cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vũ Phạm Khải
Tác phẩm
- Ngu Sơn văn tuyển, ký hiệu VHv.1792.
- Phượng Trì Đông Dương tiên sinh văn tập, ký hiệu VHv.1822.
- Dưỡng Trai tập, ký hiệu A.429.
- Vũ Đông Dương văn tập, ký hiệu A.1884.
- Tiến lãm văn thảo, ký hiệu A.2652.
- Tổ tiễn hợp tập, ký hiệu A.397.
- Trướng đối tạp lục, ký hiệu VHv.1920.
- Ý ngữ tùng lục, ký hiệu A.432.
- Lịch đại chính hình thông khảo, ký hiệu A.1670.
Ngoài ra còn nhiều sách khác có ghi chép tác phẩm của ông, ở đây chỉ kể những cuốn chủ yếu:
- Danh gia thi tuyển, ký hiệu VHv.1603.
- Hàn các tạp lục, ký hiệu A.1463.
- Hàn uyển lưu phương, ký hiệu A.3166.
- Quốc triều thi lục, ký hiệu A.2864/1-5.
- Thi trướng tạp biện, ký hiệu VHv.1869.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1807 Thể loại:Mất năm 1872 Thể loại:Người Ninh Bình Thể loại:Quan lại nhà Nguyễn
Ly cung Shugakuin
nhỏ|Thượng viên nhỏ|Hạ viên
Ly cung Shugakuin (修学院離宮) là tập hợp gồm khu vườn và những tòa nhà (hầu hết dùng làm nơi thưởng thức trà -"trà thất") nằm trên một khu đồi ngoại ô phía đông cố đô Kyoto, Nhật Bản. Đây là một trong những kho tàng văn hóa quy mô lớn quan trọng nhất của Nhật Bản; khu vườn của nó cũng là một trong những khu vườn kiệt tác của Nhật.
Mặc dù theo kiểu một"ly cung", nhưng nó không có những tòa kiến trúc quy mô lớn như Ly cung Katsura. Shugakuin có diện tích 53 ha (133 mẫu Anh), bao gồm ba khu riêng biệt Hạ viên, Thượng viên và Trung viên (được xây sau).
Shugakuin được quản lý bởi Hoàng gia Nhật và cho phép du khách tham quan.
Lịch sử
Ly cung Shugakuin được xây dựng sau ly cung Katsura đúng 30 năm, sau khi Thiên hoàng Go-Mizunoo trao ngôi cho con trai, ông muốn quay về ở ẩn nên đã chọn nền móng cũ của ngôi đền Shugakuin để xây một sơn trang riêng, cái tên Ly cung Shugakuin xuất phát từ đó. Được khởi công năm 1655, sau 4 năm xây dựng, một sơn trang rộng lớn theo phong cách vườn hoàng gia đã hoàn thành. Lúc đầu chỉ gồm 2 phần: Thượng viên và Hạ viên. Năm 1668, Go-Mizunoo cho xây dựng thêm một cung điện cho công chúa thứ 8 của mình là Mitsuko ở khu vực nối tiếp giữa Thượng viên và Hạ viên, mà sau này được gọi là Trung viên. Sau khi Gomizunoo băng hà, công chúa Mitsuko quyết định đi tu và biến cung điện của mình thành một ngôi chùa, gọi là chùa Ryinku-ji.
Đến năm 1885, khoảng nửa diện tích ngôi chùa do Hoàng gia Nhật quản lý. Năm 1964, Hoàng gia Nhật mua thêm đất bao quanh và đưa toàn bộ khu vực Shugakuin vào sự quản lý của hoàng gia.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hoàng thất Nhật Bản Thể loại:Du lịch Nhật Bản Thể loại:Tỉnh Kyoto
A Ba Hợi
A Ba Hợi (chữ Hán: 阿巴亥, tiếng Mãn Châu: 16px, bính âm: Abahai; 1590 – 30 tháng 9 năm 1626), Ô Lạp Na Lạp thị, thường gọi là Thanh Thái Tổ Đại phi (清太祖大妃) hay Hiếu Liệt Vũ Hoàng hậu (孝烈武皇后), là Đại Phúc tấn thứ tư của Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích, Đại hãn Hậu Kim, người đặt nền móng sáng lập triều đại nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc. Bà là sinh mẫu của Nhiếp Chính vương Đa Nhĩ Cổn dưới thời Thanh Thế Tổ Thuận Trị Đế.
Nỗ Nhĩ Cáp Xích chưa bao giờ đăng cơ Hoàng đế, chỉ được truy tôn bởi hậu duệ nhà Thanh. Vì vậy sinh thời A Ba Hợi chưa từng làm Hoàng hậu, thụy hiệu của bà được truy phong bởi Đa Nhĩ Cổn sau khi đã qua đời. Cái chết của bà được ghi chính thức là lệnh tuẫn táng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, nhưng không ít tư liệu khẳng định là tâm kế của Hoàng Thái Cực.
Bà là người đầu tiên trong lịch sử nhà Thanh không phải Hoàng hậu khi còn sống, cũng không sinh ra Hoàng đế nhưng vẫn có thụy hiệu Hoàng hậu. Ngoài ra, bà cũng là trường hợp duy nhất được truy phong bởi Nhiếp chính vương chứ không phải Hoàng đế. Điều này cho thấy quyền lực tột đỉnh của Đa Nhĩ Cổn trong suốt thời kì nhiếp chính. Tuy nhiên sau khi Đa Nhĩ Cổn mất, bà bị Thuận Trị Đế phế thụy hiệu Hoàng hậu, trở thành một trong hai vị Hoàng hậu duy nhất bị truy phế của triều Thanh, bên cạnh người con dâu là Kính Hiếu Nghĩa Hoàng hậu, vợ Đa Nhĩ Cổn.
Thân thế
A Ba Hợi xuất thân Ô Lạp Na Lạp thị danh tiếng của Hải Tây Nữ Chân. Cha bà là Bối lặc Mãn Thái, thủ lĩnh của bộ quốc. Năm Vạn Lịch thứ 29 (1601), A Ba Hợi kết hôn với Nỗ Nhĩ Cáp Xích khi vừa tròn 12 tuổi. Bà trẻ tuổi, lại có nhan sắc nên trở thành sủng thiếp của ông.
Sách Thanh sử cảo cùng Ái Tân Giác La gia phả đều nói là năm Vạn Lịch thứ 30 (1603), Diệp Hách Na Lạp Mạch Cổ Triết Triết - Đại Phúc tấn thứ ba của Nỗ Nhĩ Cáp Xích qua đời, A Ba Hợi được lập làm Đại Phúc tấn thay thế, còn được gọi là Đại phi (大妃). Bà lần lượt sinh cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích ba người con trai: A Tế Cách, Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc. Cả ba người con đều rất được Nỗ Nhĩ Cáp Xích thương yêu, khoảng năm 1620 đến 1625, ông đã giao Chính Hoàng kỳ cho A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn, một nửa Tương Hoàng kỳ cho Đa Đạc, cả hai kỳ vốn chịu sự quản lý trực tiếp của Đại Hãn.
Theo nhà nghiên cứu Từ Quảng Nguyên, các nguyên nhân chính khiến các nhà sử học nhận định rằng vị "Đại phúc tấn" này là A Ba Hợi gồm:
Vì vậy, các nhà sử học hiện nay kết luận người bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích trừng phạt lần này chính là A Ba Hợi. Tuy nhiên, chưa đầy một năm sau khi bị phạt, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lại sủng ái A Ba Hợi như cũ.
Cái chết
Năm Thiên Mệnh thứ 11 (1626), Nỗ Nhĩ Cáp Xích lâm bệnh nặng khi đang ở bên ngoài, di ngôn muốn Đại phi tuẫn táng. Sang ngày 12 tháng 8 (tức ngày 30 tháng 9 dương lịch), Tứ đại Bối lặc gồm Đại Thiện, A Mẫn, Mãng Cỗ Nhĩ Thái và Hoàng Thái Cực chủ trì, tuân theo di mệnh của cha bức Đại phi tuẫn táng. Có ý kiến cho rằng cùng với Đại phi A Ba Hợi còn có Đức Nhân Trạch cũng bị ép tuẫn tang theo. Đại phi A Ba Hợi mất năm 37 tuổi. Khi ấy, con trai thứ hai của bà là Đa Nhĩ Cổn chỉ mới 15 tuổi.
