cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoàng tộc nhà Nguyễn
Nam giới
Lại định tước phong con cháu công thần Vọng Các. Thời Gia Long, chỉ có một số công thần hỗ trợ cho Thế Tổ trong thời kỳ lưu vong tại Bangkok thì mới được ban phong và tập ấm, nhóm này gọi chung là ["Công thần Vọng Các"]. Tập ấm đều lấy con trưởng cháu trưởng, nếu không có con trưởng cháu trưởng thì lấy ngành thứ cho thừa tập, án theo lệ tập ấm thời Nguyễn thì mỗi đời giảm một bậc.
Thứ tự tước hiệu công thần Vọng Các như sau:
Sang thời Minh Mạng, khi Vua Thánh Tổ lên ngôi thì chiếu cáo chính thức phong Ngũ tước. Thánh Tổ dụ Nội các: ... Khoảng năm Gia Long, vì triều đình ta noi theo tục cũ nhà Đinh và nhà Lê khi trước, có nhiều quan viên được lạm phong tước Hầu, tước Bá, nhưng không có đất ăn lộc, chỉ có cái tên gọi đẹp mà thôi, cho nên đức Hoàng khảo ta (tức Vua Thế Tổ) cho đổi làm quan chức thế tập, phong cả một loạt công thần để nêu rõ sự khen thưởng. Lại muốn bắt chước Tam đại khi xưa, vinh phong cho Ngũ đẳng tước, nhưng tiếc rằng chưa kịp làm!
Ta nối phước xưa, kính theo chí trước, chấn hưng lễ, nhạc, sửa sang việc binh, việc hình, chia đặt quan chức trong ngoài yên lặng, xây đắp thành lũy, củng cố thành trì, trăm việc cử hành, đều mong đi đến chỗ thiện mỹ. Nay được lúc nước nhà hơi rỗi, chính là lúc nên thưởng tước, đền công, để đáp lại công lao đặc biệt của các công thần. Năm trước đã liệt những công thần quá cố vào hàng phối hưởng ở miếu đình, ban cho tước Vương, tước Công, tước Hầu, và đất ăn lộc tưởng đã đủ yên ủi được vong hồn họ rồi. Nay những công thần còn ở triều đình như Tiền quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự là Trần Văn Năng, Trung quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự là Tống Phước Lương, thự Hậu quân Đô thông phủ Chưởng phủ sự là Phan Văn Thúy, đều là những người lập được nhiều công trạng vẻ vang ở đầu đời trung hưng. Vậy phong cho Trần Văn Năng làm Lương Tài hầu, Tống Phước Lương làm Vĩnh Thuận hầu, Phan Văn Thúy làm Chương Nghĩa hầu.
Thự Tả quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự Nguyễn Văn Hiếu, Tổng đốc An - Biên Nguyễn Văn Quế, Thần sách quân Tiền dinh Thống chế Phạm Văn Lý đều đã bày tỏ công to, rõ ràng khó nhọc. Vậy phong Nguyễn Văn Hiếu làm Lương Năng bá, Nguyễn Văn Quế làm An Lương bá, Phạm Văn Lý làm Quảng Công bá. Vũ lâm dinh Tả dực Thống chế Nguyễn Văn Trọng, Tổng đốc Bình - Phú Đoàn Văn Trường, thự Hữu quân Đô thống phủ Chưởng phủ sự Nguyễn Văn Khánh đều đã cầm quân lâu năm, rõ rệt có tài năng và công lao. Vậy phong Nguyễn Văn Trọng làm Hoàng Trung tử, Đoàn Văn Trường làm Diên Hựu tử, Nguyễn Văn Xuân làm Hiệu Thuận tử. Vũ lâm dinh Hữu dực Thống chế là Nguyễn Tăng Minh, theo đòi lâu ngày, có chút công lao. Vậy phong làm Vận Hội nam.
Còn đối với người có công đầu là Võ Tánh đã quá cố, năm trước đã truy phong làm Hoài Quốc công, tưởng đã là vinh quang ở nơi chín suối. Song công nhiều thì thưởng nhiều, đáng nên đời đời hưởng tước lộc. Tên Khánh là con dẫu hư hỏng nhưng đã ốm chết rồi, cũng truy tặng quan chức rồi. Nay còn người cháu của Võ Tánh là Kiêu kỵ đô úy Võ Mỹ chắc có thể giữ được nghiệp nhà, nối chức thế tập. Vậy đổi phong làm Hoài bá, để nối hưởng đất ăn lộc của ông.
Phàm mọi công việc ban cấp sắc ấn đều do bộ Lễ bàn, tâu, đợi chỉ thi hành. Còn công thần khác đã chết cũng nhiều, sau sẽ truy phong, để đời đời được vinh sủng đến khi sông cạn núi mòn.
Theo định lệ ấy, Ngũ đẳng tước triều Nguyễn được quy định:
Quy định về tên phong tước của Ngũ đẳng tước như sau từ trước, các công thần được tích phong, hoặc lấy tên phủ huyện, hoặc lấy tên tổng, xã, thôn, chưa từng chép ra quy tắc nhất định. Đến đời Minh Mạng dụ rằng: ''“Triều đình đặt ra 5 tước, đã có Công, Hầu, Bá, Tử, Nam khác nhau, thì ở trong đó lấy tên đất làm đầu, cũng nên có tên phủ, huyện, tổng, xã, thôn để phân biệt. Chuẩn định: Từ nay về sau, tính phong cho các công thần, tước Quốc công, Quận công thì lấy tên phủ, tước Hầu lấy tên huyện, tước Bá lấy tên tổng, tước Tử lấy tên xã, tước Nam lấy tên thôn, để cho có thứ bậc khác nhau. Nếu có tiến phong lên, cũng vẫn dùng tên đất lúc mới phong, không được viện cớ xin đổi phong lại”''. Còn như về thụy hiệu, không như thành viên hoàng tộc, thụy của quý tộc đều án theo chức hàm mà định sẵn (xem bài Quan chế nhà Nguyễn để thêm chi tiết), chứ không án theo tước.
Quy định sách ấn và đãi ngộ các loại tước:
Quy định lệ tập tước:
Tuy lệ tập ấm giáng tước đã rõ, nhưng đối với công thần đặc biệt, nếu Hoàng đế muốn giữ nguyên hay đặc ân ban cao hơn đều có thể được. Ví dụ việc tấn phong cháu của công thần Võ Tánh là Phó vệ uý vệ Trung dinh Hổ uy Hoài bá Võ Mỹ làm Hoài hầu. Chỉ dụ nói: Hoài Quốc công Võ Tánh, khi nghiệp vua mới nổi lên từng đi đánh dẹp, kính theo chăm chỉ khó nhọc; lại biết trọn tiết với thành bị thế cô, trung thành rõ rệt, trước kia phép lớn truy phong ban tước Quốc công, nếu theo thứ tự giáng phong, thì con viên ấy được tập phong tước Hầu, cháu được tập phong tước Bá, nhưng công liệt của ông ghi khắc vào cờ, mà vì nước bỏ mình, chưa được hưởng lộc đỉnh chung, con viên ấy là Võ Khánh chết sớm, tuy đã truy cho chức hàm, chưa được tập tước. Trẫm nghĩ đến công lao trung thần, phải trọng báo hậu, cháu viên ấy Võ Mỹ, nên tấn phong tước Hầu, để được nhiều ơn đặc biệt.
