cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Avitus
Eparchius Avitus (385 – 457) là Hoàng đế Tây La Mã trị vì từ ngày 9 tháng 7 năm 455 cho đến ngày 17 tháng 10 năm 456. Xuất thân từ giới quý tộc gốc Gaul-La Mã, là một Nguyên lão Nghị viên và sĩ quan cấp cao trong cả chính quyền dân sự và quân sự, về sau bị viên Tổng tư lệnh quân đội Ricimer và tướng Maiorianus phế truất, bị đày đến Piacenza và được phong làm Giám mục ở nơi này.
Nguồn gốc xuất thân
Avitus sinh ra tại Clermont, trong một gia đình quý tộc có nguồn gốc thượng nghị viên thuộc tầng lớp quý tộc Gaul-La Mã, cha ông là Flavius Julius Agricola, quan chấp chính vào năm 421. Ông có hai người con, một trai và một gái, Agricola (440 – 507, là vir inlustris), Ecdicius Avitus (về sau là patricius và magister militum dưới thời Hoàng đế Julius Nepos) và, clarissima femina (người từng kết hôn với pháp quan thái thú Gaul Tonantius Ferreolus). Ông còn có mối quan hệ họ hàng với Magnus Felix và Priscus Valerianus. Con gái Agricola, cũng mang tên Papianilla (490–530), cưới một người có họ hàng với bà là Parthenius (485–548), ở Patron vào năm 542 và có thể là cháu nội của Felix Ennodius.
Sự nghiệp ban đầu
Trước khi bước vào binh nghiệp, thời trẻ, ông từng học luật, về sau được gửi đến trợ giúp patricius Flavius Constantius (làm Hoàng đế trong một thời gian ngắn vào năm 421) trong việc giảm bớt thuế má tại lãnh thổ của Constantius. Sứ mệnh thành công, một người bà con của ông là Theodorus đang là con tin tại triều đình của vua Visigoth là Theodoric I. Trong khoảng năm 425-426, ông tới viếng thăm triều đình của vị vua man rợ này để bàn định việc phóng thích Theodorus, cũng tại đây Avitus đã gặp và truyền cảm hứng thơ ca Latin và văn hóa La Mã cho Theodoric II, con trai của Theodoric I. Trong thời gian phục dịch quân đội Tây La Mã, ông phục vụ dưới trướng của viên Tổng tư lệnh quân đội (magister militum) Aetius trong các chiến dịch quân sự chống lại người Juthungi, người Noric (430–431) và người Burgundi (436). Năm 437, được thăng lên cấp bậc vir inlustris, sau đó ông trở về Alvernia đảm nhiệm chức vụ sĩ quan cấp cao, đồn trú tại Gaul, cùng năm đó, ông đánh tan một cuộc đột kích của người Hung gần Clermont, buộc vua Theodoric phải tạm ngừng cuộc vây hãm Narbonne. Năm 439, ông được bổ nhiệm làm Pháp quan thái thú Gaul, cùng năm đó, ông tái khôi phục việc ký kết một hiệp ước hữu nghị với người Visigoth nhằm đảm bảo an ninh trật tự tại xứ Gaul. Mùa hè năm 440, ông từ chức về nghỉ hưu tại quê nhà của ông ở Avitacum, gần Clermont. Năm 451, người Hung, dưới sự thống lĩnh của Attila, xâm lược Đế chế Tây La Mã, Avitus sử dụng ảnh hưởng của ông để cố thuyết phục người Visigoth liên minh với La Mã. Sau cùng, Avitus và Theodoric dẫn quân đánh bại Attila tại Trận Châlons, kéo dài chút thời gian tồn tại cho Đế chế Tây La Mã.
Lên ngôi
Cuối mùa xuân năm 455, Avitus được Hoàng đế Petronius Maximus bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh quân đội (magister militum), đồng thời phái ông làm sứ giả sang thuyết phục Hoàng đế Đông La Mã Thedoric II chính thức công nhận danh hiệu Hoàng đế cho Maximus và sự trợ giúp cho vị hoàng đế mới này.
Trong khi Avitus đang ở triều đình của Thedoric để tiến hành việc thương thuyết thì nhận được tin hoàng đế Petronius Maximus bị giết vào ngày 22 tháng 5 năm 455, còn người Vandal thì chiếm được kinh thành Roma và tràn vào cướp phá thành phố này trong vòng hai tuần lễ. Ngay lập tức Thedoric phong Avitus làm Hoàng đế tại Toulouse vào ngày 9 tháng 7 năm 455. Vị Hoàng đế mới này đã nhận được sự ủng hộ của các thủ lĩnh xứ Gaul ở Viernum, gần Arelate và sự công nhận chính thức từ Viện nguyên lão La Mã vào ngày 5 tháng 8 năm 455.
Avitus ở lại Gaul thêm ba tháng nữa để củng cố quyền lực của ông tại xứ này, cùng với quân đội người Goth dưới sự chỉ huy của viên tướng kiêm Tổng tư lệnh quân đội Remistus, hoàng đế tiến quân vào Noricum, khôi phục lại trật tự trị an ở tỉnh này, sau đó vượt qua Ravenna, tiến vào Roma vào ngày 21 tháng 9 năm 455. Ngày 1 tháng 1 năm 456, Avitus tự phong làm quan chấp chính tối cao La Mã, nhưng không được triều đình phương Đông công nhận.
Thời kỳ trị vì
Trong suốt thời kỳ trị vì của Avitus, Đế chế Tây La Mã thường xuyên phải hứng chịu các cuộc tấn công rải rác dọc bờ biển ý|nước Ý của người Vandal, dưới sự thống lĩnh của vua Gaiseric và các cuộc đột kích liên miên của người Visigoth, cũng như thiếu sự trợ giúp và ủng hộ về mặt quân sự, chính trị của Đế chế Đông La Mã vào thời điểm ấy, tuy cũng đôi lúc ngăn chặn được sự tấn công của người Rợ như trong một vài trận chiến ở Agrigento và một trận hải chiến khác ở Corse trong lãnh thổ nước Ý đã đánh bại quân đội Vandal dưới sự chỉ huy của viên Tổng tư lệnh quân đội Tây La Mã Ricimer.
Là người đại diện cho tầng lớp quý tộc gốc Gaul-La Mã, ông phản đối việc thu hẹp phạm vi thống trị của Đế chế Tây La Mã về lại nước Ý, theo quan điểm cả về mặt hành chính và chính trị. Cũng vì lý do này, sau khi lên ngôi hoàng đế, ông đề cử một loạt các quan chức thuộc Nguyên lão gốc Gaul vào làm việc trong chính phủ của Đế chế Tây La Mã, chính sách này bị cả Nguyên lão Nghị viên thuộc tầng lớp quý tộc và dân chúng Roma chống đối dữ dội kể từ khi họ vừa trải qua nạn cướp phá thành Roma của người Vandal vào năm 455. Ngoài ra Avitus luôn giữ mối quan hệ rất tốt với người Visigoth, đặc biệt là nhà vua Thedoric II, người vừa là bạn vừa là người ủng hộ công nhận danh hiệu hoàng đế của Avitus, mối quan hệ này không kéo dài được lâu, ít lâu sau đó, người Visigoth kéo quân tràn vào xâm lược tỉnh Hispania của La Mã (Tây Ban Nha ngày nay) và từ chối giúp đỡ Avitus trấn áp một cuộc nổi loạn của những phe phái chống đối ông. Tuy nhiên người Visigoth đã bành trướng vào tỉnh Hispania (Tây Ban Nha ngày nay) mặc dù trên danh nghĩa là được sự cho phép của người La Mã, trên thực tế thì người Rợ đã tự mình kiểm soát các tỉnh trong phạm vi bành trướng của họ, Avitus từng gửi Fronto làm sứ giả tới chỗ người Suebi và vua Theodoric II của người Visigoth để yêu cầu họ tái công nhận sự thống trị của người La Mã nhưng đều bị từ chối, chỉ ít lâu sau, người Suebi toan công chiếm tỉnh Hispania Tarraconensis của La Mã nhưng bị người Visigoth chặn lại và đánh bại trong Trận Sông Urbicus vào ngày 5 tháng 10 năm 456, sau đó họ công khai chiếm đóng tỉnh này và sáp nhập vào trong lãnh thổ của mình.
