cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
British Invasion
Ảnh hưởng
Dù rằng khá nhiều nhân vật liên quan tới "cuộc xâm lăng" không tạo ảnh hưởng quá rõ rệt, song rất nhiều trong số họ trở thành những biểu tượng của nhạc rock. Nhiều nghệ sĩ Mỹ có phong cách chơi nhạc vốn tương đồng các nghệ sĩ từ Anh, có thể kể tới The Beach Boys. Nó cũng là chủ đề gây tranh cãi khi làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự nghiệp của nhiều nghệ sĩ Mỹ-Phi cũng như các nghệ sĩ nữ tại đây. Khá nhiều nghệ sĩ Mỹ cũng tạo ra thứ âm nhạc giống "cuộc xâm lăng", song họ cũng nhấn mạnh không phải ngẫu nhiên mà âm nhạc Anh trở thành thứ gốc rễ cơ bản. Roger McGuinn của The Byrds nói rằng người Mỹ mắc nợ những nghệ sĩ Anh "họ đã chơi nhạc folk như thứ nhạc mà chúng ta vẫn đang chơi".
Liên kết ngoài
Thể loại:Âm nhạc thập niên 1960 Thể loại:Hoa Kỳ thập niên 1960 Thể loại:Âm nhạc Mỹ thập niên 1960 Thể loại:Âm nhạc Vương quốc Liên hiệp Anh thập niên 1960 Thể loại:Quan hệ Hoa Kỳ-Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Văn hóa phản kháng của thập niên 1960
Bolbogonium triangulum
Bolbogonium triangulum là một loài bọ cánh cứng trong họ Geotrupidae. Loài này được Westwood miêu tả khoa học năm 1852.
Tham khảo
Thể loại:Bolbogonium
Anchiphiloscia moundoua
Anchiphiloscia moundoua là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Schmoelzer miêu tả khoa học năm 1974.
Amphipsyche instabilis
Amphipsyche instabilis là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Anchiphiloscia moundoua
Tham khảo
Thể loại:Anchiphiloscia
Amphipsyche instabilis
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Amphipsyche
Longitarsus ferrugineus
Longitarsus ferrugineus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Foudras mô tả khoa học năm 1860.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1860 Thể loại:Longitarsus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758 Thể loại:Bọ cánh cứng châu Âu
Spirit, Wisconsin
Spirit là một thị trấn thuộc quận Price, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 263 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Price, Wisconsin
Charmin
Charmin là một nhãn hiệu giấy vệ sinh của Mỹ do Procter & Gamble sản xuất.
Lịch sử
Năm 2008, P&G bán các hoạt động và dòng sản phẩm ở Châu Âu cho SCA, nơi được đổi tên thành Cushelle và Zewa.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sản phẩm giấy Thể loại:Giấy vệ sinh Thể loại:Nhãn hiệu Procter & Gamble Thể loại:Sản phẩm được giới thiệu năm 1928 Thể loại:Nhãn hiệu Mỹ Thể loại:Linh vật gấu Thể loại:Linh vật hoạt hình Thể loại:Gấu hư cấu
Limnaecia chrysothorax
Tham khảo
Thể loại:Limnaecia
Quảng Nam, Văn Sơn
Quảng Nam (chữ Hán giản thể: 广南县, âm Hán Việt: Quảng Nam huyện) là một huyện của châu tự trị dân tộc Choang, Miêu Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Toàn huyện rộng 7.983 km² và có 74 vạn dân (năm 2002) trong đó gồm hơn 34 vạn người Choang. Huyện lỵ là trấn Liên Thành. Huyện này được chia ra 7 trấn và 11 hương.
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Vân Nam Thể loại:Văn Sơn, Vân Nam
Chữ Hán phục hoạt
Chữ Hán phục hoạt (Chữ Hán: 𡨸漢復活) là cơ hội xem xét lại sử dụng chữ Hán của các nước Khu vực văn hóa chữ Hán mà ban đầu được sử dụng chữ Hán nhưng bãi bỏ chữ Hán. Bài viết này chủ yếu sẽ mô tả tình hình ở các nước đã bãi bỏ chữ Hán như Triều Tiên và Việt Nam, và các nước có độ phổ cập thấp của chữ Hán như Hàn Quốc.
Tham khảo
Thể loại:Chữ Hán
Phú Ninh, Văn Sơn
Phú Ninh (chữ Hán giản thể:富宁县) là một huyện phía Nam của châu tự trị dân tộc Choang, Miêu Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Toàn huyện rộng 5459 km² và có 39 vạn dân (năm 2002). Huyện lỵ là trấn Tân Hóa. Trực thuộc huyện này có 6 trấn và 7 hương.
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Vân Nam Thể loại:Văn Sơn, Vân Nam Thể loại:Biên giới Việt Nam-Trung Quốc
Lee Hunter (cầu thủ bóng đá)
Lee Hunter (sinh ngày 5 tháng 10 năm 1969) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở Football League ở vị trí tiền vệ cánh cho Colchester United.
Sự nghiệp
Sinh ra ở Oldham, Hunter kí hợp đồng với Colchester United khi học việc tại đội trẻ của câu lạc bộ, có trận ra mắt đội một tại Layer Road ngày 6 tháng 5 năm 1988 trong trận hòa 0-0 với Tranmere Rovers, trận đấu mà ông được đá chính. Ông có 9 lần ra sân cho câu lạc bộ ở Football League, đá chính 5 trận và 4 lần vào sân từ dự bị. Ông chơi trận cuối cùng cho câu lạc bộ vào ngày 21 tháng 4 năm 1989 trong trận hòa 1-1 trên sân nhà với Carlisle United, vào sân thay cho Stuart Hicks. Sau đó ông còn thi đấu cho các đội Wivenhoe Town, Wigan Athletic, Hendon, Chelmsford City, Boreham Wood, Braintree Town, Braintree Town, Clacton Town và Maldon Town.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1969 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá từ Oldham Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền vệ cánh bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Colchester United F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Wivenhoe Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Wigan Athletic F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Hendon F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Chelmsford City F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Boreham Wood F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Braintree Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Diss Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá F.C. Clacton Thể loại:Cầu thủ bóng đá Maldon & Tiptree F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League
Les Hunter (cầu thủ bóng đá)
Leslie Hunter (sinh ngày 5 tháng 1 năm 1958) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh thi đấu ở vị trí trung vệ.
