cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bemisia multituberculata
Tham khảo
Thể loại:Bemisia
Grand Theft Auto (Game Boy Advance)
Bối cảnh
Game lấy bối cảnh tại Liberty City, một thành phố giả tưởng của Grand Theft Auto đã từng xuất hiện nổi bật nhất trong Grand Theft Auto III, vào năm 2000. Thực vậy, thông báo sớm nhất của trò chơi này là nó sẽ là một bản chuyển thể của Grand Theft Auto III, nhưng tại một số điểm trong quá trình phát triển (không rõ chính xác thời điểm này xảy ra) ý tưởng này đã bị từ chối, có thể là do những hạn chế về mặt kỹ thuật và thời gian cần thiết để tái tạo lại nhiệm vụ của phiên bản trước đó trong môi trường mới 2D.
Ba hòn đảo của thành phố đã có sự thay hình đổi dạng rõ rệt và các yếu tố khó mà giải thích nổi đối với góc nhìn từ trên xuống, vì vậy không còn có bất kỳ bề mặt dốc, và đường hầm và hệ thống đường sắt đều được nhà sản xuất gỡ bỏ để phù hợp với đồ họa của hệ máy này.
Cốt truyện
Mike từng là một tên tội phạm nhỏ, làm việc cho Vinnie vốn quen biết nhiều hơn. Chính Vinnie đã ra tay cứu giúp anh khi Mike còn là kẻ vô gia cư, mặc dù không có nhiều thông tin được tiết lộ về việc này.
Mọi việc bắt đầu từ lúc Mike đang tính chuyện rời khỏi Liberty City cùng với Vinnie và rửa tay gác kiếm khỏi quãng đời lầm lỗi ở chỗ mới, giống như San Fierro hoặc Vice City, nhưng Vinnie quyết định rằng họ nên tìm kiếm thêm một vài công việc từ ông chủ của họ là Mafia (dù không tiết lộ đây là gia đình Mafia nào; địa điểm của trò chơi trong niên biểu Grand Theft Auto cho thấy có thể đây chính là Forellis, hoặc nhiều khả năng là Leones), trước khi đi khỏi Liberty, để có thể thu thập thêm tiền bạc nhằm ổn định cuộc sống nơi khác.
Tuy nhiên, trong lần làm việc gần đây nhất sẽ đảm bảo cho họ đủ số tiền mơ ước, Vinnie thiệt mạng trong một vụ nổ bom xe, khiến toàn bộ số tiền mồ hôi nước mắt của họ bị thiêu hủy trong phút chốc. Mike từ lâu đã coi Vinnie giống như một người cha thứ hai, tức giận thề rằng sẽ trả thù và giết chết kẻ đã đặt bom, rồi lên đường tìm kiếm câu trả lời. Nhiệm vụ theo đuổi mối thù truyền kiếp của Mike dẫn đến việc anh tự tách mình ra khỏi giới mafia.
Mike trước tiên vào làm việc cho 8-Ball với lời khuyên anh nên đi kiếm Jonnie, một người pha chế rượu có mối liên hệ với bọn tội phạm trên toàn thành phố. Mike làm việc cho Jonnie với hy vọng khám phá ra sự thật, mặc dù vẫn khó chịu trước thói ngạo mạn của Jonnie. Cuối cùng, Mike phát hiện ra rằng Jonnie đã bị giết bởi vì anh sắp sửa lần ra được manh mối. Đồng thời, có người nhìn thấy Yardies đang chạy trốn khỏi quán bar của Jonnie và Mike đuổi theo bọn họ đến tận Đảo Staunton.
Mike tỏ ra nghi ngờ về tay trùm của Yardie, King Courtney phải chịu trách nhiệm và đưa hắn vào tầm ngắm. King Courtney phủ nhận những lời buộc tội cho rằng chính hắn cũng là người chịu trách nhiệm vì Jonnie nợ tiền của Yardies. Mike và King Courtney cùng nhau tìm ra sự thật, nhưng Mike tự nhận thấy là mình chưa tiếp cận được sự thật. King Courtney nói cho Mike biết kẻ chủ mưu chính là lãnh đạo của băng Colombia Cartel, Cisco. Sau khi Mike đối đầu với Cisco, mới làm sáng tỏ một điều là King Courtney chỉ đang lợi dụng anh mà thôi.
Mike quyết định làm việc cho Cisco để đổi lại lời hứa tìm ra ai là kẻ đứng đàng sau mọi thứ, và những thành tích phạm tội của Mike cũng thu hút sự chú ý của Asuka, người còn đứng ra giúp đỡ Mike tận tình. Trớ trêu thay, điều này có nghĩa là Mike kết thúc làm việc cho hai băng nhóm đang giao chiến lẫn nhau. Mike kết thúc mọi việc bằng cách giải cứu cô cháu gái bị bắt cóc của Asuka (điều mỉa mai cô này cũng chính là người bị Mike bắt cóc theo lệnh của Cisco).
Trong các màn sau cùng của trò chơi, Mike mới nhận ra Cisco đã bị ám sát và đuổi theo kẻ giết người. Đến phút cuối thì anh phát hiện ra rằng Vinnie đã thực sự ngụy trang cái chết của mình, cũng như kế hoạch tổng thể của ông ta; một mình rời khỏi thành phố và phần tiền của Mike, nhưng âm thầm theo dõi Mike khắp thành phố để ngăn cản anh tìm ra sự thật. Vinnie và các vệ sĩ của hắn cố gắng giết Mike, nhưng trong trận đấu súng tay đôi Mike đã bắn Vinnie bị thương và lớn tiếng cảnh báo rằng anh sẽ là mục tiêu của giới tội phạm ngầm vì sự giàu có của Mike, nhưng Mike đã kết liễu hắn từ đời nào rồi.
Trong vài nhiệm vụ tiếp theo, 8-Ball bị tống giam (bối cảnh trong vụ trốn thoát của nhân vật này trong đoạn phim mở đầu của Grand Theft Auto III'), và Mike biết rằng giờ mình là mục tiêu của Cartel. Mike tham gia một trận thư hùng với tay trùm Cartel và biết được rằng King Courtney hiện đang săn đuổi Mike vì sự giàu có của anh. Mike và nhóm Yakuza tấn công nơi ẩn náu của King Courtney, nhưng đám Yakuza đã bỏ chạy trước khi mở đầu cuộc tấn công. Trong màn đấu súng gay go, Mike vẫn nắm lấy phần thắng thuộc về mình và suýt nữa thì giết được King Courtney, nhưng bất ngờ bị gián đoạn bởi một cuộc đột kích của đám cảnh sát. Mike buộc phải chạy trốn trong khi King Courtney bỏ chạy ngay lập tức. Trong cuộc truy đuổi ngoạn mục diễn ra sau đó, Mike tìm ra được chiếc máy bay riêng của Cisco và rời khỏi Liberty City một cách tốt đẹp để đến Colombia làm lại từ đầu.
