cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phiên âm Hán-Việt
Phân biệt từ Hán Việt và âm Hán Việt
Tiếng Việt có nhiều từ và ngữ tố bắt nguồn từ tiếng Hán. Từ và ngữ tố tiếng Việt bắt nguồn từ tiếng Hán được gọi là từ Hán Việt. Nhiều từ Hán Việt mang âm thanh là âm Hán Việt của chữ Hán mà nó có nguồn gốc. Thí dụ: Bốn từ Hán Việt áo, dân, học, giáo (giáo trong thầy giáo, giáo sư) lần lượt bắt nguồn từ bốn từ tiếng Hán được viết bằng chữ Hán là 襖, 民, 學, 教. Âm thanh của bốn từ tiếng Việt áo, dân, học, giáo cũng là âm Hán Việt của bốn chữ Hán 襖, 民, 學, 教.
Cũng có nhiều từ Hán Việt mang âm thanh không phải là âm Hán Việt mà nó có nguồn gốc. Thí dụ: Bốn từ tiếng Việt chữ, giường, thuốc, vườn lần lượt bắt nguồn từ bốn từ tiếng Hán được viết bằng chữ Hán là 字, 床, 藥. 園. Bốn chữ Hán 字, 床, 藥. 園 có âm Hán Việt lần lượt là tự, sàng, dược, viên.
Không phải bất cứ chữ Hán nào có âm Hán Việt cũng được tiếng Việt vay mượn. Thí dụ: Chữ Hán 怎 có âm Hán Việt là chẩm. Trong tiếng Việt không có từ Hán Việt nào bắt nguồn từ từ tiếng Hán được viết bằng chữ Hán 怎.
Phát âm của chữ Hán
Chữ Hán là một loại chữ biểu ý, không phải là loại chữ biểu âm, nên nếu không biết thì không thể nhìn vào mặt chữ mà đọc được. Do đó trong tự điển tiếng Hán người ta phải ghi chú cách đọc.
Bản thân chữ Hán được phát âm khác nhau, ngay tại Trung Quốc, tuỳ từng vùng mà có nhiều giọng/âm đọc khác nhau, như tiếng Quảng Đông, tiếng Phúc Kiến,Tiếng Thượng Hải tiếng Triều Châu, tiếng Bắc Kinh... Các nước lân cận như Triều Tiên có cách đọc riêng của người Triều Tiên, gọi là Hán – Triều (漢朝); người Nhật có cách đọc riêng của người Nhật, gọi là Hán – Hoà (漢和); người Việt có cách đọc của mình gọi là Hán – Việt (漢越). Vì thế khi một cụm từ chữ Hán được viết ra, không thể mặc định ngay đó là tiếng Trung Quốc, vì nó cũng có thể được đọc bằng tiếng Nhật, tiếng Triều Tiên hoặc tiếng Việt.
Ngoài ra bản thân ngữ âm tiếng Hán cũng chịu sự biến đổi nhất định trong lịch sử phát triển của nó. Một số kết quả được phản ánh trong các nghiên cứu của các nhà ngữ âm học Trung Quốc đối với tiếng Hán thượng cổ và trung cổ.
Phiên âm Hán – Việt
Một số nhà ngôn ngữ học Việt Nam coi âm Hán – Việt chỉ là âm chữ Hán vào thời nhà Đường, đọc theo quy luật ngữ âm tiếng Việt. Do quá trình tiếp xúc giữa hai ngôn ngữ Hán và Việt bắt đầu từ lâu, và tiếng Hán đã được du nhập vào Việt Nam từ khi nhà Hán xâm chiếm Việt Nam. Tuy nhiên quá trình tiếp nhận các từ ngữ tiếng Hán giai đoạn đầu chỉ diễn ra một cách lẻ tẻ, không hệ thống và chủ yếu bằng đường khẩu ngữ. Đến giai đoạn nhà Đường thì tiếng Hán được du nhập một cách có hệ thống, với số lượng lớn và chủ yếu thông qua con đường sách vở.
Cũng theo quan điểm này, những từ Hán được du nhập từ giai đoạn trước hay các từ Hán cổ không được đọc theo âm Hán – Việt (đời Đường) mà theo âm Hán cổ, và đã được Việt hóa tương đối, hoặc là để làm phong phú nguồn từ vựng cho tiếng Việt cổ dùng trong dân gian, lúc đó người dân dã không được đi học còn dùng tiếng Việt cổ và chưa có chữ viết (hoặc là một số ít có thể dùng chữ Nôm). Ví dụ: 房: buồng (âm Hán cổ)/ phòng (âm Hán – Việt); 沈: chìm (âm Hán cổ)/ trầm (âm Hán – Việt)...
Một số từ Hán – Việt sau khi được du nhập vào tiếng Việt đã chiu sự tác động của quy luật biến đổi ngữ âm của tiếng Việt, do vậy có một số từ đã bị thay đổi diện mạo so với dạng ngữ âm Hán – Việt ban đầu. Ví dụ: 印: ấn (Hán – Việt)/ in (Hán – Việt Việt hóa); 種: chủng (Hán – Việt)/ giống (Hán – Việt Việt hóa), 正: chính, chinh (Hán – Việt)/ giêng (Hán – Việt Việt hóa)...
Ngoài ra còn có các từ gốc Hán được tiếp nhận bằng con đường khẩu ngữ với phát âm của một phương ngữ nào đó của tiếng Hán hiện đại: ca la thầu, mì chính, quẩy...
Cách đọc Hán Việt gắn liền với việc sử dụng văn tự: ban đầu là văn tự Hán, sau là chữ Hán và chữ Nôm và cuối cùng là ghi bằng chữ quốc ngữ. Trong các tự điển Hán – Việt, bên cạnh ghi chú bính âm do người Trung Quốc đặt ra để đọc âm của họ, còn có ghi chú âm tiếng Việt dành riêng cho người Việt. Tức là âm tiếng Quan thoại chuẩn (nay gọi là "phổ thông thoại"(普通话), tức tiếng Hán phổ thông dựa trên phương ngữ Bắc Kinh) được phiên sang âm tiếng Việt. Ví dụ 2 chữ 北京 đọc theo âm Quan thoại là Běijīng, còn người Việt đọc là Bắc Kinh.
Phiên âm Hán – Việt và phiên thiết Hán – Việt
Một số ý kiến cho rằng cách đọc Hán – Việt là dựa vào cách đọc theo phiên thiết. Các ý kiến này cho rằng âm Hán – Việt không phải do người Việt đặt ra mà là các âm phiên thiết, ghi trong các cuốn tự điển Hán. Theo cách lý giải này, một số tác giả cực đoan còn cho rằng, những từ đọc không đúng với phiên thiết là sai và phải bị loại bỏ khỏi các từ Hán Việt.
Nhiều ý kiến phân biệt rõ ràng giữa phiên âm Hán – Việt và phiên thiết Hán – Việt. Phiên âm là bản thân âm (cách đọc) Hán – Việt của chữ Hán, còn phiên thiết chỉ là một trong những phương pháp ghi cách đọc chữ Hán do người Trung Quốc đặt ra để người đọc biết cách đọc. Phiên thiết là dùng âm của hai chữ khác (được coi là đã biết cách đọc) ghép lại để chú âm cho một chữ thứ ba, nghĩa là lấy phụ âm đầu (thanh mẫu) của chữ thứ nhất ghép với vần (vận mẫu) của chữ thứ hai đọc nối liền lại, còn thanh điệu thì tuân theo một quy tắc nhất định. Phiên thiết của người Trung Quốc được chuyển (quy chiếu) sang âm Hán – Việt và lấy đó làm chuẩn để đọc âm Hán – Việt.
