cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slug (đơn vị)
Một slug có khối lượng 14,59390 kg dựa trên trọng lực tiêu chuẩn, foot quốc tế và pound Anh. Ở bề mặt Trái đất, một vật thể có khối lượng 1 slug tác dụng lực xuống dưới khoảng 32,2 lbf hoặc 143 N.
Lịch sử
Slug là một phần của tập hợp các đơn vị được gọi là hệ FPS hấp dẫn, một trong một số hệ thống đơn vị cơ khí chuyên dụng như vậy được phát triển vào cuối thế kỷ 19 và thế kỷ 20. Geepound là một tên khác cho đơn vị này trong văn học ban đầu.
Slug được liệt kê trong Quy định theo Đạo luật Trọng lượng và Đo lường (Tiêu chuẩn Quốc gia), 1960. Quy định này xác định các đơn vị trọng lượng và đo lường, cả thông thường và số liệu, tại Úc.
Đơn vị tương tự
Blob là phiên bản inch của slug (1blob bằng 1 lbf⋅s2/in hoặc 12 slug) hoặc tương đương với 386,0886 lb. Đơn vị này còn được gọi là slinch (một từ ghép trong các từ slug và inch). Các thuật ngữ tương tự bao gồm slugette và slug.
Các đơn vị số liệu tương tự bao gồm glug trong hệ thống CGS và mug, par hoặc MTE trong hệ thống MKS.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị đo khối lượng Thể loại:Hệ đo lường Anh
Rikuzentakata, Iwate
Rikuzentakata (陸前高田市) là một thành phố thuộc tỉnh Iwate, Nhật Bản. Tính đến ngày 31 tháng 3 năm 2020, dân số ước tính khoảng 19.062 người và mật độ dân số là 82 người/km² trong tổng số 7.593 hộ gia đình. Tổng diện tích của thành phố là 231,94 km².
Lịch sử
Các thị trấn Kesen, Takata được thành lập trong quận Kesen vào ngày 1 tháng 4 năm 1889 với việc thành lập hệ thống đô thị hiện đại. Khu vực này đã bị tàn phá bởi hai trận động đất năm 1886 và 1933. Kesen, Takata sáp nhập với thị trấn lân cận Hirota và các làng Otomo, Takekoma, Yokota và Yonezaki vào ngày 1 tháng 1 năm 1955 để thành lập thành phố Rikuzentakata.
Địa lý
phải|nhỏ|250px|Thành phố Rikuzentakata sau trận [[Động đất và sóng thần Tōhoku 2011]]
Rikuzentakata nằm ở phía Đông Nam tỉnh Iwate, giáp Thái Bình Dương về phía đông. Trước đây, thành phố có Hồ Furukawanuma nhưng nó đã bị phá hủy sau Động đất và sóng thần Tōhoku 2011. Các phần của khu vực ven biển của thành phố nằm trong ranh giới của Vườn quốc gia Sanriku Fukkō.
Khí hậu
Rikuzentakata có khí hậu ẩm ướt, mùa hè ấm áp và mùa đông lạnh giá. Nhiệt độ trung bình hàng năm là 11,1 °C. Lượng mưa trung bình hàng năm là 1.343 mm. Nhiệt độ trung bình cao nhất vào tháng 8, vào khoảng 23,7 °C và thấp nhất vào tháng 1, vào khoảng -3 °C.
Dân số
Theo dữ liệu điều tra dân số của Nhật Bản, dân số của thành phố Rikuzentakata đạt đỉnh vào những năm 1950 và đã giảm dần trong hơn 70 năm qua.
Kinh tế
Kinh tế Rikuzentakata chủ yếu dựa vào đánh bắt cá và chế biến thực phẩm. Tính đến năm 2011, nuôi hàu đã tạo ra doanh thu hàng năm khoảng 40 triệu Yên.
Giáo dục
Thành phố Rikuzentakata có tám trường tiểu học, hai trường trung học cơ sở công lập do chính quyền thành phố điều hành và một trường trung học công lập do Hội đồng Giáo dục Tỉnh Iwate điều hành. Ngoài ra, thành phố còn có một trường trung học tư thục.
Đường sắt
22px Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản (JR East) - Tuyến Ōfunato (các dịch vụ bị đình chỉ vô thời hạn và được thay thế bằng xe buýt nhanh).
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Iwate Thể loại:Thành phố ven biển ở Nhật Bản
Coelioxys annamensis
Coelioxys annamensis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Dusmet y Alonso mô tả khoa học năm 1915.
Tham khảo
A Thể loại:Côn trùng Việt Nam Thể loại:Động vật được mô tả năm 1915
Nguyễn Xuân Hướng
Nguyễn Xuân Hướng (sinh ngày 23 tháng 9 năm 1937, quê quán ở xã Thạch Kênh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh) là một bác sĩ và chính trị gia người Việt Nam. Ông từng là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X nhiệm kì 1997-2002, thuộc đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Bình, khóa XI nhiệm kì 2002-2007 thuộc đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Hà Tĩnh. Ông là Thầy thuốc ưu tú, nguyên Phó Chủ tịch Trung ương Hội Y học dân tộc cổ truyền Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị, Uỷ viên Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội.
Tiểu sử
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Quê quán: Xã Thạch Kênh, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh
Trình độ chuyên môn: Bác sĩ cao cấp Y học cổ truyền
Nghề nghiệp, chức vụ: Thầy thuốc ưu tú, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Y học dân tộc cổ truyền Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị, Uỷ viên Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội
Nơi làm việc: Bệnh viện Hữu nghị
Nơi ứng cử: Quảng Bình
Đại biểu chuyên trách: Không
Đại biểu Hội đồng Nhân dân: Không
Tham khảo
Thể loại:Người Hà Tĩnh Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X Quảng Bình Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI Hà Tĩnh Thể loại:Bác sĩ Việt Nam
Notolaemus cribratus
Notolaemus cribratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1889.
Tham khảo
Thể loại:Notolaemus
Leptotarsus kalamundaensis
Leptotarsus kalamundaensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Kéo giãn cột sống
Kéo giãn cột sống (tiếng Anh: traction therapy) là phương pháp dùng lực cơ học tác động theo chiều dọc của cột sống nhằm làm giãn nở khoảng cách các khoang gian đốt để đem lại hiệu quả điều trị.
Tác dụng
Tuy nhiên cần chú ý nếu kéo với lực quá lớn, thời gian quá dài làm áp lực nội đĩa đệm giảm quá nhiều dẫn đến tăng thẩm thấu dich vào đĩa đệm có thể gây phù nề đĩa đệm làm đau tăng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vật lý trị liệu Thể loại:Phục hồi chức năng Thể loại:Điều trị đau
Cá lòng tong chỉ vàng
Cá lòng tong chỉ vàng (danh pháp hai phần: Trigonopoma pauciperforatum) là loài cá thuộc chi Trigonopoma.
Phân bố
Tháng 12 năm 2010, Tổ chức Bảo vệ Động vật hoang (WAR) công bố phát hiện thêm 12 loài cá nước ngọt tại đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, Việt Nam, trong đó có cá lòng tong chỉ vàng. Loài cá này sống ở nơi nước chảy .
Tham khảo
Thể loại:Cá lòng tong P Thể loại:Động vật được mô tả năm 1916 P Thể loại:Cá Thái Lan Thể loại:Loài ít quan tâm
Sương Nguyệt Anh
Nguyễn Ngọc Khuê (1 tháng 2 năm 1864 - 20 tháng 1 năm 1921), thường được biết đến với bút danh Sương Nguyệt Anh (chữ Hán: 孀月英), là một nhà thơ và là chủ bút nữ đầu tiên của Việt Nam. Tờ báo Nữ giới chung (女界鐘) do bà phụ trách là tờ báo đầu tiên của phụ nữ được xuất bản tại Sài Gòn.