Cái chết của bà có nhiều lý giải khác nhau. Căn cứ Thanh thực lục triều Nỗ Nhĩ Cáp Xích, ngoài ghi chú việc A Ba Hợi bị ép tuẫn táng, còn có một chút lý giải bà mỹ mạo xinh đẹp, được Nỗ Nhĩ Cáp Xích yêu thích, song có tính ghen tuông mà bị ép tuẫn tang. Thời gian được xác định là giờ Thìn, khoảng sáng sớm từ 7 giờ đến 9 giờ sáng. Loại cách nói này có chút gượng ép, không loại trừ khả năng là bôi nhọ cùng hợp thức hóa việc tuẫn táng A Ba Hợi, do Thực lục các triều đều biên vào thời kỳ Hoàng đế kế tự (ở đây Thực lục triều Nỗ Nhĩ Cáp Xích được soạn dưới triều Hoàng Thái Cực). Còn căn cứ Xuân Pha đường nhật nguyệt lục (春坡堂日月录) của Triều Tiên, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lâm bệnh từng di chúc cho Đa Nhĩ Cổn kế vị, mệnh Đại Thiện phụ chính. Thế mà khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích qua đời, Đại Thiện liền ủng hộ Hoàng Thái Cực kế vị, do đó không thể không bức chết Đại phi A Ba Hợi để rộng đường.
Qua nhiều cách lý giải này, có thể thấy được đương thời không phủ định sức ảnh hưởng của A Ba Hợi, cùng việc Đa Nhĩ Cổn rất được Nỗ Nhĩ Cáp Xích yêu thích. Bằng cách cho A Ba Hợi tuẫn táng, rõ ràng Hoàng Thái Cực đã ngăn chặn khả năng kế vị của Đa Nhĩ Cổn, và điều này được cho là nguyên nhân khiến Đa Nhĩ Cổn về sau bất chấp tiếm quyền, độc bá triều cương.
Sau khi qua đời
Năm Sùng Đức thứ 8 (1643), con trai A Ba Hợi là Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn làm nhiếp chính cho Thanh Thế Tổ Thuận Trị Đế - con trai của Thanh Thái Tông Hoàng Thái Cực. Càng về sau, Đa Nhĩ Cổn càng khuếch trương quyền lực, và vào năm Thuận Trị nguyên niên (1644) đã giúp nhà Thanh thu phục Bắc Kinh, được Thuận Trị Đế gia phong làm ["Hoàng thúc phụ Nhiếp chính vương"], quyền khuynh thiên hạ.
Bằng quyền lực của mình, vào tháng 8 năm Thuận Trị thứ 7 (1650), Đa Nhĩ Cổn truy tôn mẫu thân A Ba Hợi của mình thụy hiệu là Hiếu Liệt Cung Mẫn Hiến Triết Nhân Hoà Tán Thiên Lệ Thánh Vũ Hoàng hậu (孝烈恭敏獻哲仁和贊天儷聖武皇后), đưa vào phụng thờ trong Thái Miếu. Bà và Mạnh Cổ Triết Triết là hai vị Đại phúc tấn duy nhất của nhà Hậu Kim được phong thụy Hoàng hậu dưới thời nhà Thanh. Sang tháng 12 năm ấy, Đa Nhĩ Cổn đột ngột qua đời, được Thuận Trị Đế truy phong Nghĩa Hoàng đế (義皇帝), miếu hiệu Thành Tông (成宗), tang lễ được cử hành như của Hoàng đế. Con dâu bà, Đích Phúc tấn của Đa Nhĩ Cổn là Bát Nhĩ Tế Cát Đặc thị cũng được truy tôn Kính Hiếu Nghĩa Hoàng hậu (敬孝義皇后). Đây là gia đình Thân vương nhà Thanh duy nhất được hưởng vinh dự truy tôn Đế - Hậu, tưởng chừng là niềm an ủi lớn nhất đối với A Ba Hợi.
Tuy nhiên sang năm thứ 8 (1651), Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng trình cho Thuận Trị Đế danh sách tội trạng của Đa Nhĩ Cổn, bao gồm: bí mật may Long bào (tuyệt đối chỉ dùng cho Hoàng đế); âm mưu cướp ngai vàng; tự phong Hoàng phụ; giết Hào Cách và cướp đoạt thê thiếp cho mình, v.v... Thuận Trị Đế tước mọi Đế hiệu của Đa Nhĩ Cổn, hủy mộ phần và cho đánh vào quan tài, ngoài ra còn tước bỏ và trục xuất bài vị của mẹ và vợ của Đa Nhĩ Cổn ra khỏi Thái Miếu, biếm làm Thứ nhân, đẳng đồng Phế hậu.
Nguồn
Thể loại:Người Mãn Châu Chính Bạch kỳ Thể loại:Mất năm 1626 Thể loại:Sinh năm 1590 Thể loại:Chính thất của Hoàng đế nhà Thanh
Đại Thiện
Đại Thiện (19 tháng 8 năm 1583 – 25 tháng 11 năm 1648) là một hoàng thân Mãn Châu và chính trị gia có ảnh hưởng của nhà Thanh trong thời gian khai quốc.
Xuất thân
Đại Thiện sinh vào giờ Dần, ngày 3 tháng 7 (âm lịch) năm Minh Vạn Lịch thứ 11 (1583) trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ hai của Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích, tức người lập nên Hậu Kim (sau đổi quốc hiệu thành Thanh). Mẹ của ông là Cáp Cáp Nạp Trác Thanh thuộc Đông Giai thị, là nguyên phối đích phúc tấn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích.
Thiếu niên tòng chinh
Năm Minh Vạn Lịch thứ 27 (1599), lần đầu tiên Đại Thiện theo Nỗ Nhĩ Cáp Xích xuất chinh Cáp Đạt bộ, Huy Phát bộ và Diệp Hách bộ. Từ rất sớm, ông đã tham dự vào triều chính, nắm trọng binh trong tay.
Năm thứ 35 (1607), ông cùng huynh trưởng Chử Anh phụng mệnh theo Thư Nhĩ Cáp Tề, Phí Anh Đông, Hỗ Nhĩ Hán, Dương Cổ Lợi (扬古利) suất lĩnh 3 ngàn binh đến Phỉ Ưu thành (斐优城, nay ở phía tây nam thành phố Hồn Xuân, tỉnh Cát Lâm), nghênh tiếp Đông Hải Nữ chân Ngõa Nhĩ Khách bộ (瓦尔喀部), Phỉ Ưu thành chủ Sách Mục Đặc Hách (策穆特赫) và dân chúng quy phục. Trên đường hành quân xuất hiện điềm lạ, Thư Nhĩ Cáp Tề cho rằng điềm xấu, muốn lui quân. Chử Anh và Đại Thiện không đồng ý, quyết ý tiến binh. Sau khi đại quân đến Phỉ Ưu Thành, thu được chừng hơn 5 trăm hộ. Ông lệnh cho Phí Anh Đông và Hô Nhĩ Hán dẫn theo 3 trăm quân đi trước. Vì Ngõa Nhĩ Khác bộ lại là bộ lạc phụ thuộc vào Ô Lạp, Ô Lạp Bối lặc Bố Chiếm Thái nghe tin, mệnh Bối lặc Bác Khắc Đa (博克多) suất lĩnh hơn 1 vạn quân, mai phục ở khu vực Ô Kiệt Nhai (乌碣崖), hữu ngạn Đồ Môn giang.
Ngày 19 tháng 2, đội quân mai phục này đột nhiên lao ra, cản đường chặn giết. Hỗ Nhĩ Hán một mặt sai hơn 5 trăm hộ người Nữ Chân Phỉ Ưu thành xây dựng rào chắn trên núi, lại cho hơn 1 trăm quân thủ vệ, tự mình lĩnh 2 trăm quân dằn co với địch, một mặt sai người đi báo cho ba người Chử Anh, Đại Thiện và Thư Nhĩ Cáp Tề.
Sau khi khải hoàn trở vè, dựa vào quân công, ông được ban danh hiệu "Cổ Anh Ba Đồ Lỗ" (古英巴圖魯). "Cổ Anh" vốn là âm dịch tiếng Mãn, nghĩa là mũ sắt có đinh tán phía trên. Ba Đồ Lỗ là danh hiệu cho dũng tướng cao quý nhất của nhà Thanh.
