cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Souphanouvong
Tiểu sử
Souphanouvong là một trong ba con trai của hoàng thân Bounkhong, Uparat (phó vương) cuối cùng của Luang Prabang. Mẹ của ông là bà Mom Kham Ouane. Năm mới 11 tuổi, Xuphanuvông đã đến Việt Nam học tập tại trường Albert Sarraut, Hà Nội. 10 năm sau, năm 1920 sang học tại Pháp cùng thái tử Savang Vatthana (1907-1981) và hoàng thân Souvanna Phouma (1901-1984). Trọ trong căn hộ trên đại lộ Raspail của tướng Pháp Coquelet. Tốt nghiệp đại học quốc gia cầu đường Paris, trở thành kỹ sư cầu đường đầu tiên ở Đông Dương. Ông về Trung kỳ Việt Nam công tác đã từng đảm nhận chức vụ Kiến trúc sư trưởng khu Công chánh Nha Trang, tham gia khá nhiều vào các công trình thủy lợi trên đất Việt Nam, trong đó có 7 công trình cho đến nay vẫn đang còn sử dụng, tiêu biểu như Tháp nước Phan Thiết, đập Bái Thượng ở Thanh Hóa. Ông gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và bắt đầu sự nghiệp cách mạng.
Biệt danh Hoàng thân Đỏ
Năm 1945, ông chỉ huy lực lượng vũ trang của chính phủ Lào Issara, sau đó tham gia thành lập Neo Lào Issara và tham gia Đảng Cộng sản Đông Dương. Ông đã trở thành lãnh đạo của chính phủ Kháng chiến, lực lượng Pathet Lào và thành viên cao cấp Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, và khi đảng này đã giành được quyền lực, ông đã trở thành Chủ tịch đầu tiên của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Sau năm 1986, Phoumi Vongvichit là quyền chủ tịch. Năm 1991, khi Kaysone Phomvihane thiết lập chức chủ tịch hành pháp năm 1991, Souphanouvong thôi vai trò lãnh đạo, khi đó ông 82 tuổi, và trở thành cố vấn trung ương đảng.
Khả năng cá nhân
Người ta cho rằng ông là người con trai có tài nhất trong các con trai của Bounkhong, ông nói được 13 ngôn ngữ, bao gồm tiếng Việt, tiếng Hy Lạp và tiếng Latin. Ông đã làm việc ở các cảng của Le Havre trước khi nhận được bằng kỹ sư từ École nationale des ponts et chaussées (Trường quốc gia cầu cống của Pháp).
Gia đình
Người vợ của ông, bà Nguyễn Thị Kỳ Nam, là người Việt Nam, quê ở Nha Trang, được ông đặt tên Lào là Viengkham Souphanouvong. Năm 1937, sau khi kết thúc quãng thời gian du học ở Pháp, Hoàng thân Souphanouvong bị Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm làm công chức Sở Công chánh An Nam Trung kỳ ở Nha Trang. Đến Nha Trang, bước chân vào khách sạn Bon Air với ý định xin nghỉ trọ, Hoàng thân Souphanouvong đã gặp bà mà sau này ông mới biết đó chính là tiểu thư Kỳ Nam, con gái của ông chủ khách sạn và cũng là hoa khôi xinh đẹp nức tiếng xứ Trung kỳ. Bà Kỳ Nam là nữ sinh trường Đồng Khánh, thông thạo nhiều ngôn ngữ, có văn bằng biên tập viên, nhà báo. Ông bà có 10 người con, các con của ông đều từng có thời gian học ở Việt Nam và thông thạo tiếng Việt.
Con trai cả là Ariya Souphanouvong đã hy sinh năm 1967. Con trai thứ 2 là Khamsay Souphanouvong, từ năm 1986 là ủy viên trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Bộ trưởng Bộ Tài chính. Năm 2000 ông cùng gia đình định cư tại New Zealand. Con trai thứ 3 là ông Vinaythong Souphanouvong (Nguyễn Văn Chính), hiện vẫn sống ở Lào. Con gái thứ 5 là bà Nhotkeomani Souphanouvong (Nguyễn Kiều Nga), hiện cũng đang sống ở Lào. Các người con khác không rõ thông tin.
Liên kết ngoài
Souphanouvong Thể loại:Chủ tịch Lào Souphanouvong Thể loại:Nhân vật trong Nội chiến Lào Thể loại:Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam Thể loại:Học sinh trường Bưởi
Chùm đô thị West Midlands
Chùm đô thị West Midlands (tiếng Anh: West Midlands conurbation, hoặc West Midlands Urban Area) là một chùm đô thị rộng lớn ở vùng West Midlands của nước Anh. Đây là vùng đô thị lớn thứ hai ở Anh, sau Vùng đô thị London.
Chùm đô thị này bao gồm nhiều đô thị lớn của nước Anh, như Birmingham (lớn thứ hai ở Anh), Wolverhampton (thứ 13), Dudley (thứ 19) và Walsall (thứ 28). Lưu ý là Chùm đô thị West Midland chỉ là một phần của vùng West Midland và hạt West Midland lại không nằm trong chùm đô thị này.
Trong chùm đô thị West Midlands có các đơn vị hành chính sau:
Tham khảo
Thể loại:Vùng đô thị Anh Thể loại:West Midlands (vùng)
James Caviezel
James Patrick Caviezel, Jr. [1] (sinh ngày 26 tháng 9 năm 1968) hay Jim Caviezel là một diễn viên điện ảnh và diễn viên truyền hình người Mỹ, nổi tiếng với vai diễn Chúa Giê-su Christ trong The Passion of the Christ (2004) và đóng vai chính John Reese trong loạt phim Person of Interest (2011—2016) của đài CBS.[2] Các vai diễn đáng chú ý khác của anh bao gồm Slov trong G.I. Jane (1997), Private Witt trong The Thin Red Line (1998), Thám tử John Sullivan trong Frequency (2000), Edmond Dantès trong The Count of Monte Cristo (2002), William Hobbes trong Escape Plan (2013), và Bob Ladouceur trong When the Game Stands Tall (2014).[3]
Daniel Zopoula
Daniel Zopoula (sinh ngày 11 tháng 12 năm 1971) là một doanh nhân, mục sư, nhà nhân đạo, tuyên úy công ty, tác giả, cố vấn ủy thác và nhà giáo dục người Canada.
James Caviezel
Đầu đời
Caviezel sinh ra ở Mount Vernon, Washington, Hoa Kỳ, anh là con trai của Margaret (nhũ danh Lavery), một cựu diễn viên sân khấu và bà nội trợ, và James Caviezel, một bác sĩ chỉnh hình.[3][4] Anh có một người em trai tên là Timothy, và ba người chị em, Ann, Amy và Erin. Ông lớn lên trong một gia đình Công giáo gắn bó chặt chẽ ở Conway, Washington.[5][6] Họ của anh là tiếng Romansh. Cha anh là người gốc Slovakia và Thụy Sĩ, trong khi mẹ anh là người Ireland.[7][8]
Daniel Zopoula
Đầu đời và giáo dục
Zopoula sinh ra ở Boura với một người mẹ Sissala, và lớn lên ở Burkina Faso, Tây Phi. Ông là người Bwaba, một nhóm phụ Mande gốc Mali. Zopoula là con thứ 33 trong số 35 người con.