Nhân vật
Trò chơi có cốt truyện mới hoàn toàn. Nhân vật chính không còn là Claude nữa mà là một nhân vật mới mang tên Mike. Một số nhân vật từ bản Grand Theft Auto III còn xuất hiện trong game, bao gồm cả chủ tiệm bom 8-Ball và tên trùm Yakuza Asuka, mặc dù không có nhân vật Mafia Ý nào từ Grand Theft Auto III hiện diện trong game, và các nhân vật mới hoàn toàn như Vinnie (bạn của Mike và là ông chủ đầu tiên của người chơi), Cisco (lãnh đạo của Colombian Cartel), và Yuka (cô cháu gái của Asuka) đã được nhà sản xuất thêm vào. Một số nhân vật chỉ nhắc đến qua loa trong Grand Theft Auto III thì giờ đây được gặp mặt trực tiếp, chẳng hạn như King Courtney, ông trùm của băng Yardie.
Chi tiết kỹ thuật
Trò chơi đã được điều chỉnh vì những hạn chế phần cứng của Game Boy Advance. Kết quả là, nó không có những đoạn phim cắt cảnh hoạt hình, cũng như không có cả phần hội thoại của khách bộ hành từng được giới phê bình khen ngợi rất nhiều trên Grand Theft Auto III'. Tất cả các đoạn phim cắt cảnh chỉ được thể hiện dưới dạng văn bản với những bức ảnh vẽ tay khuôn mặt các nhân vật, với phông nền chủ đề phía sau. Phong cách nghệ thuật nay tỏ ra phù hợp với phong cách nghệ thuật được sử dụng trên hình bìa và màn hình tải game của các phiên bản 3D trong dòng game. Thay thế mẫu đối thoại dành cho khách bộ hành, một số soundbites lấy từ Grand Theft Auto III được phát khi người chơi tông trúng xe của ai đó. Lời cảnh báo ngắn trên đài phát thanh của cảnh sát sẽ thông báo vị trí và loại xe của người chơi khi phạm tội.
Trò chơi không có các kênh radio. Giống như các bản chuyển thể Grand Theft Auto và Grand Theft Auto 2 của Game Boy Color, mỗi chiếc xe đều có một giai điệu cố định liên tục lặp lại và không thể thay đổi. Chúng gồm những phần của một số giai điệu quen thuộc của Grand Theft Auto, Grand Theft Auto 2 và Grand Theft Auto III, trong các phiên bản nhạc cụ. Mặc dù vậy, các đài phát thanh từ Grand Theft Auto III vẫn xuất hiện trên các bảng quảng cáo xung quanh Liberty City.
Đón nhận
Grand Theft Auto Advance nhận được những nhận xét trái chiều từ giới phê bình. Theo trang web tổng hợp kết quả đánh giá GameRankings, trò chơi này đã nhận được số điểm trung bình 70% dựa trên 41 bài đánh giá. Trên Metacritic, trò chơi đã nhận được số điểm trung bình là 68/100, dựa trên 33 bài đánh giá.
Phần đồ họa của game đã nhận được những lời bình luận từ trái chiều đến tích cực từ giới phê bình, khi đem ra so sánh nó với các trò chơi Game Boy Advance khác. Craig Harris của IGN nói rằng trò chơi "làm tốt công việc giống như các bản GTA cũ." Loki của Game Chronicles nói rằng trò chơi sử dụng "rất nhiều thủ thuật" để tạo cho nó một "cảm giác 3D," và điều đó là một "cảm giác thực tế về chiều sâu và góc nhìn khi bạn ngó xuống Liberty City." Ngược lại, đội ngũ nhân viên 1UP nói rằng trò chơi có "hình ảnh tẻ nhạt" là một "bước nhảy kém" so với các phiên bản trước đây trong dong game Grand Theft Auto.
Âm nhạc trong game nhận được những phản ứng trái chiều. Craig Harris của IGN đã nói rằng những bài hát trên các đài phát thanh trong xe "hơi lặp đi lặp lại và không quá tuyệt vời." Scott Sharkey của 1UP.com tuyên bố rằng âm nhạc "khá dở," và cho biết các bài hát "rất ngắn và lặp đi lặp lại."
Một số yếu tố về mặt lối chơi của Advance, đặc biệt là lái xe, đã nhận được một số lời chỉ trích. Loki của Game Chronicles nói rằng "rất dễ dàng để quay xe theo lượt và tiễn một vài khán giả vô tội làm tăng mức độ truy nã của bạn lên một cách bất ngờ." Jeff Gerstmann của GameSpot bình luận về các chuyển động của camera trong khi lái xe, và cho là nó "không phóng to đủ để cho bạn một góc nhìn tốt về con đường."
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2004 Thể loại:Trò chơi phiêu lưu hành động Thể loại:Trò chơi Game Boy Advance Thể loại:Trò chơi độc quyền cho Game Boy Advance Grand Theft Auto Advance Thể loại:Trò chơi điện tử liên trung truyện Thể loại:Trò chơi điện tử nói về tội phạm có tổ chức Thể loại:Rockstar Games Thể loại:Trò chơi Take-Two Interactive Thể loại:Trò chơi điện tử tiền truyện Thể loại:Trò chơi điện tử lấy bối cảnh vào năm 2000 Thể loại:Trò chơi điện tử lấy bối cảnh tại Thành phố New York Thể loại:Trò chơi điện tử lấy bối cảnh tại Hoa Kỳ
Psaenythia flavomaculata
Tham khảo
Thể loại:Psaenythia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1908
Mouhoun (tỉnh)
Mouhoun là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso trong vùng Boucle du Mouhoun. Tỉnh lỵ là Dédougou.
Phần lớn dân tỉnh này sinh sống ở nông thôn, với 260.295 người sống ở nông thôn và chỉ 37.793 người là thị dân. Trong tổng dân số của tỉnh có 148.732 nam giới và 149.356 nữ giới.
Mouhoun được chia thành 7 tổng:
Tham khảo
Thể loại:Tỉnh của Burkina Faso
Achyrocline lehmannii
Achyrocline lehmannii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.
Liên kết ngoài
Thể loại:Achyrocline Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1901
Huperzia setacea
Liên kết ngoài
Thể loại:Huperzia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1951
Gia Khánh (thị trấn)
Gia Khánh là một thị trấn thuộc huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, Việt Nam.
Địa lý
Thị trấn Gia Khánh nằm ở phía tây bắc huyện Bình Xuyên, có vị trí địa lý:
Thị trấn có diện tích 9,39 km², dân số năm 2007 là 11.221 người, mật độ dân số đạt 1.195 người/km².
Lịch sử
Thị trấn Gia Khánh được thành lập vào ngày 2 tháng 4 năm 2007 trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã Gia Khánh cũ; 81,20 ha diện tích tự nhiên và 916 người của xã Thiện Kế.
Sau khi thành lập, thị trấn có 938,75 ha diện tích tự nhiên và 11.221 người.
Melaleuca gnidioides
Melaleuca gnidioides là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Brongn. & Gris mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Tràm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1864
Trĩ huyết
Trĩ huyết (Ithaginis cruentus) là một loài chim trong họ Phasianidae.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Chim Ấn Độ Thể loại:Chim Bhutan Thể loại:Chim Nepal Thể loại:Động vật được mô tả năm 1821 Thể loại:Chim Trung Quốc
Liatris glandulosa
Liatris glandulosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được G.L.Nesom & O'Kennon mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Kỳ lân Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001
Chaudenay-le-Château
Chaudenay-le-Château là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Côte-d'Or
Oreophryne clamata
Oreophryne clamata là một loài ếch trong họ Nhái bầu. Chúng là loài đặc hữu của Tây Papua, Indonesia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Oreophryne Thể loại:Động vật lưỡng cư Tây New Guinea Thể loại:Động vật đặc hữu Indonesia
Tân Thái (xã)
Tân Thái là một xã thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.