Năm thứ 43 (1615), Tứ Đại Bối lặc gồm ông, A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái, Hoàng Thái Cực cùng với Ngạch Diệc Đô, Phí Anh Đông đã báo lên Nỗ Nhĩ Cáp Xích về hành vi ngày càng bạo ngược của Chử Anh. Nỗ Nhĩ Cáp Xích cực kỳ tức giận, cách đi tất cả chức vị của Chử Anh, chấm dứt chấp chính, 3 năm sau thì xử tử. Sau khi Chử Anh bị bãi chính, Đại Thiện trở thành người đứng đầu trong các con trai của Nỗ Nhĩ Cáp Xích.
Diệt Ô Lạp bộ
Năm thứ 41 (1613), tháng giêng, nghe tin Bố Chiếm Thái sỉ nhục, muốn giam hai người con gái của Thư Nhĩ Cáp Tề (tức Ngạch Thật Thái và Ngạch Ân Triết, hai người đã gả cho Bố Chiếm Thái vào năm 1598), lại có ý định cưới Diệp Hách lão nữ – người từng được hứa gả cho Nỗ Nhĩ Cáp Xích, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đại nộ, thống lĩnh 3 vạn quân tấn công Ô Lạp bộ.
Ngày 17 tháng giêng, Đại Thiện theo Nỗ Nhĩ Cáp Xích xuất chinh Ô Lạp bộ, lần lượt hạ được ba thành Tốn Trát Tháp (逊扎塔), Quách Đa (郭多) và Ngạc Mô (鄂谟), đưa quân vào đồn trú trong Ngạc Mô thành. Bố Chiếm Thái suất lĩnh 3 vạn quân, vượt qua Phú Lặc Cáp thành (富勒哈城, nay thuộc phía bắc thành phố Cát Lâm tỉnh Cát Lâm) đến nghênh chiến.
Nỗ Nhĩ Cáp Xích hạ lệnh tiến công, Đại Thiện dẫn quân đại phá Ô Lạp bộ, hạ được đô thành của Ô Lạp bộ. Quân Ô Lạp bỏ thành chạy trốn, ông tiếp tục truy sát, giết được hơn một nửa. Bố Chiếm Thái chạy đến Diệp Hách, các thành dưới trướng đều quy phụ Nỗ Nhĩ Cáp Xích, nhân khẩu hơn vạn gia đình.
Hòa Thạc Bối lặc
Năm Thiên Mệnh nguyên niên (1616), khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích xưng làm Đại hãn và lập nên nước Đại Kim, Đại Thiện trở thành một trong bốn "Hòa Thạc Bối lặc" (和碩贝勒), là một trong Tứ đại Bối lặc, xưng là "Đại Bối lặc", Ba người còn lại là A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái và Hoàng Thái Cực. Ông là kỳ chủ của Chính Hồng kỳ.
Từ năm 1618, khi bắt đầu các chiến dịch chống lại nhà Minh sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích tuyên bố Thất đại hận, cho đến năm 1622, Đại Thiện là một tướng lĩnh quân sự hàng đầu và năm giữ Chính Hồng kỳ của Bát kỳ, đóng vai trò quan trọng trong cuộc bao vây Phủ Thuận vào năm 1618, trong chiến thắng Tát Nhĩ Hử năm 1619, và chiếm Thẩm Dương năm 1621. Bắt đầu từ năm 1621, Đại Thiện và ba vị Đại Bối lặc khác luân phiên hàng tháng giúp đỡ Nỗ Nhĩ Cáp Xích trong các công việc điều hành nhà nước của Đại Kim.
Bao bây Phủ Thuận
Năm Thiên Mệnh thứ 3 (1618), ngày 13 tháng 4, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tuyên bố Thất đại hận, bắt đầu các chiến dịch chống lại nhà Minh, suất lĩnh 2 vạn quân tấn công Phủ Thuận, Đại Thiện và các Bối lặc khác đều đi theo xuất chinh. Đại quân xuất chinh chưa đầy hai ngày thì trời mưa to, Nỗ Nhĩ Cáp Xích ý muốn lui về. Đại Thiện liền khuyên: 我们的军队既然已经进入了明朝的边境, 如果因雨回兵, 还能与明朝和好吗? 军机泄露, 后患无穷. 虽然下雨, 道路泥泞, 行走不便, 但是, 兵士有备雨用具, 还是可以继续前进的, 而且, 正因为这样, 敌军可能松懈, 哪有冒雨远道跋涉进攻城堡的? 因此, 利用下雨之机, 突然偷袭, 犹如自天而降, 敌方必然措手不及.
.
Quân đội của chúng ta đã tiến vào biên cảnh Minh triều, bây giờ rút về thì còn có thể giao hảo với Minh triều hay sao? Quân cơ bị tiết lộ, hậu hoạn vô cùng. Tuy trời mưa, đường lầy lội, không tiện hành quân, nhưng cũng chính vì như vậy, quân địch mới buông lỏng, vì nào có ai đội mưa bôn ba từ xa đến công thành chứ? Vì vậy, phải lợi dụng trời mưa, đột ngột tập kích, giống như từ trên trời giáng xuống, địch quân trở tay không kịp. Nỗ Nhĩ Cáp Xích nghe theo đề nghị của Đại Thiện, tiếp tục tiến công, dễ dàng hạ được Phủ Thuận, Lý Viễn Phương đầu hàng. Đại quân tiếp tục hạ được các thành Mã Cáp Đan (玛哈丹, nay thuộc Mã Quận thôn, phía đông nam huyện Phủ Thuận, phủ Liêu Ninh), Đông Châu (东州) cùng hơn 5 trăm đài bảo, bắt giữ được cả người lẫn súc vật hơn 30 vạn. Trong trận này, Đại Thiện xung phong đi đầu, anh dũng giết địch, lần lượt lập đại công, góp phần lớn trong trận đại thắng quân Minh đầu tiên của Hậu Kim.
Minh Tổng binh Trương Thừa Ấm (张承荫) suất lĩnh vạn quân đến chi viện, Tứ Đại Bối lặc cùng nhau nghênh chiến. Nỗ Nhĩ Cáp Xích nghe theo đề nghị của Đại Thiện, dẫn quân nhập biên, phá ba doanh trại, trảm Trương Thừa Ấm, cùng đám người Phó tướng Pha Đình Tướng (颇廷相), Tham tướng Bồ Thế Phương (蒲世芳), du kích Lương Nhữ Quý (梁汝贵).
Trận Tát Nhĩ Hử
Năm Thiên Mệnh thứ 4 (1619), ngày 2 tháng giêng, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đích thân thống lĩnh đại quân tấn công Diệp Hách bộ. Đại Thiện phụng mệnh suất lĩnh 16 tướng lĩnh, 5 ngàn binh lính trú đóng ở Giáp Cáp Quan (夹哈关), phòng ngự quân Minh.
Cuối tháng 2, Minh triều Liêu Đông Kinh lược Dương Hạo (杨镐) suất lĩnh 10 vạn quân, chia làm bốn đường vây quét quân Hậu Kim. Sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích nhận được tin, liền lệnh cho chư Vương Bối lặc và đại thần lĩnh binh, xuất phát về phía Tây nghênh địch. Đại quân vừa xuất phát thì nhận được tin 6 vạn quân Minh vừa xuất phát ở Thanh Hà thành (清河城). Đại Thiện cho rằng đường đi ở Thanh Hà gập ghềnh khó đi, không thể hành quân gấp, vì vậy nên trước phòng thủ quân từ Phủ Thuận.
Đảm nhậm chủ công lần này của quân Minh là Tổng binh Đỗ Tùng (杜松) phân quân đội thành hai, quân chủ lực đóng ở Tát Nhĩ Hử sơn (nay thuộc bờ phía nam của sông Đông Hồn, thuộc Phủ Thuận, Liêu Ninh), tự mình suất lĩnh hơn vạn quân, vượt sông đánh vào Cát Lâm Nhai (nay là ngọn núi chính của Thiết Bối sơn, thuộc Phủ Thuận, Liêu Ninh). Lúc này, Cát Lâm Nhai chỉ có vài trăm quân Nữ Chân phòng thủ. Tuy nhiên vì địa thế Cát Lâm Nhai hiểm trở, dễ thủ khó công, phòng thủ kiên cố, Đỗ Tùng không thể công hạ.