James Caviezel
Tham khảo
Thể loại:Nam diễn viên điện ảnh Mỹ Thể loại:Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 20 Thể loại:Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Nam diễn viên truyền hình Mỹ Thể loại:Sinh năm 1968 Thể loại:Người Mỹ gốc Thụy Sĩ Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Mỹ gốc Ireland Thể loại:Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ
Daniel Zopoula
Sự nghiệp
Zopoula bắt đầu sự nghiệp của mình với tư cách là một người chăn cừu, nông dân, người hái bông và thuyết giáo ở Burkina Faso. Vào năm 1995, ông đã tạo điều kiện cho việc thành lập Mạng lưới các Cơ quan Phát triển Quốc tế Bridges of Hope, một tổ chức nhân đạo phi lợi nhuận đa quốc gia ở Saskatchewan. Ông là Giám đốc điều hành của Bridges of Hope. Tổ chức hỗ trợ giải quyết các trở ngại kinh tế của các gia đình bị ảnh hưởng bởi nghèo đói.
Năm 2000, Zopoula là Mục sư tại Nhà thờ Cộng đồng River of Life ở Lethbridge, Alberta, sau đó tại Nhà thờ First Congregational. Ông đã thành lập Nhà thờ Thành phố Miz ở Lethbridge, Alberta, vào ngày 28 tháng 1 năm 2008. Zopoula là Người sáng lập và Tư vấn cấp cao tại Life Direction Training and Consulting Incorporated. Ông ủng hộ sức khỏe tinh thần của thanh niên. Zopoula là chủ sở hữu của Hope Enterprises International9 và là người đứng đầu Travel with Daniel.
Ông phục vụ tại Tòa Giám mục Quốc tế với tư cách là Tổng Giám mục ở Tỉnh Canada.
Zopoula là Hiệu trưởng kiêm Hiệu trưởng Học thuật với Biểu trưng của Đại học Chretiene. Ông là Giám đốc Khu vực của Đại học Logos.
Zopoula điều hành các podcast như Daniel Zopoula Podcast và Daniel Zopoula Ministries.
Ông đã đồng khởi xướng một cuộc gây quỹ, Ngôi nhà Hy vọng, một mái ấm tạm trú cho các bé gái ở Tanzania.
Sách
Zopoula đã viết cuốn The All For Nothing Marriage: Why Your Marriage Will Kill You Before Death Do You Part. Nó được xuất bản vào năm 2008 bởi FrisenPress  và được phân phối bởi The Ingram Book Company
Đời tư
Zopoula định cư ở Lethbridge, Alberta, với vợ là Sara Zopoula vào năm 2000.
Giải thưởng
Zopoula là người nhận được giải thưởng Huân chương của Burkina Faso.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1971 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Doanh nhân Canada Thể loại:Người Canada
Howard Humphries
William Howard Humphries (19 tháng 5 năm 1891 - 1954) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở Football League cho Aston Villa và Rotherham County. Ông sinh ra ở Aston. Ông cũng là cầu thủ khách mời thời chiến thi đấu cho Stoke, có 6 trận ra sân trong mùa giải 1916-17.
Thống kê sự nghiệp
Nguồn:
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1891 Thể loại:Mất năm 1954 Thể loại:Cầu thủ bóng đá từ Birmingham, West Midlands Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Hậu vệ biên bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Aston Villa F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Southend United F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Rotherham County F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Ngày mất thiếu Thể loại:Nơi mất thiếu
Nguyễn Duy Giảng
Nguyễn Duy Giảng (sinh ngày 25 tháng 7 năm 1966) là Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao của Việt Nam. Ông hiện giữ chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Ông nguyên là Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội (2017-2020), Vụ trưởng Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế chức vụ (Vụ 3) Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam.
Tiểu sử
Năm 2009, ông bắt đầu làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ Luật học tại Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nguyễn Duy Giảng có bằng tiến sĩ Luật học chuyên ngành Luật Hình sự.
Luận văn của ông có tiêu đề "Các chủ thể tiến hành tố tụng trong Luật Tố tụng hình sự Việt Nam trước yêu cầu cải cách tư pháp" do PGS.TS Trần Văn Độ hướng dẫn tại Đại học Quốc gia Hà Nội.
Nguyễn Duy Giảng từng giữ các chức vụ: Phó viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, Phó Vụ trưởng Vụ tổ chức cán bộ, Phó vụ trưởng và Vụ Trưởng Vụ Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế Viện kiểm sát nhân dân Tối cao.
Ngày 25 tháng 6 năm 2012, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang ký Quyết định số 885/QĐ-CTN bổ nhiệm chức danh Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho ông Nguyễn Duy Giảng.
Ngày 17 tháng 12 năm 2015, Nguyễn Duy Giảng được Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang bổ nhiệm chức danh Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Từ năm 2015 đến năm 2016, Nguyễn Duy Giảng là Vụ trưởng Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự (Vụ 1) Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam.
Từ ngày 1 tháng 6 năm 2017, ông được Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Lê Minh Trí điều động, biệt phái giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội theo quyết định số 18/QĐ-VKSTC ngày 25 tháng 5 năm 2017. Lúc này ông đang là Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Vụ trưởng Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế chức vụ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Năm 2017, ông còn là Bí thư Ban cán sự Đảng Cộng sản Việt Nam tại Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội. .
Tính đến tháng 9 năm 2017, Nguyễn Duy Giảng đã có 30 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam, và 29 năm công tác trong ngành kiểm sát.
Kể từ ngày 5 tháng 6 năm 2020, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Duy Giảng, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Người được bổ nhiệm cùng với ông là bà Nguyễn Hải Trâm, Kiểm sát viên VKSND Tối cao, Vụ trưởng Vụ Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án tham nhũng, chức vụ (Vụ 5).
Tham khảo
Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam Thể loại:Người Hà Tĩnh Thể loại:Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội Thể loại:Kiểm sát viên cao cấp Việt Nam Thể loại:Tiến sĩ Luật Việt Nam Thể loại:Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam Thể loại:Chiến sĩ thi đua toàn quốc Thể loại:Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Việt Nam đương nhiệm Thể loại:Vụ trưởng Vụ 3, Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Thể loại:Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam đương nhiệm Thể loại:Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam
Trung Quốc (khu vực)
thumb|280px|right|Trung Quốc thumb|280px|[[Cờ năm màu (Ngũ sắc kỳ 五色旗), biểu thị khái niệm Ngũ tộc cộng hòa. ]] thumb|280px|[[Lương Khải Siêu, người đưa ra khái niệm Dân tộc Trung Hoa. ]] nhỏ|280px|[[Vạn Lý Trường Thành, dài hơn 6700 km, bắt đầu được xây dựng vào đầu thế kỷ III TCN để ngăn quân "du mục" từ phương Bắc, và cũng đã được xây lại nhiều lần.]]
Trung Quốc là tổng hợp của nhiều quốc gia và nền văn hóa đã từng tồn tại và nối tiếp nhau tại Đông Á lục địa, từ cách đây ít nhất 3.500 năm. Trung Quốc ngày nay, có thể được coi như có một hay nhiều nền văn minh khác nhau, nằm trên một hay nhiều quốc gia khác nhau, sử dụng một hay nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Với một trong những giai đoạn văn minh liên tục dài nhất của thế giới và hệ thống chữ viết tiếp tục được dùng cho đến ngày nay, lịch sử Trung Quốc đặc trưng bởi những chia tách và thống nhất lặp đi lặp lại qua các thời kỳ hòa bình xen kẽ chiến tranh, trên một lãnh thổ đầy biến động. Lãnh thổ Trung Quốc bành trướng ra xung quanh từ một vùng đất chính tại Bình nguyên Hoa Bắc và lan ra tận các vùng phía Đông, Đông Bắc, và Trung Á. Trong hàng thế kỷ, Đế quốc Trung Hoa cũng là một trong những nền văn minh với kỹ thuật và khoa học tiên tiến nhất, và có ảnh hưởng văn hóa lớn trong khu vực Đông Á.
