cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quốc vương Thụy Điển
Thế kỷ 16 và giữa thế kỷ 17
Thán phục vị Hoàng đế lừng danh Julius Caesar (trước đó là Alexandros III Đại đế), ông đề ra một chiến lược quân sự rõ ràng. Ông nói: "Trẫm dự định xử lý một kẻ thù trước rồi sẽ nói chuyện với kẻ kia", nghĩa là: sau khi đã chiến thắng và triệt hạ tận gốc kẻ thù này, ông mới quay sang kẻ thù khác. Cú đầu tiên của ông giáng trên kẻ thù gần nhất: Vương quốc Đan Mạch. Phớt lờ quân Sachsen đang tiến vào Livonia, Thụy Điển bất ngờ mở cuộc tấn công thần tốc vào Đan Mạch: vào tháng 7 năm 1700, 10.000 quân tinh nhuệ của vị vua 18 tuổi đã vây hãm và cướp phá kinh thành Copenhagen, bất chấp vua Đan Mạch được Hải quân Anh và Hải quân Hà Lan hỗ trợ. Thất bại thảm hại, vua Đan Mạch Frederick IV nhanh chóng nhận điều kiện đầu hàng. Vào ngày 18 tháng 8 năm 1700, hai bên ký Hòa ước Travendal, theo đó Đan Mạch trả lại cho Thụy Điển xứ Holstein-Gottorp vừa chiếm và cam kết từ bỏ cuộc chiến chống Thụy Điển. Đan Mạch bồi thường cho Thụy Điển 260.000 Reichstalers.
Bấy giờ, nhà vua bắt đầu quay sang kẻ thù thứ hai là Auguste II của Ba Lan. Nhưng sự thực, ông không tấn công nước này mà dồn sức vào đánh Nga - một vương quốc mới nổi lên ở phương Bắc lúc đó. Ngày 1/10/1700, không tuyên chiến và không để thời gian cho quân Nga kịp chuẩn bị phòng thủ ở pháo đài Narva, quân Thụy Điển với 10.000 người dưới sự chỉ huy của Karl XII bắt đầu tiến công pháo đài - mở đầu trận Narva. Quá bất ngờ và không kịp chuẩn bị lực lượng, thiếu kinh nghiệm tác chiến, đội quân 40.000 người của Nga - đông gấp 4 lần so với Thụy Điển - thất bại thảm hại. Nhìn thấy toàn quân Thụy Điển hùng hổ xông đến, các đội kỵ binh và quân Kozac quay đầu tẩu thoát. Hàng ngàn người ngựa bị mất tích trong những dòng thác nhỏ. Chiến thắng lừng lẫy tại Narva, cũng như một trận thắng quân Nga khác tại Grodno (1706) sau này, đều là thành quả của việc vua Karl XII đã sử dụng một lực lượng Kỵ binh tinh nhuệ. Kết quả, quân Thụy Điển đại thắng và bị mất 31 sĩ quan và 646 binh sĩ, 1.205 bị thương. Một viên đạn đã bắn trúng chiến bào của vị vua trẻ tuổi Karl XII. Bên Nga, ít nhất 8.000 tử trận hoặc bị thương, và người bị thương không có mấy hy vọng đi về đến quê nhà qua quãng đường dài đã đóng băng. Mười tướng lĩnh của Nga, 10 đại tá và 34 sĩ quan cấp thấp hơn bị bắt. Chiến thắng này của Thụy Điển là gây ấn tượng mạnh toàn Tây Âu: chỉ trong vòng vài tháng mà vua Karl XII đã đánh tan ba kình địch. Chi tiết về chiến thắng này và lời ca tụng vị Quốc vương trẻ vang lên đều đều.Pyotr Đại đế giờ đây đã nhận thấy nhà vua Thụy Điển là một thiên tài quân sự và có sở trường của một nhà chinh phạt. Trong các văn kiện ở châu Âu, ông được mệnh danh là "Hùng sư của Thụy Điển". Giữa cuộc chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, tuy cả vua Pháp Louis XIV và vua Anh William III đều muốn hội kiến với vị vua trẻ tuổi của Thụy Điển, ông chẳng mấy hứng thú với vấn đề ai sẽ làm vua Tây Ban Nha? Tuy nhiên, chiến thắng này cũng là mầm mống gây tai họa cho Thụy Điển về sau này, khi nó làm "khích" tinh thần tự mãn và tự cao của nhà vua. Một chiến thắng dễ dàng như thế khiến cho ông nghĩ mình là vô địch.
Theo sau chiến thắng đó, nhà vua mơ ước đến trận tấn công vào nước Nga, nhưng binh sĩ của ông gặp khó khăn: bị Nga triệt nguồn lương thực ở Livonia; bệnh sốt và kiết lỵ lây lan, hàng trăm binh sĩ ngã ra chết. Đến mùa xuân, không đầy phân nửa binh lính là còn đủ sức chiến đấu. Vua Karl XII đành phải cho quân vào trú đông. Tháng 6/1701, quân Thụy Điển bất ngờ tiến công Nga và Sachsen ở sông Dvina; kết quả là quân địch phải lui binh. Năm 1701 - 1702, quân Thụy Điển liên tục thắng quân Ba Lan: vào ngày 9 tháng 7 năm 1702, trong trận chiến Klissow, vua Karl XII đập tan tác một liên quân Ba Lan - Sachsen đông đảo hơn hẳn, và tiến đánh Cracow. Tuy nhiên, quân Nga cũng dễ thở hơn khi liên tiếp đánh bại Thụy Điển ở dọc biển Baltic: tàn phá vùng sản xuất nông nghiệp của Livonia, chiếm pháo đài Nöteborg rồi đổi tên thành Schlüsselburg (năm 1702), tiêu diệt hạm đội Thụy Điển trên Hồ Ladoga và Hồ Peipus (1702-1704), kiểm soát toàn chiều dài sông Neva, nhờ đó xây lên thành phố Sankt-Peterburg cùng cảng biển ở cửa sông, chiếm các thị trấn Dorpat và Narva (năm 1704). Riêng về nhà vua Thụy Điển thì sau chiến thắng ở Ba Lan thì liên tiếp tấn công nước này, bất chấp lời yêu cầu khẩn thiết của thần dân "bãi bỏ chiến dịch ở Ba Lan và đi giải cứu các tỉnh ven bờ Biển Baltic", Karl XII gây sức ép với Nghị viện Ba Lan và kết quả là Nghị viện đã truất phế được vua  Augustus II vào tháng 2/1704, đưa Stanisław Leszczyński lên ngôi. Vua Ba Lan bị truất phế đã nhờ Nga can thiệp. Pyotr Đại Đế cũng tìm cách gửi quân đến giúp vua Ba Lan Augustus II, và Quân đội Thụy Điển đánh tan quân Nga trong trận chiến Gemauerhof vào năm 1705. Vào năm 1706, vua Karl XII xua quân đi đánh dẹp đám tàn dư của vua Ausgustus II: ông bất ngờ tiến đến miền Đông Ba Lan, và đánh tan quân Nga trong trận chiến Grodno, cắt đường liên lạc của đạo quân Nga tại Grodno. Sau đó, liên quân Nga - Ba Lan - Thụy Điển tính kế trả thù ông, nhưng vỡ mộng khi thất bại thảm hại trong trận chiến Fraustadt vào ngày 3 tháng 2 năm 1706, trước một toán quân Thụy Điển ít ỏi hơn hẳn. Sau chiến thắng lẫy lừng tại Fraustadt, vua Karl XII ký kết Hòa ước Altranstadt, hoàn toàn truất ngôi vua August II (1706). 25.000 - 30.000 quân Thụy Điển lúc này đã mỏi mệt, và nhà vua cho trú đông tại xứ Sachsen.
