cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lomagramma yunnanensis
Lomagramma yunnanensis là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Ching mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Epigyphantes epigynatus
Epigyphantes epigynatus là một loài nhện trong họ Linyphiidae. Chúng được Andrei V. Tanasevitch miêu tả năm 1988 và chỉ được tìm thấy ở Nga.
Tham khảo
Thể loại:Epigyphantes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1988
Stratzing
Stratzing là một thị xã thuộc huyện Krems-Land trong bang Niederösterreich.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của Niederösterreich
Moraea melanops
Moraea melanops là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Goldblatt & J.C.Manning mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Lasioglossum zophops
Lasioglossum zophops là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ellis mô tả khoa học năm 1914.
Micropardalis aurella
Micropardalis aurella là một loài bướm đêm thuộc họ Micropterigidae. Nó là loài đặc hữu của New Zealand.
Sải cánh dài 12 mm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Micropardalis
Chaetomitrium speciosum
Chaetomitrium speciosum là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được (Sull.) Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1873.
Callibotys
Tham khảo
Thể loại:Pyraustini
Toxicodendron striatum
Liên kết ngoài
striatum Thể loại:Toxicodendron Thể loại:Cây độc
Platyoides pusillus
Platyoides pusillus là một loài nhện trong họ Trochanteriidae. Loài này phân bố ở Tanzania, Zimbabwe em Nam Phi.
Tham khảo
Thể loại:Platyoides Thể loại:Động vật vùng Afrotropic
Nakao Kotaro
Kotaro Nakao (sinh ngày 8 tháng 6 năm 1969) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Kotaro Nakao đã từng chơi cho Vissel Kobe.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1969 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản
Ceratophrys
Ceratophrys là một chi động vật lưỡng cư trong họ Ceratophryidae, thuộc bộ Anura. Chi này có 8 loài và 13% bị đe dọa hoặc tuyệt chủng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ceratophryidae Thể loại:Động vật lưỡng cư Nam Mỹ Thể loại:Ceratophrys
Psilomastix coerulans
Psilomastix coerulans là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Thaler Maria Theresia
thumb|300px|1 thaler [[Maria Theresia của Áo|Maria Theresia - 1780]]
Psilomastix coerulans
Tham khảo
Thể loại:Psilomastix
Thaler Maria Theresia
Thaler Maria Theresa (MTT), là một loại tiền xu được đúc bằng bạc thỏi và là một "Conventionsthaler" đã lưu hành liên tục trong thương mại thế giới kể từ khi nó được đúc lần đầu tiên vào năm 1741. Xu bạc này được đặt theo tên của Nữ hoàng Maria Theresa, người cai trị của Công quốc Áo, Hungary và Bohemia - nhà cai trị cuối cùng thuộc Nhà Habsburg, mặt trước của xu bạc này là chân dung của bà.
Năm 1741, xu bạc Thaler Maria Theresa (MTT) đời đầu tiên được đúc theo tiêu chuẩn của Reichsthaler với tỷ lệ là 81,2% bạc, tương đương với 25,98 gam. Vào năm 1750, loại xu bạc Maria Theresa mới được đúc với hàm lượng bạc là 23,39 gam. Kể từ năm 1751 đồng bạc Thaler Maria Theresa đã trở thành một đồng tiền thương mại.
Sau khi Maria Theresa qua đời vào năm 1780, đồng bạc này được đúc sau đó luôn để là năm 1780. Vào ngày 19/09/1857, Hoàng đế Francis Joseph đã tuyên bố đồng bạc Maria Theresa là một loại tiền đúc thương mại chính thức. Hơn một năm sau, vào ngày 31/10/1858, nó mất vị thế là đơn vị tiền tệ ở Áo.
Thaler Maria Theresa được tìm thấy nhiều ở các quốc gia Ả Rập Tây Á, đặc biệt nhiều ở Ả Rập Saudi, Yemen, Oman; Ngoài ra còn phát hiện nhiều ở Ethiopia, Ấn Độ. Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Indonesia ở Thế chiến thứ hai, người dân tín nhiệm đồng bạc Maria Theresa hơn là đồng tiền do lực lượng chiếm đóng phát hành, vì thế mà Cơ quan Tình báo chiến lược đã tạo ra đồng bạc Maria Theresa giả để sử dụng cho các lực lượng kháng chiến.
Chi tiết
Dòng chữ trên mặt trước của đồng xu này bằng tiếng Latinh: "M. THERESIA D. G. R. IMP. HU. BO. REG." Mặt sau có dòng chữ "ARCHID. AVST. DUX BURG. CO. TYR. 1780 X". Nó là chữ viết tắt của "Maria Theresia, Dei Gratia Romanorum Imperatrix, Hungariae Bohemiaeque Regina, Archidux Austriae, Dux Burgundiae, Comes Tyrolis. 1780 X", có nghĩa là, "Maria Theresa, bởi ân điển của Chúa, Nữ hoàng của người La Mã, Nữ hoàng của Hungary và Bohemia, Nữ công tước Áo, Nữ công tước xứ Bourgogne, Nữ bá tước xứ Tyrol. 1780 ". Chữ "X" thực sự là một cây thánh giá Saltire hoặc Burgundian, và được thêm vào năm 1750. Xung quanh vành của đồng tiền là khẩu hiệu trị vì của bà: "Justitia et Clementia", nghĩa là "Công lý và Sự minh bạch".
Đúc tiền bên ngoài lãnh thổ Áo
Năm 1935, Mussolini nhận được nhượng quyền đúc đồng bạc thaler Maria Theresa trong 25 năm. Chính phủ Ý đã ngăn chặn các ngân hàng và các nhà kinh doanh không phải là người Ý thu gom xu bạc này, do đó Pháp, Bỉ và Anh bắt đầu cho đúc xu bạc thaler để hỗ trợ lợi ích kinh tế của họ ở Biển Đỏ, Vịnh Ba Tư và Bờ Đông của Châu Phi. Năm 1961, nhượng quyền 25 năm kết thúc và Cộng hoà Áo sử dụng các kênh ngoại giao thúc ép các chính phủ liên quan ngừng đúc thaler Maria Theresa. Vương quốc Anh là chính phủ cuối cùng chính thức đồng ý với yêu cầu này vào tháng 2 năm 1962.
Thaler Maria Theresa đã được sử dụng làm tiền tệ ở nhiều khu vực châu Phi và Trung Đông cho đến sau Thế chiến thứ hai. Nó được lưu hành phổ biến từ Bắc Phi đến Somalia, Ethiopia, Kenya, và dọc theo bờ biển Tanzania đến Mozambique. Sự phổ biến của nó ở khu vực Biển Đỏ đến mức các thương gia sẽ không chấp nhận bất kỳ loại tiền tệ nào khác trong quá trình giao thương. Chính phủ Ý đã cho đúc một đồng xu được thiết kế tương tự với hy vọng thay thế xu bạc thaler Maria Theresa, nhưng nó không bao giờ được chấp nhận. Đồng tiền này vẫn còn phổ biến ở Bắc Phi và Trung Đông cho đến ngày nay.
Sigmatomera occulta
Sigmatomera occulta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Sigmatomera Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Giải Hiệp hội các nhà phê bình phim người Mỹ gốc Phi 2008
<div style="float: right; font-size: smaller; background-color:#E6E6FA; padding: 12px; margin-left: 5em; margin-bottom: 2em; width: 180px" align="center">
Giải Hiệp hội các nhà phê bình phim người Mỹ gốc Phi lần thứ 6 19 tháng 12 năm 2008
Phim hay nhất: The Dark Knight Giải Hiệp hội các nhà phê bình phim người Mỹ gốc Phi 2008, vinh danh những thành tựu điện ảnh xuất sắc nhất năm 2008, được trao vào ngày 19 tháng 12 năm 2008.
Tham khảo
Hiệp hội các nhà phê bình phim người Mỹ gốc Phi 2008
Baccharis scabra
Baccharis scabra là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Ruiz & Pav.) Pers. mô tả khoa học đầu tiên năm 1807.
