cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aniela Aszpergerowa
thumb|200px|Aszpergerowa và hai cô con gái, ca. 1850
Leontyna Aniela Aszpergerowa (29 tháng 11 năm 1815 - 28 tháng 1 năm 1902), được biết đến với tên nghệ sĩ là Aniela Aszpergerowa, là một nữ diễn viên sân khấu người Ba Lan, người đã đạt được danh tiếng rộng rãi ở Ba Lan và ở Đại công quốc Lietuva. Bà cũng đã tham gia cuộc Khởi nghĩa Tháng Giêng chống lại Đế quốc Nga vào năm 1863 và bị đưa vào tù. Chắt của bà là John Gielgud.
Sự nghiệp
Aszpergerowa sinh ra ở Warsaw, là con gái của Maria Wasińska và Stefan Kamiński đến từ Bolimów. Bà bắt đầu sự nghiệp của mình tại Ban giám đốc nhà hát Warsaw vào năm 1835 trong bộ phim hài  Zazdrośni w miłości (Ghen tuông trong tình yêu) . Một năm sau, bà xuất hiện trên sân khấu Vilnius. Sau đó, bà làm việc tại Minsk, Litva, nơi bà kết hôn với nam diễn viên Wojciech Aszperger. Khoảng năm 1840, họ chuyển đến Warsaw và không lâu sau đó đến Lviv, nơi bà trở thành ngôi sao. Bà trở thành một trong những nữ diễn viên nổi tiếng nhất trong thời đại của mình ở Ba Lan và ở Đại công quốc Lietuva trước đây, và đặc biệt gắn bó với nhà hát ở Lviv, nơi bà đã hoạt động trong hơn nửa thế kỷ.
Bà xuất hiện tại Nhà hát kịch Skarbkowskiego trong buổi khai trương (1842) ở phần của Angeles trong vở  Lời thề thiếu nữ  của Aleksander Fredro. Trong buổi giới thiệu cuối cùng của nó tại nhà hát vào năm 1900, bà tham gia với tư cách là khách mời danh dự. Sau một vài năm ở Lviv, Aszpergerowa ly ​​thân với chồng, bà trở về Warsaw. Bà là một diễn viên đa năng, người đã xuất hiện tại nhiều rạp hát và sân khấu nước ngoài, bao gồm cả ở Berlin, Vienna và London. Bà được mô tả là sành điệu, "duyên dáng và thanh lịch". Các tiết mục của bà bao gồm các vai bi kịch, hài kịch và các vở kịch đương đại. Bà đã đóng trong các bộ phim truyền hình William Shakespeare (Ophelia trong  Hamlet ; Mary Stuart; Lady Macbeth), Juliusz Słowacki (Balladyna), và Fredro (Angela; và Klara trong  Ślubach panieńskich ). Tiết mục của bà tập trung nhiều hơn vào lĩnh vực bi kịch trong nhiều năm, và bà tiếp tục diễn cho đến năm 1896. Nữ diễn viên Helena Modrzejewska đã ghi nhận bà là một người cố vấn quan trọng.
Hoạt động chính trị
Aszpergerowa tham gia vào công việc chính trị và phong trào đấu tranh vì quyền phụ nữ. Bà tham gia cuộc Khởi nghĩa Tháng Giêng chống lại Đế quốc Nga vào năm 1863; bà bị bắt năm 1884 và bị kết án một năm tù vì ủng hộ nền độc lập của Ba Lan. Sau khi được trả tự do, bà sống một thời gian ở Kraków và bà trở lại đó sau khi nghỉ hưu.
Gia đình và cuối đời
Aszpergerowa là bà cố của John Gielgud. Ông mô tả bà là "nữ diễn viên Shakespeare vĩ đại nhất ở Litva". Chồng bà, Wojciech, cũng là một diễn viên chính nổi tiếng. Họ có hai cô con gái, Waleria (Valerie) và Aniela Leontyna, người sau kết hôn với Adam Gielgud,, người được sinh ra trên biển trong chuyến bay của cha mẹ anh từ Ba Lan sau thất bại chống lại sự cai trị Nga vào năm 1830. Con trai Frank của họ kết hôn với con gái của Kate Terry, Kate Terry-Lewis.
Bà qua đời ở tuổi 85 và đám tang của bà có rất đông người tham dự.
Liên kết bên ngoài
Thể loại:Sinh năm 1816 Thể loại:Mất năm 1902 Thể loại:Nữ diễn viên Ba Lan Thể loại:Nữ diễn viên thế kỷ 19 Thể loại:Diễn viên Ba Lan Thể loại:Diễn viên thế kỷ 19 Thể loại:Nữ diễn viên sân khấu Ba Lan
Benzonitril
Phát hiện
Benzonitrile được báo cáo bởi Hermann Fehling vào năm 1844. Ông nhận thấy hợp chất này là sản phẩm từ sự khử nước do nhiệt của amoni benzoat. Ông đã suy luận cấu trúc của nó từ phản ứng tương tự đã biết của amoni format tạo ra formonitril. Ông cũng đặt ra cái tên benzonitril để đặt tên cho tất cả các nhóm nitril.
Leptotarsus pedestris
Leptotarsus pedestris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Benzonitril
Phát hiện
Vào năm 2018, benzonitrile đã được báo cáo là đã được phát hiện trong môi trường liên sao.
Điều chế
Cho benzen tác dụng với hydro cyanide.
Tham khảo
Thể loại:Hợp chất nitơ hữu cơ Thể loại:Hydrocarbon thơm Thể loại:Dẫn xuất benzen Thể loại:Hợp chất hữu cơ Thể loại:Hợp chất phenyl Thể loại:Hợp chất nitơ Thể loại:Hợp chất cyanide
Bambusina
Bambusina  là một chi Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae.
Byrrhus alpinus
Byrrhus alpinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Gory miêu tả khoa học năm 1829.
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Rebricea
Rebricea là một xã thuộc hạt Vaslui, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3624 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Vaslui
Byrrhus altaesayanus
Byrrhus altaesayanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Tshernyshev & Dudko miêu tả khoa học năm 2000.
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Parectopa bosquella
Parectopa bosquella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Texas, U.S.A. Nó được miêu tả bởi V.T. Chambers năm 1876.
Tham khảo
Thể loại:Parectopa
Parectopa exorycha
Parectopa exorycha là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Brasil.
Tham khảo
Thể loại:Parectopa
Taller
Taller là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 41,07 km², dân số năm 2006 là 406 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 84 mét trên mực nước biển.
Leptotarsus pseudoaurantioceps
Leptotarsus pseudoaurantioceps là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Taller
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Landes
Leptotarsus pseudoaurantioceps
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Haplochromis velifer
Haplochromis velifer là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Uganda.
Coelioxys gonaspis
Coelioxys gonaspis là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1924.
Haplochromis velifer
Tham khảo
Thể loại:Động vật Uganda Thể loại:Haplochromis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1933
Coelioxys gonaspis
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1924
Actinotaenium trachypolum
Actinotaenium trachypolum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Actinotaenium.
Tham khảo
Thể loại:Actinotaenium
Saint-Geours-d'Auribat
Saint-Geours-d'Auribat là một xã, thuộc tỉnh Landes trong vùng Nouvelle-Aquitaine. Xã này có diện tích 5,47 km², dân số năm 2006 là 308 người. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 74 mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Saint-Geours-d'Auribat
Coelioxys gracillima
Coelioxys gracillima là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Pasteels mô tả khoa học năm 1977.