Tuy nhiên từ thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, ảnh hưởng kinh tế, chính trị, quân sự của Trung Quốc giảm sút nhiều do tác động của sức mạnh phương Tây cũng như sức mạnh khu vực của Nhật Bản. Cuối thế kỷ XIX nhiều khu vực tại Trung Quốc đã bị cắt hoặc nhường cho nước ngoài làm tô giới, nhượng địa, thuộc địa và phần lớn nước này bị Nhật xâm chiếm vào Chiến tranh thế giới thứ hai và người Nhật đã tách lãnh thổ Mãn châu ra khỏi Trung Quốc, dựng nên chính phủ Mãn Châu Quốc. Chế độ quân chủ tại Trung Quốc chấm dứt và Trung Hoa Dân Quốc (THDQ) ra đời năm 1912 dưới sự lãnh đạo của Tôn Dật Tiên; tuy nhiên Trung Quốc trong suốt bốn thập kỷ của THDQ đã hỗn loạn vì kiểu lãnh đạo quân phiệt, Chiến tranh Trung-Nhật lần II và nội chiến giữa Quốc Dân Đảng và Cộng sản Đảng.
Đảng Cộng sản Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông sau khi giành chiến thắng đã thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào năm 1949, đẩy chính phủ Trung Hoa Dân Quốc ra đảo Đài Loan là hòn đảo vốn thuộc quyền quản lý của họ sau khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.
Trung Hoa
nhỏ|200px|phải|[[Di Hòa Viên, Bắc Kinh, Trung Quốc]] Trung Quốc, có nghĩa là "quốc gia Trung tâm" hay "vương quốc ở trung tâm". Tên gọi này không chỉ mang ý nghĩa Trung Quốc ở giữa các nước khác mà còn thể hiện Trung Quốc là ở trung tâm "thiên hạ", có văn hóa và sức mạnh nổi trội hơn các dân tộc và quốc gia xung quanh.
Tên gọi Trung Quốc đã không được dùng thống nhất trong suốt lịch sử Trung Quốc, và thể hiện sắc thái văn hóa và chính trị. Vào thời Xuân Thu, nó được dùng để mô tả về mặt chính trị các nước xuất phát từ nhà Tây Chu, nằm trong châu thổ Hoàng Hà, không tính các nước như Sở dọc theo Trường Giang và Tần ở phía tây. Tuy nhiên vào thời nhà Hán, Sở và Tần kết nối vào Trung Quốc và được coi là một bộ phận của "Trung Quốc mới". Và theo dòng lịch sử, tên gọi này dần ổn định và chỉ toàn bộ lãnh thổ dưới sự cai trị của chính quyền đế quốc trung ương.
Tên gọi "Trung Quốc" trong các ngôn ngữ Tây phương
nhỏ|240px|[[Tây An, thời cổ đại gọi là Trường An, là kinh đô của 13 triều đại phong kiến khác nhau (bao gồm Hán và Đường) của Trung Quốc.]] Tiếng Anh và nhiều thứ tiếng khác dùng tên China (và tiền tố Sino-), mà nhiều người coi là tên xuất phát từ tên "nhà Tần" (Qin) là triều đại đầu tiên đã thống nhất Trung Quốc, mặc dù vẫn còn nhiều chi tiết cần làm rõ thậm chí nguồn gốc của nó còn nhiều tranh cãi. Mặc dù thực tế nhà Tần chỉ tồn tại rất ngắn và thường bị coi là cực kỳ tàn bạo, nhưng nó đã xác lập một kiểu chữ viết thống nhất tại Trung Quốc và gọi người nắm quyền tối cao của Trung Quốc là "Hoàng đế". Kể từ thời nhà Tần trở đi, những thương nhân trên Con đường tơ lụa đã sử dụng tên gọi "China". Ngoài ra còn nhiều thuyết khác về nguồn gốc của từ này.
Tên gọi China theo nghĩa hẹp chỉ Trung Quốc bản thổ, hoặc Trung Quốc bản thổ cùng với Mãn Châu, Nội Mông, Tây Tạng và Tân Cương, một kết hợp đồng nghĩa với thực thể chính trị Trung Quốc vào thế kỷ XX và XXI; biên giới giữa các khu vực này không nhất thiết phải đúng theo ranh giới các tỉnh Trung Quốc. Trong nhiều văn cảnh khác nhau, "Trung Quốc" thường được dùng để chỉ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hay Đại lục Trung Quốc, trong khi "Đài Loan" được dùng cho Trung Hoa Dân Quốc. Bình thường, trong văn cảnh kinh tế hay kinh doanh, "Đại Trung Hoa địa khu" dùng để chỉ Đại lục Trung Quốc, Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan.
nhỏ|200px|[[Bản đồ Thế giới của Ptolemy, phía bên phải là Sinae hay Trung Quốc được thực hiện khoảng Thế kỷ II trước CN]] Các nhà Trung Quốc học thường dùng Chinese theo một nghĩa hẹp gần với cách dùng kinh điển của "Trung Quốc", hoặc để chỉ sắc dân "Hán", là sắc dân chiếm đại đa số tại Đại lục Trung Quốc.
Trong một số trường hợp thì tên gọi "Trung Quốc đại lục" rất thích hợp để chỉ Trung Quốc, đặc biệt khi để phân biệt với các khu vực có thể chế chính trị khác biệt như Hồng Kông, Ma Cao và các lãnh thổ do Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) quản lý.
Lịch sử
nhỏ|phải|[[Tần Thủy Hoàng, hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc]] Trung Quốc là một trong những cái nôi văn minh nhân loại sớm nhất. Văn minh Trung Quốc cũng là một trong số ít các nền văn minh, cùng với Lưỡng Hà cổ (người Sumer), Ấn Độ (Văn minh lưu vực sông Ấn Độ), Maya và Ai Cập Cổ đại, tự tạo ra chữ viết riêng.
Triều đại đầu tiên theo các thư tịch lịch sử Trung Quốc là nhà Hạ; tuy nhiên chưa có bằng chứng khảo cổ học kiểm chứng được sự tồn tại của triều đại này (khi Trung Quốc tăng trưởng kinh tế và cải cách chính trị đồng thời có đủ nhân lực và trí lực để theo đuổi mạnh mẽ hơn nhằm minh chứng về một lịch sử cổ đại, có một số di chỉ đá mới được đưa ra cũng như một vài bằng chứng được gom lại theo thời gian, thể hiện rõ bản sắc, sự thuần nhất và niềm tự hào dân tộc, hay nói cách khác là thể hiện chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa đại Hán tộc). Triều đại đầu tiên chắc chắn tồn tại là nhà Thương, định cư dọc theo lưu vực Hoàng Hà, vào khoảng thế kỷ XVIII đến thế kỷ XII TCN. Nhà Thương bị nhà Chu lật đổ (thế kỷ XII đến thế kỷ V TCN), đến lượt nhà Chu lại bị yếu dần do mất quyền cai quản các lãnh thổ nhỏ hơn cho các công hầu bá tước; cuối cùng, vào thời Xuân Thu, nhiều nước chư hầu đã trỗi dậy và liên tiếp giao chiến, và chỉ coi triều đình nhà Chu là trung tâm quyền lực trên danh nghĩa. Cuối cùng Tần Thủy Hoàng đã thâu tóm tất cả các quốc gia và tự xưng là hoàng đế vào năm 221 TCN, lập ra nhà Tần, quốc gia Trung Quốc thống nhất về thể chế chính trị, chữ viết và có một ngôn ngữ chính thống đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc.