Đối với chuẩn bị chiến tranh với Nga, các vương quốc mạnh như Hà Lan, Phổ, Đan Mạch, Pháp, Anh và Nga đều cử người đến yết kiến ông, vì muốn ông về phe họ. Với chiến thắng lừng lẫy của ông, điều chắc chắn rằng, ông mà tham gia phe nào thì phe đó sẽ nhanh chóng giành chiến thắng. Đầu năm 1707, Công tước Marlborough của Liên quân là John Churchill đến khuyên ông không nên thân Pháp, Hoàng đế La Mã Thần Thánh là Joseph I ký Hiệp định Altranstädt lần thứ hai, theo đó: ông không tham gia liên quân thân Pháp trong cuộc chiến tranh tàn khốc ở Tây Âu, và cả Sa hoàng Nga muốn hòa đàm với ông... nhưng ông cự tuyệt việc hòa đàm và tiếp tục kế hoạch.
Tháng 8/1707, quân Thụy Điển với 62.000 quân đã và đang đất vào đất Nga. Nga đã chuẩn bị sẵn sàng với tổng cộng 110.000 quân, trong đó lực lượng của Sa hoàng 57.500 quân. Ngoài ra, Apraxin chỉ huy 24.500 quân trấn giữ kinh đô Sankt-Peterburg, và tướng Bauer nắm 16.000 quân đóng ở Dorpat để ngăn chặn Lewenhaupt ở Riga. Với sự chuẩn bị kỹ càng, quân Thụy Điển liên tiếp đánh thắng quân Nga ở các trận Golovchin (3 tháng 7 năm 1708). Ở trận Molyatychy (9/7/1708), quân Thụy Điển cũng đại thắng Nga, nhưng do bị Nga triệt nguồn lương thực nên Karl XII phải lui quân. Trên đường rút, Thụy Điển bất ngờ rơi vào ổ phục kích và bị quân Nga đánh tan tác ở ngôi làng Lesnaya (nay thuộc Belarus). Phe Thụy Điển bại trận  bị mất 6.307 quân, trong số đó có trên 3.000 bị bắt làm tù binh. Tất cả quân nhu, thực phẩm, thuốc men, đạn dược mà vua Karl XII đang bị thiếu thốn đều bị mất. Phía Nga có 1.111 tử trận và 2.856 bị thương. Dù bại trận, quân Thụy Điển vẫn bị Nga bám theo rất sát. Để ngăn chặn Thụy Điển đánh về đông đến Kharkiv hoặc về tây đến Kiev, Pyotr đặt quân bố phòng trong các thị trấn và làng mạc về phía đông, nam và tây của các doanh trại Thụy Điển. Một trong những thị trấn này có tên là Poltava.
Biết rõ quân Thụy Điển đang vượt sông, quân Nga gấp rút xây dựng Poltava và các nơi khác chung quanh quân Thụy Điển để cô lập họ. Một lần, vua Karl XII đi thị sát thi bị đạn của quân Nga bắn trúng làm ông bị trọng thương một thời gian. Toàn quân sĩ Thụy Điển mệt mỏi do khí hậu khắc nghiệt và căn bệnh hoại tử mùa đông. Biết ông bị trọng thương và quân Thụy Điển bị kìm chân ở Poltava, Sa hoàng Nga Pyotr I quyết định vượt sông đến Poltava. Tại trận địa, Sa hoàng bí mật cho quân dựng các lán trại trong rừng và 10 ổ đề kháng để tiến công và chia cắt quân Thụy Điển. Để chặn đường rút lui của Thụy Điển, Sa hoàng điều quân Cozac đến xây dựng công sự Semenoska để chặn quân địch. Được tin Pyotr tiến quân, Karl quyết định tiến công. Do không trinh sát, quân Thụy Điển vấp phải các ổ đề kháng của Nga (mà sau này, cả Napoleon cũng không rút ra bài học này và ông đã thất bại). sau 2 giờ kịch chiến, Karl XII chiếm được 2 ổ đề kháng, nhưng các ổ kháng khác hoạt động hiệu quả đã chia cắt được đội hình quân Thụy Điển, làm đạo quân này mắc kẹt trong rừng. Trước tình hình đó, Sa hoàng lệnh cho 5 Trung đoàn Kỵ binh nặng và 5 tiểu đoàn bộ binh đánh trực diện, cho tướng Bô-va chặn không cho Thụy Điển đánh các ổ đề kháng. Do lực lượng có ưu thế, Thụy Điển đánh bại và Nga rút lui nhanh về căn cứ. Trong khi đó, khối quân của Rốt-xa và Slippenvasa cũng bị Nga đánh bại. Quân Thụy Điển tổn thất lớn, tinh thần suy sụp nên Karl XII ra lệnh rút quân.
Phát hiện thời cơ tiêu diệt quân địch đã tới, Sa hoàng Nga Pyotr I bố trí lại quân đội với 58 tiểu đoàn bộ binh ở tuyến giữa và 11 trung đoàn kỵ binh ở tuyến phải và 6 trung đoàn ở bên trái. Karl XII cũng bố tri quân đội kỹ càng (như bên Nga). Đến 9 giờ, hai bên nổ súng tấn công quyết liệt. Lúc đầu, quân Thụy Điển thắng một tiểu đoàn và phá được 1 phòng tuyến của Nga. Sa hoàng đưa tuyến hai lên tấn công diệt phần lớn quân địch; cùng lúc đó kỵ binh Nga đánh lui được kỵ binh địch và vu hồi vào hai bên sườn. Sau 2 giờ kịch chiến, quân Thụy Điển không thể đột kích nổi quân Nga và bắt đầu rút chạy về phía rừng Boudicensky và tản qua phía đông Dniepr. Quân Nga tức tốc truy kích địch. Đến ngày 11/7, Nga đuổi kịp được Thụy Điển và phối hợp với quân Cozac đánh cho Thụy Điển đại bại. Quốc vương Karl XII cùng tàn quân chạy thoát qua Thổ Nhĩ Kỳ. Kết quả, Thụy Điển bị tử vong tới 11.500 người, bị bắt làm tù binh 18.700 trong đó có 1.160 sĩ quan chỉ huy; quân Nga cũng thương vong tới 4.600, trong đó có 1.345 chết.
Sau thất bại ở Nga, Karl XII cùng tàn quân rút chạy sang Thổ Nhĩ Kỳ và được Sultan Ahmed III trọng vọng: sultan cung cấp cho ông 16.000 đồng đu-cát ; các nhiều giám đốc ngân hàng, thương nhân, v.v... của Thổ Nhĩ Kỳ cũng trợ cấp cho ông. Với lượng trợ cấp to lớn này, ông nhanh chóng tái lập Quân đội Thụy Điển ở Bender, bao gồm 10.000 quân Thụy Điển, Cossack vùng Zaporozhe và cả Ba Lan. Trong lúc đó, ông nhận được tin Quân đội Thụy Điển do tướng Magnus Stenbock chỉ huy đánh tan tác quân Na Uy - Đan Mạch. Do đó, ông tiếp tục theo đuổi chiến tranh. Quân đội Thụy Điển đánh bại quân Đan Mạch trong trận Gadebush nhưng sau đó thất bại (1713). Cũng vào năm 1713, vua Karl XII xuống chiếu thiết lập văn phòng "Thanh tra Tối ca" ở Đế quốc Thụy Điển, viên Thanh tra Tối cao này sẽ giúp vua trông coi Pháp luật đất nước trong những năm tháng chinh chiến của ông. Trong khi đó ở Thổ Nhĩ Kỳ, sultan Thổ mệt mỏi với vị khách Vương thất của mình; đã ra lệnh trục xuất ông về nước. Về nước và lưu lại ở Stralsund, ông lệnh cho Hội đồng Nhiếp chính gửi 14.000 quân qua đánh vương quốc Phổ của vua Friedrich Wilhelm I. Nhưng vì bị hải quân Đan Mạch chặn tiếp tế bằng đường biển, cuộc tiến quân qua Phổ không thực hiện được. Ba năm sau (1716), ông lại dẫn quân tiến đánh Đan Mạch; nhưng do không chuẩn bị kỹ lự lượng và hậu cần không đủ, Thụy Điển bị Đan Mạch đánh tan.
