổi bị còi cọc. Các hậu quả về lâu về dài khác có thể xảy ra do hay mắc tiêu chảy gồm có thể chất yếu ớt, và kém phát triển trí tuệ.
Bệnh tiêu chảy là nguyên nhân phổ biến tử vong ở các nước đang phát triển và đứng thứ hai trong số các bệnh gây tử vong trẻ em trên thế giới. Năm 2009, theo khảo sát, bệnh tiêu chảy là nguyên nhân làm cho 1.1 triệu trẻ em 5 tuổi và 1.5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tử vong.
Định nghĩa
Bệnh tiêu chảy được định nghĩa bởi Tổ chức Y tế Thế giới khi bệnh nhân có số lần đi phân lỏng nhiều hơn ba lần mỗi ngày hoặc bệnh nhân ấy đi tiêu nhiều phân hơn lúc khỏe mạnh.
Tiêu chảy cấp tính được Tổ chức Vị tràng học Thế giới (World Gastroenterology Organisation) định nghĩa là đi tiêu phân lợn cợn hoặc phân lỏng liên tục một cách bất thường kéo dài gần 14 ngày.
Tiêu chảy do bị kích thích bài tiết: là tiêu chảy do tăng sự kích thích hoặc do không dung nạp. Nguyên nhân chủ yếu của loại tiêu chảy này là do độc tố của khuẩn tả làm kích thích bài tiết ion âm, đặc biệt là ion chloride. Tiêu chảy vẫn tiếp tục kể cả khi không ăn.
Tiêu chảy thẩm thấu: loại tiêu chảy này xuất hiện khi có quá nhiều nước được kéo vào ruột. Nếu một người uống thứ nước có quá nhiều đường hay quá nhiều muối, những thứ này có thể kéo nước từ cơ thể vào trong ruột và gây nên tiêu chảy thẩm thấu. Tiêu chảy thẩm thấu cũng có thể do tiêu hóa kém (vd, do mắc bệnh về tụy hoặc bệnh Coeliac), khi đó các chất dinh dưỡng bị bỏ lại trong ruột kéo theo nước. Hoặc tiêu chảy có thể do các thuốc nhuận tràng thẩm thấu gây ra (thứ thuốc này hoat động làm dịu chứng táo bón bằng cách kéo nước vào ruột). Đối với những người khỏe mạnh, dùng quá nhiều magnesi hoặc vitamin C hay đường lactose khó tiêu hóa cũng có thể gây ra tiêu chảy thẩm thấu và chứng sưng ruột. Đối với những người hấp thu kém fructose, việc tiêu thụ quá nhiều fructose cũng có thể dẫn đến tiêu chảy. Những thực phẩm chứa nhiều fructose cũng đồng thời chứa lượng lớn đường glucose sẽ dễ hấp thu hơn và ít gây tiêu chảy hơn. Các thứ rượu có đường như sorbitol (thường có trong các thực phẩm không chứa đường) thường khó làm cơ thể hấp thu, và nếu dùng lượng lớn có thể khiến bị tiêu chảy thẩm thấu. Phần lớn những trường hợp này, tiêu chảy thẩm thấu sẽ ngưng nếu các tác nhân gây tiêu chảy không được nạp vào cơ thể nữa.
Kiết lỵ: Khi tiêu chảy có kèm máu thấy rõ trong phân, tiêu chảy này gọi là kiết lỵ. Máu là dấu hiệu cho thấy mô ruột bị xâm lấn. Bị lỵ là một trong các triệu chứng của bệnh Shigella, Entamoeba histolytica, và Salmonella.
Nguyên nhân
Tiêu chảy thường mắc nhiều nhất là do nhiễm virut Rotavirus, chiếm đến 40% trường hợp tiêu chảy ở trẻ dưới năm tuổi. Tuy nhiên, tiêu chảy ở những khách du lịch phần lớn là do nhiễm khuẩn. Các loại độc chất như ngộ độc do nấm và thuốc cũng có thể gây tiêu chảy cấp.