Tuy nhiên, triều đại này không tồn tại lâu do nó quá độc đoán và tàn bạo và đã tiến hành "đốt sách chôn nho" trên cả nước (đốt hết sách vở và giết những người theo nho giáo) nhằm ngăn chặn những ý đồ tranh giành quyền lực của hoàng đế từ trứng nước, để giữ độc quyền tư tưởng, và để thống nhất chữ viết cho dễ quản lý. Sau khi nhà Tần sụp đổ vào năm 207 TCN thì đến thời nhà Hán kéo dài đến năm 220 CN. Sau đó lại đến thời kỳ phân tranh khi các lãnh tụ địa phương nổi lên, tự xưng "Thiên tử" và tuyên bố Thiên mệnh đã thay đổi. Vào năm 580, Trung Quốc tái thống nhất dưới thời nhà Tùy. Vào thời nhà Đường và nhà Tống, Trung Quốc đã đi vào thời hoàng kim của nó. Trong một thời gian dài, đặc biệt giữa thế kỷ thứ VII và XIV, Trung Quốc là một trong những nền văn minh tiên tiến nhất trên thế giới về kỹ thuật, văn chương, và nghệ thuật. Nhà Tống cuối cùng bị rơi vào tay quân xâm lược Mông Cổ năm 1279. Đại hãn Mông Cổ là Hốt Tất Liệt lập ra nhà Nguyên. Về sau một thủ lĩnh nông dân là Chu Nguyên Chương đánh đuổi chính quyền người Mông Cổ năm 1368 và lập ra nhà Minh, kéo dài tới năm 1644. Sau đó người Mãn Châu từ phía đông bắc kéo xuống thay thế nhà Minh, lập ra nhà Thanh, kéo dài đến vị hoàng đế cuối cùng là Phổ Nghi thoái vị vào năm 1912.
Đặc điểm của phong kiến Trung Quốc là các triều đại thường lật đổ nhau trong bể máu và giai cấp giành được quyền lãnh đạo thường phải áp dụng các biện pháp đặc biệt để duy trì quyền lực của họ và kiềm chế triều đại bị lật đổ. Chẳng hạn như nhà Thanh của người Mãn Châu sau khi chiếm được Trung Quốc thường áp dụng các chính sách hạn chế việc người Mãn Châu bị hòa lẫn vào biển người Hán vì dân họ ít. Tuy thế, những biện pháp đó đã tỏ ra không hiệu quả và người Mãn Châu cuối cùng vẫn bị văn hóa Trung Quốc đồng hóa.
Vào thế kỷ thứ XVIII, Trung Quốc đã đạt được những tiến bộ đáng kể về công nghệ so với các dân tộc ở Trung Á mà họ gây chiến hàng thế kỷ, tuy nhiên lại tụt hậu hẳn so với châu Âu. Điều này đã hình thành cục diện của thế kỷ XIX trong đó Trung Quốc đứng ở thế phòng thủ trước chủ nghĩa đế quốc châu Âu trong khi đó lại thể hiện sự bành trướng đế quốc trước Trung Á.
Tuy nhiên nguyên nhân chính của sự sụp đổ của đế quốc Trung Hoa không phải do tác động của châu Âu và Mỹ, như các nhà sử học theo chủ thuyết vị chủng phương Tây vẫn hằng tin tưởng, mà có thể là kết quả của một loạt các biến động nghiêm trọng bên trong, trong số đó phải kể đến cuộc nổi dậy mang tên Thái Bình Thiên Quốc kéo dài từ 1851 đến 1862. Mặc dù cuối cùng lực lượng này cũng bị lực lượng triều đình dập tắt, cuộc nội chiến này là một trong số những cuộc chiến đẫm máu nhất trong lịch sử loài người - ít nhất hai mươi triệu người bị chết (hơn tổng số người chết trong Chiến tranh thế giới thứ nhất). Trước khi xảy ra nội chiến này cũng có một số cuộc khởi nghĩa của những người theo Hồi giáo, đặc biệt là ở vùng Trung Á. Sau đó, một cuộc khởi nghĩa lớn cũng nổ ra mặc dù tương đối nhỏ so với nội chiến Thái Bình Thiên Quốc đẫm máu. Cuộc khởi nghĩa này được gọi là khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn với mục đích đuổi người phương Tây ra khỏi Trung Quốc. Tuy đồng tình thậm chí có ủng hộ quân khởi nghĩa,Từ Hi Thái hậu lại giúp các lực lượng nước ngoài dập tắt cuộc khởi nghĩa này.
nhỏ|trái|270px|Chủ tịch Trung Quốc [[Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ngày 1 tháng 10 năm 1949]] Năm 1912, sau một thời gian dài suy sụp, chế độ phong kiến Trung Quốc cuối cùng sụp đổ hẳn và Tôn Trung Sơn thuộc Quốc Dân Đảng thành lập Trung Hoa Dân Quốc (THDQ). Ba thập kỷ sau đó là giai đoạn không thống nhất — thời kỳ Quân phiệt cát cứ, Chiến tranh Trung-Nhật, và Nội chiến Trung Quốc. Nội chiến Trung Quốc chấm dứt vào năm 1949 và Đảng Cộng sản Trung Quốc nắm được đại lục Trung Quốc. ĐCSTQ lập ra một nhà nước cộng sản—nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH)— tự xem là nhà nước kế tục của Trung Hoa Dân Quốc. Trong khi đó, chính quyền THDQ do Tưởng Giới Thạch lãnh đạo thì rút ra đảo Đài Loan, nơi mà họ tiếp tục được khối phương Tây và Liên Hợp Quốc công nhận là chính quyền hợp pháp của toàn Trung Quốc mãi tới thập niên 1970, sau đó hầu hết các nước và Liên Hợp Quốc chuyển sang công nhận CHNDTH.
Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland và Bồ Đào Nha đã lần lượt trao trả hai nhượng địa là Hồng Kông và Ma Cao ở bờ biển phía đông nam về cho Cộng hòa nhân dân Trung Hoa vào 1997 và 1999. "Trung Quốc" trong văn cảnh ngày nay thường chỉ lãnh thổ của CHNDTH, hay "Đại lục Trung Quốc", mà không tính Hồng Kông và Ma Cao.
CHNDTH và THDQ (từ năm 1949 đến nay) không công nhận ngoại giao lẫn nhau, vì hai bên đều tự cho là chính quyền kế tục hợp pháp của THDQ (thời Tôn Trung Sơn) bao gồm cả Đại lục và Đài Loan, CHNDTH liên tục phản đối những người theo phong trào đòi độc lập cho Đài Loan. Những tranh cãi chủ yếu xoay quanh bản chất và giới hạn của khái niệm "Trung Quốc", khả năng tái thống nhất Trung Quốc và vị thế chính trị Đài Loan.