Tình hình trong Đế chế Tây La Mã, dưới sự cai trị của Avitus gặp khá nhiều khó khăn, sự oán giận của dân chúng La Mã đối với vị hoàng đế này ngày càng tăng vì các yếu tố như sau: thuế má nặng nề, thực phẩm khan hiếm, kho tàng trống rỗng, sự ưu đãi quá mức những người gốc Gaul-La Mã trong chính quyền, nạn lạm phát tăng cao khiến đời sống của nhiều cư dân Roma, sau vụ cướp phá Roma của người Vandal bị đảo lộn nghiêm trọng, cộng với việc giải tán đội vệ binh hoàng gia và phải chi trả một số lượng lớn tiền lương cho đội quân người Rợ của Avitus đã khiến cho hoàng đế thậm chí phải dỡ bỏ một số tượng đồng và nấu chảy nó ra để bán cho các thương nhân ngoại quốc nhằm đổi lấy tiền nhằm trang trải chi phí cho đội ngũ quan lại, viên chức, sĩ quan người Rợ của ông. Tất cả những sự kiện đó đã khiến cho uy tín của hoàng đế giảm sút và sự bất mãn, chống đối của dân chúng và tướng lĩnh dâng cao khắp nơi trong Đế chế Tây La Mã.
Phế truất
Ngày 17 tháng 9 năm 456, Tổng tư lệnh quân đội Ricimer và comes domesticorum Maiorianus tuyên bố công khai nổi dậy chống lại Avitus, họ giết chết viên Tổng tư lệnh Remistus tại Ravenna và dẫn quân nổi loạn xông vào thành Roma lùng bắt hoàng đế, nhưng Avitus đã nhanh chóng trốn thoát khỏi Roma và rút về hướng bắc nước Ý. Sau đó hoàng đế lập tức triệu hồi và phong viên tướng trung thành với ông là Messianus làm Tổng tư lệnh quân đội Tây La Mã tại Gaul (sử gia Hydatius thì lại nói là ở Arelate), thu thập tàn quân còn lại, thống lĩnh quân đội tiến đánh Ricimer tại Piacenza. Sau một trận đánh ác liệt đẫm máu, Ricimer đánh bại và giết chết Messianus, còn hoàng đế Avitus thì bỏ chạy và bị bắt sống vào ngày 17 hoặc 18 tháng 10 năm 456.
Cuối cùng Ricimer và Maiorianus quyết định tha mạng cho vị Hoàng đế bại trận này, nhằm đề phòng những âm mưu nổi loạn có thể xảy ra, họ phế truất và lưu đày Avitus tới Piacenza và phong chức Giám mục Piacenza cho ông.
Qua đời
Avitus mất đột ngột vào năm 457 mà không rõ nguyên nhân, tuy vậy tại một số tỉnh của Đế chế Tây La Mã vẫn còn xem ông là hoàng đế hợp pháp, sử gia đương thời Hydatius từng sống tại Tây Ban Nha cho rằng ông mất chính xác là vào năm 457, hơn nữa, một sử gia khác là Sidonius Apollinaris kể lại một cuộc đảo chính thất bại tại Gaul do viên tướng La Mã Marcellus tổ chức, có khả năng nhằm mục đích đưa Avitus trở lại ngôi vị hoàng đế.
Avitus thừa biết Viện nguyên lão đã kết án tội chết cho ông, nên ông bèn chạy trốn sang Gaul, mang theo cả đống tặng phẩm trong pháp đình Thánh Julian ở Alvernia, quê nhà của ông. Theo sử gia Gregory xứ Tours cho biết thì Avitus qua đời trong suốt chuyến đi này, một số nguồn tài liệu khác thì chỉ nói Avitus bị Maiorianus và Ricimer giết chết. Cho đến giờ cái chết của Avitus vẫn còn là một bí ẩn đối với các sử gia hiện đại lẫn cổ xưa.
Thi thể của ông được chôn cất tại Brioude, kế bên mộ Thánh Julian.
Nguồn tài liệu chính
Về lịch sử triều đại của Avitus thì do sử gia người Tây Ban Nha Hydatius (400– 469) và nhà viết sử biên niên thời kỳ Byzantine John xứ Antioch (nửa đầu thế kỷ thứ 7) biên soạn:
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 395 Thể loại:Mất năm 457 Thể loại:Giám mục thế kỷ thứ 5 Thể loại:Hoàng đế La Mã thế kỷ thứ 5 Thể loại:Giám mục xứ Piacenza Thể loại:Quan chấp chính tối cao Đế chế La Mã Thể loại:Giám mục Ý Thể loại:Magistri militum Thể loại:Pháp quan thái thú Gaul Thể loại:Người La Mã gốc Gaul Thể loại:Sinh năm 385 Thể loại:Năm sinh không rõ Thể loại:Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Nephrotoma qinghaiensis
Nephrotoma qinghaiensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Heriades angusticeps
Heriades angusticeps là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1937.
Nephrotoma qinghaiensis
Tham khảo
Thể loại:Nephrotoma
Heriades angusticeps
Tham khảo
Thể loại:Heriades Thể loại:Động vật được mô tả năm 1937
Pomacentrus baenschi
Pomacentrus baenschi là một loài cá biển thuộc chi Pomacentrus trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1991.
Từ nguyên
Từ định danh được đặt theo tên của Hans A. Baensch (1941 – 2016), người xuất bản và là bạn của tác giả Gerald R. Allen, vì sự quan tâm của Baensch đối với những nghiên cứu ngư học của Allen, và Baensch cũng đã giúp Allen xuất bản cuốn sách có mô tả về loài cá này.
Phạm vi phân bố và môi trường sống
P. baenschi được ghi nhận dọc theo đường bờ biển Đông Phi, từ Kenya trải dài đến Mozambique, và quần đảo Comoro ở xa bờ. P. baenschi sống tập trung gần những rạn san hô viền bờ ở độ sâu đến 20 m.
Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở P. baenschi là 10 cm.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 14–15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Sinh thái học
Thức ăn của P. baenschi bao gồm tảo và các loài động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng.
Tham khảo
B Thể loại:Cá Ấn Độ Dương Thể loại:Cá Kenya Thể loại:Cá Tanzania Thể loại:Cá Mozambique Thể loại:Động vật Comoros Thể loại:Động vật được mô tả năm 1991
Sân bay Łódź Władysław Reymont
Sân bay Łódź Władysław Reymont, tên trước đây Sân bay Łódź-Lublinek, là một sân bay ở miền trung Ba Lan, cách trung tâm thành phố Łódź 6 km về phía tây nam.
Sân bay này hoạt động từ ngày 13 tháng 9 năm 1925 và hiện đang được nâng cấp. Sân bay này được đặt tên theo nhà văn ba Lan đoạt Giải Nobel Văn học năm 1924 Władysław Reymont.