Năm 1718, không hề dự định hòa hoãn với Nga, Karl XII chuẩn bị kỹ một lực lượng 60.000 người nhằm quyết tâm đánh nước này. Nhưng trước khi đánh Nga, nhà vua sẽ đánh Na-uy (thuộc Đan Mạch) để chiếm những pháo đài và đất đai màu mỡ nhất của xứ này. Thời cơ đến cho ông khi những người Jacobite nổi loạn chống vua George I của Anh, nhà vua thân chinh dẫn 43.000 quân Thụy Điển tiến công mục tiêu đầu tiên là Na Uy. Đến tháng 11, đại quân tiến đến pháo đài vững chắc Frederiksten và bao vậy pháo đài này. Bỗng nhiên, tiếng súng nổ ra, đức vua gục xuống, chết ngay tại chỗ do viên đạn xuyên thẳng vào đầu (ngày 30/11/1718) - cho đến nay, cái chết của ông vẫn là điều bí ẩn vì người ta chưa giải mã, cũng như chưa tìm được thủ phạm. Sau khi ông qua đời, các tướng lĩnh Thụy Điển quyết định hủy bỏ lệnh tiến công và đưa thi hài ông về nước an táng. Chi của ông, Ulrika Eleonora đã lên nắm quyền Thụy Điển.
Từ thế kỷ thứ 18 đến nay
Sau khi lên ngôi ít lâu, Nữ vương Ulrika Eleonora nghe theo ý nguyện của quần thần (đại diện là bá tước Arvid Horn) và nhân dân đã quyết định bãi bỏ chế độ quân chủ chuyên chế do vua anh để lại, chấp nhận Hiến pháp mới là hạn chế vương quyền, chia sẻ quyền hạn cho Quốc vương, thượng nghị viện và Quốc hội. Vương quốc Thụy Điển lâm vào khủng hoảng kinh tế trầm trọng. Thời kỳ bà cai trị, nước Nga tăng cường các cuộc tấn công vào Thụy Điển. Mùa hè năm 1719, quân Nga đánh phá vùng bờ biển phía đông của Thụy Điển, đốt phá và cướp bóc xưởng sắt, tịch thu 300 khẩu pháo và nhiều tàu buôn Thụy Điển về Nga. Mùa xuân năm 1720, đội thuyền ga-lê của Apraksin đã đi vòng và một lần nữa tiến đánh bờ biển Thụy Điển, thỏa sức đốt phá thị trấn và làng mạc Thụy Điển mà không gặp sức kháng cự nào. Trong khi đó, liên minh của Thụy Điển với nước Anh rất lỏng lẻo; với lý do Anh đang trong khủng hoảng kinh tế; Sir Robert Walpole gây bất hòa với vua Anh khi ông ta chủ trương phát triển kinh tế thương mại. Lợi dụng Karl XII mất, vua Phổ đem quân đánh chiếm vùng Pomerania và công quốc Hannover của George chiếm Bremen và Verden. Thất vọng vì không được Anh hỗ trợ, nhân dân bất mãn chiến tranh ngày càng tăng; vua Frederik I (vừa lên ngôi ngày 24/3/1720 ngay sau khi vợ mình là vua tiền nhiệm thoái vị) đã phải ký Hòa ước Nystad ngày 10/9/1721 với Sa hoàng Nga. Theo hòa ước, Nga chiếm được Livonia, Ingria và Estonia và Karelia kéo dài đến Vyborg. Phần còn lại của Phần Lan được trả lại cho Thụy Điển. Nga đồng ý trả một khoản chiến phí là 2 triệu thaler để bồi thường cho Livonia, và Thụy Điển được mua nông sản ở Livonia mà không phải trả thuế. Mọi tù binh của hai bên đều được trả tự do. Sa hoàng cam kết không can dự vào nội bộ của Thụy Điển, do đó công nhận Frederik I là vua của Thụy Điển.
Dưới thời Frederik, quốc vương không còn nắm quyền lực và chính quyền Thụy Điển thực tế rơi vào tay các đẳng cấp (estates). Các đẳng cấp nhóm họp thường xuyên trong Nghị viện (Riksdag), và cơ quan này chỉ định ra Hội đồng của Vương quốc (tức Hội đồng Cơ mật) – hành xử như một cơ quan hành pháp. Tại Hội đồng, nhà vua được dành cho hai phiếu nhưng không có quyền quyết định. Tại Nghị viện, các quyết định được thực hiện trong một "Uỷ ban Mật" (Secret Committee) mà nông dân (đẳng cấp thứ tư) không được quyền tham gia. Cũng vào thời gian này, nền chính trị Thụy Điển đã xuất hiện hệ thống lưỡng đảng được phát triển với hai đảng được biết dưới những biệt danh "Mũ mềm" ("Caps") và "Mũ cứng" (Hats). Cả hai đảng đều theo chủ nghĩa trọng thương (mercantilism) và liên tục thao túng chính trường Thụy Điển: đảng "Mũ Mềm" của A. Horn quản lý chính quyền Thụy Điển cho đến 1738; chủ trương trọng thương và thân Anh, tránh gây hấn với Nga. Từ 1738 đến 1765, quyền lực lọt vào tay đảng "Mũ cứng", đảng này liên kết với Pháp để chống lại nước Nga. Chiến tranh với Nga (1741-1743) và với Phổ (1757-62) không đem lại thành công. Không giải quyết được khủng hoảng kinh tế, đảng Mũ cứng bị thất bại trong cuộc họp Nghị viện năm 1765, chỉ chiếm được 10 ghế trên 100 ghế của Uỷ ban Mật (Secret Committee), số ghế còn lại đều lọt vào tay đảng Mũ mềm. Đảng Mũ mềm tiến hành rà soát lại ngân sách, giảm bớt chi tiêu, làm giảm được công nợ của quốc gia và tăng cường được kho bạc của nhà nước. Ngoài ra họ cũng thực hiện được một số cải cách, trong đó có việc ban hành đạo luật đầu tiên về tự do báo chí vào năm 1766. Về đối ngoại, đảng Mũ mềm tăng cường quan hệ với Nga để tạo ra một đối trọng với Pháp.