Lịch sử chính trị
Trước khi nhà Tần thống nhất vào năm 221 TCN, "Trung Quốc" chưa hề tồn tại như một thực thể gắn kết. Văn minh Trung Quốc hình thành từ nhiều văn minh các nước khác nhau, các nước này do các vương, công tước, hầu tước, hay bá tước trị vì. Mặc dù vẫn có một ông vua nhà Chu nắm giữ quyền lực trung ương trên danh nghĩa, và chủ nghĩa bá quyền đôi lúc có ảnh hưởng nhất định, trên thực tế mỗi nước là một thực thể chính trị độc lập. Đây cũng là thời điểm mà triết lý Nho giáo cũng như tư tưởng của các triết gia khác có ảnh hưởng đáng kể đến tư tưởng chính trị-triết lý Trung Quốc.
Sau khi nhà Tần thống nhất Trung Quốc, khi đó người đứng đầu Trung Quốc được gọi là hoàng đế và một hệ thống hành chính trung ương tập quyền quan liêu được thiết lập. Sau khi nhà Tần sụp đổ, Trung Quốc lại có khoảng 13 triều đại khác nhau tiếp tục hệ thống các vương quốc, công quốc, hầu quốc, và bá quốc. Lãnh thổ Trung Quốc khi đó mở rộng hoặc thu hẹp theo sức mạnh của mỗi triều đại. Hoàng đế nắm quyền lực tối thượng, toàn năng và là người đứng đầu về chính trị và tôn giáo của Trung Quốc. Hoàng đế cũng thường tham khảo ý kiến các quan văn võ, đặc biệt là quan đại thần. Quyền lực chính trị đôi khi rơi vào tay các quan lại cao cấp, hoạn quan, hay họ hàng hoàng đế.
Quan hệ chính trị với các nước chư hầu xung quanh được củng cố thông qua các hình thức kết hôn với người hoàng tộc nước ngoài, hỗ trợ quân sự, điều ước, và ràng buộc về chính trị (trên danh nghĩa phải chịu thần phục và thụ phong vương nếu không sẽ bị cấm vận hoặc chịu họa chiến tranh).
Lạc Dương, Trường An, Nam Kinh, và Bắc Kinh từng là thủ đô của Trung Quốc trong lịch sử. Tiếng Trung Quốc khi đó là ngôn ngữ chính thức được sử dụng trong các văn bản của triều đình, còn vào thời người Mông Cổ và Mãn Châu vào Trung Quốc thì tiếng Mông Cổ và tiếng Mãn Châu cũng được coi là ngôn ngữ chính thức dùng trong văn thư của triều đình.
Vào 1 tháng 1 năm 1912, Trung Hoa Dân Quốc (THDQ) được thành lập, sự chấm dứt của Đế chế nhà Thanh. Tôn Trung Sơn và [nhóm] lãnh đạo Quốc Dân Đảng được công bố là tổng thống lâm thời của Nhà nước cộng hòa. Tuy nhiên, Viên Thế Khải, cựu đại thần nhà Thanh đào ngũ theo cách mạng, sau đó đã thương thuyết để Tôn Dật Tiên bước sang bên nhường quyền cho họ Viên. Viên Thế Khải lên làm đại tổng thống, sau đó xưng đế; tuy nhiên, ông ta chết sớm trước khi thực sự nắm trọn vẹn quyền lực trên khắp Trung Hoa. nhỏ|250px|[[Đại lễ đường Nhân dân Trung Quốc, nơi họp của các thành viên Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc]] Sau khi họ Viên sụp đổ, Trung Quốc lại phân rã về chính trị với một chính phủ đặt tại Bắc Kinh được quốc tế công nhận nhưng không có thực quyền. Các Thủ lĩnh quân sự địa phương ở các vùng khác nhau thực sự nắm quyền lực trong vùng đất cát cứ của họ.
Vào cuối thập niên 1920, Quốc dân Đảng do Tưởng Giới Thạch lãnh đạo đã tái thống nhất Trung Quốc và dời đô về Nam Kinh đồng thời thi hành kế hoạch cải tổ chính trị do Tôn Trung Sơn vạch ra nhằm đưa Trung Quốc thành một quốc gia hiện đại, dân chủ. Cả Quốc dân Đảng và Cộng sản Đảng đều chủ trương chế độ đơn đảng và chịu ảnh hưởng từ chủ nghĩa Lenin.
Năm 1947, hiến pháp THDQ ra đời nhưng do nội chiến giữa hai phe Quốc Dân Đảng và Cộng sản Đảng nên trên thực tế hiến pháp này không được đưa vào thực thi trên đại lục Trung Quốc.
Đầu năm 1950, ĐCSTQ đánh bại QDĐTQ và chính phủ THDQ phải dời ra đảo Đài Loan. Vào cuối thập niên 1970, Đài Loan mới bắt đầu thực hiện đầy đủ kiểu chính trị dân chủ đại diện đa đảng với sự tham gia tương đối tích cực của mọi thành phần xã hội. Tuy nhiên không như xu hướng của các nền dân chủ khác là phân chia chính trị theo hai thái cực bảo thủ-tự do, phân chia hiện tại ở THDQ chủ yếu là thống nhất với Trung Quốc về lâu dài hay là theo đuổi một nền độc lập thực sự.
Trong khi đó tại Đại lục, Mao Trạch Đông, lãnh tụ của ĐCSTQ tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH) vào ngày 1 tháng 10 năm 1949 tại Bắc Kinh. Chính quyền này kiểm soát chặt chẽ mọi mặt của đời sống. Tuy nhiên, kể từ sau 1978, những cải tổ đã được đề xướng và mang lại một sự cởi mở đáng kể đối với nhiều khía cạnh của đời sống xã hội, chủ yếu trên các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, và văn hóa. Đặc biệt là sự thay đổi về chính sách đối ngoại, từ chỗ chủ trương dùng vũ lực giải quyết vấn đề, Trung Quốc đã chuyển sang chính sách đàm phán thương lượng, tạo sự tin cậy vào "sự trỗi dậy hòa bình của Trung Quốc" để hướng tới một nước lớn, tuân thủ pháp luật quốc tế và là nhân tố hòa bình ổn định an ninh khu vực.
Đồi núi
nhỏ|299px|Bản đồ tự nhiên của Trung Quốc. Hầu như 67% diện tích Trung Quốc là cao nguyên và núi cao; ở phía tây, cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng chiếm hơn 25% diện tích đất nước. Tuy độ cao trung bình của cao nguyên này là 4000m, thế nhưng từ bề mặt có các hồ nằm rải rác đó đây các dãy núi vươn cao tới hơn 6000m. Trong số 12 đỉnh núi cao nhất thế giới, Trung Quốc có đến tám đỉnh. Dọc theo ven rìa phía bắc của cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng là dãy núi Côn Luân. Ven ría phía nam là dãy Himalaya (Hi Mã Lạp Sơn), tạo thành biên giới giữa Trung Quốc và Nepal. Các đỉnh núi cao có tuyết phủ quanh năm. Băng giá và nhiều loại băng tích đã khắc họa nên quang cảnh núi cao kì thú.