Con cháu nhà Lê và Chiêm Thành, đều bắt đầu phong tước Hầu và tước Bá để hương khói. Năm Minh Mạng thứ 15 (1834), Vua Thánh Tổ ra chỉ dụ: Hoàng khảo ta được nước của người, không làm mất hương khói của người, ban ơn như thế, thực đã hơn hẳn nghìn xưa. Nay ta nối ngôi, thể theo lòng tốt, đã phong tước hầu cho con cháu nhà Lê và tước bá cho con cháu nước Chiêm. Làm thế không phải muốn để lấy lòng con cháu hai họ, cũng không phải mong tổ tiên hai họ phù hộ báo ơn, chẳng qua cái nghĩa bảo tồn dòng dõi của triều trước đã mất, phải nên như thế. Ngặt vì nửa chừng, Duy Lương, con cháu nhà Lê, quên ơn cắn trả và tên Thừa, con cháu nước Chiêm, thông đồng với giặc, đến nỗi ta muốn làm ơn cũng không làm vào đâu được.
Nay công thần phong tước chỉ được theo đời giáng xuống tập phong, tưởng chưa đủ để tỏ báo ơn dày khuyến khích hậu, nên bàn cấp ruộng hoặc thêm bổng lộc, để khuyến khích người có công lao tài năng. Sau đình thần bàn cấp ruộng, được chuẩn cho tước Công 10 mẫu, tước Hầu 8 mẫu, tước Bá 6 mẫu, tước Tử 4 mẫu, tước Nam 3 mẫu, do quan địa phương các nguyên quán viên ấy trích ruộng công, hoặc mua ruộng tư, chiếu lệ mà cấp cho, đều dùng ruộng tốt. Công thần ấy đã quá cố thì để cung việc thờ cúng, hiện còn thì để cung làm ruộng lộc điền (trừ lệ bổng ra), đời đời con cháu làm nghiệp riêng mãi, thuế lệ đều miễn cả.
Trừ Minh Mạng năm thứ 11 trở về trước, lạm cho tước hiệu lúc mới dựng nước, chuẩn cho Tứ phẩm trở lên tước Hầu, Ngũ phẩm tước Bá, Lục và Thất phẩm tước Tử, Bát phẩm đến Vị nhập lưu đều tước Nam. Minh Mạng năm thứ 12 bỏ bớt các chữ Hầu, Bá, Tử, Nam cùng là ân phong, tập phong (như ông cha được phong mà con cháu được tập tước giáng phong) và người không có người coi giữ việc thờ, không nên cấp ra, còn thì từ Minh Mạng năm thứ 12 trở về sau, các quan được vinh ban tước hiệu, chưa được cấp ruộng, thì chiểu theo số mẫu mới định trích cấp, người nào là nguyên trước đã có cấp ruộng, thì theo lệ mới liệu để lại, ít thì theo lệ mới cấp thêm. Lại như ruộng tự điền cấp trước ở 6 tỉnh Nam Kỳ, sau được đổi cấp bằng tiền, cũng đều ở nơi con cháu hiện ở, đổi cấp bằng ruộng thực.
Nữ giới
Thê thất của quan viên triều Nguyễn cũng theo hạng ngạch của chồng mà được triều đình cân nhắc phong tặng, họ được gọi là Mệnh phụ hay Ngoại mệnh phụ (外命婦).
Năm Minh Mạng thứ 7 (1826), vua Thánh Tổ ban lệnh chuẩn định việc phong ân sung thụy hàm cho phu nhân (nếu chỉ một vợ) hoặc các phu nhân (nếu nhiều vợ) của các quan viên. Thụy hàm này không phân biệt trật chánh tòng hoặc ban văn võ, được chuẩn định như sau:
Cũng như triều Thanh, tước của các Mệnh phụ chỉ biểu trưng cho địa vị "vợ quan" của các bà, mà không có lương bổng gì cụ thể. Trong các đại định phong tặng, thường Mệnh phụ của quan Tam phẩm trở lên là thường xuyên được gia ân, cũng như được vào cung tham gia triều bái. Các vợ của ngoại thích, tức mẹ của Hoàng thái hậu, do chồng đều thường được phong làm Quốc công, nên các bà đều dựa theo tước chồng và thêm danh xưng ["Nhất phẩm phu nhân"]. Ví dụ chỉ dụ truy phong cho nhà Thuận Thiên Cao Hoàng hậu (mẹ Vua Thánh Tổ) như sau:"Gia tặng cho Thái phó Đông các Đại học sĩ Ba Quốc công Trần Hưng Đạt hàm Vinh lộc đại phu Cần Chính điện Đại học sĩ, Thái sư, đổi phong là Thọ Quốc công. Chính thất của ông là Lê Thị được gia tặng là Thọ Quốc Nhất phẩm phu nhân".
Mũ áo của các bà thời đầu Gia Long đến trước Tự Đức đều có vẻ tùy tiện, về cơ bản có mũ và màu áo đều án theo phẩm của chồng. Phàm đồ nữ trang từ Tam phẩm trở lên, Mệnh phụ được dùng toàn vàng, còn thì dùng cả bạc. Thời Tự Đức, định lại lễ mũ áo của mệnh phụ bên văn bên võ. Buổi đầu năm Minh Mạng, đã định mẫu thức màu sắc số mục về áo mũ chầu cho các mệnh phụ, sai tự may sắm lấy, mà cấp bậc gián hoặc có thứ chưa đủ. Đến bấy giờ cho bộ Lễ châm chước thêm bớt bàn lại cho thi hành. Theo đó thì:
Các lễ chào ra mắt nhau
Cũng như Hậu cung nhà Nguyễn, các nghi lễ ra mắt của hoàng tộc đến giữa triều Tự Đức (tháng 12 năm Tự Đức thứ 13, tức năm 1860), thì mới bắt đầu quy định cụ thể.
Hoàng tử nạp phi
Hoàng tử khi đến 15-18 tuổi sẽ được phong tước, cấp đất và tiền để lập phủ riêng, sau đó vua mới nghĩ đến việc cưới vợ cho con. Cô dâu do chính vua kén chọn qua việc dò hỏi các vị đại thần, ai muốn gả con gái đến tuổi cho hoàng tử. Khi có vị nhận lời, vua mới chuẩn bị hôn lễ. Theo Nghị định năm Gia Long thứ 7 (1808), hôn lễ được cử hành qua các bước cơ bản như sau:
Khác với dân gian, nếu hoàng tử muốn cưới nàng hầu thì nghi lễ cũng phải tiến hành tương tự. Theo cuốn Văn hóa Huế xưa, tác giả Lê Nguyễn Lưu, phần nói về đời sống văn hóa cung đình (tập 3), trang 285-286 viết: ["Hoàng tử lấy vợ gọi là nạp phi (đối với bà chính) và nạp thiếp (đối với bà thứ). Cô gái khi đã về làm dâu của vua (hoàng tức) được gọi là 'phủ phi' hay 'phủ thiếp'"].
Công chúa hạ giá
Khi Công chúa hạ mình xuống để lấy chồng (Hạ giá; 下嫁) thì người chồng được gọi là "Thượng giá" và trở thành Phò mã. Tuy nhiên, việc chọn Phò mã không hề đơn giản. Trước đó, Hoàng đế sẽ sai bộ Lại, bộ Binh lập danh sách 5 người là con cháu và chắt các công thần từ Nhị phẩm trở lên, những chàng trai này tất nhiên là không bị tàn tật, nhưng phải thông minh và có dáng vẻ đẹp đẽ. Một vị Hoàng thân và một vị đại thần mà vợ chồng song toàn được cử làm chủ hôn và chiếu liệu lo sắp đặt mọi chuyện. Họ hội ý với nhau để cử người xứng đáng nhất và hợp tuổi với Hoàng nữ trong bản kê, tâu với Hoàng đế, và Hoàng đế sẽ khuyên son quyết định vào cái tên nào đủ tiêu chuẩn.