Lúc chính trường Thụy Điển bị khuynh đảo nghiêm trọng bởi các đảng và Nghị viện, quốc vương không còn quan tâm đến cai trị quốc gia và lao vào các thú vui riêng. Năm 1743, Nghị viện chọn Adolf Frederick thuộc họ Holstein-Gottorp (Phổ) làm người thừa kế ngôi vua. Dòng họ Holstein-Gottorp cũng khai sinh ra Pyotr III, về sau được đưa làm Sa hoàng Nga. Đảng Mũ cứng (Hats) – lúc này đang khống chế chính trường Thuỵ Điển, hy vọng việc lựa chọn Adolf Frederik sẽ giúp cải thiện các điều kiện để ký hoà ước với nữ hoàng Elizabeth của nước Nga nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa hai nước. Thời của Frederik là thời kỳ "Tự do", dù bị xáo trộn thường xuyên, giai đoạn này được đánh dấu bằng những tiến bộ về xã hội và văn hoá. Nhiều danh nhân trong khoa học cũng xuất hiện trong thời kỳ này như Anders Celsius (nhà thiên văn học, tác giả của hệ thống đo nhiệt độ bách phân), Carl Linnaeus (Carolus Linnaeus, còn được gọi là Carl von Linné, nhà thực vật học, tác giả của hệ thống phân loại thực vật và động vật mang tên ông) hay Emmanuel Swedenborg (nhà khoa học, triết học, đồng thời cũng là nhà thần học Ki-tô-giáo). Năm 1723, ông ban thưởng cho nhà phát minh Sven Åderman ở Halltorps trên đảo Öland, vì ông có công cải tiến tốc độ bắn của súng hỏa mai. Nhà vua cụng cho xây dựng lại thủ đô Stockholm thành một kinh đô tráng lệ và củng cố quốc phòng cho quốc gia.
Năm 1751, sau khi Frederick I qua đời, Adolf Frederick lên ngôi, khởi đầu triều đại của dòng họ Holstein-Gortorp, kéo dài 67 năm với bốn đời vua. Trong phần lớn thời gian trị vì của ông (1751-1771), quyền lực nằm trong tay của Nghị viện. Ông đã hai lần toan tính thoát ra khỏi sự kiểm soát của Nghị viện nhưng không thành công. Trong lần "đảo chính" thứ hai, (1768-1771), với sự hỗ trợ của thái tử Gustav, ông đã lật đổ được đảng Mũ mềm (chủ trương thân-Nga và thân-Phổ) trong Nghị viện, nhưng đảng Mũ cứng sau khi chiến thắng đã bội ước, không chịu tăng cường quyền lực của nhà vua như đã hứa. Về sau, do khủng hoảng kinh tế trong nước đã khiến quyền lực các đảng bị suy yếu, tạo điều kiện cho việc thay đổi cán cân quyền lực, và lần này ưu thế lại nghiêng về phía vương quyền.
Thái tử Gustav lên ngôi vào năm 1771 với vương hiệu là Gustav III. Lúc đầu, ông tìm cách làm trung gian để hoá giải các xung đột giữa các phe phái trong Nghị viện nhưng không thành công. Dưới sự cai trị của Đảng Mũ mềm (Cats) với âm mưu biến tân vương thành một ông vua bù nhìn, Nữ hoàng Ekatherina II liên tục tìm cách đưa quân đe dọa miền Bắc Thụy Điển. Tháng 8 năm 1772, được sự giúp đỡ của một quý tộc cấp tiến là Jacob Magnus Sprengtporten (người Phần Lan) vốn thù địch với đảng Mũ Mềm, Gustav thành công trong việc thực hiện một cuộc đảo chính "không đổ máu". Nghị viện họp vào ngày 21.8.1772 đã thông qua hiến pháp mới nằm thay thế cho hiến pháp năm 1720, qua đó tăng cường quyền hành cho nhà vua và giảm bớt quyền lực của Nghị viện. Trong những năm sau đó, Gustav III thực hiện nhiều cải cách theo chiều hướng tiến bộ: Thời Gustav III, nhà vua can dự nhiều vào cuộc chiến tranh với Nga và các quốc gia khác. Lúc đầu, ông cử người qua đàm phá Nga để xin sự ủng hộ của nước này với cuộc chiến giành Na-uy từ tay Đan Mạch. Khi Nữ hoàng Nga từ chối liên minh với Đan Mạch để lao vào tấn công Thổ Nhĩ Kỳ, Gustav công khai tuyên chiến với Nga mà không cần hỏi ý kiến của Nghị viện (6/1778). Cuộc chiến gặp khó khăn, một phần vì sự tham chiến của Đan Mạch để hỗ trợ cho Nga, phần khác do sự phản bội của một nhóm sĩ quan thuộc giới quý tộc Thuỵ Điển. Trong thời gian chiến tranh, nhóm này (có tên là Liên đoàn Anjala, Anjala League) đã gửi một lá thư cho Nữ hoàng Catherine II của Nga để đề nghị thương lượng. Lợi dụng sự phản bội này, nhà vua triệu tập tiếp Nghị viện vào năm 1789, qua đó kêu gọi sự ủng hộ của ba đẳng cấp bên dưới (tăng lữ, thị dân và nông dân) để chống lại đẳng cấp quý tộc. Với sự hỗ trợ của ba đẳng cấp này, Gustav cải cách Hiến pháp và đã loại bỏ được đặc quyền của quý tộc, tăng cường quyền lực cho vua. Việc làm thành công của ông giúp nhân dân phấn khởi, ông tiếp tục gây chiến với Đế quốc Nga. Sau chiến thắng vang dội của hải quân tại Svensksund (tháng 7 năm 1790), Gustav chấm dứt cuộc chiến bằng một hoà ước được ký kết vào tháng 8 năm đó. Hòa ước Värälä (8/1790) công bố kết thúc chiến tranh đối với hai nước và các quy định ở Hiệp ước năm 1721 bị hủy bỏ. Tiếp đó, Quy ước Stockholm (10/1791) cũng quy định, nước cam kết sẽ hỗ trợ Đồng minh trong trường hợp bị tấn công từ bên ngoài. Nga buộc phải bồi thường chiến phí cho Thụy Điển là 300.000 rúp (trả hằng năm)
Vào khoảng năm 1791, Gustav III dự định thành lập một liên minh của các nước quân chủ ở châu Âu nhằm chống lại cuộc cách mạng Pháp đang phát triển như vũ bão ở lục địa này. Nhưng giới quý tộc Thuỵ Điển vẫn tiếp tục chống đối quyết liệt với nhà vua, và một âm mưu của quý tộc đã được nhen nhóm rõ mà cầm đầu là  J. Anckarström, Adolph Ribbing, Claes Fredrik Horn, Carl Pontus Lilliehorn and Carl Fredrik Pechlin. Vào ngày 16.3.1792, nhà vua bị một nhà quý tộc là đại uý Jacob Johan Anckarström (cựu sĩ quan trong đội vệ binh Vương thất) bắn trọng thương khi ông đến dự một buổi dạ vũ hoá trang tại Nhà hát Nhạc kịch Vương thất. Hai tuần sau, nhà vua qua đời, để lại ngai vàng cho con trai là Gustav IV. Tên sát nhân bị bắt ngay sau đó, bị xử tử vào tháng 4/1792.
Là một người duyên dáng và có trí tưởng tượng phong phú, Gustav III nổi tiếng là một mạnh thường quân của giới nghệ sĩ đương thời. Ông là người thành lập Hàn lâm viện Thuỵ Điển vào năm 1786 và đã hỗ trợ mạnh mẽ cho giới sân khấu ở Thuỵ Điển. Vở nhạc kịch opera đầu tiên được trình diễn bằng tiếng Thuỵ Điển đã diễn ra vào năm 1773 và Nhà hát Nhạc kịch Vương thất được mở cửa vào năm 1782. Bản thân Gustav cũng là một nhà soạn kịch. Do những hoạt động về văn hoá cũng như những thành tựu về chính trị, triều đại của ông thường được gọi là Thời đại Khai sáng của Thuỵ Điển (Swedish Enlightment), hay Thời đại Khai sáng của Gustav (Gustavian Enlightenment). Đường lối cai trị của ông được gọi là đường lối độc tài sáng suốt (enlighted despotism).