Tên
Sương Nguyệt Anh tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Khuê (theo "Nguyễn chi thế phổ"), tuy nhiên tên ghi trên bia mộ lại là Nguyễn Ngọc Khuê, tự là Nguyệt Anh.
Bút hiệu Sương Nguyệt Anh của bà có nghĩa là "Góa phụ Nguyệt Anh". Ngoài bút hiệu Sương Nguyệt Anh, bà còn ký nhiều bút hiệu khác như: Xuân Khuê, Nguyệt Nga, Nguyệt Anh.
Tiểu sử
nhỏ|phải|220px|Mộ nữ sĩ Sương Nguyệt Anh trong khu [[lăng Nguyễn Đình Chiểu tại Ba Tri]] Sương Nguyệt Anh sinh tại làng An Bình Đông (nay là xã An Đức), huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Bà là con gái thứ tư (cho nên trong gia tộc thường gọi bà là Năm Hạnh) của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, mẹ là bà Lê Thị Điền, người làng Thanh Ba, huyện Cần Giuộc.
Thuở nhỏ, bà cùng người chị tên là Nguyễn Thị Xuyến, được cha (Đồ Chiểu) truyền dạy nên giỏi cả chữ Hán lẫn chữ Nôm. Khi cả hai khôn lớn, nổi tiếng tài sắc, được người quanh vùng ca tụng gọi là Nhị Kiều.
Năm 1888, Sương Nguyệt Anh được 24 tuổi thì cha mất. Tri phủ Ba Tường đến hỏi bà làm vợ không được, nên mang lòng oán hận, tìm cách hãm hại. Để tránh tai hoạ, bà cùng gia đình người anh (Nguyễn Đình Chúc) chuyển sang Cái Nứa (Mỹ Tho) rồi dời về Rạch Miễu ở nhờ nhà ông nghè Trương Văn Mân. Ở đây, bà kết duyên với một phó tổng sở tại, góa vợ tên Nguyễn Công Tính, sinh được một bé gái tên là Nguyễn Thị Vinh. Năm con gái được 2 tuổi thì chồng mất. Từ đó bà thủ tiết nuôi con, thờ chồng và mở trường dạy chữ Nho cho học trò trong vùng để sinh sống. Và cũng từ đó, bà thêm trước bút hiệu Nguyệt Anh một chữ "Sương" (孀), thành "Sương Nguyệt Anh", có nghĩa là "Góa phụ Nguyệt Anh".
Những năm 1906-1908, hưởng ứng phong trào Đông Du của Phan Bội Châu, bà bán một phần điền sản và vận động quyên góp để giúp học sinh xuất dương sang Nhật du học.
Năm 1917, Sương Nguyệt Anh được một nhóm chí sĩ ái quốc mời làm chủ bút tờ Nữ giới chung (nghĩa là "tiếng chuông của nữ giới"). Tờ báo ra số đầu tiên ngày 1 tháng 2 năm 1918, với chủ trương nâng cao dân trí, khuyến khích công nông thương và nhất là đề cao vai trò phụ nữ trong xã hội. Tờ báo phát hành định kỳ hàng tuần với các chuyên mục: xã thuyết, văn nghệ, gia chánh, học nghề, cùng các trang lời hay ý đẹp và mẹ con nói chuyện. Có thể nói, "Nữ giới chung" là tờ báo đầu tiên ở Việt Nam thời đó chú trọng đến việc dạy nữ công, đức hạnh phụ nữ và phê phán những luật lệ khắt khe đối với nữ giới.
Nhưng dù ngòi bút của Sương Nguyệt Anh có khéo léo đến đâu, tầm ảnh hưởng của tờ báo này khiến mật thám Pháp e ngại. Tháng 7 năm 1918, tờ Nữ giới chung bị đình bản. Cũng ngay lúc này, người con gái độc nhất của bà (Nguyễn Thị Vinh) vừa sinh nở xong, ngã bệnh qua đời. Sau đó mắt bà bị bệnh, thường xuyên đau nhức và sức khoẻ cũng dần suy kiệt. Nghe lời thầy thuốc, Sương Nguyệt Anh dẫn cháu ngoại trở về Mỹ Chánh Hoà (Ba Tri), nương náu nơi nhà người em út tên là Nguyễn Đình Chiêm để chạy chữa, nhưng chỉ một thời gian ngắn sau, đôi mắt bà bị mù loà hẳn. Từ đó, sớm chiều bà lại tiếp tục dò dẫm bốc thuốc, dạy học và sáng tác thơ văn. Sáng sớm ngày 12 tháng Chạp năm Tân Dậu (tức 9 tháng 1 năm 1922), Sương Nguyệt Anh trút hơi thở cuối cùng, lúc 58 tuổi.
Lúc đầu, mộ Sương Nguyệt Anh ở Mỹ Nhơn, về sau (năm 1959) được đồng bào cải táng dời về nằm cạnh mộ phần của song thân bà, tức nằm trong khu đền thờ và mộ Nguyễn Đình Chiểu tại xã An Đức, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre ngày nay.
Tác phẩm
Sương Nguyệt Anh sáng tác nhiều, nhưng không gom thành tập. Nay chỉ còn tản mác một số bài thơ, như: Đoan Ngọ nhật điếu Khuất Nguyên, Tức sự, Chinh Phụ thi, Thưởng bạch Mai, Vịnh ni cô, Vua Thành Thái vào Nam, Cảm tác khi lính Việt đi Âu chiến... và vài bài vè, như: Vè tiểu yêu, Vè Thầy Hỷ, Vè đánh đề...
Thơ
Ngoài bản dịch bộ Yên Sơn ngoại sử của Trung Quốc ra thơ lục bát, một số ít bài thơ chữ Hán, thể vè lục bát; thơ của Sương Nguyệt Anh phần lớn là thơ Nôm, theo thể Đường luật.
Để bộc lộ cuộc nợ duyên dang dở của mình, bà viết:
Nhưng phần nhiều, thơ của bà là để đối đáp lại những người đã trêu ghẹo, đã tỏ tình với mình, nhằm nêu lên đức kiên trinh của người phụ nữ Nam Bộ, như Tiễn ông Kinh Hối nhậm chức kinh lịch ở Sa Đéc, Hoạ thơ Bảy Nguyện, Hoạ thơ Phủ Ngọc, Hoạ thơ Bái Liêu, Thưởng Bạch Mai, Vịnh ni cô,....
Trong số bài thơ khác, Sương Nguyệt Anh đã kín đáo gửi gắm tấm lòng yêu nước, thương dân, quan tâm đến thời cuộc, trích:
Năm 1915, ông Việt Sĩ sau khi đã khen ngợi Sương Nguyệt Anh rằng: Cuộc đời bà đã trải qua biết bao đau khổ, nhưng biết bao nỗi khổ đó hình như để thử thách người thiếu phụ kiên trinh, ông còn nhận định như sau:
Vinh danh
Bút hiệu Sương Nguyệt Anh của bà được đặt cho tên đường tại nhiều nơi ở Việt Nam như Đà Lạt, Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu...
Nhầm bút hiệu
Bút hiệu của bà trước đây bị nhầm thành "Sương Nguyệt Ánh". Theo bài "Sương Nguyệt Anh hay Sương Nguyệt Ánh? Hay Nguyệt Anh thị?" trong tác phẩm "Úc Viên thi thoại" của tác giả Đông Hồ (xuất bản năm 1969), thì việc nhầm lẫn này có thể xuất phát từ sự hiểu nhầm một câu trong bài thơ "Vịnh hoa mai trên núi Điện Bà Tây Ninh" của bà:
Gymnocephalus baloni
Gymnocephalus baloni là một loài cá thuộc họ Percidae. Nó được tìm thấy ở Áo, Bulgaria, Cộng hòa Séc, Đức, Hungary, Moldova, România, Serbia, Montenegro, và Slovakia. Tên tiếng Anh của loài này được đặt theo tên nhà ngư học người Canada gốc Ba Lan Eugene K. Balon.