Phyllanthus macrochorion
Phyllanthus macrochorion là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được Baill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1862.
Tân Thái (xã)
Địa lý
Xã Tân Thái nằm ở phía đông huyện Đại Từ, có vị trí địa lý:
Phyllanthus macrochorion
Liên kết ngoài
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1862
Tân Thái (xã)
Địa lý
Xã Tân Thái có diện tích 19,25 km², dân số năm 1999 là 3.295 người, mật độ dân số đạt 171 người/km².
Xã Tân Thái có khu du lịch Hồ Núi Cốc, một khu du lịch trọng điểm quốc gia. Tỉnh lộ 260 chạy qua địa bàn xã, do vậy có thể kết nối dễ dàng với trung tâm thành phố Thái Nguyên (hơn 20 km) cũng như thị trấn Hùng Sơn. Sông Công chảy trên địa bàn phía tây của xã rồi chảy vào hồ Núi Cốc.
Lịch sử
Sau năm 1975, Tân Thái là một xã thuộc huyện Đại Từ.
Ngày 1 tháng 10 năm 1983, sáp nhập xóm Quyết Tiến của xã Tân Thái vào xã Bình Thuận.
Đến năm 2019, xã Tân Thái được chia thành 10 xóm: Đồng Tiến, Yên Thái, Đồng Đảng, Sơn Đô, Thái Hòa, Dốc Đỏ, Suối Cái, Bãi Bằng, Gốc Mít, Tân Lập.
Ngày 11 tháng 12 năm 2019, sáp nhập hai xóm Thái Hòa và Sơn Đô thành xóm Thái Sơn.
Hành chính
Xã Tân Thái được chia thành 9 xóm: Bãi Bằng, Dốc Đỏ, Đồng Đảng, Đồng Tiến, Gốc Mít, Suối Cái, Tân Lập, Thái Sơn, Yên Thái.
Othelais affinis
Othelais affinis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Othelais
Dicranoloma gracile
Dicranoloma gracile là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Broth. ex E.B. Bartram mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dicranoloma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1933
Psaenythia frieseana
Psaenythia frieseana là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Holmberg mô tả khoa học năm 1921.
Tham khảo
Thể loại:Psaenythia Thể loại:Động vật được mô tả năm 1921
Hüttenrode
Hüttenrode là một đô thị thuộc huyện Harz, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Hüttenrode có diện tích 18,63 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1191 người.
Rhachisphora elongatus
Rhachisphora elongatus là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae.
Rhachisphora elongatus được Regu & David miêu tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Tham khảo
Thể loại:Rhachisphora
Euphylidorea novaeangliae
Tham khảo
Thể loại:Euphylidorea Thể loại:Limoniidae ở vùng Nearctic
Mysore (huyện)
Huyện Mysore là một huyện thuộc bang Karnataka, Ấn Độ. Thủ phủ huyện Mysore đóng ở Mysore. Huyện Mysore có diện tích 6.854 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2001, huyện Mysore có dân số 2.624.911 người.
Hành chính
Huyện Mysore phân thành 3 phó huyện (Nanjangud, Mysore và Hunsur) và 7 đơn vị hành chính tương đương xã gồm:
Mascagnia loretensis
Mascagnia loretensis là một loài thực vật có hoa trong họ Malpighiaceae. Loài này được MORTON mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Liên kết ngoài
Thể loại:Mascagnia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1932
Dubá
Dubá là một thị trấn thuộc huyện Česká Lípa, vùng Liberecký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Česká Lípa Thể loại:Thị trấn của Cộng hòa Séc Thể loại:Thành phố của Cộng hòa Séc
Dryopteris shanmenensis
Dryopteris shanmenensis là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Ching & P.C. Chiu miêu tả khoa học đầu tiên năm 1987.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dryopteris Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1987
Callistege desagittata
Callistege desagittata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Callistege
Eria affinis
Eria affinis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Griff. mô tả khoa học đầu tiên năm 1851.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1851
Đế quốc Parthia
Đế chế Parthia hay còn được gọi là Đế chế Arsaces (247 TCN – 224 CN) (tiếng Việt trong một số tài liệu Phật giáo còn dịch Parthia là An Tức ) là một quốc gia của người Iran ở Trung Đông, có nền chính trị và quân sự phát triển mạnh, và là đối thủ đáng gờm của Đế quốc La Mã trên miền đất này. Đế quốc này do vua Arsaces I sáng lập, gắn liền với nhà Arsaces có nguồn gốc từ Parthia (đại khái ở tây bộ Khurasan, thuộc miền đông bắc Iran). Sau đó là một satrap (tỉnh) trong cuộc nổi loạn chống lại đế chế Seleukos. Mithridates I của Parthia (cai trị: 171-138 TCN) đã mở rộng đế chế bằng cách chiếm lấy Media (thuộc phía Tây Bắc Iran) và Lưỡng Hà từ vương quốc Seleukos. Vào thời kì đỉnh cao, Đế quốc Parthia trải dài từ phía bắc của sông Euphrates, nay là phía đông Thổ Nhĩ Kỳ, tới phía đông Iran. Đế quốc này nằm án ngữ trên con đường tơ lụa nối liền Đế chế La Mã ở lưu vực Địa Trung Hải với Nhà Hán ở Trung Quốc, và vì thế nó nhanh chóng trở thành một trung tâm thương mại và mậu dịch.
Là triều đại lấn chiếm đất và kế tục nhà Seleukos cùng với một số diadochi (sứ quân của Macedonia - Hy Lạp) khác, các vị vua Parthia, khác với các diadochi, đã trở thành triều đại bản xứ của dân Iran, mặc dù họ yêu thích nền văn minh Hy Lạp đến mức tự nhận là philhellenes (bạn của những người Hy Lạp) trên những đồng tiền mà họ ban hành. Các vị vua chấp nhận nghệ thuật, kiến trúc, niềm tin tôn giáo, và huy hiệu hoàng gia của đế chế có văn hóa không đồng nhất của họ, bao gồm các nền văn hóa của Ba Tư, Hy Lạp và văn hóa khu vực. Khoảng nửa đầu của sự tồn tại của đế chế, triều đình nhà Arsaces đã thông qua các yếu tố văn hóa Hy Lạp, mặc dù cuối cùng đã có sự hồi sinh dần dần của truyền thống Iran. Các nhà vua triều đại Arsaces đã sử dụng danh hiệu là "Vua của các vua", như một tuyên bố là người thừa kế thực sự Đế chế Achaemenes (triều đại đầu tiên của người Ba Tư (nay thuộc Iran) được biết đến trong lịch sử), họ chấp nhận nhiều vị vua địa phương như các chư hầu lệ thuộc, hay là các phó vương, và sẽ phải do chính quyền Trung ương chỉ định, mặc dù phần lớn đều tự trị, Triều đình đã chỉ định một số lượng nhỏ các phó vương, chủ yếu là bên ngoài Iran, nhưng các satrap này nhỏ hơn và ít mạnh mẽ hơn so với những người cai trị địa phương dưới thời Achaemenes. Với việc mở rộng quyền lực của nhà Arsaces, chính quyền trung ương đã chuyển từ Nisa, Turkmenistan tới Ctesiphon dọc theo sông Tigris (phía nam Baghdad, Iraq), mặc dù một số nơi khác cũng từng là kinh đô.
