cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003
Xem thêm
Thể loại:Hà Nội thế kỷ 21 Thể loại:Thể thao Hà Nội Thể loại:Sự kiện thể thao đa môn ở Việt Nam 2003 Thể loại:Thể thao châu Á năm 2003 Thể loại:Sự kiện thể thao đa môn năm 2003 Thể loại:Thể thao Việt Nam năm 2003 Thể loại:Giải đấu thể thao quốc tế tổ chức bởi Việt Nam
Thư viện Jagiellońska
Thư viện Jagiellonia (Biblioteka Jagiellońska, tên phổ biến Jagiellonka) là thư viện của Đại học Jagiellonia ở Kraków và với gần 6.7 triệu đầu sách, đây là một trong những thư viện lớn nhất Ba Lan, được phục vụ như một thư viện công cộng, thư viện trường đại học và là một phần của hệ thống thư viện quốc gia Ba Lan. Thư viện có một bộ sưu tập lớn các thủ bản Thời kỳ Trung Cổ, chẳng hạn như De Revolutionibus của Copernicus' và Banderia Prutenorum của Jan Długosz, và một bộ sưu tập lớn khác của văn học underground (còn được gọi là drugi obieg hay samizdat) từ thời kỳ Cộng hòa Nhân dân Ba Lan (1945–1989). Thư viện Jagiellonia còn chứa trong mình bộ sưu tập nghệ thuật Berlinka mà tư cách pháp nhân của nó đang bị tranh chấp với nước Đức.
Bộ sưu tập
thumb|right|Biblioteka Jagiellońska thumb|right|[[Copernicus' De Revolutionibus is one of many valuable possessions of the library]] Thư viện Jagiellonia là một trong những thư viện rộng và nổi tiếng nhất của Ba Lan; trong suốt lịch sử của mình, thư viện đã nhận được nhiều đóng góp và được kế thừa nhiều bộ sưu tập cá nhân.
Bộ sưu tập của thư viện gồm 1,503,178 đầu sách chuyên khảo, 557,199 tập xuất bản phẩm định kỳ, 104,012 quyển sách in sớm, 3,586 incunabula, 24,258 thủ bản, 12,819 bản đồ, 35,105 bản nhạc, và 77,336 microforms. Trong số đó có nhiều bản nhạc có bút tích gốc của Mozart.
Đáng chú ý có các đầu sách quý hiếm thuộc sở hữu của thư viện như:
Trong những năm từ 1990, rất nhiều đầu sách vô giá đã bị đánh cắp khỏi thư viện, được cho là để bán ở the West. Năm 1999, các tác phẩm của Galileo, Johannes Kepler và Basilius Bessarion đã bị đánh cắp; một số đã được thu hồi từ một cuộc đấu giá tại ở Đức.
Tòa nhà thư viện
Tòa nhà hiện tại của thư viện tọa lạc tại Al. Mickiewicza 22, được xây dựng trong những năm 1931-1939 và mở rộng hai lần vào các năm 1961-1963 và 1995-2001.
Liên kết ngoài
Thể loại:Khởi đầu năm 1364 ở châu Âu Thể loại:Thư viện hoàn thành năm 1939
Hang Sơn Đoòng
250px|thumb|right 250px|thumb|right Hang Sơn Đoòng là một hang động tự nhiên tại xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, Việt Nam. Hang Sơn Đoòng được coi là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới đã biết. Hang này nằm trong quần thể hang động Phong Nha-Kẻ Bàng. Hang Sơn Đoòng là một phần của hệ thống ngầm nối với hơn 150 động khác ở Việt Nam gần biên giới với Lào. Thời báo New York xếp hạng hang Sơn Đoòng vào vị trí thứ 8 trong 52 địa danh trong danh sách những nơi nên đến năm 2014.
Khám phá và đặt tên
Dãy núi đá vôi vùng biên giới Việt–Lào có nhiều hang động như động Phong Nha đã biết đến từ lâu nhưng hang Sơn Đoòng chỉ được khám phá vào năm 1991 khi Hồ Khanh - một người dân địa phương - tình cờ tìm ra khi lánh vào cửa hang để tránh mưa. Bẵng một thời gian đến năm 2009 khi đoàn thám hiểm Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh đến khu vực này thăm dò thì Hồ Khanh mới báo cho họ. Phải khó khăn lắm ông mới tìm lại được cửa hang vốn nằm sâu trong rừng già với địa hình khá hiểm trở, cách xa đường lớn và không thể phát hiện thấy trên Google Earth. Dưới sự hướng dẫn của ông, họ đã đi sâu vào hang, chụp ảnh, đo đạc và thu thập dữ kiện khoa học. nhỏ|Anh Hồ Khanh - Người phát hiện ra Hang Sơn Đoòng và ông Howard Limbert - Nhà thám hiểm người [[Anh, người tìm ra hơn 500 hang động ở Việt Nam, trong đó có hang lớn nhất thế giới Sơn Đoòng.]] Vì Hồ Khanh được cho là người đầu tiên phát hiện ra hang động này nên đoàn thám hiểm đề nghị ông Khanh đặt tên cho hang. Ông Khanh đã lấy tên mình làm tên hang, gọi là hang Hồ Khanh. Đoàn thám hiểm ghi nhận tên do ông Khanh đặt nhưng mấy hôm sau họ xin phép ông Khanh để cho họ đặt lại tên cho hang là "Sơn Đoòng" và ông đã đồng ý. Tên gọi "Sơn Đoòng" được tạo ra bằng cách ghép địa danh "Đoòng" có sẵn từ trước với từ Hán Việt "sơn" (chữ Hán: 山, có nghĩa núi). Gần cửa trước hang Sơn Đoòng có một bản của người Vân Kiều tên là bản Đoòng.
Ngày 14 tháng 4 năm 2009, phái đoàn Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh do Howard Limbert dẫn đầu đã công bố việc phát hiện hang và cho rằng quy mô của hang Sơn Đoòng quả thực là lớn nhất thế giới.
Địa chất, địa hình và kích thước
Hang Sơn Đoòng được hình thành khoảng 2-5 triệu năm trước, khi nước sông chảy ngang qua vùng đá vôi đã bị vùi lấp dọc theo một đường đứt gãy. Dòng nước làm xói mòn và tạo ra một đường hầm khổng lồ trong lòng đất dưới dãy núi. Tại những nơi đá mềm, phần trần sụp xuống tạo thành những lỗ hổng, lâu ngày tạo thành những vòm hang khổng lồ.
Hang có chiều rộng 150 mét, cao hơn 200 mét, chiều dài lên tới gần 9 ki-lô-mét. Ước tính dung tích của Hang Sơn Đoòng là 36,8 triệu mét khối (tương đương 15.000 bể bơi Olympic).
Với kích thước như thế, hang Sơn Đoòng đã vượt qua hang Hươu ở Vườn quốc gia Gunung Mulu của Malaysia (với chiều cao 122 m, rộng 174 m, dài 4,1km) để chiếm vị trí là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới.
Ngoài ra ở một số đoạn hang Sơn Đoòng còn có kích thước lớn tới 140 m x 140 m, trong đó có các cột nhũ đá cao tới 14 m. Một bức ảnh lộng lẫy do nhiếp ảnh gia Carsten Peter chụp vào tháng 5 năm 2010 ghi nhận đoạn hang có bề rộng khoảng 91,44 m, vòm hang cao gần 243,84 m - có thể chứa lọt một tòa nhà cao 40 tầng.
Trong hang các nhà nghiên cứu còn tìm thấy một dòng sông ngầm dài 2,5 km và có cả những cột nhũ đá cao tới 70 m. Hang có những quần thể san hô và di tích thú hóa thạch.