Leptotarsus pseudotortilis
Leptotarsus pseudotortilis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Tuyến Tōkaidō chính
Tuyến Tōkaidō chính (東海道本線) là một tuyến đường sắt chính của Nhật Bản thuộc mạng lưới của Tập đoàn Đường sắt Nhật Bản (JR Group), nối các ga Tokyo và Kōbe. Nó dài 515,4 km, không kể nhiều tuyến trung chuyển hàng hóa xung quanh các thành phố lớn. Tàu Tōkaidō Shinkansen tốc độ cao chạy cùng tuyến phần lớn.
Thuật ngữ "Tuyến Tōkaidō chính" phần lớn là sự lưu giữ từ những ngày trước Shinkansen; bây giờ các phần khác nhau của tuyến có tên khác nhau được sử dụng chính thức bởi JR Đông, JR Trung tâm và JR Tây. Ngày nay, không có chuyến tàu chở khách nào hoạt động trên toàn bộ chiều dài của tuyến (ngoài một số dịch vụ qua đêm nhất định; xem bên dưới), vì vậy các chuyến đi liên tỉnh dài hơn yêu cầu nhiều chuyến chuyển tuyến trên đường đi.
Tuyến Tokaido chính được sở hữu và điều hành bởi ba công ty JR:
JR Đông
nhỏ|Tuyến Tokaido chính được hiển thị bằng màu cam trong bản đồ này về các phương pháp tiếp cận phía nam tới Tokyo nhỏ|Sơ đồ mô hình dịch vụ của Tuyến chính Tokaido (JR Đông) Đoạn này do Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản (JR Đông) điều hành.
Tuyến chính Tokaido ở Khu vực Tokyo lớn có các tuyến địa phương (普通Futsū), và cũng có hai tuyến nhanh được gọi là Rapid Acty (快速アクティー) và Commuter Rapid (通勤快速). Nó chạy trên các tuyến đường dành riêng song song với Tuyến Yamanote giữa Tokyo và Shinagawa, Tuyến Keihin-Tōhoku giữa Tokyo và Yokohama, và Tuyến Yokosuka giữa Yokohama và Ōfuna. Một số chuyến tàu tuyến Shōnan – Shinjuku chia sẻ đoạn phía nam của Yokohama đến Ōfuna và Odawara.
Tuyến Ueno – Tokyo, một dự án JR East, đã mở rộng các dịch vụ của Tuyến Utsunomiya, Tuyến Takasaki và Tuyến Joban đến Ga Tokyo, cho phép các dịch vụ đến và đi từ Tuyến Tokaido từ tháng 3 năm 2015.
Hầu hết tất cả các đoàn tàu dọc theo đoạn này của tuyến đều có "Ô tô màu xanh lá cây" hai tầng với ghế ngồi quay về phía trước, với mỗi nhóm tàu có 2 trong số đó. Xe Xanh có thể được sử dụng sau khi trả thêm phí.
JR Trung tâm
Tuyến Tokaido giữa Atami và Maibara được điều hành bởi JR Central, và bao phủ khu vực Tōkai - tỉnh Shizuoka, tỉnh Aichi và tỉnh Gifu.
Tuyến chính khối Nagoya
Nhanh đặc biệt
Tuyến
phải|nhỏ|400x400px| Sơ đồ đường đi quanh Giao lộ Minami-arao phải|nhỏ|400x400px| Sơ đồ đường chạy trừu tượng giữa Ōgaki và Sekigahara Cả hai tuyến nhánh Mino-Akasaka và Tarui đều tách biệt với Tuyến chính tại Minami-Arao junction (南荒尾信号場), nằm ở 3.1  km về phía tây của ga Ōgaki.
Tuyến nhánh Tarui
Giữa Ōgaki và Sekigahara, có mức 25 mỗi triệu. Năm 1944, một đường tránh được xây dựng để tránh độ dốc lớn này của đường chính và đường tránh cũ đi về phía tây đã bị dỡ bỏ.
JR Tây
Phần phía tây của Tuyến chính Tōkaidō từ Maibara đến Kōbe do JR Tây điều hành và tạo thành trục chính của Mạng lưới đô thị của công ty tại khu vực đô thị Osaka-Kobe-Kyoto. Mặc dù tuyến được chia thành ba đoạn, được gọi là Tuyến Biwako, Tuyến JR Kyoto và Tuyến JR Kobe, chúng là một phần của một mạng lưới liền kề duy nhất, với nhiều dịch vụ đi qua nhiều đoạn. Tuyến Biwako bao gồm một đoạn của Tuyến chính Hokuriku. Một số dịch vụ trên các tuyến Kosei, JR Takarazuka và Gakkentoshi chạy qua Tuyến chính Tōkaidō.
Tuyến Biwako
Đoạn giữa Maibara và Kyoto được gọi là Tuyến Biwako. Tuyến này cũng bao gồm đoạn của Tuyến chính Hokuriku giữa Maibara và Nagahama, nơi xuất phát của một số chuyến tàu chạy tuyến Kyoto.
Tuyến JR Kyoto
Đoạn giữa Kyoto và Osaka được gọi là Tuyến JR Kyoto. Các chuyến tàu từ các tuyến Biwako và Kosei đi qua Tuyến JR Kyoto và tiếp tục về phía Tây theo hướng Tuyến JR Kobe tại Osaka.
Tuyến JR Kobe
Đoạn cực tây giữa Osaka và Kōbe là một phần của Tuyến JR Kobe, tiếp tục đi về phía Tây đến Himeji trên Tuyến chính Sanyō. Mặc dù Kōbe là ga cuối chính thức của Tuyến chính Tōkaidō, hầu hết các chuyến tàu đều tiếp tục đến Nishi-Akashi, Himeji và xa hơn nữa.
Dịch vụ đi lại hạn chế
Ngoài các chuyến tàu địa phương, nhanh chóng và dịch vụ nhanh đặc biệt tiêu chuẩn, Tuyến chính Tōkaidō cũng có một số dịch vụ tốc hành hạn chế.
Tàu qua đêm
Các chuyến tàu đêm trên Tuyến Tōkaidō đi từ Tokyo đến phía tây Honshū và Shikoku.
JR Đông
(Odawara, Atami, thông qua tuyến Itō)
Lịch sử
nhỏ|Ga Chigasaki, khoảng năm 1898 Tuyến đường Tōkaidō lấy tên từ con đường cổ nối vùng Kansai (Kyoto, Osaka) với vùng Kantō (Tokyo, sau đó là Edo) qua vùng Tōkai (bao gồm cả Nagoya). Theo nghĩa đen, đó là con đường Tōkai, hay Con đường xuyên qua Tōkai. Tuyến Tōkaidō không đi theo con đường cũ một cách chính xác, vì con đường này phân kỳ tại Nagoya về phía bờ biển tỉnh Mie; Để đi theo nó bằng tàu hỏa, phải đi theo Tuyến chính Kansai và Tuyến Kusatsu từ Nagoya đến Kusatsu. Các trung tâm dân số lớn nhất ở Nhật Bản nằm dọc theo tuyến đường này - Tokyo, Yokohama, Nagoya, Kyoto, Osaka và Kobe. Các trung tâm này đã phát triển để chiếm một vai trò chi phối hơn bao giờ hết trong chính phủ, tài chính, sản xuất và đời sống văn hóa của đất nước.
