cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nguyễn Minh Cần
Tiểu sử
Ông mất tại Moskva lúc 5 giờ sáng ngày 13 tháng 5 năm 2016.
Tham khảo
Thể loại:Người Huế Thể loại:Nhân vật trong Vụ án Xét lại Chống Đảng Thể loại:Sinh năm 1928 Thể loại:Mất năm 2016 Thể loại:Cựu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Helicopsyche megalochari
Helicopsyche megalochari là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Tham khảo
Thể loại:Helicopsyche
Đội tuyển bóng đá quốc gia Guinée
Đội tuyển bóng đá quốc gia Guinée (Équipe de Guinée de football) là đội tuyển cấp quốc gia của Guinée do Liên đoàn bóng đá Guinée quản lý.
Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội tuyển Guinée là trận gặp Đông Đức vào năm 1962. Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là ngôi vị á quân của Cúp bóng đá châu Phi 1976 và hai tấm huy chương bạc châu lục giành được vào các năm 1973 và 2007.
Thế vận hội Mùa hè
Guinée mới một lần tham dự Thế vận hội Mùa hè, tuy nhiên không vượt qua được vòng bảng.
Triệu tập gần đây
DEC Cầu thủ được gọi bổ sung.
Liên kết ngoài
Guinée
Drăgoești, Suceava
Drăgoești là một xã thuộc hạt Suceava, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 5319 người.
Philodicus nigrescens
Philodicus nigrescens là một loài ruồi trong họ Asilidae. Philodicus nigrescens được Ricardo miêu tả năm 1921. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Drăgoești, Suceava
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Suceava
Philodicus nigrescens
Tham khảo
Thể loại:Philodicus
Steven Berghuis
Liên kết ngoài
Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh Thể loại:Cầu thủ bóng đá Watford F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Feyenoord Rotterdam Thể loại:Cầu thủ bóng đá FC Twente Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Hà Lan Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá trẻ quốc gia Hà Lan Thể loại:Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Hà Lan Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hà Lan Thể loại:Cầu thủ bóng đá Premier League Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hà Lan ở nước ngoài Thể loại:Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022
Zepherina similis
Zepherina similis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bowditch miêu tả khoa học năm 1925.
Józef Rapacki
thumb|200px|Chân dung tự họa (1926) Józef Rapacki (sinh ngày 19 tháng 3 năm 1871 tại Warsaw - mất ngày 31 tháng 1 năm 1929 tại Olszanka) là một nghệ nhân, họa sĩ dùng màu nước và nhà thiết kế đồ họa người Ba Lan. Ông nổi tiếng nhất với các bức tranh tả phong cảnh hoài cổ của Mazovia.
Tiểu sử
Józef Rapacki sinh ra trong một gia đình có truyền thống sân khấu. Ông là con trai của diễn viên Wincenty Rapacki. Anh trai của ông là Wincenty (junior) và chị gái Honorata Leszczyńska cũng trở thành diễn viên. Diễn viên kiêm đạo diễn Jerzy Leszczyński là cháu trai của ông. Józef Rapacki quyết định theo đuổi một ngành khác. Khi 14 tuổi, ông đăng ký lớp học vẽ của họa sĩ Wojciech Gerson. Sau khi hoàn thành khóa học với Gerson, ông theo học Học viện Mỹ thuật Kraków. Tại đây, ông làm học trò của Izydor Jabłoński, Florian Cynk và Feliks Szynalewski. thumb|left|150px|Tầm nhìn của họa sĩ
Trong khoảng thời gian này, Józef Rapacki vẽ minh họa cho một số tập san ở Warsaw, trong đó có tạp chí nổi tiếng Tygodnik Ilustrowany. Ngoài ra, ông cũng vẽ minh họa cho các tác phẩm của Ignacy Krasicki. Ông triển lãm các tác phẩm của mình trên diện rộng, kể cả triển lãm tại Exposition Universelle vào năm 1900. Một thời gian ngắn sau, Józef Rapacki bị mắc bệnh phổi nặng và phải chuyển đến Kraków để việc lên núi dưỡng bệnh có thể dễ dàng hơn. Vào giữa thập niên 1900, ông thường xuyên di chuyển. Ông từng lưu trú tại Zakopane và Szczawnica.
Năm 1907, cuối cùng Józef Rapacki quyết định đến sống ở Olszanka. Tại đây, ông và vợ là Gabriela đã xây một ngôi nhà và địa điểm này trở thành nơi tụ họp của giới họa sĩ và nhà văn. Ở đó, ông tập trung vẽ tranh phong cảnh và đã tạo ra một số tác phẩm nổi tiếng nhất của mình. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Józef Rapacki vẽ rất nhiều tranh cho các tờ báo ở Warsaw, tả các sự kiện liên quan đến sự chiếm đóng của Đức. Một số bức đã được phát hành trong Pro memoria. Prusak w Polsce (Phổ ở Ba Lan), một sê-ri gồm 20 tác phẩm in thạch bản, chúng được sử dụng để tuyên truyền trong Cuộc nổi dậy Silesia.
Józef Rapacki mất ở tuổi 58 vì các biến chứng của bệnh cúm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1871 Thể loại:Mất năm 1929 Thể loại:Họa sĩ Ba Lan thế kỷ 20 Thể loại:Nam nghệ sĩ thế kỷ 20
Parum colligata
Parum là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chỉ có một loài duy nhất, Parum colligata, tìm thấy ở Triều Tiên và Nhật Bản về phía nam qua đông và trung của Trung Quốc và Đài Loan đến Việt Nam, miền bắc Thái Lan và đông bắc Myanmar.
Sự miêu tả
Sải cánh dài 69–90 mm.
Sinh học
Có một hoặc hai thế hệ mỗi năm ở bắc Trung Quốc, con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 7. Về phía nam có thể có 4 thế hệ một năm. Con trưởng thành được ghi nhận từ giữa tháng 5 đến cuối tháng 9 ở Triều Tiên.
Tham khảo
Thể loại:Parum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1856
Tiếng Bodo
Tiếng Bodo (chữ Devanagari: बोडो) là một ngôn ngữ thuộc Ngữ tộc Tạng-Miến. Ngôn ngữ này được người Bodo sử dụng ở đông bắc Ấn Độ và Nepal. Tiếng Bodo là một trong 22 ngôn ngữ được công nhận theo Hiến pháp của Ấn Độ và là một trong các ngôn ngữ chính thức của bang Assam.
Tiếng Bodo có 6 phương ngữ là: Chote, Mech, Dimasa, Tripuri, Lalunga, Bore.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ Thể loại:Ngôn ngữ tại Assam Thể loại:Ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ  Thể loại:Ngôn ngữ Sal
Telephanus declivis
Telephanus declivis là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Nevermann miêu tả khoa học năm 1937.
Friedelsheim
Friedelsheim  là một đô thị thuộc huyện Bad Dürkheim, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Friedelsheim có diện tích 4,16 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 1542 người.
Telephanus declivis
Tham khảo
Thể loại:Telephanus
Friedelsheim
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bad Dürkheim
Vòng loại UEFA Champions League 2007–08
Vòng loại UEFA Champions League 2007–08 bắt đầu vào ngày 17 tháng 7 năm 2007. Sau ba vòng loại chọn ra 16 câu lạc bộ tham gia vòng đấu bảng.