Sự nghiệp
Sinh ra ở Middlesbrough, Hunter từng thi đấu cho Chesterfield, Scunthorpe United, Lincoln City và Matlock Town.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1958 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Cầu thủ bóng đá Chesterfield F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Scunthorpe United F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Lincoln City F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Matlock Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Hậu vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá từ Middlesbrough
Phan Trần
nhỏ|phải|Truyện Nôm Phan Trần, ấn bản Nhâm dần (1902) triều [[Thành Thái]]
Phan Trần (潘陳, họ Phan và họ Trần) là một truyện thơ Việt Nam bằng chữ Nôm, dài 954 câu theo thể lục bát, không rõ tác giả là ai, và có lẽ ra đời vào khoảng giữa thế kỷ 18.
Nguồn gốc
Truyện thơ Phan Trần theo trong nội dung là một cuốn sách truyện của Trung Hoa vào thời Tĩnh Khang (tức Tống Khâm Tông). Mấy câu mở đầu đã dựng lên bối cảnh:
Theo giáo sư Nghiêm Toản thì tích cũ của người Tàu là cuốn Ngọc trâm ký vốn rút từ Cổ kim nữ sử có từ thời nhà Minh. Văn tịch còn ghi nguồn gốc xa hơn nữa là vở tuồng Trương Vu Hồ ngộ túc Nữ Chân quán từ thời nhà Nguyên. Trong truyện đó có ba nhân vật: nữ tu sĩ Trần Diệu Thường, Trương Vu Hồ, và Phan Tất Chánh. Cốt truyện là Trương đến tá túc ở đạo quán nơi Diệu Thường đang tu. Trương tỏ tình với vị nữ tu nhưng bị cự tuyệt. Tuy nhiên sau đó Diệu Thường lại có lòng yêu người bạn của Trương là Phan. Hai người tư thông và Diệu Thường mang thai nên bị bắt đem ra trình quan xử tội. Nào ngờ Trương đang làm quan sở tại, nhận ra Diệu Thường năm xưa, lại có Phan biện bạch nên Trương giải quyết cáo trạng bằng cách cho Phan và Diệu Thường lấy nhau. Xét ra thì tuy có một số điểm tương đồng trong tên nhân vật nhưng cốt truyện thì truyện Nôm Phan Trần của Việt Nam khác xa các truyện và tuồng của người Tàu.
Lược truyện
Truyện kể về cuộc tình duyên trắc trở của hai người là Phan sinh và Trần Kiều Liên. Theo nhà nghiên cứu văn học Việt Dương Quảng Hàm thì truyện được chia làm 4 hồi và có nội dung đại để như sau:
Vào đời Tống Tĩnh Khang ở Trung Quốc có Phan Công và Trần Công vốn là bạn học và là bạn đồng liêu. Khi vợ hai người thụ thai thì họ hẹn ước rằng hễ một bên sinh con trai, một bên sinh con gái, sẽ gả cưới cho nhau. Họ Trần trao trâm ngọc, họ Phan trao quạt ngà làm vật đính hôn. Sau đó, họ Phan sinh ra Phan sinh (tên là Tất Chánh) và họ Trần sinh ra Kiều Liên. Vì tuổi cao, Phan Công và Trần Công đều xin về trí sĩ để dạy con. Từ đó hai người xa cách nhau. Lớn lên, Phan sinh thi Hương đỗ thủ khoa, nhưng hỏng thi Hội.
Phan sinh đang học ở Thành Đô, chợt nhớ có người cô tu ở Kim Lăng, bèn đến thăm. Người cô bảo ở lại chùa học tập. Phan sinh trông thấy Diệu Thường thì phải lòng, bèn nhờ bà vãi Hương công làm mối, nhưng Diệu Thường cự tuyệt. Phan sinh vì thế ốm tương tư. Nể lời sư cô (cô Phan sinh), Diệu Thường đến thăm chàng. Khi khỏi bệnh, một đêm, chàng lại phòng Diệu Thường cảm ơn. Trước nàng không cho vào, sau vì sợ Phan sinh tự tận, nên phải mở cửa. Trong câu chuyện, hai người dần nhận ra là họ đã được cha mẹ đính hôn từ trước. Từ đó, hai người thầm đi lại với nhau.
Phan sinh đi thi Hội, đỗ Thám hoa. Về chàng nói rõ cho sư cô biết chuyện của mình với Kiều Liên (tức Diệu Thường). Sư cô khuyên Phan sinh làm lễ cưới Kiều Liên ở nhà Trương thị, rồi hai vợ chồng cùng vinh quy. Về đến nơi, gặp cha mẹ và Trần phu nhân (mẹ Kiều Liên). Thế là hai họ Phan-Trần sum họp. Sau vua triệu Phan sinh về kinh nhậm chức và cử đi đánh giặc. Giặc tan, chàng chiến thắng trở về, hai vợ chồng hưởng vinh hoa phú quý.