Liên kết ngoài
Thể loại:Baccharis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1807
Độc diễn
nhỏ|phải|Nam diễn viên kịch người Anh [[Gerald Charles Dickens (actor)|Gerald Dickens với màn độc diễn tác phẩm Hồn ma đêm Giáng sinh]] Độc diễn là hình thức một người đơn lẻ ngồi hay đứng kể chuyện cho khán giả, thường với mục đích giải trí. Hình thức trình diễn này xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau như: tác phẩm tự truyện, tiểu phẩm hài, chuyển thể tiểu thuyết, tạp kịch (vaudeville), thơ phú, âm nhạc và biểu diễn vũ đạo.
Nguồn tài liệu
"Latin History for Morons." Broadway.com, www.broadway.com/shows/latin-history-moron/.
"In the Body of the world." In the Body of the World, Manhattan Theatre Club, bodyoftheworldplay.com/
Isherwood, Charles. "'Emergence-SEE!' - Theater - Review." The New York Times, The New York Times, 23 Oct. 2006, www.nytimes.com/2006/10/23/theater/reviews/23emer.html.
Rimalower, Ben. "'On My Own': The Top 10 Solo Shows on Broadway." Playbill, PLAYBILL INC., 6 Sept. 2014, www.playbill.com/article/on-my-own-the-top-10-solo-shows-on-broadway-com-328659.
"History of Solo Performance." Allforone, www.afo.nyc/history-of-solo-performance.
Catron, Louis E. The power of one: the solo play for playwrights, actors, and directors. Waveland Press, Inc., 2009.
David, Cara Joy. "Theater Companies Learn the Value of Flying Solo." The New York Times, The New York Times, ngày 2 tháng 5 năm 2007, www.nytimes.com/2007/05/03/theater/03solo.html.
Young, Jordan R. Acting solo: the art of one-Man shows. Moonstone Press, 1989.
Miller, Bruce J. Acting solo: roadmap to success. Limelight Editions, 2010.
Carlson, Marvin. Performance: a Critical Introduction. Routledge, an Imprint of the Taylor & Francis Group, 2018.
Thể loại:Vaudeville Thể loại:Sân khấu hài kịch
Mục vụ
Công việc mục vụ là trách nhiệm chăm sóc và tư vấn được cung cấp bởi mục sư, giáo sĩ, linh mục và các nhà lãnh đạo tôn giáo khác cho thành viên của nhà thờ hay cộng đoàn của họ, hoặc cho bất cứ ai trong các hội đoàn nào đó, tập trung vào việc chữa bệnh, giải hòa, hướng dẫn và duy trì. Trách nhiệm này có thể bao gồm rất nhiều việc, dao động từ việc thăm viếng nhà, thăm viếng người bệnh hay là tư vấn giáo lý của tôn giáo đó bởi các vị mục tử (linh mục,giám mục) đã được truyền chức. Mặt khác, thực hành mục vụ đề một ý tưởng được áp dụng hay sử dụng khi đưa ra hướng dẫn tâm linh.
Chăm sóc mục vụ cũng có thể thực hành nhằm đem lại hạnh phúc cá nhân và phúc lợi xã hội của trẻ em hoặc sinh viên dưới sự chăm sóc của một giáo viên hoặc thầy giảng, lãnh đạo tôn giáo. Nó có thể bao gồm một loạt các vấn đề dịch vụ y tế, giáo dục xã hội và đạo đức, quản lý hành vi và hỗ trợ tinh thần. Việc sử dụng từ ngữ trong phương diện này là phổ biến ở Vương quốc Anh và Khối Thịnh vượng chung Anh như Úc và New Zealand, nơi mà mục vụ cũng được sử dụng cho các dịch vụ hỗ trợ sinh viên.
Ý nghĩa
Mục vụ, từ chữ "mục" có nghĩa là người chăm sóc gia súc, có lẽ bắt nguồn từ trong câu Thánh Vịnh 78, câu 52-53, kể lại việc Moses hướng dẫn người Do Thái thoát khỏi Ai Cập và đi về hướng Đông, khởi đầu một cuộc hành trình dài tiến vào Canaan.: và câu 70-72: với ý nói Chúa Giêsu là Mục tử đầu tiên, chăm sóc người tín hữu như chăm sóc đàn chiên (cừu) của mình, giữ gìn họ được an toàn và Chúa chọn ông David là người mục tử của người Do Thái.
Khái niệm
Chữ mục vụ lúc đầu được dùng trong Kitô giáo, sau này sự mục vụ chăm sóc đã được mở rộng để đón nhận nhiều tín ngưỡng khác nhau, và một số tôn giáo cũng có thể dùng từ mục vụ với nghĩa tương đồng.
Công giáo
Mục vụ là "Liên quan đến việc bảo vệ, chăm sóc nhu cầu, tăng cường người yếu và điểm yếu, dấn thân khuyến khích, nuôi dưỡng đàn chiên, trích lập dự phòng, che chắn, làm mới, khôi phục, dẫn bằng ví dụ để dẫn người vào việc theo đuổi của họ về sự thánh thiện, an ủi, hướng dẫn".
Từ "mục vụ" trở nên thịnh hành trong ngôn ngữ Giáo hội kể từ thập niên 60, nhất là với Giáo hoàng Gioan XXIII khi ngài muốn cho công đồng Vaticano II mang tính cách mục vụ, nghĩa là gắn bó với những công việc "cụ thể, thực tiễn".
Công việc mục vụ trong Công giáo có ý nghĩa là việc chăm sóc về mọi mặt cho giáo dân.
Người thực hiện công việc mục vụ là các Giám mục, các Linh mục, Phó tế, và ngay cả giáo dân.
Các công việc mục vụ là mọi việc phục vụ giáo dân. Về phần giáo dân thì các công việc mục vụ là đóng góp việc liên quan đến việc mục vụ của các linh mục. Về các linh mục thì dâng lễ, tổ chức dạy giáo lý Công giáo, tổ chức các hoạt động vui chơi, thăm hỏi người bệnh, cử hành các Bí tích Thánh Thể, Giải Tội, Sức dầu bệnh nhân,..... Về các giám mục: dâng lễ, cử hành các Bí tích Thêm sức, đi đặt viên đá đầu tiên, cai quản giáo phận và linh mục, phó tế, đào tạo chủng sinh,....
Tham khảo
Thể loại:Thuật ngữ Kitô giáo
Brit Air
Brit Air (mã IATA = DB, mã ICAO = BZH) là hãng hàng không của Pháp, trụ sở ở Morlaix, Brittany. Hãng có các tuyến đường quốc nội và quốc tế. Căn cứ chính của hãng ở Sân bay Ploujean, Morlaix, và các căn cứ khác ở Sân bay quốc tế Saint-Exupéry, Lyon, Sân bay Orly, Paris và Sân bay quốc tế Charles de Gaulle, Paris.
Lịch sử
Brit Air được thành lập năm 1973 và bắt đầu hoạt động từ năm 1975. Ngày 1.12.1995, Brit Air ký thỏa thuận bay cho hãng Air France. Tháng 10/2000, Brit Air trở thành hãng con của Air France và hiện có 1.260 nhân viên.
Đội máy bay
(Tháng 3/2007) :
Tính tới tháng 7/2006, tuổi trung bình các máy bay của Brit Air là 8.6 năm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hãng hàng không Pháp Thể loại:Air France-KLM Thể loại:Nhãn hiệu Pháp
BNS Shadhinota
BNS Shadhinota là một tàu Lớp 056 tên lửa đạn đạo được trang bị bề mặt tàu hộ tống của Hải quân Bangladesh. Tàu được xây dựng tại Nhà máy đóng tàu Vũ Xương của Trung Quốc.
Phục vụ
Do thời tiết khắc nghiệt trong Vịnh Bengal, sáu tàu đánh bắt cá của Bangladesh với 90 ngư dân đi vào vùng biển Ấn Độ với tàu thuyền của họ bị hư hỏng. Vào ngày 21 tháng 8 năm 2016, BNS Shadhinota cùng với con tàu cùng lớp BNS Prottoy đã được gửi đến để giải cứu họ.