Ngày 1 tháng 3, Đại Thiện và Hoàng Thái Cực phụng mệnh suất lĩnh quân 2 Kỳ tăng viện cho Cát Lâm Nhai, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đích thân suất lĩnh binh lính 6 Kỳ tấn công Tát Nhĩ Hử, đối địch trực tiếp với quân chủ lực của Đỗ Tùng. Quân chủ của Đỗ Tùng bị đánh tan, thương vong vô số. Quân phòng thủ ở Cát Lâm Nhai kết hợp với quân viện trợ của Đại Thiện, đánh tan quân Đỗ Tùng đang tấn công. Tổng binh nhà Minh bao gồm Đỗ Tùng, Vương Tuyên (王宣), Triệu Mộng Lân (赵梦麟) đều tử trận.
Ngay trong đêm đó, quân Bắc lộ của nhà Minh do Mã Lâm suất lĩnh tiến đến Thượng Gian nhai (phía đông bắc Tát Nhĩ Hử), biết tin quân Đỗ Tùng đại bại thì không dám tiến lên, đem quân chia làm ba nơi, đóng quân trú phòng tại chỗ.
Đại Thiện nhậm mệnh làm tiền tuyến tiên phong, suất quân đánh thẳng đến Thượng Gian nhai, hai quân giao chiến ngay hôm sau. Nỗ Nhĩ Cáp Xích suất lĩnh thân vệ quân cùng quân 2 Hoàng kỳ tấn công vào nơi tụ họp của quân Minh, cũng ra lệnh cho toàn quân bắt đầu đại chiến quân Minh. Chư Bối lặc cùng các Thai cát liền theo sát Đại Thiện thẳng hướng quân Minh, hai quân hỗn chiến, quân Minh đại bại đành rút lui. Trong đợt tấn công này, quân Minh bị giết quá nửa, Phó tướng Ma Nham và Mã Lâm đều bị chém.
Ngay sau đó, Đại Thiện lại suất quân đánh bại quân Minh ở Phỉ Phân sơn.
Ngày 5, ông hợp quân cùng ba Đại Bối lặc khác, cùng nhau tiêu diệt quân đội của Tổng binh Lưu Đĩnh ở A Bố Đạt Lý Cương. Quân Hậu Kim toàn thắng trong chiến dịch Tát Nhĩ Hử.
Lũ lập chiến công
Sau trận Tát Nhĩ Hử, quân Hậu Kim thừa thế đánh tới. Ngày 25 tháng 7, Đại Thiện lại theo Nỗ Nhĩ Cáp Xích tấn công Thiết Xích. Sau khi đánh hạ Thiết Xích, ông tiến quân đánh bại hơn vạn quân quân mai phục của Mông Cổ Bối lặc Tề Tái (齐赛). Bại quân Mông Cổ chạy đến Liêu Hà, Đại Thiện cũng dẫn quân đuổi đến, đại sát toàn quân.
Ngày 19 tháng 8, ông tiếp tục theo đại quân tấn công Diệp Hách. Ngày 22, ông cùng A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái suất binh đánh vào Tây thành của Diệp Hách, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đánh vào Đông thành. Diệp Hách Bối lặc Bố Dương Cổ sai sứ xin hàng, lại xin Đại Thiện thề không giết. Đại Thiện đồng ý, Bố Dương Cổ liền đầu hàng.
Phân chia quyền lực
Năm thứ 5 (1620), Hậu Kim chuẩn bị chuyển đến thành Tát Nhĩ Hử. Nỗ Nhĩ Cáp Xích sau khi thị sát đã chỉ định nơi xây dựng trạch đệ cho các Bối lặc. Đại Thiện cho rằng nơi ở của Nhạc Thác được tu chỉnh tốt hơn của mình, đã nhiều lần nói với A Mẫn và Tế Nhĩ Cáp Lãng nơi ở của mình quá nhỏ, ý muốn chiếm trạch đệ thuộc về Nhạc Thác. Tháng 9 cùng năm, Nhạc Thác vì không chịu nổi sự ngược đãi của Đại Thiện mà "mất tích". Có người cho rằng Nhạc Thác phản bội Hậu Kim, đầu quân cho nhà Minh. Lúc còn chưa xác nhận được Nhạc Thác có phải bỏ trốn, phản bội hay không, Đại Thiện đã quả quyết nhận định Nhạc Thác có tâm phản bội mà chạy trốn. Sau khi tìm được Nhạc Thác, ông tỏ vẻ mình chưa bao giờ có ý định phản bội Hậu Kim, Đại Thiện vẫn liên tục quỳ xin Nỗ Nhĩ Cáp Xích chém đầu Nhạc Thác. Yêu cầu của Đại Thiện bị Nỗ Nhĩ Cáp Xích từ chối, Nhạc Thác được thả ra.
Cũng vì thái độ của Đại Thiện mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã bắt đầu điều tra, phát hiện đãi ngộ mà Đại Thiện dành cho hai người con trai của nguyên phối có vấn đề. Tư sản của Nhạc Thác và Thạc Thác đều bị kế mẫu và con trai của kế mẫu chiếm đoạt. Nỗ Nhĩ Cáp Xích từ nhỏ cũng phải nhận sự đối xử khắc nghiệt từ kế mẫu, cũng vì vậy mà ông rất quan tâm đến các con. Đối với hai người con trai Trử Anh và Đại Thiện còn nhỏ đã mất mẹ lại càng thêm chú ý, đãi ngộ cũng đặc biệt được hậu đãi. Vì vậy, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã nói với Đại Thiện: 你也是前妻的儿子, 何不想想我不是对你更亲近吗? 你怎么就被后妻蒙蔽得虐待已长大成人的儿子呢? 何况我待你一直是特选良好的部民让你专管, 你为什么就不能像我一样将优良的部民赐给岳托, 硕托呢? .
Ngươi cũng là con vợ trước, ta chẳng phải đối với các ngươi càng thêm thân thiết hay sao? Tại sao ngươi có thể bị vợ sau qua mặt, để con trai vợ trước bị mẹ kế ngược đãi như vậy đây? Huống chi ta còn một mực đối xử đặc biệt với ngươi, chọn bộ dân tốt nhất cho người quản, tại sao ngươi lại không chia cho Nhạc Thác và Thạc Thác một phần đây? Từ đây, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho phép Nhạc Thác và Thạc Thác phân gia cùng Đại Thiện. Cũng vì vậy mà Tương Hồng kỳ vốn do Đại Thiện quản lý bị chia cho hai anh em Nhạc Thác và Thạc Thác cùng nhau nắm giữ. Đại Thiện chỉ giữ lại Chính Hồng kỳ.
Thời Hoàng Thái Cực
Sau khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích mất ở trận Ninh Viễn năm 1626, Đại Thiện đã sử dụng ảnh hưởng của mình để khiến cho các hoàng tử và tướng lĩnh đi đến một thỏa thuận về việc Hoàng Thái Cực lên ngôi kế vị. Sau khi lên ngôi Hãn, Hoàng Thái Cực thực hiện thỏa hiệp với Đại Thiện. Trước tiên ông thề ước với tất cả các vị Bối lặc, sau đó ba vị Đại Bối lặc dẫn đầu là Đại Thiện cùng tuyên thệ với các vị Bối lặc. Mỗi khi lên triều, khánh lễ hay tiếp kiến quần thần, ông cùng ba vị Đại Bối lặc cùng ngồi vị trí ngang hàng, cùng hướng mặt phía Nam, nhận lễ của các bồi thần, nghiễm nhiên như là Tứ Hãn, đồng thời ông cũng miễn lễ quân thần cho họ, coi như anh em tương kiến.
Cuối năm 1631, Hoàng Thái Cực tổ chức hội nghị các Bối lặc họp bàn để định việc sắp xếp thứ tự khi chầu triều, nhân đó, Hán thần của Hoàng Thái Cực là Tham chính Lý Bá Long nêu vấn đề có nên có việc Đại Bối lặc ngồi ngang hàng với Đại Hãn hay không. Hiểu được là Đại Hãn muốn thăm dò phản ứng của mình, Đại Thiện ý thức được tình thế bấy giờ khi Hoàng Thái Cực đã hoàn toàn khống chế được 6 Kỳ. Ông ta buộc phải chấp nhận từ bỏ chế độ Ba vị Đại bối lặc cùng ngồi ngang hàng nghị bàn việc triều chính với Đại Hãn. Từ đây, ngôi vị tối cao của Hoàng Thái Cực đã được xác lập.