Sách tham khảo
Thể loại:Truyện thơ Việt Nam Thể loại:Tác phẩm Nôm
Frank Knight
Frank Hyneman Knight (7 tháng 11 năm 1885 - 15 tháng 4 năm 1972) là một nhà kinh tế học người Hoa Kỳ và cũng là một nhà kinh tế học quan trọng của thế kỷ 20. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân sùng đạo Cơ đốc giáo ở McLean County, Illinois. Ông không bao giờ hoàn thành chương trình học trung học, nhưng trong 1905 đã được nhận vào một trường đại học của Hoa Kỳ ở Tennessee. Ông đã tốt nghiệp trong năm 1911 từ trường Cao đẳng Milligan. Tại Trường Đại học Tennessee ông nhận bằng cử nhân (B.S.) và thạc sĩ (M.A.) (bằng thạc sĩ cho môn Tiếng Đức) vào năm 1913. Ông sau đó chuyển đến Trường Đại học Cornell để nghiên cứu cho bằng tiến sĩ. Ban đầu chủ đề nghiên cứu chính của ông là về triết học, nhưng ông đã sớm chuyển sang nghiên cứu kinh tế. Ông đã nghiên cứu cùng với Alvin Johnson và Allyn Young, những người đã giám sát và góp ý cho việc hoàn thành luận án của ông, luận án đã được hoàn thành trong năm 1916 với tiêu đề Chi phí, giá trị gia tăng và lợi nhuận. Sau đó ông đã đề nghị sửa đổi tên của tiêu đề với nhà xuất bản với cái tên quen thuộc hơn Rủi ro, không chắc chắn và Lợi nhuận (1921).
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1885 Thể loại:Mất năm 1972 Thể loại:Nhà kinh tế học Mỹ Thể loại:Cựu sinh viên Trường Đại học Cornell Thể loại:Lịch sử tư tưởng kinh tế
Hiệp hội Kinh tế Sinh thái Quốc tế
Hiệp hội Kinh tế Sinh thái Quốc tế  hay Hiệp hội Quốc tế Kinh tế Sinh thái, viết tắt theo tiếng Anh là ISEE (International Society for Ecological Economics) là một tổ chức phi chính phủ-phi lợi nhuận quốc tế hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu sinh thái, thúc đẩy sự hiểu biết về mối quan hệ giữa các hệ thống sinh thái, xã hội và kinh tế về tác động lẫn nhau giữa thiên nhiên và con người.
ISEE thành lập năm 1989, là thành viên liên hiệp khoa học của Hội đồng Khoa học Quốc tế (ISC) , và trước đây là thành viên của Hội đồng Khoa học Xã hội Quốc tế (ISSC). Ban Thư ký điều hành đặt tại Washington DC 🇺🇸 united states.
Hoạt động
ISEE tổ chức 2 năm một kỳ đại hội.
Các chủ tịch:
Xuất bản
ISEE xuất bản Tạp chí Ecological Economics phát hành tại Hà Lan.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tổ chức phi chính phủ Thể loại:Tổ chức phi lợi nhuận Thể loại:Tổ chức khoa học quốc tế Thể loại:Xã hội học Thể loại:Khoa học xã hội môi trường Thể loại:Kinh tế tài nguyên Thể loại:Tổ chức có trụ sở tại Hoa Kỳ
La Thành Tây Đô
La Thành Tây Đô là vòng kiến trúc ngoài cùng của khu di tích thành nhà Hồ, nay thuộc huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Đây là tuyến phòng ngự cho Hoàng Thành nhà Hồ. Năm 2011, di tích La Thành Tây Đô đã được công nhận là di tích cấp quốc gia.
Xây dựng
La Thành được Hồ Quý Ly cho xây dựng vào tháng 9 năm Kỷ Mão (1399). Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép:
Vị trí và đặc điểm
La Thành nằm ở phía hữu ngạn sông Bưởi (ở phía Đông Nam) và tả ngạn sông Mã (ở phía Tây), có chu vi khoảng hơn 4k m, đắp bằng đất kết hợp với việc trồng tre gai.
Nhà Hồ đã sử dụng các sườn núi, sườn đồi (đồi Bèo, núi Voi, đồi Thợi - thuộc xã Vĩnh Long) để đắp và nối thành luỹ đất rất kiên cố chạy song song với tuyến phòng ngự tiền duyên (sông Bưởi và sông Mã) làm tuyến phòng ngự kiên cố thứ hai. Ngoài ra nó còn ngăn nước lũ từ sông Bưởi và sông Mã vào mùa mưa cho khu vực các xã Vĩnh Long và Vĩnh Tiến.
Cùng với Hoàng Thành, La Thành đã góp phần tạo nên khu di tích thành nhà Hồ, một trong những công trình thành luỹ quân sự hoành tráng, tiêu biểu nhất về kiến trúc nghệ thuật ở khu vực Đông Nam Á những năm đầu thế kỷ 15.
Hiện trạng
Hiện nay kiến trúc của La Thành còn được nhận biết tương đối dễ dàng, đó là con đê đất, có những đoạn rộng tới 20 m. Lấy mốc là khu vực núi Đốn Sơn (núi Đún) thuộc xã Vĩnh Thành, La Thành chạy dọc theo hữu ngạn sông Bưởi qua địa phận các làng Bái Xuân, làng Xoài, Cổ Điệp (xã Vĩnh Phúc), sau đó chạy qua làng Bèo (dưới chân núi Bèo), làng Yên Mỗ và kết thúc ở núi Voi xã Vĩnh Long.
Tại làng Bèo hay làng Yên Mỗ ngày nay vẫn còn đó những luỹ tre gai dày đặc chạy dọc theo triền núi Bèo và đồi Thợi.
Khu vực La thành ngày nay vẫn còn những ngôi làng cổ có từ thời Trần - Hồ như: làng Bái Xuân, làng Cổ Điệp (ngày nay thuộc xã Vĩnh Phúc), làng Bèo (xã Vĩnh Long) hay làng Cẩm Hoàng (xã Vĩnh Quang) …
Liên kết ngoài
Thể loại:Khu di tích thành nhà Hồ Thể loại:Thành cổ Việt Nam
Giải bóng rổ Nhà nghề Mỹ
Giải đấu được thành lập tại thành phố New York vào ngày 6 tháng 6 năm 1946 với tên gọi Basketball Association of America (BAA). Nó đổi tên thành National Basketball Association vào ngày 3 tháng 8 năm 1949, sau khi sáp nhập với giải đấu cạnh tranh National Basketball League (NBL). Năm 1976, NBA và American Basketball Association (ABA) hợp nhất, thêm bốn thương hiệu vào NBA. Mùa giải thông thường của NBA diễn ra từ tháng 10 đến tháng 4, với mỗi đội chơi 82 trận. Giải đấu playoff của giải kéo dài đến tháng 6. , Các cầu thủ NBA là những vận động viên được trả lương cao nhất thế giới tính theo mức lương trung bình hàng năm cho mỗi cầu thủ.