Tiêu chảy mãn tính có thể là do mắc các bệnh mãn tính ảnh hưởng đến đường ruột. Các nguyên nhân phổ biến gồm có: viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, viêm ruột, hội chứng ruột kích thích, không dung nạp axít mật,…
Chứng tiêu chảy nhẹ mãn tính ở trẻ dưới ba tuổi có thể xảy ra mà không có nguyên nhân rõ ràng và không do bệnh nào khác gây ra; tiêu chảy này gọi là tiêu chảy trẻ con.
Biện pháp ngăn ngừa
Vắc-xin Rotavirus góp phần giảm tỷ lệ mắc tiêu chảy trong dân chúng. Nhiều vaxin mới chống rotavirus, Shigella, ETEC, và khuẩn tả, cũng như là các nguyên nhân gây tiêu chảy do nhiễm khuẩn khác, đang được nghiên cứu phát triển.
Lợi khuẩn cũng giúp giảm nguy cơ gây tiêu chảy do dùng kháng sinh. Việc khuyến khích rửa tay sạch sẽ giúp giảm đáng kể khả năng mắc tiêu chảy.
Điều trị
Ở nhiều trường hợp mắc tiêu chảy, bù dịch là biện pháp chữa trị duy nhất cần đến (thường dùng Oresol). Thường là biện pháp bù dịch bằng đường uống, trong trường hợp nghiêm trọng thì bằng đường truyền qua tĩnh mạch. Các nghiên cứu cho thấy giới hạn uống sữa ở trẻ nhỏ không cần thiết, vì việc uống sữa không làm kéo dài thời gian bị tiêu chảy. Trái lại, Tổ chức Y tế thế giới còn khuyến nghị trẻ mắc tiêu chảy nên tiếp tục ăn, vì các chất dinh dưỡng đầy đủ thường vẫn được hấp thu để giúp tăng chiều cao và cân nặng và việc tiếp tục ăn cũng giúp hoạt động ruột hồi phục nhanh. Tổ chức CDC khuyến nghị trẻ lớn và người lớn mắc tiêu chảy cũng nên tiếp tục ăn uống bình thường.
Bù dịch
Bù dịch đường uống có thể được sử dụng để ngăn chặn bị mất nước. Các dung dịch làm ở nhà như nước cơm pha muối, nước ya-ua pha muối, súp gà và rau củ với muối cũng có thể được cho bệnh nhân dùng. Với mỗi lít nước dung dịch gạo rang hoặc ngũ cốc nấu nước cho vào từ ½ đến một thìa cà phê muối. Một ấn phẩm của Tổ chức y tế thế giới dành cho y bác sĩ hướng dẫn làm dung dịch bù nước đường uống tại nhà gồm 1 lít nước pha với 1,5-3gr (từ ½ - 1 thìa cà phê) muối và 18gr (hai thìa súp) đường (vị gần giống vị nước mắt). Tuy nhiên không nên cho bệnh nhân tiêu chảy uống dung dịch chứa quá nhiều đường và muối, vì như thế sẽ khiến việc mất nước còn trầm trọng hơn.
Nếu có thì nên cho vào một lượng phù hợp kẽm và kali. Dù có hay không có sẵn hai chất này thì cũng không nên trì hoãn việc bù nước. Như WHO khuyến cáo, điều quan trọng nhất là bắt đầu ngăn chặn việc mất nước càng sớm càng tốt.
Trong khoảng một hay hai giờ đầu uống dung dịch bù muối, bệnh nhân thường hay nôn ói, đặc biệt là nếu một trẻ uống dung dịch này quá nhanh. Nếu trường hợp này xảy ra, chờ 5 – 10 phút sau hãy cho trẻ từ từ uống dung dịch lại.