Quận công Karl lên ngôi hiệu là Karl XIII, sau khi đã thừa nhận một hiến pháp mới với xu hướng tự do, được phê chuẩn bởi Nghị viện trong cùng ngày. Là một người kém tài năng và thiếu kiên quyết, ngay từ lúc nắm quyền nhiếp chính, Karl XIII đã để quyền hành lọt vào tay các cố vấn, do đó sau khi được bầu làm vua, ông thật sự chỉ đóng vai trò của một người thay thế tạm thời và không có cách nào can thiệp vào quá trình dân chủ hoá đã đặt ông lên ngai vàng. Vào tháng 9 năm 1809, hoà ước Hamina đã được ký kết: Thuỵ Điển đầu hàng, nhường Phần Lan và đảo Åland (ở đông-bắc Stockholm) cho nước Nga.
Luật Công cụ điều hành Chính quyền (Instrument of Government) năm 1809 chịu ảnh hưởng sâu sắc của nguyên tắc chia tách các quyền lực (separation of powers), mà tư tưởng chủ đạo là việc phân lập giữa các quyền lực lập pháp, tư pháp và hành pháp. Sự phân chia quyền lực giữa Nghị viện và Nhà Vua được quy định rõ, đồng thời toà án và các cơ quan công quyền (public authorities) được ban bố quy chế độc lập''. Luật Nghị viện'' (Riksdag Act) đầu tiên – quy định các thủ tục hoạt động của Nghị viện, cũng được ban hành vào năm 1810. Cùng với Luật Thừa kế Ngôi vua (ban hành năm 1810), các đạo luật nói trên được coi là luật cơ bản (grundlagar, fundamental laws), hợp thành Hiến pháp của Thuỵ Điển (thường được gọi là Hiến pháp 1809) được áp dụng mãi cho đến năm 1974, mặc dù được tu chỉnh nhiều lần theo thời gian.
Thuỵ Điển là nước đầu tiên trên thế giới thành lập Cơ quan Thanh tra của Quốc hội (Justitieombudsmannen, viết tắt là JO). Từ chỗ là một cơ quan giúp Nghị viện kiểm tra, giám sát các hoạt động của bộ máy hành pháp, JO đã nhanh chóng trở thành nơi mà các công dân có quyền gửi đơn khiếu nại về các hành vi sai trái của bộ máy hành chính hay các viên chức nhà nước. Kinh nghiệm này về sau được nhiều nước áp dụng  và danh từ "ombudsman" trong tiếng Thuỵ Điển trở thành một danh từ chung có mặt trong từ điển của nhiều thứ tiếng trên thế giới.
Không có con nối dõi và lại mắc bệnh đau tim, vua Karl XIII sau khi tham vấn các nhà quý tộc Thụy Điển, ông đã chọn Hoàng thân trẻ tuổi Chístian d’ Augustenborg làm người kế vị. Tuy nhiên vị vua tương lai đột ngột tai nạn do ngã ngựa. Luôn ước mơ giành Phần Lan từ tay Nga, một số nhà quý tộc Thụy Điển thân Pháp bèn tìm cách lôi kéo một nhân vật lỗi lạc và thân cận của Hoàng đế Napoleon I, Thống chế Jean Baptiste Bernadotte (1763 – 1844) làm "tay trong". Lợi dụng thời cơ và việc giới quý tộc Thụy Điển quá tôn vinh ông, thống chế Bernadotte thuyết phục được Vua Napoléon I – đồng thời là một người bạn – chấp thuận cho ông sang Thụy Điển để gắn kết giao hảo Thụy Điển - Pháp. Cục diện chính trị Pháp – Thụy Điển có diễn biến bất ngờ khi vào ngày 21 – 08 – 1810, nghị viện Thụy Điển đã bầu Bernadotte làm người kế vị ngai vàng của Vua Karl XIII. Tháng 12 cùng năm này, Vua Karl XIII nhận Bernadotte làm con nuôi. Cuối đời, nhà vua mắc chứng câm, mất trí nhớ và không còn khả năng giao tiếp ; Bernadotte thay ông làm Nhiếp chính Thụy Điển (1812 - 1818). Trong thời gian làm Nhiếp chính, ông không chấp nhận tham vọng bá quyền của Hoàng đế Pháp. Ông đã khôn khéo từ bỏ việc đòi lại Phần Lan từ Nga hoàng và thay vào đó là một giao kết. Ông đã bí mật lập ra liên minh miền Bắc gồm Nga, Thụy Điển và Phổ. Được suy tôn thống lĩnh quân đội liên minh, ông lần lượt đánh bại quân Pháp hùng hậu ở những vị trí chiến lược và trong trận đại thắng ở Leipzig (1813), liên minh đã đưa ra lời cáo chung cho mộng bá quyền của Hoàng đế Pháp Napoleon I. Khi Napoleon rút chạy, ông tuyên bố Thụy Điển trung lập.
Sau khi Karl XIII mất vào năm 1818, Karl John lên ngôi vua với vương hiệu Karl XIV và cai trị từ năm 1818 - 1844. Trong thời gian ở ngôi, ông tăng cường kiến thiết quốc gia. Một mặt, ông và Vương thất sống giản dị trong những ngôi nhà bình thường trên một hòn đảo. Ông thường xuyên gặp gỡ và sẵn sang đón tiếp họ ở hoàng cung. Biết nơi nào xảy ra tai nạn hay tai họa, ông tức tốc đến hiện trường để giúp xử lý sự cố và an ủi động viên người bất hạnh. Về kinh tế, ông làm àm minh bạch và trong sạch ngân hàng nhà nước, đồng thời kiên quyết thanh toán sao cho nhanh nhất những món nợ khổng lồ do chiến tranh để lại. Ông bắt tay sửa chữa và nâng cấp đường thủy và đường bộ, kết nối thành hệ thống liên thông. Vua Karl XIV nhất quyết không cho lập các khu công nghiệp lớn và vì vậy Thụy Điển tránh được những hệ lụy đáng sợ mà nhiều nước châu Âu hiện đang gặp phải, như thiếu nguyên vật liệu, hàng hóa tồn đọng quá nhiều hay công nhân đình công hàng loạt.
Trong chính trị, ông tỏ ra bảo thủ. Quyền lực của vua, mà hiến pháp giao cho ông, được khai thác hết giới hạn; và các bộ trưởng được tuyển chọn trong số tay chân của ông, bất chấp ý kiến của nghị viện. Việc này vấp phải sức kháng cự của lực lượng cấp tiến mà đại diện là là phái tự do (liberals). Năm 1820 - 1830, phái tự do gia tăng những đòi hỏi cải cách, và 1830 là năm mà quan điểm của phái tự do tạo ra một bước đột phá. Ở Thuỵ Điển, điều này được thể hiện bằng việc thành lập một tờ nhật báo là tờ Aftonbladet (Evening Press, Báo Buổi chiều) với Lars Johan Hierta là chủ bút (tổng biên tập). Cuộc đấu tranh của phái bảo thủ chống lại phái tự do đang lớn mạnh đạt đến cực điểm vào cuối thập niên 1830, được đánh dấu bởi những hành động chống lại tự do báo chí và những bản án kết tội phản bội. Những hành động đàn áp này đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ của phái tự do cũng như những cuộc xuống đường biểu tình của quần chúng. Cuối cùng thì phe cải cách giành thắng lợi: Vào năm 1840, Nghị viện – mà đa số thuộc phe đối lập, đã tiến hành cuộc "cải cách ở các bộ", nghĩa là giờ đây các bộ trưởng trở thành người đứng đầu của bộ liên quan, chịu trách nhiệm trước Nghị viện. Một cải cách có ý nghĩa quan trọng khác là việc ban hành một nền giáo dục cưỡng bách vào năm 1842.