Hoạt động du lịch
Tour khám phá cho du khách đã được tổ chức vào đầu tháng 8 năm 2013, chi phí mỗi khách 3000 đô la Mỹ. Đoàn khách đầu tiên gồm 6 người từ Hoa Kỳ, Nga, Úc và Na Uy. Công ty Oxalis Adventure là đơn vị được chính quyền tỉnh Quảng Bình cấp phép khai thác du lịch hạn chế vào Hang Sơn Đoòng, mỗi năm chỉ được phép tổ chức cho tối đa là 1000 khách du lịch, lộ trình bao gồm 4 ngày và 3 đêm cắm trại bên trong Hang Én và Hang Sơn Đoòng cộng thêm 2 đêm ở khách sạn trước và sau hành trình. Thời gian khai thác là từ tháng 1 đến hết tháng 8 hàng năm.
Dự án của tập đoàn Sun Group tại động Sơn Đoòng
Một dự án quy mô của tập đoàn Sun Group: làm tuyến cáp treo dài trên 10 km từ động Phong Nha đến động Sơn Đoòng, vận chuyển 1.000 khách/ giờ; bên cạnh đó là các tổ hợp khách sạn, sân gôn…đã gây ra tranh cãi lớn về tính bền vững của nó và nguyên tắc bảo tồn di sản, dẫn đến sự phản ứng truyền thông và giới nghiên cứu về vấn đề này.
Hang động này cũng được tổng thống Donald Trump nhắc tới khi nói về vấn đề bảo vệ môi trường trong chuyến thăm Việt Nam 2016. Trước đó Tom Malinowski, Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách vấn đề dân chủ, nhân quyền và lao động, đại sứ các nước Argentina, Úc, Cộng hòa Séc, Italia, Thụy Điển, Vương quốc Anh, cùng ông Phạm Sanh Châu, Tổng thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO tại Việt Nam và Hoa hậu Dương Trương Thiên Lý có chuyến thực tế ở hang động này. Tom Malinowski chia sẻ: "Sơn Đoòng không chỉ đẹp, nó cũng rất dễ bị phá hỏng. Thiên nhiên đã mất hàng triệu năm để tạc nên nó bằng từng giọt nước, từng hạt cát. Nhưng con người thì có thể ngay lập tức làm hỏng động này nếu chúng ta khai thác không đúng cách..."
Đầu năm 2017, UNESCO nhận được báo cáo của Việt Nam, trong đó, phía Việt Nam báo cáo một số thông tin liên quan đến bảo tồn và phát triển quần thể di sản này, đồng thời khẳng định: "Chưa cấp phép cho dự án cáp treo vào hang động Sơn Đoòng, trong khi chờ đợi Đánh giá Tác động Môi trường". Báo cáo của Việt Nam khẳng định: dự án xây dựng cáp treo sẽ chỉ được tiến hành nếu có sự tán thành của Ủy ban Di sản Thế giới.
Phương án tuyến cáp của tập đoàn FLC đến hang Én
Theo ông Lê Thanh Tịnh, giám đốc ban quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình) vào ngày 26.1.2018, Tập đoàn FLC thực hiện việc khảo sát làm cáp treo vào Hang Én thời điểm cuối năm 2016, đến đầu năm 2017, đoàn khảo sát này đã báo cáo phương án xây dựng cáp treo vào hang Én với tỉnh Quảng Bình. Theo đó, tuyến cáp treo này sẽ dài khoảng 5,1 km từ km37 đường Hồ Chí Minh nhánh đông vào đến hang Én. Từ hang Én đến hang Sơn Đoòng còn cách khoảng 3,5 km.
Liên kết ngoài
Thể loại:Kỷ lục thế giới Thể loại:Du lịch Quảng Bình Thể loại:Việt Nam năm 2009 Thể loại:Hang động tại Quảng Bình
Jeb Elqasab
Jeb Elqasab (جب القصب) là một ngôi làng Syria nằm ở Sinjar Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Jeb Elqasab có dân số 293 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Drapetisca oteroana
Drapetisca oteroana là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Drapetisca. Drapetisca oteroana được Willis J. Gertsch miêu tả năm 1951.
Tham khảo
Thể loại:Drapetisca
Mỏ rộng đen
Tham khảo
S Thể loại:Động vật được mô tả năm 1822
Gentianella calcis
Gentianella calcis là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được Glenny & Molloy mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Xerochlora
Xerochlora là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Hemitheini
Nesticus karyuensis
Nesticus karyuensis là một loài nhện trong họ Nesticidae.
Loài này thuộc chi Nesticus. Nesticus karyuensis được Takeo Yaginuma miêu tả năm 1980.
Tham khảo
biologie|2011|10|21}}
Thể loại:Nesticus
Rhipidia succentiva
Rhipidia succentiva là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Rhipidia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Hedwigia alopecura
Hedwigia alopecura là một loài Rêu trong họ Hedwigiaceae. Loài này được (Brid.) Kindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hedwigia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1894
1094 Siberia
1094 Siberia là một tiểu hành tinh quay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1926 CB. Nó được đặt tên theo vùng Siberia. Chữ số đứng trong tên gọi cho biết nó là tiểu hành tinh thứ 1094 được phát hiện ra.
1094 Siberia trong truyện viễn tưởng
1094 Siberia được nhắc đến ngắn gọn trong truyện khoa học viễn tưởng Rolling Thunder của John Varley, ở đó nó được miêu tả là "một nhà tù không thể chốn thoát" của Cộng hòa Sao Hỏa.
Xem thêm
Danh sách tiểu hành tinh/1001–2000
Elaphoglossum productum
Elaphoglossum productum là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Rosenst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Liên kết ngoài
Thể loại:Elaphoglossum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1909
1094 Siberia
Liên kết ngoài
Thể loại:Được phát hiện bởi Sergei Belyavsky Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1926
Vatica lanceaefolia
Vatica lanceaefolia là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Bangladesh, Ấn Độ, và Myanmar.
Tham khảo
Thể loại:Chi Táu Thể loại:Thực vật Ấn Độ Thể loại:Thực vật Bangladesh Thể loại:Thực vật Myanmar
Ozarba gobabis
Ozarba gobabis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
FC St. Pauli
FC St. Pauli là một câu lạc bộ thể thao Đức có trụ sở tại thành phố Hamburg, Cộng hòa Liên bang Đức, FC St. Pauli không phải là CLB mạnh nhất. Nhưng họ thuộc số những CLB giàu truyền thống nhất và có lượng cổ động viên tại Đức đông nhất. Đối thủ truyền kiếp của CLB là Hamburg.
Sân vận động
nhỏ|250px|Millerntor-Stadion
Lễ kỷ niệm
Trong năm 2010, FC St Pauli là một trăm năm. Nhân dịp Năm Thánh - fan hâm mộ câu lạc bộ 18auf12 đã ghi lại và phát hành một bài hát: Happy Birthday St.Pauli One Hundred Beers for You (Chúc mừng sinh nhật St. Pauli-100 loại bia dành cho bạn!) Bài hát này khá quen thuộc với những người hâm mộ St. Pauli và họ thường hát theo bài hát.
Âm nhạc của Christoph Brüx, Hamburg
Người chơi
Huấn luyện viên: Holger Stanislawski
Tham khảo
Thể loại:Câu lạc bộ bóng đá Đức
Drepanotylus aduncus
Drepanotylus aduncus là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Drepanotylus. Drepanotylus aduncus được Sha & Zhu miêu tả năm 1995.
Capparis filipes
Capparis filipes là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Donn.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.
Quercus peduncularis
Quercus peduncularis là một loài thực vật có hoa trong họ Cử. Loài này được Née miêu tả khoa học đầu tiên năm 1801.