Tuy nhiên, về thực lực, Đại Thiện vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong Bát Kỳ, vẫn nắm quyền khống chế 2 Hồng kỳ, uy tín vẫn phần nào lấn át Đại hãn. Tháng 9 năm 1635, nhân một lỗi nhỏ của Đại Thiện, Hoàng Thái Cực đã họp các Kỳ chủ Bát kỳ và quan lại sáu bộ để định tội Đại Thiện. Ông ta bị tước bỏ ngôi vị Đại Bối lặc, bị thu lại quyền kiểm soát 2 Hồng kỳ. Tuy không mất mạng, nhưng qua sự kiện này, thế lực của Đại Thiện không còn cách nào phục hồi được nữa. Đối thủ lớn cuối cùng của Hoàng Thái Cực đã bị triệt tiêu.
Giữa các năm 1629 và 1634, Đại Thiện tham gia hầu hết các chiến dịch của Hoàng Thái Cực chống lại nhà Minh. Năm 1636, Hoàng Thái Cực lên ngôi Hoàng đế và cải quốc hiệu Đại Kim thành "Thanh". Đại Thiện được phong tước hiệu "Hòa Thạc Lễ Thân vương" (和碩禮親王) và "huynh" (兄).
Thời Thuận Trị
Năm 1643, Hoàng Thái Cực mất trong khi chưa chọn ra người kế vị. Ban đầu Đại Thiện chọn con trai trưởng của Hoàng Thái Cực là Hào Cách làm người kế vị, nhưng Hào Cách đã từ chối. A Tế Cách và Đa Đạc muốn Đa Nhĩ Cổn lên ngôi, song Đa Nhĩ Cổn cũng từ chối vì cho rằng đây là hành động không trung thành với Hoàng Thái Cực, người đã đề bạt ông. Vấn đề cuối cùng đã được giải quyết khi nhiều khi các vị tướng từng theo Hoàng Thái Cực chinh chiến tuyến bố rằng họ muốn một người con trai của Hoàng Thái Cực lên ngôi. Do vậy, người con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực là Phúc Lâm (Hoàng đế Thuận Trị tương lai), khi ấy mới sáu tuổi, đã lên ngôi Hoàng đế, Đa Nhĩ Cổn và Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng làm Nhiếp chính vương. Tuy vậy, ngay cả sau khi toàn thể triều Thanh đã thề trung thành trong lễ đăng cơ thì vẫn có một số người âm mưu đưa Đa Nhĩ Cổn lên thay thế Phúc Lâm. Đại Thiện giải quyết tranh chấp bằng cách trợ giúp Phúc Lâm và vạch trần những kẻ chủ mưu, trong đó có cả con trai ông là Thạc Thác và cháu nội A Đạt Lễ (con trai cả của Tát Cáp Lân). Đại Thiện đã cho hành quyết cả hai người này.
Qua đời và di sản
Theo các sử sách, dường như Đại Thiện chưa từng cố gắng để giành lấy quyền lực về mình, thay vào đó, ông làm những việc vì lợi ích của gia tộc Ái Tân Giác La. Năm 1643, ông lãnh đạo một hội đồng bao gồm các hoàng thân bổ nhiệm Tế Nhĩ Cáp Lãng và Đa Nhĩ Cổn làm đồng Nhiếp chính vương của Hoàng đế Thuận Trị. Năm 1644 ông theo Đa Nhĩ Cổn tới Bắc Kinh và mất bốn năm sau đó tại đây.
Tại thời điểm qua đời, ông không được ban một danh hiệu đặc biệt nào, ngoại trừ việc gia đình ông được trao 10.000 lượng thay vì 5.000 như thông thường để tổ chức tang lễ và dựng nơi tưởng nhớ ông. Các hoàng đế sau đó của nhà Thanh đã công nhận và đánh giá cao các đóng góp mà ông đã làm cho triều đại và hoàng tộc. Hoàng đế Khang Hi đã ban cho Đại Thiện thụy hiệu "Liệt" (烈) năm 1671. Năm 1778, Hoàng đế Càn Long đã vinh danh ông cùng với Tế Nhĩ Cáp Lãng, Đa Nhĩ Cổn, Hào Cách, và Nhạc Thác với những công lao lẫy lừng của họ trong thời gian đầu của triều đại và lệnh đưa tên họ vào Thái Miếu.
Cùng thời gian đó tước hiệu của năm người này, cùng với Đa Đồ, Thư Nhĩ Cáp Tề và Lặc Khắc Đức Hồn (勒克德渾) sẽ do tử tôn kế thừa vĩnh viễn. Tước hiệu của Đại Thiện sau khi ông mất đã thay đổi hai lần dưới thời con trai Mãn Đạt Hải và cháu nội Kiệt Thư, về sau lại phục hồi là Lễ, và những người thừa kế được xếp vào hàng cao hơn trong các lễ kỉ niệm của triều đình so với bất kỳ hoàng thân nào khác.
Người con trai cả của ông là Nhạc Thác, được phong làm "Khắc Cần Quận vương" (克勤郡王) và người con trai thứ ba, Tát Cáp Lân được phong tước "Dĩnh Thân vương" (穎親王). Con trai của Tát Cáp Lân là Lặc Khắc Đức Hồn được phong là "Thuận Thừa Quận vương" (順承郡王) vào năm 1648. Người con trai thứ tư của Đại Thiện, Ngõa Khắc Đạt, là "Khiêm Quận vương" (謙郡王). Ngõa Khắc Đạt được ban thụy hiệu là Tương (襄), song không có quyền kế tục vĩnh viễn.
Đọc thêm
Thể loại:Người Mãn Châu Thể loại:Hoàng tử nhà Thanh Thể loại:Lễ Thân vương Thể loại:Nghị chính Bối lặc Thể loại:Người Mãn Châu Chính Hồng kỳ
Notriolus galstonensis
Notriolus galstonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Carter & Zeck miêu tả khoa học năm 1929.
Tham khảo
Thể loại:Notriolus
Bruchidius fallaciosus
Bruchidius fallaciosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Lablokov-khnzorian miêu tả khoa học năm 1959.
Tham khảo
F
Shere Khan
Từ Shere trong tiếng Urdu/Tiếng Hin-di có nghĩa là "con hổ", bắt nguồn từ chữ sher (शेर) là từ để chỉ về hổ hoặc sư tử và "Khan" được dịch là "chúa tể", "vị vua" hay "thủ lĩnh quân sự" (đây là một trong một số ngôn ngữ chịu ảnh hưởng của người Mông Cổ), từ Khan dịch ra tiếng Hán Việt có nghĩa là Hãn hay Khả Hãn. Shere Khan có thể tạm dịch là "Vua Cọp"
Shere Khan là đối thủ chính, kẻ thù mạnh nhất, nguy hiểm nhất đối với cậu bé Mowgli - nhân vật chính của truyện, nó cũng là kẻ thù thường trực của bầy sói nơi mà cậu bé sinh sống cũng như ngôi làng của loài người (quê của Mowgli), nó là sinh vật mạnh nhất trong rừng già Ấn Độ. Shere Khan nên được phát âm là "Skere Khan" trong cách ghi chép Rudyard Kipling, tuy nhiên trong bộ phim chuyển thể tên của con hổ này luôn được phát âm là Shere Khan.
Nguồn gốc
Mặc dù được sinh ra với một chân bị tật và nhạo báng biệt danh Lungri (Kẻ thọt) do mẹ của mình đặt, nhưng Shere Khan luôn là kẻ kiêu ngạo và tự coi mình là chúa tể hợp pháp và duy nhất của khu rừng già. Các sinh vật ai cũng ghê sợ Shere Khan, chỉ có con chó rừng Tabaqui hèn hạ là chịu thừa nhận địa vị của Shere Khan và thường dựa vào oai danh của Shere Khan để phách lối với các sinh vật khác (Cáo dựa oai hùm). Tabaqi được cho là một loại thú vật ghê tởm, hay hớt lẻo, nó để cho con vật khác săn và giết mồi trong khi nó lảng vảng theo sau nhặt đồ thừa.