Mặc dù nhà vua cai trị cứng rắn nhưng Thụy Điển đã phát triển mạnh. Một mặt thỏa mãn tối đa nhu cầu nội địa, mặt khác tăng cường xuất khẩu. Phương châm xử lý mọi việc của ông là hài hòa khai thác hợp lý, không tận thu những tài nguyên của quốc gia; hài hòa giữa xuất và nhập khẩu, giữa số lượng và chất lượng; giữa đời sống vật chất và tinh thần, giữa sản xuất kinh doanh với văn hóa – văn nghệ, giữa đời sống dân thường và đời sống quý tộc…Yếu tố con người được ông đặc biệt coi trọng. Ông biết lắng nghe những người có tâm huyết và biệt đãi người tài. Ngoài ra, ông dành ưu tiên số một cho giáo dục và liên tục đổi mới phương pháp sư phạm. Phương pháp cai trị của ông tạo được tự do dân chủ cho nhân dân, vô hình trung tạo điều kiện cho vua con Oscar I thực hiện các cuộc cải cách táo bạo với đất nước.
Khi Oscar I lên ngôi (1844-59), giai đoạn cải cách theo chiều hướng tự do hoá đã đạt được sức mạnh của nó. Thời ông, Thụy Điển tiến hành nhiều cuộc cải cách. Cải cách quan trọng nhất là việc ban hành quyền tự do kinh doanh (free entreprise) vào năm 1846, có nghĩa là xoá bỏ các phường hội; thay thế vào đó là các công ty thương mại và công nghiệp hoạt động tự do. Đồng thời, độc quyền về thương mại mà các thành phố đã nắm giữ từ thời Trung Cổ cũng bị bãi bỏ. Cuối cùng, với việc ban hành một quy chế vào năm 1864, tự do kinh doanh hoàn toàn trở thành hiện thực. Một số cải cách khác theo chiều hướng tự do hoá cũng được ban hành: quyền bình đẳng về thừa kế giữa nam và nữ (1845), quyền của những người phụ nữ không lập gia đình (1858), một bộ luật hình sự nhân đạo hơn (1855-64), quyền tự do tôn giáo (1860), và chính quyền tự quản của địa phương (1862). Một bước có ý nghĩa khác là quyết định vào năm 1854 buộc nhà nước phải có trách nhiệm trong việc xây dựng và quản lý các đường sắt chính. Cuộc cách mạng năm 1848 đã có ảnh hưởng trên toàn châu Âu. Tại Thuỵ Điển, đã có những rối loạn xảy ra ở Stockholm. Điều này khiến cho Vua Oscar I - một người có sáng kiến trong nhiều cải cách nêu trên, trở nên bảo thủ hơn.
Giai đoạn Oscar I trị vì, Thụy Điển củng cố thuộc địa Na-uy bằng cách lập chính quyền Vương thất bù nhìn ở vùng đất này năm 1847. Ông đề ra luật quốc tịch; hỗ trợ Đan Mạch trong cuộc chiến tranh với Phổ trong chiến tranh  Schleswig; đặt quân đồn trú tại Funen và Bắc Schleswig (1849-1850). Ông cũng là một trong những người bảo lãnh của sự toàn vẹn của Đan Mạch (Nghị định thư London, 08 tháng 5 năm 1852 ). Năm 1850, ông lập liên minh với Đan Mạch và các thuộc địa nhằm gây sức ép lên Nga Sa hoàng; duy trì trung lập trong chiến tranh Crimée (1854 - 1855)
Tuy nhiên sau khi Oscar I được thay thế bởi người con trai là Karl XV (trị vì 1859-72), Vương quốc Thụy Điển được phát triển nữa nhờ một loạt các cuộc cải cách: Về đối ngoại, nhà vua duy trì sự đoàn kết giữa 3 nước phía bắc đảo Scandinavia; quan hệ tốt với người anh em là vua Đan Mạch Frederick VII. Một nguồn tin cho rằng, ông đã hứa viện trợ cho Đan Mạch trong cuộc chiến 1864 nhưng do tình hình, nhà vua đã buộc phải trung lập. Trước khi băng hà, người vợ của ông là Louise đã sinh cho ông người con trai là Hoàng tử Karl, về sau lên ngôi vua Na-uy với tên hiệu Haakon VII. Nhà vua hiện nay, Harald V của Na Uy, là cháu nội của ông.
Có thể nhận định, cuộc cải cách Nghị viện năm 1866 đánh dấu bước tiến mới trong việc cải cách nhằm phát triển vương quốc Thụy Điển theo hướng dân chủ hóa nhà nước. Một là, cải cách này hạn chế được quyền lực của vua bằng cách buộc ông ta phải chia sẻ quyền lực của mình cho Nghị viện, một việc đáng lẽ phải được làm sớm hơn khi cao trào cách mang dân chủ tư sản diễn ra ồ ạt ở các quốc gia - mô hình "quân chủ lập hiến" (hay "dân chủ đại nghị" theo cách nói của các nhà nghiên cứu hiện nay) được khai sinh. Hai là, cải cách này cũng cho phép phụ nữ được bầu cử và quyết định bản thân và cuộc sống của mình - một "đột phá" lớn trong chính trị Thụy Điển thế kỷ 19, khi mà các nước châu Âu (và các châu lục khác) cấm phụ nữ đi bầu cử. Ba là, với cuộc cải cách trên, đời sống nhân dân được cải thiên rất nhiều so với các thời đại trước đó. Trước đó, Karl XIV (và các vua trước) rất quan tâm đến nhân dân và coi họ là gốc của chính quyền Thụy Điển. Nay với cải cách này, quyền lợi của nhân dân được bảo vệ bởi các đạo luật, tạo tiền đề cho việc hình thành một "Nhà nước phúc lợi" Thụy Điển về sau này.
Vương miện
Vương miện được lưu trữ trong phòng lưu giữ nằm dưới cung điện Vương thất ở Stockholm, nay được bảo tàng lưu giữ và cho trưng bày trước công chúng vào năm 1970. Trong số các hiện vật trong bảo tàng thì có: thanh kiếm của Gustav Vasa và vương miện, quả cầu, vương trượng và khóa của vua Erik XIV. Vương miện được sử dụng lần cuối vào thời Oscar II, về sau khi con trai lên ngôi thì không sử dụng và tân vương cũng từ chối lễ đăng quang. Trang phục Vương thất không sử dụng từ 1907 ở cung điện khi thiết triều, chỉ sử dung trong đám cưới, tang lễ và nghi lễ tôn giáo. Cho đến năm 1974, vương miện và vương trượng cũng được đặt trên ngai vua làm bằng bạc tại lễ khai mạc trọng thể hàng năm của Riksdag.
Huy hiệu Hiệp sĩ Vương thất
Huy hiệu Vương thất Thụy Điển xuất hiện năm 1606, do các doanh nhân người Do Thái chế tạo ra. Các huy hiệu được sản xuất ồ ạt vào thế kỷ 18 và được chính thức cấp phép sản xuất bởi Frederick I, năm 1748. Năm 1974, Nghị viện thay đổi các điều kiện và tiêu chuẩn cụ thể để công dân có thể được Nhà nước tăng Huy hiệu cao quý đó. Huy hiệu Vương thất (Thụy Điển: Serafimerorden) chỉ được trao cho nguyên thủ nước ngoài và các thành viên của Vương thất; huy hiệu "Ngôi sao Bắc Cực" được trao cho công dân nước ngoài đang cư trú ở vương quốc. Sau cải cách, thanh gươm vương thất không được sử dụng nữa. Sau 1975, Huân chương Nhà vua là vinh dự cao nhất có thể được trao cho công dân Thụy Điển khác hơn là các thành viên của Vương thất.