Capparis filipes
Liên kết ngoài
Thể loại:Capparis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1897
Pseudonitocris nigricollis
Pseudonitocris nigricollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Quercus peduncularis
Tham khảo
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1801 Thể loại:Thực vật Trung Mỹ Thể loại:Thực vật México
Pseudonitocris nigricollis
Tham khảo
Thể loại:Pseudonitocris Thể loại:Động vật được mô tả năm 1961
Lasioglossum synavei
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1984
Vòng loại giải vô địch bóng đá trong nhà châu Á 2007
Vòng loại giải vô địch bóng đá trong nhà châu Á 2007 đã được tổ chức vào tháng 3 năm 2007 để xác định 4 suất vé đến giải đấu chung kết ở Nhật Bản. 11 đội tuyển hàng đầu của giải vô địch bóng đá trong nhà châu Á 2006, và quốc gia chủ nhà cho giải thi đấu năm 2007, nhận được tự động gộp mặt đến trận chung kết.
Tham khảo
2007 Thể loại:Bóng đá trong nhà châu Á năm 2007 Thể loại:Giải đấu bóng đá trong nhà quốc tế tổ chức bởi Đài Loan
Köpenez, Gediz
Köpenez là một xã thuộc huyện Gediz, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 200 người.
Syzygium glomeratum
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1828
Köpenez, Gediz
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Kütahya
Nesticus kataokai
Nesticus kataokai là một loài nhện trong họ Nesticidae.
Loài này thuộc chi Nesticus. Nesticus kataokai được Takeo Yaginuma miêu tả năm 1979.
Mistelbach
Mistelbach an der Zaya (Mistelbach trên (Sông) Zaya) là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của Niederösterreich
Kono Makoto
Makoto Kono (sinh ngày 9 tháng 7 năm 1978) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Makoto Kono đã từng chơi cho Bellmare Hiratsuka.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1978 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản
Vatica lobata
Vatica lobata là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Malaysia Thể loại:Chi Táu Thể loại:Thực vật đặc hữu
Prosenice
Prosenice là một làng thuộc huyện Přerov, vùng Olomoucký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Přerov Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Rhipidia superarmata
Rhipidia superarmata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Rhipidia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Xerodes
Xerodes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Boarmiini
Hedwigia aquatica
Liên kết ngoài
Thể loại:Hedwigia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1801
1095 Tulipa
1095 Tulipa là một tiểu hành tinh bay quanh Mặt Trời. Ban đầu nó có tên là 1926 GS. The numerical designation indicates this was the 1095th asteroid discovered.
Xem thêm
List of asteroids/1001–2000
Liên kết ngoài
Thể loại:Được phát hiện bởi Karl Wilhelm Reinmuth Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1926
Hecatera ranunculina
Liên kết ngoài
Thể loại:Hecatera
Kafraya Elmaarra
Kafraya Elmaarra (كفريا المعرة) là một ngôi làng Syria nằm ở Sinjar Nahiyah ở huyện Maarrat al-Nu'man, Idlib. Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), Kafraya Elmaarra có dân số 906 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Baccharis pentaptera
Baccharis pentaptera là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Less.) DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Liên kết ngoài
Thể loại:Baccharis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1836
Neudorf bei Staatz
Neudorf bei Staatz là một thị xã thuộc huyện Mistelbach trong bang Niederösterreich.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị của Niederösterreich
Lasioglossum synthyridis
Lasioglossum synthyridis là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Crawford mô tả khoa học năm 1906.
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1906
Drepanotylus borealis
Drepanotylus borealis là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Drepanotylus. Drepanotylus borealis được Herman Theodor Holm miêu tả năm 1945.
Dryandra viscida
Dryandra viscida là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được A.S.George miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Liên kết ngoài
Thể loại:Dryandra Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1996
Mỏ rộng Grauer
Mỏ rộng Grauer (tên khoa học: Pseudocalyptomena graueri) là một loài chim trong họ Eurylaimidae, đặc hữu của Uganda và Cộng hòa Dân chủ Congo.
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1909 Thể loại:Chi sẻ đơn loài
Akuma no Riddle
Cốt truyện
Tại trường nội trú của nữ sinh, Học viện Myōjou, mười ba cô gái được chuyển vào"Lớp 10 Hắc ban"của học viện (10 年黒組, Jū-nen Kuro-gumi). Trong số mười ba học sinh này, mười hai là sát thủ từ nhiều nguồn gốc khác nhau, những người được giao nhiệm vụ ám sát học sinh còn lại, một cô gái tên là Haru Ichinose. Nếu họ thành công, họ sẽ được cấp bất kỳ mong muốn nào họ muốn, nhưng nếu thất bại, họ sẽ bị đuổi khỏi lớp. Tuy nhiên, một trong những sát thủ, Tokaku Azuma, đã thề sẽ bảo vệ Haru khỏi những sát thủ khác.
Tham khảo
Thể loại:Muse Communication
Elaphoglossum proliferans
Elaphoglossum proliferans là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được Maxon & C.V. Morton mô tả khoa học đầu tiên năm 1939.
Liên kết ngoài
Thể loại:Elaphoglossum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1939
Nesticus kunisakiensis
Nesticus kunisakiensis là một loài nhện trong họ Nesticidae.
Loài này thuộc chi Nesticus. Nesticus kunisakiensis được miêu tả năm 1999 bởi Irie.
Tham khảo
biologie|2011|10|21}}
Thể loại:Nesticus
Ononis hispida
Ononis hispida là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Desf. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ononis
Đại chiến Bắc Âu
Đại chiến Bắc Âu là tên các sử gia gọi cuộc chiến từ năm 1700 đến năm 1721 giữa Thụy Điển với liên minh của Nga, Đan Mạch, Sachsen (Đức) và Ba Lan; từ năm 1715 có thêm vương quốc Phổ và Hannover (Đức). Anh và Hà Lan cũng can dự tuy không trực tiếp tham gia chiến đấu. Cuộc chiến tranh này còn được gọi là Chiến tranh Bắc Âu lần thứ ba, sau chiến tranh Bắc Âu lần thứ hai (1655 - 1660).
Hai nước tranh chấp chính với nhau là Nga và Thụy Điển. Trong 20 năm, hai nước liên tục chiến đấu với nhau để cuối cùng quyết định số phận của cả hai đế quốc. Trong những năm đầu, từ 1700 đến 1709, Nga ở vào thế phòng thủ trong khi chuẩn bị xây dựng tiềm lực quân sự và cải tổ. Sau trận Poltava, Nga lật ngược thế cờ, nhưng hai nước vẫn tiếp tục chiến đấu với nhau: một bên bị vướng víu trong những liên minh bất lực, bên kia muốn rửa hận và phục hồi đế quốc của mình đang tan rã. Cuối cùng vua Thụy Điển Karl XII bị giết tại Na Uy, và Nga đã bắt buộc Thụy Điển phải ký hòa ước để chính thức chấm dứt chiến tranh.
Nguyên nhân
Mầm mống của Đại chiến Bắc Âu phát xuất từ những lý do lịch sử và kinh tế cũng như lòng khát khao của Nga hoàng Pyotr Đại đế (1672-1725) trong việc muốn mở đường biển cho nước Nga. Nước Nga đã đối đầu với Thụy Điển trong nhiều thế kỷ để tranh giành vùng ven bờ vịnh Phần Lan. Kết quả cuối cùng là Đế quốc Thụy Điển chiếm được nhiều vùng đất: Karelia và Ingria ở phía bắc và nam của sông Neva, thêm Hồ Ladoga và các pháo đài Nöteborg, Narva và Riga. Hòa ước Nga – Thụy Điển năm 1664 ký kết giữa Nga hoàng Aleksei I (1629 - 1676) và vua Thụy Điển Karl XI (1655 - 1697) xác nhận các vùng đất này thuộc Đế quốc Thụy Điển.