Quan hệ với Mowgli
Mowgli là một cậu bé bị lạc cha mẹ, cậu bé bị Shere Khan bắt gặp, và chuẩn bị ăn thịt cậu bé, nhưng may mắn cho cậu bé là cậu gặp con báo đen Bagheera, lúc này cũng vừa săn được một con bò. Bagheera thấy cậu bé dễ thương đang nằm trong tay của hổ Shere Khan quá nguy hiểm. Báo liền đề nghị với hổ là hãy đổi cậu bé lấy con bò, Shere Khan đồng ý và trao cậu bé cho Bagheera để lấy con bò. Bagheera mang cậu bé về gửi cho một gia đình sói trong bầy Seeonee.
Hổ Shere Khan thì vẫn không bỏ ý định tham lam là ăn thị cậu bé mặc dù đã ăn hết con bò của Bagheera đã trao đổi. Ít lâu sau, Tabaqui tới gặp Shere Khan và ton hót: Thưa ngài hổ, tôi biết thằng bé đang ở đâu, nếu ngài muốn giết nó thì phải cho tôi một miếng thịt ngon để thưởng công chỉ chỗ, nó ở trong hang dưới chân núi kia kìa".
Shere Khan lập tức mò tới cửa hang sói để bắt ăn thị Mogwli, nó thò đầu vào nhưng chui không lọt, Sói Xám (sói Ấn Độ) Raksha (Sói mẹ) và sói bố đang nằm bên trong hang biết được chồm tới gầm gừ và đuổi Shere Khan đi, bầy sói quyết bảo vệ và nuôi dưỡng Mowgli cho đến ngày lớn khôn. Shere Khan gầm lên vì giạn dữ và dọa dẫm cha sói đủ chuyện. Mẹ Sói bổng xen vào và bảo nó hãy cút đi làm việc riêng và mình sẽ săn sóc thằng bé, ngày nào đó, lớn lên, thằng bé sẽ giết Shere Khan, nếu ông ta không đề phòng.
Shere Khan đành hậm hực bỏ đi, quan hệ giữ nó với bầy sói vốn chẳng tốt đẹp nay lại rạn nứt vì có nhân tố con người. Shere Khan thì thề rằng sẽ ăn thịt Mowgli và tấn công bầy sói. Sau đó nó còn định cấu kết với bầy khỉ ngỗ nghịch trong ngôi đền Bandar-Log tìm mọi cách hãm hại Mowgli, ngăn chận sự gia nhập bầy sói của cậu bé. Nhưng mọi âm mưu của hổ Shere Khan và bầy khỉ Bandar-Log đều bị thất bại, cuối cùng Mowgli vẫn được bầy sói và Sói già cô độc AKela cho chính thức nhập bầy vào một đêm trăng bên tảng đá Hội Đồng.
Đe dọa Hội đồng sói
nhỏ|phải|250px|Hổ Shere Khan và Akela Mười năm sau khi Mowgli được nhận vào bầy sói, Shere Khan với sự giúp sức của con chó hoang Tabaqi lên âm mưu để tống khứ Akela khỏi bầy sói để không ai còn có thể bảo vệ Mowgli (AKela là con sói già có uy tín nhất trong đám, có tiếng nói quan trọng nhất, đặc biệt là về số phận của cậu bé người rừng này). Trong đàn sói có quy tắc là một con sói khi trở nên già yếu không thể đi săn theo truyền thống là bị xua đuổi ra khỏi bầy hay bị bầy giết chết.
Shere Khan mon men tiếp cận bầy sói bằng cách hứa hẹn những con sói trẻ một phần thưởng kếch xù nếu Akela là lật đổ. Theo đó đàn sói tổ chức đi săn để bỏ phiếu tín nhiệm cho Akela. Akela thì chưa thật sự già yếu, vẫn đi săn khỏe nhưng Sheer Khan và Tabaqi đã tính toán sẵn và cho những con sói trẻ xua một con nai khỏe về phía của Akela vì biết rằng Akela không thể nào bắt được con nai. 180 px|nhỏ|trái| Mowgli dùng cây lửa đuổi Shere Khan Kết quả Akela thất bại trong cuộc săn và phải từ chức sói đầu đàn. Khi hội đồng nhóm họp để phế truất Akela, có sự chứng kiến của Shere Khan, sau khi Akela bị phế truất và chuẩn bị ra đi, Shere Khan nhân cơ hội đó định vồ lấy Akela thì cậu bé Mowgli đã bảo vệ Akela, bằng một nhành cây với ngọn lửa đang cháy cậu đã làm cho cả bọn phải sợ hãi và rượt đuổi hổ Shere Khan và đồng bọn của nó khỏi Hội đồng.
Sau khi hổ Shere Khan chạy mất, các sói còn lại thấy mình đã sai khẩn xin Akela ở lại, nhưng Akela từ chối làm bầy trưởng và quyết định đi săn một mình. "Akela" là một từ của tiếng Hindi có nghĩa là "cô độc". Con sói Phao trở thành lãnh đạo mới.
Tuy vậy, trước đó tại cuộc họp Shere Khan đe dọa rằng nếu đàn sói không giao Mowgli cho nó, thì nó sẽ hành săn bắn trên lãnh thổ của đàn sói. Mowgli buộc phải rời khỏi đàn để trở về cuộc sống của loài người, ít nhất là một thời gian, và Akela phải đi săn một mình nhưng cậu bé sẽ quyết tâm sẽ trở lại một ngày nào đó với bộ da của Shere Khan
Bị giết chết
300px|nhỏ|phải|Shere Khan trong The Jungle Book (1942) Sau khi cậu bé trở về với làng, Shere Khan vẫn tiếp tục tấn công cậu bé với dân làng và hay xông vào làng để bắt trâu của họ. Với sự giúp đỡ của Akela, Mowgli và mọi người trong làng cùng bầy trâu và bẫy Shere Khan trong một hẻm núi hẹp và xua những con trâu tạo ra sự hỗn loạn và giày xéo lên Shere Khan. Kết quả là Shere Khan, con hổ hung ác, gian ngoan và mạnh nhất của rừng già đã bị giết chết.
Trong truyền thông
Trong bộ phim Cậu bé rừng xanh công chiếu vào năm 1942 do Sabu Dastagir vào vai Mowgli. Thì Shere Khan được mô tả đúng như tiểu thuyết là một con hổ hung ác, và sau này bị Mowgli giết chết trong một trận đánh diễn ra dưới nước. Trong bộ phim Cậu bé rừng xanh (năm 1994) của Mỹ với sự tham gia của ngôi sao Jason Scott Lee vào vai Mowgli thì con hổ Shere Khan được mô tả có khác với tiểu thuyết, trong phim, Shere Khan thực sự là một con hổ thiêng, có nhiệm vụ thực thi Luật của rừng xanh, nó là một con hổ tinh khôn, đóng vai trò là người canh giữa ngôi đền thiêng trong rừng già Ấn Độ và là vị chúa tể của cả Khu rừng này, Shere Khan sẽ vồ những kẻ xấu và vi phạm luật của rừng xanh. Sau đó tiếp tục có hai bộ phim hoạt hình về chủ đề này là Cậu bé rừng xanh chiếu năm 1967 và Cậu Bé Rừng Xanh 2 (2003).
Chú thích
Thể loại:Nhân vật Sách rừng xanh Thể loại:Hổ trong văn hóa đại chúng Thể loại:Quý tộc giả tưởng
Carlton, Wisconsin
Carlton là một thị trấn thuộc quận Kewaunee, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 994 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Kewaunee, Wisconsin
Tibellus oblongus
Tibellus oblongus là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Tham khảo
Thể loại:Tibellus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1802 Thể loại:Động vật Mỹ
Thái Hạo Vũ
Thái Hạo Vũ (tiếng Trung: 蔡浩宇; bính âm: Cài Hàoyǔ; sinh năm 1987) là doanh nhân và nhà sản xuất trò chơi video. Ông là đồng sáng lập và chủ tịch của công ty game Trung Quốc miHoYo. Tạp chí New Fortune (Trung Quốc) đã xếp hạng Thái đứng thứ 75 trong 500 người giàu nhất Trung Quốc vào năm 2022.