Lịch sử
Sân bay Łódź mở cửa vào ngày 13 tháng 9 năm 1925. Trong thế chiến II, lực lượng chiếm đóng của Đức đã nâng cấp sân bay cho quân đội sử dụng, bằng cách xây dựng đường băng bê tông dài 1.200 m (3937 ft). Trong những năm ngay sau chiến tranh, sân bay là một trung tâm giao thông quan trọng, nhưng vai trò đó bị suy giảm vào những năm 1950 với sự phát triển của sân bay Warsawa. Đến cuối thập kỷ, kết nối hành khách thường xuyên để Łódź đã bị dừng lại. Những nỗ lực nhằm khởi động lại lưu lượng hành khách đã được thực hiện trong những năm 1990. Năm 1997, nhà ga hành khách mới (công suất khoảng 50.000 lượt khách/năm) đã được khai trương.
Trong tháng 6 năm 2012, nhà ga số 3 với công suất 1,5-2 triệu lượt khách mỗi năm đã được khai trương, công suất hơn 5 lần so với của nhà ga cũ. Nhà ga 2 sẽ được tháo dỡ và bán cho Radom cho sân bay mới của họ.
Nhà ga 2
nhỏ|phải|Bên trong nhà ga quốc tế
Liên kết ngoài
Thể loại:Sân bay Ba Lan
Mylochromis balteatus
Tham khảo
Thể loại:Mylochromis
Dacoderus striaticeps
Dacoderus striaticeps là một loài bọ cánh cứng trong họ Salpingidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1858.
Tham khảo
Thể loại:Dacoderus
Șilindia
Șilindia là một xã thuộc hạt Arad, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 959 người.
Quyền sống
nhỏ|phải|260px|Một [[văn bản pháp lý có quy định về quyền sống]] Quyền sống hay quyền được sống hay quyền sinh sống, quyền sống còn là thuật ngữ mô tả về một sự tin tưởng rằng con người hoàn toàn được quyền có điều kiện và các yếu tố cần thiết để sinh sống và không bị giết bởi một chủ thể khác (con người, nhà nước, các tổ chức....) về các vấn đề nạo phá thai, án tử hình, cái chết nhân đạo, giết người để tự vệ và chiến tranh. Quyền sống là một trong những nội dung quan trọng của Nhân quyền.
Tham khảo
Thể loại:Quyền Thể loại:Nhân quyền Thể loại:Tử hình Thể loại:Phong trào chính trị
Trần Huy Tuấn
Trần Huy Tuấn (sinh ngày 28 tháng 8 năm 1974), người Tày, là chính trị gia nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông hiện là Phó Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Ban Cán sự Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái và kiêm nhiệm các vị trí lãnh đạo hành pháp tỉnh Yên Bái. Ông nguyên là Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Yên Bái; Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Văn Yên; Ủy viên Ban Cán sự Đảng, Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái.
Trần Huy Tuấn là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, học vị Kỹ sư Thủy lợi, Thạc sĩ Kinh tế, Cao cấp lý luận chính trị. Trong sự nghiệp của mình, ông có 25 năm công tác ở địa phương là quê nhà Yên Bái.
Xuất thân và giáo dục
Trần Huy Tuấn sinh sinh ngày 28 tháng 8 năm 1974 tại xã Mậu A, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; quê quán tại xã Hoàng Thắng, huyện Văn Yên. Ông lớn lên và theo học phổ thông tại quê nhà, tốt nghiệp 12/12. Năm 1992, ông tới thủ đô Hà Nội, theo học khóa 33NH, Khoa Kỹ thuật tài nguyên nước tại Trường Đại học Thủy lợi, tốt nghiệp Kỹ sư Thủy lợi vào năm 1997. Sau đó, ông tiếp tục theo học cao học và nhận bằng Thạc sĩ Kinh tế chuyên ngành Kinh tế tài nguyên thiên nhiên và môi trường.
Ngày 26 tháng 11 năm 2002, ông được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam, trở thành đảng viên chính thức vào ngày 26 tháng 11 năm 2003. Trong quá trình hoạt động Đảng và Nhà nước, ông theo học các khóa tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nhận bằng Cao cấp lý luận chính trị. Hiện nay, ông thường trú tại Tổ 10, phường Đồng Tâm, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái.
Các giai đoạn
Tháng 5 năm 1997, sau khi tốt nghiệp Đại học Thủy lợi, Trần Huy Tuấn trở về quê nhà Yên Bái, bắt đầu sự nghiệp của mình với vị trí Chuyên viên Phòng Kế hoạch kỹ thuật, Chi cục Thủy lợi tỉnh Yên Bái. Tháng 8 năm 2000, ông được điều sang làm Chuyên viên Phòng Kế hoạch kỹ thuật, Ban Quản lý công trình thủy lợi Yên Bái. Đến tháng 1 năm 2004, ông là Trưởng phòng Kế hoạch kỹ thuật, Ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng công trình thủy lợi Yên Bái. Vào tháng 3 năm 2005, ông được thăng chức làm Phó Trưởng ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng công trình thủy lợi Yên Bái, rồi trở thành Trưởng ban Quản lý dự án đầu tư và xây dựng công trình thủy lợi Yên Bái từ tháng 10 năm 2005.
Tháng 4 năm 2010, Trần Huy Tuấn được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Khối các cơ quan tỉnh Yên Khái khóa VII, Phó Bí thư Đảng bộ, được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái. Đến tháng 8 năm 2011, ông được điều sang làm Phó Bí thư Đảng bộ, Phó Chánh văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái rồi trở thành Chánh Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái vào tháng 12 cùng năm. Bên cạnh đó, ông cũng là Bí thư Đảng bộ Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái từ tháng 5 đến tháng 9 năm 2015.
Ngày 15 tháng 9 năm 2015, ông được điều chuyển về huyện Văn Yên, nhậm chức Bí thư Huyện ủy huyện Văn Yên khóa XV. Tháng 10 năm 2015, tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Yên Bái lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2015 – 2020, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XVIII, rồi tiếp tục là Bí thư Huyện ủy Văn Yên khóa XV, kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Văn Yên khóa XVII từ tháng 6 năm 2016, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh khóa XVIII, nhiệm kỳ 2016 – 2021. Ngày 1 tháng 10 năm 2019, trong kỳ họp Ban Chấp hành Tỉnh ủy, ông được bầu bổ sung làm Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Yên Bái.
Chủ tịch Yên Bái
Tháng 9 năm 2020, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Yên Bái lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020 – 2025, Trần Huy Tuấn được bầu tái cử Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. Tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XIX, ông được bầu vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy, giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy khóa XIX. Ngày 2 tháng 10 năm 2020, tại kỳ họp thứ 18 chuyên đề của Hội đồng nhân dân tỉnh khóa XVIII, tiến hành kiện toàn cơ cấu tổ chức tỉnh, đồng ý miễn nhiệm Đỗ Đức Duy, bầu Trần Huy Tuấn giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh. Ngày 9 tháng 10 năm 2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã phê chuẩn chức vụ được bầu của ông.
Khen thưởng
Trong sự nghiệp, Trần Huy Tuấn được trao một số giải thưởng như:
Thủ công nghiệp Việt Nam thời Nguyễn
Thủ công nghiệp Việt Nam thời Nguyễn phản ánh hoạt động thủ công nghiệp của Việt Nam dưới triều Nguyễn khi còn độc lập, từ năm 1802 đến 1884.
Thủ công nghiệp nhà nước
Giống các triều đại trước, thủ công nghiệp nhà nước thời Nguyễn chiếm một vị trí rất quan trọng: nó chế tạo tất cả những đồ dùng cho hoàng gia, tham gia đóng thuyền cho quân đội, đúc vũ khí, đúc tiền,... . Chính vì vậy, nhà Nguyễn cũng tập trung xây dựng hệ thống các xưởng thủ công Nhà nước, nhất là ở kinh đô Huế và các vùng phụ cận. Năm 1803, Gia Long thành lập xưởng đúc tiền Bắc Thành tiền cục ở Thăng Long. Nhà Nguyễn cũng lập các Ti trông coi các ngành thủ công. Ví dụ như ti Vũ khố chế tạo quản lý nhiều ngành thủ công khác nhau, gồm 57 cục: làm đất, đúc, làm đồ vàng bạc, vẽ tranh, làm ngói, làm đồ pha lê, khắc chữ, đúc súng, làm trục xe, luyện đồng,...