Ý tưởng khởi động cuộc chiến là do vua August II của Ba Lan, tức Tuyển hầu tước Friedrich Augustus xứ Sachsen, đề nghị với Sa hoàng Pyotr Đại đế của Nga hợp lực với Ba Lan để cùng tấn công Thụy Điển, nhờ đó Ba Lan và Nga sẽ có lối thông ra Biển Baltic. Vua August muốn lợi dụng cơ hội Karl XI qua đời, để lại ngai vàng cho con trai mới lên 15 tuổi là vua Karl XII (1682-1718) để tấn công Thụy Điển.
Chiến sự khơi mào
nhỏ|trái|240px|[[Bản đồ Châu Âu năm 1648-Những vùng lãnh thổ ven biển Baltic lúc này chưa hề thuộc về Đế quốc Nga như tham vọng của Pyotr I]] Chiến tranh có thể đã không xảy ra nếu không có người khơi mào, đó là Johann Reinhold von Patkul, nhà yêu nước vô tổ quốc. Ông thuộc giới quý tộc gốc Đức của Livonia, nhưng công quốc này đã rơi vào tay Ba Lan, rồi kế đến thuộc về Thụy Điển, bị tước mất quyền tự trị cha truyền con nối cho dù Karl XI của Thụy Điển đã hứa công nhận quyền lợi của công quốc này. Livonia cử phái bộ đến kinh thành Stockholm để kêu nài. Patkul là thành viên của phái bộ này. Ông không những bị bác bỏ, mà còn bị kết án tử hình vắng mặt.
Khi Karl XI qua đời, Patkul nghĩ cơ hội đã đến. Ông thuyết phục August II đánh Thụy Điển, sau đó ông hứa sẽ đặt Công quốc Livonia dưới sự bảo trợ của Ba Lan. Ngoài ra, Ba Lan còn có đường thông ra biển. Patkul cũng đến gặp vua Frederik IV của Đan Mạch và nhận được sự ủng hộ, vì Đan Mạch cũng muốn giành lại phần đất bị Thụy Điển chiếm. Kết quả là Đan Mạch và Ba Lan đồng ý hợp lực để đánh Thụy Điển bằng hai gọng kìm. Kế tiếp, Patkul đề nghị nên mời Nga tham gia cùng tấn công Thụy Điển. Qua nỗ lực vận động của Patkul, Pyotr ký một hiệp ước theo đó Nga cam kết sẽ tấn công Thụy Điển. Pyotr Đại đế đã cẩn thận không nêu ra ngày cụ thể, và có một điều khoản ghi rằng Nga sẽ tấn công chỉ sau khi đã ký với Đế quốc Ottoman hiệp định đình chiến.
Trong khi nước Nga đang lo đạt hòa bình với Đế quốc Ottoman, hai đồng minh của Nga đã tấn công Thụy Điển như trù định. Tháng 2 năm 1700, quân Sachsen tấn công Livonia và công hãm Riga nhưng bị quân Thụy Điển đánh bật lại. Tháng 2 năm 1700, quân Đan Mạch cũng công hãm thị trấn Tonning.
Sau khi ký kết hiệp ước đình chiến với Đế quốc Ottoman, ngày 9 tháng 8 năm 1700, Nga tuyên chiến với Thụy Điển, giải thích mục đích của cuộc chiến tranh là để chiếm lại hai tỉnh Ingria và Karelia. Gộp lại với nhau, hai tỉnh này tạo một cửa ngõ đủ thoáng cho Nga thông ra Biển Baltic. Narva, một thị trấn và thành trì nằm trong Estonia kế biên giới Ingria, không phải là mục tiêu ban đầu của Nga; nó là một phần của lãnh thổ mà Patkul và Augustus đã chỉ định cho Ba Lan. Tuy nhiên, Pyotr thấy rằng cách đảm bảo nhất để chiếm đóng Ingria là kiểm soát thị trấn này. Vì vậy, ông điều quân đi đánh Narva, bắt đầu công hãm pháo đài này từ ngày 4 tháng 10 năm 1700.
Cuộc chiến giữa Thụy Điển và Đan Mạch
Ngày 18 tháng 8 năm 1700, hai bên ký Hòa ước Travendal, theo đó Đan Mạch trả lại cho Thụy Điển xứ Holstein-Gottorp vừa chiếm và cam kết từ bỏ cuộc chiến chống Thụy Điển. Thế là chiến dịch đầu tiên của Karl đã thành công chớp nhoáng và gần như không bị đổ máu. Chỉ trong vòng hai tuần chinh chiến, Karl XII đã phục hồi lãnh thổ Thụy Điển bị chiếm và loại khỏi vòng chiến một kẻ địch.
Thụy Điển đánh bại Nga ở Trận Narva
nhỏ|phải|200px|Quân Nga đầu hàng Thụy Điển tại [[Trận Narva (1700)|Narva, tranh của Gustaf Cederström]] Vua Karl XII định kéo quân đánh Ba Lan, nhưng lúc đó vua Nga đã gửi thư tuyên chiến và Augustus II đã ngưng chiến dịch mà rút về trú đông. Karl XII quyết định thân chinh kéo hơn 1 vạn quân tinh nhuệ giải vây cho pháo đài Narva lúc đó đang bị 4 vạn quân Nga tấn công.
Vào ngày 20 tháng 10 năm 1700, đoàn quân đến Narva, và vua Karl XII ra lệnh tấn công ngay chứ không tổ chức phòng thủ hoặc thiết lập doanh trại trước. Quân Nga hoàn toàn bị bất ngờ, tan rã hàng ngũ mà trốn chạy. Quân Thụy Điển bị mất 31 sĩ quan và 646 binh sĩ, 1.205 bị thương. Bên Nga, ít nhất 16 nghìn quân tử trận hoặc bị thương, và người bị thương không có mấy hy vọng đi về đến quê nhà qua quãng đường dài đã đóng băng. Mười tướng lĩnh của Nga, 10 đại tá và 34 sĩ quan cấp thấp hơn bị bắt cùng 17 nghìn quân, 180 khẩu pháo và 230 lá quân kỳ.
Tin tức về trận chiến Narva gây ấn tượng mạnh toàn Tây Âu, nhưng khiến cho Karl xem nhẹ Pyotr Đại đế và khinh thường nước Nga.
Cuộc chiến giữa Thụy Điển và Ba Lan
Karl XII quyết định tập trung lực lượng để tận diệt August II trước khi tiến công nước Nga. Năm này sang năm khác, Thụy Điển tiếp tục thắng trên vũng lầy Ba Lan, nhưng chiến thắng cuối cùng mới đến vào năm 1704. Vào tháng 2 năm 1704, Nghị viện Ba Lan quyết định truất phế vua August II của họ. Karl chọn ứng viên lên ngai vàng là Stanisław Leszczyński, nhà quý tộc 27 tuổi, có trí thông minh khiêm tốn và trung thành kiên định với Karl XII.
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Đường vành đai 2 là tuyến giao thông đường bộ nội đô khép kín của Hải Phòng. Đây là đường vành đai thứ 2 của Hải Phòng, chạy qua địa phận các quận Hồng Bàng, Kiến An, Hải An và các huyện An Dương, Thủy Nguyên.Địa phận các quận Ngô Quyền, Lê Chân hoàn toàn nằm bên trong tuyến vành đai này.