Thời niên thiếu
Thái Hạo Vũ là một nhà kinh doanh và nhà phát triển phần mềm người Trung Quốc, sinh ra vào năm 1987 tại Từ Châu, Sơn Đông, Trung Quốc. Cha mẹ ông là giảng viên chuyên về máy tính và đã khuyến khích ông phát triển năng khiếu về công nghệ từ khi còn nhỏ. Thái Hạo Vũ đã có nhiều thành tích trong lĩnh vực công nghệ từ thời thơ ấu, giành nhiều giải thưởng ở hạng mục hoạt ảnh tại Cuộc thi Máy tính Quốc gia.
Gia đình Thái có truyền thống kinh doanh, và ông đã bắt đầu học cách kinh doanh từ khi còn trẻ. Ông đã bắt đầu bằng việc bán điện thoại không dây và đồng hồ trong thời gian học tập. Sau đó, ông đã kiếm được một khoản lợi nhuận đáng kể trong việc đầu tư chứng khoán trong thời gian học đại học, với số tiền lên tới ¥300,000 RMB (US$46,511.63) một tháng.
Thái đã theo học tại Trường Tiểu học Tế Nam (tiếng Trung: 济南八里桥小学), Trường Trung học phổ thông Ngoại ngữ Tế Nam và Trường Trung học thực nghiệm Sơn Đông. Vào năm 2005, anh trúng tuyển vào Đại học Giao thông Thượng Hải với tư cách sinh viên cao học chuyên ngành khoa học máy tính và sau đó đã tốt nghiệp đạt bằng thạc sĩ từ trường.
Sự nghiệp
Trong thời gian ông học tại Đại học Giao thông Thượng Hải, Thái Hạo Vũ đã có niềm đam mê với văn hóa ACG (truyện tranh, phim hoạt hình và trò chơi điện tử) cùng với hai bạn cùng phòng của mình là Liu Wei và Luo Yuhao. Năm 2009, cả nhóm đã phát triển các trò chơi điện tử với chủ đề ACG cho dự án tốt nghiệp của mình. Sau đó, Thái bắt đầu phát triển trò chơi riêng của mình - FlyMe2theMoon, và sau hai năm, trò chơi này đã nhận được khoản tài trợ hạt giống đầu tiên. Sau đó, ông đã làm việc cho dự án Học viện Băng Hoại 2 (còn được gọi là Guns Girl Z) với vai trò giám đốc sản xuất.
Với vốn tài trợ 100.000 RMB (tương đương 15.106 USD) từ Chương trình Đại bàng của Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Thượng Hải, Thái và các bạn cùng phòng của ông đã thành lập công ty miHoYo vào tháng 1 năm 2011, khi họ đang là sinh viên cao học năm hai. Công ty hoạt động theo lối mã nguồn mở, và Thái hiện đang là chủ tịch của công ty. Đến năm 2021, miHoYo đã thu về hơn 10 tỷ nhân dân tệ (tương đương 1,4 tỷ USD) doanh thu.
Thái được công nhận về khả năng kinh doanh của mình, tờ Chinese Business Strategy ghi nhận "sự suy nghĩ linh hoạt, trách nhiệm trong các quyết định chiến lược kinh doanh và phương pháp quản lý công việc tỉ mỉ" của ông. Vào tháng 5 năm 2022, Thái được liệt kê trong danh sách "Danh sách 500 Tỷ phú năm 2022" do tạp chí New Fortune biên soạn, trong đó ông xếp hạng 73 với giá trị tài sản ròng là 56 tỷ nhân dân tệ (tương đương 8,7 tỷ USD). Đáng chú ý, Thái là doanh nhân trò chơi điện tử duy nhất xuất hiện trong top 100 của danh sách này.
Liên kết ngoài
Thể loại:Doanh nhân Trung Quốc
Saint-Vincent, Haute-Garonne
Saint-Vincent  là một xã ở tỉnh Haute-Garonne vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã Saint-Thomas, Haute-Garonne nằm ở khu vực có độ cao 250 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Saintvincent
Bruchidius fasciatus
Bruchidius fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1795.
Tham khảo
F
Martín del Río
Martín del Río là một đô thị trong tỉnh Teruel, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 474 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Teruel
Notriolus humeralis
Notriolus humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Carter & Zeck miêu tả khoa học năm 1929.
Tham khảo
Thể loại:Notriolus
Baarin Hữu
Hữu kỳ Baarin (, Hán Việt: Ba Lâm Hữu kỳ) là một hữu kỳ của địa cấp thị Xích Phong, khu tự trị Nội Mông Cổ, Trung Quốc. Kỳ nằm ở phía đông khu tự trị và cách trung tâm Xích Phong 143 km về phía nam-đông nam. Phương ngữ Mông Cổ của khu vực kỳ được gọi là phương ngữ Baarin.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Nội Mông Thể loại:Xích Phong
Bruchidius flapoparamerica
Bruchidius flapoparamerica là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Arora miêu tả khoa học năm 1980.
Tham khảo
F
Ngôn ngữ hình thức
Lĩnh vực mà lý thuyết ngôn ngữ hình thức nghiên cứu là những mẫu hình (pattern) có cấu trúc bên trong những ngôn ngữ hình thức, và đó là những khía cạnh hoàn toàn mang tính chất có cú pháp. Ngôn ngữ hình thức không còn đơn giản chỉ là để định nghĩa ngôn ngữ tự nhiên, mà nó đã vượt ra ngoài khỏi phạm vi đó, và nó cũng là một cách để hiểu được những quy tắc có cú pháp của ngôn ngữ tự nhiên.
Lý thuyết ngôn ngữ hình thức còn được ứng dụng trong lĩnh vực khoa học máy tính, cụ thể là các ngôn ngữ lập trình khi mà mỗi từ của ngôn ngữ đó đều mang một ý nghĩa đặc biệt. Còn trong lĩnh vực lý thuyết độ phức tạp tính toán (Computational complexity theory), các vấn đề quyết định (decision problems) được định nghĩa như là các ngôn ngữ hình thức, và các lớp độ phức tạp (complexity classes) được xác định là tập của những ngôn ngữ hình thức. Còn trong toán học, cú pháp của các hệ thống tiên đề được biểu diễn bằng ngôn ngữ hình thức.
Các định nghĩa
Một alphabet, trong ngữ cảnh ngôn ngữ hình thức thì có thể bất kì tập hợp nào, mặc dù thông thường là tập các chữ cái, hoặc ký tự trong bảng ASCII được sử dụng. Hơn nữa, một alphabet có thể là vô hạn (infinite); ví dụ, một tập alphabet ngoài các ký tự ∧, ¬, ∀, ,... ra còn có vô số x1, x2,... thể hiện các biến. Các thành phần riêng lẻ trong một alphabet được gọi là chữ cái (letter).
Chuỗi (string) hoặc từ (word): là một chuỗi các chữ cái trên alphabet nào đó.
Câu (sentence): một chuỗi được gọi là câu nếu nó thuộc về một ngôn ngữ nào đó.
Ngôn ngữ rỗng (empty language): một ngôn ngữ không chứa bất kì câu nào được gọi là ngôn ngữ rỗng (ký hiệu: ∅). Cần phân biệt ngôn ngữ rỗng và chuỗi rỗng (không chứa ký tự nào trong alphabet).
Phân loại ngôn ngữ theo mô hình Chomsky
nhỏ|230px|Mô hình phân cấp Chomsky. Cơ bản nhất là Regular, phức tạp nhất là Recursively Enumerable Noam Chomsky (1928), một nhà triết học người Mỹ về ngôn ngữ và là giáo sư ngôn ngữ học tại MIT đã xây dựng lên một ý tưởng rằng "Loài người học ngôn ngữ không phải bắt đầu từ những hành vi (behavior) (là những phản ứng sự kích thích một cách có định hướng), mà nó dựa trên nhận thức và sự bẩm sinh". Bằng những nỗ lực để chứng minh học thuyết này, ông đã đưa ra một mô hình gọi là Mô hình phân cấp Chomsky.
Mô hình này gồm bốn loại ngôn ngữ và các gắn kết về ngữ pháp (grammar) và máy (machine):
Ngôn ngữ lập trình
Ứng dụng thường thấy trong lĩnh vực khoa học máy tính của ngôn ngữ hình thức là Trình biên dịch hay trong các giải thuật về chuỗi (tìm kiếm, hoán vị...).