Ngoài ra, còn phương pháp chú âm dùng 37 ký tự dựa vào chính chữ Hán gọi là "chú âm phù hiệu" (chữ Hán phồn thể: 注音符號; chữ Hán giản thể: 注音符号; bính âm: Zhùyīn fúhào), được soạn ra vào đầu thế kỷ XX, hiện nay thỉnh thoảng vẫn được sử dụng nhưng ít phổ biến hơn bính âm, chủ yếu sử dụng tại Đài Loan.
Ngoài ra, không phải bao giờ phiên âm Hán – Việt cũng trùng với phiên thiết Hán – Việt, nghĩa là âm Hán – Việt không đọc theo phiên thiết Hán – Việt, vì phiên thiết của người Trung Hoa dùng cho người Trung Hoa chứ không phải dùng cho người Việt.
Phiên thiết Hán Việt có thể giúp định âm Hán Việt của một số từ Hán chưa có âm tương đương trong các tự điển Hán – Việt của tiếng Việt. Tuy vậy, phiên thiết trong tiếng Hán cũng khá phức tạp, vì là âm đọc trong một giai đoạn lịch sử và của một vùng lãnh thổ trong tiến trình ngữ âm của Hán ngữ, tạo nên một hệ thống thiết vận không ổn định nên có thể góp phần làm phức tạp việc định âm Hán – Việt cho các từ Hán. Do đó, có thể tồn tại các kiểu phiên thiết khác nhau.
So sánh âm Quan thoại chuẩn và âm Hán – Việt
Âm Quan thoại chuẩn (dưới đây gọi tắt là Quan thoại) có 4 thanh điệu: âm bình, dương bình, thượng thanh và khứ thanh, trong khi âm Hán – Việt có 6 thanh điệu: ngang (không dấu), huyền, sắc, hỏi, ngã và nặng.
Một âm Quan thoại thường tương ứng với nhiều chữ Hán, và đôi khi một chữ Hán cũng có 2 – 3 âm khác nhau, nhưng nói chung tổng số âm Quan thoại ít hơn nhiều so với tổng số chữ Hán. Một âm Quan thoại cũng thường tương ứng với nhiều âm Hán – Việt và đôi khi một âm Hán – Việt cũng tương ứng với 2 hoặc vài âm Quan thoại, nhưng tổng số âm Quan thoại ít hơn tổng số âm Hán – Việt (tiếng Quan thoại có 1280 âm trong khi tiếng Việt có từ khoảng 4500 đến 4800 âm đọc, tùy theo phương ngữ, và 6200 âm viết trong quốc ngữ ). Ví dụ: âm Quan thoại yù (được biểu thị bằng bính âm) tương ứng với các âm Hán – Việt và chữ Hán sau (chữ viết nghiêng là âm Quan thoại, chữ viết đậm là âm Hán – Việt):
Dưới đây đưa ra ví dụ về các trường hợp một chữ Hán có nhiều âm khác nhau hoặc các trường hợp không tương ứng một đối một giữa âm Quan thoại và âm Hán – Việt.
2 âm Quan thoại và 2 âm Hán – Việt
Một số ví dụ:
1 âm Quan thoại và 2 âm Hán – Việt hoặc nhiều hơn
Ta thường gặp các biến thể:
Điển hình cho trường hợp này là tên hồ 鄱阳湖 (Póyáng Hú), tọa lạc tại tỉnh Giang Tây của Trung Quốc. Các sách và tự điển gọi hồ này bằng nhiều cái tên khác nhau: hồ Bà Dương, hồ Phàn Dương, hồ Phiền Dương, hồ Phiên Dươnghoặc có khi là hồ Phồn Dương.
Chữ 土 chỉ có 1 âm gốc là tǔ và trong mọi nghĩa đều được phiên là thổ, nhưng người ta lại đặt thêm âm độ chỉ dành riêng cho cụm từ Tịnh độ tông. Tuy nhiên âm thổ cũng được dùng cho trường hợp này, tuy ít phổ biến hơn: Tịnh thổ tông. Trong khi đó âm độ thông thường, ứng với âm gốc dù, gồm các chữ 度 (còn có âm là đạc/duó), 渡, 鍍, 镀.
Sự thiếu nhất quán trong phiên âm Hán – Việt
Bên cạnh các trường hợp một chữ Hán có 1 âm Quan thoại nhưng có thể có 2 âm Hán – Việt khác nhau được ghi chú trong cùng một từ/tự điển, còn có nhiều trường hợp mỗi sách ghi một âm Hán – Việt khác nhau.
Bản thân chữ bính, trong thuật ngữ "bính âm", xuất xứ từ một số sách cũ ở miền Nam Việt Nam, trong khi nhiều từ/tự điển hiện nay chỉ phiên là phanh, và cũng có một số người dùng phanh âm.
Ung Châu (雍州), một trong chín châu của Trung Quốc thời cổ (vùng Thiểm Tây 陝西, Cam Túc 甘肅, Thanh Hải 青海 ngày nay), có chữ đầu đều được phiên là Ung trong hầu hết các từ/tự điển Hán – Việt và các sách truyện như Đông Chu liệt quốc, Tam quốc, chỉ riêng tự điển Thiều Chửu phiên là Úng. Chữ Ung này cũng nằm trong niên hiệu Ung Chính 雍正 của vua Thanh Thế Tông.
Trong cuốn Chuyện Đông chuyện Tây, Nhà xuất bản Trẻ, An Chi Võ Thiện Hoa đã so sánh một số trường hợp phiên âm không thống nhất giữa 2 quyển Hán – Việt tự điển của Thiều Chửu và Hán – Việt từ điển của Đào Duy Anh (câu 438, trang 140 – 145, tập 3) như:
Nhân vật họ Mã trong Tam quốc làm thất thủ Nhai Đình, lỡ kế hoạch của Gia Cát Lượng có tên là 马/馬謖 (bính âm: Mǎ Sù), được phiên khi thì là Mã Tốc, khi thì là Mã Tắc, thậm chí có khi là Mã Thốc, còn theo An Chi thì phải đọc là Mã Sốc theo đúng âm Hán – Việt chính thống xuất xứ từ đời Đường.
Tương tự như vậy, nhân vật Chu Du (周瑜, Zhōu Yú) quen thuộc có lúc lại biến thành Châu Do (âm Do không đúng nhưng âm Châu lại sát âm gốc hơn) chỉ vì cách phiên âm Hán – Việt khác nhau.
Hai viên tướng Trung Quốc thời cổ thường được nhắc đến trong sử sách Việt Nam dưới tên gọi Đồ Thư (屠睢) và Nhâm Ngao (壬嚣), nếu theo phiên âm hiện đại thì phải là Đồ Tuy và Nhậm/Nhiệm/Nhâm Hiêu (任嚣). Ở đây họ 壬 (Nhâm – Rén) thời xưa đã được viết thành 任 có hai âm Nhâm – Rén và Nhậm/Nhiệm – Rèn.
Chữ (tự) đồng âm
Trong tiếng Hán, có rất nhiều chữ (tự) đồng âm, tức là đọc giống nhau nhưng viết (mặt chữ) khác nhau và nghĩa khác nhau. Tuy nhiên chữ đồng âm Quan thoại (pinyin) thường không nhất thiết là chữ đồng âm Hán – Việt, còn chữ đồng âm Hán – Việt nói chung thường là đồng âm Quan thoại. Lấy ví dụ âm nguyên Hán – Việt có khoảng 11 chữ đồng âm là 元, 原, 姩, 嫄, 沅, 源, 羱, 芫, 螈, 騵, 黿 (và đều đồng âm Quan thoại: yuán).