Trẻ dưới năm tuổi không nên uống lượng lớn đường đơn, như nước ngọt và nước trái cây, vì những thứ này có thể làm tăng việc mất nước.
Ăn uống
Tổ chức y tế thế giới ( WHO ) khuyến nghị tiếp tục cho trẻ bị tiêu chảy ăn uống bình thường. Tiếp tục ăn uống sẽ đẩy nhanh tốc độ hồi phục hoạt động bình thường của đường ruột. Ngược lại, những trẻ bị cấm đoán ăn uống sẽ bị tiêu chảy kéo dài lâu hơn và việc hồi phục chức năng của đường ruột sẽ chậm hơn. Trẻ nhỏ vẫn nên tiếp tục được cho bú mẹ. Trường hợp bị tả cũng nên được tiếp tục cho ăn uống bình thường.
Thuốc
Ở một vài trường hợp tiêu chảy cấp tính, các thuốc kháng sinh hữu ích, tuy nhiên thường thì kháng sinh không được sử dụng. Một số quan ngại rằng kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ bị hội chứng tan huyết urê ở những người bị nhiễm Escherichia coli O157:H7. Ở những nước nghèo, việc điều trị bằng kháng sinh có thể hiệu quả. Tuy nhiên, một số vi khuẩn có thể kháng thuốc, đặc biệt là khuẩn ''Shigella. ''Kháng sinh cũng có thể là nguyên nhân gây tiêu chảy, và tiêu chảy do kháng sinh là tác dụng phụ phổ biến nhất của việc điều trị bằng kháng sinh.
Các phương pháp điều trị khác
Bổ sung kẽm có lợi cho trẻ bị tiêu chảy ở những nước đang phát triển, nhưng chỉ dùng cho trẻ trên 6 tháng tuổi. Men vi sinh làm giảm việc kéo dài những triệu chứng trong vòng một ngày, và làm giảm nguy cơ kéo dài triệu chứng hơn 4 ngày đến 60%. Lợi khuẩn lactobacillus có thể giúp ngăn chặn tiêu chảy do dùng kháng sinh ở người lớn, nhưng lại không có hiệu quả ở trẻ. Với những ai mắc chứng không dung nạp lactose, việc sử dụng những enzyme tiêu hóa có chứa lactase khi ăn uống những thực phẩm làm từ sữa thường cải thiện được tình trạng của mình.
Tình trạng tiêu chảy cũng là một phản ứng có lợi cho cơ thể nhằm đưa hết những chất lạ có hại cho cơ thể như độc tố hoặc các men do vi khuẩn gây hại tiết ra đi ra khỏi cơ thể (theo cơ chế lấy nước trong cơ thể đưa vào ruột để việc thải chất độc ra khỏi cơ thể được dễ dàng hơn). Cho nên ưu tiên hàng đầu trong điều trị bệnh là làm cân bằng vi sinh vật đường ruột (vi khuẩn có lợi > hoặc = Vi khuẩn có hại) và bù nước và chất điện giải. Các nhóm thuốc ưu tiên sử dụng: Oresol là thuốc thường được sử dụng chủ yếu. Nước và chất điện giải đóng góp một vai trò quan trọng trong cơ thể con người trong việc tạo ra sự cân bằng về sinh hoá vì vậy nếu thiếu hụt chúng, cơ thể sẽ có những rối loạn nhất định.
Oresol thường được đóng gói dưới dạng bột khô dễ tan trong nước. Có dạng gói dành cho trẻ em và cho người lớn. Thông thường một gói có thể pha trong 1000ml nước đun sôi để nguội và uống trong ngày. Đây là cách bù nước hiệu quả nhất có thể làm khi bị tiêu chảy và còn có thể uống được.