Trong lịch sử nhà Nguyễn thời Minh Mạng và Thiệu Trị, vì số Hoàng nữ quá nhiều, con cháu công thần không đáp ứng đủ nên nhiều người phải tìm cách trốn tránh, chạy chọt để khỏi bị ghi danh vì sợ mình lấy phải Công chúa nhiều tuổi hay kém nhan sắc, mà đã kết hôn với Công chúa thì phải suốt đời "một vợ một chồng". Sau khi Hoàng đế lựa chọn, Phò mã tương lai được Hoàng đế ban khoảng 3000 quan tiền để tậu phủ và sắm vật dụng, trang phục đúng nghi thức, trong đó có một chiếc thuyền bồng. Còn quan chủ hôn đến điện Hoàng Nhân thông cáo việc này, sau lại đến Từ Cung trình lên Thái hậu biết, rồi đến nhà Thanh Phong đường truyền chỉ Công tử nào sẽ lấy Công chúa nào, sau bái mạng rồi lên đường đến phủ quan đại thần cha Công tử truyền chỉ. Hôm sau, cha của Công tử cùng các Công tộc trong họ mặc áo lễ vào tiện điện Văn Minh chờ ngoài sân, bái lạy tạ Hoàng đế. Còn các mệnh phụ mặc áo lễ đến từng cung Khôn Đức và cung Từ Thọ để làm lễ bái tạ.
Sau đó, Cha của công tử đến phủ quan chủ hôn xin hỏi ngày làm lễ ăn hỏi, quan chủ hôn sẽ hỏi Khâm thiên giám chọn 3 ngày tốt để tiến hành "Lục lễ", nhà trai phải liên hệ để biết mà chuẩn bị, cũng có thể kết hợp một ngày 2 đến 3 lễ. Trước lễ ăn hỏi một ngày, cha công tử dẫn các công tộc dâng làm lễ con sinh, lễ vật gồm: 1 lợn mổ, 1 lợn quay và 1 mâm xôi yết kiến Hoàng đế trong tiện điện. Cả họ lạy tạ 5 lạy, lại lên nhận lễ uống trà, ăn trầu cùng Hoàng đế rồi lui. Các mệnh phụ làm tương tự các cung Khôn Đức và cung Từ Thọ.
Quy trình lễ theo điển nghi tiêu chuẩn đầu thời Nguyễn:
Phẩm vật cưới về số lượng mỗi khi mỗi khác và thường là khá nặng. Vào năm Minh Mạng thứ 14 (1833), lễ nạp thái được ghi nhận gồm: 20 lạng vàng, 100 lạng bạc, 2 mâm trầu, 2 mâm cau; lễ vấn danh gồm: một con trâu, hai con lợn, 2 hũ rượu; lễ nạp cát gồm: 4 tấm gấm, 10 tấm lĩnh màu, 10 tấm sa màu; lễ nạp trưng gồm: 2 mâm trầu, 2 mâm cau, 2 hũ rượu; lễ thỉnh kỳ gồm: một con bò, hai con dê, 3 hũ rượu; lễ điện nhạn gồm: hai con chim nhạn (được thay bằng ngỗng), 1 hộp kim chỉ, 100 đồng tiền cổ, 20 lạng vàng, 100 lạng bạc. Có quan nghèo không lo nổi nên Vua Hiến Tổ dụ rằng:
Sách phong cho hoàng tử, hoàng thân
Phàm hoàng tử, hoàng thân được phong từ tước Công trở lên đều cấp cho sách bạc mạ vàng và ấn bạc; tước Hầu trở xuống thì dùng trục lụa ngũ sắc. Năm Minh Mạng thứ 21 (1840) trở về sau, các tước Quốc công và Quận công đều không cấp cho ấn nữa.
Trước kỳ sách phong, tòa Khâm thiên giám sẽ định ngày tốt để cử hành lễ, bộ Lễ liệt kê các quan ban văn từ Tam phẩm trở lên để đợi chọn phái làm Khâm sứ (Đình hầu thì dùng quan Tứ phẩm). Trước 1 ngày làm lễ sách phong, ty viên ở bộ Lễ sẽ đến phủ đệ của vị hoàng tử công, hoàng thân công đó để chỉ bảo treo đèn kết hoa cho hợp nghi thức; ai chưa ra ở phủ riêng thì làm lễ ở Khánh Thiện đường (nơi phục vụ ăn uống) hoặc Duyệt Thị đường (nhà hát hoàng cung). Gian chính giữa đặt hương án và 1 cái án (bàn dài) sơn vàng ở phía nam hương án để đặt cờ tiết (phong Đình hầu thì không treo cờ tiết và không đặt án để cờ tiết). Chỗ lạy nhận sách ấn đặt ở phía nam án sơn vàng, hướng về phía bắc. Khâm sứ đứng ở phía đông án sơn vàng, hơi chếch về phía nam, mặt hướng về phía tây bắc. Ở gian giữa điện Cần Chánh đặt 2 án vàng, 1 án đặt cờ tiết, án còn lại đặt hộp đựng sách và ấn (phong Đình hầu thì không đặt án, trục lụa do Nội các để ở một nơi tôn trọng, đến giờ thì viên Khâm sứ lãnh đi, để ở trên thái đình, ty loan nghi khiêng đi).
Lại đặt 1 cái thái đình dưới thềm điện Cần Chánh. Sáng ngày sách phong, ty loan nghi đưa lọng vàng, thự Hòa thanh trỗi nhã nhạc, đứng ở 2 bên tả hữu trong sân. Viên Khâm sứ mặc áo mãng bào đợi thuộc viên ở Nội các, ty viên bộ Lễ mặc phẩm phục đứng ở hành lang phía đông. Ty loan nghi đưa lọng vàng, đội Hộ vệ, Cảnh tất mang gươm trường, thân binh, cấm binh mang trượng sơn đỏ đứng ở ngoài cửa Ngọ Môn; nếu sách phong ở nhà Duyệ Thị thì biền binh mang súng trường đứng ở ngoài cửa Nhật Tinh (sau điện Thái Hòa).
Đến giờ, Khâm sứ quỳ trước sân điện, Nội các mang cờ tiết trao cho viên khâm sứ, viên tiếp nhận rồi đứng dậy. Ty viên ở bộ bưng hộp sách, hộp ấn đặt lên thái đình, lính dẫn đường đi trước, nhã nhạc cất lên, khâm sứ cầm cờ tiết đi trước, kế đến là kiệu thái đình được che lọng vàng, ty viên của bộ theo sau. Đến cửa Ngọ Môn thì khâm sứ cưỡi ngựa đi trước, thân binh, cấm binh và biền binh theo đến phủ đệ của hoàng thân công, hoặc nhà Khánh Thiện (nếu phong ở nhà Duyệt Thị thì theo cửa Hưng Khánh đi vào).
Vị Công đó quỳ rước ngoài cửa phủ (phong ở nhà Duyệt Thị thì rước ngoài cửa Hưng Khánh), kiệu thái đình đi qua thì phải dập đầu xuống đất hành lễ rồi đứng dậy theo vào. Viên khâm sứ cắm cờ tiết trên án sơn vàng, ty loan nghi để kiệu thái đình ở phía nam án vàng, ty viên ở bộ sẽ mang hộp sách ấn đặt trên án rồi cho kiệu ra ngoài, đội nhã nhạc và binh lính đứng ở 2 bên tả hữu trước sân. Vị Công ấy đến trước án bái lễ 5 lạy, rồi quay mặt về phương bắc quỳ xuống, 1 ty viên mở bộ sách cho khâm sứ tuyên đọc, xong ty viên đặt sách vào hộp, tương tự như ấn.
Sau khi tuyên đọc xong tất cả, khâm sứ trao lại sách rồi đến ấn cho Công. Công tiếp nhận, giơ lên trán rồi trao cho thuộc phủ tiếp nhận. Công dập đầu rồi đứng dậy, lạy 5 lạy tạ ơn, rồi mời khâm sứ đến chỗ tiếp khách khoản đãi. Khâm sứ xong việc, bưng cờ tiết đến điện Cần Chánh quỳ nộp. Khâm sứ đứng dậy vọng bái 5 lạy làm lễ phục mệnh.