Vòng loại thứ nhất
76 đội bóng từ 53 liên đoàn bóng đá thành viên của UEFA tham dự vòng loại năm nay. Mỗi liên đoàn tham gia có số CLB được dự vòng loại Champions League dựa vào Hệ số UEFA của mỗi giải vô địch quốc gia nội địa của mình; các liên đoàn có hệ số càng cao sẽ được cử càng nhiều CLB tham dự vòng loại Champions League và ngược lại, nhưng không liên đoàn nào được có quá 4 đội tham gia. Tất cả các liên đoàn đều chắc chắn có một đội tham dự, trừ trường hợp của Liechtenstein vì các Câu lạc bộ của liên đoàn bóng đá nước này tranh tài trong hệ thống giải của Thụy Sĩ nhưng không có đội bóng nào có mặt trong giải hạng mạnh nhất của Thụy Sĩ cả. Một quốc gia mới có giải vô địch tham dự năm nay là: Montenegro, sau khi Serbia và Montenegro tan rã. Các đội vô địch từ San Marino và Andorra cũng bắt đầu góp mặt từ giải lần này. Dưới đây là các đội bóng tham dự vòng loại.
Lượt về
Astana thắng 3–0 chung cuộc.
BATE thắng 3–2 chung cuộc.
Sheriff Tiraspol thắng 5–0 chung cuộc.
Zeta thắng 5–4 chung cuộc.
Sarajevo thắng 9–1 chung cuộc.
Dinamo Zagreb thắng 4–2 chung cuộc.
''The New Saints hòa 4–4 Ventspils chung cuộc. Ventspils nhiều bàn thắng trên sân khách hơn.''
Pyunik thắng 2–0 chung cuộc.
FC Levadia thắng 1–0 chung cuộc.
FH thắng 4–1 chung cuộc.
Žilina thắng 7–5 chung cuộc.
Domžale thắng 3–1 chung cuộc.
Vòng đấu loại thứ hai
Vòng loại thứ hai có lượt đi diễn ra vào hai ngày 31 tháng 7 và mùng 1 tháng 8, lượt về diễn ra vào các ngày mùng 7 và 8 tháng 8 năm 2007.
Lượt về
Tampere United thắng 2–0 chung cuộc.
Rangers thắng 3-0 chung cuộc.
Dinamo Zagreb thắng 5–2 chung cuộc.
Copenhagen thắng 2-1 chung cuộc.
''Red Star Belgrade hòa 2–2 Levadia chung cuộc. Red Star Belgrade nhiều bàn thắng sân khách hơn.''
BATE thắng 4–2 chung cuộc.
Shakhtar Donetsk thắng 4-1 chung cuộc.
Elfsborg thắng 1-0 chung cuộc.
Beşiktaş thắng 4–0 chung cuộc.
Steaua thắng 3-1 chung cuộc.
''Genk hòa 2–2 Sarajevo chung cuộc. Sarajevo có nhiều bàn thắng sân khách hơn.''
Red Bull Salzburg thắng 7–0 chung cuộc.
Rosenborg thắng 10–2 chung cuộc.
''Slavia Prague hòa 0–0 Žilina chung cuộc. Slavia Prague chiến thắng 4–3 trên loạt sút luân lưu 11m.''
Lượt đi
<div id="Lazio v Dinamo București">
<div id="BATE Borisov v Steaua București">
<div id="Fenerbahçe v Anderlecht">
<div id="Zürich v Beşiktaş">
Lượt về
Rangers thắng 1-0 chung cuộc.
<div id="Dinamo București v Lazio"> Lazio thắng 4–2 chung cuộc.
Liverpool thắng 5-0 chung cuộc.
Shakhtar Donetsk thắng 3–2 chung cuộc.
Dynamo Kyiv thắng 4-0 chung cuộc.
<div id="Beşiktaş v Zürich"> Beşiktaş thắng 3-1 chung cuộc.
<div id="Steaua București v BATE Borisov"> Steaua București thắng 4–2 chung cuộc.
Werder Bremen thắng 5-3 chung cuộc.
Slavia Prague thắng 3-1 chung cuộc.
<div id="Anderlecht v Fenerbahçe"> Fenerbahçe thắng 3-0 chung cuộc.
''Celtic hòa 2–2 Spartak Moscow chung cuộc. Celtic thắng 4–3 trên chấm luân lưu 11m.''
Valencia thắng 15-1 chung cuộc.
Benfica thắng 3-1 chung cuộc.
Arsenal thắng 5-0 chung cuộc.
Rosenborg thắng 5-0 chung cuộc.
Sevilla thắng 6-1 chung cuộc.
Liên kết ngoài
Thể loại:UEFA Champions League 2007–08
Chhuk
Huyện Chhuk (ស្រុកឈូក) là một huyện nằm ở tỉnh Kampot, ở phía nam Campuchia.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Campuchia
Lý Chiêu Hoàng
nhỏ|Hoàng Đế Lý Chiêu Hoàng
Lý Chiêu Hoàng (chữ Hán: 李昭皇; 1218 - 1278) hay Chiêu Thánh Hoàng hậu (昭聖皇后) là nữ hoàng của đế quốc Đại Việt, cũng là Hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Lý, trị vì từ năm 1224 đến năm 1225. Bà là Nữ hoàng duy nhất trong lịch sử Việt Nam, nhưng không phải là vị vua nữ giới đầu tiên, vị nữ quân chủ đầu tiên là Nữ vương Trưng Trắc. Bà được chính vua cha Lý Huệ Tông ra chỉ truyền ngôi, dù bên trong có khả năng do sự sắp đặt của Điện tiền Chỉ huy sứ Trần Thủ Độ, người đang nắm quyền lực trong triều đồng thời cũng là chú họ bên ngoại của bà.
Năm 1225, Chiêu Hoàng được Trần Thủ Độ sắp xếp nhường ngôi cho Trần Cảnh (Trần Thái Tông), triều đại nhà Lý cai trị Đại Việt hơn 200 năm đã chính thức kết thúc. Sau khi nhượng vị, Chiêu Hoàng trở thành hoàng hậu của Thái Tông cho đến khi bị phế truất vào năm 1237 vì không sinh được con nối dõi. Hiển Từ Thuận Thiên Hoàng hậu, người kế vị ngôi hoàng hậu sau đó, chính là chị ruột của bà. Sau năm 1258, ở tuổi 40, bà tái giá lấy Lê Phụ Trần, một viên tướng có công cứu giúp Trần Thái Tông khỏi bị truy kích trong lần quân Nguyên vào cướp. Hai người sống với nhau hơn 20 năm và sinh được 1 trai là Thượng vị hầu Lê Tông và 1 gái là Ứng Thụy Công chúa Lê Ngọc Khuê. Bà qua đời ngay sau Thái Tông khoảng 1 năm.
Cuộc đời của bà đầy phức tạp và bi kịch, khi trở thành một nhân vật chủ chốt trong cuộc biến chuyển triều đại đầy kịch tích giữa nhà Trần và nhà Lý. Vốn dĩ là công chúa, sau trở thành nữ hoàng đế, rồi lại trở thành hoàng hậu và bị giáng làm công chúa, cuộc đời của Chiêu Hoàng khiến hậu thế đánh giá là một quá trình đầy phức tạp, cũng trở thành nguồn cảm hứng của rất nhiều tác phẩm thi ca, nhạc họa và điện ảnh.
