cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoàng Thái Cực
Bãi bỏ chế độ Nghị chính vương
Vì vậy, song song với việc loại trừ dần thế lực của các vị Đại Bối lặc, ông còn thực hiện việc cải cách về chế độ quan chức, qua đó phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Ông cho mở rộng quyền lực của đại thần Tổng quản các Kỳ, quy định khi nghị bàn chính sự quốc gia hay việc cơ mật, đại thần Tổng quản sẽ cùng tham dự nghị bàn với các Chư vương, Bối lặc. Từ đó, quyền lực trong tay các Chư vương, Bối lặc bị phân chia một phần vào tay đại thần Tổng quản kỳ vụ, phá vỡ cục diện các Chư vương, Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế (vì mở rộng chủ thể được nghị sự sẽ làm cho ý kiến của các Bối lặc từ đa số sẽ trở thành thiểu số, mặt khác, những vị đại thần tổng quản này theo luật định là dưới quyền của Đại Hãn chứ không phải các vị Bối lặc). Như vậy, đã làm suy yếu một bước nữa quyền lực của các vị chư vương Bối lặc, khiến họ ở trong thế cùng giám sát, khống chế lẫn nhau. Tiếp theo đó, ông tiếp tục làm giảm ảnh hưởng của các Đại bối lặc. Tháng 2 năm 1629, lấy lý do quan tâm đến tình hình công việc "vất vả quá mức" của Đại bối lặc, Hoàng Thái Cực thay đổi chế độ Đại bối lặc luân lưu chấp chính, đưa các Tiểu bối lặc vào cùng tham gia chấp chính. Bằng lời lẽ văn hoa mỹ miều để trấn an: "Trước đây do phải trực chấp chính hàng tháng, tất cả mọi việc đều phải phiền lụy đến các vị huynh trưởng xử lý, thật vất vả và không tiện. Kể từ nay về sau có thể ra lệnh cho các tiểu bối lặc con cháu thay thế", thực chất là việc hạ thấp vị trí các Đại bối lặc xuống ngang hàng với các Tiểu bối lặc trẻ tuổi, vốn là con cháu của Hoàng Thái Cực, đương nhiên phải phục tùng lệnh vua ban.
Xenochalepus deyrollei
Tham khảo
Thể loại:Xenochalepus
Hoàng Thái Cực
Đổi quốc hiệu
nhỏ|phải|200px|Thẩm Dương Năm 1635, Hoàng Thái Cực bất ngờ tuyên bố đổi tên tộc người của mình từ Nữ Chân thành Mãn Châu, các vùng mà bộ tộc này trú ngụ cũng được gọi là Mãn Châu. Tháng 5 năm 1636, Hoàng Thái Cực lại đổi tên nước từ "Đại Kim" thành "Đại Thanh", chính thức thành lập triều đình nhà Thanh và lên ngôi Hoàng đế. Việc đổi tên dân tộc và quốc hiệu đã thể hiện tầm nhìn rộng và sâu sắc của Hoàng Thái Cực vượt hơn các đối thủ chính trị đương thời, điều mà mãi đến đời cháu nội ông là Khang Hy, mới có thể so sánh được. Theo nhiều tài liệu, sở dĩ quốc hiệu Thanh được lựa chọn, bởi vì tên của nhà "Minh" (明) được cấu thành từ chữ "Nhật" (日, mặt trời) và chữ "Nguyệt" (月, Mặt Trăng), đều liên quan tới Hỏa mệnh, tức là lửa. Trong khi đó, chữ "Thanh" (清) được cấu thành từ bộ "Thủy" (水, nước) và chữ "Thanh" (青, màu xanh lam), đều liên quan đến Thủy mệnh. Theo quan niệm Ngũ hành của người Trung Hoa, Thủy - Hỏa bất dung, Thủy khắc Hỏa, mang nghĩa là nhà Thanh sẽ tiêu diệt và thay thế nhà Minh. "Thanh" (清) còn có nghĩa là "Sự trong sạch", đối lập với triều đình nhà Minh thối nát và tham nhũng.
Hiện tại, người ta chưa rõ vì sao Hoàng Thái Cực chọn cái tên Mãn Châu (10px, Manju) thay cho tên Nữ Chân (Jurchen) để đặt cho dân tộc mình. Có thuyết cho rằng đây là từ đồng âm trong tiếng Nữ Chân cổ có nghĩa là "dũng cảm". Có thuyết cho rằng, tên tộc Mãn Châu hàm ý chỉ họ là hậu duệ của Văn Thù Sư Lợi (âm Phạn là Mañjughoṣa), vị Bồ tát của trí huệ, mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích là một hóa thân. Tuy nhiên, trong tiếng Hán, từ "Mãn Châu" đồng âm với nghĩa "vùng đất đầy đủ, giàu có". Cả hai chữ Mãn Châu (满洲) cũng đều có bộ Thủy.
Bằng việc này, Hoàng Thái Cực đã làm giảm đi rất nhiều thành kiến của người Hán với những hành động cai trị tàn bạo của nhà Kim của người Nữ Chân do Hoàn Nhan A Cốt Đả lập nên, đã cai trị miền bắc Trung Quốc trong thế kỷ 12 và 13. Trong giai đoạn đó, nhà Kim và người Nữ Chân đã để lại những ấn tượng không tốt trong tâm thức của các thế hệ người Hán về sự tàn ác, tham lam, và miệt thị dân tộc. Chỉ bằng một thủ pháp chính trị đơn giản, Hoàng Thái Cực thể hiện ý đồ tranh thủ sự ủng hộ của cả tầng lớp sĩ tộc lẫn binh dân Trung Quốc, xóa đi những thành kiến về dân tộc mình, nâng cao uy thế chính trị để kiến lập đế quốc, thay thế và bao gồm cả lãnh thổ Trung Nguyên.
Hoàng Thái Cực cũng đổi niên hiệu từ Thiên Thông thành Sùng Đức (chữ Hán: 崇德, âm Mãn: Wesihun Erdemungge, âm Mông Cổ: Degede Erdemtü), truy tôn Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Thái Tổ Vũ Hoàng đế, sau cải thành Thái Tổ Cao Hoàng đế, sử sách gọi là Thanh Thái Tổ. Ông định kinh đô của nhà Thanh tại Thịnh Kinh, đổi tên Thịnh Kinh thành Thẩm Dương (chữ Hán: 沈阳, âm Mãn: Mukden) và cho xây dựng một cung điện quy mô tại đây. Đây trở thành đô thành của triều Thanh cho đến khi quân Thanh nhập quan, mới dời về Bắc Kinh để nắm cục diện khống chế toàn quốc.
Bãi bỏ phân biệt sắc tộc
Khác với định kiến sắc tộc hẹp hòi của cha mình, cũng như xuất phát từ quan điểm thu phục nhân tâm của người Hán, đồng thời, chuẩn bị cho việc tấn công xuống phía Nam, sau khi lên ngôi được 8 ngày, Hoàng Thái Cực lập tức ra lệnh cho phép những người dân Hán này vốn là cư dân ở các vùng biên giới hoặc tù binh chiến tranh bị người Kim bắt giữ như chiến lợi phẩm, và sử dụng họ như những nô lệ, được phép lập khu để ở riêng, biên chế thành hộ dân thông thường, chọn quan viên người Hán thanh liêm đến để cai quản. Nhờ đó, rất đông dân Hán đang là thân phận nô lệ ở các trang viên (một hình thức nông nô), được khôi phục lại địa vị của một người dân bình thường. Nhờ đó, ông có thêm được sự cộng tác của các sĩ tộc người Hán, tăng cường thế lực, hạn chế quyền lực, đi đến phá vỡ cục diện bị khống chế bởi các quý tộc Mãn bảo thủ.