NBA là thành viên tích cực của USA Basketball (USAB), được FIBA (Liên đoàn bóng rổ quốc tế) công nhận là cơ quan quản lý quốc gia về bóng rổ ở Hoa Kỳ. Một số văn phòng nhóm quốc tế cũng như cá nhân của giải đấu được chuyển ra khỏi trụ sở chính ở Midtown Manhattan, trong khi các studio NBA Entertainment và NBA TV của nó được chuyển ra khỏi văn phòng ở Secaucus, New Jersey. Ở Bắc Mỹ, NBA là giải đấu thể thao chuyên nghiệp giàu có thứ ba sau National Football League (NFL) và Major League Baseball (MLB) theo doanh thu, và nằm trong top 4 thế giới.
Thông qua dự án NBA Cares của mình, NBA cũng đã chủ động giúp đỡ các hoạt động từ thiện và các vấn đề xã hội, thể hiện sự cống hiến của mình trong việc tạo ra tác động tích cực đến các cộng đồng trên toàn thế giới.
Các đội bóng
NBA bắt nguồn từ năm 1946 với 11 đội và thông qua một loạt các lần mở rộng, cắt giảm và chuyển địa điểm hiện có 30 đội. Hoa Kỳ là sân nhà của 29 đội; khác là ở Canada.
Tổ chức giải đấu hiện tại chia 30 đội thành hai kỳ đại hội gồm ba hạng với năm đội mỗi hạng. Sự liên kết giữa các bộ phận hiện tại đã được giới thiệu trong mùa giải 2004–05. Phản ánh sự phân bổ dân số của Hoa Kỳ và Canada nói chung, hầu hết các đội đều ở nửa phía đông của đất nước: 13 đội ở miền Đông, 9 ở miền Trung, 3 ở miền Núi, và 5 ở khu vực Thái Bình Dương.
Mùa giải thường
Giải được chia thành 2 liên đoàn (Miền), Đông và Tây. Mỗi liên đoàn được chia thành 3 khu vực, mỗi khu vực 5 đội. Các đội sẽ thi đấu 3 giai đoạn: Trước mùa giải (Preseason), mùa chính (Regular Season) và Playoff.
Nhà vô địch
Các đội hiện tại chưa từng tham dự NBA Finals:
Liên kết ngoài
Thể loại:Giải thể thao chuyên nghiệp Hoa Kỳ Thể loại:Giải thể thao chuyên nghiệp Canada Thể loại:Giải bóng rổ Hoa Kỳ Thể loại:Giải bóng rổ Canada Thể loại:Tổ chức thành lập năm 1946 Thể loại:Tổ chức có trụ sở tại Thành phố New York Thể loại:New York (tiểu bang) năm 1946 Thể loại:Bóng rổ nam Thể loại:Thể thao năm 1946
Khâu Bắc
Khâu Bắc (chữ Hán giản thể: 丘北县) là một huyện phía nam của châu tự trị dân tộc Choang, Miêu Văn Sơn, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Toàn huyện rộng 4997 km² và có 45 vạn dân (năm 2002). Huyện lỵ là trấn Cẩm Bình. Huyện này được chia ra 3 trấn và 9 hương.
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Vân Nam Thể loại:Văn Sơn, Vân Nam
Trọng tài (bóng đá)
nhỏ|phải|Một trọng tài (phải) đang giơ [[thẻ vàng cho một cầu thủ đã phạm lỗi.]] Trọng tài là người điều khiển một trận đấu trong bóng đá. Trọng tài có những nhiệm vụ thực thi luật bóng đá để điều khiển trận đấu đã được giao, là người đưa ra quyết định cuối cùng về một tình huống nào đó mà không thể thay đổi hay phản đối được( ngoại trừ trường hợp tổ VAR phát hiện được sai sót trong phán quyết của trọng tài ở tình huống nhất định nào đó).
Một trọng tài còn được nhận những sự hỗ trợ từ trợ lý trọng tài, và ở một số trận đấu chuyên nghiệp cũng có một trọng tài thứ tư và thậm chí là trọng tài thứ năm. Trọng tài thứ năm đầu tiên đã được giới thiệu bởi FIFA vào năm 2006. Các trọng tài được sử dụng những hệ thống định vị để giúp việc kiểm soát trận đấu. UEFA cũng đã sử dụng thêm những người giám sát trọng tài trong khu vực sân thi đấu để giúp giải quyết các sự cố như: bóng vượt qua vạch giới hạn, bóng có vượt qua vạch vôi hay không. Gần đây, công nghệ video hỗ trợ trọng tài (công nghệ VAR) đã được đưa vào sử dụng trong các trận đấu lớn. Giải vô địch bóng đá thế giới 2018 tại Nga là giải đấu World Cup đầu tiên áp dụng công nghệ này. Theo đó, trọng tài chính có thể liên lạc với các ê-kíp điều khiển VAR tại phòng điều khiển VAR ở ngoài sân vận động thông qua tai nghe. Nếu cần xem VAR, trọng tài sẽ vẽ một hình chữ nhật trong không khí (ám chỉ màn hình) để mọi người biết, sau đó tiến tới màn hình ở ngoài đường biên để xem lại các góc máy quay được hiển thị trên màn hình. Sau khi xem xong, nếu như thay đổi quyết định đã đưa ra trước đó, trọng tài sẽ vẽ thêm một hình chữ nhật nữa rồi ra quyết định cuối cùng; nếu không, trọng tài sẽ ra hiệu cho các cầu thủ tiếp tục trận đấu theo quyết định cuối cùng trước khi sử dụng VAR. Thông thường, VAR chỉ hỗ trợ trọng tài mà không đưa ra quyết định thay trọng tài. Có bốn tình huống cần VAR: Khi đang liên lạc với ê-kíp VAR hoặc xem VAR, bóng phải ở ngoài cuộc.