Historically, one of the first priorities of tiếng Nhật railway planners was to build a line from Tokyo to the Kansai region, either following the Tokaido route or the northern Nakasendō route. This decision remained unresolved as regional needs were addressed. The first railway in Japan was the line from Shinbashi to Sakuragicho in Yokohama, which opened in 1872; another segment of today's Tokaido Main Line, between Kyoto and Kobe, opened in 1877.
Năm 1883, chính phủ quyết định sử dụng tuyến đường Nakasendo và việc xây dựng một số đoạn được bắt đầu (bao gồm cả tuyến Takasaki ngày nay). Đường sắt được mở giữa Ogaki và Nagahama (1884) và giữa Nagoya và Kisogawa (1886) phù hợp với kế hoạch Nakasendo. Tuy nhiên, đến năm 1886, rõ ràng là con đường Tokaido sẽ thiết thực hơn, và vì vậy kế hoạch Nakasendo đã bị bỏ dở.
Các tuyến giữa Kisogawa và Ogaki, Yokohama và Kozu, và Hamamatsu và Obu được hoàn thành vào năm 1887, và tuyến đầu tiên từ Tokyo đến Kobe được hoàn thành vào năm 1889, khi Kozu và Hamamatsu được kết nối thông qua hành lang Gotemba Line ngày nay, và phân đoạn cuối cùng đã được hoàn thành giữa Kasumigahara và Otsu. Vào thời điểm đó, có một chuyến tàu Tokyo-Kobe chạy mỗi chiều mỗi ngày, mất hơn 20 giờ mỗi chiều.
Tên "Tokaido Line" được chính thức sử dụng vào năm 1895. Vào tháng 10 năm 1895, sau Chiến tranh Trung-Nhật, tuyến đường sắt Sanyo (nay là Tuyến chính Sanyo) bắt đầu được phục vụ. Dịch vụ chuyển phát nhanh giữa Tokyo và Kobe bắt đầu vào năm 1896, dịch vụ giường nằm vào năm 1900 và dịch vụ xe ăn uống vào năm 1901.
Năm 1906, tất cả các tuyến đường chính do tư nhân điều hành đã được quốc hữu hóa theo Đường sắt Hoàng gia Nhật Bản mới được thành lập, vào thời điểm đó có mạng lưới chỉ hơn 7000  km. Bộ ghép nối tự động được giới thiệu trên tất cả các toa xe hàng vào năm 1926. Năm 1930, tàu tốc hành Tsubame ("nuốt") đầu tiên được giới thiệu, giảm thời gian đi lại Tokyo - Kobe xuống còn 9 giờ - giảm đáng kể so với 20 giờ cần thiết vào năm 1889 và 15 giờ vào năm 1903.
Cải thiện cơ sở hạ tầng bao gồm việc hoàn thành đường đôi trên tuyến đường này vào năm 1913, và mở đường 7,8  Đường hầm Tanna dài km, rút ngắn tuyến đường bằng cách bỏ qua một đường vòng quanh các ngọn núi giữa Atami và Numazu. Đây là thay đổi lớn cuối cùng về hướng tuyến của tuyến đường.
Những hạn chế về năng lực trên Tuyến đường chính Tokaido đã rõ ràng trước Thế chiến thứ hai và công việc bắt đầu trên mới     khổ tiêu chuẩn đường "tàu cao tốc" vào năm 1940. Lưu lượng hành khách liên tỉnh giữa Tokyo, Nagoya và Osaka phần lớn được chuyển sang Tōkaidō Shinkansen sau khi nó được hoàn thành vào năm 1964. Kể từ đó, Tuyến chính Tokaido được sử dụng như một tuyến đi lại và vận chuyển hàng hóa, phục vụ một số lượng rất nhỏ các chuyến tàu khách đường dài (chủ yếu là dịch vụ ngủ đêm và tàu ngủ).
Sau trận động đất Hanshin vào ngày 17 tháng 1 năm 1995, tuyến giữa Takatsuki và Kobe đã bị ngừng hoạt động, với một số đoạn nhất định không thể vượt qua cho đến ngày 1 tháng 4.
Các đường kết nối cũ
nhỏ|Tuyến xe điện gần Yoshihama (xem Ga Atami) nhỏ|Dòng Yoshihama sau khi chuyển đổi sang năng lượng hơi nước, khoảng năm 1920 nhỏ|Ga Mishima-Tamachi vào khoảng năm 1914 (xem Ga Numazu) nhỏ|Ga Mokogawa năm 1944, lưu ý đường ray khổ kép (xem Ga Nishinomiya)
Liên kết ngoại
Thể loại:Khởi đầu năm 1872 ở Nhật Bản Thể loại:Đường sắt khổ 1067 mm ở Nhật Bản Thể loại:Tuyến đường sắt của Công ty Đường sắt Đông Nhật Bản
Byrrhus americanus
Byrrhus americanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1850.
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Thái (họ)
nhỏ|phải|họ Thái viết bằng chữ Hán Thái (蔡) là một họ Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc (chữ Hán: 蔡, Bính âm: Cai, đôi khi còn được phiên âm Hán Việt là Sái) và Triều Tiên (Hangul: 채, Romaja quốc ngữ: Chae). Họ này đứng thứ 155 trong danh sách Bách gia tính, về mức độ phổ biến họ này đứng thứ 34 ở Trung Quốc theo thống kê năm 2006, đây là một trong 10 họ phổ biến nhất ở Đài Loan.
Chú ý chữ 蔡 (thái) của họ này được viết bằng bộ Thảo (艹) trên chữ Tế  (祭, trong tế lễ, cúng tế, tế đàn; mang nghĩa là "lễ hội"), không nên nhầm lẫn với các chữ "thái" đồng âm khác nghĩa như chữ 泰 nghĩa là "yên ổn" (như 安泰 an thái, 泰平 thái bình) hay viết tắt của Thái Lan; chữ 太  mang nghĩa là "lớn, rất" (như 太過 thái quá, 太 后  thái hậu, 太陽 thái dương); chữ 態 mang nghĩa là "vẻ, tình trạng" (như 状態 trạng thái, 態度 thái độ, 変態 biến thái); chữ 菜 (thái) mang nghĩa là "rau". Do chữ Quốc ngữ chỉ có thể biểu âm, không biểu nghĩa rõ ràng được như chữ Hán và chữ Nôm.
Xem thêm
Thể loại:Họ người Việt Nam Thể loại:Họ người Trung Quốc Thể loại:Họ người Triều Tiên Thể loại:Họ tên Thể loại:Nước Sái
Rebrișoara
Rebrisoara là một xã thuộc hạt Bistrița-Năsăud, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 4704 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Bistrița-Năsăud
Haplochromis venator
Haplochromis venator là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Uganda.
Tham khảo
Thể loại:Động vật Uganda Thể loại:Haplochromis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1965
Masturus lanceolatus
Cá mặt trăng đuôi nhọn (Masturus lanceolatus) là một loài mola được tìm thấy trên toàn cầu ở vùng biển nhiệt đới và ôn đới. Nó có bề ngoài tương tự như cá thái dương đại dương (Mola mola), nhưng có thể được phân biệt bằng hình chiếu trên xương đòn của nó (đuôi giả). Các tên phổ biến khác bao gồm cá thái dương vây nhọn, cá thái dương đuôi nhọn và cá thân.