Thiết kế
Con tàu dài 90 m và tải trọng 1,300 tấn. Cô mang động cơ diesel song song với một cánh quạt đuôi có thể điều chỉnh khoảng cách có thể cung cấp đủ năng lượng cho tốc độ tối đa của cô 25 kn. Cô có hai trạm điện, phía trước và phía sau, và cung cấp điện làm việc với một trong các trạm điện chìm. So với tàu thuyền buồm tròn truyền thống, con tàu được thiết kế với kiểu chữ V, có đường uốn cong ở đáy sao cho nó có thể đi thuyền với tốc độ cao ở các nước biển khơi. Tuy nhiên, tàu không mang theo bất kỳ loại sonar nào vì vậy cô không có tên lửa phòng không khả năng. Kết quả là, cô sẽ chỉ hành động như một tàu hộ tống chiến tranh bề mặt thôi. "Shadhinota" của BNS có một chiếc trực thăng có thể hỗ trợ máy bay trực thăng cỡ vừa, nhưng cô ấy không có hangar.
Vũ khí
Với Vũ khí phòng không, tàu mang tám ô FL-3000N trình khởi chạy, là phiên bản Trung Quốc của RAM.
Nhạc Dương (tướng)
Nhạc Dương (Chữ Hán: 乐羊), quê ở nước Trung Sơn, tướng lĩnh nước Ngụy thời tiền Chiến Quốc, tổ tiên của danh tướng Nhạc Nghị.
Tiểu sử
Từ khoảng năm 450 TCN, ba nhà Hàn, Triệu, Ngụy đã nắm được toàn bộ thực quyền ở nước Tấn, chuẩn bị cho việc làm chư hầu. Thế lực họ Ngụy dần lớn mạnh, vượt lên trên cả các chư hầu, trở thành thế lực lớn nhất. Thủ lĩnh họ Ngụy là Ngụy Tư năm 424 TCN đã tự xưng tước hầu, tức Ngụy Văn hầu, thường đem quân đánh phá các nước, khuếch trương thế lực và bắt đầu dòm ngó Trung Sơn. Năm 409 TCN, Ngụy Văn hầu phái Ngô Khởi đem quân đánh Trung Sơn.
Nhạc Dương vốn là môn khách của đại thần Địch Hoàng nước Ngụy. Con trai Nhạc Dương là Nhạc Thư đang làm tướng nắm quyền ở Trung Sơn, giết chết con trai Địch Hoàng là Địch Tĩnh. Địch Hoàng biết Nhạc Dương người có tài cầm quân, bèn không kể ân oán, tiến cử lên Ngụy Văn hầu. Khi Địch Hoàng tiến cử Nhạc Dương, quần thần họ Ngụy lấy lý do đó ra sức phản đối, nói Nhạc Dương vì thương con nên nhất định sẽ đầu hàng. Địch Hoàng bèn lấy tính mạng bảo đảm cho Nhạc Dương sẽ không phản lại nước Ngụy. Ngụy Văn hầu bằng lòng.
Năm 408 TCN, Ngụy Văn hầu cử Nhạc Dương ra thay Ngô Khởi, làm chủ tướng chỉ huy chiến dịch đánh Trung Sơn. . Nhạc Dương bao vây kinh đô Cố của Trung Sơn suốt ba năm (408 TCN-406 TCN). Trước tình thế nguy ngập, Trung Sơn Vũ công sai giết chết Nhạc Thư rồi mang thịt làm món canh đến cho Nhạc Dương để làm lung lạc tinh thần ông ta. Tuy nhiên Nhạc Dương lại thản nhiên ăn thịt con. Năm 406 TCN, Nhạc Dương đem quân tổng tấn công vào kinh đô Cố. Trung Sơn Vũ công phải lui vào rừng núi, sau bị tử trận. Nước Trung Sơn diệt vong.
Nhạc Dương đem quân khải hoàn trở về, Ngụy Văn hầu thưởng hậu, nhưng lại sai thái tử Ngụy Kích (sau là Ngụy Vũ hầu) ra trấn thủ Trung Sơn. Nhạc Dương hỏi Công Tích Miễn, biết vua Ngụy nghi ngờ vì mình là người không thương con, bèn vào tâu là không có công lao gì, tất cả đều là do quân chủ sáng suốt. Ngụy Văn hầu phong cho Nhạc Dương đất Linh Thọ làm ấp phong. Họ Ngụy coi Nhạc Dương là người tâm địa tàn nhẫn, không có cái tình phụ tử cốt nhục, từ đó không dùng nữa.
Nhạc Dương sau đó chết, táng ở Linh Hậu.
Tham khảo
Thể loại:Năm sinh không rõ Thể loại:Năm mất không rõ Thể loại:Nước Ngụy Thể loại:Người Hà Bắc Thể loại:Nhân vật quân sự Chiến Quốc
Xô viết Tối cao Nga
Xô viết Tối cao Nga được thành lập với cấu trúc tương tự như Xô viết Tối cao Liên Xô năm 1938, thay vì Ủy ban Chấp hành Trung ương toàn Nga (VTsIK) là cơ quan quyền lực cao nhất của Nga.
Xô viết tối cao đã bị bãi bỏ vào tháng 10 năm 1993 (sau sự kiện khủng hoảng hiến pháp năm 1993 của Nga) và được thay thế bởi Quốc hội Liên bang Nga (bao gồm Hội đồng Liên bang Nga và Duma Quốc gia), có quyền lực yếu hơn Xô viết tối cao.
Cấu trúc
Xô viết tối cao Nga được thành lập năm 1938 theo mô hình cấu trúc Xô viết tối cao của Liên Xô, theo lệnh của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, là cơ quan quản lý cao nhất ở Nga. Ngược lại, trái ngược với các nước cộng hòa còn lại là một phần của Liên Xô, cho đến năm 1990, Nga không có Đảng Cộng sản và do đó không có Tổng bí thư của Đảng, điều quan trọng trong cấu hình của Đảng Nhà nước cụ thể của Liên Xô.
Liên Xô gồm có hai cơ quan: Hội đồng Bộ trưởng và Đoàn chủ tịch, có chức năng lãnh đạo Liên Xô và gồm một nhóm đại biểu được bầu trong số những người khác. Đổi lại, trong số các thành viên của Đoàn chủ tịch, một người được bầu làm Tổng thống, khiến ông trở thành lãnh đạo của Nga Xô viết, mặc dù ông chỉ có quyền hạn danh nghĩa cho đến năm 1990. Cả hai tổng thống, trong mọi trường hợp, đã bị chiếm đóng bởi những người khác nhau.
Liên Xô tối cao đã không còn tồn tại vào năm 1993, sau cuộc khủng hoảng hiến pháp Nga năm đó và sự sụp đổ của Liên Xô, và được thay thế bởi Hội đồng Liên bang Nga, với quyền lực ít hơn so với tiền lệ.
Tham khảo
Thể loại:Chính phủ Liên Xô Thể loại:Chính phủ Nga Thể loại:Lịch sử chính trị
Đại đồn Chí Hòa
280px|phải|nhỏ|Đại đồn Chí Hòa trên bản đồ Sài Gòn – Gia Định năm 1861 Đại đồn Chí Hòa (gọi tắt là Đại đồn) nằm ở làng Chí Hòa thuộc Gia Định xưa. Vào thời kỳ đó, đây là một hệ thống đồn lớn nhất Việt Nam, do tướng Nguyễn Tri Phương chủ trương xây dựng nhằm phòng thủ phía Tây Bắc thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn trước các cuộc tấn công của liên quân Pháp - Tây Ban Nha trên đất Việt vào năm 1860-1861. Nhưng cuối cùng, mục đích đó không thực hiện được.