Cơ khí
Ti Thuyền chịu trách nhiệm về các loài thuyền công và thuyền chiến, gồm 235 sở trên toàn quốc. Ngoài ra còn có các ti Doanh kiến, ti Tu tạo, ti Thương bác hoả dược.
Trong nghề đóng tàu, năm 1820 sĩ quan người Mỹ John White đã nhận xét:" Người Việt Nam quả là những người đóng tàu thành thạo. Họ hoàn thành công trình của họ với một kỹ thuật hết sức chính xác." Ngoài các thuyền gỗ, người thợ thủ công Việt Nam còn đóng cả các loại tàu lớn bọc đồng. Ngoài ra, họ đã sáng chế được nhiều máy móc tiên tiến và có chất lượng vào thời đó, ví dụ các máy cưa xẻ gỗ, máy tưới ruộng... và cả máy hơi nước.
Công ước phòng chống khủng bố của Ủy hội châu Âu
Công ước phòng chống khủng bố của Hội đồng châu Âu (tiếng Anh: Council of Europe Convention on the Prevention of Terrorism, viết tắt là CECPT) là một hiệp ước đa phương trong khu vực, được đàm phán dưới sự bảo trợ của Hội đồng châu Âu.
Các quy định đáng chú ý nhất là 3 tội phạm mới mà nó định nghĩa: "Kích động quần chúng phạm tội khủng bố"; "Yêu cầu người ta phạm tội khủng bố"; và "Cung cấp huấn luyện cho tội khủng bố". Các bên ký kết được yêu cầu đưa các tội phạm trên vào hệ thống luật pháp quốc gia của mình.
Thủ công nghiệp Việt Nam thời Nguyễn
Cơ khí
Do được tiếp xúc với kỹ thuật của phương Tây, những người thợ thủ công Việt Nam đã có những sáng tạo. Năm 1834, Nguyễn Viết Túy đã chế tạo thành công máy dùng sức nước nghiền thuốc súng gọi là "thủy hỏa ký tế". Năm 1837-1838, theo mẫu của phương Tây, thợ công xưởng đã làm ra được máy cưa ván gỗ, máy xẻ gỗ bằng sức nước, máy hút nước tưới ruộng.
Sang năm 1839, sau một lần thất bại, các đốc công Hoàng Văn Lịch, Vũ Huy Trinh và các thợ công xưởng đóng xong chiếc thuyền máy chạy bằng hơi nước. Tiếp theo thành công đó, họ lại theo mẫu tàu chạy hơi nước loại lớn mới mua về để đóng một chiếc khác và sửa chữa một chiếc đang bị hỏng.
Công ước phòng chống khủng bố của Ủy hội châu Âu
Một "tội khủng bố" được định nghĩa là bất cứ tội nào được xác định trong 12 công ước quốc tế về khủng bố đang tồn tại hiện còn hiệu lực.
Tội kích động
Phần gây tranh cãi nhất của Công ước là định nghĩa về tội "kích động quần chúng phạm tội khủng bố". Điều 5 của Công ước định nghĩa đó là cố ý phổ biến "một thông điệp cho quần chúng với ý định xúi giục việc phạm "tội khủng bố", mà cách cư xử như vậy - dù có ủng hộ trực tiếp tội khủng bố hay không - đã gây nguy hiểm khiến cho một hay nhiều tội khủng bố có thể xảy ra".
Thủ công nghiệp Việt Nam thời Nguyễn
Cơ khí
Những thành công về cơ khí được vua Minh Mạng khen ngợi. Việt Nam đã bước vào kỷ nguyên cơ khí giữa thế kỷ 19 bằng việc tự sản xuất ra những chiếc tàu máy đầu tiên. Tuy nhiên, những thành tựu đó không được các triều vua sau phát huy.
Công ước phòng chống khủng bố của Ủy hội châu Âu
Tội kích động
Đây là nỗ lực đầu tiên trong ngữ cảnh luật pháp quốc tế để định nghĩa "kích động" khủng bố. Nó gây tranh cãi nhiều nhất vì bao hàm khái niệm kích động "gián tiếp". Các giới hạn của khái niệm này không được xác định trong Công ước phòng chống khủng bố của Ủy hội châu Âu. Điều 12 của Công ước này yêu cầu các bên tham gia thực hiện, và xét xử hành vi phạm tội theo cách thích hợp với "quyền tự do ngôn luận" được ghi nhận trong Luật quốc tế (Xem điều 10 của Công ước châu Âu về Nhân quyền, và điều 19 của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị của Liên Hợp Quốc).
Có một số bằng chứng cho thấy là hiện có một số nước đang đi xa hơn cái mà Công ước này - cùng các nguyên tắc nhân quyền liên quan - đòi hỏi hoặc cho phép. (Ví dụ "Đạo luật về khủng bố năm 2006" của Anh).
Phê chuẩn
Công ước này rộng mở cho các nước thành viên của Ủy hội châu Âu, Cộng đồng châu Âu và các nước không thành viên đã tham gia việc soạn thảo Công ước này ký kết. Công ước có hiệu lực từ ngày 01.6.2007 đối với Albania, Bulgaria, România, Nga, Slovakia, Ukraina., và sau đó có hiệu lực đối với Andorra, Áo, Bosna và Hercegovina, Croatia, Cộng hòa Síp, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Pháp, Latvia, Moldova, Montenegro, Na Uy, Serbia, Slovenia, Tây Ban Nha và Ukraina. Ngoài ra còn 20 nước đã ký kết công ước này, nhưng chưa phê chuẩn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hiệp ước được ký năm 2005 Thể loại:Ủy hội châu Âu Thể loại:Ba Lan năm 2005
Thủ công nghiệp Việt Nam thời Nguyễn
Khai thác mỏ
Nhà Nguyễn cũng tập trung tham gia quản lý khai mỏ. Đến nửa đầu thế kỷ 19, triều đình đã quản lý 139 mỏ, trong đó có 39 mỏ vàng, 32 mỏ sắt, 5 mỏ bạc, 9 mỏ đồng. Việc khai thác mỏ được chia làm 4 lực lượng:
Thuế do triều đình áp dụng cho các mỏ khá nặng. Năm 1823, các thổ tù phải nộp 10 vạn cân đồng đỏ, còn thuế sắt là 8970 cân.
Hàng tiêu dùng thủ công
Phần lớn nhân lực trong các xưởng thủ công của triều đình là do triều đình trưng dụng thợ khéo trong các ngành như khảm xà cừ, kim hoàn, thêu thùa... tới làm việc để cung cấp đồ dùng cho triều đình. Vì vậy người thợ luôn tìm cách trốn tránh dù chính phủ áp dụng những biện pháp trừng phạt nặng nề để ngăn chặn. Ví dụ, thợ khéo ít dám trổ tài vì tài nghệ không có lợi mà là tai họa. Họ chỉ dám làm những thứ nhỏ để bán cho dễ, những người nào chế tạo đồ tốt cũng phải mạo danh là hàng ngoại quốc để vua quan đừng để ý.
Đầu thế kỷ 19 có người chế được men sứ tốt hơn của Trung Quốc nhưng phải bỏ trốn vì sợ bị trưng dụng làm cho triều đình. Một số khác phải giả làm đồ Trung Quốc để không bị các quan mua rẻ hay lấy không.