Sách phong cho hoàng nữ
Hoàng nữ thường sau khi lấy chồng (Hạ giá; 下嫁) sẽ sách phong Công chúa (公主)
Tham khảo
Thể loại:Hoàng tộc nhà Nguyễn
Eupithecia karapinensis
Eupithecia karapinensis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
K
Begonia brachybotrys
Begonia brachybotrys là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Merr. & L.M.Perry mô tả khoa học đầu tiên năm 1943.
Liên kết ngoài
B Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1943
Aspidogyne longicornu
Aspidogyne longicornu là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Cogn.) Garay mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aspidogyne Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Kunagalli, Kollegal
Kunagalli là một làng thuộc tehsil Kollegal, huyện Chamarajanagar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Eryphus carioca
Eryphus carioca là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Eryphus
Dương Tú Anh
Dương Tú Anh (sinh ngày 17 tháng 6 năm 1993) là một á hậu – người mẫu Việt Nam. Năm 2012, Tú Anh đoạt giải Á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Việt Nam.
Tiểu sử
Dương Tú Anh, sinh ngày 20 tháng 6 năm 1993, quê quán tại Hà Nội. Năm 2012, Tú Anh đoạt giải Á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Việt Nam khi đang là sinh viên năm thứ nhất của trường Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Sau khi đăng quang, Tú Anh tiếp tục quay trở lại trường hoàn thành tấm bằng cử nhân.
Đời tư
Tháng 7 năm 2018, Tú Anh kết hôn với Gia Lộc một thiếu gia có tiếng tại Hà Nội. Họ có với nhau một con trai.
Tham khảo
Thể loại:Sinh tại Hà Nội Thể loại:Á hậu Việt Nam Thể loại:Nữ người mẫu Việt Nam Thể loại:Cựu sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Brachystelma arnottii
Brachystelma arnottii là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
Thể loại:Brachystelma Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Wabi-sabi
thumb|[[:en:Zen garden|Vườn thiền ở Ryōan-ji. Công trình này được tạo dựng trong thời kì Higashiyama. Bức tường đất sét, ám màu theo thời gian với hai tông màu nâu và cam tinh tế, phản ánh về "wabi", và vườn đá phản ánh "sabi". ]] thumb|right|Một chashitsu (ngôi nhà được thiết kế cho tiệc trà đạo) phản chiếu thẩm mỹ wabi-sabi ở vườn [[Kenroku-en (兼六園)]] thumb|right|Bát uống trà theo thẩm mỹ wabi-sabi, [[thời kỳ Azuchi-Momoyama, thế kỷ 16]]
Wabi-sabi (侘寂) là một thuật ngữ đại diện cho thẩm mỹ Nhật Bản và một thế giới quan của văn hoá Nhật Bản, tập trung vào việc chấp nhận tính phù du (transience) và sự không hoàn hảo. Thẩm mỹ này đôi khi được mô tả như một trong những vẻ đẹp "không hoàn hảo, vô thường, và không đầy đủ". Đây là một khái niệm bắt nguồn từ giáo lý Phật giáo về Tam pháp ấn (三法印), chia ra làm Vô thường (無常), Khổ (苦) và Vô ngã (空).
Đặc điểm của thẩm mỹ wabi-sabi bao gồm sự bất đối xứng (asymmetry), sự không bằng phẳng (roughness), sự lược giản hoá (simplicity), sự cần kiệm (economy), sự khắc khổ (austerity), sự khiêm nhường (modesty), sự gần gũi (intimacy), và sự am tường tính nguyên vẹn đơn sơ mà cách tự nhiên và vạn vật vận hành.
Mô tả
Hai từ wabi và sabi không chỉ mang ý nghĩa đơn giản. Wabi ban đầu tham chiếu đến sự cô độc sống giữa thiên nhiên, xa khỏi xã hội con người; sabi mang nghĩa là "lạnh" ("chill"), "nghiêng" ("lean") hoặc "sự héo tàn" ("withered"). Khoảng thế kỷ thứ 14, những ý nghĩa này bắt đầu thay đổi, mang hàm nghĩa tích cực hơn. Wabi hiện tại bao hàm sự tinh giản hoá, tươi mát hoặc tĩnh lặng một cách mộc mạc, hoặc sự sang trọng được giảm bớt đi, và có thể sử dụng với cả đối tượng tự nhiên và nhân tạo. Nó cũng có thể tham chiếu đến những đường nét lỗi hoặc dị thường phát sinh trong quá trình xây dựng, thứ tạo nên sự độc đáo và sang trọng cho đối tượng. Sabi là vẻ đẹp hoặc sự tĩnh lặng tới theo thời gian, khi sự tồn tại của đối tượng và sự vô thường của nó được chứng thức bởi lớp gỉ sét (hoặc lớp ngả màu do thời gian và không khí tác động) và lớp bên ngoài của nó, hoặc ở bất kì sửa chữa nào có thể nhìn thấy.
Sau nhiều thế kỷ kết hợp ảnh hưởng nghệ thuật và Phật giáo từ Trung Quốc, wabi-sabi sau cùng phát triển thành một lý tưởng Nhật Bản rõ ràng. Theo thời gian, ý nghĩa của wabi và sabi chuyển mình theo hướng vui tươi và hứa hẹn hơn. Khoảng 700 năm trước đây, đặc biệt trong giới quý tộc Nhật Bản, việc hiểu về khoảng trống/chân không/hư không (emptiness) và sự không hoàn hảo được coi như tương đương với bước đầu tiên tới satori (ngộ đạt). Ở Nhật Bản ngày nay, wabi-sabi thường được định nghĩa là "sự am hiểu về sự lược giản mang tính tự nhiên" ("wisdom in natural simplicity"). Trong các quyển sách trưng bày nghệ thuật, nó thường được định nghĩa là "vẻ đẹp không hoàn thiện" ("flawed beauty").
Từ quan điểm kỹ thuật hoặc thiết kế, wabi có thể được hiểu như phẩm chất không hoàn hảo của bất kì đối tượng nào, do những hạn chế không thể tránh khỏi trong thiết kế và xây dựng/sản xuất, đặc biệt là đối với các điều kiện sử dụng không thể đoán trước hoặc có sự thay đổi; và sabi có thể được hiểu như các khía cạnh về việc tin vào sự không hoàn hảo, hoặc cái chết có giới hạn (limited mortality) của bất kỳ đối tượng nào, do đó mà có kết nối âm vị và từ nguyên với từ tiếng Nhật sabi - làm cho gỉ sét. Cụ thể, mặc dù chữ kanji 錆 (sabi, nghĩa là "gỉ sét") và 寂 (sabi, như trên) là khác nhau, cũng như ý nghĩa áp dụng của chúng, mẫu tự ban đầu của chúng (trước khi thành kanji, yamato-kotoba) được cho là giống nhau.
Cả wabi và sabi đều dẫn lối cảm thức về sự trống trải và cô đơn. Theo quan điểm của Phật giáo Đại thừa về vũ trụ, chúng có thể được xem như là những đặc điểm tích cực, đại diện cho sự giải phóng từ một thế giới vật chất và sự siêu việt đến một cuộc sống đơn giản hơn. Bản thân triết lý Đại thừa, tuy nhiên, cảnh báo rằng sự nhận thức chân lý hay còn gọi là giác ngộ không thể đạt được thông qua lời nói hay ngôn ngữ, do đó việc chấp nhận wabi-sabi qua những thuật ngữ không lời có thể là phương pháp thích hợp nhất. Simon Brown ghi chú rằng wabi-sabi mô tả một phương tiện mà nhờ đó học viên có thể học cách sống cuộc sống thông qua các giác quan và chấp nhận cuộc sống như nó vẫn vậy một cách tốt hơn, chứ không phải bị ngắt đoạn bởi những suy nghĩ không cần thiết. Trong ý nghĩa này, wabi-sabi là đại diện vật chất của phái Thiền tông. Ý tưởng rằng được bao quanh bởi những vật có bản chất tự nhiên, dễ đổi thay và độc đáo giúp chúng ta kết nối với thế giới thực của chúng ta và thoát khỏi sự phiền nhiễu tiềm ẩn căng thẳng.