Đại chiến Bắc Âu
Cuộc chiến giữa Thụy Điển và Ba Lan
Hòa ước Altranstädt được Ba Lan và Thụy Điển ký vào ngày 13 tháng 10 năm 1706, trong đó có một điều khoản Ba Lan phải giao cho Thụy Điển mọi "kẻ phản quốc" Thụy Điển đang ẩn náu ở xứ Sachsen. Tên của Patkul đứng đầu danh sách này, sau đó ông bị giao vào tay Thụy Điển. Đến tháng 10 năm 1707, ông đứng trước tòa án quân sự của Thụy Điển vốn đã nhận lệnh của Karl là phải xử cho thật nặng. Tòa án ngoan ngoãn tuân theo, xử tội hành hình bằng cách đánh gậy, chặt đầu rồi chặt cơ thể ra làm bốn. Sau cuộc hành hình, cái đầu của ông được bêu lên một cây cột dựng bên một con đường cái.
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Trong khi quân Thụy Điển đang sa lầy ở Ba Lan, quân Nga được rảnh tay đi đánh những lãnh thổ của Thụy Điển dọc bờ Biển Baltic.
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Các đoạn tuyến
nhỏ|500px|Vành đai 1 (đỏ) và Vành đai 2(xanh - đã hoàn thành; cam - chưa hoàn thành) Hiện tại, tuyến vành đai 2 chưa khép kín bao gồm các đoạn đã hoàn thiện và các đoạn sẽ được xây dựng, nâng cấp. – Xây dựng đoạn Tân Vũ - cầu Hải Thành và đoạn Hưng Đạo - đường Bùi Viện rộng 37m, mặt đường 8 làn xe
Đại chiến Bắc Âu
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Pyotr Đại đế phái tướng Boris Petrovich Sheremetev kéo quân đến đánh xứ Livonia, được 7 nghìn quân Thụy Điển bảo vệ dưới quyền chỉ huy của tướng Wolmar Anton von Schlippenbach. Tháng 1 năm 1702, Sheremetev có một chiến thắng quan trọng, đánh đuổi quân Thụy Điển ra khỏi doanh trại mùa đông, và còn gây 1 nghìn quân thương vong theo như phía Thụy Điển nhìn nhận (phía Nga tuyên bố gây thương vong 3 nghìn và nhìn nhận bị thiệt hại 1 nghìn). Quan trọng hơn theo ý nghĩa tượng trưng, quân Nga bắt được 350 tù binh Thụy Điển và giải họ về thành Moskva. Tinh thần của toàn quân Nga, đã xuống thấp từ chiến bại thê thảm tại Narva, từ đó bắt đầu lên.
Pseudononyma impunctipennis
Pseudononyma impunctipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Đại chiến Bắc Âu
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Mùa hè kế tiếp, tháng 7 năm 1702, Sheremetev lại tấn công Schlippenbach ở Livonia, và lần này 5 nghìn quân Thụy Điển bị đánh gần như tan tành: 2.500 thương vong, 300 bị bắt cùng với pháo và cờ xí. Bên Nga bị mất 800 người. Sau trận này, quân cơ động của Schlippenbach không còn xuất hiện, và cả vùng Livonia xem như bỏ ngỏ ngoại trừ các căn cứ cố định Riga, Pärnu và Dorpat. Quân dưới quyền Sheremetev tự do tung hoành khắp nơi, đốt phá làng mạc và thị trấn của Thụy Điển.
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Các đoạn tuyến
– Xây dựng đoạn từ đường tỉnh 353 - Hưng Đạo có rộng 68m, mặt đường 8 làn xe. Xây dựng hè đường 2 bên theo quy hoạch. (mở rộng)
Pseudononyma impunctipennis
Tham khảo
Thể loại:Pseudononyma
Đại chiến Bắc Âu
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Trong lúc đó, Pyotr Đại đế cho đóng loại thuyền nhỏ trên hồ Ladoga, hồ lớn nhất châu Âu, để đánh đuổi hải quân Thụy Điển. Quân Nga áp dụng cùng chiến thuật trên hồ Peipus. Kế tiếp, Nga chiếm lấy pháo đài Thụy Điển ở Nöteborg, nơi ồ Ladoga chảy vào sông Neva, đổi tên của pháo đài thành Schlüsselburg, từ schlüssel trong tiếng Đức có nghĩa là "chìa khóa", cũng có ý nghĩa pháo đài là chìa khóa mở ra Biển Baltic. Sự thất thủ của Nöteborg/Schlüsselburg là thất bại nặng nề cho Thụy Điển vì họ đã mất đi bức tường chắn Nga tiến ra Neva và cả tỉnh Ingria.
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Các đoạn tuyến
– Xây dựng cầu Hải Thành vượt sông Lạch Tray với chiều dài khoảng 1.257,5m; bề rộng cầu 32m gồm 8 làn xe; xây dựng 2 nhánh cầu để kết nối giữa đường tỉnh 353 với cầu Hải Thành, chiều rộng cầu nhánh 7,0m gồm 2 làn xe chạy.
Đại chiến Bắc Âu
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Mùa xuân năm sau, 1703, trong khi Karl XII vẫn còn ở Ba Lan, Pyotr Đại đế dứt khoát "không để mất thời giờ mà Thiên Chúa đã ban," tấn công trực diện để tạo dựng miền đất Nga trên bờ Biển Baltic. Cuối cùng, Nga kiểm soát toàn chiều dài sông Neva, và Pyotr Đại đế cho xây dựng thành phố Sankt-Peterburg ở cửa sông Neva. nhỏ|220px|Cuộc trả thù của quân Nga và [[Pyotr I của Nga|Pyotr I tại Narva năm 1704-tranh của Nikolay Sauerweid]]
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Các đoạn tuyến
– Xây dựng cầu vượt nút giao đường Bùi Viện với chiều dài cầu khoảng 250m; bề rộng mặt cầu 25m gồm 6 làn xe.
Đại chiến Bắc Âu
Nga xâm chiếm vùng Baltic của Thụy Điển
Năm 1704, Nga giành quyền kiểm soát hai thị trấn then chốt của Estonia là Dorpat và Narva. Việc này giúp củng cố chân đứng của Nga ở Ingria và ngăn chặn Thụy Điển tiến về Sankt-Peterburg từ phía tây. Chiến thắng Narva có tầm quan trọng về tâm lý cũng như chiến lược: không những che chắn cho Sankt-Peterburg ở mặt tây, mà còn chuộc lại nỗi nhục nhã bốn năm trước cũng chính ở Narva.
Đường vành đai 2 (Hải Phòng)
Xem thêm
Thể loại:Giao thông Hải Phòng Thể loại:Đường vành đai đô thị Việt Nam
Đại chiến Bắc Âu
Thụy Điển tấn công Nga
Karl nhất quyết từ chối xem xét việc đàm phán với Nga. Trong giai đoạn Pyotr Đại đế đề xuất các điều kiện hòa bình và Karl bác bỏ các đề xuất này, có sự cách biệt giữa đôi bên không thể nào hòa giải được: Sankt-Peterburg. Pyotr có thể từ bỏ mọi thứ miễn là được giữ Sankt-Peterburg để có lối cho Nga thông ra biển. Karl không muốn từ bỏ thứ gì khi chưa đánh gục quân đội Nga. Vì thế, chiến tranh tiếp tục trên danh nghĩa Sankt-Peterburg – lúc này chỉ mới là một số ngôi nhà gỗ, một pháo đài xây bằng đất và một bến cảng thô sơ.
Từ tháng 1 năm 1707, Pyotr Đại đế ra lệnh lập một vành đai tàn phá hầu tạo khó khăn cho quân Thụy Điển. Ở vùng tây Ba Lan nơi quân Thụy Điển sẽ đi qua trước khi vào Nga, kỵ binh đã nhận lệnh đi tàn phá: đốt cháy thị trấn Ba Lan, phá dỡ cầu, san thành bình địa làng mạc và thị trấn.