Nơi ở của Vương thất Thụy Điển
Vương thất Thụy Điển có nhiều cung điện và bao gồm: cung điện Vương thất ở Stockholm, Cung điện Drottningholm, Haga Palace, Rosendal Palace, Ulriksdal Palace, Rosersberg Palace, Tullgarn Palace và Gripsholm Castle, đều là tài sản của vương thất và đặt dưới sự quản lý của Hội đồng quản trị (Thụy Điển: Statens fastighetsverk). Ngoài ra, một số nơi được vương thất sở hữu riêng như Solliden Palace trên đảo Öland, một ngôi nhà ở Storlien trong Jämtland và Villa Mirage ở Sainte-Maxime ở miền nam nước Pháp (được mua lại bởi Vương tử Bertil).
Cung điện Vương thất
Xung quanh Cung điện Vương thất là các con dốc dẫn thành viên lên cung điện, được tạc nhiều phong cách: Mặt tiền phía Nam theo phong cách lớn Slottsbacken; mặt tiền phía đông là Skeppsbron (dọc bờ sông), miền Bắc là Lejonbacken với hình khắc các con sư tử Medici trên lan can bằng đá; phía tây là phong cách Högvaktsterrassen . Cung điện mở cửa quanh năm, khách muốn vào thăm thì phải trả tiền vé.
Tòa nhà đầu tiên là lâu đài Tre Kronor, nguyên xưa là pháo đài xây vào thế kỷ 13 bởi Birger Jarl mà thành; là biểu tượng Vương thất Thụy Điển. Cuối thế kỷ 16, vua Johan cách tân lâu đài theo phong cách Baroc do kiến trúc sư Nicodemus Tessin thiết kế. Bị cháy bất ngờ năm 1690, lâu đài được xây lại trong 63 năm thì xong. Các tòa nhà trong lâu đài được xây dựng xong: phía tây ngoài sân (1734); cung điện (1740); phía tây (1760, Vương thất đã trú ở đây). Các thanh viên Vương thất đã chuyển tới cung điện với cánh phía tây nam, đông nam, và Đông Bắc. Ở miền Bắc, Lejonbacken (các "Slope Lion") được xây dựng lại 1824-1830.
Drottningholm Palace
Drottningholm Palace (Thụy Điển: Drottningholms Slott ) được đặt tại Drottningholm trên đảo Lovön (trong khu vực Ekerö  của Stockholm County), và là một trong những cung điện của Vương thất Thụy Điển. Ban đầu nó được xây dựng vào cuối thế kỷ thứ 16. Nó đã phục vụ như một nơi cư trú của các thành viên gia đình Vương thất Thụy Điển trong hầu hết các thế kỷ 18 và 19. Ngoài việc là nơi ở của Quốc vương và Vương hậu, Drottningholm Palace là một điểm thu hút du lịch nổi tiếng.
Những khu vườn và các khu vực xung quanh công viên của Drottningholm Palace và liền kề với tòa nhà của mình là một trong những điểm thu hút chính cho các khách du lịch đến thăm cung điện mỗi năm. Những khu vườn đã được thành lập trong giai đoạn từ khi cung điện được xây dựng đầu tiên, với nhiều phong cách khác nhau. Nó đã được thêm vào danh sách Di sản Thế giới vào năm 1991.
Haga Palace
Haga Palace (Thụy Điển: Haga Slott ), trước đây gọi là Queen's Pavillion (Thụy Điển: Drottningens paviljong ), nằm ​​trong Công viên Haga, Solna tại Trung tâm thương mại Stockholm. Cung điện được xây dựng từ 1802 - 1805 theo mô hình biệt thự Ý bởi kiến trúc sư Carl Christoffer Gjörwell. Đây là nơi nghỉ mát mùa hè của Vương thất Thụy Điển - đáng chú ý là nó là nơi sinh của Vua Carl XVI Gustaf - cho đến năm 1966 khi vua Gustaf VI Adolf chuyển giao nó cho chính phủ để Thủ tướng làm thành nhà khách để tiếp đón khách nước ngoài (nguyên thủ quốc giavà người đứng đầu chính phủ et cetera).
Vào tháng 4 năm 2009, nó đã được công bố bởi Thủ tướng Fredrik Reinfeldt, rằng quyền quản lý cung điện sẽ được chuyển trở lại của nhà vua và do đó có thể được sử dụng bởi Victoria, Thái nữ Thụy Điển, và chồng bà, Vương thân Daniel, Công tước xứ Västergötland. Họ di chuyển vào cung điện trong mùa thu sau khi họ cưới vào ngày 19 Tháng 6 năm 2010.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách vua Thể loại:Quân chủ Thụy Điển Thể loại:Quân chủ lập hiến
Houlletia odoratissima
Tham khảo
odoratissima
Cololejeunea disciflora
Liên kết ngoài
Thể loại:Cololejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1979
Oxystegus cuspidatus
Oxystegus cuspidatus là một loài Rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Dozy & Molk.) P.C. Chen mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oxystegus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1941
Fazenda Nova
Fazenda Nova là một đô thị thuộc bang Goiás, Brasil. Đô thị này có diện tích 1281,316 km², dân số năm 2007 là 7040 người, mật độ 5,5 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Goiás
Postplatyptilia huigraica
Tham khảo
Thể loại:Postplatyptilia
Bataguppa, Kollegal
Bataguppa là một làng thuộc tehsil Kollegal, huyện Chamarajanagar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Chamarajanagar (huyện)
Sophronica improba
Sophronica improba là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Sophronica
Platysepalum chevalieri
Platysepalum chevalieri là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Harms miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Platysepalum
Şenköy, Yedisu
Şenköy là một xã thuộc huyện Yedisu, tỉnh Bingöl, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 74 người.
591 Irmgard
591 Irmgard
Macromitrium parvifolium
Macromitrium parvifolium là một loài Rêu trong họ Orthotrichaceae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Marcilly-le-Hayer
Liên kết ngoài
Marcilly-le-Hayer
Phan Nhiên Hạo
Phan Nhiên Hạo là một nhà thơ Việt Nam. Ông đã tốt nghiệp cử nhân Văn chương, Đại học Sư phạm, TP Hồ Chí Minh; Cử nhân Văn chương Anh-Mỹ, Đại học California, Los Angeles, 1998; Cao học Thư Viện-Thông tin, University of California, Los Angeles, 2000; Cao học Nhân Loại Học (Đông Nam À), University of Northern Illinois, 2010. Sống ở Hoa Kỳ từ năm 1991. Hiện ông làm việc tại Illinois.
Tác phẩm
Thơ dịch ra tiếng Anh in trên các tạp chí và tuyển tập:
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1967 Thể loại:Người Kon Tum Thể loại:Nam nhà văn Mỹ Thể loại:Người Mỹ gốc Việt Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nhà thơ Việt Nam
Galgagnano
Galgagnano là một đô thị ở tỉnh Lodi trong vùng Lombardia của Ý|Italia, cách khoảng 45 km về phía đông nam của Milano và khoảng 20 km về phía đông nam của Lodi. Tại thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 784 người và diện tích là 6 km².
Galgagnano giáp các đô thị: Zelo Buon Persico, Mulazzano, Cervignano d'Adda, Boffalora d'Adda, Montanaso Lombardo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia Thể loại:Đô thị tỉnh Lodi
Phlogophora meticulosa
Phlogophora meticulosa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phlogophora Thể loại:Euteliinae Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
4127 Kyogoku
4127 Kyogoku (1988 BA2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 1 năm 1988 bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro.