Đặc điểm nhận dạng:
Cá hình bầu dục, rất dẹp bên. Miệng rất nhỏ. Vây lưng và vây hậu môn ngắn nhưng rất cao gần như đối xứng nhau. Vây ngực nhỏ, hình tròn. Vây đuôi thấp nhưng dài, bao quanh cả phía sau thân, nối liền với vây lưng và vây hậu môn, mép sau vây hình cung đều, một số tia vây ở phía giữa kéo dài tạo thành hình chóp nhọn. Răng trên hàm gắn kết với nhau thành tấm răng lớn. Mắt và khe mang nhỏ. Da thô, mỏng, không phủ vảy. Không có đường bên.
Giá trị
Vào năm 2018 ngư dân xã Hải Dương, thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế đã đánh bắt được một con cá mặt trăng, hiện con cá mặt trăng này đã được đưa về Bảo tàng thiên nhiên duyên hải miền Trung bảo quản trung bày phục vụ cho công tác nghiên cứu.
Actinotaenium subtile
Actinotaenium subtile là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Actinotaenium.
Tham khảo
Thể loại:Actinotaenium
Altenkirchen (huyện)
Altenkirchen là một huyện trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Huyện này giáp các đơn vị (từ phía bắc theo chiều kim đồng hồ): các huyện thuộc North Rhine-Westphalia Rhein-Sieg, Oberbergischer Kreis, Olpe và Siegen-Wittgenstein, và các huyện Westerwaldkreis và Neuwied.
Lịch sử
Lịch sử huyện có liên hệ với vùng Westerwald.
Huyện được lập năm 1816 bởi chính quyền Phổ. Huyện này gồm lãnh địa Wildenburg và hai lãnh địa của Sayn. Lãnh địa Wildenburg đã từng thuộc Berg, hai lãnh địa sau đã từng thuộc đất công tước Nassau.
Địa lý
Altenkirchen là huyện cực bắc Rheinland-Pfalz. Huyện này nằm ở phần phía bắc của dãy núi Westerwald. Thung lũng sông Sieg giáp Westerwald về phía bắc. Khu vực phía bắc của sông Sieg có tên gọi Wildenburgisches Land, theo tên lãnh địa nhỏ Wildenburg từng tồn tại ở đây.
Thị xã và đô thị
Thị xã không thuộc Verband: Herdorf
Liên kết ngoài
Thể loại:Huyện của bang Rheinland-Pfalz Thể loại:Altenkirchen (huyện)
Akabira, Hokkaidō
Akabira (赤平市) là một thành phố thuộc tỉnh Hokkaidō, Nhật Bản.
Leptotarsus rufibasis
Leptotarsus rufibasis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Coelioxys grindeliae
Coelioxys grindeliae là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1900.
Leptotarsus risbeci
Leptotarsus risbeci là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Coelioxys grindeliae
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1900
Closterium setaceum
Closterium setaceum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Closterium.
Byrrhus artoprocerus
Byrrhus artoprocerus là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Fabbri & Zhou miêu tả khoa học năm 2003.
Closterium setaceum
Tham khảo
Thể loại:Closterium
Byrrhus artoprocerus
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Bentarique
Bentarique là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 11 km², dân số năm 2005 là 275 người.
Biến động dân số
Nguồn: INE (Tây Ban Nha)
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị ở Almería
Byrrhus arietinus
Byrrhus arietinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Steffahny miêu tả khoa học năm 1842.
Liên kết ngoài
Thể loại:Byrrhus
Recea, Argeș
Recea là một xã thuộc hạt Argeș, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3271 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Argeș
Haplochromis victorianus
Haplochromis victorianus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó được tìm thấy ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.
Tham khảo
Thể loại:Haplochromis
Coelioxys guaranitica
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1909
Vương thất Anh
Vương quốc Anh không có định nghĩa chính thức hoặc mang tính pháp lý về thành viên Vương thất. Thông thường những người được mặc nhiên tôn xưng Royal Highness đều là thành viên Vương thất Anh, kể cả những người được tôn xưng trước triều đại của vị quân chủ hiện tại. Danh sách thành viên đương thời của Vương thất Anh sẽ bao gồm vị quân chủ, con và cháu của đương kim quân chủ và các vị quân chủ tiền nhiệm, con của con trai trưởng của Thân vương xứ Wales, và vợ hay chồng của họ.
Trong lịch sử, thành viên và người thân của Vương thất Anh đại diện cho Quốc vương tại nhiều nơi trong Đế quốc Anh, đôi khi trong thời gian dài với tư cách Phó vương, hoặc cho các nghi lễ hoặc sự kiện cụ thể. Ngày nay, họ thường thực hiện nghĩa vụ nghi lễ và xã hội trong cả Vương quốc Anh và ở nước ngoài. Bên cạnh vị quân chủ, vai trò hiến pháp duy nhất của họ trong chính phủ là giữ vị trí [Counsellor of State; Cố vấn viên của quân chủ] khi đạt tiêu chuẩn và được chỉ định thông qua văn kiện chứng nhận đại diện. Ít nhất hai Counsellor sẽ thực thi Vương quyền (trong giới hạn quy định) nếu vị quân chủ không phù hợp hoặc đang ở nước ngoài. Trong những quốc gia khác thuộc Khối Thịnh vượng chung, Vương thân không đóng vai trò Cố vấn viên của quân chủ, mặc dù họ có thể đại diện tiến hành những nghĩa vụ lễ nghi và xã hội.
Danh sách đầy đủ
Các thành viên và ngoại thích được liệt kê sau đây đều là các hậu duệ của 3 con trai của Cố Quốc vương George V và Cố Vương hậu Mary (gồm Cố Quốc vương George VI, Vương tử Henry, Công tước xứ Gloucester và Vương tử George, Công tước xứ Kent)
Cây phả hệ Vương thất Anh từ George V
Notes
Tham khảo
Thể loại:Văn hóa Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Quân chủ Anh Thể loại:Xã hội Vương quốc Liên hiệp Anh
Tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng
Một tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng (LRB) sử dụng nhiên liệu lỏng và chất oxy hóa để tạo ra lực đẩy tăng cường lúc tên lửa cất cánh, và/hoặc giúp tăng tải trọng mà tên lửa có thể mang theo. Không giống như tầng đẩy tăng cường nhiên liệu rắn, LRB có khả năng thay đổi lực đẩy động cơ nếu như thiết kế của động cơ cho phép, và cũng có khả năng tắt động cơ trong trường hợp cần thoát hiểm khẩn cấp đối với các chuyến bay có người lái.
Lịch sử
Năm 1926, Nhà khoa học tên lửa người Mỹ Robert Goddard đã là người đẩu tiên chế tạo và thử nghiệm thành công tên lửa nhiên liệu lỏng tại Auburn, Massachusetts.
phải|nhỏ|Một vụ phóng tên lửa [[Ariane 44LP, có thể thấy hai tầng đẩy tăng cường nhiên liệu rắn nhỏ hơn và hai tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng lớn hơn.]]
Trong Chiến tranh lạnh tên lửa R-7 Semyorka, sau này được phát triển thành dòng tên lửa đẩy Soyuz, cấu hình tên lửa nhiên liệu lỏng được sử dụng vì nó cho phép nhiều động cơ tên lửa được kích hoạt và kiểm tra vận hành trong khi tên lửa vẫn còn nằm trên bệ phóng.
Tên lửa Energia ra đời vào những năm 1980 của Liên Xô sử dụng 4 tên lửa Zenit làm tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng.