Ông mạnh dạn bổ nhiệm và trọng dụng nhiều quan viên người Hán và người Mông Cổ có tài năng, cũng như chú trọng việc chiêu dụ các đối thủ về phục vụ cho mình trong cuộc chiến tranh với nhà Minh mà điển hình là Hồng Thừa Trù, Khổng Hữu Đức và Cảnh Trọng Minh sau này, không quá bận tâm hay quá hoài nghi về nguồn gốc xuất thân, hay các vấn đề về lịch sử bản thân họ. Đây có thể coi là một tư tưởng cấp tiến và đã làm rất nhiều sĩ tộc người Hán và Mông Cổ dốc hết sức mình để báo đáp ân sủng, trong đó điển hình là mưu sĩ Phạm Văn Trình. Đây chính là bước cải cách đầu tiên của Hoàng Thái Cực, mà trọng tâm là mở rộng sự tham gia của người ngoại tộc vào những thiết chế quan trọng của Hậu Kim, là cơ sở xã hội để ông thực hiện các cuộc cải cách về chính trị và quân sự về sau này.
Cải cách nội chính
Bằng việc mở rộng việc tham chính của người ngoại tộc, Hoàng Thái Cực đã nhận được sự giúp đỡ của các mưu sĩ người Hán, từ đó bắt tay vào việc cải cách nội chính, tập trung vào hai nội dung cơ bản. Thứ nhất, củng cố chế độ tập quyền của Đại Hãn, thâu tóm quyền lực, bãi bỏ hoặc vô hiệu hóa các thế lực quý tộc Mãn bảo thủ, để thiết chế quân chủ chuyên chế phong kiến tập quyền tuyệt đối. Thứ hai, xây dựng một chế độ quan lại quy củ, tham khảo quan chế nhà Minh, xác lập cơ chế tuyển chọn quan lại theo tài năng cho tầng lớp sĩ tộc, không phân biệt sắc tộc, bồi dưỡng, chuẩn bị cho một đội ngũ quan lại sẽ giúp ông và con cháu ông cai trị người Hán sau này.
Đầu tiên, với lý do số lượng nhân sự trong các Kỳ tăng lên, ông thành lập và bổ nhiệm các chức vụ đại thần tổng quản (âm Mãn: Amban Janggin, âm Hán Việt: Lãnh Ban Chương Kinh), với chức năng phụ tá cho các Kỳ chủ. Tuy ngôi vị Kỳ chủ vẫn có địa vị cao nhất, có tính thế tập, nhưng đã có thêm các đại thần tổng quản phụ tá, thực chất mới là người điều hành, do Đại Hãn trực tiếp bổ nhiệm. Sau đó, ông tiếp tục mở rộng quyền hạn của họ, cho phép tham gia nghị bàn chính sự cùng với các Chư vương, Bối lặc, từ đó, phân tán quyền lực của các Bối lặc Bát kỳ. Chính từ đó, Hoàng Thái Cực đã có điều kiện để phá vỡ cục diện các chư vương Bối lặc lũng đoạn quyền lực, thao túng chi phối tình thế, chuyển từ chế độ nghị sự sang chế độ mệnh lệnh tối cao.
Hoàng Thái Cực nhận thức được rằng, với cơ cấu quản lý của hình thức bộ lạc du mục sẽ không còn thích hợp với một quốc gia rộng lớn, đông dân, có nhiều khác biệt văn hóa - xã hội. Với sự giúp đỡ của các mưu thần người Hán, ông đã cho thiết lập cơ chế Lục bộ ở Thẩm Dương phỏng theo mô hình triều đình nhà Minh để thực hiện việc quản lý tốt hơn một quốc gia đang trên đà phát triển.
Năm 1629, ông cho thành lập Văn Quán, với mục đích xây dựng một bộ tham mưu chính trị gồm những văn thần trí thức, không phân biệt Mãn, Hán, Mông, sang hèn. Tháng 9 năm đó, ông đã cho tổ chức cuộc thi tuyển quan lại đầu tiên với hơn 300 người tham gia, và có gần 200 vượt qua kỳ thi tuyển này. Rất nhiều sĩ tộc người Hán nhờ cuộc thi này thoát khỏi thân phận nô lệ trở thành người tự do, cùng tham gia vào việc xây dựng những phương châm và chính sách quan trọng đối nội cũng như đối ngoại của triều đình.
Sau khi xưng đế, Hoàng Thái Cực mở rộng Văn Quán thành Nội Tam Viện, gồm Quốc Sử Viện, Bí thư Viện, Hoằng Văn Viện. Mỗi Viện đặt một Đại học sĩ chủ trì, trong đó Bí thư Viện có vai trò thực tế rất quan trọng. Những sắc thư dự thảo cho hoàng đế, các tấu sớ gởi lên, đều phải qua Bí thư Viện. Nhất là các thư tín quan trọng của nhà nước đều phải do đích thân Đại học sĩ của Bí thư Viện thảo ra. Chức vụ này, Hoàng Thái Cực bổ nhiệm một sủng thần người Hán là Phạm Văn Trình nắm giữ. Đây là một điển hình cho người có nguồn gốc phía bắc Trung Quốc phục vụ cho người Mãn Châu.
Cải cách quân đội
Tuy vậy, dù chỉ huy Kỳ binh hay Doanh binh, đều phải là các Bối lặc hoặc các tướng tá xuất thân từ dòng dõi quý tộc hoặc ít nhất phải là người Mãn Châu. Ngay cả các tướng lĩnh phụ tá cũng chủ yếu lựa chọn trong nhóm Bắc Trung Quốc hoặc Nam Mãn Châu. Bằng đợt cải cách này, quân đội nhà Thanh đã phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Quân Thanh từ việc chỉ có sở trường cơ động của các Kỳ binh, giờ đã trở nên đa dạng cơ cấu, bổ sung lẫn nhau về kỹ thuật, sở trường tác chiến. Ngoài những chiến binh Mãn Châu dũng mãnh, Bát Kỳ còn được bổ sung thêm lực lượng kỵ binh thiện chiến của người Mông Cổ và được bổ sung thêm nguồn binh lực phong phú của người Hán vốn đông đảo, lại có sở trường về các kỹ thuật đánh bộ, công thành, chiếm đất, giữ dân và chiêu hàng đồng tộc. Quân đội Thanh triều từ 6 vạn quân Bát kỳ đã trở thành một đội quân hùng mạnh, tinh nhuệ và đông đảo, là tiền đề cho Hoàng Thái Cực có thể chủ động mở những chiến dịch quy mô để xâm lược Đại Minh sau đó.
Chiến tranh với Minh Quốc
Ngay vừa khi lên ngôi, Hoàng Thái Cực đã tuyên bố sẽ chinh phạt nhà Minh để báo thù cho cha. Tuy nhiên, tham vọng của ông ta rõ ràng lớn hơn thế nhiều. Sự kiên trì mục tiêu, triệt để cải cách cả về chính trị lẫn quân sự, Hoàng Thái Cực hướng đến mục tiêu không chỉ chinh phục mà còn là cai trị cả vùng lãnh thổ trong tương lai.
Tạm thời hòa hoãn
nhỏ|200px|phải|Viên Sùng Hoán Với thất bại trận Ninh Viễn thứ nhất, Hoàng Thái Cực nhận thấy tình hình chưa chín muồi để khởi động chiến tranh. Ông cần tranh thủ thời gian để củng cố nội bộ nên chủ động đưa ra yêu cầu hòa hoãn. Viên Sùng Hoán nhận thấy cũng cần tranh thủ thời gian xây dựng, tu sửa các công sự phòng ngự nên ông ta đã đặc phái sứ giả tới viếng tang, nhằm thám thính động tĩnh của quân Hậu Kim, thăm dò thái độ của vị Đại hãn mới. Ngoài mặt hai bên đều tỏ ra hòa hoãn, nhưng thực tế lại đều khẩn trương chuẩn bị cho trận chiến tiếp theo. Hoàng Thái Cực xua quân đánh Triều Tiên để giải quyết vấn đề hậu cần, chuẩn bị lực lượng cho cuộc chiến dài hơi, lấy chiến tranh để nuôi chiến tranh. Trong khi đó Viên Sùng Hoán cũng có những bước chuẩn bị tích cực cho cuộc chiến, bằng việc ra sức tu sửa thành trì, mua sắm vũ khí, chỉnh đốn binh mã, vỗ về dân chúng.