Một trình biên dịch về cơ bản gồm 2 thành phần riêng biệt. Một là trình phân tích từ vựng (lexical analyser), nó có nhiệm vụ xác định các token của nguồn một chương trình máy tính, ví dụ như các định danh (identifier) (tên của hàm, biến...), các từ khóa (keyword), các ký hiệu... Thành phần thứ 2 là trình phân tích cú pháp (parser) với nhiệm vụ quyết định xem mã nguồn chương trình đó có được viết đúng cú pháp của ngôn ngữ lập trình mà trình biên dịch đó hỗ trợ không. Kết quả của một parser là cây cú pháp trừu tượng (abstract syntax tree) và nó được sử dụng cho các giai đoạn sau của quá trình biên dịch. Hai thành phần đó đều hoạt động dựa trên ngôn ngữ hình thức.
Lý thuyết và hệ thống và dẫn xuất về hình thức
Trong toán logic, một lý thuyết hình thức (formal theory) là một tập các câu (sentence) được biểu diễn trên một ngôn ngữ hình thức.
Một dẫn xuất (derivation) là một chuỗi hữu hạn các công thức đúng cú pháp.
Tham khảo
Thể loại:Ngôn ngữ học Thể loại:Ngôn ngữ lập trình Thể loại:Khoa học máy tính lý thuyết Thể loại:Ngôn ngữ hình thức
Carson, Wisconsin
Carson là một thị trấn thuộc quận Portage, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 1.286 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Portage, Wisconsin
Danh sách giải thưởng và đề cử của Lady Gaga
The Fame cũng giành được rất nhiều giải thưởng và đề cử, album được đề cử giải Grammy cho Album của năm và chiến thắng ở hạng mục album nhạc điện tử xuất sắc nhất. Ngoài ra, với hai ca khúc khác trong album The Fame là LoveGame và Paparazzi cũng giúp cô nhận được thêm nhiều đề cử khác. Tổng cộng, cô nhận được 189 giải và 424 đề cử.
Giải thưởng Âm nhạc Mĩ
Giải thưởng Âm nhạc Mĩ (American Music Awards, gọi tắt là AMAs) là một giải thưởng thường niên được tổ chức lần đầu vào năm 1973 bởi Dick Clark. Đây là giải thưởng thường được tổ chức gần kề với các lễ trao giải khác như Grammy và MTV Video Music Awards. Lady Gaga đã có 9 đề cử ở lễ trao giải này và giành được một giải thưởng.
Các giải Billboard
Vào tháng 10/2009, Lady Gaga đã được tạp chí Billboard vinh danh với danh hiệu Ngôi sao mới nổi. Sau đó cô lại được nhận thêm vinh dự đó một lần nữa khi nhận giải thưởng khác là Người phụ nữ của năm.
Giải thưởng xếp hạng Billboard cuối năm
Giải thưởng âm nhạc Billboard đã không được tiến hành từ năm 2007 nhưng những người chiến thắng sẽ được công bố vào cuối năm như là một biểu tượng âm nhạc trong năm đó. Vào năm 2009, 2010 và 2011, Lady Gaga được đề cử ở 16 hạng mục khác nhau và giành cả 16 giải ở bảng xếp hạng cuối năm này.
Giải thưởng âm nhạc của kênh [V] tại Thái Lan
"Giải thưởng âm nhạc của kênh [V] tại Thái Lan" được tổ chức lần đầu vào năm 2002 bởi kênh âm nhạc [V] Thái Lan. Lady Gaga đã nhận được 3 giải thưởng trong tổng số 3 đề cử.
Giải Emma-gaala
Giải thưởng Emma (tiếng Phần Lan là Emma-gaala) là một giải thưởng âm nhạc Thụy Điển. Lady Gaga được đề cử vào năm 2011 và năm 2012, trong đó, đề cử năm 2012 chưa được công bố.
Giải Emmy
Giải Emmy (thường gọi là Emmy) là giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực truyền hình, giống như giải Oscar trong điện ảnh và giải Grammy trong âm nhạc. Lady Gaga đã thắng 1 giải Emmy vào năm 2011.
Giải thưởng Âm nhạc ESKA
"Giải thưởng âm nhạc ESKA" là lễ trao giải được tổ chức hằng năm tại Ba Lan bởi Polish radio station ESKA. Lady Gaga đã nhận được hai giải thưởng trên tổng số hai đề cử. Đây cũng là giải thưởng âm nhạc đầu tiên trong sự nghiệp âm nhạc của cô.
Giải thưởng Grammy
Lễ trao giải Grammy là lễ trao giải hằng năm được tổ chức bởi "Hiệp hôi thu âm âm nhạc Mỹ" và là một giải thưởng được tổ chức bởi "Viện thu âm nghệ thuật và khoa học quốc gia" của Hoa Kỳ cho những thành tựu xuất sắc trong ngành công nghiệp thu âm. Lễ trao giải thường có các màn trình diễn của các nghệ sĩ nổi tiếng. Chủ tịch hiện nay của viện hàn lâm là Neil Portnow. Giải Grammy được coi là giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực âm nhạc, tương đương với giải Oscar trong lĩnh vực điện ảnh.
Lễ trao giải thưởng Grammy được diễn ra thường vào tháng 2. Lễ trao giải lần thứ 49 tổ chức ngày 11 tháng 2 năm 2007 tại Stapes Center ở Los Angeles, California. Lễ trao giải Grammy lần thứ 50 tổ chức vào 10 tháng 2 năm 2008, vẫn tại Stapes Center. Các đề cử được thông báo từ 6 tháng 12 năm 2007. Đến nay, 2022, Lady Gaga đã giành được 13 giải thưởng trên tổng số 34 đề cử.
Giải thưởng nhạc dance quốc tế
Lễ trao "Giải thưởng nhạc dance quốc tế" được thành lập vào năm 1985. Nó là một phần của Hội nghị âm nhạc mùa đông, một sự kiện âm nhạc điện tử được tổ chức hàng năm trong khoảng thời gian suốt một tuần. Lady Gaga đã nhận được 6 giải thưởng trên tổng số 10 đề cử và còn 3 đề cử chưa được công bố.
Giải thưởng đĩa vàng Nhật Bản
Giải thưởng đĩa vàng Nhật Bản là một buổi lễ trao giải âm nhạc được tổ chức hàng năm tại Nhật Bản. Những nghệ sĩ thắng cuộc đều dựa theo doanh số tiêu thụ album và đĩa đơn được cung cấp bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm của Nhật Bản (RIAJ). Gaga đã nhận được 7 đề cử và cô chiến thắng ở cả bảy hạng mục này.
Giải thưởng MOBO
Giải thưởng MOBO (viết tắt âm nhạc của từ Black Origin) được thành lập vào năm 1996 bởi Kanya King. Lễ trao giải được tổ chức hàng năm tại Vương quốc Anh để công nhận các nghệ sĩ của bất kỳ chủng tộc hay quốc tịch nào biểu diễn âm nhạc khi có nguồn gốc từ người da đen. Lady Gaga được đề cử một lần.
Giải Los Premios MTV Latinoamérica
Los Premios MTV Latinoamérica là một giải thưởng phiên bản của người Mỹ Latinh bắt nguồn từ giải thưởng MTV Video Music Awards. Lễ trao giải được thành lập vào năm 2002 để kỷ niệm những video âm nhạc trong năm từ những nghệ sĩ Mỹ Latinh và thế giới. Lady Gaga đã giành được 2 giải trên tổng số 4 đề cử.
Giải thưởng MTV Australia
Giải thưởng MTV Australia là một lễ trao giải âm nhạc được thành lập vào năm 2005 tại Australia. Lady Gaga được đề cử hai lần.
Giải thưởng MTV châu Âu
Giải thưởng MTV châu Âu (MTV Europe Music Awards, gọi tắt là EMAs) là một lễ trao giải âm nhạc được thành lập vào năm 1994 bởi "MTV Networks Europe" để chào mừng kỉ niệm về những video âm nhạc phổ biến nhất ở Châu Âu. Lady Gaga giành được 8 giải thưởng trên tổng số 17 đề cử.