Thân thế
Lý Chiêu Hoàng ban đầu có tên là Lý Phật Kim (李佛金), sau đổi theo tên húy là Lý Thiên Hinh (李天馨), là con gái thứ hai của Lý Huệ Tông Lý Hạo Sảm - vị vua thứ 8 của triều đại nhà Lý. Mẹ của bà là Linh Từ Quốc mẫu Trần thị, thường bị dã sử và người hiện đại gọi là "Trần Thị Dung", con gái của Trần Lý, sau trở thành hoàng hậu của Huệ Tông. Không rõ Thiên Hinh sinh ngày bao nhiêu, chỉ biết bà được sinh vào khoảng tháng 9 (ÂL), năm Mậu Dần (1218), tức năm thứ 8 niên hiệu Kiến Gia, nơi bà được sinh ra có lẽ là tại kinh đô Thăng Long. Tước hiệu ban đầu là Chiêu Thánh Công chúa (昭聖公主).
Trên bà có một chị gái là Thuận Thiên Công chúa, sau được gả cho Khâm Minh đại vương Trần Liễu - con trai trưởng của Trần Thừa và là anh trưởng của Trần Thái Tông Trần Cảnh. Vào thời điểm bà được sinh ra, Lý Huệ Tông đã sớm phát bệnh điên, triều đình hoàn toàn rơi vào tay họ Trần mà đại biểu là Trần Tự Khánh - khi ấy đang giữ chức vụ Thái úy, quyền phụ chính. Trần Tự Khánh là anh thứ của Trần hậu, tức là bác ruột của Chiêu Thánh. Một người bác khác của Chiêu Thánh là Trần Thừa giữ chức "Nội thị Phán thủ" (内侍判首) - cai quản các quan nội thị phục vụ gần cho Lý Huệ Tông.
Năm Nhâm Ngọ, tức năm Kiến Gia thứ 12 (1222), Huệ Tông đem các lộ trong nước đều chia cho hai cô công chúa con gái của mình (triều Lý có tổng 24 lộ), lấy các hoành nô thuộc lệ và quân nhân bản lộ, chia nhau làm giáp. Sau khi Trần Tự Khánh qua đời, Trần Thừa được dùng tiếp làm Thái úy phụ chính, vào triều không xưng tên, một người cậu khác của Chiêu Thánh là Trần Thủ Độ lại được Huệ Tông giao cho nắm giữ chức "Điện tiền Chỉ huy sứ" (殿前指揮使), quản lý các cơ cấu quân sự chủ chốt của hoàng cung.
Được nhường ngôi
Năm Giáp Thân, Kiến Gia năm thứ 14 (1224), tháng 10, Lý Huệ Tông ra chỉ lập Chiêu Thánh làm Hoàng thái tử (皇太子) rồi truyền ngôi, đổi niên hiệu là Thiên Chương Hữu Đạo (天彰有道), tôn hiệu là Chiêu Hoàng (昭皇). Lý Huệ Tông xuất gia ở chùa Chân Giáo trong đại nội.
nhỏ|200px|Một đồng tiền được cho là có niên đại vào cuối thời Lý, đầu thời Trần.
Năm Ất Dậu, Thiên Chương Hữu Đạo năm thứ 2 (1225), họ Trần do nắm quyền hành, lần lượt được ban chức tước quan trọng cho con em trong họ, đáng kể nhất là rất nhiều con cháu họ Trần được tuyển vào cung để sung vào các chức vụ hầu trong đại nội, gần gũi với Chiêu Hoàng, bao gồm: "Lục hỏa Thị cung ngoại" (六火侍宫外), "Chỉ hầu" (祗侯; hay còn gọi "Chi hậu") và "Nội nhân Thị nội" (内人侍内), thường thay nhau trực chầu hầu. Lúc này, chức vụ của Trần Thủ Độ đã bao quát đến nỗi "coi giữ mọi việc quân sự trong ngoài thành thị", trong các con em vào cung hầu Chiêu Hoàng thì có Trần Bất Cập là cháu gọi Trần Thủ Độ bằng chú - được phong "Cận Thị thự Lục cục Chi hậu" (近侍署六局祗候), ngoài ra còn có Trần Thiêm làm "Chi Ứng cục" (祗應局) và Trần Cảnh làm "Chính thủ" (政首). Chính thủ Trần Cảnh, là con trai thứ 2 của quan Thái úy Trần Thừa, mới 8 tuổi được đưa vào hầu gần Chiêu Hoàng, ban đầu chỉ là ở bên ngoài điện, sau đó phụ trách đưa nước rửa mặt cho Chiêu Hoàng nên vào hầu bên trong. Trần Cảnh cùng gần tuổi với Chiêu Hoàng, được Chiêu Hoàng gần gũi, yêu mến, hay trêu đùa. Trần Thủ Độ lấy dịp đó dựng nên cuộc hôn nhân giữa Chiêu Hoàng và Trần Cảnh rồi chuyển giao triều chính bằng cách để Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Từ đó, nhà Trần được thành lập.
Năm Ất Dậu (1225), ngày 21 tháng 10 (tức ngày 22 tháng 11 dương lịch), Chiêu Hoàng xuống chiếu nhường ngôi cho Trần Cảnh. Ngày 11 tháng 12 năm ấy (tức ngày 10 tháng 1 năm 1226), Chiêu Hoàng bỏ hoàng bào mời Trần Cảnh lên ngôi Hoàng đế ở điện Thiên An, dựng lên nhà Trần, sử gọi là Trần Thái Tông. Chiêu Hoàng được Thái Tông lập làm hoàng hậu, đổi gọi là Chiêu Thánh. Từ đây nhà Lý hoàn toàn chấm dứt sau 216 năm cai trị.
Quá trình truyền ngôi
Cuốn sách được xem là bộ biên niên sử sớm nhất của Việt Nam - Đại Việt sử lược - đã chép lại quá trình truyền ngôi cho dòng họ nhà Trần rất phức tạp. Theo như sách này ghi lại, Huệ Tông truyền ngôi xong vẫn giữ vai trò chính trị quan trọng, và ông đã chủ trương dàn xếp nhường ngôi, dưới sự góp phần không nhỏ của Thái úy Trần Thừa cùng Trần Thủ Độ (sách này chép Thủ Độ đang giữ tước "Thượng phẩm Phụng ngự" 上品奉御), sau khi truyền ngôi cho họ Trần thì Huệ Tông mới xuất gia.
Năm Ất Dậu [năm 1225-ND], là năm Kiến Gia thứ 15. Tháng 6, nhà vua nhường ngôi cho con thứ hai là Chiêu Thánh Công chúa. Chiêu Thánh lên ngôi lấy hiệu là Chiêu Hoàng, tôn vua Huệ Tông làm Thái thượng hoàng, đổi niên hiệu là Thiên Chương Hữu Đạo.
Mùa đông, tháng 11, Thái thượng hoàng thấy nữ chúa còn nhỏ, lấy làm lo âu mới cho mời Phùng Tá Chu đến mà định mưu nói rằng: "Trẫm vì không có đức, trẫm mắc tội với trời, cho nên bị tuyệt hậu, không có con để nối dõi. Nay trẫm truyền ngôi cho con gái, nhưng thấy một người đàn bà mà khiến bảo đám đàn ông, như có điều là bọn chúng không giúp cho, tất đến lúc hối hận lại thì cơ nghiệp đã mất rồi. Chi bằng trẫm theo cái phép thuở xa xưa của Đường Nghiêu, cái thể thức gần đây là Nhân Tổ (tức Lý Nhân Tông), để kén chọn người hiền mà trao ngôi cho. Nay có điều trẫm thấy là mỗ người con thứ hai của Thái úy (Trần Thừa), tuổi hãy còn nhỏ mà tướng mạo khác thường, tất có thể giúp đời, yên dân. Cho nên, trẫm muốn dùng làm con mà làm chủ cơ nghiệp nước nhà. Vả lại, trẫm thấy Chiêu Hoàng cũng xứng đôi với mỗ. Các khanh hãy vì trẫm mà nói với quan Thái úy rõ".