Hai phiên bản tên lửa vũ trụ H-IIA của Nhật Bản cũng sử dụng 1 hoặc 2 tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng, giúp nó có khả năng mang thêm tải trọng lên quỹ đạo địa tĩnh nhưng sau đó nó đã bị thay thế bởi tên lửa đẩy H-IIB.
Các tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng đã được cân nhắc sử dụng trong chương trình thiết kế tàu con thoi và cả sau khi xảy ra Thảm họa tàu con thoi Challenger, tuy nhiên tàu con thoi vẫn tiếp tục sử dụng tầng đẩy tăng cường nhiên liệu rắn cho đến khi nghỉ hưu.
Sau khi chương trình tàu con thoi kết thúc, Pratt & Whitney Rocketdyne và Dynetics đã tham gia cuộc cạnh tranh đấu thầu tầng đẩy tăng cường tiên tiến sử dụng cho tên lửa đẩy Space Launch System (SLS) trong chương trình tàu vũ trụ có người lái tiếp theo của NASA. Tầng đẩy tăng cường thế hệ mới được gọi là "Pyrios", sẽ trang bị 2 động cơ đẩy tăng cường F-1B dẫn xuất từ động cơ Rocketdyne F-1 LOX/RP-1 từng sử dụng trên tầng đẩy 1 của tên lửa Saturn V trong chương trình Apollo. Nếu tầng đẩy tăng cường động cơ kép Pyrios được sử dụng trên phương tiện phóng SLS Block 2, tải trọng mang của tên lửa SLS Block 2 lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp sẽ đạt được 150 tấn, vượt 20 tấn so với yêu cầu tải trọng tối thiểu thiết kế đối với SLS Block 2 là 130 tấn. Năm 2013, đã có báo cáo so sánh động cơ tên lửa F-1, động cơ F-1B có hiệu suất cao hơn, độ hiệu quả về chi phí lớn hơn và có cấu tạo động cơ đơn giản hơn. Mỗi động cơ F-1B có khả năng tạo ra 1800000 lbf lực đẩy, lớn hơn so với động cơ F-1 có lực đẩy 1550000 lbf.
Người Trung Quốc cũng thường sử dụng tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng trên các tên lửa đẩy vũ trụ của mình. Họ đã sử dụng tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng trên tên lửa Trường Chinh 2F (4 tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng-mỗi tầng đẩy trang bị một động cơ YF-20B nhiên liệu hypergolic). Tên lửa Trường Chinh 2E cũng sử dụng 4 tầng đẩy nhiên liệu lỏng tương tự, tương tự là tên lửa Trường Chinh 3B và tên lửa Trường Chinh 3C. Trung Quốc cũng phát triển tầng đẩy tăng cường nhiên liệu siêu lạnh cho tên lửa Trường Chinh 7 và Trường Chinh 5, là những tên lửa đẩy mới được phát triển vào năm 2017.
Hiện nay
Tên lửa Delta IV hạng nặng bao gồm Common Booster Core (CBC), cùng với hai tầng đẩy tăng cường CBC bổ sung với vai trò tầng đẩy tăng cường nhiên liệu lỏng thay cho tầng đẩy tăng cường nhiên liệu rắn GEM-60 sử dụng trên các phiên bản Delta IV hạng trung. Khi tên lửa cất cánh, cả 3 lõi đẩy tăng cường sẽ cùng được kích hoạt ở công suất tối đa, sau 44 giây, tầng đẩy tăng cường sẽ giảm lực đẩy xuống còn 55% để tiết kiệm nhiên liệu cho đến khi nó được tách ra. Tên lửa Angara A5V và Falcon Heavy cũng sử dụng cùng một thiết kế tương tự như Delta IV Heavy.
Leptotarsus rufiventris
Leptotarsus rufiventris là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Byrrhus auromicans
Byrrhus auromicans là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Kiesenwetter miêu tả khoa học năm 1851.
Coelioxys guptai
Tham khảo
G Thể loại:Động vật được mô tả năm 1999
Byrrhus auromicans
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Haplochromis vittatus
Haplochromis vittatus là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Lake Kivu in East Africa.
Tham khảo
Thể loại:Haplochromis
Ashibetsu, Hokkaidō
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Hokkaidō
Leptotarsus sessilis
Leptotarsus sessilis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Byrrhus bajankolensis
Byrrhus bajankolensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Putz miêu tả khoa học năm 1998.
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam
Huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam (tiếng Anh: Vietnam stab-in-the-back myth) khẳng định rằng thất bại của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam là do những người Mỹ phản đối chiến tranh gây ra. Những người ủng hộ huyền thoại này điển hình là nhóm thuộc phe cánh hữu trong chiến tranh và đổ lỗi thất bại này cho các nhà hoạch định chính sách dân sự, giới truyền thông, những người biểu tình phản chiến, Quốc hội Hoa Kỳ, những người theo chủ nghĩa cấp tiến và Đảng Dân chủ. Thuật ngữ "đâm sau lưng" được lấy từ huyền thoại đâm sau lưng của Đức, trong đó tuyên bố chính các lực lượng nội bộ đã gây ra thất bại cho nước Đức trong Thế chiến thứ nhất. Không giống như huyền thoại của Đức, huyền thoại của Mỹ không có không khí bài Do Thái. Jeffrey Kimball viết rằng thất bại của Mỹ "đã tạo ra một huyền thoại mạnh mẽ về sự phản bội, tương tự như huyền thoại nguyên mẫu Dolchstoßlegende của nước Đức thời hậu Thế chiến thứ nhất".
Huyền thoại này là một "phiên bản mạnh mẽ hơn của lập luận rằng hoạt động phản chiến đã khuyến khích kẻ thù, cho rằng sức mạnh của phong trào phản chiến cuối cùng biểu hiện hành động phản bội của sự phản quốc, gây ra thất bại cho một chiến thắng lẽ ra đã có thể đạt được".
Phát triển
Trong thời gian diễn ra chiến tranh, các cuộc điều trần liên quan đến tiến trình của cuộc chiến đã được tổ chức tại Thượng viện Hoa Kỳ. Tại các phiên điều trần của Tiểu ban Điều tra Dự bị của Thượng viện (Senate Preparedness Investigating Subcommittee (SPIS)), các tướng lĩnh đã làm chứng rằng thất bại của cuộc chiến năm 1967 là do sự kiềm hãm dân sự quá mức đối với việc lựa chọn mục tiêu trong cuộc ném bom miền Bắc Việt Nam, và tiểu ban đã đồng ý với điều này. Joseph A. Fry cho rằng Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân và SPIS đổ lỗi cho giới truyền thông và những người biểu tình phản chiến vì đã xuyên tạc cuộc chiến, tạo ra huyền thoại đâm sau lưng.
Mặc dù đông đảo công chúng Mỹ chưa bao giờ ủng hộ cuộc chiến, nhưng Tướng William Westmoreland vẫn đổ lỗi cho giới truyền thông Mỹ vì đã khiến đất nước trở nên chống lại cuộc chiến sau cuộc Tổng tấn công Tết Mậu Thân năm 1968. Câu chuyện đó đã được tiếp nối bởi các tác giả sau này như Guenter Lewy và Norman Podhoretz. Một nghiên cứu ước tính rằng cho đến khi xảy ra cuộc tấn công, các chuyên gia người Mỹ ủng hộ chính sách chiến tranh của chính phủ là bốn đấu một và sau đó, họ đổi thành phản đối với tỷ số hai đấu một. Nhiều sách giáo khoa lịch sử ghi rằng cuộc tấn công được nối tiếp theo sau bởi làn sóng dư luận quay lưng lại với chiến tranh, và một số khác đề cập phản chiến bằng việc đưa tin trên các phương tiện truyền thông. Một yếu tố khác của huyền thoại liên quan đến Hiệp định Paris 1973 đưa ra cách giải thích cho rằng sự cản trở của Quốc hội đã ngăn cản Hoa Kỳ thực thi cam kết hiệp định. Theo sử gia Nguyễn Thị Liên Hằng, cách giải thích này "ít nhiều đã bị hầu hết các học giả trong lĩnh vực này bác bỏ," nhưng nó vẫn tồn tại trong diễn ngôn phổ biến.