Các văn tự bản địa của người Parthia, được viết bằng tiếng Parthia, tiếng Hy Lạp và các ngôn ngữ khác, lại rất hiếm khi so sánh với các văn tự của nhà Achaemenid và Sassanid. Ngoài những tấm bảng viết bằng chữ hình nêm còn sót lại rải rác, những mảnh vỡ Ostracon, các bản khắc đá, tiền xu drachma, và một vài ghi chép trên giấy da, phần lớn lịch sử Parthia chỉ được biết đến thông qua các nguồn đến từ bên ngoài. Chủ yếu đến từ các tác phẩm lịch sử của người Hy Lạp và La Mã, ngoài ra còn trong cả những tác phẩm của người Trung Quốc, thông qua mong muốn thúc đẩy một liên minh chống lại người Hung Nô của Triều đại Nhà Hán.
Nguồn gốc và sự hình thành
nhỏ|Đồng [[drachma bạc của Arsaces I của Parthia (cai trị 247–211 trước Công nguyên) với một dòng chữ Hy Lạp với tên của ông (ΑΡΣΑΚΟΥ)|alt=Two sides of a silver coin. The one on the left bears the imprint of a man's head, while the one on the right a sitting individual.]]
Trước khi Arsaces I của Parthia sáng lập ra nhà Arsaces, ông là thủ lĩnh của người Parni, một bộ lạc người Iran ở Trung Á cổ đại và là một trong một số những bộ tộc du mục trong liên minh Dahae. Người Parni rất có thể đã nói một ngôn ngữ ở miền Đông Iran, trái ngược với các ngôn ngữ tây bắc Iran cùng thời ở Parthia. Vùng đất ban đầu nằm dưới sự cai trị của triều đại Achaemenes, sau đó là đế chế Seleukos. Sau khi chinh phục vùng đất này, người Parni chấp nhận tiếng Parthia là ngôn ngữ chính thức trong triều đình, nói nó cùng với ngôn ngữ ở miền Trung Ba Tư, tiếng Aramaic, Hy Lạp, Babylon, Sogdia và các ngôn ngữ khác trong vùng lãnh thổ đa ngôn ngữ, mà họ sẽ chinh phục.
Lý do tại sao triều đình Arsaces đã chọn năm 247 trước Công nguyên là năm đầu tiên của thời đại Arsaces là không chắc chắn. A.D.H. Bivar kết luận rằng đây là năm vương quốc Seleukos đánh mất quyền kiểm soát Parthia của về tay Andragoras, vị phó vương được bổ nhiệm đã nổi dậy chống lại họ. Do đó, Arsaces I đã "tính thời gian thuộc triều đại của mình" từ thời điểm này khi sự kiểm soát của Seleukos với Parthia đã chấm dứt. Tuy nhiên, Vesta Sarkhosh Curtis khẳng định rằng điều này chỉ đơn giản là năm Arsaces được tôn lên làm tộc trưởng của bộ tộc Parni. Homa Katouzian và Gene Ralph Garthwaite lại cho rằng đó là năm Arsaces chinh phục Parthia và đánh đuổi các quan lại của nhà Seleukos, nhưng Curtis, và Maria Brosius lại cho rằng Andragoras đã không bị lật đổ bởi triều đại Arsaces cho đến năm 238 trước Công nguyên.
Hiện nay vẫn chưa rõ ràng rằng ai là người đã trực tiếp kế vị Arsaces I sau đó, Bivar và Katouzian khẳng định rằng đó là em trai của ông Tiridates I của Parthia, ông ta sau đó đã tiếp tục được kế vị bởi con trai của mình là Arsaces II của Parthia vào năm 211 trước Công nguyên. Tuy nhiên, Curtis và Brosius cho rằng Arsaces II là người đã trực tiếp kế vị Arsaces I, cùng với đó Curtis tuyên bố rằng sự kế vị đã diễn ra vào năm 211 trước Công nguyên và Brosius cho là trong năm 217 trước Công nguyên. Bivar khẳng định rằng năm 138 trước Công nguyên, năm cuối cùng của triều đại Mithridates I, là "niên đại một cách chính xác cho triều đại đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử Parthia." Do những khác biệt này và khác, Bivar đã lập ra hai biên niên sử hoàng gia khác nhau và chúng đã được các sử gia chấp nhận. Sau đó, một số quân chủ Parthia còn tự nhận là có dòng dõi Achaemenes. Tuyên bố này đã được chứng minh thông qua các nghiên cứu gần đây về tiền xu và các ghi chép lịch sử, chúng chỉ ra rằng vị vua của cả hai triều đại Achaemenes lẫn Parthia đều mắc một căn bệnh di truyền là U sợi thần kinh (Neurofibromatosis).
nhỏ|trái|300px|[[Parthia, được tô màu vàng đậm, nằm sát cạnh đế quốc Seleukos (xanh) và Cộng hòa La Mã (màu tía) vào khoảng năm 200 TCN|alt=A map centered on the Mediterranean and Middle East showing the extent of the Roman Republic (Purple), Selucid Empire (Blue), and Parthia (Yellow) around 200 BC. ]]
Vào khoảng thời gian đó, Arsaces đã củng cố các vùng đất của mình ở Parthia và Hyrcania bằng cách tận dụng các cuộc xâm lược của Seleukos tiến hành ở vùng lãnh thổ ở phía tây nhằm vào Ptolemaios III Euergetes (khoảng năm 246-222 trước Công nguyên) của Ai Cập. Cuộc chiến này với nhà Ptolemaios, cuộc chiến tranh Syria lần thứ ba (246-241 trước Công nguyên), cũng cho phép Diodotos I nổi loạn và hình thành nên Vương quốc Hy Lạp-Bactria ở Trung Á. Vị vua kế vị tiếp theo đó, Diodotus II, đã thành lập một liên minh với Arsaces nhằm chống lại vương quốc Seleukos, nhưng Arsaces đã tạm thời bị đánh đuổi khỏi Parthia bởi quân đội của Seleukos II Kallinikos (khoảng năm 246-225 trước Công nguyên). Sau một thời gian sống lưu vong giữa những bộ tộc du mục Apasiacae, Arsaces đã tiến hành một cuộc phản công và chiếm lại Parthia. Vị vua kế vị của Seleukos II, Antiochus III Đại đế (cai trị: 222-187 trước Công nguyên), đã không thể ngay lập tức phản công bởi vì quân đội của ông ta đang phải tham gia vào việc dập tắt cuộc nổi loạn của Molon ở Media.
Antiochos III sau đó đã phát động một chiến dịch lớn để chiếm lại Parthia và Bactria trong năm 210 hoặc 209 trước Công nguyên. Ông ta đã không thành công, nhưng đã thương lượng một giải pháp hòa bình với Arsaces II. Điều này về sau đã mang đến cho Antiochus danh hiệu basileos. Vương quốc Seleukos đã không thể tiếp tục ngăn cản sự trỗi dậy của Parthia sau khi Cộng hòa La Mã đánh bại họ trong trận Magnesia vào năm 190 trước Công nguyên. Phriapatius của Parthia (cai trị: khoảng năm 191-176 trước Công nguyên) đã kế vị Arsaces II, tiếp đó là Phraates I của Parthia (cai trị: 176-171 trước Công nguyên). Phraates I cai trị Parthia mà không có sự can thiệp thêm bởi vương quốc Seleukos.