Thái Tổ (tức Trần Thừa) cũng chưa tin điều ấy. Quan Tả phụ là Nguyễn Chánh Lại bảo rằng: "Họ Nguyễn (tức họ Lý, do sách này viết vào thời Trần) có nước đấy. Vua hiền thì có đến sáu, bảy người gầy dựng nên cơ nghiệp, mà cái đức của họ lại có thừa, để lại cái ơn trạch thấm nhuần vào lòng người đã lâu dài rồi. Một sớm, nhà vua sợ có người khác họ làm việc kế tự nên mới có ý thăm dò thử, để xem cái ý của ta như thế nào đấy. Nếu ta nhân đó mà nhận lời, thiên hạ tất sẽ bảo Thái úy thực đã có ý soán nghịch".
Thái úy muốn nghe theo lời của Nguyễn Chánh Lại thì quan Thượng phẩm Phụng ngự là Trần Thủ Độ nói rằng: "Lời Tả phụ sai rồi! Nếu mà Hoàng thượng có con trai mà lại nhường ngôi cho Nhị lang (tức Trần Cảnh) thì việc trái ấy ta không thể vâng chiếu được. Nay, Hoàng thượng không người kế tự, ý muốn chọn người hiền để phó thác ngôi cao. Đó là ngài bắt chước việc nhường ngôi của Nghiêu Thuấn thuở xa xưa. Vậy mà lo ngại nữa sao? Huống chi, ngôi chí tôn không thể để khuyết lâu, mà ý thoái lui của Hoàng thượng thì đã quyết, Hoàng thượng đã dứt khoát chọn người khác họ để cho nối ngôi, liệu ta không muốn nghe theo mà được chăng? Nhị lang được Hoàng thượng chọn cũng là ý trời, trời đã ban cho mà không nhận là có tội ấy. Xin quan Thái úy hãy xét kỹ".
Mùa thu, tháng Chạp, nhà vua sai quan Nội thị Phán thủ là Phùng Tá Chu, quan Nội hành khiển Tả ty Lang trung là Trần Chí Hoành, các tướng văn võ trong ngoài và các viên quan lại hãy quản lãnh thuyền rồng, chuẩn bị pháp giá đến phủ Cương Tinh mà đón Thái Tổ.
Đến ngày mùng một tháng Chạp năm đó [năm Ất Dậu-cuối năm 1225, đầu năm 1226], con của Trần Thừa là Trần Cảnh nhân việc nhường ngôi mà lên làm vua ở tại điện Thiên An. Rồi tôn Thuận Trinh hậu làm Thái hậu, giáng Chiêu Hoàng xuống làm Chiêu Thánh Hoàng hậu. Đổi niên hiệu là Kiến Trung. Thái thượng hoàng cùng với mẹ của ngài là bà Thái hậu Đàm thị đi ra ở nơi chùa Phù Liệt, lấy hiệu là Huệ Quang Thiền sư.
Quá trình mà Lý Chiêu Hoàng truyền ngôi cho họ Trần, thông tin từ sách Đại Việt sử ký toàn thư chép có ý khẳng định là do Trần Thủ Độ đứng sau và thao túng, vai trò của Trần Thừa và Lý Huệ Tông hoàn toàn bị lược bỏ đi: Một hôm, Cảnh lúc ấy mới lên 8 tuổi, phải giữ việc bưng nước rửa, nhân thế vào hầu bên trong. Chiêu Hoàng trông thấy làm ưa, mỗi khi chơi đêm cho gọi Cảnh đến cùng chơi, thấy Cảnh ở chỗ tối thì thân đến trêu chọc, hoặc nắm lấy tóc, hoặc đứng lên bóng. Có một hôm, Cảnh bưng chậu nước hầu, Chiêu Hoàng rửa mặt lấy tay vốc nước té ướt cả mặt Cảnh rồi cười trêu, đến khi Cảnh bưng khăn chầu thì lấy khăn ném cho Cảnh. Cảnh không dám nói gì, về nói ngầm với Thủ Độ. Thủ Độ nói: "Nếu thực như thế thì họ ta thành hoàng tộc hay bị diệt tộc đây?".
Lại một hôm, Chiêu Hoàng lại lấy khăn chầu ném cho Cảnh, Cảnh lạy rồi nói: "Bệ hạ có tha tội cho thần không? Thần xin vâng mệnh". Chiêu Hoàng cười và nói: "Tha tội cho ngươi. Nay ngươi đã biết nói khôn đó". Cảnh lại về nói với Thủ Độ. Thủ Độ sợ việc tiết lộ thì bị giết cả, bấy giờ mới tự đem gia thuộc thân thích vào trong cung cấm. Thủ Độ đóng cửa thành và các cửa cung, sai người coi giữ, các quan vào chầu không được vào. Thủ Độ loan báo rằng: "Bệ hạ đã có chồng rồi". Các quan đều vâng lời, xin chọn ngày vào chầu. Tháng ấy, ngày 21, các quan vào chầu lạy mừng.
Xuống chiếu rằng: "Từ xưa nước Nam Việt ta đã có Đế vương trị thiên hạ. Duy triều Lý ta vâng chịu mệnh trời, có cả bốn biển, các tiên thánh truyền nối hơn hai trăm năm, chỉ vì thượng hoàng có bệnh, không người nối dõi, thế nước nghiêng nguy, sai trẫm nhận minh chiếu, cố gượng lên ngôi, từ xưa đến giờ chưa từng có việc ấy. Khốn nỗi trẫm là nữ chúa, tài đức đều thiếu, không người giúp đỡ, giặc cướp nổi lên như ong, làm sao mà giữ nổi ngôi báu nặng nề? Trẫm dậy sớm thức khuya, chỉ sợ không cáng đáng nổi, vẫn nghĩ tìm người hiền lương quân tử để cùng giúp chính trị, đêm ngày khẩn khoản đến thế là cùng cực rồi, Kinh thi có nói "Quân tử tìm bạn, tìm mãi không được, thức ngủ không nguôi, lâu thay lâu thay". Nay trẫm suy đi tính lại một mình, duy có Trần Cảnh là người văn chất đủ vẻ, thực thể cách quân tử hiền nhân, uy nghi đường hoàng, có tư chất thánh thần văn võ, dù đến Hán Cao Tổ, Đường Thái Tông cũng không hơn được. Sớm hôm nghĩ chín từ lâu nghiệm xem nên nhường ngôi báu, để thỏa lòng trời, cho xứng lòng trẫm, mong đồng lòng hết sức, cùng giúp vận nước, hưởng phúc thái bình. Vậy bố cáo thiên hạ để mọi người điều biết".
Theo đó, Lý Chiêu Hoàng lên ngôi vào tháng 6 năm Ất Dậu (năm 1225) và nhường ngôi vào tháng 11, chỉ vỏn vẹn gần nửa năm trên ngai vàng.