Năm 1978 và 1979, cả Nixon và Kissinger lần lượt xuất bản những cuốn hồi ký bán chạy nhất dựa trên việc tiếp cận các tài liệu vẫn còn được phân loại, và theo nhà sử học Ken Hughes đã triệt tiêu lý thuyết khoảng thời gian phù hợp thay vào đó đề cao sự nổi trội của huyền thoại đâm sau lưng.
Năm 1982, Harry G. Summers Jr. viết về ý tưởng rằng lực lượng nội bộ đã gây ra thất bại ở Việt Nam là "một trong những cách giải thích đơn giản hơn cho thất bại của chúng ta... sự trốn tránh thất bại này lại hiếm khi dẫn ra bởi các tướng lĩnh. Huyền thoại đâm sau lưng không bao giờ phát triển sau chiến tranh Việt Nam." Mặc dù vậy, nhà sử học Ben Buley đã viết rằng cuốn sách của Summers thực sự là một trong những dẫn giải quan trọng nhất của huyền thoại dưới một hình thức tinh vi, khi mà quân đội bị chỉ trích nhưng trách nhiệm chính cho thất bại lại nằm ở các nhà hoạch định chính sách dân sự.
Trong cuốn sách của tác giả Jerry Lembcke vào năm 1998,  ông đã so sánh huyền thoại đâm sau lưng với huyền thoại những cựu binh trở về đã bị những người biểu tình phản chiến phỉ nhổ và lăng mạ (không hề có chuyện phỉ nhổ nào đã từng được chứng minh). Theo Lembcke, huyền thoại đâm sau lưng phổ biến hơn trong chiến tranh và huyền thoại nhổ chỉ nổi tiếng vào những năm 1980. Trong cuốn sách năm 2001 The Culture of Defeat: On National Trauma, Mourning, and Recovery, tác giả Wolfgang Schivelbusch phủ nhận sự tồn tại của một huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam có thể so sánh với huyền thoại của Đức. Mặc dù ông viết rằng luận điệu của một số người Mỹ "khá giống với lời lẽ của những người Đức cánh hữu trong thời Cộng hòa Weimar", ông lập luận rằng Chiến tranh Việt Nam "không kéo theo sự sụp đổ của quốc gia, .... không kéo theo một sự sỉ nhục tương tự như của Hiệp ước Versailles .... [và] không làm phân cực quốc gia hay dẫn đến nội chiến". Giáo sư Jeffrey Kimball trả lời Schivelbusch "hầu như không chính xác trong mọi điều." Kimball viết rằng huyền thoại đâm sau lưng đã sống lại trong cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ năm 2004, khi đó ứng cử viên John Kerry bị chỉ trích vì phản đối chiến tranh sau khi trở về từ Việt Nam.
Closterium dianae
Closterium dianae là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Closterium.
Huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam
Phát triển
Năm 2004, Charles Krauthammer viết một bài báo trên tờ The New Republic rằng phát thanh viên Walter Cronkite đã khiến Mỹ bại trận: "Một khi nói là thua, nó đã thành hiện thực". Vào năm 2017, David Mikics đã viết rằng "lập luận huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam hiện nay phần lớn đã chết."
Closterium dianae
Tham khảo
Thể loại:Closterium
Huyền thoại đâm sau lưng Việt Nam
Đọc thêm
Thể loại:Chiến tranh Việt Nam Thể loại:Giả lịch sử
Byrrhus bermani
Byrrhus bermani là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Korotyaev miêu tả khoa học năm 1990.
Tham khảo
Thể loại:Byrrhus
Recea, Brașov
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Brașov
Coelioxys haematura
Coelioxys haematura là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1914.
Benizalón
Benizalón là một đô thị thuộc tỉnh Almería, ở cộng đồng tự trị Andalusia, Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích 32 km², dân số năm 2005 là 308 người.
Biến động dân số
Nguồn: INE (Tây Ban Nha)
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị ở Almería
Bibai, Hokkaidō
Bibai (美唄市) là một thành phố thuộc tỉnh Hokkaidō, Nhật Bản.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố tỉnh Hokkaidō
Leptotarsus setivena
Leptotarsus setivena là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Leptotarsus
Declaratio Ferdinandei
Declaratio Ferdinandei (Tuyên bố Ferdinand) là một điều khoản trong Hòa ước Tôn giáo Augsburg, được ký kết năm 1555 để chấm dứt xung đột giữa người Công giáo và Tin lành trong Đế chế La Mã thần thánh. Hòa ước đã lập ra nguyên tắc Cuius regio, eius religio (tiếng Latin cho "vương quốc của ai, tôn giáo của người đó"), điều đó có nghĩa là tôn giáo của người cai trị quyết định tôn giáo của cư dân. Declaratio Ferdinandei đã miễn trừ cho các hiệp sĩ và một số thành phố thuộc thẩm quyền của một thân vương giám mục nếu họ đã thực hành đạo Luther trong một thời gian (Lutheranism là nhánh duy nhất của đạo Tin lành được công nhận trong hòa ước). Điều khoản này không được công khai như một phần của hiệp ước, và được giữ bí mật trong gần hai thập kỷ.
Sau những chiến thắng của Công giáo vào đầu cuộc chiến tranh ba mươi năm, Declaratio Ferdinandei đã bị đảo lộn trong sắc lệnh bồi thường năm 1629, là một phần của kế hoạch tổng thể của Ferdinand II để tái lập đế chế La Mã thần thánh thành Công giáo. Việc hủy bỏ Declaratio Ferdinandei và các cuộc đàn áp tôn giáo khác đã giúp khơi dậy cuộc chiến kéo dài ba mươi năm, thay đổi nó từ một cuộc xung đột nội bộ trong Đế chế La Mã thần thánh thành một cuộc chiến tôn giáo quốc tế.
Xem thêm
Thể loại:Hòa ước của Đế quốc La Mã Thần thánh Thể loại:Thuật ngữ tiếng Latinh
Haplochromis worthingtoni
Haplochromis worthingtoni là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Nó là loài đặc hữu của Uganda.
Tham khảo
Thể loại:Động vật Uganda Thể loại:Haplochromis Thể loại:Động vật được mô tả năm 1929
Coelioxys haemorrhoa
Coelioxys haemorrhoa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Förster mô tả khoa học năm 1853.