Sương Nguyệt Anh
Nhầm bút hiệu
Vì sự nhầm lẫn này mà các con đường được đặt theo bút hiệu của bà cũng bị ghi sai tên thành đường Sương Nguyệt Ánh. Việc sai tên này đã được khắc phục, song nhiều bảng hiệu trên đường vẫn dùng tên sai.
Gymnocephalus baloni
Tham khảo
B Thể loại:Cá châu Âu Thể loại:Cá nước ngọt châu Âu
Sương Nguyệt Anh
Nhầm ảnh chân dung
Google Doodle ngày 1 tháng 2 năm 2023 tôn vinh bà với danh hiệu là nữ tổng biên tập đầu tiên của tờ báo phụ nữ đầu tiên ở Việt Nam. Tuy nhiên, ảnh vẽ chân dung của bà trên Google Doodle lại là của nhà giáo Đặng Kim Chi, hiệu trưởng đầu tiên của Trường nữ trung học tổng hợp Sương Nguyệt Anh thành lập năm 1971 tại Sài Gòn (nay là Trường THCS - THPT Sương Nguyệt Anh tại Phường 3, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh). Chỉ một ngày sau khi đăng Google Doodle này, đại diện Google tại Việt Nam và họa sĩ vẽ ảnh Google Doodle về bà đã xin lỗi vì sai sót này. Bức ảnh Google Doodle vẽ sai chân dung bà Sương Nguyệt Anh sau đó đã bị xóa khỏi website của Google Doodle.
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Ba Tri Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời Pháp thuộc Thể loại:Người khiếm thị Thể loại:Nữ giới thời Nguyễn Thể loại:Nguyễn Đình Chiểu Thể loại: Người chủ bút
Berta chrysolineata
Berta chrysolineata là một loài bướm đêm thuộc họ Geometridae. Nó trải rộng từ vùng nhiệt đới Ấn-Úc tới Solomons.
Ấu trùng ăn các loài Ricinus communis. Một số thức ăn khác bao gồm Nephelium.
Liên kết ngoài
Thể loại:Berta Thể loại:Hemitheini
Tiếng Breton
Tiếng Breton (Brezhoneg hay  tại Morbihan) là một ngôn ngữ Celt nói ở Bretagne (tiếng Breton: Breizh), Pháp. Tiếng Breton là một ngôn ngữ Britton, được mang từ Đảo Anh đến Armorica trong thời gian đầu Trung Cổ. Giống như hai ngôn ngữ Britton khác, tiếng Wales và tiếng Cornwall, nó được phân loại là một ngôn ngữ Celt hải đảo. Tiếng Breton liên quan chặt chẽ nhất với tiếng Cornwall, cả hai được cho là đã phát triển từ một ngôn ngữ chung nguyên thủy gọi là Britton Tây Nam.
Gaujacq
Liên kết ngoài
Gaujacq
Tiếng Breton
Một ngôn ngữ khu vực khác tại Bretagne, tiếng Gallo, là một ngôn ngữ oïl có nguồn gốc từ tiếng Latinh.
Tham khảo
Thể loại:Ngôn ngữ tại Pháp Thể loại:Bretagne Tiếng Breton Thể loại:Ngôn ngữ Britton Thể loại:Văn hóa Breton Thể loại:Ngôn ngữ Celt bị đe dọa Thể loại:Ngôn ngữ động-chủ-tân Thể loại:Lịch sử Bretagne
Tōno, Iwate
Tōno (遠野市) là một thành phố thuộc tỉnh Iwate, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Iwate
Ponor
Ponor là một xã thuộc hạt Alba, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 719 người.
Xem thêm
Ponor
Chạng vạng
phải|nhỏ|320x320px|Cảnh thành phố [[Đài Bắc|Đài Bắc, Đài Loan lúc chạng vạng]] Chạng vạng là khoảng thời gian giữa lúc rạng đông và lúc Mặt Trời mọc, hoặc giữa lúc hoàng hôn và lúc Mặt Trời lặn. Vào lúc đó, ánh sáng mặt trời tán xạ ở tầng khí quyển bên trên rồi chiếu xuống tầng khí quyển phía dưới khiến cho mặt đất không sáng hoàn toàn hoặc tối hoàn toàn, ánh sáng tán xạ này cũng được gọi là chạng vạng. nhỏ|Video timelapse về chạng vạng và Mặt Trời mọc ở [[Gjøvik vào tháng 2 năm 2021]] Mặt Trời ở càng thấp dưới đường chân trời, chạng vạng càng tối (cần xét các yếu tố khác, chẳng hạn điều kiện khí quyển). Khi Mặt Trời xuống thấp dưới 18° dưới đường chân trời, bầu trời chạng vạng buổi tối trở nên hoàn toàn tối và ban đêm chính thức bắt đầu. Tương tự, khi Mặt Trời lên trở lại đến vị trí 18° dưới đường chân trời, ban đêm trở thành chạng vạng buổi sáng. Thời gian chạng vạng có những ấn tượng thị giác đặc biệt, điển hình là ánh sáng mềm dịu từ bầu trời và những hình bóng nổi bật của các vật thể, do đó nó được đánh giá cao bởi giới nhiếp ảnh, giới họa sĩ gọi thời gian này là giờ xanh, theo từ ngữ tiếng Pháp ' 'l'heure bleue ''.
Chạng vạng không nên bị nhầm lẫn với ánh sáng khá trông giống của cực quang trên bầu trời vùng vĩ độ cao, hay các ánh khí trong thời gian này.
Động vật chạng vạng là các loài động vật hoạt động mạnh mẽ nhất lúc chạng vạng.
Các giai đoạn chạng vạng
nhỏ|288x288px|Chạng vạng là khoảng thời gian giữa [[Bình minh|rạng đông (thiên văn) và Mặt Trời mọc, hoặc giữa Mặt Trời lặn và hoàng hôn (thiên văn).]] Chạng vạng (twilight) được xác định dựa theo góc trông Mặt Trời, tức vị trí tâm của đĩa Mặt Trời so với đường chân trời toán học. Chạng vạng thường được phân chia thành ba pha (giai đoạn) gồm: chạng vạng dân dụng (civil twilight, sáng nhất), chạng vạng hàng hải (nautical twilight) và chạng vạng thiên văn (astronomical twilight, tối nhất).
Chạng vạng dân dụng
phải|nhỏ|250x250px|Trung tâm [[Midtown Manhattan|Manhattan vào lúc chạng vạng dân dụng, cho thấy giờ xanh]] Chạng vạng dân dụng là giai đoạn mà ánh sáng tự nhiên vẫn đủ cho các hoạt động ngoài trời mà chưa cần ánh sáng nhân tạo. Chạng vạng dân dụng buổi sáng bắt đầu khi tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 6° dưới đường chân trời  và kết thúc khi Mặt Trời mọc. Chạng vạng dân dụng buổi tối bắt đầu lúc Mặt Trời lặn  và kết thúc khi tâm đĩa Mặt Trời hình học tới vị trí 6° dưới đường chân trời.