Đa số các trọng tài bóng đá hiện nay là những người nghiệp dư, mặc dù chỉ được chi trả những khoản tiền lương rất nhỏ. Tuy nhiên, ở một số quốc gia, một số giới hạn của trọng tài - những người chủ yếu là đi thực thi nhiệm vụ tại giải đấu hàng đầu của đất nước - đang làm việc toàn thời gian của hiệp hội quốc gia của nước họ. Trọng tài là những người đã được đào tạo và cấp phép bởi các Liên đoàn/Hiệp hội bóng đá của các quốc gia là thành viên của FIFA. Trận đấu cấp quốc tế thì phải có những trọng tài được cấp phù hiệu FIFA. Nếu không phải, thì các tổ chức của từng địa phương sẽ tự xếp hạng và đào tạo những trọng tài xuất sắc thông qua các trận đấu chuyên nghiệp.
Quyền hạn và nghĩa vụ
Quyền hạn và nghĩa vụ của trọng tài được ghi vào luật 5. Bao gồm có những điều dưới đây:
Quyền hạn chính
Nghĩa vụ
Sử dụng còi
nhỏ|phải|Trọng tài [[Alan Wiley (áo đen, chính giữa) đang giơ chiếc thẻ đỏ cho cầu thủ Nemanja Vidić của Manchester United.]] Trọng tài bóng đá có sử dụng một chiếc còi để báo hiệu sự bắt đầu hoặc bắt đầu lại trận đấu, kết thúc trận đấu hay ngừng trận đấu do có một hành vi bên ngoài tác động hoặc có cầu thủ đang bị chấn thương, hoặc để báo hiệu kết thúc hiệp một hoặc bắt đầu hiệp hai trận đấu. Còi là một dụng cụ rất quan trọng cho trọng tài cùng với cơ thể, lời nói hoặc quan sát/giao tiếp bằng mắt thường. Sử dụng còi là không bắt buộc tùy theo từng quy định khác nhau.
Còi đã không được đề cập đến trong luật bóng đá (LOTG) cho đến hiện tại. Luật bóng đá chỉ đề cập đến việc trọng tài sử dụng các loại tín hiệu khác. Năm 2007, khi IFAB mở rộng luật hướng dẫn, một trang có đầy đủ các cách thức để sử dụng còi, cơ chế giao tiếp khác của trọng tài.
Trước khi còi ra đời, trọng tài thường chỉ ra quyết định của mình bằng cách vẫy bằng một cái khăn tay. Chiếc còi đầu tiên được sử dụng nhờ Joseph Hudson tại một trung tâm ở Birmingham, Anh. Các công ty đã sản xuất những chiếc còi hạt đậu đầu tiên cho cảnh sát vào thập niên 1870. Nó đã được sử dụng lần đầu tại trận đấu giữa Nottingham Forest và Sheffield Norfolk năm 1878; trận đấu đã diễn ra chính năm đó.
Các ký hiệu tay
1. Trọng tài chính chỉ tay cho hưởng lợi thế (trọng tài đưa 2 tay song song về phía trước chỉ về phía mục tiêu của đội có lợi thế, phép lợi thế chỉ áp dụng cho những tình huống phạm lỗi không quá nghiêm trọng trên sân).
2. Trọng tài chính thổi còi và chỉ 1 tay về phía trước (ký hiệu này ám chỉ cho 1 quả đá phạt trực tiếp được diễn ra trên sân).
3. Trọng tài chính thổi còi và giơ 1 tay thẳng lên trời (ký hiệu này ám chỉ cho 1 quả đá phạt gián tiếp được diễn ra trên sân).
4. Trọng tài chính thổi 1 tiếng còi dài và chỉ tay vào chấm 11m (điều này ám chỉ cho 1 quả phạt đền (penalty) được diễn ra trên sân).
5. Trọng tài chính cầm thẻ giơ lên cao (đối với những ai không theo dõi bóng đá thường xuyên cũng biết rằng Trọng tài chính đang muốn làm gì, Trọng tài chính đang rút thẻ vàng hoặc đỏ cho cầu thủ tùy theo mức độ phạm lỗi, 2 thẻ vàng sẽ bằng 1 thẻ đỏ, nếu 1 cầu thủ nhận 2 thẻ vàng trong 1 trận đấu thì cầu thủ đó sẽ phải rời sân tương đương với 1 thẻ đỏ).
6. Trọng tài chính đưa bàn tay này chạm vào tay kia (điều này ám chỉ rằng đã có cầu thủ để bóng chạm tay, nếu bóng chạm tay trong vòng cấm, đội còn lại sẽ được hưởng một quả phạt đền).
7. Trọng tài chính dùng tay vẽ một hình chữ nhật trong không gian (đó là khi Trọng tài chính muốn tham khảo VAR, cho 1 tình huống phạm lỗi gây tranh cãi, hoặc trọng tài chính không quan sát được).
Tổng quan
nhỏ|250px|Đồng phục của một trọng tài tại một giải vô địch bóng đá của nước [[Ý. Ở trên chiếc áo gồm có hai cái túi cho việc đựng thẻ & bản báo cáo...|thế=]] Trang phục của trọng tài ngày nay là áo, quần đùi & tất cũng cao tới tận đầu gối: Kể từ đầu thập niên 50, nó đã trở nên rất phổ biến. Trang phục theo truyền thống thì hầu hết là màu đen,ngoại trừ trường hợp 1 trong số 2 đội mà mặc trang phục màu quá tối (dễ nhầm với màu đen) thì có thể mặc áo màu đỏ (hoặc bất kể màu gì khác) để phân biệt mình với cầu thủ cả 2 bên.