Ngày 27 tháng 8 năm 1707, Karl XII kéo quân ra khỏi rời xứ Sachsen (Đức) để bắt đầu một cuộc phiêu lưu lớn lao nhất trong đời ông. Đầu năm 1708, quân tinh nhuệ Thụy Điển đặt chân lên bờ đông của sông Vistula.
Karl XII tự chỉ huy có 35 nghìn quân. Cánh quân 12 nghìn binh sĩ của Adam Ludwig Lewenhaupt đã được lệnh đến điểm hẹn với đại quân, còn cánh quân 14 nghìn binh sĩ của Lybecker từ Phần Lan đã nhận lệnh di chuyển xuống Sankt-Peterburg. Nếu thành công, lực lượng này có thể chiếm Sankt-Peterburg, nếu không cũng có thể làm nghi binh để cầm chân một số quân của Pyotr.
Lực lượng của Nga đông hơn nhiều. Tổng cộng trên đường vòng cung chặn hướng tiến của Thụy Điển, Pyotr Đại đế chỉ huy khoảng 57.500 quân. Ngoài ra, Fyodor Matveyevich Apraksin chỉ huy 24.500 quân trấn giữ Sankt-Peterburg, và tướng Bauer nắm 16 nghìn quân đóng ở Dorpat để ngăn chặn Lewenhaupt ở Riga. Các lực lượng này sẵn sàng đối phó với những động thái khác nhau của Thụy Điển. Một lực lượng khác gồm 12 nghìn quân dưới quyền Hoàng thân Mikhail Mikhailovich Golitsyn trấn đóng gần Kiev để đón đầu địch quân tiến về Ukraina.
Nga có tổng cộng 11 vạn quân so với 62 nghìn quân của Thụy Điển. Sự khác biệt này không có ý nghĩa nhiều ngoại trừ yếu tố là trong cuộc chiến dằng dai, bên Nga có thể thay thế dễ dàng số thương vong.
Trong chuỗi tiến công của Thụy Điển, quân Nga luôn tạo một lá chắn giữa quân Thụy Điển và đường dẫn đến kinh thành Moskva. Các trận đánh nổi tiếng là trận Golovchin ngày 3 tháng 7 năm 1708, trận Molyatychy ngày 9 tháng 7 năm 1708, và trận Lesnaya ngày 28 tháng 9 năm 1708. Trong trận đánh tại Golovchin, vua Karl XII đánh tan tác quân Nga đông đảo hơn. Nhưng đây là trận thắng lừng lẫy cuối cùng của ông. Trong trận đánh tại Lesnaya, mỗi bên có khoảng 12 nghìn quân giao chiến; Nga bị tổn thất khoảng một phần ba, nhưng Thụy Điển mất phân nửa. Sau này, Nga hoàng Pyotr gọi là trận Lesnaya "Bà Mẹ của Trận Poltava."
Trận đánh lớn quyết định là trận Poltava ngày 28 tháng 6 năm 1709 giữa hai đoàn quân hùng hậu. Tổng cộng, lực lượng tinh nhuệ Thụy Điển tung ra để tấn công 42 nghìn quân Nga chỉ có 19 nghìn binh sĩ. Riêng trong cuộc giáp lá cà, 5 nghìn bộ binh Thụy Điển mệt mỏi vì đói kém và bệnh tật, không có pháo, giao chiến với 24 nghìn quân tinh nhuệ Nga có 70 khẩu pháo. Thụy Điển bị tổn thất 1 vạn quân, gồm 6.901 tử trận và bị thương, 2.760 bị bắt làm tù binh. Trong tổng số 42 nghìn quân Nga, 1.345 chết và 3.290 bị thương. Số thương vong và kết quả đều đảo ngược tất cả các trận đánh trước đó giữa Thụy Điển và Nga.
Với chiến bại này, những năm tháng huy hoàng của vua Karl XII chấm dứt. Với sự truy kích của quân Nga, ngày 1 tháng 7 Lewenhaupt mang 14.288 người và 34 khẩu pháo ra đầu hàng mà không chống cự gì cả.
Rồi quân Nga tiếp tục truy kích đường rút lui của vua Karl XII lúc ấy đang cố tẩu thoát qua Đế quốc Thổ Ottoman. Thêm một trận tàn sát, để rồi cuối cùng ông chỉ còn có 600 quân sĩ khi đi vào Ottoman xin ẩn náu.
Nga khai thác thành quả
Mùa xuân năm 1710, nước Nga gặt hái thành quả của chiến thắng Poltava. Không còn bị quân Thụy Điển ngáng trở, quân tinh nhuệ Nga tung hoành khắp các tỉnh vùng Baltic của Thụy Điển. Trong khi Bá tước Boris Petrovich Sheremetev công hãm Riga, Đại tướng-Đô đốc Fyodor Matveyevich Apraksin công phá Vyborg ở miền bắc. Thị trấn này là một pháo đài quan trọng và là điểm tập kết cho quân Thụy Điển để đe dọa Sankt-Peterburg.
Ngày 13 tháng 6 năm 1710, thị trấn Vyborg rơi vào tay Apraksin. Sau đó, việc càn quét và chiếm đóng cả Eo đất Karelian đã tạo nên một vùng đệm sâu 160 kilômét cho Sankt-Peterburg, có nghĩa là thành phố này không còn sợ bị Thụy Điển tấn công bất ngờ từ phía bắc.
Kế tiếp, mọi thành trì của Thụy Điển dọc bờ nam của Biển Baltic đều đầu hàng trong mùa hè 1710. Ngày 10 tháng 7, thành phố Riga rộng lớn rơi vào tay Sheremetev sau cuộc công hãm kéo dài 8 tháng.
Ba tháng sau khi Riga thất thủ, Reval – thành quả cuối cùng của Poltava – cũng đầu hàng. Nga hoàng Pyotr I vui mừng tột độ: Livonia và Estonia hoàn toàn vắng bóng quân thù. Nói tóm lại, quân thù bây giờ không có một tấc đất nào trên bờ trái của Biển Baltic. Bây giờ là tùy chúng ta phải cầu xin Thiên Chúa cho nền hòa bình ổn định.
Chiến tranh Nga - Thổ Nhĩ Kỳ (1710-1711)
Vào tháng 12 năm 1710, Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman tuyên chiến với nước Nga. Do đó, Nga hoàng Pyotr Đại Đế lúc đang chinh phạt các tỉnh vùng Baltic của Thụy Điển lại phải chú tâm sang chuyện khác. Quân Thổ Nhĩ Kỳ tham chiến trong cuộc Đại chiến Bắc Âu do nhận được lời cầu cứu từ vua Karl XII. Mùa Xuân năm sau, vua Thổ Nhĩ Kỳ sai quan Khâm sai Đại thần kéo 16 vạn đại quân Thổ - Tartar đến biên giới Ba Lan. Vào tháng 6 năm 1711, Nga hoàng kéo 38 nghìn quân Nga tới xứ Moldavia, họp binh với lãnh chúa xứ này. Ông kêu gọi các tín đồ Chính Thống giáo tại Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman phất cờ khởi nghĩa, nhưng thất bại. Cuối tháng đó, quân Thổ giáp mặt với quân Nga tại sông Pruth gần Jassy, xứ Moldavia. Quân Nga đều đói, do đó Nga hoàng không dám mở trận trong vòng hai tuần. Trận Pruth bùng nổ, quân Nga bị đánh tan tác và phải đầu hàng quân Thổ Nhĩ Kỳ. Vua Thổ tiến hành đàm phán, Nga hoàng buộc phải trả lại pháo đài Azov.