Sự việc Phùng Tá Chu khuyên can không được ghi chi tiết ở Toàn thư mà chỉ ghi ở Sử lược, tuy nhiên khi ghi chép về sự việc nhường ngôi thì Ngô Sĩ Liên đã gián tiếp chứng thực câu chuyện Phùng Tá Chu khuyên Huệ Tông nhường ngôi họ Trần: "Các quan bấy giờ không ai nghĩ gì đến xã tắc, để cho Phùng Tá Chu viện dẫn việc Lữ hậu và Võ hậu làm cớ mà thành ra việc Chiêu Hoàng nhường ngôi cho họ Trần, ấy là người có tội với họ Lý". Điều này chứng tỏ thông tin Phùng Tá Chu ảnh hưởng chuyện Huệ Tông quyết định chọn Trần Cảnh làm rể từ Sử lược là chính xác. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục có lời nhận định rằng:
Nửa đời sau
Sau khi nhường ngôi, Lý Chiêu Hoàng được lập làm hoàng hậu, trở thành vị hoàng hậu trẻ tuổi nhất trong lịch sử, vì khi đó bà mới 8 tuổi. Bà chung sống với Trần Thái Tông hơn 10 năm, không có ghi chép gì cụ thể về bà trong suốt thời gian này.
Năm Đinh Dậu, Thiên Ứng Chính Bình thứ 6 (1237), hơn 10 năm mà Thái Tông cùng Chiêu Thánh không có con, Thái sư Trần Thủ Độ cùng Thiên Cực công chúa lo sợ huyết thống hoàng gia bị đứt đoạn, nên ép Thái Tông phải bỏ Chiêu Thánh để lấy chị dâu là Thuận Thiên Công chúa đang có thai 3 tháng. Trần Thái Tông cảm thấy chuyện này hổ thẹn, đang đêm trốn khỏi kinh thành để lên gặp sư Phù Vân ở Yên Tử nương nhờ. Trần Thủ Độ vừa dỗ vừa gây sức ép, cuối cùng Thái Tông cũng phải chịu nghe theo. Thuận Thiên Công chúa được lập làm hoàng hậu thay thế, Chiêu Thánh bị giáng làm "công chúa" - tức hàng ngoại mệnh phụ. Vì chuyện này, Hoài vương Trần Liễu nổi loạn ở sông Cái, nhiều năm nhiều tháng không ngừng. Cuối cùng, Trần Liễu đến xin Thái Tông tha tội, hai anh em ôm nhau khóc thảm thiết. Sau đó, Liễu được đổi phong hiệu làm "An Sinh vương" (安生王), được ban các vùng Yên Sinh, Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Hưng, Yên Bang làm ấp thang mộc (nay thuộc hai huyện Đông Triều và Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh). Những tướng sĩ và quân lính đi theo Trần Liễu làm loạn đều bị xử tử.
Từ ấy đến hơn 20 năm sau, chính sử không hề đề cập hành trạng của bà. Sách "Lý Chiêu Hoàng - Một đời sóng gió" của Lê Thái Dũng có đề cập về một truyền thuyết rằng Chiêu Thánh sau khi bị giáng đã xuất gia tại chùa Linh Tiên của làng Giao Tự (nay thuộc xã Kim Sơn, huyện Gia Lâm, Hà Nội), thế nhưng văn bản chứng minh rất mơ hồ. Năm Mậu Ngọ, Nguyên Phong năm thứ 8 (1258), sau cuộc chiến với quân đội Mông Cổ trong dịp người Nguyên vào cướp, Trần Thái Tông gả Chiêu Thánh cho quan Ngự sử trung tướng Lê Phụ Trần, vốn tên Lê Tần (黎秦), người Ái Châu, vì có công phò giúp nhà Vua nên được Thái Tông ban tên "Phụ Trần" (có nghĩa giúp họ Trần) và ban cho chức Ngự sử đại phu, sách An Nam chí lược ghi Lê Phụ Trần được phong "Nhập nội Phán thủ" (入內判首) và còn được ban tước "Bảo Văn hầu" (保文侯). Khi quyết định ban hôn, Thái Tông còn nói: "Trẫm không có khanh, thì đâu có ngày nay. Khanh hãy cố gắng để cùng được trọn vẹn về sau".
Nhìn nhận
Cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng thường được nhìn nhận là bi kịch khi trở thành con rối chính trị lúc còn quá nhỏ. Có một số ý kiến việc đền Lý Bát Đế (tức Đền Đô) chỉ thờ 8 vị Hoàng đế nhà Lý là vì đổ tội Lý Chiêu Hoàng làm mất nhà Lý, đồng thời còn cho rằng người đương thời lên án và xem trách nhiệm hoàn toàn do Lý Chiêu Hoàng. Trước mắt, căn cứ vào cuốn sách chính sử hàng đầu của Việt Nam là Đại Việt sử ký toàn thư được soạn vào thời Lê sơ, người đời Lê nhận xét việc triều Lý mất hoàn toàn do số trời mà không phải là lỗi một cá nhân từ Lý Chiêu Hoàng. Sử gia Ngô Sĩ Liên khi bàn về việc này có nói: Đến thời Huệ Tông, cái độc hại cho thiên hạ đã ăn sâu lắm, mà nhà Vua không phải người giỏi giang cứng cáp, bề tôi giúp nước thì nhu nhược hèn kém, muốn chữa cái độc đã sâu thì làm thế nào được. Huống chi nhà Vua lại bị chứng hiểm, chữa không khỏi, lại không có con trai để nối nghiệp lớn, thế là điểm nguy vong đã hiện ra rồi. Tục truyền rằng Lý Thái Tổ khi mới được thiên hạ, xa giá về Cổ Pháp ngự chơi chùa ở hương Phù Đổng, có thần nhân đề thơ ở cột chùa rằng: "Nhất bất công đức thủy, Tuỳ duyên hoa thế gian. Quang quang trùng chiếu chúc. Một ảnh nhật đăng san" (Có nghĩa: Một bát nước công đức của Phật, theo duyên sinh hoá ở thế gian. Sáng rực hai lần đuốc rọi, mặt trời gác núi là hết bóng).
Sư chùa là Vạn Hạnh đem bài thơ ấy dâng lên. Lý Thái Tổ xem xong rồi nói: "Việc của thần nhân thì không thể hiểu được". Người đời truyền tụng, không ai biết thơ ấy nói thế nào. Đến khi nhà Lý mất, mới cho bài thơ ấy là nghiệm. Vì từ đời Huệ Tông trở lên đến Thái Tổ là tám đời, mà Huệ Tông tên là "Sảm", tức là mặt trời gác núi, hết bóng. Thế thì nhà Lý được nước là tự trời, mất nước cũng là tự trời vậy.
Bên cạnh đó, về việc tái hôn của Chiêu Hoàng mà tác giả là Trần Thái Tông, sách Toàn thư chê trách nặng lời việc nhà Vua mang bà là vợ cũ, hơn nữa còn là Cựu Hoàng đế, gả cho Lê Phụ Trần là bầy tôi. Ngô Sĩ Liên viết gay gắt: "Vua tôi nhà Trần coi thường đạo vợ chồng lại thấy ở đây lần nữa".