Màu sắc áo
Tại giải đấu FIFA World Cup 1994, màu sắc mới đã được giới thiệu dành cho những trọng tài & quan chức trong bóng đá, ngoài màu đen ra còn có cả màu vàng hay là màu trắng & đồng thời ở những mùa giải English Premier League tại nước Anh đã từng có những trọng tài mặc trang phục màu xanh lá cây: Cả 2 thay đổi này đều thúc đẩy kể từ tín hiệu bắt màu sắc của truyền hình. Kể từ đấy rất là nhiều trọng tài có màu áo đã ít mặc màu vàng hay là màu đen hơn, tuy nhiên màu sắc & kiểu dáng thông qua những hiệp hội bóng đá thì lại khác nhau. Đối với những giải đấu cấp quốc tế dưới sự quản lý của FIFA, Adidas đang là nhà tài trợ hiện hành chủ yếu cho trang phục của trọng tài.
Hiện tại
Hiện nay, FIFA đã cho trọng tài chọn 1 trong số 5 màu áo khác nhau để mặc như là màu đen, màu đỏ, màu vàng, màu xanh lá cây & màu xanh dương. Cùng với áo, trọng tài (thường là bắt buộc) phải mặc quần màu đen & tất cũng màu đen (một số trường hợp có cả sọc trắng) & giày thể thao cũng màu đen. Phù hiệu, giấy phép của trọng tài & năm hiệu lực thì thường được gắn ở túi ngực phía bên trái hoặc đôi khi ở tay áo.
Lịch sử ra đời
Trọng tài bóng đá đầu tiên là Richard Mulcaster vào năm 1581. Ông đã ủng hộ về việc đánh giá các bên. Thời nay, trọng tài đầu tiên trong Bóng đá Trường học Anh, chính là Eton điều khiển môn bóng đá năm 1845.
Một bản báo cáo trận đấu từ các cầu thủ bóng đá vào năm 1842 đã nói rằng sử dụng chúng trong môn bóng đá giữa các câu lạc bộ thì rất hiệu quả.
Chú thích
Thể loại:Trọng tài thể thao Thể loại:Luật bóng đá Thể loại:Nghề nghiệp bóng đá
Amphipsyche magna
Amphipsyche magna là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Amphipsyche
Trần Quang Triều
Tiểu sử
Trần Quang Triều nguyên quán ở hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường; nay thuộc tỉnh Nam Định. Ông là con trai cả Hưng Nhượng đại vương Trần Quốc Tảng, cháu nội Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn, và là em trai của Bảo Từ Thuận Thánh hoàng hậu, chính thê của Trần Anh Tông. Thuộc dòng dõi quý tộc, hơn nữa lại là dòng dõi Trần Hưng Đạo nên ông được biệt đãi.
Năm Hưng Long thứ 9 (1301), tháng 4, khi mới 14 tuổi, ông được vua Trần Anh Tông phong tước Văn Huệ vương (文惠王), và sau đó được làm quan tại triều.
Ông là người văn võ toàn tài, nhưng không ham phú quý. Khi vợ ông là Thượng Trân công chúa (上珍公主) qua đời, ông về tu ở Bích Động am, thuộc huyện Đông Triều và lập ra Bích Động thi xã (碧洞诗社) để cùng xướng họa với các bạn thơ, như Nguyễn Sưởng, Nguyễn Trung Ngạn, Nguyễn Ức, Tự Lạc tiên sinh,...
Năm Khai Thái nguyên niên (1324), dưới triều Trần Minh Tông, Trần Quang Triều được triệu ra gánh vác việc nước. Ông giữ chức Nhập nội kiểm hiệu Tư đồ. Tháng 8 năm Khang Thái thứ 2 (1325), Văn Huệ vương Quang Triều mất, và ông chỉ ở khoảng 38 tuổi. Không có ghi chép về hậu duệ của ông.
Căn cứ bài thơ "Tống Cúc Đường chủ nhân chinh Thích Na" (Tiễn Cúc Đường chủ nhân đi đánh Thích Na) của Nguyễn Ức, thì khi đang chức, Tư đồ Trần Quang Triều đã từng cầm quân đi đánh Thích Na.
Tác phẩm
Sau khi Trần Quang Triều mất, bạn bè ông đã thu thập và biên tập thơ ông thành tập Cúc Đường di cảo (菊塘邸抄). Nhưng trong thời gian kháng Minh, tập thơ ấy đã thất lạc. Đến đầu thời Lê, Phan Phu Tiên sưu tầm được 11 bài bèn chép trong Việt âm thi tập.
Mặc dù số thơ của Trần Quang Triều còn lại không nhiều, nhưng ông cùng với Nguyễn Ức và Nguyễn Sưởng họp thành một dòng thơ riêng thời Trần. Theo GS. Nguyễn Huệ Chi, thì đó là những con người mang trong lòng nỗi thất vọng sâu sắc về sự suy thoái của vương triều này. Vì thế có thể thấy trong thơ Trần Quang Triều, gần như chỉ phơi bày một tâm trạng cô đơn, với bao điều ngổn ngang. Song cái buồn của ông chỉ là cái buồn nhẹ, chứ chưa đến mức bi đát, vô vọng như Nguyễn Ức. Cho nên lời thơ của ông hãy còn trong sáng, gợi cảm, chứ chưa rơi vào ảo não; được Phan Huy Chú đánh giá là "thanh thoát, đáng ưa". Giới thiệu 1 bài:
Thi xã Bích Động
Bích Động thi xã là tên một hội thơ do Trần Quang Triều làm chủ soái. Đây là một trong những hội thơ sớm nhất của nền thi ca phong kiến Việt Nam, có từ thế kỷ 14, trước cả Tao đàn Nhị thập bát Tú do vua Lê Thánh Tông sáng lập.