Nguyên nhân
Ngày 12 tháng 2 năm 1859, thực dân Pháp chiếm thành Gia Định. Năm 1860, vua Tự Đức sung chức Gia Định Quân thứ cho tướng Nguyễn Tri Phương, để cùng Tham tán đại thần Phạm Thế Hiển trông coi việc quân sự ở miền Nam. Để đương đầu với thực dân Pháp ở Gia Định, ngay khi mới vào thay tướng Tôn Thất Hiệp, Nguyễn Tri Phương đã cho tập trung sức quân, sức dân vào việc biến đồn Chí Hòa do tướng Hiệp xây từ trước, thành một đại đồn rộng lớn, để ngăn chặn và đánh bại các cuộc tấn công của liên quân.
Mô tả
Đại đồn nằm trong địa phận làng Chí Hòa và Phú Thọ, dọc theo rạch Nhiêu Lộc, lấy con đường đi Tây Ninh (đường Cách mạng Tháng Tám ngày nay) làm trung tâm để xây dựng chiến lũy, theo nhà văn Sơn Nam, vì ba lý do chính sau:
Đại đồn được Nguyễn Tri Phương cho xây dựng từ tháng 8 năm 1860 đến tháng 2 năm 1861 mới hoàn thành. Do công trình này ở tại làng Chí Hòa nên được gọi là Đại đồn chí Hòa. Đại đồn dài 3.000m, rộng 1.000m, được chia làm năm khu bằng nhau, ngăn cách bằng một bờ rào gỗ có cửa. Tường đồn được xây bằng đất sét và đá ong, cao 3,5m, dày 2m, có rất nhiều lỗ châu mai. Mặt trên và mặt ngoài tường đồn, có trồng nhiều cây gai gốc dày đặc. Bên ngoài đồn có nhiều lớp rào tre, nhiều mô đất, nhiều ao nước và vô số hố chông. Trên mặt tường đồn, bố trí 150 đại bác các cỡ bắn bằng đạn gang. Bên phải của đại đồn về phía chùa Cây Mai và bên trái rạch Thị Nghè có đắp mỗi bên một chiến lũy dài, lấy đồn Hữu và đồn Tả làm điểm tựa. Đằng sau Đại đồn là nhiều đồn nhỏ yểm trợ: đồn Thanh Lương, đồn Thuận Kiều, đồn Rạch Tra...Ngoài ra, phía sau đại đồn còn có kho chứa quân lương, quân khí. Khi ấy, ở đại đồn có khoảng 20.000 quân thường trực, 10.000 quân dân dũng. Vì vậy đối với thực dân Pháp, đại đồn Chí Hòa là một vật cản lớn cần phải đánh dẹp, để họ có thể tiến chiếm các nơi khác...
Bị san bằng
Ngày 23 tháng 2 năm 1861, quân Pháp do Đề đốc Charner chỉ huy với khoảng 10.000 quân và chiến thuyền các loại, bắt đầu công phá Đại đồn Chí Hòa. Đáp lại, tướng Nguyễn Tri Phương với khoảng 12.000 quân thường trực và quân dân dũng, cũng đã kháng cự mãnh liệt, nhất là trong hai ngày 24 và 25 tháng 2. Tuy nhiên, trước những vũ khí hùng hậu và hiện đại, lực lượng giữ Đại đồn cũng đã phải rút lui, để cho quân Pháp chiếm đoạt và rồi cho san bằng.
Nhận xét
nhỏ|phải|200px|Một khẩu đại bác của quân Pháp, bên cạnh những khẩu đại bác của quân Việt, đang được trưng bày tại [[Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh.]]
Sách Lịch sử cận đại Việt Nam, Tập I, có đoạn:
Nhận xét về hệ thống Đại đồn Chí Hòa, GS. Trần Văn Giàu viết: Sau thất bại nặng nề trong trận Đại đồn Kỳ Hòa, triều đình Huế như "điên dại". Vua Tự Đức tức tốc phái Nguyễn Bá Nghi làm Khâm sai đại thần, Tôn Thất Đính làm Đề đốc mang 4.000 lính vào Biên Hòa tiếp viện... Để rồi viên tướng này đã tâu về triều rằng: Việc nước ta ngày nay, trừ một chước hòa không có chước nào khác...
Chú thích
Thể loại:Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh Chí Hòa Thể loại:Lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc Thể loại:Lịch sử Việt Nam thời Nguyễn
Sự hình thành và tiến hóa của Hệ Mặt Trời
nhỏ|550px|Hình ảnh mô phỏng của một đám mây bụi tiền hành tinh.
Mô hình giả thuyết tinh vân được chấp thuận rộng rãi này do Emanuel Swedenborg, Immanuel Kant và Pierre-Simon Laplace đề ra từ thế kỉ 18. Lý thuyết về sự hình thành Hệ Mặt Trời đã phát triển liên tục nhờ kết quả của tiến bộ trong nhiều lĩnh vực khác nhau bao gồm thiên văn học, vật lý học, địa chất học và khoa học hành tinh. Từ buổi bình minh của Thời đại Không gian, mô hình này đã chịu nhiều thử thách và nó được hiệu chỉnh nhiều lần để thích ứng những phát hiện mới.
Hệ Mặt Trời đã tiến hóa đáng kể từ dạng ban đầu của nó. Nhiều Mặt trăng được hình thành từ các đĩa khí và bụi quay xung quanh các hành tinh, trong khi một số khác sinh ra độc lập nhưng về sau bị bắt vào quỹ đạo của hành tinh. Một số khác nữa, như Mặt Trăng của Trái Đất, có thể là kết quả của những vụ va chạm khổng lồ. Va chạm thiên thể xảy ra thường xuyên cho tới tận ngày nay và đóng vai trò trung tâm trong sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời. Vị trí các hành tinh thường xuyên thay đổi và hiện tượng dịch chuyển hành tinh này được cho là thiết yếu trong sự tiến hóa giai đoạn đầu của Hệ Mặt Trời.
Trong khoảng 5 tỷ năm tới, Mặt Trời sẽ nguội dần và nở ra nhiều lần kích thước hiện tại (trở thành một sao khổng lồ đỏ), trước khi lớp ngoài của nó tách ra trở thành một tinh vân hành tinh và để lại một tàn tích sao, tức sao lùn trắng. Trong tương lai xa, hấp dẫn từ các ngôi sao băng qua sẽ từ từ tước mất các hành tinh của Mặt Trời. Một số sẽ bị hủy diệt, số khác sẽ tách ra đi vào không gian liên sao. Cuối cùng, trong một quá trình hàng chục tỷ năm, có thể Mặt Trời sẽ không còn một thiên thể ban đầu nào quay quanh nó.
Lịch sử
thumb|Pierre-Simon Laplace, một trong những người tiên phong đề xướng giả thuyết tinh vân. Những ý tưởng liên quan tới nguồn gốc và định mệnh của thế giới bắt nguồn từ những ghi chép cổ đại; nhưng ý tưởng về "Hệ Mặt Trời" như một hệ hành tinh, theo nhãn quan hiện đại, chỉ mới xuất hiện rất gần đây. Bước đầu tiên hướng tới một lý thuyết về sự hình thành và phát triển Hệ Mặt Trời là sự công nhận thuyết nhật tâm, xem Mặt Trời ở trung tâm và Trái Đất quay xung quay nó. Quan niệm này đã được thai nghén từ hàng nghìn năm trước (Aristarchus của Samos đã nói đến nó từ khoảng năm 250 trước Công nguyên) nhưng thuyết này chỉ được chấp nhận rộng rãi từ thế kỉ 17. Ghi chép đầu tiên nhắc tới thuật ngữ "Hệ Mặt Trời" xuất hiện vào năm 1704.
Lý thuyết chuẩn hiện nay về sự hình thành Hệ Mặt Trời, giả thuyết tinh vân, đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ khi xuất hiện trong thế kỉ 18 với Emanuel Swedenborg, Immanuel Kant, và Pierre-Simon Laplace, có lúc gần như bị bác bỏ. Sự chỉ trích đáng chú ý nhất đối với lý thuyết này là nó có vẻ giải thích không thỏa mãn việc Mặt Trời có tương đối ít mô men động lượng so với các hành tinh. Tuy nhiên, từ đầu những năm 1980 nghiên cứu về các ngôi sao trẻ cho thấy chúng cũng có các đĩa khí và bụi nguội bao quanh, chính xác như giả thuyết tinh vân tiên đoán, khiến cho gần đây nó được đa số giới khoa học đón nhận trở lại.