Thời điểm bắt đầu chạng vạng dân dụng buổi sáng còn được gọi là rạng đông dân dụng, và thời điểm kết thúc chạng vạng dân dụng buổi tối được gọi là hoàng hôn dân dụng. Trong quân đội Hoa Kỳ, các từ viết tắt BMCT (begin morning civil twilight) và EECT (end evening civil twilight) được dùng để chỉ tương ứng các thời điểm nói trên. Rạng đông dân dụng đến sau giai đoạn chạng vạng hàng hải buổi sáng, còn hoàng hôn dân dụng đến trước giai đoạn chạng vạng hàng hải buổi tối. trái|nhỏ|Chạng vạng dân dụng ở một thị trấn nhỏ trong [[hoang mạc Mojave]] trái|nhỏ|Ảnh phơi sáng của chạng vạng hàng hải ở một thị trấn nhỏ trong hoang mạc Mojave trái|nhỏ|Ảnh phơi sáng của chạng vạng thiên văn ([[hoàng hôn) ở một thị trấn nhỏ trong hoang mạc Mojave]] Trong điều kiện thời tiết lý tưởng, sự chiếu sáng của Mặt Trời lúc chạng vạng dân dụng vẫn còn đủ cho mắt người có thể phân biệt rõ ràng các vật thể trên mặt đất, vì vậy chưa cần đến các nguồn ánh sáng nhân tạo cho hầu hết hoạt động ngoài trời. Vào các thời điểm hoàng hôn và bình minh dân dụng, ánh sáng từ Mặt Trời phân định đường chân trời rõ nét, và các ngôi sao và hành tinh sáng nhất có thể xuất hiện. Một người quan sát sao từ Trái Đất có thể nhận biết được Sao Kim, hành tinh sáng nhất, còn được gọi là "sao hôm" hay "sao mai", vì họ có thể thấy nó trong chạng vạng dân dụng (xem cấp sao biểu kiến). Trên bầu trời lúc này, vẫn còn ánh sáng phản chiếu và tán xạ trong khí quyển nhuộm sắc đỏ vàng gần chân trời, có thể thấy vành đai sao Kim và bóng của Trái Đất ở phía đối diện Mặt Trời mọc/lặn. Đây cũng là lúc bắt đầu của giờ xanh, khi phong cảnh mang một sắc xanh ấn tượng.
Trong pháp luật ở một vài nước, chạng vạng dân dụng là thời gian trong ngày mà một số đạo luật bắt đầu có hiệu lực. Các luật này xác định thời gian đó vào một khoảng cố định sau khi Mặt Trời lặn hoặc trước khi Mặt Trời mọc (thường là 20–30 phút), thay vì theo góc trông của Mặt Trời dưới đường chân trời. Ví dụ: khi vào thời gian này, người đang lái xe ô tô phải bật đèn pha (gọi là giờ bật đèn ở Anh Quốc); hoạt động săn bắn bị hạn chế; hành vi trộm cắp đột nhập khi đó sẽ được coi là đột nhập ban đêm, và tội này sẽ bị phạt nặng hơn ở một số khu vực pháp lý.
Thời gian này có thể ảnh hưởng tới việc các thiết bị phụ trợ trên máy bay, ví dụ đèn báo hiệu chống va chạm, được yêu cầu vận hành. Chạng vạng dân dụng được định nghĩa trong Quy định Hàng không Liên bang (FAR) của Hoa Kỳ, được liệt kê vào American Air Almanac.
Chạng vạng hàng hải
Chạng vạng hàng hải buổi sáng (rạng đông hàng hải) bắt đầu khi tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 12 độ dưới đường chân trời vào buổi sáng, và kết thúc khi tâm đĩa Mặt Trời hình học lên vị trí 6 độ dưới chân trời vào buổi sáng.
Chạng vạng hàng hải buổi chiều tối bắt đầu khi tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 6 độ dưới đường chân trời vào buổi chiều tối, và kết thúc (hoàng hôn hàng hải) khi tâm đĩa Mặt Trời hình học xuống vị trí 12 độ dưới chân trời vào buổi chiều tối.
Rạng đông hàng hải và hoàng hôn hàng hải
phải|nhỏ|250x250px|Vào lúc bắt đầu chạng vạng hàng hải buổi chiều tối, ánh sáng nhân tạo cần phải được sử dụng để có thể thấy các vật thể trên mặt đất rõ ràng. Rạng đông hàng hải là thời điểm mà tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 12 độ dưới đường chân trời vào buổi sáng. Trước nó là khoảng thời gian chạng vạng thiên văn buổi sáng, và sau nó là chạng vạng hàng hải buổi sáng. Hoàng hôn hàng hải là khoảnh khắc mà tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 12 độ dưới chân trời vào buổi chiều tối. Nó đánh dấu sự bắt đầu của chạng vạng thiên văn và kết thúc của chạng vạng hàng hải buổi chiều tối. phải|nhỏ|Chạng vạng hàng hải buổi chiều tối trên [[Hồ Ontario, Canada]] Trước lúc rạng đông hàng hải và sau lúc hoàng hôn hàng hải, các thủy thủ không thể định hướng theo đường chân trời ở ngoài biển vì họ không thể thấy rõ ràng đường chân trời. Vào lúc rạng đông và hoàng hôn hàng hải, mắt người khó thậm chí là không thể nhận thấy sự chiếu sáng gần điểm Mặt Trời mọc hay lặn trên đường chân trời (dù nó vẫn có).
Trong quân sự có các từ viết tắt BMNT (begin morning nautical twilight) tức là rạng đông hàng hải và EENT (end evening nautical twilight) tức là hoàng hôn hàng hải, được dùng trong các kế hoạch phòng ngự hoặc tấn công.
Định nghĩa
phải|nhỏ|Chạng vạng thiên văn buổi tối ([[hoàng hôn)]] Chạng vạng thiên văn buổi sáng bắt đầu (rạng đông thiên văn) khi tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 18° dưới chân trời vào buổi sáng, và kết thúc khi tâm đĩa Mặt Trời hình học lên vị trí 12° dưới chân trời vào buổi sáng. Chạng vạng thiên văn buổi tối bắt đầu khi tâm đĩa Mặt Trời hình học ở vị trí 12° dưới chân trời vào buổi tối và kết thúc (hoàng hôn thiên văn) khi tâm đĩa Mặt Trời hình học xuống vị trí 18° dưới đường chân trời vào buổi tối.
Tuy nhiên ở một số nơi khác, đặc biệt là những nơi có ô nhiễm ánh sáng, chạng vạng thiên văn có thể trông hoàn toàn giống ban đêm. Vào buổi tối, ngay cả khi chạng vạng thiên văn chưa kết thúc và vào buổi sáng khi chạng vạng thiên văn đã bắt đầu, hầu hết người quan sát bình thường cho rằng bầu trời tối đen, vì hầu như không có ngôi sao nào có thể được thấy. Do ô nhiễm ánh sáng, những người ở các địa phương gần và trong các thành phố lớn có thể không bao giờ có cơ hội được thấy bất cứ thứ gì ngoài Mặt Trăng và các ngôi sao sáng nhất, bất kể vào lúc chạng vạng nào, họ cũng không thể trải nghiệm cái gì gần với một bầu trời thực sự tối.
Thời gian xảy ra
nhỏ|Bản đồ cho thấy các vĩ độ giới hạn của từng loại chạng vạng tại các ngày điểm chí trái|nhỏ|274x274px|Chạng vạng hàng hải buổi sáng sớm tại [[Joshua Tree, California|Joshua Tree, California, với các ráng mây đầy sắc màu, khi Mặt Trời ở 12 độ dưới chân trời.]]
Giữa ngày và đêm
Người quan sát tại các vĩ độ thuộc phạm vi từ 0° đến 48°34 so với xích đạo ở mỗi bán cầu có thể thấy chạng vạng hai lần mỗi ngày trong năm, giữa các thời điểm của rạng đông (dân dụng, hàng hải, thiên văn) và Mặt Trời mọc, cũng như giữa lúc Mặt Trời lặn và các thời điểm hoàng hôn. Điều này cũng xảy ra với người quan sát tại một số vĩ độ cao hơn vào nhiều ngày trong năm, trừ các ngày gần ngày hạ chí. Tuy nhiên, tại các vĩ độ cận cực trong khoảng 9 độ tính từ các cực (tức là vĩ độ 81° đến 90° từ xích đạo), Mặt Trời không thể mọc cao hơn 18 độ trên đường chân trời và cũng không thể lặn xuống thấp hơn 18 độ dưới đường chân trời trong cùng một ngày bất kỳ trong năm, vì vậy chạng vạng không thể xảy ra giữa ngày và đêm ở những nơi này.