Liparis halconensis
Liparis halconensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Ames) Ames mô tả khoa học đầu tiên năm 1915.
4127 Kyogoku
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1988
Liparis halconensis
Liên kết ngoài
H Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1915
Chaenactis stevioides
Chaenactis stevioides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hook. & Arn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1839.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chaenactis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1839 Thể loại:Thực vật California
Otto Stern
Otto Stern (17.2.1888 – 17.8.1969) là một nhà vật lý học người Đức, đã đoạt giải Nobel Vật lý năm 1943.
Tiểu sử
Stern sinh tại Żory, Vương quốc Phổ (nay thuộc Ba Lan) và theo học ở Wrocław vùng Hạ Silesia.
Stern đậu bằng tiến sĩ hóa lý ở Đại học Breslau năm 1912, rồi theo Albert Einstein tới Đại học Charles ở Prague và sau đó tới trường ETH Zürich.
Hyphydrus residuus
Hyphydrus residuus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Omer-Cooper miêu tả khoa học năm 1971.
Myristica corticata
Myristica corticata là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Brunei và Malaysia.
Evippa luteipalpis
Evippa luteipalpis là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Otto Stern
Tiểu sử
nhỏ|trái|Tấm biển tưởng niệm sự bổ nhiệm Stern trên bức tường nay là Viện Vật lý của Đại học Hamburg Năm 1933, sau khi đảng Quốc xã lên nắm quyền, ông từ chức giáo sư ở đại học Hamburg và sang làm giáo sư vật lý ở Viện Kỹ thuật học Carnegie (Carnegie Institute of Technology) và sau đó là giáo sư danh dự ở Đại học California tại Berkeley.
Evippa luteipalpis
Loài này thuộc chi Evippa. Evippa luteipalpis được Carl Friedrich Roewer miêu tả năm 1955.
Myristica corticata
Tham khảo
corticata Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Otto Stern
Tiểu sử
Là một nhà vật lý thực nghiệm, Stern đã đóng góp vào việc phát hiện ra "Sự lượng tử hóa spin" (spin quantization) trong thí nghiệm Stern-Gerlach (Stern-Gerlach experiment) cùng với Walther Gerlach năm 1922; chứng minh bản chất sóng của các nguyên tử và phân tử; cách đo lường các moment từ của nguyên tử (atomic magnetic moment); phát hiện moment từ của proton (proton's magnetic moment); và phát triển phương pháp tia phân tử, phương pháp được sử dụng trong kỹ thuật molecular beam epitaxy (sự ghép chùm tia phân tử).
Năm 1943 ông đoạt giải Nobel Vật lý, giải đầu tiên kể từ năm 1939, và là người đoạt giải Vật lý một mình trong năm này. Lời trích dẫn trong giải đã quên nhắc tới thí nghiệm Stern-Gerlach, mà Gerlach vẫn còn hoạt động ở nước Đức do Quốc xã lãnh đạo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1888 Thể loại:Mất năm 1969 Thể loại:Nhà khoa học gốc Do Thái Thể loại:Nhà vật lý thực nghiệm Thể loại:Người Mỹ gốc Đức-Do Thái S Thể loại:Người Đức đoạt giải Nobel Thể loại:Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley Thể loại:Nhà vật lý Đức Thể loại:Giáo sư Đại học California tại Berkeley
Hyphydrus residuus
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Hyphydrus
Đớp ruồi Sibêri
nhỏ|Đớp ruồi Siberi
Muscicapa sibirica là một loài chim trong họ Muscicapidae.
Tham khảo
S Thể loại:Chim Ấn Độ Thể loại:Chim Pakistan Thể loại:Chim Bangladesh Thể loại:Động vật được mô tả năm 1789
Eucera atricornis
Eucera atricornis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Fabricius mô tả khoa học năm 1793.
Tham khảo
Thể loại:Eucera Thể loại:Động vật được mô tả năm 1793
Postplatyptilia naranja
Postplatyptilia naranja là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Argentina.
Sải cánh dài 17–19 mm. Con trưởng thành bay at the end of tháng 12 và đầu vào tháng 1.
Hồi
Hồi trong tiếng Việt có thể là:
Chaenactis suffrutescens
Chaenactis suffrutescens là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được A.Gray mô tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chaenactis
Hypopyra shiva
Hypopyra shiva là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Hypopyra
Evippa mandlaensis
Evippa mandlaensis là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Evippa. Evippa mandlaensis được Pawan U. Gajbe miêu tả năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Evippa
Amaxia tierna
Amaxia tierna là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Amaxia
Myristica conspersa
Myristica conspersa là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Indonesia conspersa Thể loại:Thực vật Tây New Guinea
Yeşilgöl, Yedisu
Yeşilgöl là một xã thuộc huyện Yedisu, tỉnh Bingöl, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 143 người.
Cololejeunea dolichodonta
Cololejeunea dolichodonta là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được Tixier mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cololejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1985
Batakurki, Ramdurg
Batakurki là một làng thuộc tehsil Ramdurg, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Belgaum (huyện)
Hyphydrus sanctus
Hyphydrus sanctus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1882.
Oxystegus cylindrothecus
Oxystegus cylindrothecus là một loài Rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Mitt.) Gangulee mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oxystegus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1966
Ceanothus thyrsiflorus
Ceanothus thyrsiflorus là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được Eschw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ceanothus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1856 Thể loại:Thực vật California Thể loại:Vườn cây Bắc Mỹ Thể loại:Cây thức ăn cho bướm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1826
Postplatyptilia nielseni
Postplatyptilia nielseni là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được tìm thấy ở Argentina.
Tham khảo
Thể loại:Postplatyptilia
Nút kéo gỗ
nhỏ|phải|Từng bước một để tạo nút kéo gỗ Nút kéo gỗ (timber hitch) là một nút dây dùng để buộc một sợi dây thừng vào một khúc gỗ. Nút dây này rất dễ tháo sau khi dùng.
Công dụng
Dùng để kéo vật dài và nặng (thí dụ như một khúc gỗ) hay dùng để giăng võng. Nó cũng là nút khởi đầu của nút tháp cây dấu nhân.
Cách tạo nút
Để tạo nút, quấn dây thừng hết một vòng quanh khúc gỗ hay thân cây. Đầu dây ngắn quấn quanh phần dây dài (nhìn hình trái), rồi xâu đầu dây ngắn qua vòng tròn vừa tạo quanh khúc gỗ. Sau đó quấn đầu dây ngắn ba vòng quanh vòng tròn vừa tạo và kéo phần dây dài để xiết chặt. Lưu ý là cần quấn ba vòng đối với các loại dây thừng thiên nhiên trong khi cần phải quấn 5 vòng đối với loại dây thừng bằng nylon.
Liên kết ngoài
Kéo gỗ
Pectis multiseta
Pectis multiseta là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Du lịch sinh thái
Ở Việt Nam
Việt Nam với lợi thế có chiều dài bờ biển, rừng núi hoang sơ với nhiều khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia và nhiều rừng cấm, đó là những di sản thiên nhiên của quốc gia, chứa đầy tiềm năng cho phát triển du lịch sinh thái như Vịnh Hạ Long, hồ Ba Bể, động Phong Nha, vườn quốc gia Cát Tiên, vườn quốc gia Cúc Phương, khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long.v.v. đặc biệt là đã có tới 8 khu dự trữ sinh quyển Việt Nam được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới nằm ở khắp ba miền.
Pectis multiseta
Liên kết ngoài
Thể loại:Pectis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1844