Trong một ý nghĩa, wabi-sabi là một sự tu luyện, theo đó, học viên của wabi-sabi học cách tìm sự thú vị, quyến rũ và vẻ đẹp ở những vật thông thường nhất, tự nhiên nhất. Lá úa vào mùa thu là một ví dụ. Wabi-sabi có thể thay đổi nhận thức của chúng ta về thế giới đến mức mà một vết nứt hoặc vết rạn ở một chiếc bình khiến cho chúng trở nên thú vị hơn và mang tới giá trị tinh thần lớn hơn cho đối tượng. Những vật chất tương tự có sự biến đổi theo thời gian như gỗ đã bóc vỏ, giấy và vải trở nên thú vị hơn khi chúng thể hiện những thay đổi có thể quan sát được theo thời gian.
Khái niệm về wabi và sabi có nguồn gốc từ tôn giáo, nhưng thực tế sử dụng của các từ này trong tiếng Nhật thường khá giản dị. Bản chất mang tính nguyên hợp (syncretic) (là sự kết hợp của những niềm tin khác nhau đôi khi có vẻ mâu thuẫn với nhau về tư tưởng, đặc biệt là những tư tưởng của con người trong giai đoạn sơ khai) của hệ thống tín ngưỡng Nhật Bản cũng nên được chú ý.
Wabi-sabi trong nghệ thuật Nhật Bản
Nhiều lĩnh vực nghệ thuật Nhật Bản qua hàng nghìn năm qua đã bị ảnh hưởng bởi triết học Thiền tông và Phật giáo Đại thừa, đặc biệt là sự chấp nhận và suy niệm về sự không hoàn hảo, luôn luôn biến chuyển và vô thường của vạn vật. Những nghệ thuật như vậy có thể được minh hoạ như một thẩm mỹ wabi-sabi. Các ví dụ bao gồm:
Một thẩm định Nhật Bản đương đại của khái niệm này được tìm thấy trong bài luận có ảnh hưởng không nhỏ In Praise of Shadows (Về sự ca ngợi những ảo ảnh) của Tanizaki Jun'ichirō.
Ứng dụng của phương Tây
Nhà thiết kế Leonard Koren (sinh năm 1948) năm 1994 xuất bản cuốn Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers (Wabi-Sabi cho nghệ nhân, nhà thiết kế, nhà thơ và triết gia) như một khái lược tổng quát về wabi-sabi, phản chiếu nó với lý tưởng của phương Tây về cái đẹp. Theo Penelope Green, cuốn sách của Koren sau đó "trở thành một chủ đề được bàn luận (talking point) về một ý định văn hoá lãng phí về sám hối, và là một hòn đá nền tảng cho các nhà thiết kế ở tất cả các lĩnh vực."
Nghệ nhân gốm Bernard Leach (1887–1979) đã chịu ảnh hưởng sâu sắc tính thẩm mỹ và kỹ thuật của Nhật Bản, và thành lập một phong trào thẩm mỹ châu Âu có ảnh hưởng có bao gồm Dame Lucy Rie và Hans Coper.
Một vài bài thơ haiku tiếng Anh được phỏng theo thẩm mỹ wabi-sabi, với những bài thơ ngắn gọn, tối giản, gợi lên sự cô đơn và ngắn ngủi, như bài thơ của Nick Virgilio: "autumn twilight:/ the wreath on the door/ lifts in the wind" ("hoàng hôn mùa thu:/ vòng hoa trên cửa / bay lên trong gió").
Các tác phẩm của nghệ sĩ người Mỹ John Connell (sinh năm 1940) tập trung vào ý tưởng về wabi.
Trong những năm 1990, khái niệm này được vay mượn bởi những nhà phát triển phần mềm máy tính và được sử dụng trong lĩnh vực lập trình linh hoạt và Wiki để mô tả sự chấp nhận của tình trạng không hoàn hảo còn tiếp diễn, là sản phẩm của những phương pháp này.
Ngày 16 tháng 3 năm 2009, Marcel Theroux dẫn chương trình "In Search of Wabi Sabi" ("Tìm hiểu về Wabi-sabi") trên kênh BBC Four, là một tập của loạt chương trình Hidden Japan. Theroux đi khắp Nhật Bản, cố gắng hiểu được thị hiếu thẩm mỹ của con người nơi đây, bắt đầu bằng việc ra lệnh có phần khôi hài một thử thách từ cuốn sách Living Wabi Sabi của Taro Gold để "yêu cầu người dân trên một đường phố Tokyo mô tả về Wabi Sabi." Theroux đã cho thấy rằng, cũng giống như Gold dự đoán, "họ sẽ có khả năng cung cấp cho bạn một cái nhún vai lịch sự và giải thích rằng Wabi Sabi chỉ đơn giản là không thể giải thích."
Wabi Sabi được tham chiếu trong một tập của King of the Hill, khi Bobby Hill tham gia một cuộc thi chăm hoa hồng. Nhà tài trợ của cậu là một cửa hàng thuốc lá và cho Bobby thấy rằng sự không hoàn hảo của bông hoa hồng khiến chúng tốt đẹp hơn.
Jack Dorsey, nhà sáng lập tỉ phú của Twitter và Square, cũng là một người khuyến khích triết lý Wabi-sabi trong thiết kế.
Liên kết ngoài
Thể loại:Khái niệm thẩm mỹ Thể loại:Thẩm mỹ Nhật Bản Thể loại:Trà đạo Thể loại:Thuật ngữ tiếng Nhật Thể loại:Thuật ngữ văn học Nhật Bản Thể loại:Phát triển phần mềm lập trình linh hoạt Thể loại:Thiết kế Thể loại:Phong cách làm vườn Nhật Bản Thể loại:Lịch sử thiết kế phong cảnh Thể loại:Xây dựng bền vững Thể loại:Văn hóa Nhật Bản
Pseuderucaria teretifolia
Pseuderucaria teretifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được O.E. Schulz miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseuderucaria Thể loại:Loài ít quan tâm
Saltepe, Hınıs
Saltepe là một xã thuộc huyện Hınıs, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 29 người.
Chilo argyropasta
Chilo argyropasta là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chilo
Uramphisopus
Thể loại:Phreatoicidae Thể loại:Chi giáp mềm đơn loài
Danh sách giải thưởng và đề cử của U2
Đây là toàn bộ danh sách các giải thưởng chính thức được trao cho U2 - một ban nhạc rock Ireland thành lập vào năm 1976, với các thành viên là Adam Clayton, Bono, The Edge và Larry Mullen. U2 từng là một trong những ban nhạc khuấy đảo cả thế giới và đã giành được 22 giải Grammy, nhiều hơn bất kì ban nhạc hay nhóm nhạc nào khác.
U2 thành lập vào năm 1976 khi các thành viên còn khá trẻ tuổi và non nớt trong lĩnh vực âm nhạc. Tuy nhiên vào giữa thập niên 80, ban nhạc đã trở thành một cơn sốt toàn cầu. Ban nhạc nổi tiếng với âm thanh anthemic, giọng hát lôi cuốn của Bono và kỹ thuật chơi guitar điêu luyện của The Edge. Những thành công ban đầu đã góp phần tạo nên tên tuổi của họ. Kỷ lục bán chạy của album đầu tay The Joshua Tree (1987) là một mình chứng, đưa họ trở thành một ban nhạc ngôi sao.