Chiến dịch Ninh Viễn lần hai
Sau khi chinh phục Triều Tiên lần thứ nhất, Hoàng Thái Cực tiếp tục cuộc Nam chinh đánh nhà Minh đang gián đoạn của cha mình. Đích thân Hoàng Thái Cực thống lĩnh đại quân, trong chiến dịch này còn có sự tham gia của hai Đại bối lặc là Đại Thiện và Mãng Cỗ Nhĩ Thái, trong hàng ngũ tướng tá có Nhạc Thác, Sa Ha Liên, Cao Hồng Trung, Bao Thừa Tiên…, ngoài ra, còn có mưu sĩ Phạm Văn Trình. Tháng 5 năm 1627 (thực tế thì phải trễ hơn tháng 5), Hoàng Thái Cực chia quân làm ba hướng, trước tiên bao vây thành Cẩm Châu, sau đó mới tiến đánh Ninh Viễn, cánh quân thứ 3 bí mật mai phục, đón lõng quân tiếp viện từ thành Ninh Viễn lên tiếp cứu cho Cẩm Châu.
Do chuẩn bị kỹ nên quân Minh đã phòng thủ một cách có hiệu quả, các thành trì vẫn vững vàng trước các đợt tấn công ào ạt của quân Kim. Thêm vào đó, hỏa lực của đại pháo Hồng Di như thường lệ vẫn phát huy được uy lực, gây tổn thất rất lớn cho quân Kim. Ngoài ra, sự phối hợp chiến đấu tốt của hai cụm cứ điểm là thành Ninh Viễn và thành Cẩm Châu càng gây khó khăn hơn cho quân Kim, Thậm chí có thời điểm các chỉ huy quân Minh còn dẫn quân trong thành đánh trả quyết liệt, gây thiệt hại cho quân Kim.
Tuy Viên Sùng Hoán một lần nữa đại thắng quân Hậu Kim, nhưng tại triều, thái giám Ngụy Trung Hiền cùng bè đảng lo ngại uy thế đang lên của ông, đã gièm pha ông với Minh đế với tội danh cố ý khiêu khích dẫn đến chiến tranh và lúc chiến sự nguy cấp lại bỏ mặc, không đích thân dẫn quân tiếp ứng Cẩm Châu. Vì việc này, Viên Sùng Hoán bị cách chức.
Trận tập kích Bắc Kinh
Sau khi bị cách chức, Viên Sùng Hoán bỏ về quê. Mãi khi Sùng Trinh lên ngôi, trừ bỏ Ngụy Trung Hiền, triều hồi Viên Sùng Hoán và bổ nhiệm ông làm Tổng đốc Liêu Đông, trấn thủ Sơn Hải quan để phòng giữ quân Hậu Kim.
Lợi dụng cơ hội hầu hết quân chủ lực của nhà Minh đang tập trung ở phía Nam, bao vây quân Lý Tự Thành tại Xa Sương Hạp, ngày 27 tháng 10 năm 1629, Hoàng Thái Cực xuất quân, trực tiếp chỉ huy 10 vạn tinh binh, vòng qua phòng tuyến Liêu Đông, chia quân làm ba đường, đột phá Vạn lý Trường thành ở phía Tây Bắc, vào ba cửa Đại An (Đại An khẩu), Long Cảnh (Long Tỉnh Quan) và Hồng Sơn, vòng đến Hà Bắc, tiến vào đột kích thành Bắc Kinh.
Quân Minh kháng cự yếu ớt vì bị bất ngờ trước sức cơ động quá nhanh của quân Kim. Vua Sùng Trinh vội vàng tăng cường phòng thủ, vừa hạ lệnh cho quân từ các nơi hỏa tốc về kinh thành hỗ trợ. Tổng binh nhà Minh là Mãn Quế cố gắng chỉ huy chống lại bên ngoài cửa Đức Thắng Môn và An Định Môn. Pháo binh trên thành của nhà Minh liền bắn yểm trợ, nhưng họ lại bắn nhầm vào cả quân đội của mình, khiến quân Minh bị tổn thất không ít, bản thân Mãn Quế cũng bị thương, đành phải dẫn tàn quân lui trở vào thành cố thủ chờ viện binh.
Việc quân Hậu Kim bất ngờ tập kích Bắc Kinh nằm ngoài dự liệu của Viên Sùng Hoán, vì vậy, khi biết tin quân Kim vòng qua Liêu Đông, Viên Sùng Hoán vội vàng xuất binh chặn đường tiến quân của Hậu Kim. Tuy nhiên, quân Hậu Kim tiến quá nhanh, liên tục hạ các thành trì trên đường và tiến đến sát ngoại thành Bắc Kinh. Ông vội vàng hạ lệnh cho 5 vạn binh mã từ thành Ninh Viễn, Cẩm Châu cấp tốc kéo về kinh sư để cứu viện. Đích thân Viên Sùng Hoán dẫn 9.000 quân thiết kỵ, hành quân suốt đêm để vượt lên trước quân Kim và vào thành Bắc Kinh trước. Vua Sùng Trinh liền hạ lệnh cho ông chỉ huy toàn bộ lực lượng của thành Bắc Kinh, hợp với quân các lộ kéo về, nhanh chóng giải tỏa áp lực của quân Kim.
Tháng 11 năm 1629, hai bên kịch chiến trước thành Bắc Kinh ở bên ngoài cửa Quảng Cừ Môn. Đích thân Viên Sùng Hoán khoác áo giáp sắt chỉ huy đôn đốc tướng sĩ các lộ tích cực chống trả quân Kim. Sau nửa ngày kịch chiến, quân Minh đã đẩy lui sự tấn công của quân Hậu Kim, bảo vệ được kinh thành Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực một lần nữa đành bỏ dở chiến dịch, rút quân ra phía ngoài quan ải. Lần này, tuy thắng trận nhưng Viên Sùng Hoán không đuổi theo mà đóng quân ở lại để bảo vệ thành Bắc Kinh và lăng miếu của Hoàng triều.
Ly gián vua tôi nhà Minh
Sau chiến thắng Ninh Viễn lần thứ nhất, Viên Sùng Hoán bị nhiều đồng liêu gièm pha vì việc đã có quan hệ tốt với nhà Kim. Viên Sùng Hoán phải dâng sớ thuật lại mục đích của mình. Tờ sớ giải trình: "Ngoài quan ải đất hẹp người đông nên phải xây dựng sửa sang lại ba thành Cẩm Châu, Trung Tả và Đại Lãng để phòng tuyến kéo dài ngoài quan ải đến 400 dặm. Nếu như thành chưa được tu sửa xong mà quân nhà Kim đã đánh thì tất phải thua. Ta đã ở vào thế đánh thì thắng thủ thì bại. Vì thế nhân nhà Kim đánh nhau với Triều Tiên, chúng ta lấy kế hòa để tiến, hoãn binh củng cố thành trì. Khi nhà Kim đến thì chúng ta đã tu sửa tốt thành trì vùng biên để vững chắc thì nhà Kim không thể làm gì được". Minh Hy Tông đồng ý với cách lý giải của Viên Sùng Hoán, việc xì xào của triều thần cũng tạm thời lắng xuống, nhưng những nghi ngờ trong lòng họ vẫn chưa dứt hẳn. Mấy năm sau, việc nghị hòa của Viên Sùng Hoán bị khoác lên tội danh tư thông với giặc và phải trả giá bằng mạng sống của mình.
Chiến dịch tấn công Bắc Kinh của Hoàng Thái Cực một lần nữa không thành công. Nguyên nhân chính là vì sự tồn tại của Viên Sùng Hoán một viên tướng tài trí và giàu lòng ái quốc. Biết là Viên Sùng Hoán và đội quân của ông ta sẽ gây trở ngại rất nhiều cho đế nghiệp của mình, Hoàng Thái Cực đã tập trung đối phó với ông, dùng đòn phản gián để triệt hạ cá nhân viên đại tướng này. Qua mạng lưới tình báo, Hoàng Thái Cực đã nhanh chóng biết tin Triều đình nhà Minh mà đặc biệt là Sùng Trinh đang nghi ngờ Viên Sùng Hoán và cho rằng đây là cơ hội tốt nhất để dùng kế ly gián chia rẽ nội bộ.