Tham khảo
H Thể loại:Động vật được mô tả năm 1853
Parectopa bumeliella
Parectopa bumeliella là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Kentucky và Arkansas, U.S.A. Nó được miêu tả bởi A.F. Braun năm 1939. Cây chủ của loài này gồm Sideroxylon lanuginosum và Sideroxylon lycioides. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Tham khảo
Thể loại:Parectopa
Vi khuẩn
Vi khuẩn (tiếng Anh và tiếng La Tinh là bacterium, số nhiều bacteria) đôi khi còn được gọi là vi trùng, là một nhóm (giới hoặc vực) vi sinh vật nhân sơ đơn bào có kích thước rất nhỏ; một số thuộc loại ký sinh trùng. Vi khuẩn là một nhóm sinh vật đơn bào, có kích thước nhỏ (kích thước hiển vi) và thường có cấu trúc tế bào đơn giản không có nhân, bộ khung tế bào (cytoskeleton) và các bào quan như ty thể và lục lạp. Cấu trúc tế bào của vi khuẩn được miêu tả chi tiết trong mục sinh vật nhân sơ vì vi khuẩn là sinh vật nhân sơ, khác với các sinh vật có cấu trúc tế bào phức tạp hơn gọi là sinh vật nhân chuẩn.
Vi khuẩn là nhóm hiện diện đông đảo nhất trong sinh giới. Chúng hiện diện khắp nơi trong đất, nước, chất thải phóng xạ, suối nước nóng, và ở dạng cộng sinh và ký sinh với các sinh vật khác, và được biết là phát triển mạnh mẽ trong các tàu không gian có người lái. Nhiều tác nhân gây bệnh (pathogen) là vi khuẩn. Hầu hết vi khuẩn có kích thước nhỏ, thường chỉ khoảng 0.5-5.0 μm, mặc dù có loài có đường kính đến 0,3mm (Thiomargarita). Chúng thường có vách tế bào, như ở tế bào thực vật và nấm, nhưng với thành phần cấu tạo rất khác biệt (peptidoglycan). Nhiều vi khuẩn di chuyển bằng tiên mao (flagellum) có cấu trúc khác với tiên mao của các nhóm khác.
Chúng có tổng khối lượng trên dưới 0,2 kg ở một người khoẻ mạnh nặng 70 kg, tập trung chủ yếu ở ruột già và ruột non.
Có khoảng 40 triệu tế bào vi khuẩn trong một gram đất và hàng triệu tế bào trong một mm nước ngọt. Ước tính có khoảng 5×1030 vi khuẩn trên Trái Đất, tạo thành một lượng sinh khối vượt hơn tất cả động vật và thực vật. Vi khuẩn có vai trò quan trọng trong tái chế chất dinh dưỡng như cố định nitơ từ khí quyển và gây thối rữa sinh vật khác. Trong vùng dinh dưỡng quanh cách mạch nhiệt dịch và lỗ phun lạnh, vi khuẩn cung cấp những chất dinh dưỡng cần thiết cho sự sống bằng cách biến đổi các hợp chất hòa tan như hydro sulfide và methan thành năng lượng, chúng có thể phát triển mạnh ở nơi sâu nhất trên Trái Đất là rãnh Mariana. Các nghiên cứu khác liên quan cũng chỉ ra rằng chúng có thể sống bên trong các đá ở độ sâu 1900 feet (580m) bên dưới đáy biển và cách ngoài khơi bờ biển tây bắc Hoa Kỳ 8500.
Nguồn gốc và tiến hóa
Tổ tiên của vi khuẩn hiện đại là các sinh vật đơn bào, đó là các dạng sống xuất hiện đầu tiên trên Trái Đất cách nay 4 tỉ năm. Trong vòng 3 tỉ năm, tất cả các sinh vật là các vi sinh vật, vi khuẩn và vi khuẩn cổ là các dạng sống chủ yếu trên Trái Đất. Mặc dù các hóa thạch vi khuẩn đã được tìm thấy như stromatolite, nhưng chúng thiếu các hình thái đặc biệt để xem xét lịch sử tiến hóa của vi khuẩn, hoặc thời điểm xuất phát một loài vi khuẩn đặc biệt. Tuy nhiên, trình tự gen có thể được sử dụng để tái dựng phát sinh loài của vi khuẩn, và các nghiên cứu này chỉ ra rằng vi khuẩn bắt đầu phân nhánh đầu tiên từ dòng vi khuẩn cổ/nhân chuẩn.
Vi khuẩn cũng có liên quan đến lần phân nhánh tiến hóa lớn lần thứ hai của vi khuẩn cổ và nhân chuẩn. Các sinh vật nhân chuẩn là kết quả của sự tham gia của các vi khuẩn trước đó vào tập hợp nội cộng sinh với các tổ tiên của các tế bào nhân chuẩn, mà bản thân chúng có thể liên quan đến vi khuẩn cổ. Quá trình này liên quan đến sự nhấn chìm bởi các tế bào nhân chuẩn nguyên thủy của sự cộng sinh alpha-proteobacterial để tạo thành hoặc là mitochondria hoặc là hydrogenosome, chúng vẫn được tìm thấy trong tất cả các sinh vật nhân chuẩn đã được biết đến như trong động vật nguyên sinh cổ "amitochondrial". Sau đó, một số sinh vật nhân chuẩn đã chứa ty thể cũng nhấn chìm các sinh vật giống như cyanobacterial. Điều này dẫn đến sự hình thành lục lạp trong tảo và thực vật. Thậm chí cũng có một số tảo có nguồn gốc từ các sự kiện nội cộng sinh sau đó. Ở đây, eukaryota đã nhấn chìm tảo eukaryotia đã phát triển thành một "thế hệ thứ 2". Đây được gọi là sự kiện nội cộng sinh thứ 2.
Lịch sử nghiên cứu và phân loại
Vi khuẩn đầu tiên được quan sát bởi Antony van Leeuwenhoek năm 1683 bằng kính hiển vi một tròng do ông tự thiết kế. Tên "vi khuẩn" được đề nghị sau đó khá lâu bởi Christian Gottfried Ehrenberg vào năm 1828, xuất phát từ chữ βακτηριον trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là "cái que nhỏ". Louis Pasteur (1822-1895) và Robert Koch (1843-1910) miêu tả vai trò của vi khuẩn là các thể mang và gây ra bệnh hay tác nhân gây bệnh.
Ban đầu vi khuẩn hay vi trùng (microbe) được coi là các loại nấm có kích thước hiển vi (gọi là schizomycetes), ngoại trừ các loại vi khuẩn lam (cyanobacteria) quang hợp, được coi là một nhóm tảo (gọi là cyanophyta hay tảo lam). Phải đến khi có những nghiên cứu về cấu trúc tế bào thì vi khuẩn mới được nhìn nhận là một nhóm riêng khác với các sinh vật khác. Vào năm 1956 Hebert Copeland phân chúng vào một giới (kingdom) riêng là Mychota, sau đó được đổi tên thành Sinh vật khởi sinh (Monera), Sinh vật nhân sơ (Prokaryota), hay Vi khuẩn (Bacteria). Trong thập niên 1960, khái niệm này được xem xét lại và vi khuẩn (bây giờ gồm cả cyanbacteria) được xem như là một trong hai nhóm chính của sinh giới, cùng với sinh vật nhân chuẩn. Sinh vật nhân chuẩn được đa số cho là đã tiến hóa từ vi khuẩn, và sau đó cho rằng từ một nhóm vi khuẩn hợp lại.