Còn nếu xét chữ đồng âm Quan thoại (âm yuán) thì có thể kể thêm:
Chữ "tác" đánh chữ "tộ"
Thành ngữ có câu chữ "tác" đánh chữ "tộ" (chữ "tác" tưởng là chữ "tộ") để chỉ sự lẫn lộn giữa các chữ do mặt chữ gần giống nhau, qua đó chê người học kém. Một số cặp chữ gần giống nhau làm cho người dịch dịch nhầm, chẳng hạn, các cặp chữ:
Cải cách văn tự, sai khác khẩu âm và tương quan với phiên âm Hán Việt
Chữ Hán tự kiểu cổ điển (phồn thể) được cải cách có quy mô lớn và toàn diện bởi đảng Cộng sản Trung Quốc từ sau 1949 thành chữ giản thể, các khu vực khác có sử dụng chữ Hán không dùng chữ Giản thể của đại lục nhưng vẫn có ít nhiều thay đổi Hán tự. Tuy nhiên thực tế là sự cải cách chữ viết (đôi khi mang tính cưỡng bức bởi ý chí chủ quan của người cầm quyền) đã có từ lâu trước đó, chẳng hạn, Võ Tắc Thiên đã cho đổi hàng chục chữ Hán liên quan đến tên mình. Kết quả của sự cải cách là diện mạo chữ viết bị thay đổi ít nhiều so với nguyên gốc. Chẳng hạn chữ 隻 phiên âm Hán Việt là "chích", 只 phiên âm Hán Việt là "chỉ" trước đây đều tồn tại, sau cải cách giản thể được hợp nhất thành 只 (các khu vực ngoài đại lục vẫn dùng cả hai chữ), chữ 只 thừa hưởng bính âm của cả chữ 只 cũ và chữ 隻, bởi vậy nếu khiên cưỡng nói 只 có 2 bính âm (Zhǐ và Zhī) dẫn đến 2 phiên âm Hán Việt (chỉ và chích) là sai lầm.
Ứng dụng
Trong tiếng Việt đương đại, ba ứng dụng phổ biến nhất của âm Hán Việt là:
Tham khảo
Thể loại:Tiếng Trung Quốc Thể loại:Tiếng Việt Thể loại:Ngôn ngữ học Thể loại:Latinh hóa tiếng Trung Quốc Thể loại:Latinh hoá Thể loại:Chữ Hán
Xã Homen, Quận Bottineau, Bắc Dakota
Xã Homen (Homen Township) là một xã thuộc quận Bottineau, tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 118 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Bắc Dakota Thể loại:Quận Bottineau, North Dakota
Hi phi
là một phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế. Bà là một trong Tứ Xuân nương nương trong hậu cung Hàm Phong, có phong hiệu Hải Đường Xuân (海棠春).
Cuộc đời
Hi phi Sát Cáp Lạp thị, xuất thân Mãn Châu Chính Bạch kỳ. Không rõ thời gian bà nhập cung, nhưng bà lấy danh phận Cung nữ mà sung vào cung. Điểm chung của Tứ Xuân nương nương là họ đều xuất thân Cung nữ và sống ở Viên Minh Viên. Qua đây có thể nhận thấy xuất thân của Sát Cáp Lạp thị không tồi, nhưng không rõ tại sao bà lại thăng tiến phi tần từ bậc Cung nữ.
Năm Hàm Phong thứ 6 (1856), ngày 7 tháng 9, Sát Cáp Lạp thị được sơ phong là Hi quý nhân (禧貴人), ban cho bà phong hiệu Hải Đường Xuân (海棠春), Vương Cát Quý nhân là Mẫu Đơn Xuân (牡丹春), Diệp Hách Na Lạp Lục Quý nhân là Vũ Lăng Xuân (武陵春), và Trường Khánh Quý nhân là Hạnh Hoa Xuân (杏花春) tạo thành một nhóm các phi tần sống ở Viên Minh Viên, đương thời gọi Tứ Xuân nương nương (四春娘娘).
Tháng 7 năm Hàm Phong thứ 11 (1861), Hàm Phong Đế băng hà, Hoàng thái tử Tải Thuần đăng cơ trở thành Hoàng đế thứ 10 của nhà Thanh, sử gọi [Đồng Trị Đế]. Đích mẫu của Đồng Trị, Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị, Chính cung của Hàm Phong Đế được tôn làm Mẫu hậu Hoàng thái hậu, lấy hiệu Từ An Hoàng thái hậu; sinh mẫu Ý Quý phi Diệp Hách Na Lạp thị trở thành Thánh mẫu Hoàng thái hậu, lấy hiệu Từ Hi Hoàng thái hậu. Ngày 10 tháng 10 cùng năm, phụng ý chỉ của Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tấn tôn Hi quý nhân Sát Cáp Lạp thị làm Hoàng khảo Hi tần (皇考禧嬪), đồng thời thăng phong cho ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương bậc Tần.
Năm Đồng Trị thứ 14 (1875), Đồng Trị Đế băng hà, Hoàng thân Tải Điềm kế vị, sử gọi [Quang Tự Đế]. Ngày 16 tháng 11, Tân đế thừa dụ Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tôn phong Hi tần Sát Cáp Lạp thị lên tước Phi, toàn gọi Hoàng khảo Hi phi (皇考禧妃), đối với ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương cũng đãi ngộ tương đương. Qua việc liên tục tôn phong qua các đời, có thể thấy bản thân Sát Cáp Lạp thị cùng Tứ xuân nương nương có mối quan hệ tốt đẹp với những nhân vật đứng đầu Hoàng thất, đặc biệt là Lưỡng cung Hoàng thái hậu.
Năm Quang Tự thứ 2 (1877), Hi phi Sát Cáp Lạp thị hoăng thệ, không rõ bao nhiêu tuổi kim quan tạm an ở Phi viên tẩm của Định lăng. Qua ghi chép về tang lễ, có thể thấy Sát Cáp Lạp thị lấy lễ theo nghi tước Quý phi mà an táng. Điều này thể hiện sự ưu ái đặc biệt của Hoàng thất dành cho Hi phi, cùng với sau này là Lục phi Diệp Hách Na Lạp thị. Thần vị của bà sau đó được thờ cúng tại Định lăng.
Tham khảo
Thể loại:Phi tần nhà Thanh Thể loại:Người Mãn Châu Chính Bạch kỳ
Astragalus beckerianus
Liên kết ngoài
B
Tridactyle filifolia
Tridactyle filifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Schltr.) Schltr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridactyle Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1918
Quản cơ
Quản cơ (chữ Hán: 管奇, tiếng Anh: Battalion Commander), hoặc Cai cơ (該奇), là một chức võ quan thời Nguyễn. Quản cơ đứng đầu một cơ, trật Chánh tứ phẩm.
Để hiểu rõ thêm về chức Quản Cơ, xem Cai cơ.
Tại miền Nam, Quản cơ Thành (đức Cố Quản Trần Văn Thành), được biết đến là thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa chống Pháp vào những năm 1867-1873.
Chú thích
Thể loại:Chức quan phong kiến
Trogoderma octaedron
Tham khảo
Thể loại:Trogoderma
Jamalur, Sampgaon
Jamalur là một làng thuộc tehsil Sampgaon, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Chưởng cơ
Chưởng cơ (chữ Hán: 掌奇, tiếng Anh: General thời chúa Nguyễn, Lieutenant Colonel thời Nguyễn), là một chức võ quan thời chúa Nguyễn và thời Nguyễn. Thời chúa Nguyễn, Chưởng cơ là chức nắm giữ vài cơ (liên cơ) trong một quân đoàn dinh và là chức võ quan thứ 2 trong triều đình, chịu sự điều hành của Chưởng dinh. Thời Nguyễn, Chưởng cơ, còn có tên khác là Chưởng vệ (掌衛), là chức võ quan thứ 3, sau Chưởng doanh (còn được biết đến là các chức Thống chế, Đề đốc), đồng hạng với chức Lãnh binh, Đốc binh sau này, trật Chánh tam phẩm.
Jamalur, Sampgaon
Tham khảo
Thể loại:Belgaum (huyện)
Chưởng cơ
Lịch sử
Thời chúa Nguyễn, chức Chưởng cơ là chức võ quan cao thứ 2 trong triều đình, nắm giữ binh quyền vài cơ (liên cơ) trong một quân đoàn dinh nên tương tự chức Chưởng doanh thời Nguyễn, hoặc chức Đại tướng (tiếng Anh: full General) tại Tây phương thời nay. Số quân chính quy dưới quyền chức Chưởng cơ tại quân đoàn dinh thời này có thể là từ vài trăm đến vài ngàn lính, chưa kể số lính địa phương có thể đông gấp vài lần.