Trước hết, ông cho người phao tin có sự gặp gỡ riêng tư giữa ông và Hoàng Thái Cực, về mật ước nghị hòa tại biên giới ba năm về trước, về mật ước việc muốn bán rẻ Bắc Kinh cho nhà Hậu Kim cũng như việc Viên Sùng Hoán biết được những thông tin về cuộc hành quân của Hoàng Thái Cực. Quả nhiên, vua tôi nhà Minh đều trúng kế. Viên Sùng Hoán bị một số triều thần vu cáo ông là kẻ dẫn Hổ nhập quan, nhằm uy hiếp triều đình, buộc triều đình phải chấp thuận chủ trương nghị hòa với Hậu Kim của ông, và qua đó đôi bên sẽ ký hiệp ước bất bình đẳng trước sự uy hiếp của quân Hậu Kim. Một số khác vu cáo việc quân Hậu Kim vây thành Bắc Kinh lần này hoàn toàn là do Viên Sùng Hoán dẫn về. Khi quân Kim rút lui, ông lại không truy kích, giữa ông và Hoàng Thái Cực thông đồng âm mưu… Bên cạnh đó, Vương Vĩnh Quang cùng đồng đảng lại liên tiếp dâng tấu biểu vu cáo Viên Sùng Hoán cố tình giết Mao Văn Long (là viên tướng trấn giữ vùng biên giới gần với Triều Tiên) để lấy lòng nhà Kim, cấu kết và tư thông với giặc, đề nghị triều đình xử tội.
Hoàng đế Sùng Trinh là một người độc đoán lại đa nghi, sẵn có lòng nghi ngờ Viên Sùng Hoán không thực sự trung thành, cứu binh chậm trễ, vì vậy, lập tức triệu Viên Sùng Hoán vào triều đình vấn tội, trách cứ ông tại sao đưa viện binh về quá trễ, rồi hạ lệnh bắt ông vào ngục. Tháng 8 năm 1630, sau hơn nửa năm bị giam trong ngục, Viên Sùng Hoán bị xét xử vào tội "dối vua phản quốc", tội thông đồng với quân địch với lập luận là: quân địch tự ý thoái lui chứ không phải bị Viên Sùng Hóa đánh bại, Viên Sùng Hoán cũng không đuổi theo quân địch mà đóng quân ở lại kinh thành là có ý đồ. Tội danh này phải xử cực hình: Ngũ mã phân thây (5 ngựa xé xác) trước cổng kinh thành, vợ con thì bị bắt đi đày cách xa 3.000 dặm. Đau đớn nhất cho Viên Sùng Hoán là kể cả những người dân chúng kinh thành mà ông hết lòng bảo vệ, cũng cho rằng Viên Sùng Hoán cấu kết và dẫn đường cho giặc Kim vào xâm lược nên ai cũng hận ông đến tận xương tủy. Sau khi ông thọ hình trước cổng thành, nhiều người đã tranh giành thân xác ông như muốn ăn tươi nuốt sống để thỏa nỗi thù hận.
Quỷ kế của Hoàng Thái Cực thành công vượt mức mong đợi. Ông vừa loại bỏ được đối thủ quân sự nguy hiểm nhất trong đời cầm quân của mình, vừa gây nên sự nghi kỵ, tâm lý chán nản và bất mãn trong quân dân nhà Minh. Quân Kim từ lúc đó ngày càng chiếm thế chủ động chiến trường. Nhà Minh đã không còn một viên tướng nào đủ tài năng và nhiệt huyết để có thể đọ sức được với Hoàng Thái Cực, đẩy lùi quân Kim. Cũng chính vì sự kiện này mà các nhà quân sự đời sau bình luận rằng nhà Minh mất nước, không mất vì giặc cướp mà mất ngay từ trong cổng ngõ, không mất ở bờ cõi mà mất ngay từ lời xàm tấu Đài quan
Tung hoành vùng quan ngoại
Tuy diệt trừ được Viên Sùng Hoán, Hoàng Thái Cực vẫn nhận thấy quân Hậu Kim chưa đủ khả năng công phá Đại Minh, cũng như chưa đủ lực lượng để đánh dài ngày với lực lượng đông đảo của Minh triều. Ông quyết định trước mắt phải tiếp tục duy trì thế trận đánh tiêu hao binh lực của nhà Minh, đồng thời với việc tiếp tục phát triển lực lượng. Vì vậy, trên đường rút quân, ông tranh thủ tập kích Lư Câu Kiều, đánh tan rã một lực lượng 4 vạn quân do Mãn Quế và một số tổng binh khác chỉ huy đang đóng tại bên ngoài cửa thành Vĩnh Định Môn.
Cuối năm 1630, Hoàng Thái Cực lại chuyển quân đến Thông Châu, rồi tiến về phía đông để chiếm bốn thành Thông Hóa (Tôn Hóa), Vĩnh Bình (Thủy Bình), Thiên An, Loan Châu (đều nằm trong tỉnh Hà Bắc hiện nay), rồi giao cho Đại Bối lặc A Mẫn phòng giữ bốn thành mới chiếm này. Ông dự định sẽ dùng bốn ngôi thành để làm căn cứ dưỡng quân, từ đó sẽ xuất kích luân phiên đánh giáp công Sơn Hải Quan. Tuy nhiên, sau khi ông rút quân, Đại học sĩ triều nhà Minh là Tôn Thừa Tông đã tổ chức binh lực chiếm lại bốn ngôi thành này. Đại Bối lặc A Mẫn kinh hoảng, không tổ chức cuộc chống cự mà chỉ ra lệnh rút quân. Đã thế, trước khi tháo chạy, ông ta còn ra lệnh tàn sát, cướp bóc quân dân trong thành. Việc này không chỉ làm đổ vỡ kế hoạch của Hoàng Thái Cực, mà còn gây thất nhân tâm cho công cuộc chinh phục về sau. Khi nhận được tin 4 thành đã mất, Hoàng Thái Cực hết sức giận dữ, ra lệnh tước bỏ mọi danh vị quyền lợi của A Mẫn, tống ngục vĩnh viễn.
Năm 1635, Hoàng Thái Cực kéo quân về Thạnh Kinh (Thẩm Dương) để dưỡng sức binh sĩ, chờ thời cơ đánh chiếm Trung Nguyên. Đây cũng là giai đoạn ông thực hiện việc chỉnh đốn triều chính, lên ngôi, xưng Đế, đổi tộc hiệu, quốc hiệu, xây dựng kinh đô cho Đế chế Thanh. Chính vì vậy các hoạt động quân sự trong thời gian này tạm dừng.
Năm 1639, triều đình nhà Minh đã cử một tướng lĩnh có công trong việc trấn áp quân Lý Tự Thành là Hồng Thừa Trù, lên quan ải giữ chức vụ Tổng đốc Kế Liêu (Kế Châu và Liêu Đông). Dù không thiên về phòng ngự chủ động như Viên Sùng Hoán, Hồng Thừa Trù cũng đã thực hiện nhiều phương án để củng cố và tăng cường tuyến phòng thủ Sơn Hải quan. Dù ở thế "án binh bất động", không có hoạt động quân sự nào đáng kể, quân Minh cũng đủ sức ngăn chặn sự phát triển của quân Thanh xuống phía Nam.
Nhận định nguyên nhân ba lần đột nhập vùng Quan nội thất bại đều do việc không chiếm được Sơn Hải Quan, tháng 7 năm 1641, Hoàng Thái Cực một lần nữa phái quân bao vây Cẩm Châu, quyết tâm công phá cứ điểm quan trọng này. Hồng Thừa Trừ dẫn thuộc tướng Ngô Tam Quế và 13 vạn nhân mã kéo đến tiến ra quan ải, tập kết tại Ninh Viễn, rồi từ đó tiến lên chi viện cho Cẩm Châu.