Các vùng đất thấp và sa mạc
nhỏ|192px|Sa mạc [[Taklamakan, sa mạc lớn nhất Trung Quốc.]] Chỉ gần 25% lãnh thổ Trung Quốc nằm ở độ cao dưới 500m. Bình nguyên Hoa Bắc, chủ yếu nằm thấp hơn dưới 100m, là khu vực đất thấp rộng nhất ở Trung Quốc. Đồng bằng này được tạo thành bởi phù sa lắng đọng của Hoàng Hà. Các đồng bằng thấp khác của Trung Quốc chỉ có ở dọc trung lưu, hạ lưu Trường Giang và ở một vùng châu thổ có diện tích nhỏ hơn nhiều là châu thổ Châu Giang.
Khu vực tây - bắc của Trung Quốc là miền đất của các vùng sa mạc, chiếm trên 20% tổng số diện tích đất bằng phẳng của đất nước. Sa mạc cát lớn nhất Trung Quốc là sa mạc Taklamakan. Con đường tơ lụa chạy ven rìa phía bắc sa mạc này. Một số thương gia đã bị lạc trong hành trình vì bão cát và cái đói khát làm cho họ hoang mang.
Exochus derasus
Exochus derasus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Exochus
Trung Quốc (khu vực)
Sông ngòi
nhỏ|199px|[[Trường Giang (Dương Tử), sông dài nhất Trung Quốc.]] Trung Quốc có nhiều sông, nhưng cho đến nay Trường Giang và Hoàng Hà vẫn là những con sông quan trọng nhất. Chúng bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng và có dòng chảy nhìn chung đổ về phía đông.
Trường Giang là con sông dài nhất Trung Quốc với chiều dài 6380 km. Đoạn thượng nguồn trên cao nguyên, dốc đổ nên nước sông chảy siết. Sông phải len qua những hẻm núi sâu và hẹp nên có nhiều ghềnh đá. Sau khi chảy qua các dãy núi nằm ở phía đông của Đập Tam Hiệp nổi tiếng, con sông bắt đầu xuôi về miền đồng bằng. Lòng sông tỏa rộng, chảy quanh co, uốn khúc qua miền đồng bằng bằng phẳng. Vùng châu thổ bao la của Trường Giang trải rộng từ Nam Kinh đến biển Hoa Đông.
Hoàng Hà là sông dài thứ hai ở Trung Quốc, đo được 5464 km. Ở vùng thượng lưu, sông chảy qua những hẻm núi sâu trước khi lượn quanh thành một vòng cung khổng lồ ôm lấy cao nguyên Hoàng Thổ. Đoạn sông này cuốn theo lượng đất vàng dưới dạng phù sa trên hành trình ra biển. Với nguồn đất đó, Hoàng Hà là con sông nặng phù sa nhất thế giới; mỗi năm tải tới 1,6 tỷ tấn phù sa. Ở hạ lưu lòng sông bị bồi cao nên có đoạn lòng sông còn cao hơn vùng đồng bằng xung quanh đến 10m. Địa hình tiêu biểu của bình nguyên Hoa Bắc là hệ thống đê điều dài 700 km chạy dọc hai bên bờ Hoàng Hà.
Hoàng Hà đổ ra biển ở Bột Hải, tuy nhiên vì lũ lụt cửa sông không cố định mà đã thay đổi nhiều lần. Lụt lớn từng gây thiệt hại lớn đến sinh mạng và nông nghiệp; khi đã mất mùa thì nạn đói hoành hành. Vì lẽ đó mà Hoàng Hà còn được gọi là "Nỗi buồn của Trung Hoa."
Đại thể lịch sử
nhỏ|368px|Bản đồ hành chính hai nước [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Đài Loan]] Vào thời nhà Chu, lãnh thổ Trung Quốc chỉ là vùng đất quanh Hoàng Hà. Sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc, lãnh thổ đã mở rộng tối đa về xung quanh, nhất là vào thời nhà Đường, Nguyên, và Thanh. Nhà Thanh thì lấy luôn các vùng đất thuộc Viễn Đông Nga và Trung Á ngày nay (phía tây Tân Cương).
Người Trung Quốc thường coi hoàng đế Trung Quốc là bá chủ thiên hạ và các dân tộc "man, di, nhung, địch" xung quanh là chư hầu. Do vậy, một số quốc vương các nước xung quanh cùng với thái thú các địa phương thường phái sứ thần sang triều cống cho các Hoàng đế Trung Quốc để tỏ ý chịu sự ràng buộc của nước lớn, vua tiểu quốc chỉ có được tính chính danh khi được hoàng đế Trung Quốc phong vương. Kể từ cuối thế kỷ XIX, những quan hệ kiểu này đã không còn tồn tại nữa do Trung Quốc đã mất đi uy lực bá chủ của mình.
Nhà Thanh sau đó đã sáp nhập quê hương của họ (Mãn Châu) nằm ở phía bắc ngoài Vạn lý trường thành là ranh giới với Trung Quốc bản bộ vào Trung Quốc. Năm 1683 sau khi Vương quốc Đông Ninh do Trịnh Thành Công lập nên tuyên bố đầu hàng, Đài Loan và quần đảo Bành Hồ đã bị sáp nhập vào đế chế nhà Thanh. Ban đầu Đài Loan chỉ được coi như một châu, sau đó thành hai châu và sau nữa thành một tỉnh. Sau đó Đài Loan được nhường cho Nhật Bản sau chiến tranh Trung-Nhật lần thứ nhất năm 1895. Kết thúc chiến tranh Trung-Nhật lần hai năm 1945, Nhật Bản mất chủ quyền lãnh thổ hòn đảo này theo Hiệp ước San Francisco, và chủ quyền quần đảo này thuộc về Trung Hoa Dân Quốc. Sau này, chủ quyền Đài Loan luôn là vấn đề gây tranh cãi giữa CHNDTH và những người theo phong trào đòi độc lập cho Đài Loan.
Các đơn vị hành chính trong lịch sử
Trong lịch sử, các triều đại Trung Quốc đều đặt kinh đô tại vùng đất trung tâm lịch sử của Trung Quốc với tên gọi chính xác về mặt chính trị là Trung Quốc bản thổ (vì tên gọi này không tính đến các vùng đất mà nó không quản lý như Mông Cổ hay Đài Loan). Nhiều triều đại còn thể hiện tư tưởng bành trướng khi đánh chiếm các vùng đất xung quanh như như Nội Mông Cổ, Mãn Châu, Tân Cương, và Tây Tạng. Nhà Thanh do người Mãn Châu lập ra cũng như các chính thể sau đó là Trung Hoa Dân Quốc và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cũng củng cố việc sáp nhập các lãnh thổ này vào Trung Quốc. Biên giới chia cắt các lãnh thổ này trước đây tương đối mơ hồ và không gắn với cách phân chia hành chính hiện nay. Trung Quốc bản bộ thường được coi là bao bọc bởi Trường Thành và dọc theo viền cao nguyên Thanh Tạng; Mãn Châu và Nội Mông Cổ nằm ở phía bắc của Vạn Lý Trường Thành, và biên giới giữa hai vùng này có thể là biên giới hiện tại giữa Nội Mông Cổ và các tỉnh đông bắc Trung Quốc, hoặc biên giới lịch sử của Mãn Châu quốc vào Chiến tranh thế giới thứ hai; ranh giới của Tân Cương vẫn là Khu tự trị dân tộc Uyghur (Duy Ngô Nhĩ) Tân Cương ngày nay; còn Tây Tạng lịch sử thì coi như bao phủ gần như toàn bộ cao nguyên Thanh Tạng. Theo truyền thống, Trung Quốc được chia thành hai miền Bắc và Nam, với ranh giới địa lý là sông Hoài và dãy Tần Lĩnh.