Thời chúa Nguyễn, một quân đoàn dinh có thể có vài Chưởng Cơ. Mỗi Chưởng cơ nắm giữ binh quyền vài cơ trong cùng một dinh, và tất cả Chưởng cơ cùng một dinh chịu sự điều hành trực tiếp của Chưởng dinh. Về cấp bậc, Chưởng cơ cao hơn Cai cơ và thấp hơn Chưởng dinh. Các vị võ quan xưa thường được phong từ chức Cai cơ lên Chưởng cơ, như Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh.
Thời Nguyễn, Chưởng cơ là chức dưới Chưởng doanh và vẫn tiếp tục là chức trên của chức Cai cơ, Quản Cơ hoặc Hiệp quản. Chức Chưởng cơ thời Nguyễn tương tự chức Lãnh binh, Đốc binh sau này, hoặc chức Trung tá (tiếng Anh: Lieutenant Colonel) tại Tây phương ngày nay. Số quân chính quy dưới quyền chức Chưởng cơ thời này có thể dao động từ 500 đến 600 lính cùng vài trăm quân địa phương hoặc hơn.
Chú thích
Thể loại:Chức quan phong kiến
Từ Ý Hoàng hậu
Từ Ý Hoàng hậu (chữ Hán: 慈懿皇后, 1144 - 1200), là Hoàng hậu duy nhất của Tống Quang Tông Triệu Đôn và là sinh mẫu của Tống Ninh Tông Triệu Khoáng.
Thân thế
Khi đó, Lý Đạo có quen biết với đạo sĩ Hoàng Phủ Thản (皇甫坦), khi đến Hồ Bắc đã tìm dịp trò chuyện và bảo các con gái đến chào Hoàng Phủ Thản. Hoàng Phủ Thản thấy mặt của bà, rất kinh ngạc và không dám nhận lễ bái, nói:"Người này về sau tất là mẫu nghi thiên hạ".
Về sau Hoàng Phủ Thản vào cung, gặp mặt Tống Cao Tông và nói về bà, bảo rằng bà có tướng Quốc mẫu. Tống Cao Tông tin là thực, liền cưới về làm phi cho Hoàng tử thứ ba của Tống Hiếu Tông là Cung vương Triệu Đôn tức Tống Quang Tông. Bà được phong làm Vinh Quốc Phu nhân (榮國夫人), sau đổi là Định Quốc Phu nhân (定國夫人).
Năm Can Đạo thứ 4 (1168), bà hạ sinh Hoàng tôn Triệu Khoáng tức Tống Ninh Tông, là con trưởng của Triệu Đôn. Về sau, Triệu Đôn được lập làm Thái tử, bà do đó trở thành Thái tử phi. Tuy bà có tướng mạo xinh đẹp nhưng tính tình thì chua ngoa đố kị, ngay trước mặt Tống Cao Tông và Tống Hiếu Tông còn dám nói chuyện đúng sai, có khi còn nói tố cáo những điều sai trái của Thái tử. Tống Cao Tông cảm thấy không vui, nói với Thọ Thánh Thái thượng hoàng hậu:"Người đàn bà này chẳng biết thế nào là mềm mỏng, trẫm bị Hoàng Phủ Thản lừa rồi".
Tống Hiếu Tông cũng thường khuyên bà phải biết tuân theo gia pháp nếu không sẽ bị phế. Bà chẳng những không nghe, mà còn tỏ ra coi thường Thọ Thánh Thái thượng hoàng hậu.
Hoàng hậu
Năm Thuần Hi thứ 16 (1189), Tống Hiếu Tông nhường ngôi cho Thái tử, lên làm Thái thượng hoàng, cư ở Trọng Hoa điện (重华殿). Thái tử kế vị tức Tống Quang Tông, sau đó hạ chiếu phong Thái tử phi làm Hoàng hậu. Tôn hiệu của Tống Hiếu Tông sau khi nhường ngôi là Thọ Hoàng Thánh đế (寿皇圣帝) nên thường được gọi là Thọ Hoàng (寿皇).
Kết đảng loạn chính
Tống Quang Tông khi ấy chấp chính triều cương, muốn giết bọn hoạn giả, cận tập gần gũi với Lý Hoàng hậu. Bọn Nội thị hay được, liền tìm cách kêu xin với Lý Hoàng hậu bảo toàn mạng sống cho mình. Tống Quang Tông không làm gì được nên uất ức và sinh bệnh.
Lũ Nội thị lại nghĩ ra kế li gián Tam cung. Lúc Tống Quang Tông mắc bệnh, Thọ Hoàng cho tìm ngự y chế ra ít thuốc định đợi lúc Tống Quang Tông đến vấn an thì ban cho. Lũ Nội thị chớp cơ hội gièm pha với Lý Hoàng hậu, nói: "Thọ Hoàng hợp biết bao nhiêu thuốc không tốt, xa giá mà đến Trọng Hoa điện thì ép phải uống, Hoàng thượng uống vào có mệnh hệ gì thì tông xã ra sao?". Lý Hoàng hậu tin là thật nên tìm cách ngăn trở Tống Quang Tông đến Trọng Hoa điện, dẫn đến rạn nứt tình cảm giữa Tống Quang Tông và Thọ Hoàng.
Tống Quang Tông trong 5 năm trị vì, tinh thần luôn hư nhược không minh mẫn, Lý Hoàng hậu do đó dần thay Tống Quang Tông phê duyệt tấu chương, kết bè kết đảng. Bà còn phong cho tổ tiên 3 đời tước Vương, trong gia miếu Lý thị thì từ đường nguy nga tráng lệ, vệ binh phần nhiều được lấy từ trong Thái miếu. Vào lúc Lý Hoàng hậu đến gia miếu, đã ban thưởng quan tước trọng hậu cho 26 người họ hàng thân thuộc, 170 người được phong là Thị thần, ngay môn khách Lý thị gia tộc cũng có người được phong quan. Từ thời Trung Hưng đến trước đó, chưa có trường hợp nào như thế cả.
Ghen tuông cung thiếp
Một hôm nọ, có cung nhân bưng một hộp trầu đứng hầu Tống Quang Tông, Tống Quang Tông cảm thấy đôi bàn tay của cung nhân trắng trẻo, thon thả nên hết lời khen ngợi. Chuyện này lọt vào tai Lý Hoàng hậu. Hôm sau, hậu sai nội thị bưng một hộp trầu đến dâng, Tống Quang Tông mở ra thì hỡi ôi, đó là đôi bàn tay của cung nhân nọ.
Hoàng Quý phi vốn được sủng ái, Lý Hoàng hậu sinh ghen tức. Một hôm, Hoàng có việc tế Tông miếu phải ra ngoài, Lý Hoàng hậu sai người đánh Hoàng Quý phi tới chết rồi nói là Hoàng Quý phi bệnh nặng mà qua đời. Lúc Hoàng tế lễ thì bỗng trời đổ mưa to, lễ phục của Hoàng bị ướt sạch, nến lại bị gió thổi tắt đi nhiều lần, cuối cùng lễ không thành.
Tam cung ly gián
Mùa đông năm Thiệu Hi thứ 2 (1191), nhân lúc có yến tiệc, Lý Hoàng hậu xin Tống Quang Tông lập con trai mình là Gia vương Triệu Khoáng tức Tống Ninh Tông làm Thái tử, rồi đích thân đến Trọng Hoa điện bẩm với Thọ Hoàng. Do Thọ Hoàng nghĩ đến việc trước kia bỏ qua con trưởng là Ngụy vương Triệu Khải để lập Tống Quang Tông làm Thái tử, nên nay muốn Tống Quang Tông nhường ngôi lại cho con của Ngụy vương Triệu Khải là Nghi vương Triệu Bính, do vậy Thọ Hoàng bảo cần phải chọn, không thể quyết định vội vàng. Lý Hoàng gậu bảo:"Thiếp là Chính thất được cưới hỏi đàng hoàng, Gia vương do thiếp sinh ra cớ sao lại không thể lập?".