Hồng Thừa Trù vốn tính cẩn trọng. Ông ta chủ trương chiến pháp tiến chậm nhưng chắc chắn để giành thắng lợi. Tuy vậy, tân Binh bộ Thượng thư là Trần Tân Giáp đã phái giám trận, giám quân và đốc chiến, thúc Hồng Thừa Trù đẩy nhanh tốc độ hành quân. Vì vậy, kế hoạch tiến chậm và chắc của Hồng Thừa Trù bị phá sản. Nhận thấy sơ hở chết người của quân Minh, tháng 8 năm 1641, Hoàng Thái Cực dẫn đại quân từ Thẩm Dương tiến chiếm khu vực giữa Tùng Sơn và Hạnh Sơn, cắt đứt sự liên hệ của quân Minh giữa hai khu vực này, đồng thời cũng cắt đứt đường rút lui của Hồng Thừa Trù. Tiếp đó, Hoàng Thái Cực lại cho quân đi đoạt hết lương thực tại núi Tháp Sơn. Hồng Thừa Trù hoàn toàn bị động, và bị vây khốn tại Tùng Sơn, vì thế nửa năm sau, Hồng Thừa Trù đã bị Hoàng Thái Cực bắt sống.
Hoàng Thái Cực biết Hồng Thừa Trù sẽ là người có tác dụng hết sức to lớn đối với việc mình tiến vào làm chủ Trung Nguyên, vì vậy, một lần nữa ông sai mưu sĩ Phạm Văn Trình đi chiêu hàng Hồng Thừa Trù. Do sự phân tích thiệt hơn, cũng như thái độ ân cần đối đãi của Hoàng Thái Cực, Hồng Thừa Trù cuối cùng cũng chấp nhận đầu hàng.
Sự nghiệp dang dở
nhỏ|200px|Chiêu lăng, khu lăng mộ của Hoàng Thái Cực. Ngày nay là Công viên Bắc Lăng, thuộc thành phố [[Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc.]] Sau khi Hồng Thừa Trù bị bắt, nhà Minh đã phong cho thuộc tướng của Hồng Thừa Trù là Ngô Tam Quế lên làm trấn thủ Sơn Hải quan. Tuy nhiên, lúc này ở phía Nam, lực lượng của Sấm vương Lý Tự Thành đã phát triển mạnh mẽ, đánh tan các lực lượng đánh dẹp của nhà Minh, chuẩn bị tiến về Bắc Kinh. Hoàng Thái Cực dự tính khi quân Minh bị quân Lý Tự Thành làm cho suy yếu, sẽ lợi dụng thời cơ để công phá Sơn Hải quan, tiến vào tiêu diệt chính quyền nhà Minh.
Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, Hoàng Thái Cực lâm bệnh và bất ngờ qua đời vào ngày 21 tháng 9 năm 1643 (Sùng Đức năm thứ 8), hưởng dương 52 tuổi, tại vị được 17 năm (một số ý kiến cho rằng ông mất vào năm 1644, cai trị được 18 năm ). Hoàng Thái Cực chết trước khi kịp thấy sự nghiệp chinh phục Trung Quốc hoàn thành. Tuy nhiên, cái chết của ông không chứng tỏ sự suy yếu tham vọng của người Mãn Châu. Với những thành quả chuẩn bị của Hoàng Thái Cực, những người kế tục sự nghiệp của ông đã hoàn tất sự nghiệp chinh phục nhà Minh vào năm 1646, mở ra thời đại nhà Thanh cai trị Trung Quốc trong gần 300 năm.
Trong thời gian tại vị, Hoàng Thái Cực đã đặt 2 niên hiệu Thiên Thông (天聰) từ năm 1627 đến năm 1636, khi ông ở ngôi vị Đại Hãn Kim quốc; và Sùng Đức (崇德) từ năm 1636 đến năm 1643, với tư cách là Hoàng đế Đại Thanh. Ông mất ở tuổi 52, thi hài của ông được an táng tại Chiêu lăng (昭陵).
Cũng như cha mình, Hoàng Thái Cực chết khi chưa kịp chỉ định người nối ngôi. Vì vậy, sau khi ông chết, xảy ra cuộc tranh chấp ngôi vị giữa con trai trưởng của ông là Hào Cách và người em cùng cha khác mẹ Đa Nhĩ Cổn. Cuối cùng, hai bên chấp nhận giải pháp dung hòa là tôn lập Bối lặc Phúc Lâm, người con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực, lên nối ngôi, đặt niên hiệu là Thuận Trị, tức Thanh Thế Tổ. Sau khi lên ngôi, Hoàng đế Thuận Trị đã phong thụy hiệu cho cha là Ứng Thiên Hưng Quốc Hoằng Đức Chương Vũ Khoan Ôn Nhân Thánh Duệ Hiếu Văn Hoàng đế (應天興國弘德彰武寬溫仁聖睿孝文皇帝).
Qua các đời Khang Hi, Ung Chính và Càn Long, thụy hiệu của ông đầy đủ là Ứng Thiên Hưng Quốc Hoằng Đức Chương Vũ Khoan Ôn Nhân Thánh Duệ Hiếu Kính Mẫn Chiêu Định Long Đạo Hiển Công Văn Hoàng đế (應天興國弘德彰武寬溫仁聖睿孝敬敏昭定隆道顯功文皇帝).
Nhận xét
Trong cuộc chiến tranh giữa Mãn Châu và Đại Minh trong thời gian trị vì của Hoàng Thái Cực. Ban đầu, với ưu thế pháo binh của mình, nhà Minh liên tục đẩy lùi người Mãn Châu, trong các năm 1627 và 1629. Tuy nhiên, họ không thể chiếm lại được quyền kiểm soát của mình đối với các vùng đất mà người Mãn Châu chiếm giữ. Từ năm 1629 về sau này, nhà Minh dần đến bờ vực của sự sụp đổ với những vụ tranh giành quyền lực bên trong và những vụ tấn công tiên tiếp ở miền bắc từ phía người Mãn Châu; Hoàng Thái Cực đã chủ động chuyển sang chiến thuật đột kích nhằm tránh đối mặt với quân đội Minh trong những trận chiến lớn với ý đồ tiêu diệt dần sinh lực của nhà Minh. Không thể tấn công trực tiếp vào đầu não nhà Minh, người Mãn Châu chờ đợi cơ hội của mình, phát triển pháo binh của riêng họ và thành lập các liên minh. Hoàng Thái Cực lại có được các quan chức trong triều nhà Minh làm quân sư cho mình và vào năm 1633 họ hoàn thành việc chinh phục Nội Mông, dẫn tới việc tuyển được một số lượng lớn lính Mông Cổ dưới cờ Mãn Châu, cùng với các cuộc cải cách về quân sự, thực lực của quân Thanh đã phát triển và chiếm được một con đường nữa dẫn tới trung tâm đế chế Minh.
Trong cuộc chiến ác liệt này, tổn thất về nhân mạng là rất lớn, quân và dân của nhà Minh thì thiệt mạng trước các cuộc càn quét của kỵ binh Bát kỳ. Nhưng đổi lại, không ít chiến binh Mãn Châu cũng đã thiệt mạng dưới hỏa lực của quân Minh. Tổn thất về vật chất cũng đáng kể, trong giai đoạn này, nhiều thành trì, đường sá, cầu cống cũng bị thiệt hại do các hoạt động quân sự của hai bên, đặc biệt là thiệt hại nặng nề cho nhà Minh vì chiến sự chủ yếu diễn ra tại Trung Quốc.
Nói chung, dù Hoàng Thái Cực có chết một cách đột ngột nhưng những hoạt động quân sự của ông vẫn có ý nghĩa lớn lao. Trước hết, qua hàng loạt chiến dịch, quân Thanh đã chiếm được thế chủ động về quân sự tại vùng Đông Bắc đẩy nhà Minh vào thế chống trả bị động, ngày càng lùi sâu vào nội địa. Cũng qua các chiến dịch quân sự này mà quân Mãn Châu đã rút kinh nghiệm trong việc đối phó với hỏa lực của quân Minh, họ đã có ý thức phát triển pháo binh để công thành, đồng thời phát triển nhiều chiến thuật và phương tiện để đánh chiếm các công sự (bằng việc sử dụng nhiều binh lính người Hán có kinh nghiệm). Cũng qua những chiến dịch của Hoàng Thái Cực, nhiều thành trì, công sự của nhà Minh xây dựng đã bị phá hủy ví dụ như Vạn Lý trường thành, Thành Cẩm Châu, Thành Đại Lãng Hà và nhiều thành khác… Tuy nhiên thành trì vững vàng nhất là Viên Sùng Hoán đã bị loại trừ bằng một kế ly gián.