Con người
nhỏ|200px|trái|Một cảnh đông đúc trên [[Đại lộ Nam Kinh, Thượng Hải|đại lộ Nam Kinh ở Thượng Hải.]] Tại Trung Quốc có 56 dân tộc, trong đó đông nhất là người Hán, là dân tộc với sắc thái ngôn ngữ và văn hóa có nhiều khác biệt vì thực ra là kết hợp của nhiều dân tộc khác nhau được coi là cùng chia sẻ một thứ ngôn ngữ và văn hóa. Trong lịch sử Trung Quốc, nhiều dân tộc bị các dân tộc xung quanh đồng hóa hoặc biến mất không để lại dấu tích. Một số dân tộc khác biệt lập lọt vào trong vùng sinh sống của dân tộc Hán đã bị Hán hóa và được coi là người Hán, khiến cho dân tộc này trở nên đông một cách đáng kể; và trong cộng đồng người Hán thực ra có nhiều người được coi là người Hán nhưng có truyền thống văn hóa và đặc điểm ngôn ngữ khác hẳn. Thêm vào đó trong lịch sử cũng có nhiều sắc dân vốn là người ngoại tộc đã làm thay đổi văn hóa và ngôn ngữ của sắc dân Hán như trường hợp người Mãn Châu bắt đàn ông người Hán phải để tóc đuôi sam. Đôi khi người ta dùng thuật ngữ dân tộc Trung Hoa để chỉ người Trung Quốc nói chung.
Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa hiện chính thức công nhận tổng cộng 56 dân tộc, trong đó người Hán chiếm đa số. Với số dân hiện nay là 1,43 tỉ người trên tổng số dân toàn thế giới là 7.45 tỉ, Trung Quốc là nơi có xấp xỉ 19% loài người đang sinh sống.
Vào thời Mao Trạch Đông, tình hình phát triển dân số không được kiểm soát tốt đã khiến cho số dân Trung Quốc bùng nổ nhanh chóng và đạt đến con số 1,43 tỉ người hiện nay. Để giải quyết vấn nạn này, chính phủ CHNDTH đã áp dụng một chính sách kế hoạch hóa gia đình dưới tên gọi chính sách một con.
Người Hán nói các thứ tiếng mà các nhà ngôn ngữ học hiện đại coi là những ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt, tuy nhiên tại Trung Quốc nhiều người coi đấy là các phương ngôn của tiếng Trung Quốc. Tuy có nhiều ngôn ngữ nói khác nhau nhưng kể từ đầu thế kỷ XX, người Trung Quốc bắt đầu dùng chung một chuẩn viết là "Bạch thoại" được dựa chủ yếu trên văn phạm và từ vựng của Phổ thông thoại là ngôn ngữ nói được dùng làm chuẩn. Ngoài ra từ hàng ngàn năm nay giới trí thức Trung Quốc dùng một chuẩn viết chung là Văn ngôn. Ngày nay Văn ngôn không còn là cách viết thông dụng nữa, tuy nhiên trong chương trình học nó vẫn tiếp tục được dạy và như vậy người Trung Quốc bình thường ở một góc độ nào đó có thể đọc hiểu được. Không như Phổ thông thoại, các ngôn ngữ nói khác chỉ được nói mà không có cách viết.
Tôn giáo
Tại Trung Quốc, tín đồ của các tôn giáo không được xác định rõ ràng. Nhưng trên thực tế từ nhiều nguồn nghiên cứu về văn hóa và tôn giáo Trung Hoa thì đại đa số người dân vẫn còn giữ phong tục thờ cúng tổ tiên do ảnh hưởng của Khổng giáo, cũng như kết hợp với Phật giáo và Đạo giáo trở thành "Tam giáo đồng nguyên" (hoặc "Tôn giáo cổ truyền Trung Hoa" mà Phật giáo Đại Thừa giữ vai trò chính), số còn lại theo những tôn giáo chính sau với tỉ lệ chỉ mang tính ước lượng có thể không chính xác:
Ngoài ra còn có Pháp Luân Công là một phương pháp tập luyện tinh thần rất phổ biến tại Trung Quốc trong thập niên 90. Theo thống kê của chính phủ có khoảng 70-100 triệu người.
Nghệ thuật, học thuật, và văn học
nhỏ|225px|Một hàng gốm sứ ở [[Cảnh Đức Trấn, tỉnh Giang Tây]] Người Trung Quốc cũng chế ra nhiều nhạc cụ, như cổ tranh, sáo, và nhị hồ, và được phổ biến khắp Đông và Đông Nam Á, đặc biệt những vùng trong phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc. Sanh là một thành phần cơ bản trong các loại nhạc cụ có giăm kèm tự do (free-reed instrument) phương Tây.
Chữ Trung Quốc có nhiều biến thể và cách viết trong suốt lịch sử Trung Quốc, và đến giữa thế kỷ XX được "giản thể hóa" tại đại lục Trung Quốc. Thư pháp là loại hình nghệ thuật chính tại Trung Quốc, được nhiều người xem là trên cả hội họa và âm nhạc. Vì thường gắn với chủ nhân là những quan lại-học giả ưu tú, nên những tác phẩm thư pháp sau đó đã được thương mại hóa, trong đó những tác phẩm của các nghệ sĩ nổi tiếng được đánh giá cao.
nhỏ|135px|phải|Một mặt nạ dùng trong [[Kinh kịch]] Trung Quốc có nhiều phong cảnh đẹp và là nguồn cảm hứng cho rất nhiều tác phẩm lớn của nghệ thuật Trung Quốc. Xem chi tiết trong bài Hội họa Trung Quốc.
Thư pháp và bồn tài đều là những loại hình nghệ thuật có độ tuổi hàng nghìn năm đã được phổ biến sang Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam.
Trong hàng thế kỷ, sự tiến bộ kinh tế và xã hội Trung Quốc có được là nhờ chất lượng cao của khoa cử phong kiến. Điều này dẫn tới chế độ lựa chọn nhân tài, mặc dù trên thực tế chỉ có đàn ông và những người có cuộc sống tương đối mới có thể tham dự các kỳ thi này, cũng như đòi hỏi một sự học hành chuyên cần. Đây là hệ thống khác hẳn so với hệ thống quý tộc theo huyết thống ở phương Tây. Các kỳ thi này đòi hỏi các thí sinh phải viết các bài luận cũng như chứng minh khả năng thông hiểu các sách vở kinh điển của Nho giáo. Những người vượt qua được kỳ thi cao nhất trở thành các quan lại-học giả ưu tú gọi các tiến sĩ. Học vị tiến sĩ có vị trí kinh tế-chính trị rất được coi trọng tại Trung Quốc và các nước xung quanh.
Văn học Trung Quốc đã có một lịch sử phát triển lâu dài do kỹ thuật in ấn có từ thời nhà Tống. Trước đó, các cổ thư và sách về tôn giáo và y học chủ yếu được viết bằng bút lông (trước đó nữa thì viết trên giáp cốt hay trên giấy tre) rồi phát hành. Hàng chục nghìn văn thư cổ vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, từ các văn bản bằng giáp cốt văn tới các chỉ dụ nhà Thanh, được phát hiện mỗi ngày.