Lactobacillus reuteri DSM 17938 đây là các vi khuẩn sống được đông khô, khi vào trong ruột chúng sinh sôi rất nhanh tạo ra một đội quân hùng hậu trấn áp các vi khuẩn có hại như ecoli, virus rota.. để lập lại trạng thái cân bằng. Attapulgit, hay than hoạt tính. Nhóm này có công dụng hấp thụ các độc tố, khí hơi trong đường ruột. Khi bị tiêu chảy, bệnh nhân thường có biểu hiện đau bụng, đau quặn thắt ở vùng rốn, tuy nhiên, bệnh nhân không nên tuỳ tiện sử dụng thuốc hỗ trợ giảm đau mà chỉ nên dùng cao xoa bóp, dầu gió, cao đắp rốn từ thảo dược hoặc cao dán rốn dạng hấp thu mạnh có hỗ trợ điều trị tiêu chảy và chữa đau bụng.
Cần lưu ý: trong điều trị tiêu chảy không nên lạm dụng các thuốc làm giảm nhu động ruột như Loperamid, Opioid vì lý do độc tố, vi khuẩn có hại cần được đưa ra khỏi cơ thể thông qua việc đi tiêu mà loại thuốc này làm cản trở quá trình đi tiêu. Bên cạnh đó chúng cũng có một số tác dụng phụ mà cần phải thận trọng khi dùng nhất là đối với người lớn tuổi và trẻ em. Nhóm thuốc chống tiêu chảy chính là các chất hấp phụ như attapulgit, kaolin, pectin và nhóm các thuốc làm giảm nhu động ruột như diphenoxylat, loperamid và codein. Các thuốc nhuận tràng tạo khối phân lớn cũng được dùng như methylcellulose do tính chất hấp thu của chúng. Chất ức chế calmodulin là zaldarid có hiệu quả làm giảm triệu chứng tiêu chảy.
Thường có liên quan đến một bệnh nào đó trên cơ thể, nên việc chữa triệu chứng tiêu chảy không thích hợp bằng chữa nguyên nhân gây bệnh, ví dụ như dùng cholestyramin chữa tiêu chảy liên quan đến sự hấp thu các acid mật kém. Trong trường hợp không loại trừ được bệnh đã gây ra tiêu chảy mạn tính thì có thể mới chữa triệu chứng, ví dụ như tiêu chảy của bệnh nhân đái tháo đường.
Tiêu chảy thẩm thấu
Tiêu chảy do giảm hấp thu dịch, chất điện giải và dinh dưỡng được coi là tiêu chảy thẩm thấu. Mức độ tiêu chảy từ nhẹ đến vừa, khối lượng phân từ 250ml đến 1 lít/ngày. Sự không hấp thu được một chất dinh dưỡng đơn thuần như lactose thường gây ra triệu chứng trướng bụng hơn là tiêu chảy, trừ trường hợp nặng. Hiện tượng tiêu chảy thẩm thấu sẽ dừng lại khi chúng ta ngừng ăn những thực phẩm đó.
Tiêu chảy xuất tiết
Là sự rối loạn về chuyển tải ion trong các tế bào biểu mô của ruột làm tăng sự bài tiết và giảm hấp thu hoặc là cả hai. Đối với hiện tượng tiêu chảy này thì việc ngưng ăn không có tác dụng.
Dịch tễ học
nhỏ|238px|Năm sống của người suy nhược vì tiêu chảy trên 100.000 dân năm 2004. {{legend|#b3b3b3|không có dữ liệu}} {{legend|#ffff65|< 500}} {{legend|#fff200|500-1000}} {{legend|#ffdc00|1000-1500}} {{legend|#ffc600|1500-2000}} {{legend|#ffb000|2000-2500}} {{legend|#ff9a00|2500-3000}} {{legend|#ff8400|3000-3500}} {{legend|#ff6e00|3500-4000}} {{legend|#ff5800|4000-4500}} {{legend|#ff4200|4500-5000}} {{legend|#ff2c00|5000-6000}} {{legend|#cb0000|> 6000}}