Sự việc sau cái chết của Lý Chiêu Hoàng tiếp tục được đồn thổi với rất nhiều truyền thuyết. Sách Việt sử tiêu án, một cuốn sử đời Lê trung hưng do Ngô Thì Sĩ soạn đã có chép lại thuyết dân gian rằng bà đã nhảy hồ tự sát. Nguyên văn: "Bà Chiêu Thánh mất. Bà đã bị giáng là Công chúa, rồi gả cho Phụ Trần, khi ấy mất đã 61 tuổi. Hiện nay ở tỉnh Bắc Giang, có đầm Minh Châu, giữa đầm có phiến đá to, người ta truyền lại rằng bà Chiêu Thánh cắp hòn đá nhảy xuống đầm mà chết, trên bờ đầm có miếu Chiêu Hoàng. Đó là thổ dân nơi đó bênh vực hồi mộ cho bà Chiêu Hoàng mà đặt ra thuyết ấy! Bà Chiêu Hoàng nhất sinh ra là người dâm, cuồng, lấy chồng không vừa lứa đôi, đâu còn trinh tiết như lời người ta truyền lại". Do thời đại đã trôi qua, thời kỳ Lê trung hưng đã có cái nhìn khắt khe hơn với chuyện về Lý Chiêu Hoàng, bên cạnh chê bai họ Trần như cũ thì cuốn sách này cũng phê phán Lý Chiêu Hoàng rất lớn trong việc tái giá này. Ngoài nhận định Chiêu Hoàng "nhất sinh là người dâm cuồng" như trên, thì còn có nhận xét khác: Xưa Hầu Cảnh đem vợ Thái tử gả cho tướng Quách Nguyên Kiến, Kiến từ chối rằng: "Đâu có Quý phi lại giáng làm vợ người thường", rồi không chịu trông mặt bà phi ấy. Phụ Trần nhận sự gả ấy, lại không bằng tên nghịch tặc còn có lương tâm. Ở nước Ngô có người đưa cỏ bồ nát hỏi vợ, người vợ giận mà chết, không chịu nhục; nay bà Chiêu Thánh vui thích sự gả đó, lại không được bằng người đàn bà thường dân còn có liêm sĩ.
Ôi! Dâm phong của nhà Trần tập nhiễm đã quen; bà Thiên Cực là Thái hậu mà lấy người bầy tôi, bà Thuận Thiên là chị dâu mà lấy em chồng, cho nên bây giờ bà Chiêu Thánh cũng là Hoàng hậu mà lấy người bầy tôi làm chồng, Phụ Trần là bầy tôi mà lấy bà Hậu làm vợ, mẹ ấy con ấy, chị ấy em ấy, vợ ấy chồng ấy, vua ấy tôi ấy, thật không bằng cầm thú.
Nhà thơ Tản Đà có bài thơ Vịnh Lý Chiêu Hoàng như sau:
Ở Từ Sơn (Bắc Ninh) vẫn còn câu ca dao thác lời Chiêu Hoàng trách Trần Cảnh về việc này:
Quan hệ với Trần Bình Trọng
Không có bất kì ghi chép lịch sử nào giữa Lý Chiêu Hoàng với Trần Bình Trọng có quan hệ ruột thịt gì hay không.
Sách Toàn thư chỉ nói: "Vương (tức Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng) là dòng dõi Lê Đại Hành", và PGS. Tiến sĩ Trần Bá Chí trong cuốn "Bối cảnh định đô Thăng Long và sự nghiệp của Lê Hoàn" đã dựa vào "Lê triều miệu duệ" và "Cổ Mai bi ký" để giả định Trần Bình Trọng là con của Lê Phụ Trần, và Trần Bá Chí nhấn mạnh "nếu Phụ Trần chỉ lấy một mình Chiêu Thánh Công chúa" thì Trần Bình Trọng có thể là con của Lê Phụ Trần với Lý Chiêu Hoàng. Nếu đúng là như vậy, thì Lý Chiêu Hoàng là ngoại tổ mẫu nhiều đời của Trần Minh Tông Trần Mạnh - cháu 4 đời của Trần Thái Tông, vì mẹ của Minh Tông là Chiêu Từ Hoàng thái hậu - con gái của Trần Bình Trọng.
Ghi chú
<references group="chú thích" />
Liên kết ngoài
Chiêu Hoàng Thể loại:Vua Việt Nam Thể loại:Nữ hoàng Thể loại:Hoàng nữ Việt Nam Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Người Bắc Ninh Thể loại:Công chúa nhà Lý Thể loại:Công chúa nhà Trần Thể loại:Vua thiếu nhi Việt Nam Thể loại:Hoàng hậu nhà Trần
Stenasellus boutini
Stenasellus boutini là một loài chân đều trong họ Stenasellidae. Loài này được Magniez miêu tả khoa học năm 1991.
Tham khảo
Thể loại:Stenasellus
Sân bay Verkhnevilyuysk
Thống kê
Nguồn:
Liên kết ngoài
Thể loại:Sân bay xây dưới thời Liên Xô Thể loại:Sân bay Cộng hòa Sakha
Poliodes roseicornis
Poliodes là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae, gồm một loài Poliodes roseicornis, được tìm thấy ở dry bush in Ethiopia, Somalia và Kenya.
Chiều dài cánh trước là 20–22 mm đối với con đực và 28–30 mm đối với con cái. Thân màu xám.
Tham khảo
Thể loại:Poliodes Thể loại:Động vật được mô tả năm 1903
Promachus bomensis
Promachus bomensis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Promachus bomensis được Curran miêu tả năm 1927. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Promachus
Helicopsyche melanochaeta
Helicopsyche melanochaeta là một loài Trichoptera thuộc họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera vùng Tân nhiệt đới Thể loại:Helicopsyche
Corallium rubrum
Corallium rubrum là loài san hô tiêu biểu nhất của chi San hô đỏ trong họ Coralliidae.
Tham khảo
R Thể loại:Động vật được mô tả năm 1816 R N N Thể loại:Đá quý
Euscelidia festiva
Euscelidia festiva là một loài ruồi trong họ Asilidae. Euscelidia festiva được Janssens miêu tả năm 1954. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Euscelidia
Telephanus dentatus
Telephanus dentatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Nevermann miêu tả khoa học năm 1937.
Tham khảo
Thể loại:Telephanus
Zepherina systenoides
Zepherina systenoides là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne & Bechyne miêu tả khoa học năm 1969.
Tham khảo
Thể loại:Zepherina
Thích nghi đẳng nhớt
Thích nghi đẳng nhớt (tiếng Anh: homeoviscous adaptation) là sự thích nghi của thành phần lipid màng tế bào để giữ tính lỏng của màng ở mức cân bằng.
Việc duy trì tính lỏng màng tế bào ở mức thích hợp có tầm quan trọng quyết định đối với chức năng và tính toàn vẹn của tế bào, cần thiết cho tính di động và chức năng của protein và lipid khảm trên mảng, khuếch tán protein và các phân tử khác qua màng cho các phản ứng tín hiệu và chia tách cân đối màng trong quá trình phân bào.
Một yếu tố quyết định lý sinh cơ bản của tính lỏng của màng là sự cân bằng giữa các axit béo bão hòa và không bão hòa. Điều hòa tính lỏng của màng đặc biệt quan trọng trong các sinh vật biến nhiệt như vi khuẩn, nấm, nguyên sinh vật, thực vật, cá và động vật ngoại nhiệt. Khuynh hướng chung là gia tăng axit béo không bão hòa ở nhiệt độ sinh trưởng thấp và gia tăng axit béo bão hòa ở nhiệt độ cao hơn.
Tham khảo
Thể loại:Sinh học màng
Dragomirești, Dâmbovița
Dragomirești là một xã thuộc hạt Dâmbovița, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 8293 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Dâmbovița
Stenasellus bragai
Stenasellus bragai là một loài chân đều trong họ Stenasellidae. Loài này được Magniez miêu tả khoa học năm 1976.