Sự ra đời của phân loại học phân tử đã làm lung lay quan điểm này. Năm 1977, Carl Woese chia sinh vật nhân sơ thành 2 nhóm dựa trên trình tự 16S rRNA, gọi là vực Vi khuẩn chính thức (Eubacteria) và Vi khuẩn cổ Archaebacteria. Ông lý luận rằng hai nhóm này, cùng với sinh vật nhân chuẩn, tiến hóa độc lập với nhau và vào năm 1990 nhấn mạnh thêm quan điểm này bằng cách đưa ra hệ phân loại 3 vực (three-domain system), bao gồm Vi khuẩn (Bacteria), Vi khuẩn cổ (Archaea) và Sinh vật nhân chuẩn (Eucarya). Quan điểm này được chấp nhận rộng rãi giữa các nhà sinh học phân tử nhưng cũng bị chỉ trích bởi một số khác, cho rằng ông đã quan trọng hóa vài khác biệt di truyền và rằng cả vi khuẩn cổ và sinh vật nhân chuẩn có lẽ đều phát triển từ vi khuẩn chính thức.
Đặc điểm sinh sản
Vi khuẩn chỉ sinh sản vô tính (asexual reproduction), không sinh sản hữu tính (có tái tổ hợp di truyền). Cụ thể hơn, chúng sinh sản bằng cách chia đôi (binary fission), hay trực phân. Trong quá trình này, một tế bào mẹ được phân thành 2 tế bào con bằng cách tạo vách ngăn đôi tế bào mẹ.
Tuy nhiên, mặc dù không có sinh sản hữu tính, những biến đổi di truyền (hay đột biến) vẫn xảy ra trong từng tế bào vi khuẩn thông qua các hoạt động tái tổ hợp di truyền. Do đó, tương tự như ở các sinh vật bậc cao, kết quả cuối cùng là vi khuẩn cũng có được một tổ hợp các tính trạng từ hai tế bào mẹ. Có ba kiểu tái tổ hợp di truyền đã được phát hiện ở vi khuẩn:
Vi khuẩn, sau khi nhận được DNA từ một trong những cách trên, sẽ tiến hành phân chia và truyền bộ gene tái tổ hợp cho thế hệ sau. Nhiều vi khuẩn còn có plasmid chứa DNA nằm ngoài nhiễm sắc thể (extrachromosomal DNA). Dưới điều kiện thích hợp, vi khuẩn có thể tạo thành những khúm thấy được bằng mắt thường, chẳng hạn như bacterial mat.
Các quá trình trao đổi chất
Các vi khuẩn có rất nhiều kiểu trao đổi chất khác nhau. Vi khuẩn dị dưỡng (heterotroph) phải dựa vào nguồn cacbon hữu cơ bên ngoài, và tất cả các vi khuẩn gây bệnh đều là các vi khuẩn dị dưỡng. Trong khi các vi khuẩn tự dưỡng (autotroph) có khả năng tổng hợp chất hữu cơ từ CO2 và nước. Các vi khuẩn tự dưỡng thu nhận năng lượng từ phản ứng oxy hóa các hợp chất hóa học gọi là vi khuẩn hóa dưỡng (chemotroph), và những nhóm thu năng lượng từ ánh sáng, thông qua quá trình quang hợp, được gọi là vi khuẩn quang dưỡng (phototroph). Có nhiều cách khác để gọi hai nhóm theo thuật ngữ tiếng Anh, ví dụ như chemoautotroph và photosynthesis autotroph, v.v. Ngoài ra, các vi khuẩn còn được phân biệt nhờ vào nguồn chất khử mà chúng sử dụng. Những nhóm sử dụng hợp chất vô cơ (như nước, khí hiđrô, sulfide và ammonia) làm chất khử được gọi là vi khuẩn vô cơ dưỡng (lithotroph) và những nhóm cần hợp chất hữu cơ (như đường, axit hữu cơ) được gọi là vi khuẩn hữu cơ dưỡng (organotroph). Những kiểu trao đổi chất dựa vào nguồn năng lượng (quang dưỡng hay hóa dưỡng), nguồn chất khử (vô cơ dưỡng hay hữu cơ dưỡng) và nguồn cácbon (tự dưỡng hay dị dưỡng) có thể được kết hợp khác nhau trong từng tế bào, và nhiều loài có thể thường xuyên chuyển từ kiểu trao đổi chất này sang kiểu trao đổi chất khác.
Vi khuẩn quang vô cơ tự dưỡng bao gồm vi khuẩn lam (cyanobacteria), là một trong những loài cổ nhất được biết đến từ hóa thạch và có lẽ đã đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra nguồn oxy cho khí quyển Trái Đất. Chúng là những tiên phong trong việc sử dụng nước như là nguồn electron vô cơ (lithotrophic) và là sinh vật đầu tiên dùng bộ máy quang hợp để phân rã nước. Những vi khuẩn quang hợp khác dùng các nguồn electron khác nên không tạo ra oxy. Những vi khuẩn quang dưỡng không tạo oxy nằm trong bốn nhóm phân loại: vi khuẩn lục lưu huỳnh, vi khuẩn lục không dùng lưu huỳnh, vi khuẩn tía và heliobacteria.
Những chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển bình thường gồm nitơ, lưu huỳnh, phôtpho, vitamin và các nguyên tố kim loại như natri, kali, calci, ma-nhê, mangan, sắt, kẽm, côban, đồng, nikel... Vài loài cần thêm một số nguyên tố vết khác như selen, tungsten, vanadi hay bo.
Dựa vào phản ứng với oxy, hầu hết các vi khuẩn có thể được xếp vào 3 nhóm: một số chỉ có thể mọc khi có sự hiện diện của oxy được gọi là vi khuẩn hiếu khí (aerobe); một số khác chỉ có thể mọc khi không có oxy được gọi là vi khuẩn kị khí (anaerobe); và một số lại có thể sống cả khi có hay không có sự hiện diện của oxy thuộc nhóm vi khuẩn kị khí tùy ý (facultative anaerobe). Các vi khuẩn không sử dụng oxy nhưng vẫn có thể mọc khi có sự hiện diện của oxy gọi là vi khuẩn chịu oxy (aerotolerant). Những vi khuẩn có thể mọc tốt trong môi trường khắc nghiệt đối với con người được gọi là extremophile (vi khuẩn chịu cực hạn). Một số vi khuẩn sống trong suối nước nóng được gọi là vi khuẩn chịu nhiệt (thermophile); một số khác sống trong hồ nước rất mặn gọi là vi khuẩn chịu mặn (halophile); trong khi đó có loài lại sống trong môi trường acid hay kiềm gọi là vi khuẩn chịu axit (acidophile) hay vi khuẩn chịu kiềm (alkaliphile) và còn một số sống trong các băng hà trong dãy núi Alps gọi là vi khuẩn chịu hàn (psychrophile).
Chuyển động
Vi khuẩn chuyển động nhờ vào tiên mao (flagellum), trượt (bacterial gliding) hay thay đổi sức nổi (buoyancy). Một nhóm vi khuẩn đặc biệt, nhóm spirochaete, có các cấu trúc tương tự như tiên mao, gọi là sợi trục (axial filament), nằm giữa hai màng trong vùng chu chất. Chúng có một thể xoắn ốc đặc biệt quay tròn khi di chuyển.
Tiên mao của vi khuẩn được sắp xếp theo nhiều cách. Vi khuẩn có thể có một tiên mao ở mỗi cực của tế bào, hay có thể có một nhóm nhiều tiên mao ở một đầu. Peritrichous là nhóm vi khuẩn có tiên mao nằm rải rác khắp tế bào. Nhiều vi khuẩn (như E. coli) có hai kiểu di động khác nhau: di động tiến tới (bơi) và quay vòng. Di động quay vòng giúp chúng tái định hướng và là một nhân tố qua trọng tạo ra tính định hướng bất kì cho di động tiến tới.