Giải thưởng Âm nhạc Mỹ (AMA)
Giải thưởng Âm nhạc Mỹ là giải thưởng được trao hàng năm. U2 đã giành được một AMA.
Giải thưởng âm nhạc Billboard
Giải thưởng âm nhạc Billboard là một giải thưởng uy tín của tạp chí Billboard và được tổ chức vào tháng 12. The awards are based on sales data by Nielsen SoundScan and radio information by Nielsen Broadcast Data Systems. U2 đã nhận được 2 giải trong 3 lần đề cử.
Giải BRIT
Giải Brit là giải thưởng thường niên của Hội Công nghiệp ghi âm Anh. U2 đã thắng 7 giải BRIT.
Giải Craig
Giải Craig là một giải thưởng tổ chức năm 2010. U2 mới chỉ thắng một giải.
Giải Grammy
Họ đã thắng tổng cộng 22 giải Grammy. Giải Grammy thường niên được trao bởi Hiệp Hội Hàn Lâm Thu Âm Hoa Kỳ. Cho tới hiện tại, U2 đang sánh ngang với Stevie Wonder với việc giành được nhiều chiến thắng nhất từ các lần đề cử: 22 giải sau 47 lần đề cử. Họ đã thắng giải Grammy cho Trình diễn Song ca / Nhóm nhạc Rock xuất sắc nhất 7 lần, cùng với đó là các hạng mục chính với Giải Grammy cho Album của năm, Thu âm của năm, Bài hát của năm mỗi giải 2 lần.
Golden Globe Awards
The Golden Globes are awarded annually by the Hollywood Foreign Press Association. U2 was nominated five times for Best Original Song: Their song "Stay (Faraway, So Close!)" from the Wim Wenders film Faraway, So Close! was nominated in 1994, but lost against Bruce Springsteen's "Streets of Philadelphia". For "Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me" from Batman Forever, they were nominated again in 1996, but again no win (losing to: "Colors of the Wind" by Vanessa Williams). Finally, in 2003, they received the award for "The Hands That Built America", which appeared in Gangs of New York. In 2010 their song "Winter" for the film Brothers was also nominated but lost against the song "The Weary Kind" by Ryan Bingham for Crazy Heart. The Edge of U2 described how the band plans to celebrate the nomination. "I think we might have a pint of Guinness in honor of (director) Jim (Sheridan) and his great piece of work. In 2014, "Ordinary Love" won the Golden Globe Award for Best Original Song.
Meteor Music Awards
The Meteor Music Awards have been awarded annually by Meteor since 2001. U2 have been nominated many times and have won 15 Meteor Awards. Below is a list of all The Meteor Awards U2 have won.
MTV Video Music Awards
The MTV Video Music Awards are awarded annually by MTV. U2 have won 6 VMAs.
Q Awards
The Q Awards are awarded annually by Q magazine. U2 have won 10 Q Awards. Below are all the Q Awards U2 have won.
Other awards
In 1989 and 1993, U2 won Juno Awards for International Entertainer of the Year, and subsequently, producer Daniel Lanois won the Jack Richardson Best Producer Award for the production of "Beautiful Day" and "Elevation". In 1992, U2 won No. 1 Album Tracks Artist at the Billboard Music Awards for "Mysterious Ways". In 2001, they received both the NME Award for "Godlike Genius" and "Best Rock Act". The following year, they received the award for "Best Live Act". In 2003 they received both the Golden Globe Award and Las Vegas Film Critics Society Award for Best Song for "The Hands That Built America", which appeared in Gangs of New York. The following year they won Favorite Group at the People's Choice Awards. In 2005 the band was inducted into the Cleveland-based Rock and Roll Hall of Fame.
Tham khảo
U2 Thể loại:U2
Eryphus flavicollis
Eryphus flavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Eryphus
Deuteronomos nigrescens
Deuteronomos nigrescens là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Deuteronomos
Geophis sallaei
Tham khảo
Thể loại:Geophis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1894
Geophis sallaei
Ctenus vividus
Loài này thuộc chi Ctenus. Ctenus vividus được John Blackwall miêu tả năm 1865.
Tham khảo
Thể loại:Ctenus
Sphaerocionium sanguinolentum
Sphaerocionium sanguinolentum là một loài dương xỉ trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được C.Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1843. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Euonthophagus yemenicus
Euonthophagus yemenicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Sphaerocionium sanguinolentum
Liên kết ngoài
Thể loại:Sphaerocionium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1843 Thể loại:Unresolved names
Euonthophagus yemenicus
Liên kết ngoài
Thể loại:Euonthophagus
Sphaerocionium sanguinolentum
Liên kết ngoài
Sphaerocionium sanguinolentum
Premna micrantha
Liên kết ngoài
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1847
Rapunzel (Disney)
Rapunzel là một nhân vật hư cấu xuất hiện trong bộ phim hoạt hình thứ 50 của Walt Disney Pictures, Người đẹp tóc mây (2010). Được lồng tiếng bởi nữ diễn viên kiêm ca sĩ người Mỹ Mandy Moore, Rapunzel là một nàng công chúa trẻ tuổi với mái tóc vàng rất dài và có phép thuật, bị đánh cắp khỏi vua và hoàng hậu từ khi còn rất nhỏ và không hề hay biết về thân phận hoàng gia của mình bởi một người phụ nữ ích kỉ tên là mẹ Gothel, người đã nuôi dưỡng cô trong một tòa tháp hẻo lánh và lợi dụng khả năng chữa lành mọi vết thương từ mái tóc của nàng để làm cho bà trẻ mãi.
Được sáng tạo và thiết kế bởi họa sĩ giám sát Glen Keane, Rapunzel được dựa trên nhân vật chính của câu chuyện cổ tích cùng tên của anh em nhà Grimm.
Sự đón nhận của giới phê bình đối với Rapunzel là tích cực, với các nhà phê bình khen ngợi sự hồn nhiên thoải mái, tự lập và tính cách hiện đại của nàng. Rapunzel chính thức trở thành một nàng công chúa Disney vào ngày 2 tháng 10 năm 2011, trở thành nhân vật thứ 10 của thương hiệu độc quyền này và là nhân vật đầu tiên được sáng tạo bằng máy tính và là công chúa châu Âu đầu tiên sau 20 năm, trước đó là Belle trong Người đẹp và quái vật (1991). Ngoại hình và tính cách của cô đã tạo ra nhiều sự so sánh giữa cô và một trong những Công chúa Disney trước đó là Ariel trong Nàng tiên cá (1989).
Nguồn gốc và các bản phác thảo
Trong khi đang làm công việc của một họa sĩ giám sát cho bộ phim Tarzan vào năm 1996, họa sĩ hoạt hình lâu năm của Disney là Glen Keane quyết định sẽ chuyển thể câu chuyện cổ tích "Rapunzel" của anh em nhà Grimm thành một bộ phim hoạt hình. Keane, người bắt đầu phát triển bộ phim với mục đích duy nhất là được đưa Rapunzel vào với phim hoạt hình, đã bị thu hút đến với dự án bởi ông vô cùng thích thú với bản phác thảo về "một con người sinh ra với một món quà từ trong sâu thẳm của nàng và nó cần phải được hé mở", ví việc này với toàn bộ quá trình trải nghiệm của ông khi làm việc với Walt Disney Animation Studios. Keane tự cho rằng mình là "một kiểu đạo diễn khác" bởi "[ông] thực sự quan tâm đến trái tim của nhân vật mình thực hiện trước... rồi sau đó mới bắt đầu phát triển cốt truyện." Sau một cơn đau tim vào năm 2008, Keane quyết định tốt nhất ông nên rời khỏi vị trí hiện tại của mình, đề cử Nathan Greno và Byron Howard thay thế cho ông. Tuy nhiên, ông vẫn tham gia dự án với vai trò giám đốc sản xuất và là họa sĩ giám sát của nhân vật Rapunzel.