Hiểu biết về cách thức Mặt Trời tiếp tục phát triển ra sao đòi hỏi một hiểu biết về nguồn gốc năng lượng của nó. Việc Arthur Stanley Eddington xác nhận thuyết tương đối tổng quát của Albert Einstein đã khiến ông nhận ra rằng năng lượng Mặt Trời sinh ra từ phản ứng nhiệt hạch bên trong lõi. Năm 1935, Eddington đi xa hơn tới chỗ đề xuất rằng các nguyên tố khác nặng hơn cũng có thể hình thành bên trong các ngôi sao. Fred Hoyle phát triển tiên đề này với lập luận rằng các ngôi sao đã tiến hóa được gọi là sao khổng lồ đỏ tạo ra nhiều nguyên tố nặng hơn hydro và heli trong lõi của chúng. Khi một sao khổng lồ đỏ tách bỏ các lớp ngoài, các nguyên tố này có thể quay lại hình thành nên các hệ thống sao mới.
Tinh vân tiền Mặt Trời
Giả thiết tinh vân khẳng định rằng Hệ Mặt Trời hình thành từ một vụ suy sụp hấp dẫn của một phần của một đám mây phân tử khổng lồ. Đám mây này có kích thước khoảng 20 parsec (pc), trong khi các mảnh của nó cỡ khoảng gần 1 pc (tức 3,25 năm ánh sáng). Sự suy sụp các mảnh nhỏ dẫn tới hình thành những nhân đặc lớn cỡ 0,01–0,1 pc (2000–20000 AU). Một trong số các mảnh này, được gọi là tinh vân tiền Mặt Trời, sau này sẽ trở thành Hệ Mặt Trời. Cấu tạo của khu vực có khối lượng chỉ lớn hơn một chút Mặt Trời ngày nay này bao gồm hydro, cùng heli và những lượng rất nhỏ lithi sản sinh ra từ tổng hợp hạt nhân của Vụ Nổ Lớn, chiếm tới 96,69% khối lượng của nó. 3.31% còn lại bao gồm các nguyên tố nặng sinh ra từ tổng hợp hạt nhân ở các thế hệ sao trước nó. Ở cuối vòng đời sao, các sao thường phun trào các nguyên tố nặng vào không gian liên sao.
200px|thumb|left|Hình ảnh từ [[Kính viễn vọng không gian Hubble|Hubble về các đĩa tiền hành tinh trong Tinh vân Lạp Hộ, một "phòng nôi sao" có thể tương tự như tinh vân cổ xưa đã hình thành Mặt Trời.]] Những khoáng vật cổ nhất tìm thấy trong các mảnh thiên thạch, vốn được xem là những tàn tích của những vật liệu thể rắn đầu tiên hình thành trong tinh vân tiền Mặt Trời, có tuổi 4568,2 triệu năm, là chỉ dấu về tuổi của bản thân Hệ Mặt Trời. Nghiên cứu về thiên thạch cổ phát hiện thấy những hạt nhân con của các đồng vị có chu kỳ bán rã ngắn, như Fe-60, vốn chỉ hình thành trong các sao tuổi đời ngắn phát nổ. Điều này cho thấy rằng một hoặc nhiều vụ nổ siêu tân tinh đã xảy ra gần Mặt Trời khi nó đang hình thành. Sóng xung kích từ siêu tân tinh đã kích hoạt sự hình thành Mặt Trời bằng việc tạo nên những vùng đậm đặc hơn bên trong đám mây, khiến cho các vùng này co sụp lại. Bởi vì chỉ có những sao lớn, tuổi đời ngắn mới hình thành được siêu tân tinh, Mặt Trời ắt hẳn phải sinh ra trong một vùng tạo sao đã tạo nên những sao lớn, tương tự như Tinh vân Lạp Hộ. Nghiên cứu về cấu trúc của Vành đai Kuiper và các vật liệu dị thường của nó gợi ý rằng Mặt Trời sinh ra trong một đám chứa khoảng từ 1 nghìn tới 10 nghìn sao đường kính từ 6,5 tới 19,5 năm ánh sáng với tổng khối lượng vào cỡ 3000 lần khối lượng Mặt Trời (M⊙). Đám này bắt đầu tách ra từ 135 triệu tới 535 triệu năm sau khi hình thành. Một số mô hình mô phỏng Mặt Trời khi còn trẻ tương tác với các sao ở gần băng qua trong 100 triệu năm đầu đời sinh ra các quỹ đạo dị thường như ở phía rìa Hệ Mặt Trời, chẳng hạn các "vật thể tách rời" bên ngoài Sao Hải Vương.
Do bảo toàn mô men động lượng, tinh vân quay ngày càng nhanh trong lúc co lại. Khi vật liệu bên trong tinh vân ngưng tụ, các nguyên tử trong nó va đập với tần số tăng dần, chuyển động năng của nó thành nhiệt. Tâm của nó, nơi chứa phần lớn khối lượng, trở nên ngày càng nóng hơn phần đĩa bao quanh. Trong khoảng 100 nghìn năm, sự cạnh tranh giữa lực hấp dẫn, áp suất khí, từ trường và sự quay khiến cho tinh vân dẹt ra thành một đĩa tiền hành tinh với đường kính 200 đơn vị thiên văn (AU) và tạo nên một tiền sao (một ngôi sao chưa bắt đầu tổng hợp hydro) ở tâm.
Sự hình thành các hành tinh
Khi các hành tinh đất đá hình thành, chúng vẫn ngập chìm trong đĩa khí bụi. Chất khí chịu ảnh hưởng của áp suất và không quay quanh Mặt Trời nhanh bằng các hành tinh. Sức cản sinh ra giữa chúng gây nên một sự truyền mô men động lượng, khiến cho các hành tinh dần dần dịch chuyển vào các quỹ đạo mới. Các mô hình cho thấy sự thay đổi nhiệt độ trong đĩa chi phối tốc độ dịch chuyển, với xu hướng tổng thể là các hành tinh phía trong dịch chuyển về phía trong khi các đĩa tiêu tán đi cho tới khi hình thành quỹ đạo ổn định như ngày nay.
Các hành tinh khí khổng lồ (Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thiên Vương, và Sao Hải Vương) hình thành phía ngoài "đường đóng băng" (frost line), điểm giữa quỹ đạo của Sao Hỏa và Sao Mộc nơi vật chất có nhiệt độ đủ thấp để cho các hợp chất dễ bay hơi nằm ở thể rắn. Băng hình thành nên các hành tinh kiểu Sao Mộc dồi dào hơn nhiều kim loại hay silicat, khiến cho các hành tinh này đủ lớn để bắt giữ được hydro và heli, những nguyên tố nhẹ nhất và phổ biến nhất. Các vi thể hành tinh phía ngoài đường đóng băng kết tụ lên tới 4 M⊕ trong khoảng 3 triệu năm. Ngày nay, bốn hành tinh khí khổng lồ, với tổng khối lượng bằng 445,6 M⊕, chiếm khoảng 99% tổng khối lượng các vật thể quay quanh Mặt Trời. Các nhà lý thuyết tin rằng không phải ngẫu nhiên mà Sao Mộc nằm vừa sát bên ngoài đường đóng băng. Bởi đường đóng băng tích tụ một lượng lớn nước bay hơi từ các vật liệu đóng băng rơi vào phía trong, nó tạo nên một vùng áp suất thấp tăng vận tốc quay của các hạt bụi và giảm chuyển động hướng tâm của chúng, trên thực tế, đường đóng băng đóng vai trò như một rào chắn khiến cho vật chất tích tụ nhanh chóng ở khoảng cách khoảng 5 AU tính từ tâm hệ. Khối lượng vật liệu này lớn dần thành một tiền hành tinh nặng 10 M⊕, sau đó phát triển nhanh chóng bằng cách hút lấy hydro từ đĩa khí bao quanh, đạt 150 M⊕ chỉ trong khoảng 1 nghìn năm và cuối cùng từ từ lớn lên cho tới khi trở thành Sao Mộc như hiện nay với khối lượng 318 M⊕. Sao Thổ có khối lượng nhỏ hơn nhiều đơn giản bởi vì nó hình thành vài triệu năm sau Sao Mộc, do đó còn lại ít khí cho nó hấp thụ hơn.