Thủ công nghiệp nhân dân
Các ngành nghề thủ công truyền thống tại nông thôn vẫn tiếp tục phát triển với số người làm nghề ngày càng tăng. Những nghề như gốm, sành sứ, dệt vải, lụa, làm giấy, làm vàng bạc, làm đường ăn, làm nón… phát triển ở khắp nơi.
Đặc biệt, nghề làm pháo có từ trước, thời kỳ này phát triển mạnh, với những làng nghề chuyên sản xuất các loại pháo lớn, nhỏ tại Đồng Kỵ (Bắc Ninh), Bình Đà (Hà Nội).
Sự phát triển của nghề in bản gỗ tạo cơ sở cho nghề làm tranh dân gian tiếp tục phát triển như làng Đông Hồ (Bắc Ninh), Hàng Trống (Hà Nội). Tuy nhiên, nghề làm đồng hồ có từ thế kỷ 18 lại không còn.
Dù thủ công nghiệp khá phát triển nhưng phương thức sản xuất so với các thời trước nhìn chung không thay đổi. Các làng thủ công vẫn gắn liền với nghề nông như xưa, không hình thành các phường hội có quy chế hoạt động như ở Tây Âu.
Nhà Nguyễn không có chính sách khuyến khích phát triển thủ công nghiệp nhân dân. Triều đình giành độc quyền mua các loại gấm vóc, lụa là. Người thợ thủ công vừa phải đóng thuế thân vừa phải nộp thuế sản phẩm.
Chú thích
Thể loại:Kinh tế Việt Nam thời Nguyễn Thể loại:Lịch sử kinh tế Việt Nam
Saint-Laurent-de-Gosse
Saint-Laurent-de-Gosse là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 17,39 kilômét vuông, dân số năm 2006 là 497 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 50 mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Saint-Laurent-de-Gosse
Wendell Meredith Stanley
Wendell Meredith Stanley (16.8.1904 – 15.6.1971) là nhà hóa sinh, nhà virus học người Mỹ, đã đoạt Giải Nobel Hóa học năm 1946.
Tiểu sử
Stanley sinh tại Ridgeville, Indiana. Ông đậu bằng cử nhân khoa học ở Earlham College tại Richmond, Indiana. Sau đó ông vào học ở Đại học Illinois, đậu bằng thạc sĩ khoa học năm 1927 và bằng tiến sĩ hóa học năm 1929.
Sự nghiệp
Là thành viên của Hội đồng nghiên cứu quốc gia ông đã tạm di chuyển sang Đức làm việc với Heinrich Wieland tại München, rồi trở về Hoa Kỳ năm 1931 làm phụ tá ở Viện Rockefeller tới năm 1948. Sau đó ông trở thành giáo sư hóa sinh ở Đại học California tại Berkeley,
Công trình nghiên cứu của Stanley đã góp phần vào các hợp chất lepracidal (lepracidal compounds), hóa học lập thể diphenyl và hóa học của các sterol. Các nghiên cứu của ông về loại virus gây ra bệnh khảm ở cây thuốc lá, đã dẫn tới việc cô lập một nucleoprotein trong đó biểu lộ rõ hoạt động của virus bệnh khảm ở cây thuốc lá. Phần lớn các kết luận mà Stanley trình bày trong nghiên cứu đoạt giải Nobel của ông đã sớm tỏ ra không chính xác (đặc biệt, điều về các tinh thể của virus bệnh khảm mà ông đã cách ly được chỉ là protein thuần túy, và được tập hợp bằng phản ứng tự xúc tác).
Đời tư
Stanley kết hôn với Marian Staples năm 1929. Họ có ba con gái (Marjorie, Dorothy và Janet) cùng một con trai, Wendell M. Junior.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1904 Thể loại:Mất năm 1971 Thể loại:Nhà hóa sinh Hoa Kỳ Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Người đoạt giải Nobel Hóa học Thể loại:Nhà virus học Thể loại:Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Súng phóng lựu
nhỏ|Súng phóng lựu thế kỷ 19 nhỏ|Súng phóng lựu tự động [[AGS-17]]
Súng phóng lựu là loại súng hoàn toàn có thể phóng lựu đạn xa hơn,chính xác hơn và nhanh hơn nhiều so với dùng lựu đạn tay.Loại súng phóng lựu nhỏ thường là loại đơn lẻ hoặc được gắn dưới nòng. Có rất nhiều loại súng trường được thiết kế để có thể phóng lựu đạn từ đầu nòng.
Mô tả
Phần lớn các loại súng phóng lựu đều nhỏ, 1 người có thể mang được, tư thế bắn như bắn súng trường. Các loại này thường bắn phát một, nạp đạn bằng tay, dùng đạn cỡ 30–40 mm. Không giống lựu đạn thường, đạn lựu phóng thực chất là đạn pháo thu nhỏ.
Ngoài ra còn có những loại súng phóng tự động như Mk 19 của Mỹ, thường được mang vác bởi bộ binh hoặc gắn trên xe cộ. Với nhịp bắn cao, chúng có thể bắn chặn hỏa lực của đối phương, tiêu diệt hoặc vô hiệu hóa các loại phương tiện, công trình. Súng phóng lựu tự động bắn được các loại đạn khói, đạn gây nhiễu, pháo sáng, đạn thông thường chống bộ binh.
Phân loại
phải|nhỏ|Lính thủy đánh bộ Mỹ với súng phóng lựu [[Milkor MGL|M32]] Nhiều loại súng trường ngày nay được thiết kế để phóng lựu từ đầu nòng, dùng loại đạn không đầu làm liều phóng hoặc cho đầu đạn "chui" qua 1 lỗ ở giữa đáy lựu đạn. Loại này có 2 lợi thế: đạn có thể chế tạo to hơn, công phá mạnh hơn các loại lựu đạn thông thường nhưng lại không ảnh hưởng mấy đến khối lượng súng, không gây vướng víu cho xạ thủ. Tuy vậy phương pháp này có nhược điểm là xạ thủ phải tháo viên đạn trong súng ra để nạp liều phóng, lựu đạn. Nếu không bắn đạn lựu được, người lính không thể nạp lại đạn súng trường ngay lập tức. Ngoài ra liều phóng nhỏ cũng khiến đạn bắn không được xa và nhanh.
Súng phóng gắn dưới nòng súng trường lại khác. Chúng có cò riêng, có thể nạp đạn và bắn độc lập với súng trường. Chúng cũng có thước ngắm riêng và lực giật chỉ như 1 khẩu shotgun. Một loại súng phóng lựu nhẹ khác có thể bắn liên tục nhiều phát như khẩu M32. Súng này có ổ đạn hình trụ như súng lục ổ quay.
Tham khảo
Thể loại:Lựu đạn
유탄
Trương Bửu Điện
Trương Bửu Điện hoặc Trương Bửu Diệm (ngày 3 tháng 11 năm 1929 – ngày 15 tháng 11 năm 2011 ) là chính khách và nhà ngoại giao, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Thông tin Việt Nam Cộng hòa và Tổng lãnh sự Việt Nam Cộng hòa tại Singapore.
Tiểu sử
Từ năm 1959 đến năm 1963, Trương Bửu Điện là Thư ký Báo chí tại Phủ Tổng thống. Từ năm 1964 đến năm 1965, ông là nhân viên báo chí tại Văn phòng Thủ tướng. Năm 1965, ông giữ chức Giám đốc Thông tin Bộ Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa.
Từ năm 1966 đến năm 1969, ông giữ chức Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Việt Nam Cộng hòa tại Hoa Kỳ. Từ năm 1969 đến năm 1971, ông làm Phụ tá Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa, đặc trách công tác tuyên truyền.