Hậu thế có nhiều lời đánh giá, khen chê về ông nhưng qua cuộc đời và sự nghiệp của ông, chúng ta có thể đánh giá một cách tổng thể.
Hậu phi
Trong các bà vợ của ông cũng như của những người anh em, có nhiều bà có quan hệ cận huyết với nhau. Ngoài yếu tố phong tục của người Mãn Châu, ngoài ra việc hôn nhân này cũng có yếu tố chính trị đối với việc củng cố sự thống trị của Hoàng tộc.
Người vợ của ông nổi tiếng nhất là Đại Ngọc Nhi, được xưng tụng là "Đệ nhất mỹ nhân" của tộc Mãn-Mông. Sau khi lấy ông, Ngọc Nhi được phong làm Trang phi ở tại Vĩnh Phúc cung. Bà sinh ra Hoàng tử Phúc Lâm sau này là vua Thuận Trị, sau này bà được phong là Hiếu Trang Hoàng thái hậu. Tương truyền, bà được cho là có liên quan đối với cái chết của Hoàng Thái Cực vì khi Hoàng Thái Cực chết từng có tin đồn là bà có qua lại với Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn. Tuy nhiên, đương thời việc chị dâu lấy em chồng đối với tập tục của người Mãn là rất bình thường.
Hậu duệ
Ông có tổng cộng 11 con trai, 14 con gái. Trong số 11 hoàng tử của ông chỉ có bảy người sống quá tuổi 16 (trưởng thành), 4 người chết yểu; 13/14 công chúa vượt qua tuổi 16. Tính chung tỷ lệ con cái chết yểu là 20%.
Thông tin khác
Hoàng Thái Cực nhân vật được phản ánh qua các bộ phim truyền hình, đặc biệt là trong loạt phim truyền hình về thời kỳ nhà Thanh của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc. Ngoài ra một số bộ phim khác cũng đề cập về nhân vật này như:
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1592 Thể loại:Mất năm 1643
Niedersteinebach
Niedersteinebach là một đô thị thuộc huyện Altenkirchen, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Niedersteinebach có diện tích 0,79 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 182 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Altenkirchen
Codorniz
Codorniz là một đô thị ở tỉnh Segovia, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha, đô thị này có dân số 453 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Segovia
Scleropogon haigi
Scleropogon haigi là một loài ruồi trong họ Asilidae. Scleropogon haigi được Wilcox miêu tả năm 1971. Loài này phân bố ở vùng Tân Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Scleropogon (Asilidae)
Campillos
Campillos là một đô thị trong tỉnh Málaga, cộng đồng tự trị Andalusia Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với tỉnh lỵ Málaga.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Málaga
Coequosa australasiae
Coequosa australasiae là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở New South Wales, Bắc Úc, Queensland và Victoria.
Sải cánh khoảng 120 mm. Cánh trước màu nâu tối và sáng.
Ấu trùng ăn các loài the foliage của Eucalyptus.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1805 Thể loại:Coequosa
Neurochorema forsteri
Neurochorema forsteri là một loài Trichoptera trong họ Hydrobiosidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Neurochorema
Monanus concinnulus
Monanus concinnulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Walker miêu tả khoa học năm 1858.
Liên kết ngoài
Thể loại:Monanus
Sowinko
Sowinko (trước đây là Neu Zowen của Đức) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Polanów, thuộc quận Koszalin, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 16 km  phía tây bắc Polanów, 21 km phía đông Koszalin và 153 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Làng có dân số 100 người.
Nhà thờ Thánh Catherine thành Alexandria ở Kremnica
Nhà thờ Thánh Catherine thành Alexandria ở Kremnica (tiếng Slovakia: Kostol svätej Kataríny Alexandrijskej v Kremnica) là một nhà thờ tọa lạc ngay tại trung tâm thành phố Kremnica, vùng Banská Bystrica, Slovakia. Nhà thờ là đặc điểm nổi bật của Quần thể Lâu đài Thành phố. Vào ngày 18 tháng 5 năm 1955, nhà thờ này được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương theo quyết định của Bộ Văn hóa Cộng hòa Slovakia. Năm 1970, theo Nghị quyết của Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Slovakia, nhà thờ được công nhận là di tích văn hóa quốc gia.
Miêu tả
Vào năm 1922, trên cơ sở nghiên cứu của nhà bảo tồn Jindřich Čapek Jr., một dự án trùng tu di tích đã được lập ra. Công cuộc trùng tu chính thức diễn ra vào năm 1930, dưới sự giám sát của Václav Mencl.
Maine
Maine là tiểu bang cực Đông của vùng New England thuộc Đông Bắc Hoa Kỳ. Nó giáp New Hampshire về phía Tây, Vịnh Maine về phía Đông Nam, và các tỉnh của Canada là New Brunswick và Quebec về phía Đông Bắc và Tây Bắc. Nó là tiểu bang lớn nhất vùng New England nếu tính theo tổng diện tích. Trong 50 tiểu bang của nước Mỹ thì Maine là bang nhỏ thứ 12 theo diện tích, ít dân thứ 9, mật độ dân số thấp thứ 13 và là vùng nông thôn nhất. Maine cũng là tiểu bang cực Bắc phía Đông của Ngũ Đại Hồ, tiểu bang duy nhất có tên bao gồm một âm tiết và tiểu bang có biên giới duy nhất với một tiểu bang khác của Hoa Kỳ. Khoảng một nửa diện tích của Maine nằm ở mỗi bên của vĩ tuyến 45 Bắc theo vĩ độ. Thành phố đông dân nhất ở Maine là Portland, trong khi thủ phủ của nó là Augusta.
Maine theo truyền thống được biết đến với bờ biển Đại Tây Dương lởm chởm đá và bờ vịnh; những ngọn núi có đường viền mượt mà; nội địa rừng rậm; sông nước đẹp như tranh vẽ; và các món ăn hải sản và quả việt quất bụi rậm hoang dã, đặc biệt là tôm hùm và nghêu. Vùng ven biển và Down East của Maine đã nổi lên như những trung tâm quan trọng cho nền Công nghiệp sáng tạo, đặc biệt là ở vùng đô thị Portland, nơi cũng đang mang lại sự chỉnh trang.
Lãnh thổ Maine là nơi sinh sống của thổ dân trong hàng nghìn năm sau khi các sông băng rút đi trong Thời kỳ băng hà cuối cùng. Vào thời điểm người châu Âu đến, một số nhà nước nói Ngữ tộc Algonquin đã cai trị khu vực này và những nhà nước này hiện được gọi là Liên minh Wabanaki. Khu định cư châu Âu đầu tiên trong khu vực là của người Pháp, hình thành vào năm 1604 trên đảo Saint Croix, được thành lập bởi Pierre Dugua, Sieur de Mons. Khu định cư đầu tiên của người Anh là Thuộc địa Popham tồn tại trong thời gian ngắn, được thành lập bởi Công ty Plymouth vào năm 1607. Một số khu định cư của người Anh được thành lập dọc theo bờ biển Maine vào những năm 1620, mặc dù khí hậu khắc nghiệt và xung đột với người bản địa địa phương đã khiến nhiều người thất bại.
Khi Maine bước vào thế kỷ XVIII, chỉ có nửa tá khu định cư châu Âu còn tồn tại. Các lực lượng Trung thành và Yêu nước tranh giành lãnh thổ của Maine trong Cách mạng Hoa Kỳ. Trong Chiến tranh năm 1812, khu vực phía Đông Maine phần lớn không được bảo vệ đã bị lực lượng Anh chiếm đóng với mục tiêu sáp nhập nó vào Canada thông qua Thuộc địa New Ireland, nhưng Maine đã quay trở lại Hoa Kỳ sau các cuộc tấn công thất bại của Anh ở biên giới phía Bắc, giữa Đại Tây Dương và phía Nam, hai bên ký Hiệp ước Ghent phục hồi các ranh giới như trước chiến tranh. Maine là một phần của Khối thịnh vượng chung Massachusetts cho đến năm 1820 khi bang này bỏ phiếu tách khỏi Massachusetts để trở thành một tiểu bang riêng biệt. Vào ngày 15 tháng 3 năm 1820, theo Thỏa hiệp Missouri, nó được kết nạp vào Liên minh với tư cách là bang thứ 23.