Các triết gia, tác gia và thi sĩ Trung Quốc phần lớn rất được coi trọng và có vai trò quan trọng trong việc duy trì và phổ biến văn hóa của Trung Quốc. Một số học giả khác, cũng được ghi nhận vì dám xả thân cho quyền lợi quần chúng cho dù có trái với ý của chính quyền.
Khoa học và kỹ thuật
Trong số những thành tựu về khoa học của Trung Quốc phải kể đến la bàn, thuốc súng, kỹ thuật làm giấy và kỹ thuật in ấn. Đây được coi là tứ đại phát minh. Ngoài ra cũng phải kể đến các phát minh như bàn tính, cung tên, bàn đạp ngựa, sơn mài, bánh lái, địa chấn ký, sành sứ, tiền giấy.
Những địa hạt nghiên cứu kỹ thuật khác:
Liên kết ngoài
Tiếng Anh:
Thể loại:Lịch sử Trung Quốc
Neomordellistena roeri
Neomordellistena roeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Horák miêu tả khoa học năm 1995.
Nyctemera semibrunnea
Nyctemera semibrunnea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nyctemera
Peripontius dentatus
Peripontius dentatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia & Schimmel miêu tả khoa học năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Peripontius
Paractinophlebia grasselense
Paractinophlebia grasselense là một loài côn trùng thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Bode miêu tả năm 1953.
Tham khảo
Thể loại:Phân loại sinh học không chắc chắn
Toxonprucha repentis
Toxonprucha repentis là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Toxonprucha
Gymnolaena chiapasana
Gymnolaena chiapasana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Strother mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gymnolaena Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1967
Palicourea salicifolia
Palicourea salicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Standl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Liên kết ngoài
Thể loại:Palicourea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Lac des Autannes
Lac des Autannes là một hồ phía trên Grimentz trong bang Valais, Thụy Sĩ. Hồ chứa nước có diện tích bề mặt 4,5 ha. Nó nằm ở độ cao 2686 mét.
Tham khảo
Thể loại:Hồ Valais Thể loại:Hồ chứa nước ở Thụy Sĩ
Asplenium × bechereri
Asplenium × bechereri là một loài dương xỉ trong họ Aspleniaceae. Loài này được D.Meyer mô tả khoa học đầu tiên năm 1968. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Asplenium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968 Thể loại:Unresolved names
Asplenium × bechereri
Habrocestum socotrense
Habrocestum socotrense là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Habrocestum. Habrocestum socotrense được Wanda Wesołowska & Antonius van Harten miêu tả năm 2002.
Tham khảo
Thể loại:Habrocestum
Paziella petuchi
Paziella petuchi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Pachycnemia benesignata
Pachycnemia benesignata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pachycnemia
Bazus
Bazus  là một xã thuộc tỉnh Haute-Garonne trong vùng Occitanie ở tây nam nước Pháp. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 165 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Haute-Garonne
Stachytarpheta rivularis
Stachytarpheta rivularis là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Moldenke miêu tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Liên kết ngoài
Thể loại:Stachytarpheta Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1948
Diospyros ghatensis
Diospyros ghatensis là một loài thực vật có hoa trong họ Thị. Loài này được B.R.Ramesh & D.De Franceschi mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
G Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Aloe heliderana
Aloe heliderana là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Lavranos mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Liên kết ngoài
H Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1973
10886 Mitsuroohba
10886 Mitsuroohba (1996 VR30) là một tiểu hành tinh vành đai chính được T. Okuni phát hiện vào ngày 10 tháng 11 năm 1996 tại Nanyo. Tiểu hành tinh được đặt theo tên của Mitsuro Ohba.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1996
Palaeosia bicosta
Palaeosia bicosta (tên tiếng Anh: Two-Ribbed Arctiid) là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae. Nó được tìm thấy ở tây nam Úc.
Sải cánh dài khoảng 30 mm.
Tham khảo
Thể loại:Palaeosia
Göçkün, Amasra
Göçkün là một xã thuộc huyện Amasra, tỉnh Bartın, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 131 người.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Bartın
Nine (manga)
Nine (ナイン) là bộ manga bóng chày nổi tiếng của Mitsuru Adachi, được khởi đăng trên Shonen Sunday từ tháng 10 năm 1978 tới tháng 5 năm 1979. Manga này đã được dựng thành 3 bộ phim anime truyền hình và 1 live-action.
Nine là tác phẩm đánh dấu sự nổi tiếng của Adachi với nét vẽ giản dị và tinh tế hơn so với các tác phẩm trước của ông. Nó bao gồm các nguyên mẫu nhân vật ban đầu được Adachi phát triển cho hàng loạt manga về sau. Nine có lẽ là một tác phẩm trọn vẹn nhất, đầy đủ nhất, đại diện cho thiên hướng của Adachi. Tác phẩm này không có nhiều tình tiết và rối rắm như những tác phẩm về sau, nhưng đây là tác phẩm đầu tiên của ông nói về cuộc sống học đường- thể loại làm nên sự nổi tiếng của Adachi.
Tên tác phẩm bắt nguồn từ đội hình của đội bóng chày, ra sân với chín thành viên.
Nhân vật
Nhân vật chính của bộ truyện, là người giữ kỉ lục trên đường đua 100m năm cấp 2. Cậu thích Yuri và gia nhập câu lạc bộ bóng chày vì cô ấy. Với lợi thế của vận động viên điền kinh tốc độ cao, cậu chơi ở vị trí center fielder (cánh giữa). Cậu chơi thân với Karasawa, và là đối tượng theo đuổi của Yukimi.
Nhân vật nữ chính của bộ truyện. Cô đã thích Katsuya từ những năm cấp 2 mà cậu không biết. Con gái của huấn luyện viên bóng chày trường Seishuu. Nước mắt của Yuri ở đoạn đầu câu chuyện là nguyên nhân khiến Katsuya và Karasawa gia nhập câu lạc bộ bóng chày. Quản lý đội bóng trường Sheishuu. Đối tượng theo đuổi của Kentarou, bạn thời thơ ấu của cô.
Bạn thân của Katsuya, cựu vô địch judo năm cấp hai. Là người đầu tiên thấy Yuri khóc, và đã đề xuất quyết định cả hai gia nhập câu lạc bộ bóng chày. Chơi ở vị trí right fielder vì cánh tay khoẻ mạnh của mình. Sở đoản của cậu là đập bóng.
Át chủ bài của đội bóng trường Seishuu. Ban đầu, Eiji bị cha cấm không cho chơi bóng chày khi lên cấp 3, và thường làm những việc bậy bạ để giải toả căng thẳng, cho tới khi anh ta được cho phép quay lại bóng chày. Sau đó, Eiji cùng với Susumu và Katsuya trở thành bộ ba những người bạn thân. Đóng vai trò là nhân vật phụ suốt bộ truyện. Chơi ở vị trí pitcher (ném bóng).
Yukimi rất hâm mộ Katsuya, và là ngôi sao của đội điền kinh. Cô thích Katsuya là cậu là người duy nhất có thể chạy nhanh hơn cô, khiến cô liên tưởng tới người anh trai đã mất. Người rất chủ động trong tình yêu, Yukimi gây không ít rắc rối trong mối quan hệ giữa Yuri và Katsuya. Đối tượng theo đuổi của Jirou.