Nga - Thụy Điển tái chiến
Đêm 10 tháng 11 năm 1714, Karl XII từ Otroman về đến thị trấn Stralsund. Sau 5 năm đi vắng, vua Thụy Điển đã trở về lãnh thổ thuộc Thụy Điển. Ông vẫn muốn tiếp tục chiến tranh. Vào mùa hè 1715 liên quân Phổ – Đan Mạch – Sachsen gồm 55 nghìn quân tinh nhuệ tấn công Stralsund. Vào ngày 22 tháng 12 năm 1715, Stralsund phải đầu hàng. Trước đó, Karl đã được đưa về chính quốc. Bốn giờ sáng ngày 24 tháng 12 năm 1715, sau 5 năm và 3 tháng vắng bóng, nhà vua Thụy Điển đặt chân trở lại trên đất nước của ông.
Karl tạo dựng một đoàn quân mới rồi dẫn đi đánh Đan Mạch. Vì một cơn giông làm mặt băng bị vỡ, ông chuyển hướng đi đánh miền nam Na Uy, lúc này còn là một tỉnh của Đan Mạch. Ông chiếm được thành phố Kristiania (hiện nay là thủ đô Oslo của Na Uy), nhưng phải rút quân về vì thiếu hàng hậu cần.
Mùa thu 1716, trong khi liên minh Anh, Hà Lan, Đan Mạch và Nga chuẩn bị đánh Thụy Điển bằng hải quân, Karl chia quân ra trấn giữ và củng cố các pháo đài. Nhưng ngày 17 tháng 9, Pyotr tuyên bố bãi bỏ cuộc tiến công vì cho rằng đã quá muộn, phải hoãn đến năm sau.
Xeropteryx
Xeropteryx là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Syzygium glomerulatum
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1938
Xeropteryx
Tham khảo
Thể loại:Thinopterygini
Đại chiến Bắc Âu
Nga - Thụy Điển tái chiến
Trong mùa hè 1718, hai bên Thụy Điển và Nga mở nhiều vòng đàm phán nhằm chất dứt chiến tranh, nhưng Karl không hề có ý định hòa hoãn với Nga. Đối với Karl đàm phán chỉ là để kéo dài thời gian nhằm đảm bảo Nga sẽ không tấn công chính quốc Thụy Điển, để ông rảnh tay hành quân nơi khác. Karl nhận ra rằng Nga quá mạnh, nên ông không thể trực diện đánh bật Nga ra khỏi các lãnh thổ đã bị Nga chiếm. Ông muốn đánh gục Đan Mạch trước qua ngả Na Uy, rồi sẽ tính đến Bắc Đức. Từ vị trí được củng cố này, ông định thân chinh mang quân đi đánh Nga lần nữa.
Trong khi đàm phán đang tiếp tục, vào đêm 30 tháng 11 năm 1718, Karl XII tử trận khi đang kéo quân công hãm pháo đài Frederiksten ở Na Uy. Sau khi đã đi vắng khỏi chính quốc Thụy Điển trong 8 năm, cuối cùng Karl đã vĩnh viễn trở về nước.
Vương quốc Anh can dự
Với cái chết của Karl, Anh quốc thấy một tình hình hoàn toàn mới mẻ ở vùng Baltic. Vua George I của Anh hoạch định một kế sách nhằm duy trì thế lực của Thụy Điển đủ mạnh để Nga không trở nên quá hùng mạnh ở Baltic. Phương cách của ông là thay đổi mối liên minh gồm Nga, Ba Lan, Đan Mạch, Hannover và Phổ đang chống lại Thụy Điển.
Qua đường lối ngoại giao khôn khéo của Anh, từng đồng minh của Nga lần lượt được thuyết phục, mua chuộc hoặc chịu áp lực mà phải hòa hoãn với Thụy Điển và quay lưng với Nga:
Phương tiện chính yếu để thực hiện sách lược chống Nga của Anh là một hạm đội hùng hậu Anh hiện diện trên Biển Baltic. Lẽ tự nhiên là Nga tỏ ra nghi ngờ và lo ngại về động thái của hạm đội Anh. Để tỏ lộ nỗi bất mãn, Sa hoàng ra lệnh hai đại sứ Anh và Hannover rời khỏi Sankt-Peterburg.
Nga đánh phá chính quốc Thụy Điển
Trong khi các tấn trò ngoại giao khúc mắc của Anh đang diễn ra sau lưng mình và các vòng đàm phán giữa Nga và Thụy Điển không đi đến kết quả nào, Pyotr xúc tiến việc đánh bại Thụy Điển trên chiến trường.
Mùa hè năm 1719, hạm đội Nga đánh phá vùng bờ biển phía đông của Thụy Điển, đốt phá thị trấn, nhà máy và xưởng lọc sắt, bắt giữ một số tàu của Thụy Điển chở quặng sắt rồi mang số tàu này về Nga, tịch thu được 300 khẩu pháo. Thêm một cuộc tấn công của Nga vào Stockholm, nhưng lại bị đánh bật ra. Cùng lúc, một lực lượng khác của Nga đánh phá và gây tổn thất tương tự cho vùng bờ biển của Thụy Điển phía bắc, phá hủy nhà máy, kho tàng, và đốt phá 3 thị trấn.
Mùa xuân năm 1720, trong khi hạm đội Anh đang biểu dương lực lượng ngoài khơi, đội thuyền ga-lê của Apraksin đã đi vòng và một lần nữa tiến đánh bờ biển Thụy Điển. Một lực lượng gồm 8 nghìn quân, kể cả người Cossack đổ bộ và xâm nhập vào đất liền đến 45 kilômét mà không gặp sức kháng cự nào, thỏa sức đốt phá thị trấn và làng mạc Thụy Điển.
Vào giữa mùa hè 1720, chính sách chống Nga của George I ở trên bờ vực thất bại. Tư lệnh hạm đội Anh chỉ huy những chiến hạm lớn không muốn chạm trán với thuyền ga-lê của Nga trong vùng biển cạn. Vì vậy, trong khi chiến hạm của Anh tuần tiễu ngời khơi Biển Baltic hoặc trú đóng trong các cảng của Thụy Điển, thuyền ga-lê của Nga vẫn chèo lên xuống dọc bờ biển Thụy Điển, đổ quân lên đốt phá và cướp bóc tùy thích.
Cuối cùng, vào tháng 9 năm 1720, khả năng của Anh can dự mạnh mẽ về quân sự ở vùng Baltic bị tiêu tán bởi cuộc khủng hoảng kinh tế ở Anh. Sir Robert Walpole, thường được gọi là "Thủ tướng đầu tiên" của Anh, chủ trương tránh chiến tranh, khuếch trương thương mại, cho rằng cái trò nửa chiến tranh nửa hòa bình với Nga là nguy hiểm cho tương lai phồn vinh của Anh. Vua George I phiền lòng, nhưng cũng thấy rằng chính kế hoạch của mình chống Nga không đạt hiệu quả.
Hòa ước chấm dứt chiến tranh
Một lần nữa Sa hoàng ra lệnh tấn công dọc bờ biển Thụy Điển. Nhiều thị trấn và hàng trăm làng mạc bị tàn phá dọc bờ biển dài hơn 600 kilômét. Dù cuộc tấn công này có mức độ nhỏ hơn năm trước, Thụy Điển không thể tiếp tục chịu đựng được nữa. Frederik I cuối cùng nhượng bộ. Hòa ước Nystad giữa Nga và Thụy Điển được chính thức ký kết ngày 10 tháng 9 năm 1721.
Đánh giá
Ngược lại, nước Nga từ vị trí dường như tụt hậu cả trăm năm so với Tây Âu, vươn mình lên hàng cường quốc. Đại chiến Bắc Âu đã tạo cho Sa hoàng Pyotr I cơ hội xây dựng nên thành phố Sankt-Peterburg, trong 200 năm tiếp theo đó là kinh đô của Đế quốc Nga. Không những thế, trong suốt những năm tháng chinh chiến, ông đã lợi dụng triệt để tình hình mâu thuẫn nội bộ của Ba Lan, và biến nước này thành chư hầu của Đế quốc Nga.