Từ ngày này sang ngày hôm sau
Tại các vĩ độ lớn hơn 48°34' Bắc hoặc Nam, vào các ngày gần hạ chí, các loại chạng vạng có thể kéo dài từ lúc Mặt Trời lặn tới lúc Mặt Trời mọc buổi sáng của ngày hôm sau, bởi Mặt Trời không xuống thấp hơn 18 độ dưới chân trời nên bầu trời không tối hoàn toàn ngay cả vào lúc nửa đêm Mặt Trời. Các vĩ độ này bao gồm nhiều khu vực đông dân trên Trái Đất, bao gồm toàn bộ Vương quốc Anh và một số quốc gia ở Bắc Âu và thậm chí là Trung Âu.
Giữa hai đêm vùng cực
Ở các vĩ độ cận hai cực Bắc hoặc Nam vào mùa đông, ban đêm vùng cực hiếm khi tối hoàn toàn trong suốt 24 giờ mỗi ngày. Điều này chỉ có thể xảy ra vào những ngày gần đông chí và tại các vĩ độ trong khoảng 5.5 độ tính từ các cực. Tại các vĩ độ khác và ngày khác, ban đêm vùng cực bao gồm một thời gian chạng vạng hàng ngày khi Mặt Trời ở không xa dưới chân trời. Gần ngày đông chí, khi xích vĩ của Mặt Trời thay đổi chậm, bóng tối hoàn toàn kéo dài trong vài tuần ở chính các cực, chẳng hạn từ ngày 11 tháng 5 tới 31 tháng 7 tại trạm Nam Cực Amundsen–Scott. Bắc Cực chứng kiến điều tương tự từ ngày 13 tháng 11 đến 29 tháng 1.
Trưa Mặt Trời lúc chạng vạng dân dụng trong ban đêm vùng cực: giữa 67°24' và 72°34', Bắc hoặc Nam.
Trưa Mặt Trời lúc chạng vạng hàng hải trong ban đêm vùng cực: giữa 72°34' và 78°34', Bắc hoặc Nam.
Trưa Mặt Trời lúc chạng vạng thiên văn trong ban đêm vùng cực: giữa 78°34' và 84°34', Bắc hoặc Nam.
Trưa Mặt Trời lúc ban đêm hoàn toàn trong ban đêm vùng cực: giữa 84°34' và 90°, Bắc hoặc Nam.
Kéo dài suốt 24 giờ
Tại các vĩ độ gần cực trong khoảng 9 độ, vì chênh lệch độ cao góc của Mặt Trời nhỏ hơn 18 độ, chạng vạng có thể kéo dài suốt 24 giờ. Điều này có thể xảy ra trong chỉ một ngày ở vĩ độ 9 tính từ địa cực, và có thể kéo dài tới trong vài tuần khi càng gần cực. Một địa điểm tốt để quan sát là Alert, Nunavut, Canada, hiện tượng này có thể kéo dài trong một tuần vào cuối tháng 2, và một lần nữa vào cuối tháng 10.
Thời lượng
trái|nhỏ|Số giờ ánh sáng ban ngày phụ thuộc vào vĩ độ và thời gian trong năm. Mỗi cực có ánh sáng ban ngày liên tục gần [[điểm chí tương ứng của nó.]] nhỏ|224x224px|Biểu đồ ánh sáng mặt trời ở 70 độ vĩ Bắc nhỏ|223x223px|Biểu đồ ánh sáng mặt trời ở 50 độ vĩ Bắc nhỏ|223x223px|Biểu đồ ánh sáng mặt trời ở xích đạo nhỏ|Chạng vạng ở [[Trạm thiên văn Paranal ở Chile |224x224px]] Thời lượng của chạng vạng phụ thuộc vĩ độ và thời gian trong năm. Mặt Trời chuyển động biểu kiến với tốc độ 15 độ mỗi giờ (360° mỗi ngày), nhưng Mặt Trời lặn và mọc thường xảy ra ở một góc nghiêng so với chân trời và thời lượng thực sự của giai đoạn chạng vạng bất kỳ sẽ là một hàm của góc đó, kéo dài càng lâu với góc càng xiên. Góc giữa đường chuyển động của Mặt Trời so với chân trời thay đổi theo vĩ độ cũng như thời gian trong năm (do sự nghiêng của trục Trái Đất so với Mặt Trời).
Tại Greenwich, Anh (51.5°B), thời lượng của chạng vạng dân dụng có thể thay đổi từ 33 phút đến 48 phút, tùy thuộc vào thời gian trong năm. Ở xích đạo, chạng vạng dân dụng chỉ kéo dài ít nhất 24 phút. Điều này là do ở các vĩ độ thấp, đường chuyển động biểu kiến của Mặt Trời vuông góc với chân trời. Nhưng tại các cực, chạng vạng dân dụng có thể kéo dài tới tận 2–3 tuần. Tại những vùng vĩ độ cao cận Bắc Cực và Nam Cực, chạng vạng (nếu có) có thể kéo dài vài giờ, thậm chí cả ngày. Khi ta tới gần các vòng cực Bắc hoặc Nam, đĩa Mặt Trời di chuyển xuống đường chân trời của người quan sát tới một góc rất thấp, địa điểm của người quan sát sẽ gián tiếp vượt qua các vùng chạng vạng trong thời gian lâu hơn.
Ở những nơi nằm trong các vòng cực, vào mùa hè ban ngày có thể kéo dài 24 tiếng, tại các vùng rất gần các cực, chạng vạng có thể kéo dài trong suốt vài tuần vào gần các điểm phân. Bên ngoài các vòng cực nơi khoảng cách góc đến vòng cực nhỏ hơn các góc xác định chạng vạng (xem trên), vào gần ngày hạ chí chạng vạng có thể tiếp diễn quá lúc nửa đêm địa phương tới buổi sáng sớm hôm sau. Vị trí chính xác của các vòng cực, và các vùng mà chạng vạng có thể tiếp diễn sau lúc nửa đêm thay đổi ít qua từng năm theo độ nghiêng của trục Trái Đất. Các vĩ độ thấp nhất trung bình sao cho từng loại chạng vạng có thể tiếp tục sau nửa đêm địa phương bao gồm: xấp xỉ 60.561° (60°33′43″) đối với chạng vạng dân dụng, 54.561° (54°33′43″) đối với chạng vạng hàng hải và 48.561° (48°33′43″) đối với chạng vạng thiên văn.
Vào ngày đông chí ở bên trong các vòng cực, chạng vạng có thể kéo dài qua lúc trưa Mặt Trời ở các vĩ độ dưới 72.561° (72°33′43″) đối với chạng vạng dân dụng, 78.561° (78°33′43″) đối với chạng vạng hàng hải, và 84.561° (84°33′43″) đối với chạng vạng thiên văn.
Trên các hành tinh khác
Trên Sao Hỏa, chạng vạng lâu hơn trên Trái Đất, kéo dài tới hai giờ trước khi Mặt Trời mọc hay sau khi Mặt Trời lặn. Bụi trên khí quyển cao tán xạ ánh sáng tới nửa ban đêm của hành tinh này. Các cảnh chạng vạng tương tự cũng được thấy trên Trái Đất sau các vụ phun trào núi lửa lớn.
Tham khảo
<references group="lower-alpha" />
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phần trong ngày Thể loại:Hiện tượng Trái Đất Thể loại:Chiều tối Thể loại:Đêm
Заря Зоря (заграва)
Coelioxys apacheorum
Coelioxys apacheorum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.