Tham khảo
Thể loại:Stenasellus
Zepherina taperinha
Zepherina taperinha là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne & Bechyne miêu tả khoa học năm 1961.
Tham khảo
Thể loại:Zepherina
Gerolsheim
Gerolsheim  là một đô thị thuộc huyện Bad Dürkheim, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị Gerolsheim có diện tích 4,81 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của bang Rheinland-Pfalz Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Bad Dürkheim
Tsacasiella instabilis
Tsacasiella instabilis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Tsacasiella instabilis được Tsacas miêu tả năm 1969. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Tham khảo
Thể loại:Tsacasiella
Telephanus diabolicus
Telephanus diabolicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Nevermann miêu tả khoa học năm 1931.
Tham khảo
Thể loại:Telephanus
Helicopsyche merida
Helicopsyche merida là một loài Trichoptera trong họ Helicopsychidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera vùng Tân nhiệt đới Thể loại:Helicopsyche
Pierreclanis
Pierreclanis là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae, chỉ có một loài, Pierreclanis admatha, được tìm thấy ở Guinea, Bờ Biển Ngà, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Cộng hòa Congo, Gabon và Ghana.
Tham khảo
Thể loại:Smerinthini Thể loại:Động vật Cộng hòa Trung Phi Thể loại:Động vật Cộng hòa Congo
José Antonio Pavón
José Antonio Pavón Jiménez hay José Antonio Pavón (22 tháng 4 năm 1754 tại Casatejada, Cáceres, Tây Ban Nha – 1840 tại Madrid) là một nhà thực vật học người Tây Ban Nha, được biết đến vì các nghiên cứu hệ thực vật Peru và Chile.
Chi Pavonia được Antonio José Cavanilles đặt năm 1786 để vinh danh ông. — các loài thực vật với tính từ định danh pavonii cũng là để ghi công của ông.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà thực vật học Tây Ban Nha Thể loại:Sinh năm 1754 Thể loại:Mất năm 1840
Aripiprazole
Aripiprazole, được bán dưới tên thương hiệu Abilify và các thương hiệu khác, là một thuốc chống loạn thần không điển hình. Nó chủ yếu được sử dụng trong điều trị tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực. Các ứng dụng khác bao gồm như một điều trị bổ sung trong rối loạn trầm cảm lớn, rối loạn tic và khó chịu liên quan đến tự kỷ. Một đánh giá của Cochrane chỉ tìm thấy bằng chứng kém chất lượng về hiệu quả của thuốc này trong điều trị tâm thần phân liệt. Ngoài ra, vì nhiều người đã bỏ các nghiên cứu trước khi hoàn thành, sức mạnh của kết luận nghiên cứu là thấp. Nó được uống bằng miệng hoặc tiêm bắp thịt.
Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm nôn mửa, táo bón, buồn ngủ, chóng mặt, tăng cân và rối loạn vận động. Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể bao gồm hội chứng ác tính thần kinh, rối loạn vận động muộn và sốc phản vệ. Nó không được khuyến cáo cho những người lớn tuổi mắc chứng rối loạn tâm thần liên quan đến chứng mất trí nhớ do tăng nguy cơ tử vong. Trong thai kỳ có thể có bằng chứng thuốc này gây hại cho em bé. Nó không được khuyến cáo ở những phụ nữ đang cho con bú. Aripiprazole đã không được nghiên cứu kỹ ở những người dưới 18 tuổi. Cách thức chữa bệnh chính xác của thuốc này không hoàn toàn rõ ràng, nhưng có thể liên quan đến tác dụng đối với dopamine và serotonin.
Aripiprazole được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 2002. Nó có sẵn như là một loại thuốc gốc. Ở Anh, một tháng thuốc cung cấp cho NHS khoảng 2,75 pound vào năm 2019. Tại Hoa Kỳ, chi phí bán buôn của số thuốc này là 10 USD. Năm 2016, đây là loại thuốc được kê đơn nhiều thứ 131 tại Hoa Kỳ với hơn 5 triệu đơn thuốc. Aripiprazole được phát hiện bởi các nhà khoa học tại hãng Dược phẩm Otsuka.
Sử dụng trong y tế
Aripiprazole chủ yếu được sử dụng để điều trị tâm thần phân liệt hoặc rối loạn lưỡng cực.
Tham khảo
Thể loại:RTT Thể loại:Ether phenol Thể loại:Chất chống trầm cảm Thể loại:Thuốc chống loạn thần không điển hình
Stanislaw Przespolewski
thumb|Stanislaw Przespolewski khi đang là một người lính Ba Lan ở Scotland, tạo dáng bên một chiếc xe máy (không phải của ông) trước một túp lều ở Nissen Stanisław Kajetan Przespolewski (sinh năm 1910 – mất năm 1989) là một họa sĩ người Ba Lan. Ban đầu ông sống ở Ba Lan. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, ông chuyển đến Scotland. Sau đó, ông làm việc tại Anh và Hà Lan. Przespolewski nổi tiếng với hàng loạt tranh chân dung bằng bút chì, vẽ những người lính Ba Lan trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ba bức trong số này hiện được lưu giữ tại Rijksmuseum ở Amsterdam.
Giáo dục
Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, Przespolewski học mỹ thuật tại Học viện Mỹ thuật ở Kraków. Tại đây, ông làm học trò của Stefan Filipkiewicz (vào năm 1931) và Władysław Jarocki (vào năm 1932). Ông tiếp tục theo học Đại học Nghệ thuật Ứng dụng ở Vienna. Đây là ngôi trường nghệ thuật đã từ chối nhận Adolf Hitler vào 20 năm trước đó. Kế tiếp, ông đi học ở Paris và Poznań, Ba Lan.
Chiến tranh thế giới thứ hai
Sau khi rời Ba Lan vào năm 1939 và ở Pháp trong một thời gian ngắn (năm 1940), Przespolewski chuyển đến Vương quốc Anh. Tại đây, ông đóng quân một thời gian với Lực lượng vũ trang Ba Lan ở phía Tây tại Biggar, Scotland.
Ở Scotland, ông gặp Józef Sękalski và Roberta Hodges ở thành phố St Andrews, Fife. Tại xưởng vẽ của Roberta Hodges trên gác mái của The Bell Rock House, Przespolewski đã vẽ nhiều tranh chân dung, tranh khỏa thân, tranh tĩnh vật và tranh phong cảnh. Từ năm 1944 trở đi, ông là một trong những người lính Ba Lan thuộc Sư đoàn Thiết giáp Ba Lan số 1. Sư đoàn của ông tiến từ Normandy đến Wilhelmshaven trong tháng 5 năm 1945.
Ba tranh chân dung những người lính Ba Lan lưu vong ở Anh năm 1943.