Xâm chiếm và củng cố
nhỏ|Phù điêu chạm khắc trên vách đá của vua [[Mithridates I của Parthia|Mithridates I (cai trị: 171–138 trước Công nguyên), tại Kong-e Ashdar, thành phố Izeh, tỉnh Khūzestān, Iran|alt=Hình chạm nổi đã phai màu được chạm vào bên một tảng đá. Vẽ cảnh một người đàn ông trên lưng ngựa cũng như một số nhân vật khác.]] Phraates I được ghi nhận là đã mở rộng tầm kiểm soát Parthia vượt qua cửa ải của Alexandros và chiếm đóng Apamea Ragiana, địa điểm này hiện nay là không rõ. Tuy nhiên, sự bành trướng lớn nhất về quyền lực lẫn lãnh thổ của Parthia đã diễn ra trong thời cai trị của người em và là người kế vị Mithridates I của Parthia (cai trị: 171-138 trước Công nguyên), người mà Katouzian đã so sánh với vị vua khai quốc của đế chế Achaemenes Cyrus Đại đế (mất 530 trước Công nguyên).
Quan hệ giữa Parthia và vương quốc Hy Lạp-Bactria trở nên xấu đi sau khi Diodotus II bị lật đổ, khi đó Mithridates xâm chiếm hai tỉnh của vương quốc này, khi đó đang nằm dưới sự cai trị của vua Eucratides I (cai trị: 170-145 trước Công nguyên). Tiếp đó Mithridates chuyển sự chú ý của mình tới các vùng đất của vương quốc Seleukos, ông xua quân xâm lược xứ Media và chiếm đóng thành Ecbatana trong năm 148 hoặc 147 trước Công nguyên; khu vực này gần đây đã mất ổn định sau khi nhà Seleukos đàn áp một cuộc nổi loạn do Timarchus dẫn đầu. Thắng lợi này được tiếp nối bằng việc chiếm đóng thành Babylon ở vùng Lưỡng Hà, và tại đây vào năm 141 trước Công nguyên, Mithridates đã ban hành những tiền xu của mình được đúc tại Seleucia, cố đô của Seleukos. Trong khi Mithridates quay trở về an dưỡng tại Hyrcania, quân đội của ông đã chinh phục các vương quốc Elymais và Characene, đồng thời chiếm được thành Susa. Vào khoảng thời này, Parthia còn mở rộng quyền lực xa về phía đông tới tận sông Indus.
Vương quốc Seleukos đã không thể phản kháng ngay lập tức vì tướng Diodotus Tryphon đã tiến hành một cuộc nổi loạn tại kinh đô Antioch vào năm 142 trước Công nguyên. Tuy nhiên, tới năm 140 trước Công nguyên, Demetrius II Nicator đã có thể tiến hành một cuộc kháng chiến chống lại người Parthia ở Lưỡng Hà. Mặc dù đạt được những thành công ban đầu, vương quốc Seleukos đã bị đánh bại và Demetrios bị người Parthia bắt làm tù binh và bị đưa đến Hyrcania. Ở đó Mithridates đã đối xử tử tế với tù nhân của mình; Demetrios thậm chí kết hôn với con gái của ông, Rhodogune của Parthia.
nhỏ|trái|[[Drachma của Mithridates I của Parthia, cho thấy ông có râu và đội vương miện hoàng gia trên đầu mình|alt=Two sides of a coin. The side on the left showing the head of a bearded man, while the right a standing individual.]]
Antiochus VII Sidetes (cai trị:138-129 TCN), em trai của Demetrios, lên ngôi vua Seleukos và kết hôn với Cleopatra Thea. Sau khi đánh bại Diodotus Tryphon, Antiochos khởi xướng một chiến dịch vào năm 130 trước Công nguyên để chiếm lại Lưỡng Hà, bây giờ nằm dưới sự cai trị của Phraates II của Parthia (cai trị: 138-128 TCN). tướng Indates của Parthia đã bị đánh bại dọc theo sông Đại Zab, theo sau là một cuộc nổi dậy địa phương nơi mà tổng đốc người Parthia của Babylon đã bị giết chết. Antiochos chinh phục Babylon và chiếm Susa, tại đây ông ta đã đúc những đồng tiền kim loại của mình. Sau khi quân đội của ông ta tiến vào Media, người Parthia đã cầu hòa, tuy nhiên Antiochos đã từ chối chấp nhận trừ khi triều đại Arsaces phải từ bỏ tất cả các vùng đất của mình trừ Parthia, ngoài ra còn phải trả một khoản cống nạp nặng nề, và thả ngay Demetrios đang bị giam cầm. Nhà Arsaces thả tự do cho Demetrios và đưa ông ta đến Syria, nhưng từ chối các yêu cầu khác. Mùa xuân năm 129 TCN, người Medes tiến hành một cuộc nổi dậy công khai chống lại Antiochos, vì quân đội của ông đã lấy đi hết các nguồn lương thực của người dân địa phương trong mùa đông. Trong khi cố gắng dập tắt các cuộc nổi dậy, đội quân chủ lực của người Parthia đã tiến vào khu vực và giết chết Antiochos trong trận chiến. Thi hài của ông ta đã được đưa trở lại Syria trong một quan tài làm bằng bạc; người con trai tên Seleukos của ông ta đã trở thành một con tim tại triều đình Parthia và một người con gái bị đưa vào hậu cung của Phraates.
Trong khi người Parthia lấy lại được các lãnh thổ bị mất ở phía tây, một mối đe dọa lớn khác xuất hiện ở phía đông. Năm 177-176 trước Công nguyên, người du mục Hung Nô đã đánh đuổi người du mục Nguyệt Chi khỏi quê hương của họ mà bây giờ là tỉnh Cam Túc ở tây bắc Trung Quốc ; người Nguyệt Chi sau đó di chuyển về phía tây vào Bactria và xua đuổi các bộ bộ lạc Saka (người Scythia). Người Saka đã bị buộc phải di chuyển xa hơn về phía tây, và nơi mà họ xâm chiếm chính là biên giới phía đông bắc của Đế chế Parthia. Và vì thế Mithridates đã buộc phải rút trở về Hyrcania sau cuộc chinh phục Lưỡng Hà của mình
Một số người Saka đã sẵn sàng tham gia vào quân đội của Phraates chống lại Antiochos. Tuy nhiên, họ đã đến quá trễ để tham gia vào cuộc chiến. Khi Phraates từ chối trả tiền lương của họ, người Saka sau đó nổi loạn, và khi mà ông ta cố gắng dập tắt cuộc nổi loạn với sự trợ giúp của các cựu binh Seleukos, nhưng họ cũng đào ngũ khỏi Phraates và gia nhập với người Saka. Phraates II tiến quân đến chống lại liên quân này, nhưng ông lại tử trận sau đó. Sử gia La Mã, Justin ghi lại rằng vị vua kế vị ông là Artabanus I của Parthia (cai trị: 128-124 TCN) cũng đã tham gia vào cuộc chiến tranh chống lại những người du mục ở phía đông. Ông ta tuyên bố rằng Artabanus đã bị người Tochigi sát hại (được xác định là người Nguyệt Chi), mặc dù Bivar tin rằng Justinus coi họ như người Saka. Mithridates II của Parthia (cai trị: 124-90 TCN) sau đó đã phục hồi được các vùng đất bị mất vào tay người Saka ở Sistan. nhỏ|trái|Tấm vải [[lụa Trung Quốc từ Mã Vương Đôi, thế kỷ II TCN, Triều đại Nhà Hán; ]] Sau khi đế chế Seleukos rút khỏi Lưỡng Hà, thống đốc Parthia của Babylon, Himerus, được lệnh của triều đình Arsaces phải chinh phục Characene, mà lúc đó được cai trị bởi Hyspaosines từ Charax Spasinu. Khi việc này không thành công, Hyspaosines xâm lược Babylon vào năm 127 trước Công nguyên và chiếm Seleucia. Tuy nhiên, năm 122 TCN, Mithridates II đa buộc Hyspaosines phải rút khỏi Babylon và biến các vị vua Characene thành chư hầu dưới quyền bá chủ của Parthia. Sau khi Mithridates mở rộng sự cai trị của Parthia xa hơn nữa về phía tây, chiếm Dura-Europos vào năm 113 trước Công nguyên. Ông lại bị lôi kéo vào cuộc xung đột với Vương quốc Armenia. Quân đội của ông đã đánh bại và lật đổ vua Artavasdes I của Armenia trong năm 97 trước Công nguyên, bắt làm con tin người con trai Tigranes của ông ta, người sau này sẽ trở thành Tigranes II "Đại đế" của Armenia (cai trị: 95-55 trước Công nguyên).