Walt Disney đã tìm cách chuyển thể truyện "Rapunzel" thành một bộ phim hoạt hình không lâu sau khi hãng phim ra mắt Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn (1937). Dự án cuối cùng bị bỏ dở bởi cốt truyện tỏ ra là "một hạt dẻ khó cắn vỏ". Keane tin rằng việc câu chuyện cổ tích diễn ra quá nhiều trong một toà tháp có thể đã góp phần vào sự khó khăn khi thực hiện bộ phim. "Cho nên, tôi nghĩ, thật tuyệt vời khi thấy những gì Byron và Nathan đã làm – đưa nàng Rapunzel ra khỏi toà tháp... mang đến một hương vị thực sự mới mẻ cho câu chuyện cổ." Bộ phim ban đầu được đặt tên là Rapunzel Unbraided, được Keane miêu tả là "một phiên bản phim tương tự như Shrek", và nhấn mạnh vào một cốt truyện hoàn toàn khác. Keane nói về phiên bản đầu tiên, "Đó là một phiên bản thú vị, tuyệt vời, dí dỏm và chúng tôi đã có những nhà viết kịch bản rất giỏi. Nhưng từ trong tận trái tim mình tôi vẫn tin rằng câu chuyện cần có thêm một chút chân thành và chân thực nữa, vậy nên chúng tôi đã đặt nó sang một bên và quay về với cốt truyện ban đầu của câu chuyện cổ tích."
Trong vai trò đạo diễn, Greno và Howard muốn đảm bảo rằng Rapunzel thể hiện hình ảnh một cô gái ít "thụ động" hơn trong truyện cổ tích. "Chúng tôi biết chúng tôi đang làm phim cho một thế hệ khán giả hiện đại và chúng tôi muốn Rapunzel trở thành một mẫu nhân vật hiện thực theo một cách nào đó. Chúng tôi muốn sức mạnh của cô gái này sẽ chèo lái cốt truyện, để cô không phải chờ đợi điều gì đến cả… cô ấy là một cô gái thông minh, cô có những hi vọng và ước mơ như thế và cô sẽ biến tất cả chúng thành hiện thực."
Lồng tiếng
Ban đầu, nữ diễn viên và ca sĩ của nhà hát Broadway Kristin Chenoweth được chọn lồng tiếng cho nhân vật Rapunzel. Vào một thời điểm khác, các đạo diễn lại chọn nữ diễn viên Reese Witherspoon. Tuy nhiên, cuối cùng cô đã từ bỏ dự án, với lý do rằng quan điểm sáng tạo của cô khác với của các nhà làm phim. Sau cùng, họ đã chọn ca sĩ và diễn viên Mandy Moore cho vai này bởi, theo lý giải của đồng đạo diễn Byron Howard, cô "truyền tải được một tâm hồn tuyệt vời qua giọng nói" cũng như "có một giọng nói truyền cảm, đáng yêu và thực tế có thể biến cô trở thành một người đáp ứng được tất cả những gì bạn có thể mong chờ ở một nữ nhân vật chính của Disney." Nữ diễn viên nhỏ tuổi Delaney Rose Stein sau đó đã được chọn lồng tiếng cho nhân vật Rapunzel hồi nhỏ.
Moore "lớn lên trong niềm yêu thích những bộ phim của Disney", cô miêu tả như vậy về cơ hội được tham gia trong "bộ phim kịch tích và hoành tráng nhất" này. Ban đầu cô không có nhiều hi vọng trong buổi thử giọng cho phim Tangled bởi cô nghĩ rằng sẽ có một sự cạnh tranh lớn, và sợ rằng một buổi thử giọng thất bại sẽ chỉ mang lại sự thất vọng mà thôi. Tới khi quyết định sẽ tham gia buổi diễn thử, Moore được cho biết đã "theo đuổi" vai diễn nàng Rapunzel, thử giọng tới hai lần. Bởi đây là một bộ phim nhạc kịch đòi hỏi diễn viên phải thể hiện cả giọng nói và hát của nhân vật, các ứng viên đều được yêu cầu thể hiện một bài hát tuỳ thích. Theo lời chỉ dẫn phải hát một bài hát theo phong cách của một nghệ sĩ vừa sáng tác vừa biểu diễn, Moore, một ca sĩ chuyên nghiệp, thể hiện ca khúc "Help Me" của nhạc sĩ kiêm ca sĩ Joni Mitchell, một bài hát mà chính cô cũng đã hát lại trong album phòng thu thứ tư của mình, Coverage (2003).
Khi tham gia lồng tiếng cho Tangled, Moore ban đầu không biết rằng bộ phim sẽ là bộ phim hoạt hình thứ 50 của Walt Disney Animation Studios. Sau đó cô cho rằng việc mình không biết về điều này là nên và giải thích rằng "Tôi thấy may mắn vì có thể tôi sẽ bị thêm một chút áp lực nếu tôi biết điều này khi đang trong quá trình thu âm." Moore cũng ngạc nhiên khi biết rằng phần lớn các đoạn đối thoại của cô sẽ thu âm mà không có mặt các diễn viên lồng tiếng chính khác là Zachary Levi và Donna Murphy, những người lồng tiếng cho các nhân vật Flynn Rider và Mẹ Gothel riêng biệt. Cô chỉ gặp Levi có một lần để thu âm bài hát "I See the Light", một bài hát giữa Rapunzel và Flynn. Moore miêu tả quá trình thu âm khá là thử thách bởi cô không có nhiều hình ảnh trực quan bên mình lắm. Cô chia sẻ trong một buổi phỏng vấn với tạp chí NOW rằng, "Tất cả những thứ tôi làm việc cùng chỉ là vài bản vẽ phác đơn giản... nhưng cũng rất thú vị bởi điều này cho phép bạn bước vào chiều sâu của trí tưởng tượng." Cô cũng nói rằng, để thu âm giọng nói của Rapunzel, cô chỉ đơn giản "buông thả" mọi thứ mà thôi. Moore thường được yêu cầu thu âm lại một câu tối đa bốn lần trước khi các đạo diễn hoàn toàn hài lòng với nó. Sau khi xem lại phim hoàn chỉnh lần đầu tiên, Moore tỏ ra hơi thất vọng với phần thể hiện của mình bởi cô nghĩ rằng giọng cô nghe hơi chói.
Quá trình thiết kế và các đặc điểm
Glen Keane làm việc với vai trò họa sĩ giám sát cho nhân vật Rapunzel. Ông thiết kế nhân vật này dưới sự cố vấn của họa sĩ Disney đã về hưu Ollie Johnston, một trong những thành viên của nhóm Chín ông già của Disney. Sau khi cho Johnson xem một trong số những bản vẽ thử bằng bút chì đầu tiên của nhân vật Rapunzel, Johnston khuyên Keane cố gắng nắm bắt và thể hiện sự chuyển động của cô ấy, cô ấy đang nghĩ gì, thay vì chỉ đơn thuần tập trung vào việc diễn tả, cô ấy đang làm gì. Johnson nói rằng, "điều tôi đang tự hỏi là: Cô ấy đang "nghĩ" gì? " Trong một buổi phỏng vấn của Animation World Network, Keane ví lời khuyên này với việc nhận được "một cú hích mà tôi sẽ không bao giờ quên, từ đó khi tôi vẽ lại cảnh người khác làm việc, tôi luôn cố tự nhắc mình rằng nhân vật đó đang suy nghĩ điều gì ".