Từ năm 1971 đến năm 1973, Trương Bửu Điện giữ chức Bộ trưởng Bộ Thông tin Việt Nam Cộng hòa. Từ năm 1973 đến năm 1975, ông là Tổng lãnh sự Việt Nam Cộng hòa tại Singapore. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông rời Singapore đến tị nạn tại châu Âu vào tháng 5 năm 1975.
Ông qua đời vào ngày 15 tháng 11 năm 2011 tại bang Michigan nước Mỹ.
Đời tư
Trương Bửu Điện là tín hữu Công giáo, Ông đã kết hôn và có ít nhất sáu người con.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1929 Thể loại:Mất năm 2011 Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam Thể loại:Tín hữu Công giáo Việt Nam Thể loại:Bộ trưởng Việt Nam Cộng hòa Thể loại:Chính khách Việt Nam Cộng hòa
Air Koryo
Air Koryo (고려항공, 高麗航空, Cao Ly Hàng không), tên giao dịch tiếng Anh là Air Koryo Korean Airways, viết tắt là Air Koryo, (mã IATA = JS, mã ICAO = KOR) là hãng hàng không quốc gia của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, trụ sở ở Bình Nhưỡng. Hãng có căn cứ ở Sân bay quốc tế Sunan và các văn phòng đại diện ở Bắc Kinh, Thẩm Dương, Ma Cao (Trung Quốc), Bangkok, Berlin, Moskva cùng các đại lý ở Hồng Kông, Singapore, Tokyo, Đài Bắc (Đài Loan), Khabarovsk, Vladivostok (Nga). Hãng có các tuyến bay quốc nội và quốc tế tới một số nước châu Á, châu Âu và châu Phi. Hãng này nằm trong Danh sách các hãng hàng không bị cấm ở Liên minh châu Âu năm 2006. Đây là hãng bay duy nhất trên thế giới được SkyTrax, tổ chức hàng đầu về đánh giá các công ty hàng không, xếp hạng một sao. Air Koryo hiện đứng chót bảng trong số các hãng bay toàn cầu. Tiêu chuẩn một sao được hiểu là dành cho các hãng hàng không chất lượng thấp, chưa đạt được mức tiêu chuẩn trung bình của ngành hàng không dân dụng thế giới.
Lịch sử
Koryŏ Hangkong được thành lập năm 1954 với tên ban đầu là Chosonminhang (조선민항, 朝鮮民航, Triều Tiên Dân hàng) với tư cách là người kế tục của SOKAO - hãng hàng không liên doanh Liên Xô-CHDCND Triều Tiên thành lập năm 1950. Hãng bắt đầu hoạt động từ ngày 21.9.1955 với các máy bay loại Lisunov Li-2, Antonov An-2 và Ilyushin Il-12. Thập niên 1960 hãng có thêm máy bay Ilyushin Il-14 và Ilyushin Il-18 tua-bin cánh quạt. Năm 1975 hãng có máy bay phản lực Tupolev Tu-154 để phục vụ tuyến Bình Nhưỡng - Đông Berlin - Praha - Moscow. Tuy nhiên Tu-154 không đủ tầm hoạt động xa, nên phải đáp xuống các sân bay trung chuyển ở Irkutsk và Novosibirsk (Nga). Cũng trong thời gian này hãng có thêm các máy bay Tu-134 và An-24 để phục vụ các tuyến bay quốc nội. Năm 1982, hãng có máy bay Ilyushin Il-62 đầu tiên, cho phép bay thẳng từ Bình Nhưỡng tới Moskva.
Kết thúc cuộc Chiến tranh Lạnh và sự sụp đổ của Chủ nghĩa cộng sản ở Đông Âu khiến cho số lớn các tuyến bay quốc tế của hãng phải cắt giảm. Năm 1993 CAAK đổi tên thành Air Koryo. Cùng năm hãng đặt mua 3 máy bay Ilyushin Il-76 để chở hàng hóa tới Trung Quốc và Nga. Mới dây hãng đã đặt mua 2 máy bay Tu-204 để thay đội máy bay quốc tế cũ và cũng bắt đầu hiện đại hóa đội máy bay quốc nội.
Các nơi đến
(tháng 5/2008)
Các chuyến bay quốc nội
Koryŏ Hangkong là hãng hàng không duy nhất của CHDCND Triều Tiên nên nó có trách nhiệm trong việc đưa các cán bộ Nhà nước tới những địa điểm trong quốc gia. Hãng cũng có các chuyến chở du khách nước ngoài từ Bình Nhưỡng tới các điểm du lịch như Samjiyong và núi Trường Bạch. Vì tình trạng thiếu nhiên liệu thường xuyên, nhiều tuyến bay quốc nội đã bị bãi bỏ.
Đội máy bay
nhỏ|251px|Máy bay Ilyushin IL-62M (P-881) tại [[sân bay quốc tế Thủ đô Bắc Kinh]] nhỏ|251px| Một máy bay Tupolev TU-154B-2 ở [[Bình Nhưỡng]] (tính đến tháng 2 năm 2011) :
Liên kết ngoài
Thể loại:Hãng hàng không Bắc Triều Tiên
Quan hệ Tòa Thánh – Việt Nam
Quan hệ ngoại giao giữa Tòa Thánh và Việt Nam (cũng còn gọi là Quan hệ ngoại giao giữa Vatican và Việt Nam) trong lịch sử chưa bao giờ được thiết lập chính thức mặc dù Việt Nam là một quốc gia có số lượng giáo dân Công giáo lớn ở châu Á. Cho tới hiện nay, cấp bậc cao nhất trong mối quan hệ giữa Tòa Thánh và Việt Nam mới chỉ là Khâm sứ Tòa Thánh nhưng chỉ tới năm 1975.
Đến năm 2011, Nhà nước Việt Nam đồng ý để Tòa Thánh bổ nhiệm một vị Đại diện không thường trú tại Việt Nam, và vị tiên khởi là Tổng Giám mục Leopoldo Girelli. Ngày 20 tháng 10 năm 2018, sau cuộc hội kiến của ông Trương Hòa Bình, Phó Thủ tướng Việt Nam với Giáo hoàng Phanxicô, hai bên nhất trí sẽ nâng cấp quan hệ ngoại giao lên mức "Đại diện Thường trú".
Lần gần đây nhất mà phái đoàn Vatican đến Việt Nam là vào 18/1/2018, do Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Vatican, Đức ông Antoine Camilleri dẫn đầu. Phái đoàn đã lần lượt tiếp kiến Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh; gặp làm việc với Thứ trưởng thường trực Ngoại giao Bùi Thanh Sơn và Trưởng ban Ban Tôn giáo Chính phủ Vũ Chiến Thắng. Ngày 20 tháng 10 cùng năm, sau cuộc hội kiến của ông Trương Hòa Bình, Phó Thủ tướng Việt Nam với Giáo hoàng Phanxicô, hai bên nhất trí sẽ nâng cấp quan hệ ngoại giao lên mức "Đại diện Thường trú". Nhân dịp này, ông Bình cũng chuyển lời mời của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc mời Hồng y Quốc vụ khanh Tòa Thánh Pietro Parolin và hồng y này đã nhận lời mời này.
Chính phủ Việt Nam và Vatican đã có thỏa thuận (concordat) 3 điểm: không công kích nói xấu lẫn nhau, không ủng hộ một nhóm thứ ba nào để chống bên kia, khi Vatican muốn bổ nhiệm từ giám mục, giám quản trở nên thì phải hỏi ý kiến Chính phủ Việt Nam đồng ý thì Vatican mới ra quyết định. Theo phía Việt Nam, hình thức thỏa thuận là một hình thức phổ biến trong quan hệ của Vatican với các nước trên thế giới nhưng Tòa thánh luôn nhấn mạnh rằng việc bổ nhiệm giám mục "phải xin phép chính phủ" vốn không phải là thông lệ của họ, nhưng họ có thể tạm thời chấp nhận trong bối cảnh quan hệ hai bên đang tiến triển. Tuy nhiên, phía Việt Nam cho rằng vì Tòa thánh là một quốc gia, một chủ thể trong luật pháp quốc tế nên Tòa thánh vẫn phải tuân thủ luật pháp và thông lệ quốc tế.