Thi xã được lập ở am Bích Động, cạnh chùa Quỳnh Lâm (nay thuộc xã Tràng An, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh), nơi có các lăng mộ vua Trần, điền trang và thái ấp tổ tiên của Trần Quang Triều. Thi xã đã tụ hội được một số nhà thơ có tiếng thời bấy giờ, những thành viên còn biết đến ngày nay là Trần Quang Triều, Nguyễn Sưởng, Nguyễn Ức, Nguyễn Trung Ngạn... .
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà thơ Việt Nam thời Trần Thể loại:Quan lại nhà Trần Thể loại:Hoàng tộc nhà Trần Thể loại:Vương tước nhà Trần
Bolbogonium wiebesi
Bolbogonium wiebesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Geotrupidae. Loài này được Krikken miêu tả khoa học năm 1977.
Tham khảo
Thể loại:Bolbogonium
Anchiphiloscia ocellata
Tham khảo
Thể loại:Anchiphiloscia
Longitarsus ferruginipennis
Longitarsus ferruginipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fuente miêu tả khoa học năm 1910.
Tham khảo
Thể loại:Longitarsus Thể loại:Động vật đặc hữu Tây Ban Nha
Abaza (thành phố)
Abaza (Абаза́; Khakas: Абаза) là một thành phố thuộc Cộng hòa Khakassia, Liên bang Nga. Nơi đây nằm bên bờ sông Abakan cách Abakan 144 km về phía nam. Dân số:
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Khakassia Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1856
Spooner (thị trấn), Wisconsin
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Washburn, Wisconsin
Amphipsyche meridiana
Amphipsyche meridiana là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Amphipsyche
Limnaecia crossomela
Tham khảo
Thể loại:Limnaecia
Bolbohamatum calanus
Bolbohamatum calanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Geotrupidae. Loài này được Westwood miêu tả khoa học năm 1848.
Tham khảo
Thể loại:Bolbohamatum
Anchiphiloscia oldongis
Anchiphiloscia oldongis là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Schmoelzer miêu tả khoa học năm 1974.
Castejón de Valdejasa
Castejón de Valdejasa là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 315 người. Diện tích đô thị này là 110 ki-lô-mét vuông.
Biến động dân số
Nguồn:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Zaragoza
Amphipsyche parva
Amphipsyche parva là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Amphipsyche
Bolbohamatum cyclops
Bolbohamatum cyclops là một loài bọ cánh cứng trong họ Geotrupidae. Loài này được Olivier miêu tả khoa học năm 1789.
Tham khảo
Thể loại:Bolbohamatum
Longitarsus finitimus
Longitarsus finitimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Konstantinov miêu tả khoa học năm 1992.
Tham khảo
Thể loại:Longitarsus
Anchiphiloscia pallida
Tham khảo
Thể loại:Anchiphiloscia
Hydroleaceae
Thể loại:Bộ Cà Thể loại:Họ thực vật đơn chi
Limnaecia cybophora
Limnaecia cybophora là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc.
Tham khảo
Thể loại:Limnaecia
Bolbohamatum drescheri
Tham khảo
Thể loại:Bolbohamatum
Mike Hunter (cầu thủ bóng đá)
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1948 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Vận động viên Hexham Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền đạo bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Blackpool F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Darlington F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Sligo Rovers F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Cầu thủ bóng đá League of Ireland
Spooner, Wisconsin
Spooner là một thành phố thuộc quận Washburn, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2000, dân số của thành phố này là 2653 người.
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Wisconsin Thể loại:Quận Washburn, Wisconsin
Anchiphiloscia pilosa
Anchiphiloscia pilosa là một loài chân đều trong họ Philosciidae. Loài này được Budde-Lund miêu tả khoa học năm 1913.
Tham khảo
Thể loại:Anchiphiloscia
Amphipsyche pellucida
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera ở vùng nhiệt đới châu Phi Thể loại:Amphipsyche
Amphipsyche petiolata
Amphipsyche petiolata là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Amphipsyche
Longitarsus flavicollis
Longitarsus flavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 1993.
Hydrolea
Họ Thủy lệ (danh pháp khoa học: Hydroleaceae) là một họ thực vật hạt kín trong bộ Cà (Solanales). Họ này chứa 1 chi (Hydrolea) và khoảng 12 loài. Chi này trước đây thường được xếp trong họ Boraginaceae hay họ Hydrophyllaceae (như trong Cronquist 1981 và Takhtadjan 1997, gần đây cũng được coi như là phân họ Hydrophylloideae trong họ Boraginaceae sensu lato, nhưng Hydrolea có kiểu đính noãn trụ thay vì kiểu đính noãn vách như ở Boraginaceae.
Miêu tả
Các loài trong chi Hydrolea là các loài cây lâu năm, chủ yếu là thân thảo, một số là thực vật đầm lầy, hiếm khi thấp dạng cây bụi nhỏ. Các lá đơn mọc thành hình chữ chi và có mép lá trơn hay khía răng cưa. Các hoa lưỡng tính, mọc đơn độc hay thành xim hoa, mẫu 4 hay 5. Các lá đài hợp tại gốc. Các cánh hoa biến dạng hình chuông thường màu xanh lam hoặc trắng, hiếm khi tía. Năm nhị mọc thành vòng. Hai (hiếm khi ba) lá noãn trong một bầu nhụy thượng. Sự thụ phấn được thực hiện chủ yếu bởi các loài ong (Hymenoptera). Quả là dạng quả nang, thường chứa nhiều (10 tới 50) hạt.
Các loài
Họ này thường được ghi nhận là chứa 11-20 loài cây thân thảo hay cây bụi nhỏ, phân bố rộng khắp trong khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ.
Ghi chú
H
Spring Brook, Wisconsin
Spring Brook là một thị trấn thuộc quận Dunn, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 1.489 người.
Limnaecia definitiva
Limnaecia definitiva là một loài bướm đêm thuộc họ Cosmopterigidae. Nó được tìm thấy ở Úc.