Các ngôi sao T Tauri như Mặt Trời khi trẻ có gió sao mạnh hơn nhiều những sao già, ổn định. Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương có lẽ hình thành muộn hơn Sao Mộc và Sao Thổ, khi các đợt gió Mặt Trời mạnh thổi bay phần lớn đĩa khí bao quanh nó. Kết quả là các hành tinh này tích tụ được rất ít hydro và heli, chỉ cỡ 1 M⊕ mỗi hành tinh. Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương đôi khi được gọi là các "nhân thất bại". Vấn đề chính đối với các lý thuyết hình thành hành tinh này là khoảng thời gian hình thành chúng. Ở các vị trí như hiện nay sẽ cần hàng trăm triệu năm để cho nhân của chúng hình thành. Điều này bất hợp lý và nó có nghĩa là Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương hẳn phải hình thành gần với Mặt Trời hơn-ở gần thậm chí là ở giữa Sao Mộc và Sao Thổ-và sau đó dịch chuyển ra phía ngoài (xem mục Dịch chuyển hành tinh phía dưới). Chuyển động của kỷ nguyên các vi thể hành tinh không phải luôn luôn hướng tâm vào Mặt Trời; những mẫu vật mà Stardust thu thập được từ Sao chổi Wild 2 cho thấy rằng vật liệu từ giai đoạn hình thành ban đầu của Hệ Mặt Trời dịch chuyển từ miền trong ấm hơn tới khu vực vành đai Kuiper.
Sau khoảng từ 3 tới 10 triệu năm, gió Mặt Trời dọn dẹp hết khí và bụi trong đĩa tiền hành tinh, thổi chúng vào không gian liên sao, chấm dứt sự phát triển của các hành tinh mới.
Những phát triển về sau
thumb|200 px|Minh họa [[Giả thuyết vụ va chạm lớn|vụ va chạm lớn, được cho là đã hình thành nên Mặt Trăng.]] Ban đầu người ta cho rằng các hành tinh đã hình thành gần quỹ đạo hiện tại của chúng. Tuy nhiên quan điểm này đã thay đổi mạnh mẽ trong những năm cuối thế kỉ 20 và đầu thế kỉ 21. Hiện nay, người ta tin là Hệ Mặt Trời trông rất khác với hình dạng ban đầu của nó: một số vật thể nặng ít nhất cỡ Sao Thủy từng hiện diện trong miền trong Hệ Mặt Trời, miền ngoài thì từng nhỏ hơn nhiều ngày nay, và vành đai Kuiper từng gần Mặt Trời hơn nhiều.
Các hành tinh đá
Vào cuối kỷ nguyên hình thành hành tinh, miền trong Hệ Mặt Trời từng có tới 50-100 hành tinh phôi thai kích thước cỡ từ Mặt Trăng tới Sao Hỏa. Sự lớn lên có thể xảy ra được là nhờ các vật thể va đập và hợp nhất kéo dài ít hơn 100 triệu năm. Các vật thể này tương tác hấp dẫn với nhau, kéo quỹ đạo lại gần nhau và va đập để lớn lên thành 4 hành tinh đất đá mà chúng ta biết ngày nay. Một cú va đập lớn như vậy có thể đã hình thành nên Mặt Trăng (xem mục Mặt Trăng ở dưới), trong khi một cú khác đã tách mất lớp vỏ của Sao Thủy trẻ tuổi.
Vành đai tiểu hành tinh
Khi Sao Mộc dịch chuyển vào phía trong sau khi hình thành (xem mục Dịch chuyển hành tinh ở dưới), sự cộng hưởng quét qua vành đai tiểu hành tinh, kích thích các vật thể trong vùng này gia tăng vận tốc tương đối với nhau. Tác động kết hợp của cộng hưởng và các hành tinh phôi thai hoặc phân tán các vi thể hành tinh ra khỏi đĩa hoặc tăng cường độ nghiêng quỹ đạo và độ lệch tâm quỹ đạo của chúng. Chính một số phôi thai hành tinh lớn bị Sao Mộc đẩy ra, trong khi số khác có thể đã dịch chuyển vào phía trong hệ và đóng vai trò trong giai đoạn kết tụ cuối cùng của các hành tinh đất đá. Trong giai đoạn tiêu biến này, vành đai tiểu hành tinh mất đi hầu hết khối lượng ban đầu của nó, chỉ còn chừng dưới 1% M⊕, chủ yếu chứa các vi thể hành tinh nhỏ. Một giai đoạn tiêu biến thứ hai đã xảy ra sau khi Sao Mộc và Sao Thổ bước vào một giai đoạn cộng hưởng quỹ đạo 2:1 tạm thời, khiến chúng giảm khối lượng 10–20 lần, chỉ còn khoảng 1/2,000 khối lượng Trái Đất như ngày nay.
Thời kỳ các vụ va chạm lớn ở miền trong Hệ Mặt Trời có thể đã đóng một vai trò hình thành nên lượng nước ngày nay trên Trái Đất (~6 kg) từ các vành đai tiểu hành tinh sơ khai. Nước quá dễ bay hơi để có mặt vào lúc hình thành Trái Đất và hẳn phải tới hành tinh này từ các miền lạnh hơn, xa hơn của Hệ Mặt Trời. Nước có lẽ đã đến từ những phôi thai hành tinh và các vi thể hành tinh bị Sao Mộc ném văng ra khỏi vành đai tiểu hành tinh. Năm 2006 người ta phát hiện một quần thể các sao chổi vành đai chính, đây cũng có thể là một nguồn gốc khác của nước trên Trái Đất. Trong khi đó, các sao chổi từ vành đai Kuiber hoặc các vùng xa hơn nhiều nhất chỉ có thể đem lại 6% lượng nước cho Trái Đất. Giả thuyết panspermia cho rằng bản thân sự sống có lẽ đã tới Trái Đất theo cách này, tuy nhiên ít người tán thành nó.
Dịch chuyển hành tinh
thumb|400px|Mô phỏng các hành tinh phía ngoài và vành đai Kuiper: a, Trước [[cộng hưởng Sao Mộc/Sao Thổ 2:1 b) Phân tán vật thể vành đai Kuiper vào Hệ Mặt Trời sau khi Sao Hải Vương dịch chuyển quỹ đạo c) Sau khi Sao Mộc tước đi các vật thể vành đai Kuiper. ]] Sự dịch chuyển của các hành tinh phía ngoài cũng cần thiết để xét đến sự tồn tại và tính chất của các khu vực ngoài cùng Hệ Mặt Trời. Bên ngoài Sao Hải Vương, Hệ Mặt Trời tiếp nối bằng Vành đai Kuiper, Đĩa phân tán, và Đám mây Oort, ba quần thể các vật thể đóng băng nhỏ nơi sinh ra hầu hết những sao chổi quan sát được. Ở khoảng cách tới Mặt Trời này, sự bồi tụ quá chậm để cho các hành tinh có thể tạo thành trước khi tinh vân Mặt Trời khuếch tán, và do đó các đĩa ban đầu không đủ mật độ khối lượng để kết tụ lại thành hành tinh. Vành đai Kuiper nằm trong khoảng từ 30 tới 55 AU từ Mặt Trời, trong khi các đĩa phân tán mở rộng ra tới trên 100 AU, và đám mây Oort ở rất xa, bắt đầu từ khoảng cách 50 000 AU. Tuy nhiên ban đầu vành đai Kuiper từng đặc hơn và gần Mặt Trời hơn nhiều, với rìa ngoài xấp xỉ 30 AU. Rìa trong của nó có thể chỉ ngay ngoài quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, vốn cũng gần Mặt Trời hơn nhiều hơn khi mới hình thành (rất có thể trong khoảng 15-20 AU) và ở vị trí hoán đảo, tức là Sao Thiên Vương khi đó xa Mặt Trời hơn là Sao Hải Vương.