Thọ Hoàng cảm thấy rất tức giận, chửi mắng Lý Hoàng hậu, do đó Lý Hoàng hậu uất ức, về tâu với Tống Quang Tông việc Thọ Hoàng có ý phế lập. Vì thế, Tống Quang Tông nghi hoặc và từ đó bỏ việc triều yết Thọ Hoàng.
Sau sự kiện Hoàng Quý phi qua đời, biết là có điều mờ ám nhưng không dám nói, lâu ngày vì quá thương nhớ Hoàng Quý phi mà bệnh tình trở nặng, không thể lên triều. Lý Hoàng hậu nhân đó tìm cách khống chế triều chính, độc đoán độc hành, hoang đường bất pháp, mọi chính sự đa phần do Lý Hoàng hậu quyết đoán. Về phần Thọ Hoàng nghe tin Tống Quang Tông có bệnh vội đến thăm, thấy Lý Hoàng hậu thì tức giận mắng nhiếc bà, khiến Lý Hoàng hậu đã hận lại càng thêm hận.
Tết Nguyên đán năm Thiệu Hi thứ 4 (1193), Lý Hoàng hậu theo Tống Quang Tông đến Trọng Hoa điện và ở đến tận cuối mùa xuân. Sau đó, Lưỡng cung lại cùng Thọ Hoàng và Thọ Thành Hoàng hậu đi chơi ở Ngọc Tân viên. Đến tháng 9, lúc Tống Quang Tông chuẩn bị ngự giá đến Trọng Hoa điện thì Lý Hoàng hậu từ đâu xuất hiện, nói:"Trời lạnh, quan gia vào cung uống rượu".
Bách quan ra sức can ngăn. Trung thư Xá nhân Trần Truyền Lương đuổi theo Tống Quang Tông, nắm giữ Hoàng bào lại. Lý Hoàng hậu bèn kéo tuột Tống Quang Tông vào sau ngự bình, Trần Truyền Lương cũng chạy theo vào cung. Lý Hoàng hậu tức giận nói:"Ở nơi này sao vô duyên vô cớ mà vào. Bọn nô tài ở đây chả nhẽ không dám lấy đầu người sao?".
Semiothisa stipularia
Semiothisa stipularia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Từ Ý Hoàng hậu
Tam cung ly gián
Trần Truyền Lương phải buông tay, nhưng lại quay ra than khóc trước điện. Lý Hoàng hậu sai người tới hỏi:"Vô cớ mà khóc là có ý gì". Trần Truyền Lương đáp:"Con can gián mà cha không nghe, nên mới khóc".
Semiothisa stipularia
Liên kết ngoài
S
Từ Ý Hoàng hậu
Tam cung ly gián
Lý Hoàng hậu bực tức, liền bỏ không về Trọng Hoa điện nữa, bách quan phải lui về. Về sau, Thọ Hoàng bệnh nặng, Tống Quang Tông cũng không chịu đến thăm.
Cuối đời
Năm Thiệu Hi thứ 5 (1194), ngày 28 tháng 6, Thọ Hoàng băng hà ở Trọng Hoa điện, Tống Quang Tông không đến chịu tang. Không lâu sau, Tống Quang Tông cũng ốm nặng. Tể tướng Triệu Nhữ Ngu nhân đó tìm cách thông qua Thọ Thánh Hoàng thái hậu, ép Tống Quang Tông nhường ngôi cho Gia vương Triệu Khoáng tức Tống Ninh Tông.
Tống Quang Tông được tôn làm Thái thượng hoàng, Lý Hoàng hậu trở thành Thái thượng hoàng hậu. Bà được dâng tôn hiệu là Thọ Nhân Thái thượng hoàng hậu (寿仁太上皇后).
Năm Khánh Nguyên thứ 6 (1200), ngày 4 tháng 6 (tức ngày 23 tháng 7 dương lịch), Thọ Nhân Thái thượng hoàng hậu giá băng, thọ 56 tuổi, thụy hiệu là Từ Ý Hoàng hậu (慈懿皇后). Mấy tháng sau, Tống Quang Tông cũng băng hà.
Tham khảo
Thể loại:Người Hà Nam (Trung Quốc) Thể loại:Hoàng hậu nhà Tống Thể loại:Thái thượng hoàng hậu nhà Tống Thể loại:Sinh năm 1144 Thể loại:Mất năm 1200
Dactylispa perroteti
Dactylispa perroteti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Guérin-Méneville miêu tả khoa học năm 1841.
Tham khảo
Thể loại:Dactylispa
Lăng Tứ Kiệt
Lăng Tứ Kiệt được người dân Cai Lậy lập để tưởng nhớ Tứ Kiệt, là bốn vị anh hùng hào kiệt đã có công chống quân Pháp xâm lược trong quãng thời gian 1868–1871.
Kiến trúc
Lăng Tứ Kiệt hiện nay được xây theo kiến trúc truyền thống, chia làm hai khu vực rõ rệt:
Cổng chính hướng ra đường 30-4 được khắc hai câu đối :
Khuôn viên quanh Lăng được bố trí các loại kiểng quý từ các nơi khác mang đến tạo nên nét hài hoà với cảnh quang chung quanh. Du khách đến tham quan chắc hẳn sẽ hài lòng với khung cảnh và càng thích thú hơn khi được nghe về nhân vật trong Lăng.
Hàng năm vào ngày 25 tháng Chạp âm lịch, nhân dân Cai Lậy tụ tập đông đúc về đây tảo mộ và làm giỗ rất trang trọng, thành kính tưởng nhớ đến Bốn ông.
Nhân vật
nhỏ|Nhà mộ Tứ Kiệt Lăng Tứ Kiệt thờ bốn ông:
Người dân Cai Lậy thường gọi bốn vị này bằng danh xưng tôn kính là Tứ Kiệt, hay dân dã gần gũi hơn là Bốn Ông. Cả bốn ông đều là dân đồn điền, một tổ chức bán quân sự theo phương châm "tịnh vi dân, động vi binh" do Nguyễn Tri Phương chủ trương, nhằm mục đích vừa xây dựng kinh tế vừa chuẩn bị quốc phòng. Sau khi Pháp chiếm được ba tỉnh miền Đông, Bốn Ông về giúp Võ Duy Dương (tức Thiên Hộ Dương) và Đốc Binh Kiều ở Tháp Mười tiếp tục chống Pháp.
Nhưng vì thế cô sức yếu nên Căn cứ Đồng Tháp Mười bị vỡ, Bốn Ông liền về Cai Lậy chiêu mộ nghĩa quân tiếp tục phất cao cờ khởi nghĩa. Các chiến công của Bốn Ông có thể kể đến như:
Sau nhiều năm hoạt động, cuộc khởi nghĩa của Tứ Kiệt đành chịu sự thất bại trước quân đội Pháp, và bốn ông đều bị bắt. Sau đó, quân Pháp đưa tất cả ra pháp trường xử chém và bêu đầu ở chợ Cai Lậy vào ngày 14 tháng 2 năm 1871 (tức ngày 25 tháng 12 năm Canh Ngọ). Thân nhân gia đình chỉ mang thân mình các ông về quê nhà, gắn chiếc đầu giả làm bằng đất sét vào chôn cất. Nhân dân Cai Lậy đã bí mật mang chôn thủ cấp của Bốn ông và đắp mộ bằng đất, hương khói trang nghiêm. Bốn ngôi mộ bây giờ chỉ là bốn ngôi mộ tượng trưng xây trên nền ngôi mộ cũ.