Lịch sử
thumb|250px|[[Maine State House, thiết kế bởi Charles Bulfinch, xây dựng 1829–1832]] thumb|250px|Buổi sáng mù sương, Bờ biển MaineArthur Parton (1842–1914). Giữa năm 1865 và 1870, [[Bảo tàng Brooklyn.]]
Những cư dân được biết đến sớm nhất của lãnh thổ tiểu bang Maine hiện nay là những người Wabanaki nói tiếng Algonquia, bao gồm Passamaquoddy, Maliseet, Penobscot, Androscoggin và Kennebec. Trong Chiến tranh Vua Philip sau này, nhiều bộ lạc trong số này sẽ hợp nhất dưới hình thức này hay hình thức khác để trở thành Liên minh Wabanaki, hỗ trợ người Wampanoag ở Massachusetts và người Mahican của New York. Sau đó, nhiều bộ lạc trong số này đã bị đánh đuổi khỏi lãnh thổ tự nhiên của họ, nhưng hầu hết các bộ lạc của Maine vẫn tiếp tục ở lại, không thay đổi, cho đến Cách mạng Hoa Kỳ. Tuy nhiên, trước thời điểm này, hầu hết những bộ lạc được coi là các nhà nước riêng biệt. Nhiều bộ lạc đã thích nghi với cuộc sống trong các khu định cư lâu dài lấy cảm hứng từ người Iroquois, trong khi những bộ lạc dọc theo bờ biển có xu hướng chuyển từ làng mùa hè sang làng mùa đông theo chu kỳ hàng năm. Họ thường trú đông trong đất liền và tiến đến bờ biển vào mùa hè.
Sự tiếp xúc của người châu Âu với những gì ngày nay được gọi là Maine có thể đã bắt đầu vào khoảng năm 1200 sau Công nguyên khi người Na Uy được cho là đã tương tác với người Penobscot bản địa ở Quận Hancock ngày nay, rất có thể là thông qua thương mại. Nếu được xác nhận, điều này sẽ khiến Maine trở thành địa điểm khám phá ra châu Mỹ sớm nhất của người châu Âu. Khoảng 200 năm trước, từ các khu định cư ở Iceland và Greenland, người Na Uy lần đầu tiên xác định được Châu Mỹ và cố gắng định cư ở các khu vực như Newfoundland, nhưng không thành công trong việc thiết lập một khu định cư lâu dài. Bằng chứng khảo cổ học cho thấy rằng người Na Uy ở Greenland đã quay trở lại Bắc Mỹ trong vài thế kỷ sau khi phát hiện ban đầu để buôn bán và thu thập gỗ, với bằng chứng phù hợp nhất là Maine penny, một đồng xu Na Uy thế kỷ XI được tìm thấy tại một địa điểm của người Mỹ bản địa vào năm 1954.
Khu định cư đầu tiên được xác nhận của người châu Âu ở Maine ngày nay được hình thành vào năm 1604 trên Đảo Saint Croix, do nhà thám hiểm người Pháp Pierre Dugua, Sieur de Mons lãnh đạo. Nhóm của ông bao gồm Samuel de Champlain, được ghi nhận là một nhà thám hiểm. Người Pháp đặt tên cho toàn bộ khu vực là Acadia, bao gồm cả phần sau này trở thành bang Maine. Công ty Plymouth đã thành lập khu định cư người Anh đầu tiên ở Maine tại Thuộc địa Popham vào năm 1607, cùng năm với khu định cư tại Jamestown, Virginia. Những người ở Popham trở lại Anh sau 14 tháng.
Địa lý
Phía Nam và phía Đông là Vịnh Maine, phía Tây là bang New Hampshire. Tỉnh New Brunswick của Canada nằm ở phía Bắc và Đông Bắc, và tỉnh Quebec nằm ở phía Tây Bắc. Maine là bang cực bắc của vùng New England và là bang lớn nhất, chiếm gần một nửa diện tích toàn vùng. Maine là tiểu bang duy nhất có biên giới chính xác chỉ với một tiểu bang khác của Hoa Kỳ (New Hampshire).
Maine là tiểu bang cực Đông của Hoa Kỳ cả về điểm cực và trung tâm địa lý. Thị trấn Lubec là khu định cư có tổ chức ở cực Đông của Hoa Kỳ. Ngọn hải đăng Quoddy Head của nó cũng là nơi gần nhất ở Hoa Kỳ với Châu Phi và Châu Âu. Ga Estcourt là điểm cực Bắc của Maine, cũng như điểm cực Bắc ở New England. (Để biết thêm thông tin, hãy xem các điểm cực của Hoa Kỳ.)
Hồ Moosehead của Maine là hồ lớn nhất nội địa vùng New England, vì Hồ Champlain nằm giữa Vermont, New York và Quebec. Một số hồ khác của Maine, chẳng hạn như Hồ Nam Twin, được mô tả bởi Henry David Thoreau trong "The Maine Woods" (1864). Núi Katahdin là điểm cuối phía Bắc của Đường mòn Appalachia, kéo dài về phía Nam đến Dãy Springer, Georgia và điểm cuối phía Nam của Đường mòn Appalachia Quốc tế mới, khi hoàn thành, sẽ chạy đến Belle Isle, Newfoundland và Labrador.
Đảo Machias Seal và North Rock, ngoài khơi bờ biển Down East của bang, được cả Canada và thị trấn Cutler của Mỹ tuyên bố chủ quyền, và nằm trong một trong bốn khu vực giữa hai quốc gia mà chủ quyền vẫn đang tranh chấp, nhưng đây là khu vực duy nhất trong số các khu vực tranh chấp có đất đai. Cũng ở khu vực cực Đông này trong Vịnh Fundy là Old Sow whirlpool, Vực nước xoáy lớn nhất ở Tây bán cầu.
Maine là tiểu bang có mật độ dân cư thấp nhất ở phía Đông sông Mississippi. Nó được gọi là Tiểu bang Cây Thông; hơn 80% tổng diện tích đất của nó là rừng hoặc không có người ở, độ che phủ rừng nhiều nhất so với bất kỳ tiểu bang nào của Hoa Kỳ. Trong các khu vực nhiều cây cối của nội địa có nhiều vùng đất không có người ở, một số không có tổ chức chính quyền chính thức (rất hiếm ở vùng New England). Ví dụ, lãnh thổ chưa được tổ chức Tây Bắc Aroostook ở phần phía Bắc của bang có diện tích 2.668 dặm vuông (6.910 km2) và dân số là 10 người, hoặc một người cho mỗi 267 dặm vuông (690 km2).
Corund
Corund là một xã thuộc hạt Harghita, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 6180 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Harghita
Maine
Địa lý
Maine nằm trong quần xã sinh vật rừng hỗn hợp và lá rộng ôn đới. Vùng đất gần bờ biển phía Nam và Trung tâm Đại Tây Dương được bao phủ bởi những cây sồi hỗn hợp của các khu rừng ven biển Đông Bắc. Phần còn lại của bang, bao gồm cả North Woods, được bao phủ bởi rừng New England–Acadia.