Vương quốc Ấn-Parthia, nằm ở Afghanistan, Pakistan, và miền Bắc Ấn Độ, đã xây dựng một liên minh với đế chế Parthia trong thế kỷ I trước Công nguyên. Bivar tuyên bố rằng hai quốc gia từng được coi là có địa vị chính trị ngang nhau. Sau khi nhà triết học Hy Lạp Apollonius của Tyana viếng thăm triều đình dưới triều đại Vardanes I của Parthia (cai trị: 40-47 CN) trong năm 42 CN. Vardanes cung cấp cho ông ta sự bảo vệ của một đoàn caravan khi ông du hành đến Ấn-Parthia. Khi Apollonius tới Taxila, kinh đô Ấn-Parthia, người chỉ huy đoàn caravan đọc thánh chỉ của Vardanes, có lẽ bằng văn bản trong tiếng Parthia, cho một quan chức Ấn Độ phải đối xử với Apollonius bằng sự mến khách nhất.
La Mã và Armenia
nhỏ|Drachma của [[Mithridates II của Parthia (cai trị: 124–90 TCN)]]
Người Nguyệt Chi thuộc đế quốc Quý Sương ở miền bắc Ấn Độ đã đảm bảo an ninh biên giới phía đông Parthia. Như vậy, từ giữa thế kỷ I TCN trở đi, triều đình Arsaces tập trung vào việc đảm bảo biên giới phía tây, chủ yếu là chống lại La Mã. Một năm sau khi Mithridates II chinh phục Armenia, Lucius Cornelius Sulla, tổng đốc tỉnh Cilicia của La Mã, đã gặp mặt với Orobazus, sứ thần của Parthia ở sông Euphrates. Cả hai đồng ý rằng dòng sông sẽ được coi như là biên giới giữa Parthia và La Mã, mặc dù Rose Mary Sheldon cho rằng Sulla chỉ có thẩm quyền truyền đạt lại những điều khoản này trở lại Roma.
Bất chấp thỏa thuận này, trong năm 93 hoặc 92 TCN Parthia đã tham gia vào một cuộc chiến tranh ở Syria chống lại lãnh đạo bộ tộc Laodice và đồng minh Seleukos của bà là Antiochus X Eusebes (cai trị: 95-92 TCN?), đã bị giết chết sau này. Khi một trong những quốc vương Seleukos cuối cùng, Demetrius III Eucaerus, cố gắng bao vây Beroea (hiện nay là Aleppo), Parthia đã gửi quân trợ giúp cho các cư dân và Demetrios đã bị đánh bại.
nhỏ|Drachma của vua [[Orodes I của Parthia|Orodes I (cai trị. 90–80 TCN)]] Tiếp sau triều đại của Mithridates II, Gotarzes I đã cai trị Babylon, trong khi Orodes I (cai trị 90-80 TCN) cai trị Parthia một cách riêng biệt. Hệ thống này làm suy yếu chế độ quân chủ Parthia, và cho phép Tigranes II của Armenia sáp nhập vùng đất của Parthia ở phía tây vùng Lưỡng Hà. Vùng đất này sẽ không quay trở về tay của người Parthia cho đến tận triều đại của Sanatruces của Parthia (cai trị: 78-71 TCN). Sau khi cuộc chiến tranh Mithridatic lần thứ ba bùng nổ, Mithridates VI của Pontus (cai trị: 119-63 TCN), một đồng minh của Tigranes II của Armenia, đã yêu cầu sự trợ giúp từ Parthia nhằm chống lại người La Mã, nhưng Sanatruces từ chối giúp đỡ. Khi viên chỉ huy La Mã Lucullus hành quân tới kinh đô Tigranocerta của Armenia trong năm 69 TCN, Mithridates VI và Tigranes II đã yêu cầu sự trợ giúp của Phraates III của Parthia. (cai trị: 71-58). Phraates đã không gửi quân cứu viện và sau khi Tigranocerta thất thủ, ông ta đã tái khẳng định với Lucullus rằng Euphrates chính là ranh giới giữa Parthia và La Mã.
Tigranes Trẻ, con trai của Tigranes II của Armenia, sau khi không thể cướp ngôi vua Armenia từ cha mình. Ông này đã bỏ trốn sang cung đình của Phraates III và thuyết phục ông ta đem tiến quân đánh kinh đô mới của Armenia tại Artaxarta. Khi cuộc bao vây này không thành công, Tigranes Trẻ một lần nữa bỏ trốn, lần này là tới chỗ vị tướng La Mã là Pompey. Ông ta hứa hẹn với Pompeius rằng mình sẽ đóng vai trò như là một người dẫn đường xuyên qua Armenia, nhưng khi Tigranes II quy phục La Mã như là một vị vua chư hầu, Tigranes trẻ được đưa đến Roma làm con tin Phraates đã yêu cầu Pompey giao lại Tigranes Trẻ cho ông, nhưng Pompeius từ chối. Để trả đũa, Phraates đã phát động một cuộc xâm lược vào Corduene (đông nam Thổ Nhĩ Kỳ), tại đây theo hai mâu thuẫn giữa những ghi chép của La Mã, chấp chính quan La Mã Lucius Afranius đã buộc người Parthia rút lui bằng một trong hai cách quân sự hay ngoại giao.
Phraates III đã bị ám sát bởi những người con trai của ông là Orodes II của Parthia và Mithridates III của Parthia, nhưng sau đó Orodes quay lại đánh Mithridates, buộc ông ta phải chạy trốn khỏi Media để tới tỉnh Syria của La Mã. Aulus Gabinius, tổng đốc tỉnh Syria của La Mã, đã tiến quân trợ giúp cho Mithridates tới tận Euphrates, nhưng sau đó ông ta đã phải quay lại để hỗ trợ Ptolemaios XII Auletes (cai trị: 80-58, 55-51 TCN). dập tắt cuộc nổi loạn ở Ai Cập Mặc dù mất sự ủng hộ La Mã dành cho mình, Mithridates đã thành công trong việc chinh phục Babylon, và đúc tiền xu ở Seleucia cho đến năm 54 trước Công nguyên. Trong năm đó, viên tướng của Orodes, chỉ được biết đến với tên gọi là Surena, đã chiếm lại Seleucia, và Mithridates đã bị hành quyết.