Xây dựng
nhỏ|Nơi quân Pháp xử chém Tứ Kiệt Năm 1871, mộ được nhân dân Cai Lậy lập để tưởng nhớ Bốn Ông. Mộ được đắp bằng đất, xung quanh có hàng rào bằng cau sơn vôi trắng.
Besma mattearia
Besma mattearia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Lăng Tứ Kiệt
Xây dựng
Năm 1954, nhân dân xây dựng lại ngôi miếu và bốn ngôi mộ tượng trưng bằng xi măng song song và gần sát nhau, xung quanh có hàng rào sắt kiên cố ngay trên nấm đất cũ.
Besma mattearia
Tham khảo
Thể loại:Besma
Lăng Tứ Kiệt
Xây dựng
Năm 1967, nhân dân Cai Lậy tiến hành trùng tu ngôi miếu và khu mộ Bốn ông quy mô hơn, bên trong có miếu thờ, bên ngoài có nhà khách.
Bangalaia turei
Bangalaia turei là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Lăng Tứ Kiệt
Xây dựng
Năm 1997, trùng tu toàn diện khu lăng mộ Tứ Kiệt như ngày nay.
Bangalaia turei
Liên kết ngoài
Thể loại:Bangalaia
Lăng Tứ Kiệt
Xây dựng
Năm 1999, tỉnh Tiền Giang cho xây mới toàn bộ Lăng Tứ Kiệt, mái ngói, các long trụ đắp nổi bằng xi măng, phía sau là nhà mộ, phía trước có cổng mái ngói khá lớn.
Tham khảo
Thể loại:Di tích tại Tiền Giang Thể loại:Du lịch Tiền Giang Thể loại:Di tích quốc gia Việt Nam Tứ Kiệt Thể loại:Thành lập năm 1871
Julia chị
Gia đình
Julia là con đầu trong ba người con sinh ra tại La Mã của Gaius Julius Caesar và Aurelia Cotta. Không rõ năm sinh chính xác của bà, nhưng bà hẳn phải sinh trước năm 101 TCN, vì em gái bà sinh khoảng thời gian đó, còn em trai bà sinh năm 100 TCN. Vào thời điểm này, những người con gái của các gia đình La Mã thường không được đặt (hoặc được ghi chép theo) tiền danh [praenomen] trừ khi có nhiều chị em trong một gia đình, vì thế hai Juliae thường được đề cập đến bằng những cái tên là "Julia Major" và "Julia Minor" khi có nhu cầu phân biệt rõ ràng.
Không có nhiều ghi chép về cuộc đời của Julia, trừ việc bà đã kết hôn hai lần, một lần với Lucius Pinarius, một người xuất thân từ gia đình quý tộc Pinarii, và một lần với Quintus Pedius, tuy nhiên thứ tự không được biết rõ. Bà có ít nhất một người con trai từ mỗi lần kết hôn. Bà là bà nội của Lucius Pinarius và Quintus Pedius, những người cùng với người họ hàng của họ, Gaius Octavius, cháu trai của Julia em, được xướng tên là người thừa kế của Caesar trong di thư của viên quan độc tài. Titus Pinarius, một người bạn của Cicero, có thể là một người cháu nội khác và là anh/em trai của Lucius. Có một số học giả cho rằng, Lucius Pinarius và Quintus Pedius thực chất là con trai của Julia chứ không phải cháu nội của bà.
Cinnamomum keralaense
Cinnamomum keralaense là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được Kosterm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983 publ. 1985.
Liên kết ngoài
K Thể loại:Thực vật được miêu tả năm 1983 publ. 1985
Nemeritis graeca
Nemeritis graeca là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nemeritis
Coelotes undulatus
Coelotes undulatus là một loài nhện trong họ Amaurobiidae.
Loài này thuộc chi Coelotes. Coelotes undulatus được miêu tả năm 1990 bởi Hu & Jia-Fu Wang.
Tham khảo
Thể loại:Coelotes
Aşağışevik, Bayramiç
Aşağışevik là một xã thuộc huyện Bayramiç, tỉnh Çanakkale, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 37 người.
Anne Applebaum
Anne Elizabeth Applebaum (sinh ngày 25 tháng 7 năm 1964) là một nhà báo người Hoa Kỳ và Ba Lan, một tác giả đã đoạt giải Pulitzer mà viết rất nhiều về đề tài chủ nghĩa Cộng sản và sự phát triển của xã hội dân sự ở Trung và Đông Âu. Bà Applebaum đã từng là biên tập viên tờ The Economist, và thành viên ban biên tập của tờ The Washington Post (2002–2006). Chồng bà là nguyên bộ trưởng bộ ngoại giao Ba Lan Radosław Sikorski. Thời kỳ đầu Applebaum sinh tại Washington, D.C. Cha mẹ cô là Harvey M. Applebaum
Liên kết ngoài
Thể loại:Người đoạt giải Pulitzer Thể loại:Sinh năm 1964 Thể loại:Nhà sử học Mỹ Thể loại:Gulag trong văn học và nghệ thuật Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Yale Thể loại:Nhà văn Mỹ thế kỷ 20 Thể loại:Nhà văn Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Nữ nhà văn thế kỷ 20 Thể loại:Nữ nhà văn thế kỷ 21 Thể loại:Cựu sinh viên Trường Kinh tế Luân Đôn Thể loại:Nhà sử học cộng sản Thể loại:Nhà báo Washington, D.C. Thể loại:Người chống cộng Ba Lan
Ctenopteris subscabra
Ctenopteris subscabra là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được J.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1875. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ctenopteris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1875 Thể loại:Unresolved names
Ctenopteris subscabra
Cytora depressa
Cytora depressa là một loài ốc rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Pupinidae.
Phân bố
Loài này có ở New Zealand.
Tham khảo
Thể loại:Cytora Thể loại:Động vật chân bụng New Zealand
Dactylispa pertenuis
Dactylispa pertenuis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1960.
Restio harveyi
Restio harveyi là một loài thực vật có hoa trong họ Restionaceae. Loài này được Mast. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1865.
Liên kết ngoài
Thể loại:Restio Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1865
Viettesia brunneomixta
Viettesia brunneomixta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Viettesia
Psydrax montigena
Psydrax montigena là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được S.T.Reynolds & R.J.F.Hend. mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
Thể loại:Psydrax Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Trogoderma okumurai
Trogoderma okumurai là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Beal miêu tả khoa học năm 1964.
Tham khảo
Thể loại:Trogoderma
Holocheilus pinnatifidus
Holocheilus pinnatifidus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Less.) Cabrera mô tả khoa học đầu tiên năm 1968.
Bangalaia vittata
Bangalaia vittata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Holocheilus pinnatifidus
Liên kết ngoài
Thể loại:Holocheilus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968
Bangalaia vittata
Liên kết ngoài
Thể loại:Bangalaia
Aero A.18
Aero A.18 là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh chế tạo tại Tiệp Khắc trong thập niên 1920. Đây là một sự phát triển của các loại tiêm kích Ae 02 và Ae 04 được thiết kế từ Chiến tranh thế giới I, nhưng cũng vay muonjw từ thiết kế của loại máy bay ném bom-trinh sát A.11 cùng thời.
Tham khảo
Thể loại:Máy bay tiêm kích Tiệp Khắc 1920–1929 Thể loại:Máy bay thể thao Tiệp Khắc 1920–1929 Thể loại:Máy bay Aero Vodochody Thể loại:Máy bay chiến đấu Thể loại:Máy bay quân sự Thể loại:Máy bay tiêm kích Thể loại:Máy bay thể thao Thể loại:Máy bay hai tầng cánh Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt
Xiana
Xiana là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Hiện tại nó được coi là đồng nghĩa của Bastilla.