Leptotarsus macquartii
Leptotarsus macquartii là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Notolaemus elli
Tham khảo
Thể loại:Notolaemus
Vượn cáo nâu
Vượn cáo nâu (danh pháp hai phần: Eulemur fulvus) là một loài vượn cáo trong họ Lemuridae. Nó được tìm thấy ở Madagascar và Mayotte.
Phân bố
Loài này sinh sống phổ biến ở phía Tây Madagascar về phía bắc của sông Betsiboka và phía đông Madagascar trong khu vực nằm giữa sông Mangoro và sông Tsaratanana, cũng như trong nội địa Madagascar kết nối các phạm vi phía Đông và phía Tây. Chúng cũng sống trên đảo Mayotte, mặc dù quần thể này được cho là do con người du nhập.
Miêu tả
Chúng có lông màu nâu, tổng chiều dài 84 đến 101 cm, bao gồm đuôi dài từ 41 đến 51 cm. Trọng lượng khoảng 2–3 kg. Lông ngắn, rậm, chủ yếu là màu nâu hoặc màu nâu xám. Mõm, mặt và chóp đầu có lông màu xám sẫm hoặc đen với các mảng lông quanh lông mày nhạt màu, và đôi mắt là màu đỏ da cam.
Khẩu phần ăn
Chế độ ăn chủ yếu trái cây, lá non, và hoa. Trong một số địa điểm nó ăn động vật không xương sống, chẳng hạn như ve sầu, nhện và cuốn chiếu. Nó cũng ăn vỏ cây, nhựa, đất và đất sét đỏ. Nó có thể chịu đựng mức độ lớn hơn của các hợp chất độc hại từ các lá cây hơn so với các loài bán hầu (Prosimii) khác.
Tham khảo
F Thể loại:Động vật được mô tả năm 1796
Coelioxys aperta
Coelioxys aperta là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.
Tham khảo
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1878
Vila-seca
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Tarragona
NGC 3190
Năm 2002, hai siêu tân tinh đã được quan sát thấy trong thiên hà. Một nhà thiên văn nghiệp dư người Brazil Paulo Cacella đã phát hiện một siêu tân tinh ở phía đông nam vào tháng 3 năm 2002 (SN 2002bo), và sau đó một đội Ý, khi đang nghiên cứu cái đầu tiên, đã phát hiện siêu tân tinh thứ hai (SN 2002cv) ở phía bên kia hai tháng sau đó.
Vào năm 2012, Apple Inc đã sử dụng hình ảnh nhuốm màu xanh của NGC 3190 làm hình ảnh máy tính để bàn của họ để phát hành OS X Mountain Lion.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1784 Thể loại:Thiên thể PGC Thể loại:Thiên thể NGC Thể loại:Chòm sao Sư Tử
Giải quần vợt Pháp Mở rộng 2021 - Đơn nam trẻ
Dominic Stricker là đương kim vô địch, nhưng không đủ điều kiện tham dự giải trẻ.
Luca Van Assche là nhà vô địch, đánh bại Arthur Fils trong trận chung kết, 6–4, 6–2.
Đây là lần đầu tiên giải trẻ Grand Slam có vòng bán kết toàn Pháp.
Hạt giống
• 🇨🇳 Shang Juncheng (Tứ kết)
• 🇺🇸 Bruno Kuzuhara (Vòng 3)
• 🇧🇷 Pedro Boscardin Dias (Vòng 3)
• 🇬🇧 Jack Pinnington Jones (Vòng 1)
• 🇫🇷 Giovanni Mpetshi Perricard (Bán kết)
• Jérôme Kym (Vòng 2)
• 🇺🇸 Dali Blanch (Vòng 2)
• 🇪🇸 Daniel Rincón (Tứ kết)
• 🇫🇷 Sean Cuenin (Bán kết)
• 🇺🇸 Alexander Bernard (Vòng 1)
• 🇧🇪 Pierre Yves Bailly (Vòng 2)
• 🇪🇪 Mark Lajal (Vòng 1)
• 🇫🇷 Luca Van Assche (Vô địch)
• 🇫🇷 Arthur Fils (Chung kết)
• 🇺🇸 Samir Banerjee (Vòng 1)
• 🇺🇦 Viacheslav Bielinskyi (Tứ kết)
Liên kết ngoài
Đơn nam trẻ Giải quần vợt Pháp Mở rộng, Đơn nam trẻ 2021
Tiếng Friuli
Tiếng Friuli hay Friula ( hay, thân mật hơn, marilenghe trong tiếng Friuli, friulano trong tiếng Ý, Furlanisch trong tiếng Đức, furlanščina trong tiếng Slovene) là một ngôn ngữ Rôman thuộc về nhánh Rhetia-Rôman, được nói tại vùng Friuli tại đông bắc Ý. Tiếng Friuli có khoảng 600.000 người nói, đa phần cũng nói được tiếng Ý. Nó đôi khi cũng được gọi là tiếng Đông Ladin vì có cùng nguồn gốc với tiếng Ladin, nhưng, qua nhiều thế kỷ, tiếng Friuli ngày càng trở nên khác biệt dưới ảnh hưởng của những ngôn ngữ lân cận, gồm tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Venetia, và tiếng Slovene.
Tham khảo
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ý
Đại Tân Nguyên Sinh
nhỏ|Hình ảnh tiêu biểu cho Đại Tân Nguyên Sinh Đại Tân Nguyên Sinh hay đại Tân Nguyên Cổ (Neoproterozoic) là đại thứ ba và là cuối cùng của liên đại Nguyên Sinh. Nó kéo dài từ khoảng 1.000 triệu năm trước (Ma) tới 542 Ma. Đại Tân Nguyên Sinh có lẽ bao gồm thời kỳ thú vị nhất về mặt địa chất, do trong thời kỳ này Trái Đất đã bị nhiều thời kỳ băng hà mãnh liệt bao trùm, trong đó các vùng bị đóng băng kéo xuống tới tận xích đạo, và trong giai đoạn cuối cùng của đại này (kỷ Ediacara) thì các hóa thạch cổ nhất của sự sống đa bào đã được tìm thấy, bao gồm cả các động vật cổ nhất. Đại Tân Nguyên Sinh cũng là giai đoạn cuối cùng của thời kỳ Tiền Cambri.
Ý tưởng về đại Tân Nguyên Sinh mới chỉ có tương đối gần đây — khoảng sau năm 1960. Các nhà cổ sinh vật học thế kỷ 19 thiết lập sự khởi đầu của sự sống đa bào vào lúc xuất hiện lần đầu tiên của các động vật vỏ cứng gọi là trùng ba thùy và archaeocyatha. Nó cũng là điểm đánh dấu sự khởi đầu của kỷ Cambri. Đầu thế kỷ 20, các nhà cổ sinh vật học đã bắt đầu tìm kiếm thấy các hóa thạch của động vật đa bào có trước kỷ Cambri. Quần động vật phức tạp đã được tìm thấy ở khu vực tây nam châu Phi vào thập niên 1920 nhưng đã bị xác định sai niên đại. Một phát hiện khác ở miền nam Australia trong thập niên 1940 nhưng đã không được kiểm tra kỹ lưỡng cho đến tận cuối thập niên 1950. Các hóa thạch khác có thể cũng là rất cổ cũng đã được phát hiện tại Nga, Anh, Canada và một vài nơi khác (xem Vùng sinh vật kỷ Ediacara). Một số đã được xác định là giả hóa thạch, nhưng số còn lại đã cho thấy chúng là thành viên của các vùng sinh vật phức tạp mà hiện còn ít được hiểu rõ. Ít nhất có 20 khu vực trên khắp thế giới đã cung cấp các hóa thạch động vật có niên đại trước ranh giới kỷ Cambri kinh điển.