Sau khi hình thành Hệ Mặt Trời, quỹ đạo của tất cả các hành tinh khổng lồ tiếp tục thay đổi từ từ do tương tác với một lượng lớn các vi thể hành tinh còn lại. Sau khoảng 500-600 triệu năm (tức khoảng 4 tỉ năm trước) Sao Mộc và Sao Thổ rơi vào hiện tượng cộng hưởng 2:1: chu kỳ quỹ đạo Sao Mộc dài gấp đúng 2 lần chu kỳ quỹ đạo Sao Thổ. Sự cộng hưởng này tạo ra một cú đẩy hấp dẫn lên các hành tinh phía ngoài, khiến cho Sao Hải Vương băng vượt qua Sao Thiên Vương và rơi vào vành đai Kuiper cổ đại. Các hành tinh phân tán phần lớn các vật thể nhỏ đóng băng vào phía trong, trong khi chính chúng di chuyển ra phía ngoài. Quá trình này tiếp tục cho tới khi các vi thể hành tinh đi vào trong đủ sâu để tương tác Sao Mộc, hành tinh có hấp dẫn không lồ đẩy chúng vào các quỹ đạo rất lệch tâm hoặc thậm chí đẩy văng chúng ra khỏi Hệ Mặt Trời. Sao Mộc mất một phần năng lượng do quá trình này và dịch chuyển một chút vào phía trong. Những vật thể bị Sao Mộc phân tán vào các quỹ đạo rất lệch tâm tạo nên Đám mây Oort; những vật thể bị phân tán ở mức độ thấp hơn do Sao Hải Vương di chuyển tạo nên vành đai Kuiper và đĩa phân tán ngày nay. Kịch bản này giải thích thành công khối lượng nhỏ hiện tại của vành đai Kuiper và đĩa phân tán. Một số vật thể bị phân tán, bao gồm Sao Diêm Vương, gắn vào quỹ đạo Sao Hải Vương, khiến chúng rơi vào cộng hưởng chuyển động trung bình. Cuối cùng, ma sát bên trong đĩa vi thể hành tinh khiến quỹ đạo của Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương trở lại dạng tròn.
Trái với các hành tinh phía ngoài, các hành tinh phía trong không dịch chuyển đáng kể qua các thời đại của Hệ Mặt Trời, bởi vì quỹ đạo của chúng không chịu ảnh hưởng lớn kể từ sau thời kỳ các vụ va chạm lớn.
Một câu hỏi khác là tại sao Sao Hỏa lại quá nhỏ so với Trái Đất. Một nghiên cứu công bố tháng 6 năm 2011 đề xuất rằng Sao Mộc đã dịch chuyển phía trong tới 1,5 AU, và khi Sao Thổ hình thành, Sao Mộc dịch chuyển trở lại vị trí ngày nay. Do đó Sao Mộc đã hấp thụ phần lớn lượng vật chất đáng ra Sao Hỏa có thể có để lớn lên. Các mô phỏng tương tự cũng tái tạo được các đặc tính của vành đai tiểu hành tinh hiện nay, với các tiểu hành tinh khô và các vật thể chứa nhiều nước tương tự như sao chổi.
Các đợt bắn phá sau này
thumb|left|Hố thiên thạch Barringer ở bang [[Arizona, Hoa Kỳ. Tạo nên cách đây 50.000 năm do một thiên thạch đường kính chỉ 50m, nó là lời nhắc nhở khắc nghiệt rằng sự bồi tụ của Hệ Mặt Trời chưa hoàn toàn kết thúc.]] Sự đổ vỡ hấp dẫn từ sự dịch chuyển các hành tinh phái ngoài có lẽ đã đẩy một số lượng lớn các tiểu hành tinh vào miền trong Hệ Mặt Trời, làm tiêu biến dữ dội vành đai ban đầu cho đến khi nó đạt khối lượng cực kì nhỏ ngày nay. Sự kiện này có thể đã kích hoạt thời kỳ Bắn phá mạnh cuối (Late Heavy Bombardment) xảy ra khoảng 4 tỷ năm trước. Thời kỳ bắn phá này kéo dài vài trăm triệu năm và nó thể hiện rõ ràng với các hố thiên thạch vẫn còn thấy rõ trên các thiên thể hủy diệt về mặt địa chất của miền trong Hệ Mặt Trời như Sao Thủy và Mặt Trăng. Những bằng chứng cổ nhất mà người ta biết đến về sự sống trên Trái Đất có niên đại 3,8 tỷ năm- nghĩa là hầu như ngay sau khi thời kỳ Bắn phá mạnh cuối chấm dứt.
Các vụ va chạm là một phần thường trực (dù gần đây không thường xuyên) trong sự tiến hóa của Hệ Mặt Trời. Chúng tiếp tục xảy ra mà những bằng chứng rõ rệt là vụ va chạm của Sao chổi Shoemaker–Levy 9 với Sao Mộc năm 1994, sự kiện va chạm Sao Mộc 2009, sự kiện Tunguska, Sao băng Chelyabinsk và Hố thiên thạch Barringer ở Arizona. Quá trình bồi tụ, do đó, chưa hoàn thành, và vẫn đặt ra một đe dọa lớn cho tồn vong của sự sống trên Trái Đất.
Trong quá trình tiến hóa của Hệ Mặt Trời, các sao chổi bị đẩy ra ngoài miền trong Hệ Mặt Trời bởi hấp dẫn của các hành tinh khổng lồ, và đi tới hàng nghìn AU phía ngoài để tạo nên Đám mây Oort, một đám những nhân sao chổi rìa xa nhất của tầm hút hấp dẫn của Mặt Trời. Cuối cùng, sau khoảng 800 triệu năm, sự đổ vỡ hấp dẫn do thủy triều thiên hà, các ngôi sao băng qua và các đám mây phân tử khổng lồ bắt đầu tiêu trừ đám mây, tung những sao chổi đi vào miền trong Hệ Mặt Trời. Sự tiến hóa của miền ngoài Hệ Mặt Trời dường như cũng chịu ảnh hưởng của thời tiết không gian từ gió Mặt Trời, các vi thiên thạch, và các thành phần trung hòa trong môi trường liên sao.
Sự tiến hóa của vành đai tiểu hành tinh sau thời kỳ Bắn phá mạnh cuối chủ yếu bị chi phối bởi các vụ va chạm. Các vật thể khối lượng lớn có đủ hấp dẫn để giữ lại bất kỳ lượng vật chất nào bắn ra bởi một vụ chạm mạnh. Trong vành đai tiểu hành tinh thì không như vậy. Kết quả là, nhiều hành tinh lớn hơn bị vỡ tách ra, và đôi khi những vật thể mới tạo nên từ tàn dư của những vụ va chạm ít kịch liệt hơn. Các vệ tinh xung quanh tiểu hành tinh ngày này chỉ có thể giải thích như là những sản phẩm gắn kết các vật liệu tách ra khỏi thiên thể gốc mà không có đủ năng lượng để thoát hẳn ra khỏi hấp dẫn của nó.