Tham khảo
Thể loại:Catocalinae
Đại học Công giáo Hoa Kỳ
Đại học Công giáo Hoa Kỳ (tiếng Anh: The Catholic University of America, viết tắt: CUA) là một trường đại học tư thục tọa lạc ở Washington, D.C., Hoa Kỳ. Đây là tổ chức giáo dục bậc đại học duy nhất do Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ thành lập và điều hành, và là thành viên thuộc hệ thống đại học giáo hoàng của Giáo hội Công giáo Rôma. Được thành lập vào năm 1887 như là một trung tâm nghiên cứu và giáo dục sau đại học, từ ngày Lễ Phục Sinh năm 1904, Giáo hoàng Lêô XIII thiết lập nó trở thành cơ sở giáo dục bậc đại học. Khuôn viên của trường đại học này nằm trong khu phố Brookland, còn được mệnh danh là "Little Rome" (Roma Nhỏ),với hơn 60 cơ sở Công giáo.
Đại học này đã được hai giáo hoàng viếng thăm khi tại chức là Giáo hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm vào ngày 7 tháng 10 năm 1979 và Giáo hoàng Biển Đức XVI viếng thăm ngày 16 tháng 4 năm 2008.
Chú thích
Thể loại:Đại học Công giáo tại Hoa Kỳ Thể loại:Đại học Giáo hoàng
Lampaul-Guimiliau
Lampaul-Guimiliau (Lambaol-Gwimilio) là một xã của tỉnh Finistère, thuộc vùng Bretagne, miền tây bắc Pháp.
nhỏ|360px|trái|The historic dioceses of Bretagne.
Dân số
Người dân ở Lampaul-Guimiliau được gọi là Lampaulais.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Finistère
Cinnamomum kerangas
Cinnamomum kerangas là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được Kosterm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Liên kết ngoài
K Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1970
Stegastes lubbocki
Stegastes lubbocki, thường được gọi là cá thia Ascension, là một loài cá biển thuộc chi Stegastes trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1992.
Phân bố và môi trường sống
S. lubbocki là loài đặc hữu của đảo Ascension (một phần của lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh), nằm ở Đông Nam Đại Tây Dương. S. lubbocki thường sống xung quanh các rạn san hô hoặc những bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 50 m trở lại.
Mô tả
S. lubbocki trưởng thành dài khoảng 12 cm. Đầu và thân của S. lubbocki trưởng thành có màu nâu sẫm gần như đen với những chấm màu xanh tím trên đầu. Vây ngực có màu vàng cam; cuống và vây đuôi có màu vàng tươi nổi bật; các vây còn lại màu tối. Cá con có màu sắc tương tự hơn cá trưởng thành nhưng có nhiều chấm trên đầu hơn. Vây lưng mềm và vây hậu môn có màu vàng tươi. Vây lưng có đốm đen lớn viền xanh. S. lubbocki có hình dáng và màu sắc tương tự với loài Stegastes pictus, nhưng S. lubbocki lại không có màu vàng ở vây lưng mềm.
Số ngạnh ở vây lưng: 12; Số vây tia mềm ở vây lưng: 14 - 17; Số ngạnh ở vây hậu môn: 2; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 13 - 14; Số vây tia mềm ở vây ngực: 19 - 21.
Semiothisa straminea
Semiothisa straminea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Stegastes lubbocki
Mô tả
Thức ăn của S. lubbocki là các sinh vật phù du. S. lubbocki sinh sản theo cặp, trứng được đặt trong các hốc đá và được bảo vệ bởi cá đực.
Semiothisa straminea
Liên kết ngoài
S
Stegastes lubbocki
Xem thêm
Peter Wirtz1, Jane Bingeman, John Bingeman, Ronald Fricke, Timothy J. Hook and Jimmy Young (2014), The ﬁshes of Ascension Island, central Atlantic Ocean – new records and an annotated checklist, Journal of the Marine Biological Association of the UK (6): 1-16
Chú thích
Thể loại:Stegastes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1992
Thuật toán Simon
Mặc dù bài toán thực ra có ít ứng dụng trong thực tế, tuy nhiên nó vẫn rất đáng được chú ý khi đã tạo ra một sự tăng tốc theo hàm mũ so với các thuật toán cổ điển. Thêm vào đó, đây cũng là cơ sở ý tưởng cho Thuật toán Shor. Cả hai bài toán đều là dạng đặc biệt của bài toán nhóm con ẩn giao hoán, là bài toán đến nay đã có thuật toán lượng tử để giải quyết một cách hiệu quả.
Mô tả bài toán và thuật toán
Đầu vào của bài toán là một hàm (thực thi bởi hộp đen), coi như thỏa mãn điều kiện với một số ta có với mọi , f(y)=f(z) khi và chỉ khi y=z or. Chú ý rằng trường hợp s=0^n cũng được chấp nhận, tương ứng với f là một hoán vị. Vấn đề cần giải quyết là tìm s.
Tập của các xâu n-bit là một không gian vec tơ  dưới thao tác bit XOR. Giả sử hàm gốc của f hoặc rỗng, hoặc tạo nên các tập-hợp-chung có n-1 chiều. Sử dụng các thuật toán lượng tử, ta có thể, với xác suất cao, xác định được các véc tơ cơ sở sinh ra n-1 không gian con này, vì s là véc tơ vuông góc với toàn bộ các véc tơ cơ sở trên. 300px|thumb|right|Hàm lượng tử trong thuật toán Simon Xét không gian Hilbert chứa đựng tích ten-xơ của không gian Hilbert của các xâu đầu vào, và cho ra đầu ra là các xâu. Sử dụng biến đổi Hadamard, ta có thể tạo trạng thái ban đầu và gọi hộp đen để chuyển trạng thái này thành Biến đổi Hadamard chuyển trạng thái trên thành Ta thực hiện đo cùng lúc ở cả hai thanh ghi. Nếu, ta nhận được sự giao thoa giảm. Vậy, chỉ không gian con là được chọn. Thử với một số lượng y, ta có thể tìm được n-1 véc tơ cơ sở, và tính s.
Tham khảo
2. Koiran, P.; Nesme, V.; Portier, N. (2007), "The quantum query complexity of the abelian hidden subgroup problem", Theoretical Computer Science 380 (1-2): 115–126,doi:10.1016/j.tcs.2007.02.057, retrieved 2011-06-06
3. Koiran, P.; Nesme, V.; Portier, N. (2005), "A quantum lower bound for the query complexity of Simon's Problem", ''Proc. ICALP'' 3580: 1287–1298, arXiv:quant-ph/0501060, retrieved 2011-06-06
Thể loại:Thuật toán lượng tử
Bộ đàm
phải|nhỏ| Một số máy bộ đàm hai chiều cầm tay tương thích với tiêu chuẩn radio kỹ thuật số Project 25 nhỏ|Đài phát thanh của một cá nhân trong một chiếc xe tải Bộ đàm, hay đài phát thanh hai chiều là một đài phát thanh có thể vừa truyền và nhận tín hiệu (bộ thu phát), không giống như máy thu phát chỉ nhận nội dung. Nó là một bộ thu phát âm thanh, âm thanh, một bộ phát và thu trong một đơn vị, được thiết kế để liên lạc bằng giọng nói giữa người với người hai chiều với những người dùng khác có radio tương tự. Bộ đàm có sẵn trong các cấu hình: di động, cố định và cầm tay. Bộ đàm hai chiều cầm tay thường được gọi là máy bộ đàm, bộ đàm hoặc bộ đàm cầm tay.
Lịch sử
Việc lắp đặt các thiết bị thu và phát tại cùng một vị trí cố định cho phép trao đổi thông điệp không dây. Ngay từ năm 1907, tín hiệu điện báo hai chiều qua Đại Tây Dương đã được thương mại hóa. Đến năm 1912, các tàu thương mại và quân sự mang theo cả máy phát và máy thu, cho phép liên lạc hai chiều theo thời gian thực với một con tàu khuất tầm nhìn trên đất liền.