Ngày 27 tháng 7 năm 2023, hai bên thông báo Việt Nam và Tòa thánh đã ký kết “Thỏa thuận về Quy chế của Đại diện Thường trú của Tòa Thánh và về Văn phòng Đại diện Thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam”, một bước tiến mới trong quan hệ giữa Việt Nam và Tòa Thánh, hướng đến việc thiết lập lại chế độ thường trú của vị Đại diện Thường trú (Khâm sứ) của Tòa Thánh tại Việt Nam, lần đầu tiên kể từ năm 1975.
Nền tảng ban đầu
Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy là Tòa Thánh có liên lạc với Việt Nam từ thời Nhà Lê sơ ở thế kỷ 16. Người ta cho rằng, triều vua Lê Thế Tông (1572–1599), Việt Nam đã bắt đầu có quan hệ với Tòa Thánh, nhưng chưa có một bằng chứng thuyết phục cho lập luận này. Một quốc thư bang giao đầu tiên của Nhà Lê gửi cho Toà Thánh còn được lưu trữ. Nếu như, nếu Trịnh Tráng là người cho chấp bút lá thư này gửi Giáo hoàng Urbanô VIII thì lá thư đó phải được viết dưới thời vua Lê Thần Tông đang tại ngôi (1619-1643). Trịnh Tráng sau này lên kế vị cha là Trịnh Tùng trong khoảng thời gian 1623-1654.
Lá thư này được viết bằng chữ Hán, nếu không có quá nhiều sai lệch thì có thể hiểu nội dung lá thư như sau: Triều đình Việt Nam thời đó đã đón nhận hai nhà truyền giáo tinh thông địa lý và dĩ nhiên hiểu nhiều về giáo lý Công giáo, chủ yếu là lòng tin-cậy-mến đối với Thiên Chúa và con người. Các nhà truyền giáo Dòng Tên thời đó muốn làm đẹp lòng các vua chúa Việt Nam, và chinh phục thiện cảm của cộng đoàn mình tiếp xúc, thường mang theo lễ vật dâng lên các vua chúa trước khi lo việc truyền đạo. Theo đối chiếu lịch sử, người ta hiểu rằng hai vị giáo sĩ truyền đạo lúc ấy chính là linh mục Alexandre de Rhodes và Pedro Marquez. Nhưng về phía vua chúa đất Việt, việc buôn bán được xem là chính yếu và lễ vật giao dịch thường thấy lúc đó của Việt Nam là trầm hương, vải vóc và nhãn nhục.
Năm 1659, Giáo hoàng Alexanđê VI ra quyết định thành lập hai Hạt Đại diện Tông Tòa đầu tiên ở vùng lãnh thổ ngày nay thuộc Việt Nam: Hạt Đại diện Tông Tòa Đàng Trong (phía Nam sông Gianh, bao gồm hai đất nước Chiêm Thành và Campuchia) và Hạt Đại diện Tông Tòa Đàng Ngoài (phía Bắc sông Gianh, bao gồm gồm cả một số vùng thuộc miền Nam Trung Quốc). Hai mươi năm sau đó, Tòa thánh chia Hạt Đại diện Tông Tòa Đàng Ngoài thành Tây Đàng Ngoài và Đông Đàng Ngoài, chính thức giao quyền cho Hội Thừa sai Paris phụ trách. Năm năm sau khi phân tách Hạt Đại diện Tông Tòa Đàng Ngoài, Hạt Đại diện Tông Tòa Đàng Trong cũng được chia thành 2 Hạt đại diện Tông Tòa Bắc Đàng Trong và Nam Đàng Trong.
Năm 1774, giám mục Bá Đa Lộc (Pigneau de Behaine) trợ giúp Nguyễn Ánh lật đổ nhà Tây Sơn. Nguyễn Ánh cũng từng cử người này đi cầu viện Pháp và ủy quyền ký Hiệp ước Véc-xây giữa Pháp và nhà Nguyễn. Nửa thế kỷ sau đó, năm 1858, Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam và lợi dụng Công giáo phục vụ cho việc thống trị của mình. Song song với việc trên, Công giáo cũng câu kết với Pháp để phát triển truyền giáo. Nhận thấy những tác hại khi do tự do truyền đạo Công giáo, nhà Nguyễn ban hành các chỉ dụ cấm đạo. Sau nhiều chỉ dụ cấm truyền đạo, năm 1869 vua Tự Đức ra chỉ dụ bãi bỏ việc cấm đạo Công giáo.
Ngày 20 tháng 5 năm 1925, Tòa thánh lập Tòa Khâm sứ Đông Dương đặt tại Phú Cam - Huế và cử Khâm sứ Tòa thánh đến Việt Nam. Năm 1933, lần đầu tiên có linh mục người Việt được truyền chức giám mục. Năm 1945, Tòa thánh bổ nhiệm thêm 4 giám mục người Việt.
1945-1954
Theo Bộ ngoại giao Việt Nam, Tòa Thánh tỏ thái độ thù địch với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa chính thức khai sinh. Tuy nhiên, có một số giám mục tiên khởi là người Việt, trong đó có bốn vị còn sống khi Việt Nam giành độc lập, đã viết một bức điện thư gửi đến Tòa Thánh, bày tỏ lòng yêu nước, kêu gọi sự ủng hộ chính quyền mới thành lập của nước Việt Nam. Người có sáng kiến này là Giám mục Tiên khởi Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng mời Giám mục Giuse Maria Hồ Ngọc Cẩn làm cố vấn chính phủ từ năm 1945 và Giám mục Tađêô Lê Hữu Từ từ năm 1946.
Tòa Thánh can thiệp vào Chiến tranh Việt Nam
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, Giáo hội Công giáo hậu thuẫn hàng vạn giáo dân từ miền Bắc di cư vào Nam. Năm 1955, Tòa thánh rút Khâm sứ khỏi miền Bắc, dưới quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa, đồng thời công nhận chính quyền Ngô Đình Diệm và quyết định thành lập Tòa Khâm sứ tại Sài Gòn năm 1959. Từ đầu những năm 60, Tòa Thánh thay đổi thái độ đối với chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa. Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Giáo hoàng Gioan XXIII ra Sắc chỉ thiết lập hàng giáo phẩm Công giáo ở Việt Nam.
1975 - 1986
Sau ngày Việt Nam thống nhất 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa yêu cầu Khâm sứ Tòa Thánh rời Việt Nam. Nhận được yêu cầu này, tháng 8 cùng năm, Khâm sứ Tòa thánh rời Sài Gòn, chấm dứt sự có mặt của đại diện Tòa thánh tại Việt Nam.
Ngày 14 tháng 5 năm 1975, một nhóm linh mục và giáo dân gồm có linh mục Trương Bá Cần, Huỳnh Công Minh, Vương Đình Bích, Phan Khắc Từ... kéo đến tòa khâm sứ Sài Gòn để có những hành vi kích động đòi Tổng giám mục Henri Lemaitre từ chức vì họ cho rằng ông có trách nhiệm trong việc bổ nhiệm Giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận vào nhiệm vụ tổng giám mục phó Sài Gòn. Tối ngày 3 tháng 6 năm 1975, họ trở lại lần nữa và ở lỳ qua đêm tại tòa khâm sứ.