Một số ít các động vật thời kỳ đầu này dường như có thể là tổ tiên của các động vật ngày nay. Phần lớn trong số chúng rơi vào các nhóm mơ hồ bao gồm các động vật tương tự như u hình lá; hình đĩa mà có thể bám vào các động vật có cuống ("medusoid"); các dạng tương tự như các tấm nệm; các ống nhỏ vỏ đá vôi và các động vật có áo giáp với nguồn gốc không rõ ràng. Tất cả các động vật này nói chung được gọi là các động vật kỷ Ediacara (hay kỷ Vendia). Phần lớn trong chúng có thân mềm. Các quan hệ, nếu có, với các dạng sự sống hiện đại là hoàn toàn khó hiểu. Một số nhà cổ sinh vật học liên hệ nhiều hay phần lớn các dạng này với các động vật hiện đại. Những người khác chấp nhận rất ít khả năng hay thậm chí là các quan hệ rất có khả năng nhưng cảm thấy rằng phần lớn các dạng sự sống kỷ Ediacara là các đại diện của các loại động vật chưa biết nào đó.
Về mặt địa chất, đại Tân Nguyên Sinh được cho là thời gian của các chuyển động lục địa phức tạp do siêu lục địa gọi là Rodinia đã vỡ ra tối đa thành 8 phần. Rất có thể là do hậu quả của trôi dạt lục địa mà một vài thời kỳ băng hà rộng lớn khắp thế giới đã diễn ra trong đại này, bao gồm các thời kỳ băng hà trong kỷ Cryogen như Sturtia và Marinoa, là những thời kỳ băng hà mãnh liệt nhất trên Trái Đất mà người ta đã biết. Các thời kỳ này được cho là mãnh liệt tới mức các chỏm băng xuống tới tận xích đạo, dẫn tới tình trạng gọi là "quả cầu tuyết Trái Đất".
Danh pháp quốc tế cho đại Tân Nguyên Sinh đã từng rất không thống nhất trong quá khứ. Các nhà địa chất Nga gọi kỷ cuối cùng của đại này là Vendia, và các nhà địa chất Trung Quốc gọi nó là Sinia, còn phần lớn các nhà địa chất Australia và Bắc Mỹ sử dụng tên gọi Ediacara. Tuy nhiên, ngày 13 tháng 5 năm 2004, Hiệp hội địa chất học quốc tế đã thông qua tên gọi kỷ Ediacara là một kỷ địa chất trong đại Tân Nguyên Sinh, kéo dài từ 635 tới 544 Ma.
Tham khảo
Tân Nguyên Sinh, đại
Popești, Argeș
Popești là một xã thuộc hạt Argeș, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 4158 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Argeș
Notolaemus lewisi
Notolaemus lewisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1889.
Leptotarsus regificus
Leptotarsus regificus là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
La Secuita
La Secuita là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Tarragona
Comostola cedilla
Liên kết ngoài
Thể loại:Comostola
Geaune
Geaune (gascon Gèuna) là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 10,53 km², dân số năm 2006 là 732 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 112 mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Geaune
Hoàng Sa thời nhà Nguyễn
Trung ương
Việc đi Hoàng Sa lẫn Trường Sa để đo đạc, vẽ bản đồ, cắm mốc, dựng bia chủ quyền, trồng cây trên đảo là có sự chỉ đạo thống nhất từ của nhà nước phong kiến Việt Nam, đặc biệt là vào thời Minh Mạng. Nhằm phục vụ việc thờ cúng thần linh cũng như để thuyền bè qua lại dễ nhận ra đảo (tránh đâm vào đảo). Vua Minh Mạng đã chuẩn y lời tâu của Bộ Công cho tỉnh Quảng Ngãi xây ngôi miếu Hoàng Sa và lập bia trên đảo vào năm Minh Mạng thứ 15 (năm 1834). Nhưng vì sóng to gió lớn không làm được, nên vào tháng 6 năm Minh Mạng thứ 16 (1835), sai Cai đội Thủy quân Phạm Văn Nguyên đem thợ Giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định chuyên chở vật liệu đến dựng miếu, dựng bia trên đảo Hoàng Sa năm Minh Mạng thứ 16 (1835).
Số lượng binh thuyền
Sách "Đại Nam thực lục" ghi: Ngoài số binh thuyền ở kinh thành phái vào, ở Quảng Ngãi (lẫn Bình Định) còn chuẩn bị thêm 3- 4 chiếc thuyền nhẹ của dân địa phương. Văn bản cổ họ Đặng cho biết trường hợp tỉnh Quảng Ngãi năm 1834 đã chuẩn bị 4 thuyền, trong đó có 1 thuyền dành riêng cho ông Võ Văn Hùng đi với 8 thủy thủ ở tỉnh Quảng Ngãi.
Nhân lực, vật liệu
Cai đội thủy quân Phạm Văn Nguyên đem lính và giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định chuyên chở vật liệu đến dựng miếu.
Theo bà giáo sư công pháp quốc tế Monique Chemillier - Gendreau trong cuốn sách "La souveraineté sur les archipels Paracels et Spratleys, Paris, L’Harmattan, 1996, trang 207 thì "Cuộc khảo sát trái phép đầu tiên của Ngô Kính Vinh năm 1909 cho thấy ở mỗi đảo Hoàng Sa đều có một ngôi miếu nhỏ xây kiểu nhà đá (tất cả tường mái là đá san hô và vỏ sò)"
Hướng dẫn: Võ Văn Hùng; đà công: Đặng Văm Siểm.
Phạt
Châu bản tập Minh Mạng số 54 cho biết, ngày 18 tháng 7 năm Minh Mạng thứ 16 (1835), nhà vua đã ra chỉ dụ thưởng phạt cho những người Hoàng Sa vào năm này như sau : chuyến đi Hoàng Sa (Ất mùi - 1835) Minh Mạng thứ 16 về chậm trễ, đo vẽ bản đồ chưa chu toàn, cai đội Phạm Văn Nguyên và các viên giám thành Trần Văn Vân, Nguyễn Văn Tiện, Nguyễn Văn Hoàng bị phạt mỗi người 80 trượng.
Thưởng
Chuyến đi Hoàng Sa (Ất mùi - 1835) Minh Mạng thứ 16: Võ Văn Hùng(là người thuộc gia tộc họ Võ (Văn) tại làng An Vĩnh, một dòng họ có nhiều người đi Hoàng Sa trong nhiều thế kỷ) và Phạm Văn Sanh là những người có công trong việc hướng dẫn binh thuyền, tận tâm đo đạc hải trình nên được thưởng mỗi người 1 quan Phi Long ngân tiền. Các dân phu hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định cùng đi mỗi người cũng được thưởng 1 quan tiền.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hoàng Sa thời nhà Nguyễn Thể loại:Lịch sử Việt Nam thời Nguyễn Thể loại:Hành chính Việt Nam thời Nguyễn
Tiếng Guaraní
Tiếng Guaraní là một trong những ngôn ngữ bản địa phổ biến nhất và là ngôn ngữ duy nhất tại châu Mỹ có tỷ lệ lớn người nói không phải dân bản địa. Điều này là bất bình thường ở châu Mỹ, nơi mà các ngôn ngữ bản địa bị mai một dần và bị thay thế bằng ngôn ngữ của thực dân châu Âu (trong trường hợp này, một ngôn ngữ chính thức nữa của Paraguay là tiếng Tây Ban Nha). Quá trình này đã diễn ra gần như đồng thời với quá trình hình thành người Mestizo (những người có tổ tiên lai giữa người Tây Ban Nha và thổ dân châu Mỹ), cũng là những thổ dân châu Mỹ cấp tiến bị đồng hóa văn hóa.
Từ "Guaraní" thường được dùng để chỉ tiếng Guaraní Paraguay. Tuy nhiên, nó là một phần của một dãy phương ngữ, trong đó đa phần cũng được gọi là Guaraní.
Ngữ âm
Các nguyên âm về cơ bản là tương đương với trong tiếng Tây Ban Nha, dù các tha âm,  hay xuất hiện hơn; tự vị  thể hiện nguyên âm  (giống trong tiếng Ba Lan).