Marcus Licinius Crassus, một trong Tam hùng, bây giờ là tổng đốc tỉnh của Syria, đã phát động một cuộc xâm lược vào Parthia trong năm 53 TCN nhằm hỗ trợ muộn màng cho Mithridates. Khi quân đội của ông ta hành quân đến Carrhae (ngày nay là Harran, đông nam Thổ Nhĩ Kỳ), Orodes II xâm lược Armenia, chia cắt sự hỗ trợ từ đồng minh của La Mã là Artavasdes II của Armenia (cai trị: 53-34 TCN). Orodes thuyết phục Artavasdes đi đến một liên minh hôn nhân giữa Thái tử Pacorus I của Parthia (mất năm 38 trước Công nguyên) với em gái của Artavasdes.
Thất bại của Crassus tại Carrhae là một trong những thất bại quân sự tồi tệ nhất trong lịch sử quân sự của La Mã. Chiến thắng của Parthia đã củng cố danh tiếng của nó như là một đối trọng hùng mạnh cân bằng quyền lực với La Mã Cùng những sĩ quan tuỳ tùng, những tù binh và chiến lợi phẩm La Mã quý giá, Surena đã quay về Seleucia cách đó khoảng 700 km (430 mi) để ăn mừng chiến thắng ở đó. Tuy nhiên, do lo sợ rằng Surena có tham vọng một ngày nào đó sẽ cướp ngôi nhà Arsaces, Orodes đã hành quyết Surena chẳng bao lâu sau chiến thắng này.
Được khuyến khích bởi chiến thắng trước Crassus, Parthia đã cố gắng để đánh chiếm các vùng lãnh thổ mà người La Mã nắm giữ ở Tây Á. Thái tử Pacorus I và vị tướng của ông Osaces đã đột kích vào Syria xa tới tận Antioch trong năm 51 TCN, nhưng họ đã bị đẩy lùi bởi Gaius Cassius Longinus, ông ta đã phục kích và giết chết Osaces. Nhà Arsaces đã ở cùng phe với Pompey trong cuộc nội chiến của ông ta chống lại Julius Caesar và thậm chí còn gửi quân để hỗ trợ các lực lượng chống hoàng đế Caesar trong trận Philippi năm 42 trước Công nguyên. Quintus Labienus, một vị tướng trung thành của Cassius và Brutus, đã ở cùng phe với Parthia chống lại chế độ tam hùng lần thứ hai trong năm 40 trước Công nguyên, và năm sau ông ta xâm lược Syria cùng với Pacorus I. Tam hùng Marcus Antonius đã không thể chỉ huy người La Mã phòng thủ chống lại Parthia do ông ta đã khởi hành đến Ý, tại đây ông ta tập hợp các lực lượng của mình để đối đầu với đối thủ của ông là Octavianus và cuối cùng thì hai bên cũng đã tiến hành hòa đàm tại Brundisium Sau khi Syria bị chiếm đóng bởi quân đội của Pacorus, Labienus đã tách khỏi quân chủ lực của Parthia và xâm lược Anatolia trong khi Pacorus cùng viên tướng Barzapharnes của ông ta xâm chiếm vùng Cận đông của La Mã. Họ chinh phục tất cả các thành trì dọc theo bờ biển Địa Trung Hải xa xuống phía nam tới tận Ptolemais (hiện nay là Acre, Israel), với ngoại lệ duy nhất là Týros Ở Judea, lực lượng thân La Mã của giáo sĩ tối cao Hyrcanus II, Phasael,và Herod đã bị đánh bại bởi người Parthia và đồng minh Do Thái của họ Antigonos II Mattathias (cai trị: 40-37 trước Công nguyên), sau này là vua của xứ Judea trong khi Herod chạy trốn tới pháo đài của ông tại Masada
Bất chấp có được những thành công này, người Parthia đã nhanh chóng bị đuổi ra khỏi Cận đông bởi một cuộc phản công của La Mã. Publius Ventidius Bassus, một viên tướng dưới quyền Marcus Antonius đã đánh bại và sau đó hành quyết Labienus tại trận cánh cổng Cilicia (trong tỉnh Mersin ngày nay, Thổ Nhĩ Kỳ) vào năm 39 trước Công nguyên Một thời gian ngắn sau đó, một đạo quân Parthia ở Syria dưới sự chỉ huy của tướng Pharnapates đã bị đánh bại bởi Ventidius ở trận đèo Amanus Kết quả là, Pacorus I tạm thời rút khỏi Syria. Khi quay trở lại vào mùa xuân năm 38 trước Công nguyên, ông ta đã phải đối mặt với Ventidius trong trận núi Gindarus, phía đông bắc của Antioch. Pacorus đã tử trận trong trận đánh này, và quân đội của ông ta phải rút lui qua sông Euphrates. Cái chết của ông ta đã thúc đẩy một cuộc khủng hoảng liên tiếp, trong đó Orodes II đã chọn Phraates IV của Parthia (khoảng năm 38-2 TCN) là người kế vị mới của mình.
nhỏ|Drachma của [[Phraates IV của Parthia (cai trị 38–2 TCN)]]
Sau khi lên ngôi vua, Phraates IV đã loại bỏ mọi đối thủ cạnh tranh ngai vàng bằng cách giết chết và lưu đày anh em của mình Một trong số họ, Monaeses bỏ trốn sang chỗ Antonius và thuyết phục ông ta xâm lược Parthia. Antonius đánh bại đồng minh Judea của Parthia, Antigonus vào năm 37 TCN, và đưa Herod lên làm vua chư hầu thay thế vị trí của ông ta. Năm sau, khi Antonius hành quân đến Erzurum, Artavasdes II của Armenia một lần nữa đổi phe bằng cách gửi thêm quân cho Antonius. Antonius xâm lược Media Atropatene (hiện nay là Azerbaijan),lúc đó cai trị bởi đồng minh của Parthia là Artavasdes I của Media Atropatene, với ý định chiếm lấy kinh đô Praaspa, vị trí của đó ngày nay vẫn chưa biết. Tuy nhiên, Phraates IV đã phục kích hậu quân phía sau của Antonius, phá hủy một thiết bị phá cổng khổng lồ được dùng cho cuộc bao vây Praaspa, sau điều này, Artavasdes bỏ rơi lực lượng của Antonius Người Parthia truy đuổi và quấy rối quân đội Antonius khi họ bỏ chạy đến Armenia. Cuối cùng thì đám tàn quân của Antonius cũng rút về được Syria. Sau này, Antonius đã lừa gạt Artavasdes II vào một cái bẫy với những lời hứa của một liên minh hôn nhân. Ông ta đã bị cầm tù vào năm 34 trước Công nguyên, tiếp đó được đưa về La Mã và bị hành quyết. Antonius đã cố gắng thiết lập một liên minh với Artavasdes I của Media Atropatene, khi mối quan hệ của ông này với Phraates IV gần đây đã trở nên căng thẳng. Tuy nhiên điều này đã bị hủy bỏ khi Antonius và lực lượng của ông rút khỏi Armenia trong năm 33 trước Công nguyên; họ thóat khỏi một cuộc xâm lược của Parthia trong khi đối thủ của Antonius, Octavianus tấn công lực lượng của ông ở phía tây Sau khi Antonius đi khỏi, đồng minh Parthia là Artaxias II đã lại chiếm lấy ngai vàng của Armenia.