Từ thời điểm đó cho đến thập niên 1980, quan hệ nhà nước Việt Nam với Toà Thánh Vatican thường xuyên xảy ra căng thẳng, có tính cách đối đầu hơn là xây dựng cảm thông hòa dịu. Có thể nguyên nhân sâu xa là các quan hệ và thái độ từ quá khứ: giữa Giáo hội Công giáo hoàn vũ với chủ nghĩa cộng sản và giữa thành phần Công giáo với lực lượng cộng sản trong Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam. Tới năm 1980, những đấu hiệu đầu tiên về tái thiết lập quan hệ bắt đầu xuất hiện khi Hội đồng Giám mục Việt Nam được thành lập gồm tất cả các giám mục giáo phận và ra Thư chung với phương châm “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào. Tháng 7 năm 1989, Tòa thánh cử Hồng y Roger Etchegaray thực hiện chuyến thăm mục vụ đầu tiên tại Việt Nam kể từ sau 1975.
Một số vụ tranh chấp đất đai
Việc một số linh mục cổ vũ, tham gia trong một số vụ việc tranh chấp tại 42 Phố Nhà Chung, Hà Nội trong thời gian từ cuối năm 2007 đến tháng 1 năm 2008 hay 178 Đường Nguyễn Lương Bằng (Phương Đồn Đa, Hà Nội) trong thời gian tháng 8 năm 2008. Chính Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội Giuse Ngô Quang Kiệt cũng ủng hộ và tham gia vào vụ việc này. Trong một phát ngôn thiếu cẩn trọng, vị Tổng giám mục Hà Nội có đoạn phát biểu tại Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội: "Chúng tôi đi nước ngoài rất nhiều, chúng tôi rất là nhục nhã khi cầm cái hộ chiếu Việt Nam. Đi đâu cũng bị soi xét, chúng tôi buồn lắm chứ, chúng tôi mong đất nước mình mạnh lên. Làm sao như một anh Nhật nó cầm cái hộ chiếu là đi qua tất cả mọi nơi, không ai xem xét gì cả. Anh Hàn Quốc bây giờ cũng thế". Câu nói đã gây nên làn sóng phản đối Tổng giám mục Kiệt. Nhiều tờ báo Việt Nam đã trích dẫn câu Chúng tôi rất là nhục nhã khi cầm cái hộ chiếu Việt Nam nhằm lên án Tổng giám mục Kiệt. Báo Thanh Niên nhận định: bỏ qua sự không khéo dùng từ ngữ của ông thì mục đích chính toát ra của cả bài phát biểu là kích động giáo dân và không tôn trọng pháp luật nhà nước, đáng lẽ ra ông không nên có thái độ xấu hổ khi cầm tấm hộ chiếu đó.
Formosa Hà Tĩnh năm 2017
Nhiều vụ gây mất trật tự ở Nghệ An, Hà Tĩnh năm 2017 đã làm xấu đi hình ảnh của giáo dân Công giáo ở Việt Nam trong mắt chính quyền. Linh mục Nguyễn Đình Thục dẫn đầu đoàn giáo dân đến Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, để nộp đơn kiện Formosa, doanh nghiệp xả thải làm ô nhiễm nghiêm trọng biển miền Trung. Báo Nghệ An cho biết một số giáo dân trong đoàn quá khích đã dùng đá ném vào lực lượng chức năng, gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống thường nhật của những người dân bình thường. Theo ghi nhận của phòng viên Đài Tiếng nói Việt Nam, các đối tượng xấu đã kích động khiến bà con giáo dân tụ đông người, tấn công cơ quan chức năng. Phóng viên của cơ quan báo chí này cũng đã chụp được ảnh ông Thục đang kích động người dân. Với những chứng cứ xác thực, cơ quan điều tra đã bắt giữ và tiến hành khởi tố các đối tượng kích động, gây rối trong vụ việc này. Về phía các trang tin ủng hộ Công giáo, báo VietCatholic dẫn lời linh mục Thục cho biết ban đầu vụ ném đá do chính công an khơi mào làm người dân làm theo. Cũng linh mục này cho biết nhiều giáo dân đã bị đánh đập gây thương tích rất nặng. Báo này cũng dẫn chứng hình ảnh nhiều giáo dân bị đánh. Vụ việc được đưa lên Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, nhằm vận động Việt Nam "tự do tôn giáo", bài phát biểu của Nguyễn Văn Thống, đại diện Chiến dịch cứu Đông Yên ngày 15 tháng 5 năm 2017, tại cuộc gặp với Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ có đoạn: ''Hai linh mục [Nguyễn Đình Thục và Đặng Hữu Nam] đã giúp giáo dân trong việc yêu cầu Formosa bồi thường thiệt hại nhưng nhiều lần đến tòa án để nôp đơn đều bị từ chối và bị sách nhiễu. Hiện nay, nhà cầm quyền đang dùng các phương tiện truyền thông của nhà nước và tổ chức các cuộc biểu tình nhằm lăng mạ, đe dọa hai linh mục. Một cuộc biểu tình ngày mùng 6 tháng 5 năm 2017 được nhà nước tổ chức với mục đích kêu gọi tử hình hoặc bỏ tù nhiều năm đối với linh mục Đặng Hữu Nam''. Tuy nhiên, Báo Nghệ An lại so sánh hai linh mục này như Judas phản Chúa khi nhân danh Chúa, nhân danh Giáo hội Công giáo, với thủ đoạn dùng thần quyền kích động bà con giáo dân đi biểu tình, cản trở đời sống hàng ngày. Đài Truyền hình phát thanh Nghệ An còn cho rằng với những hành động của mình, hai linh mục Đặng Hữu Nam và Nguyễn Đình Thục đã lộ rõ bản chất cực đoan phản dân, hại nước. Trong khi trả lời phỏng vấn về Phúc trính tự do tôn giáo Việt Nam của Hoa Kỳ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng phần viết về Việt Nam tuy có đôi chút điều chỉnh, nhưng vẫn thể hiện sự kỳ thị và xuyên tạc tình hình thực tế về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Đối với vụ việc ở Hà Tĩnh, Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng việc một số cá nhân hoặc một số nhóm tôn giáo bị các cơ quan chức năng xử lý hình sự, trấn áp là điều tất nhiên, là vì họ vi phạm pháp luật chứ hoàn toàn không phải vì lý do tôn giáo vì họ có đạo. Sự trừng phạt này là vì lợi ích chung của cả xã hội.
Theo chính quyền Việt Nam, linh mục Gioan Baotixita Nguyễn Đình Thục câu kết với linh mục Phêrô Nguyễn Văn Hùng ở Đài Loan, là thành viên tổ chức Việt Tân, một tổ chức bị chính quyền Việt Nam cho là khủng bố, cũng làm xấu đi hình ảnh của của Công giáo Việt Nam.
Sự ủng hộ của Chính quyền Việt Nam với công giáo
Theo Sách trắng Nhân quyền Việt Nam 2018 do Bộ Ngoại giao xuất bản:
"Thành phố Hồ Chí Minh đã giao 7.500m2 đất cho Tòa Tổng Giám mục xây dựng Trung tâm mục vụ và Tổng Liên hội Hội thánh Tin lành Việt Nam...òa Giám mục Buôn Mê Thuột được cấp 11.000m2 đất, Tòa Giám mục Đà Nẵng được cấp hơn 9.000m2 đất, Giáo xứ La Vang ở Quảng Trị được cấp thêm 15.000m2 đất đề xây dựng Trung tâm hành hương, Hội truyền giáo Cơ đốc Việt Nam được cấp thêm 6.000m2 đất...Nhà nước hỗ trợ in ấn kinh thánh bằng tiếng dân tộc thiểu số khi đã xuất bản hơn 30.000 cuốn kinh thánh bằng tiếng Ba-na, Ê-đe, Gia-ra"