Phụ âm
Hệ thống phụ âm như sau:
Tự vị dùng khi viết nằm trong ngoặc nhọn nếu nó khác các viết với kí tự IPA.
Tham khảo
Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính Thể loại:Ngôn ngữ tại Argentina Thể loại:Ngôn ngữ tại Bolivia Thể loại:Ngôn ngữ chủ-động-tân Thể loại:Ngôn ngữ Guarani Thể loại:Ngôn ngữ tại Paraguay Thể loại:Ngôn ngữ bản địa Nam Mỹ (Trung)
Leptotarsus scutellaris
Leptotarsus scutellaris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Gymnocephalus schraetser
Gymnocephalus schraetser là một loài cá thuộc họ Percidae. Loài này có ở Áo, Bulgaria, Croatia, Cộng hòa Séc, Đức, Hungary, Moldova, România, Serbia, Montenegro, Slovakia, Slovenia, và Ukraina.
Tham khảo
S Thể loại:Cá châu Âu Thể loại:Cá nước ngọt châu Âu
Coelioxys apicata
Coelioxys apicata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Smith mô tả khoa học năm 1854.
Loài này phân bố ở Zimbabwe.
Tham khảo
A Thể loại:Động vật được mô tả năm 1854
Popești, Bihor
Popești là một xã thuộc hạt Bihor, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 8547 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Bihor
Trận Tương Dương (191)
Trận Tương Dương (chữ Hán: 襄陽之戰; Tương Dương chi chiến) là cuộc chiến giữa 2 quân phiệt Lưu Biểu và Tôn Kiên thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Hoàn cảnh
Năm 190, các chư hầu do Viên Thiệu cầm đầu phát động chiến tranh chống quyền thần Đổng Trác với danh nghĩa cứu nhà Hán. Thái thú Trường Sa (thuộc Kinh châu) là Tôn Kiên hưởng ứng Viên Thiệu, mang quân giết chết Thứ sử Kinh châu là Vương Duệ. Đổng Trác liền cử tông thất Lưu Biểu đến trấn nhậm Kinh châu thay Vương Duệ.
Sau đó Tôn Kiên đã đánh chiếm thủ phủ Kinh châu là Nam Dương, nên Lưu Biểu không thể đến đó mà phải đến Tương Dương (thuộc Nam quận) đóng trị sở. Tôn Kiên bàn giao Nam Dương cho Viên Thuật (em Viên Thiệu, cùng tham gia liên minh đánh Đổng Trác) và tiếp tục tiến quân, đánh bại quân chủ lực của Đổng Trác, tiến vào Lạc Dương. Đổng Trác phải mang Hán Hiến Đế chạy về Trường An. Nhưng từ lúc này chư hầu chia rẽ và tan rã, quay sang đánh lẫn nhau. Anh em Viên Thiệu và Viên Thuật trở mặt; Lưu Biểu ngả theo Viên Thiệu, Tôn Kiên ngả theo Viên Thuật.
Khi Viên Thuật tiến cử Tôn Kiên làm thứ sử Dự châu, đi đánh Đổng Trác thì Viên Thiệu lại cho người phe mình là Chu Ngang làm thứ sử Dự châu (chiếm chức vị của Tôn Kiên) và đánh vào căn cứ của Kiên tại Dương Thành. Tôn Kiên tức giận mang quân trở về đánh Chu Ngang. Ngang thua trận bỏ chạy.
Lưu Biểu làm thứ sử Kinh châu giáp địa bàn với Viên Thuật. Năm 191, Viên Thuật lại sai Tôn Kiên mang quân đánh Lưu Biểu. Xung đột giữa hai bên bùng nổ.
Diễn biến
Quân Tôn Kiên từ Dự châu kéo tới Tương Dương. Lưu Biểu sai Hoàng Tổ mang quân ra địch. Hoàng Tổ mang quân sang sông Hán Thủy, đóng ở đất Phàn, đất Đặng đón đánh Tôn Kiên.
Tôn Kiên giao tranh đánh bại Hoàng Tổ. Hoàng Tổ phải vượt sông bỏ chạy, rút về thành Tương Dương cùng Lưu Biểu. Tôn Kiên sang sông đuổi theo, bao vây thành Tương Dương (thuộc Nam Quận). Lưu Biểu và Hoàng Tổ đóng cửa thành cố thủ.
Ban đêm, Hoàng Tổ theo lệnh của Lưu Biểu, bí mật ra khỏi thành thu thập quân sĩ chạy tản mát. Hoàng Tổ thu thập được một số quân, quay trở lại thành thì đụng độ với Tôn Kiên. Hai bên giao tranh một trận nữa, Hoàng Tổ lại bị Tôn Kiên đánh bại một lần nữa, phải dẫn quân bỏ chạy. Tôn Kiên mang quân đuổi theo.
Khi Hoàng Tổ chạy đến Hiệp Sơn thì Tôn Kiên đuổi kịp. Hoàng Tổ rút quân vào trú trong rừng trúc, đợi Tôn Kiên đuổi lại gần, bèn lệnh bắn ra. Bộ tướng của Hoàng Tổ nấp trong rừng trúc bắn tên trúng Tôn Kiên. Tôn Kiên vì vết thương do tên bắn mà tử trận.
Sách Anh hùng ký chép cái chết của Tôn Kiên hơi khác, theo đó người giết chết Kiên là Lã Công chứ không phải Hoàng Tổ: Tướng của Lưu Biểu là Lã Công đem quân men núi đến chỗ Tôn Kiên. Tôn Kiên đem kinh kị theo núi đánh Lã Công. Quân Lã Công ném đá xuống, trúng đầu Tôn Kiên, não lồi ra mà chết.
Hậu quả và ý nghĩa
Cái chết của Tôn Kiên khiến lực lượng quân phiệt này mất chủ tướng, suy yếu hẳn. Cháu Tôn Kiên là Tôn Bí đứng ra thống lĩnh các thuộc hạ của Tôn Kiên, chạy về Nam Dương theo Viên Thuật. Viên Thuật thôn tính hết thuộc hạ của Tôn Kiên. Con Tôn Kiên là Tôn Sách phải mang gia quyến đi lánh nạn và bản thân cũng phải đến nương nhờ Viên Thuật.
Lưu Biểu từ chỗ yếu thế, phải chống trả và phòng thủ, nhờ giết được Tôn Kiên đã bớt được mối uy hiếp lớn từ phía bắc. Viên Thuật vốn dựa vào Tôn Kiên, nghe tin Tôn Kiên chết, Thuật bị cô thế không dám xâm phạm tới vùng lãnh địa của Lưu Biểu nữa mà bỏ chạy về phía đông tới Dương châu. Hoàng Tổ lập công trong trận này, được cử sang quận Giang Hạ giữ chức Thái thú.
Sau đó quyền thần Lý Thôi ở Trường An (thay Đổng Trác chết năm 192) muốn liên kết với Lưu Biểu bèn phong ông làm Trấn nam tướng quân, Kinh châu mục, Thành Vũ hầu. Với chức Châu mục, Lưu Biểu được thừa nhận thực quyền lớn ở địa phương, không chỉ có vai trò trưởng quan trong châu nặng về danh nghĩa như chức Thứ sử trước đây. Chiến thắng Tương Dương khiến Lưu Biểu không những loại trừ được 2 quân phiệt mạnh đe dọa phía bắc, mở rộng (hay chính xác là thu hồi) địa bàn quận Nam Dương mà còn giúp ông nâng cao được địa vị.
Trong Tam Quốc diễn nghĩa
Trận Tương Dương trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung được hư cấu do một nguyên nhân khác. Tôn Kiên đi đánh Lưu Biểu không phải vì theo lệnh của Viên Thuật mà vì báo thù riêng với Lưu Biểu.