Hòa bình với La Mã, âm mưu triều đình và sự giao thiệp với Trung Quốc
Sau thất bại của Antonius trong trận Actium vào năm 31 trước Công nguyên, Octavianus củng cố quyền lực chính trị của ông và trong năm 27 trước Công nguyên ông được ban tên là Augustus bởi viện nguyên lão La Mã, trở thành hoàng đế La Mã đầu tiên. Khoảng thời gian này, Tiridates II của Parthia đã lật đổ Phraates IV một thời gian ngắn, nhưng Phraates IV đã có thể nhanh chóng thiết lập lại sự cai trị của ông với sự trợ giúp của những người du mục Scythia Tiridates chạy trốn tới chỗ những người La Mã, đem theo một trong những con trai Phraates đi cùng với ông ta. Trong các cuộc đàm phán được tiến hành năm 20 trước Công nguyên, Phraates sắp xếp cho việc giải thóat con trai bị bắt cóc của mình. Đổi lại, người La Mã đã nhận được các cờ hiệu của quân đoàn lê dương bị cướp mất tại Carrhae trong năm 53 trước Công nguyên, cũng như bất kỳ tù nhân chiến tranh nào còn sót lại Parthia xem cuộc trao đổi này như là một giá nhỏ để trả tiền chuộc lại hoàng tử Augustus ca ngợi sự trở lại của những cờ hiệu này như là một thắng lợi chính trị trước Parthia; cuộc tuyên truyền này đã được cử hành bằng việc đúc tiền xu mới, xây dựng một ngôi đền mới để cất giữ những cờ hiệu này và thậm chí ngay cả trên miếng giáp ngực của bức tượng Augustus của Prima Porta.
Cùng với hoàng tử, Augustus cũng đã tặng Phraates IV một nữ nô lệ người Ý, người sau này trở thành nữ hoàng Musa của Parthia. Để đảm bảo rằng Phraataces con bà sẽ thừa kế ngai vàng mà không có sự cố, Musa thuyết phục Phraates IV giao những người con trai khác của ông cho Augustus làm con tin. Một lần nữa, Augustus sử dụng điều này để tuyên truyền mô tả sự quy phục của Parthia trước La Mã, liệt kê nó như là một thành tựu tuyệt vời trong Res Gestae Divi Augusti Khi Phraataces lên ngôi là Phraates V của Parthia (khoảng năm 2 TCN - 4 CN), Musa kết hôn với con trai riêng của mình và cai trị cùng với ông ta. Quý tộc Parthia, không chấp nhận mối quan hệ loạn luân và khái niệm của một vị vua không có dòng máu Arsaces, họ đã lật đổ ông ta Người kế vị của Phraates, Orodes III của Parthia chỉ ngồi trên ngai vàng được có hai năm và ông ta đã được kế vị bởi Vonones I của Parthia, vị vua này đã chấp nhận nhiều phong cách La Mã trong thời gian ở La Mã. Tầng lớp quý tộc Parthia, tức giận bởi cảm tình của Vonones cho người La Mã, đã quay ra ủng hộ một đối thủ tranh đoạt ngai báu khác, Artabanus II của Parthia (khoảng 10-38 CN), ông ta cuối cùng đã đánh bại được Vonones và buộc vị vua này phải sống lưu vong ở tỉnh Syria của La Mã.
Achyrocline luisiana
Achyrocline luisiana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Deble mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Đế quốc Parthia
Hòa bình với La Mã, âm mưu triều đình và sự giao thiệp với Trung Quốc
Trong suốt triều đại của Artabanus II, hai dân thường Do Thái và là anh em ruột, Anilai và Asinai từ Nehardea (gần Fallujah hiện nay, Iraq), đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy chống lại thống đốc Parthia của Babylon. Sau khi đánh bại ông này, cả hai đã được trao quyền cai trị khu vực bởi Artabanus II, bởi vì ông lo sợ các cuộc nổi loạn ở những nơi khác nữa. Người vợ Parthia của Anilai đã đầu độc Asinai vì sợ ông ta sẽ tấn công Anilai về cuộc hôn nhân của ông với một người ngoại giáo. Sau này, Anilai bị lôi kéo vào một cuộc xung đột vũ trang với một con rể của Artabanus, người cuối cùng đã đánh bại ông ta. Với chế độ của người Do Thái bị loại bỏ, cư dân bản địa Babylon đã bắt đầu quấy rối cộng đồng Do Thái địa phương, buộc họ phải di cư sang Seleucia. Khi thành phố này nổi dậy chống lại sự cai trị của Parthia trong năm 35-36 CN, người Do Thái đã bị trục xuất lần nữa, lần này bởi người Hy Lạp địa phương và người Aramaea. Người Do Thái lưu vong chạy trốn đến Ctesiphon, Nehardea, và Nisibis. nhỏ|phải|Một đồng denarius được đúc dưới thời [[Augustus, bên trái (mặt trước) là hình nữ thần Feronia, mặt sau là một người Parthia đang quỳ dưng những cờ hiệu La Mã chiếm được tại trận Carrhae ]] Mặc dù đang hòa bình với Parthia, La Mã vẫn can thiệp vào các vấn đề của nó. Hoàng đế La Mã Tiberius (14-37CN) đã tham gia vào một âm mưu của Pharasmanes I của Iberia nhằm đưa em trai của ông ta là Mithridates ngồi lên ngai vàng của Armenia bằng việc ám sát vị vua đồng minh với Parthia của Armenia Artabanus II đã cố gắng và thất bại trong việc khôi phục lại quyền kiểm soát Armenia của Parthia, điều này khiến cho tầng lớp quý tộc nổi loạn chống lại ông và buộc ông phải chạy trốn tới Scythia. Người La Mã đã thả một hoàng tử con tin, Tiridates III của Parthia, để cai trị quốc gia này như là một đồng minh của La Mã. Một thời gian ngắn trước khi qua đời, Artabanus đã cố gắng để lật đổ Tiridates khỏi ngai vàng bằng cách sử dụng quân đội từ Hyrcania Sau khi Artabanus qua đời trong năm 38 CN, một cuộc nội chiến lâu dài xảy ra sau đó giữa người thừa kế hợp pháp Vardanes I của Parthia và em trai của ông ta là Gotarzes II của Parthia. Sau khi Vardanes bị ám sát trong một cuộc đi săn, giới quý tộc Parthia kêu gọi Hoàng đế La Mã Claudius(cai trị: 41-54 CN) trong năm 49 CN phóng thích vị hoàng tử con tin Meherdates nhằm thách thức Gotarzes. Điều này đem đến phản ứng ngược lại khi Meherdates bị phản bội bởi tổng đốc của Edessa và Izates bar Monobaz của Adiabene, ông bị bắt và mang nộp cho Gotarzes, tuy nhiên ông đã được tha mạng với cái giá phải trả là đôi tai của mình, một hành động nhằm để loại bỏ ông khỏi việc kế vị ngai vàng.
Achyrocline luisiana
Liên kết ngoài
Thể loại:Achyrocline Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2005