Đài phát thanh hai chiều di động thực sự đầu tiên được phát triển ở Úc vào năm 1923 bởi Đại tá Frederick William Downie của Cảnh sát Victoria. Cảnh sát Victoria là những người đầu tiên trên thế giới sử dụng giao tiếp không dây trong ô tô, chấm dứt tình trạng báo cáo kém hiệu quả qua bốt điện thoại công cộng vẫn được sử dụng cho đến thời điểm đó. Những chiếc bộ đàm đầu tiên được lắp đặt bộ ghế sau của những chiếc xe tuần tra Lancia.
Khi thiết bị vô tuyến trở nên mạnh mẽ, nhỏ gọn và dễ sử dụng hơn, các phương tiện nhỏ hơn đã được lắp đặt thiết bị liên lạc vô tuyến hai chiều. Việc lắp đặt thiết bị vô tuyến trên máy bay cho phép các trinh sát báo cáo lại các quan sát trong thời gian thực, không yêu cầu phi công gửi thông báo cho quân lính ở mặt đất bên dưới hoặc hạ cánh và báo cáo trực tiếp cá nhân.
Tham khảo
Thể loại:Truyền thanh Thể loại:Kỹ thuật viễn thông
Cytora fasciata
Cytora fasciata là một loài ốc rất nhỏ có nắp, là động vật thân mềm chân bụng sống trên cạn thuộc họ Pupinidae.
Phân bố
Loài này có ở New Zealand.
Tham khảo
Thể loại:Cytora Thể loại:Động vật chân bụng New Zealand
Trương Triết Hạn
Trương Triết Hạn (, Bính âm: Zhāngzhéhàn) là một nam diễn viên và ca sĩ người Trung Quốc, được biết đến qua vai nam chính Long Phi Dạ trong bộ phim cổ trang Vân Tịch truyện (2018) và nổi tiếng với vai Chu Tử Thư trong bộ phim võ hiệp giang hồ Sơn Hà Lệnh (2021).
Không chỉ dừng lại ở những vai diễn làm nên tên tuổi, Trương Triết Hạn cũng theo đuổi đam mê âm nhạc, đĩa đơn Vây Quanh 《环绕》được phát hành năm 2021 đã trở thành đĩa đơn bán chạy nhất trên nền tảng NetEase Cloud Music trong nửa đầu năm.
Kể từ tháng 12/2022 đến nay là nghệ sĩ thuộc quản lý của công ty Ranyimusic冉以音乐 và bắt đầu phát triển sự nghiệp âm nhạc ở nước ngoài. Được ưu ái gọi với cái tên "Chinese King of iTunes" khi các bài hát do anh phát hành đều giữ các thứ hạng cao trên BXH iTunes trong nhiều ngày liên tục.
Tên Fandom: Hải Triết (Hai Zhe / 海哲). Trong tiếng Trung, Hai Zhe (海蜇) có nghĩa là con sứa, đồng âm với Hai Zhe (海哲) nên hình ảnh con sứa cũng được dùng làm biểu trưng cho fandom.
Tiểu sử
Trương Triết Hạn sinh ngày 11 tháng 5 năm 1991, ở vùng Du Thủy thuộc địa phận Tân Dư, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc.
Năm 2008, Trương Triết Hạn trúng tuyển vào Khoa Nhạc kịch thuộc Học viện Hý kịch Thượng Hải. Anh cũng là người đầu tiên ở quê nhà thi đỗ ngôi trường này.
Gia đình Trương Triết Hạn vốn thuộc kiểu gia đình truyền thống nên sau khi nhận được giấy báo trúng tuyển, người thân đều phản đối việc anh lựa chọn đi theo con đường nghệ thuật. Tuy nhiên, nhờ có sự động viên và ủng hộ của mẹ, anh vẫn quyết tâm khăn gói đến Thượng Hải theo đuổi đam mê diễn xuất.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Trung Quốc Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Trung Quốc Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1991 Thể loại:Cựu sinh viên Học viện Hý kịch Thượng Hải Thể loại:Diễn viên Trung Quốc Thể loại:Nam diễn viên Trung Quốc thế kỷ 21
Jamanal, Gokak
Jamanal là một làng thuộc tehsil Gokak, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Belgaum (huyện)
Dactylispa piceomaculata
Dactylispa piceomaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1939.
Besma nigripuncta
Besma nigripuncta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Besma
Bekirler, Bayramiç
Bekirler là một xã thuộc huyện Bayramiç, tỉnh Çanakkale, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 68 người.
Tridactyle fimbriatipetala
Tridactyle fimbriatipetala là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (De Wild.) Schltr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridactyle Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1918
Trogoderma ornatum
Trogoderma ornatum là một loài bọ cánh cứng trong họ Dermestidae. Loài này được Say miêu tả khoa học năm 1825.
Cai cơ
Cai cơ (chữ Hán: 該奇, tiếng Anh: Battalion Commander), hoặc Quản cơ (管奇) thời Nguyễn, là một chức võ quan thời chúa Nguyễn và thời Nguyễn. Cai cơ đứng đầu một cơ.
Về phẩm tước, thời Nguyễn, Cai cơ trật Chánh tứ phẩm
Về số quân, thời chúa Nguyễn, một Cơ có khi gồm nhiều thuyền, có khi gồm nhiều đội. Số thuyền và số lính của mỗi cơ cũng không nhất định. Một cơ gồm từ 200 lên đến gần 3.000 lính. Thời Nguyễn, một Cơ gồm 10 đội, một đội nhiều hoặc ít hơn 50 lính. Một cơ gồm từ 500-600 lính.
Chức Cai cơ tương tự chức Tiểu đoàn trưởng hay Trung đoàn trưởng ngày nay nhưng vì số quân dao động từ vài trăm đến gần 3.000 lính, nên chức Cai cơ gần giống với trọng trách Battalion Commander hơn là chức Lieutenant Colonel (chức tương tự với chức Lãnh binh) tại Tây phương ngày nay.
Các vị Cai cơ Việt nam nổi tiếng
Thời chúa Nguyễn và Nguyễn, các võ tướng thường được giao chức Cai Cơ rồi dần dần thăng chức như Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh, Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại và Đoan Hùng Quận Công Nguyễn Văn Trương.
Coelotes unicatus
Coelotes unicatus là một loài nhện trong họ Amaurobiidae.
Loài này thuộc chi Coelotes. Coelotes unicatus được Takeo Yaginuma miêu tả năm 1977.
Tham khảo
Thể loại:Coelotes
Xã Homer, Quận Stutsman, Bắc Dakota
Xem thêm
Thể loại:Xã thuộc tiểu bang Bắc Dakota Thể loại:Quận Stutsman, North Dakota
Betacam
nhỏ|Máy quay phim Sony Betacam SP. nhỏ|Máy quay Sony Betacam SP BVW-D600P với C6 Paglight và Rycote Softie nhỏ|Máy quay Sony Betacam SP BVW-D600P với C6 Paglight và Rycote Softie (mặt khác) nhỏ|Sony Betacam SP BVV-5 VTR, được gắn vào đầu máy ảnh JVC KY-D29. nhỏ| [[Máy quay phim kết hợp|Máy quay phim Sony Betacam SP UVW-100B. ]] nhỏ|Sony Betacam SP BVW-75 Editing VTR. nhỏ|Sony Betacam SP PVW-2800 Editing VTR. nhỏ|Sony Betacam SP BVW-65 Editing VTP. nhỏ|Sony Betacam SP UVW-1800 Editing VTR. nhỏ|BVW-75, PVW-2800 và UVW-1800 Betacam SP VTR. nhỏ| So sánh kích thước Betacam và [[VHS (công nghệ)|VHS
Betacam SP L (trên cùng), Betacam SP S (trái), VHS (phải). ]] Betacam là một gia đình các sản phẩm videocassette nửa inch chuyên nghiệp được Sony phát triển mạnh vào năm 1976. Trong sử dụng thông thường, "Betacam" thường được sử dụng để chỉ máy quay Betacam, băng Betacam, máy quay video Betacam hoặc định dạng Betacam.