Mặt trăng
Các mặt trăng xuất hiện xung quanh hầu hết các hành tinh và các thiên thể khác của Hệ Mặt Trời. Các vệ tinh tự nhiên này sinh ra từ một trong ba cơ chế sau:
Sao Mộc và Sao Thổ có một vài mặt trăng rất lớn, như Io, Europa, Ganymede và Titan, có lẽ bắt nguồn từ các đĩa khí xoay quanh các hành tinh khổng lồ này không khác gì các hành tinh sinh ra từ đĩa khí xung quanh Mặt Trời. Nguồn gốc này có thể suy đoán từ kích thước lớn của các mặt trăng và khoảng cách gần với các hành tinh tương ứng. Những đặc điểm như vậy không thể quy cho việc bắt giữ, trong khi bản chất khí của hành tinh khổng lồ này khiến chúng cho không thể nào tạo ra vệ tinh từ 'mảnh vỡ' va chạm. Các mặt trăng phía ngoài của các hành tinh khí khổng lồ có xu hướng nhỏ và quỹ đạo lệch tâm với độ nghiêng quỹ đạo bất thường; đây là những đặc trưng của các vật thể bị bắt giữ. Hầu hết các mặt trăng như vậy quay theo hướng ngược với hành tinh nó phụ thuộc. Mặt trăng bất thường lớn nhất là Triton của Sao Hải Vương, được cho là một vật thể vành đai Kuiper bị bắt.
Các mặt trăng của những thiên thể rắn được tạo ra cả bởi va chạm và bắt giữ. Hai mặt trăng nhỏ của Sao Hỏa, Deimos và Phobos, có lẽ là những tiểu hành tinh bị bắt giữ. Mặt Trăng của Trái Đất được cho là hình thành của một vụ va chạm xiên duy nhất. Thiên thể va chạm vào Trái Đất đó hẳn phải có khối lượng tương đương với Sao Hỏa, và vụ va chạm có lẽ đã xảy ra gần cuối thời kỳ các vụ va chạm lớn. Vụ va chạm đã làm bật văng ra quỹ đạo một phần vỏ của thiên thể va chạm, về sau tụ lại thành Mặt Trăng. Sự kiện đó có lẽ là vụ va chạm cuối cùng trong một loạt các vụ hợp nhất tạo nên Trái Đất như ngày nay. Người ta còn phỏng đoán thêm rằng thiên thể kích cỡ Sao Hỏa đó đã có thể tạo nên một trong các điểm Lagrange bền của Mặt Trời-Trái Đất ( hoặc ) và trôi dạt khỏi vị trí của nó. Các mặt trăng của thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương là Charon của Sao Diêm Vương và Vanth của Orcus cũng có thể đã hình thành từ các vụ va chạm lớn: các hệ Sao Diêm Vương–Charon, Orcus–Vanth và Trái Đất-Mặt Trăng là khác thường trong Hệ Mặt Trời, bởi chúng có khối lượng của vệ tinh lớn hơn 1% thiên thể nó quay quanh.
Tương lai
Các nhà thiên văn ước tính rằng Hệ Mặt Trời mà chúng ta biết ngày nay sẽ không thay đổi triệt để cho tới khi Mặt Trời sử dụng hầu hết nhiên liệu hydro trong nhân của nó, bắt đầu sự tiến hóa từ dãy chính của biểu đồ Hertzsprung-Russell và bước vào pha sao khổng lồ đỏ. Dù thế, Mặt Trời vẫn tiếp tục tiến hóa cho tới thời điểm đó.
Ổn định dài hạn
Hệ Mặt Trời trong trạng thái hỗn độn xét trên bậc thời gian hàng triệu hoặc hàng tỉ năm, với các quỹ đạo hành tinh có khả năng thay đổi trong dài hạn. Một ví dụ nổi bật của sự hỗn độn này là hệ Sao Hải Vương-Sao Diêm Vương, nằm trong hiện tượng cộng hưởng 3:2. Mặc dù sự cộng hưởng tự thân nó ổn định, không thể nào tiên đoán được vị trí của Sao Diêm Vương với độ chính xác lớn hơn 10-20 triệu năm (thời gian Lyapunov) trong tương lai. Một ví dụ khác là độ nghiêng trục quay của Trái Đất, do ma sát tăng lên trong lớp vỏ Trái Đất do tương tác thủy triều với Mặt Trăng, sẽ trở nên không tính toán được ở một điểm giữa 1,5 tỷ và 3,5 tỷ năm tới.
Các quỹ đạo hành tinh hỗn độn trong bậc thời gian dài hơn, với thời gian Lyapunov trong khoảng 2-230 triệu năm nữa. Trong mọi trường hợp điều này có nghĩa là vị trí của một hành tinh trên quỹ đạo của nó cuối cùng trở nên không thể tiên đoán ở bất kỳ độ xác định nào (nên, chẳng hạn, thời gian mùa đông và mùa hè trở nên bất đinh), nhưng trong một số trường hợp bản thân quỹ đạo có thể thay đổi mãnh liệt. Những hỗn độn như vậy biểu hiện mạnh mẽ nhất trong sự thay đổi độ lệch tâm, với quỹ đạo vài hành tinh có thể trở nên êlip hơn hoặc tròn lại đáng kể.
Xét tổng thể trong vài tỉ năm tới Hệ Mặt Trời là ổn định theo nghĩa có lẽ không có hành tinh nào va đập vào nhau hoặc bị văng ra khỏi hệ. Nhưng xa hơn nữa, trong khoảng 5 tỷ năm độ lệch tâm của Sao Hỏa có thể lên tới 0,2, khiến nó cắt ngang quỹ đạo Trái Đất, có khả năng dẫn đến một vụ va chạm. Cũng trong khoảng thời gian đó, độ lệch tâm của Sao Thủy có thể cao hơn thế nữa, có thể va chạm với Sao Kim và về mặt lý thuyết có thể đẩy Sao Thủy văng ra khỏi Hệ Mặt Trời hoặc hất Sao Thủy vào vị trí va chạm với Sao Kim hay Trái Đất. Điều này có thể xảy ra trong khoảng 1 tỷ năm, theo các mô phỏng số, trong đó quỹ đạo Sao Thủy bị nhiễu loạn.
Hệ thống vành đai mặt trăng
Sự tiến hóa của hệ thống mặt trăng chịu ảnh hưởng chi phối của các lực thủy triều. Một mặt trăng sẽ tạo ra chỗ trương lên ở thiên thể mà nó quay quanh do chênh lệch lực hấp dẫn qua đường kính của thiên thể chính. Nếu một mặt trăng quay cùng hướng với sự quay của hành tinh và hành tinh quay nhanh hơn chu kỳ quỹ đạo của mặt trăng, sự trương lên này sẽ không ngừng bị kéo phía trước mặt trăng. Trong trường hợp này, mô men động lượng sẽ truyền từ sự quay của thiên thể chính tới sự quay của vệ tinh. Mặt trăng hấp thụ năng lượng và dần dần chuyển động xoáy ra ngoài, trong khi thiên thể chính quay chậm dần đi theo thời gian.
Mặt Trăng và Trái Đất là một ví dụ của một hệ như vậy. Ngày nay, Mặt Trăng trong trạng thái bị khóa bởi lực thủy triều vào Trái Đất, mỗi vòng của nó xung quanh Trái Đất (hiện nay khoảng 29 ngày) bằng đúng một vòng quanh trục của nó, vì thế nó luôn luôn hướng 1 mặt về Trái Đất. Mặt Trăng sẽ tiếp tục rút khỏi Trái Đất, và sự tự quay của Trái Đất sẽ tiếp tục chậm lại. Trong khoảng 50 tỉ năm, nếu chúng sống sót qua sự giãn nở của Mặt trời, Mặt Trăng và Trái Đất sẽ trở nên bị khóa vào nhau, mỗi thiên thể sẽ bị bắt vào thứ gọi là cộng hưởng "tự quay-quay quỹ đạo" trong đó Mặt Trăng sẽ quay quanh Trái Đất khoảng 47 ngày và cả Mặt Trăng và Trái Đất sẽ tự quay quanh trục của chúng bằng ấy thời gian mỗi vòng, và chỉ một bán cầu của mỗi thiên thể có thể nhìn thấy nhau. Những ví dụ khác là vệ tinh Galileo của Sao Mộc (cũng như các mặt trăng nhỏ hơn của siêu hành tinh này) và hầu hết các mặt trăng lớn hơn của Sao Thổ.