Cá nhân đồng đạo diễn Byron Howard lại lấy cảm hứng từ vẻ bề ngoài của Ariel trong phim Nàng tiên cá (1989), một nhân vật cũng được chính Keane vẽ. Howard nói với Hollywood News rằng, "Ariel là nhân vật đầu tiên tôi từng nghĩ rằng có một tâm hồn ẩn sau đôi mắt kia... Chúng tôi hi vọng cũng có thể làm điều đó với Rapunzel, tìm ra một thứ tâm hồn và chiều sâu để mọi người có thể liên hệ ". Trong khi đó, mục tiêu của Keane là "mang những bức vẽ tay truyền thống vào máy tính." Trong khi thiết kế Rapunzel, Keane chịu ảnh hưởng từ một cuốn sách hướng dẫn người đọc về "nét đẹp nữ giới". Cuốn sách giải thích rằng, "chìa khoá của vẻ đẹp nằm ở sự khác lạ trên khuôn mặt người phụ nữ." Quan tâm tới điều này, Keane vẽ Rapunzel với một chút không cân đối trong suy nghĩ, kết hợp vào vẻ bề ngoài của nàng phảng phất một chút thiếu sót, đặc biệt là ở hàm răng có vẻ như "không hoàn hảo lắm"; Rapunzel được vẽ với hàm răng khểnh một cách có chủ ý. Cô ấy cũng được vẽ với một số vết tàn nhang trên mặt. Thông qua đôi mắt to, Keane muốn truyền tải tính cách "không chịu khuất phục" của Rapunzel. Ông phát hiện ra một điểm tương tự như vậy trong giọng nói của Mandy Moore, và lấy cô làm nguồn cảm hứng. Các họa sĩ thiết kế tới chín phiên bản khác nhau của nàng Rapunzel trước khi chọn một mẫu mà họ ưng ý nhất.
Tính cách và nguồn cảm hứng cho nhân vật
thumb|Một bản phác thảo trên máy tính của nhân vật Rapunzel thể hiện "mái tóc vàng ngọt ngào" mà Keane mong muốn cho nhân vật. Giám đốc sản xuất John Lasseter giải thích với tờ The New York Times, "Thử thách nằm ở chỗ bạn muốn tạo cảm giác Rapunzel là một người thông minh, sắc sảo, hiểu biết, khoẻ mạnh, vui vẻ và ngộ nghĩnh — một người chưa từng rời khỏi toà tháp trong suốt 18 năm ". Để tránh tạo ra một nữ nhân vật chính "có vẻ công chúa và xa rời thực tế, các nhà viết kịch bản có một chút xây dựng tính cách của Rapunzel dựa trên một số nhân vật nổi tiếng là nữ. Nữ diễn viên Reese Witherspoon và Natalie Portman là một nguồn cảm hứng, cùng với diễn viên hài và là ngôi sao của Saturday Night Live, Amy Poehler. Kết quả là một loạt những "phẩm chất không ngờ tới và rất đa dạng" được mong chờ sẽ "khơi dậy sự mong đợi về những gì một nàng công chúa nên có." The New York Times lưu ý rằng tính cách của nàng Rapunzel là một bước chuyển quan trọng so với các nữ nhân vật chính trước đây của Disney. Viết cho báo chí, Brooks Barnes nói rằng Rapunzel "rất cứng rắn và mạnh mẽ: cô đánh Flynn bằng một chiếc chảo rán khi anh ta tìm cách trèo lên toà tháp của cô và dùng mái tóc của mình như một chiếc roi vậy." Theo Mandy Moore, Rapunzel "không phải là… một công chúa Disney điển hình… cô ấy rất tự lập, cô ấy có thể tự lo cho bản thân mình. "
Keane được biết đến là người thường thiết kế các nhân vật hoạt hình dựa trên các thành viên trong gia đình mình. Trong khi vẻ bề ngoài của Ariel được thiết kế dựa trên vợ của Keane, thì niềm đam mê của Rapunzel với nghệ thuật và hội họa lấy từ con gái ông, Claire. Trong bộ phim, một số bức tranh của Claire đã được sử dụng để trang trí tường và trần toà tháp của Rapunzel. Trong khi Keane đang làm việc với Tangled, Claire sinh con gái đầu lòng, đứa cháu đầu tiên của ông, Matisse, vẻ bề ngoài của đứa cháu đó đã được Keane sử dụng làm nguồn cảm hứng cho nhân vật Rapunzel hồi nhỏ xuất hiện ở đầu phim.
Mái tóc và công nghệ được sử dụng
Rapunzel là nữ nhân vật chính với mái tóc vàng đầu tiên sau Aurora trong Người đẹp ngủ trong rừng (1959). Thiết kế và vẽ mái tóc của Rapunzel sử dụng công nghệ mô phỏng hình ảnh trên máy tính (Computer-generated imagery CGI) được đánh giá rộng rãi là phần khó nhất trong quá trình phát triển phim Tangled. Theo báo Los Angeles Times, họa sĩ giám sát Glen Keane trở nên nổi tiếng với việc thiết kế "những siêu phẩm lớn nhất về mái tóc" cho Walt Disney Animation Studios từ năm 1989, trong đó có Ariel trong phim Nàng tiên cá, con quái vật trong Người đẹp và quái vật (phim 1991) (1991) và Pocahontas trong phim Pocahontas (1995). Cả Keane và Howard đều có những ý kiến giống nhau về mái tóc của Rapunzel, Keane miêu tả nó là "một lời nhắc nhở thường trực rằng cô ấy được ban cho món quà này", và Howard đùa rằng mái tóc thực ra cũng chính là một nhân vật đấy.
Kĩ sư thiết kế phần mềm trưởng, Tiến sĩ Kelly Ward, một chuyên gia mô phỏng tóc tốt nghiệp đại học Bắc Carolina, được giao nhiệm vụ phát triển một phần mềm đặc biệt nhằm giúp đỡ các họa sĩ hoạt hình hoá 70 feet (khoảng 21 mét) tóc. Ward cho biết, ngoài đời thực, mái tóc của nhân vật sẽ có khối lượng khoảng 60 pounds (khoảng 22 kg), "nặng hơn khối lượng một người bình thường có thể di chuyển thoải mái như cách chúng ta thực hiện với Rapunzel trong phim." Nhằm đơn giản hoá công việc, các họa sĩ hoạt hình giảm số lượng thực tế lên tới 100.000 sợi tóc riêng biệt thường thấy trên đầu một người bình thường xuống khoảng hơn 100 sợi dễ kiểm soát hơn cho Rapunzel. Xây dựng phần bóng cho mái tóc vàng vừa lạ mắt nhưng phải chân thực cho Rapunzel cũng là một thử thách khác với các họa sĩ.
Người đẹp tóc mây (Tangled) (2010)
Để được trẻ đẹp mãi mãi, một mụ già kiêu căng tên là Mẹ Gothel giữ riêng cho mình khả năng chữa lành mọi bệnh tật thần diệu của một bông hoa vàng có phép thuật. Khi hoàng hậu đang mang thai bị ốm, bông hoa được hái về và mang cho bà uống, khiến Gothel không còn được sử dụng nó nữa. Khi khoẻ mạnh trở lại, hoàng hậu sinh hạ được Rapunzel, một cô bé có mái tóc dài bằng vàng thừa hưởng từ bông hoa màu nhiệm. Hi vọng lấy lại được toàn bộ quyền sử dụng bông hoa, Gothel bắt cóc công chúa và giam cầm nàng tại một toà tháp hẻo lánh chỉ với mục đích duy nhất là lợi dụng mái tóc của nàng để được trẻ mãi. Mỗi năm vào ngày sinh nhật của Rapunzel, cả vương quốc Corona thả hàng nghìn chiếc đèn lồng lên trời để nhớ về nàng.