Sau chiến tranh
Năm 1949, Przespolewski kết hôn với một nghệ sĩ quốc tịch Bỉ-Hà Lan là Jeanne Prisse (1921–2008). Cặp đôi chuyển đến Salford (phụ cận Manchester, Anh). Tại đây, ông nhận làm một số công việc lặt vặt và đảm nhận công việc thiết kế cho một số công ty ngành công nghiệp gốm sứ. Sau đó, vợ chồng ôn chuyển đến Ulvenhout, Hà Lan. Ông mở xưởng vẽ riêng tại đây. Ông đã vẽ và thiết kế nhiều kiểu dáng khác nhau để trang trí sân khấu và trang trí đồ gốm. Đây cũng là nơi ông dạy nghệ thuật cho các nhóm nhỏ học trò.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1910 Thể loại:Mất năm 1989 Thể loại:Họa sĩ Ba Lan thế kỷ 20 Thể loại:Nam nghệ sĩ thế kỷ 20
Tiếng Dhivehi
thumb|right|Tiếng Dhivehi trong [[Das Buch der Schrift (1880) của Carl Faulmann]]
Tiếng Dhivehi, tiếng Maldives, hay tiếng Mahl (ދިވެހި, dhivehi or ދިވެހިބަސް, dhivehi-bas) là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói bởi hơn 300.000 người tại Maldives, nơi nó là ngôn ngữ chính thức và quốc gia. Nó cũng là tiếng mẹ đẻ của gần 10.000 người trên đảo Minicoy tại lãnh thổ liên bang Lakshadweep, Ấn Độ, nơi mà phương ngữ Mahl được dùng. Nội danh của ngôn ngữ này, Divehi, là tên gọi phổ biến và chính thức cho ngôn ngữ này tại Maldives. Tiếng Dhivehi được viết bằng hệ chữ Thaana, viết từ phải sang trái giống tiếng Ả Rập.
Tiếng Dhivehi là một hậu duệ của Maharashtri Prakrit  và có quan hệ gần gũi với tiếng Marathi, tiếng Konkan và tiếng Sinhala, nhưng không thể thông hiểu với ngôn ngữ nào. Nhiều ngôn ngữ đã ảnh hưởng lên tiếng Dhivehi qua thời gian, nổi bật nhất là tiếng Ả Rập. Số khác gồm tiếng Pháp, tiếng Ba Tư, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Hindustan, và tiếng Anh. Những từ tiếng Anh atoll (rạn san hồ vòng) và dhoni (một loại thuyền giúp đi lại giữa đảo san hô vòng) được vay mượn từ atoḷu và dōni tiếng Dhivehi.
Lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo
Đây là bài con của Trí tuệ nhân tạo, nội dung chú trọng vào sự phát triển và lịch sử ngành trí tuệ nhân tạo.
Sự phát triển của lý thuyết trí tuệ nhân tạo
nhỏ|254x254px|Trí tuệ nhân tạo (AI) là thành quả mô phỏng các quá trình trí tuệ của con người bằng máy móc Trí tuệ nhân tạo là đột phá công nghệ mới nhất, là ngành khoa học đang định hình lại xã hội của chúng ta. Đồng thời trí tuệ nhân tạo có tác động sâu sắc đến các ngành công nghiệp máy móc và công ty cung cấp năng lượng.
Với sự phát triển nhanh chóng về kiến ​​thức và tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu về các dịch vụ kỹ thuật số mới để giúp khai thác công nghệ này với tiềm năng cao nhất. Cải thiện các sản phẩm đã có trên thị trường để tất cả chúng ta đưa vào sử dụng trong cuộc sống hàng ngày sẽ là cốt lõi cho tương lai của trí tuệ nhân tạo AI.
Đa số trọng tâm của các nghiên cứu trí tuệ nhân tạo ban đầu được lấy từ cách tiếp cận bằng thực nghiệm của tâm lý học, và xem trọng cái gọi là "trí tuệ ngôn ngữ" - việc hiểu biết ngôn ngữ con người (xem Thử nghiệm Turing, Turing test).
Các hướng nghiên cứu về trí thông minh nhân tạo không liên quan đến ngôn ngữ bao gồm ngành robotic và ngành thông minh tập thể (colective intelligence). Hai hướng tiếp cận này tập trung vào việc chủ động tác động lên môi trường hoặc việc đưa ra quyết định bằng đồng thuận về một vấn đề nào đó. Các hướng nghiên cứu này có nguồn gốc từ các mô hình thông minh xuất phát từ sinh học và chính trị học.
Lý thuyết trí tuệ nhân tạo còn được rút ra từ các nghiên cứu về động vật, đặc biệt là côn trùng, do có thể dễ dàng được mô phỏng con trùng bằng robot (xem thêm sự sống nhân tạo (artificial life)) cũng như các động vật với nhận thức phức tạp hơn, ví dụ như loài khỉ, chúng có thể bắt chước con người trong nhiều trường hợp nhưng lại hạn chế về sự phát triển trong việc lập kế hoạch và nhận thức. Các nhà nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo đưa ra kết luận rằng những loài động vật, có nhận thức đơn giản hơn con người, đáng ra có thể dễ dàng mô phỏng được. Tuy nhiên, đến giờ vẫn chưa có mô hình tính toán đủ tốt mô phỏng trí thông minh của động vật.
Trước đó cũng đã có các bài báo phủ nhận khả năng tồn tại trí thông minh của máy dựa vào các lý do logic hay triết học như Minds, Machines and Gödel (1961) của John Lucas.
John von Neumann (trích dẫn trong E.T. Jaynes) đã thấy trước được điều này vào năm 1948 khi trả lời một lời bình luận tại một buổi diễn thuyết cho rằng may móc không thể suy nghĩ: "Bạn nhất quyết rằng có một điều gì đó mà máy móc không thể làm được. Nếu bạn nói cho tôi một cách chính xác đó là điều gì, thì tôi sẽ luôn luôn làm được một cái máy mà sẽ chỉ thực hiện được điều đó!". Von Neumann được cho là đã có ý nói đến luận đề Church-Turing khi khẳng định rằng bất kì một thủ tục có hiệu lực nào cũng có thể được mô phỏng bởi một máy tính (tổng quát) nào đó.
Vào năm 1969 McCarthy và Hayes đã bắt đầu thảo luận về bài toán khung (frame problem) với bài luận của họ, Some Philosophical Problems from the Standpoint of Artificial Intelligence (Một số vấn đề triết học từ điểm khởi đầu của trí tuệ nhân tạo).
Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo thực nghiệm
Trí tuệ nhân tạo đã được bắt đầu nghiên cứu từ thập niên 1950 bởi những nhà tiên phong như Allen Newell và Herbert Simon, người sáng lập phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo đầu tiên ở Đại học Carnegie Mellon, và John McCarthy và Marvin Minsky, người sáng lập phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo tại MIT, MIT AI Lab, năm 1959. Họ đã cùng dự hội thảo về trí tuệ nhân tạo tại Đại học Dartmouth vào mùa hè năm 1956, do McCarthy, Minsky, Nathan Rochester của IBM và Claude Shannon tổ chức.
Vào thời điểm đó, nghiên cứu trí tuệ nhân tạo gồm hai trường phái chính "ngăn nắp" và "bê bối". Trường phái trí tuệ nhân tạo "ngăn nắp" cổ điển hay biểu tượng thường sử dụng các biểu tượng và khái niệm phức tạp. Song song với nó là trường phái "bê bối" (scruffy hay connectionist). Ví dụ điển hình nhất của cách tiếp cận này là mạng thần kinh nhân tạo. Nó "tiến hóa" sự thông minh qua việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống bằng một quá trình tự động thay cho việc thiết kế cách thi hành nhiệm vụ một cách có hệ thống. Cả hai cách tiếp cận này đều xuất hiện sớm trong lịch sử trí tuệ nhân tạo. Trong thập niên 1960 và 1970, trường phái "bê bối" suy tàn, nhưng sau này đã được khôi phục vào thập niên 1980 khi những hạn chế của trường phái "ngăn nắp" bắt đầu xuất hiện. Dù vậy, những phương pháp hiện nay dùng cả hai cách tiếp cận này đều có những hạn chế nghiêm trọng.