Maine có gần 230 dặm (400 km) bờ biển thuộc Đại Tây Dương (và 3.500 dặm (5.600 km) bờ biển thủy triều). West Quoddy Head ở Lubec là điểm cực đông của vùng đất trong 48 bang tiếp giáp. Dọc theo bờ biển nổi tiếng có đá bao quanh của Maine là những ngọn hải đăng, bãi biển, làng chài và hàng ngàn hòn đảo ngoài khơi, bao gồm cả Quần đảo Shoals nằm giữa biên giới với New Hampshire. Có đá lởm chởm và vách đá và nhiều vịnh và cửa hút gió. Nội địa là hồ, sông, rừng và núi. Sự tương phản trực quan này của những sườn dốc có rừng bao phủ xuống biển đã được nhà thơ người Mỹ Edna St. Vincent Millay của Rockland và Camden tóm tắt trong tác phẩm "Renascence":
Các nhà địa chất mô tả kiểu cảnh quan này là "bờ biển bị nhấn chìm", nơi mực nước biển dâng cao đã xâm chiếm các đặc điểm đất đai trước đây, tạo ra các vịnh từ các thung lũng và các đảo từ các đỉnh núi. Sự gia tăng độ cao của đất do sự tan chảy của băng nặng trên sông băng đã gây ra hiệu ứng bật lại nhẹ của lớp đá bên dưới; Tuy nhiên, sự dâng lên của đất không đủ để loại bỏ tất cả ảnh hưởng của mực nước biển dâng và sự xâm lấn của nó đối với các thực thể đất trước đây.
Phần lớn địa mạo của Maine được tạo ra bởi hoạt động băng hà kéo dài vào cuối thời kỳ băng hà cuối cùng. Các đặc điểm băng giá nổi bật bao gồm Somes Sound và Bubble Rock, cả hai đều thuộc Công viên Quốc gia Acadia trên Đảo Mount Desert. Được chạm khắc bởi sông băng, Somes Sound đạt đến độ sâu 175 foot (50 m). Độ sâu cực cao và độ dốc lớn cho phép các tàu lớn di chuyển gần như toàn bộ chiều dài của vịnh hẹp. Những tính năng này cũng đã làm cho nó trở nên hấp dẫn đối với các nhà đóng tàu, chẳng hạn như Du thuyền Hinckley danh tiếng.
Bubble Rock, một loại băng giá thất thường (Glacial erratic), là một tảng đá lớn nằm ở rìa Bubble Mountain trong Công viên Quốc gia Acadia. Bằng cách phân tích loại đá granit, các nhà địa chất phát hiện ra rằng sông băng mang Bubble Rock đến vị trí hiện tại của nó từ Lucerne, 30 dặm (48 km). Iapetus Suture chạy qua phía Bắc và phía Tây của bang, nằm dưới địa thể Laurentia cổ đại, và phía Nam và phía Đông nằm dưới địa thể Avalonia.
Vườn quốc gia Acadia là vườn quốc gia duy nhất ở New England. Các khu vực dưới sự bảo vệ và quản lý của Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ bao gồm:
Khí hậu
Maine có khí hậu lục địa ẩm ướt (Phân loại khí hậu Köppen), với mùa hè ấm áp và đôi khi ẩm ướt, mùa đông dài, lạnh và có rất nhiều tuyết. Mùa đông đặc biệt khắc nghiệt ở phía Bắc và phía Tây của Maine, trong khi các khu vực ven biển được điều hòa một chút bởi Đại Tây Dương, dẫn đến mùa đông ôn hòa hơn một chút và mùa hè mát mẻ hơn so với các vùng nội địa. Nhiệt độ cao nhất vào ban ngày thường nằm trong khoảng 75–85 °F (24–29 °C) trên toàn tiểu bang vào tháng 7, với nhiệt độ thấp nhất qua đêm là 50 °F (khoảng 15 °C). Nhiệt độ tháng Giêng dao động từ mức cao gần 30 °F (−1 °C) ở bờ biển phía Nam đến mức thấp nhất qua đêm trung bình dưới 0 °F (−18 °C) ở vùng cực Bắc.
Vào tháng 1 năm 2009, nhiệt độ thấp kỷ lục mới của bang đã được thiết lập tại Sông Big Black là −50 °F (−46 °C), đánh dấu kỷ lục của New England.
Lượng mưa hàng năm thay đổi từ 35,8 in (909 mm) ở Đảo Presque đến 56,7 in (1.441 mm) ở Công viên Quốc gia Acadia.
Dân số
Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ ước tính rằng dân số của Maine là 1.344.212 người vào ngày 1 tháng 7 năm 2019, tăng 1,19% kể từ cuộc điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010. Tại cuộc điều tra dân số năm 2020, 1.362.359 người sống trong tiểu bang. Mật độ dân số của bang là 41,3 người trên một dặm vuông, khiến nó trở thành bang có mật độ dân số thấp nhất ở phía Đông sông Mississippi. Tính đến năm 2010, Maine cũng là bang nông thôn nhất trong Liên minh, với chỉ 38,7% dân số của bang sống trong khu vực thành thị. Như đã giải thích chi tiết trong phần "Địa lý", có những vùng đất rộng lớn không có người ở, một số vùng xa xôi trong nội địa của bang, đặc biệt là ở Rừng Bắc Maine.
Maine có tốc độ tăng dân số rất chậm kể từ cuộc điều tra dân số năm 1990; tốc độ tăng trưởng của nó (0,57%) kể từ cuộc điều tra dân số năm 2010 đứng thứ 45 trong số 50 tiểu bang. Mức tăng dân số khiêm tốn trong tiểu bang tập trung ở các quận ven biển phía Nam; với nhiều dân số đa dạng hơn đang dần di chuyển vào các khu vực này của tiểu bang. Tuy nhiên, các khu vực phía Bắc, nông thôn hơn của bang đã trải qua sự sụt giảm nhẹ về dân số từ năm 2010 đến năm 2016.
Tính đến năm 2020, Maine có dân số từ 65 tuổi trở lên cao nhất ở Hoa Kỳ.
Theo điều tra dân số năm 2010, Maine có tỷ lệ người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha cao nhất so với bất kỳ bang nào, chiếm 94,4% tổng dân số. Trong năm 2011, 89,0% tổng số ca sinh trong tiểu bang là của cha mẹ da trắng không phải gốc Tây Ban Nha. Maine cũng có dân số cao thứ hai trong khu dân cư.
Theo Báo cáo đánh giá tình trạng vô gia cư hàng năm của Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ - HUD năm 2022, ước tính có khoảng 4.411 người vô gia cư ở Maine.
Bảng dưới đây cho thấy thành phần chủng tộc của dân số Maine vào năm 2016.
Theo Khảo sát cộng đồng người Mỹ năm 2016, 1,5% dân số Maine là người gốc Tây Ban Nha hoặc La tinh (thuộc bất kỳ chủng tộc nào): người Mexico (0,4%), người Puerto Rico (0,4%), người Cuba (0,1%) và người gốc Tây Ban Nha hoặc người La tinh khác (0,6%).[55] Sáu nhóm tổ tiên lớn nhất là: người Anh (20,7%), người Ireland (17,3%), người Pháp (15,7%), người Đức (8,1%), người Mỹ (7,8%) và Pháp-Canada (7,7%).
Những người viện dẫn rằng họ là người Mỹ phần lớn là người gốc Anh, nhưng có tổ tiên đã sinh sống ở khu vực này quá lâu (thường là từ thế kỷ XVII) nên họ chọn cách xác định đơn giản là người Mỹ.
Khu vực thung lũng phía trên sông Saint John từng là một phần của cái gọi là Cộng hòa Madawaska, trước khi biên giới được quyết định trong Hiệp ước Webster-Ashburton năm 1842. Hơn một phần tư dân số của Lewiston, Waterville và Biddeford là người Mỹ gốc Pháp. Hầu hết cư dân của các khu vực Mid Coast và Down East chủ yếu là di sản của Anh. Một số lượng nhỏ hơn các nhóm khác, bao gồm người Ireland, người Ý và người Ba Lan, đã định cư trên khắp tiểu bang kể từ làn sóng nhập cư cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
Thông tin
Thể loại:Tiểu bang Hoa Kỳ Thể loại:New England Thể loại:Đông Bắc Hoa Kỳ Thể loại:Tiểu bang Đông Duyên hải Hoa Kỳ
Sennan, Osaka
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố phủ Ōsaka
Septemserolis ovata
Septemserolis ovata là một loài chân đều trong họ Serolidae. Loài này được Sheppard miêu tả khoa học năm 1957.
Tham khảo
Thể loại:Septemserolis
Nguyễn Văn Thân
Nguyễn Văn Thân có thể là:
Xenochalepus dictyopterus
Xenochalepus dictyopterus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Perty miêu tả khoa học năm 1832.
Tham khảo
Thể loại:Xenochalepus