Trận Poltava là trận đánh quyết định kết quả chung cuộc về sau của Đại chiến Bắc Âu, và là tiếng sấm đầu tiên báo hiệu với thế giới rằng một nước Nga mới đã được khai sinh. Ngay sau Hòa ước Nystad giữa Nga và Thụy Điển được ký kết, Sa hoàng Pyotr I được chính thức tôn vinh là Pyotr Đại đế, và những quân vương Nga từ lúc đó cho đến Cách mạng Nga năm 1917 đều xưng là hoàng đế, ngang hàng với những đế quốc hùng mạnh như Trung Hoa, Ba Tư, Ottoman, Thánh chế La Mã, và Pháp.
Cuộc chiến tranh Bắc Âu lần thứ ba cũng chính là cuộc chinh chiến cuối cùng trong một loạt cuộc chiến tranh Bắc Âu. Trong những năm về sau, các chính khách Tây Âu – vốn chỉ để tâm đến những sự vụ của Sa hoàng hơn một chút so với Hoàng đế Ba Tư hoặc Đại vương Ấn Độ – biết rằng phải cân nhắc cẩn thận sức mạnh và quyền lợi của Đế quốc Nga. Cán cân quyền lực mới – được thiết lập từ thời Đại chiến Bắc Âu – sẽ được tiếp nối và phát triển suốt các thế kỷ 18, 19 và 20.
Vatica lowii
Vatica lowii là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Tham khảo
Thể loại:Chi Táu Thể loại:Thực vật Indonesia Thể loại:Thực vật Malaysia
Vitebsk (tỉnh)
Tỉnh Vitebsk, hay tỉnh Viciebsk (Ві́цебская во́бласць; Ви́тебская о́бласть) là một trong các tỉnh của Belarus. Trung tâm hành chính của tỉnh là Vitebsk. Tính đến năm 2019, tỉnh này có dân số 1.135.731 người. Đây là tỉnh có mật độ dân số thấp nhất ở Belarus với 30,6 người/km². Các thành phố quan trọng của tỉnh là Vitebsk, Orsha, Polotsk và Novopolotsk.
Địa lý
thumb|left|300px|Bản đồ các phân khu hành chính của tỉnh Vitebsk Tỉnh Vitebsk có diện tích khoảng 40.000 km², chiếm khoảng 19,4% tổng diện tích quốc gia. Phía bắc giáp tỉnh Pskov của Nga, tỉnh Smolensk của Nga ở phía đông, giáp tỉnh Minsk và tỉnh Mogilev ở phía nam, giáp tỉnh Minsk và tỉnh Grodno ở phía tây nam, ở phía tây và tây bắc giáp các hạt Vilnius và Utena của Litva và các khu tự quản Augšdaugava, Krāslava và Ludza của Latvia.
Năm 2000, các nhà khoa học Belarud Alexey Solomonov và Valery Anoshko đã công bố một báo cáo trong đó họ tuyên bố rằng trung tâm địa lý của Châu Âu nằm gần hồ Sho (tiếng Belarus: Шо) ở tỉnh Vitebsk.
Khu vực này nổi tiếng vì nhiều hồ, các hồ lớn nhất của tỉnh Vitebsk là: Osveyskoye (lớn thứ 2 tại Belarus), Lukomskoye (thứ 4), Drivyaty (lớn nhất nhóm hồ Braslav), Nescherdo, Snudy, Lisno, Ezerische, Strusto, Richi, Losvido, Lepelskoye.
Tỉnh này có nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên và khu bảo tồn động vật hoang dã có tầm quan trọng quốc gia hơn bất kỳ khu vực nào khác của Belarus. Nhóm hồ Braslav và vườn quốc gia Naroch và khu dự trữ sinh quyển Berezinski chiếm 3,4% lãnh thổ của toàn tỉnh và 22 khu bảo tồn động vật hoang dã có tầm quan trọng quốc gia chiếm 4,1% diện tích của tỉnh.
Kinh tế
Ngành công nghiệp chính của khu vực là hóa dầu. "Naftan" tại Novopolotsk là một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất ở Belarus và là nhà sản xuất polyme lớn, "LLK-Naftan" (Novopolotsk) sản xuất phụ gia dầu. Tỷ trọng ngành thực phẩm trong tổng sản lượng công nghiệp toàn tỉnh ước đạt 14-15%. Tỷ trọng các nhà máy dệt may, da giày (công nghiệp nhẹ) ước tính khoảng 5-6%, các nhà máy lớn là "Belvest" (giày), "Marko" (giày; đều ở Vitebsk), nhà máy lanh Orsha, "thảm Vitebsk", nhà máy may mặc "Znamya industrializacyi" ở Vitebsk, "Bell Bimbo" (nhà sản xuất quần áo trẻ em). Các nhà máy điện và máy móc lớn nhất (5-6% sản lượng công nghiệp của khu vực) là "Vityas" ở Vitebsk (TV và thiết bị gia dụng), nhà máy máy công cụ "Vistan", nhà máy dụng cụ đo điện Vitebsk, nhà máy bộ phận phụ tùng máy kéo Vitebsk, nhà máy sản xuất máy công cụ "Chiến binh đỏ" ở Orsha. Nhà máy điện Lukoml là nhà máy điện lớn nhất ở Belarus.
Tỉnh Vitebsk có một số kết nối giao thông quan trọng với Nga, Ukraina, các nước Baltic và Ba Lan. Nhiều khu nghỉ mát bên hồ thu hút khách du lịch đến nghỉ vài đêm. Polotsk và Vitebsk là những điểm đến du lịch văn hóa phổ biến nhất trong tỉnh.
Hành chính
Tỉnh Vitebsk được chia thành 21 huyện, 2 thành phố trực thuộc tỉnh, 19 thành phố bổ sung, 249 selsovet và 26 khu định cư kiểu đô thị.
Nhân khẩu
Tính đến năm 2008, tỷ suất sinh là 9,7 trên 1000, trong khi tỷ suất tử là 15,5 trên 1000. Tính đến năm 2017, tỷ suất sinh là 9,6 và tỷ suất tử là 14,4. Huyện Rasony, huyện Shumilina, huyện Verkhnyadzvinsk có tỷ suất sinh cao nhất (trên 11), trong khi thành phố Navapolatsk (Novopolotsk), huyện Beshankovichy, huyện Haradok có tỷ suất sinh thấp nhất (dưới 9). 16,1% dân số dưới độ tuổi lao động, 56,6% trong độ tuổi lao động, 27,3% trên độ tuổi lao động (trung bình ở Belarus — 17,7%, 57,2%, 25,1%).
Năm 2017, khu vực này có tỷ suất di cư thuần âm đối với cả di cư trong nước và quốc tế (lần lượt là -2.102 và -63). 5.227 trong số những người rời khỏi khu vực này vào năm 2017 đã đến Minsk, 2.021 đến tỉnh Minsk, 1.630 đến tỉnh Mahilioŭ (Mogilev), ít hơn 700 — ở mỗi tỉnh khác. 3.858 người đến tỉnh này từ Minsk, 1.731 người từ tỉnh Mahilioŭ (Mogilev), 1.355 người từ tỉnh Minsk, ít hơn 750 người - từ mỗi tỉnh khác.
Tính đến năm 2018, 53,7% dân số trong khu vực là nữ, 46,3% là nam (trung bình ở Belarus — lần lượt là 53,4% và 46,6%).
Liên kết ngoài
Thể loại:Tỉnh của Belarus Thể loại:Vùng của Belarus