Tham khảo
Thể loại:Limnaecia
Robert Hunter (cầu thủ bóng đá)
Robert Hunter (1883 - 1962) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh thi đấu ở vị trí tiền vệ cánh.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1883 Thể loại:Người the Borough of Scarborough Thể loại:Cầu thủ bóng đá Anh Thể loại:Tiền vệ cánh bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Filey F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Grimsby Town F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá English Football League Thể loại:Vận động viên Scarborough, North Yorkshire Thể loại:Mất năm 1962
Gotor
nhỏ|trái|250px Gotor là một đô thị ở tỉnh Zaragoza, Aragon, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 của Viện thống kê Tây Ban Nha (INE), đô thị này có dân số là 389 người. Diện tích đô thị này là 15 ki-lô-mét vuông.
Đảo Vancouver
Đảo Vancouver là một hòn đảo lớn ở British Columbia, Canada. Đây là một trong nhiều địa điểm ở Bắc Mỹ được đặt tên theo George Vancouver, sĩ quan Hải quân Hoàng gia Anh người đã khám phá bờ biển Tây Bắc Thái Bình Dương của Bắc Mỹ từ 1791 và 1794. Trong khi thành phố Vancouver nằm trên lục địa Bắc Mỹ, Victoria thủ phủ của British Columbia, nằm trên hòn đảo này.
Hòn đảo này có kích thước dài 460 km (290 dặm) và rộng 80 km (50 dặm) tại điểm rộng nhất của nó. Với diện tích 32.134 km2 (12.407 dặm Anh vuông), đảo Vancouver là đảo lớn nhất Thái Bình Dương đảo phía đông của New Zealand, là hòn đảo lớn nhất trên các phụ phía tây của Bắc Mỹ, đảo lớn thứ 43 thế giới, lớn thứ 11 của Canada, và là đảo đông dân thứ nhì Canada sau đảo Montréal. Tổng điều tra dân số năm 2001 đảo có dân số 656.312 người. Theo số liệu thống kê của British Columbia năm 2008 ước tính dân số đảo 740.876 người. Gần một nửa trong số này (331.491) sống ở Vùng đại đô thị Victoria. Các thành phố khác đáng chú ý và thị trấn trên đảo Vancouver bao gồm Nanaimo, Port Alberni, Parksville, Courtenay, Campbell River, và Tofino. nhỏ|trái|Đảo Vancouver.
Tham khảo
Thể loại:Đảo British Columbia
Công viên lịch sử Phimai
Prasat Hin Phimai, hay Công viên lịch sử Phimai(ปราสาทหินพิมาย; ; ប្រាសាទពិមាយ; ) là tên của một khu phức hợp di tích gồm nhiều đền và những bức tượng Phật nằm trong một diện tích lớn đang được bảo vệ trong đó có hai công trình có giá trị về mặt kiến trúc rất lớn là Công viên lịch sử Phanom Rung và Pra Sat Hin Phimai, Thái Lan.
Prasat Hin Phimai
Pra Sat Hin Phimai được mô tả là ngôi đền Khmer lớn nhất tại Thái Lan và là ngôi đền có kiến trúc độc đáo nhất trong quần thể Phimai. Nó nằm ở thị trấn Phimai, tỉnh Nakhon Ratchasima.
Vị trí
Công viên lịch sử tọa lạc tại thành phố Hòa Định (thủ phủ tỉnh Nakhon Ratchasima)- một tỉnh cửa ngõ của vùng Đông Bắc Thái Lan còn gọi là tỉnh Khorat (cũng là tên gọi của cao nguyên Khorat).Từ quốc lộ số 2 rẽ phải theo đường 206 qua một cây cầu là chúng ta đến công viên. Phía ngoài công viên là bảo tàng lịch sử Phimai và tiếp bên trong là khu phức hợp nhiều ngôi đền linh thiêng.
Tổng quan
Xét về mặt địa lý, người dân địa phương cho rằng nó được xây dựng trên một ngọn đồi cao và được bao bọc bởi ba con kênh đào. Cho đến tận bây giờ người ta vẫn không biết ai đã xây dựng ngôi đền này và người xưa xây dựng ngôi đền này với mục đích gì. Dù thế nào đi nữa, một giả thuyết được đưa ra là "Nó được xây dựng sau khi đền Angkor Wat được xây dựng xong vài năm sau đó người ta đã xây dựng Phimai".
H. Parmentier, nhà nghiên cứu về kiến trúc thời Angkor, sau khi thu thập từ nhiều nguồn chứng cứ đã kết luận rằng:Ngôi đền được xây dựng vào thời vua Suriyavoraman (1002-1049)-tức là di tích Phimai có thể được xây dựng từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 12 và nó được xây dựng theo phong cách Bà La Môn Giáo. Ngôi đền được người dân cho là có một con đường bí mật dẫn đến đền Angkor Wat của Campuchia. Toàn bộ ngôi đền xây dựng theo hình vuông và bức tường thành bao quanh đền có chiều rộng là 580 m và chiều dài là 1020 m được xem là xây dựng cùng thời với ngôi đền Angkor tại Campuchia. Phimai xưa kia từng được xem là một trong những thành phố quan trọng của người Khmer. Kiến trúc và điêu khắc được xem là theo mô típ cùng thời với kiến trúc Bayon, Baphuon và Angkor Wat. Chất liệu xây dựng chủ yếu là sa thạch và đá ong và sự kết hợp của rất nhiều loại vật liệu khác.
Cuộc kiểm kê đầu tiên của khu di tích được thực hiện vào năm 1901 bởi nhà địa lý người Pháp Etienne Aymonier. Địa điểm được đặt dưới sự bảo vệ của chính phủ Thái Lan theo thông báo trên Công báo Chính phủ, Tập 53, mục 34, vào ngày 27 tháng 9 năm 1936. Hầu hết các công trình trùng tu được thực hiện từ năm 1964 đến năm 1969 như một dự án chung Thái-Pháp. Công viên lịch sử, hiện do Cục Mỹ thuật quản lý, được Công chúa Maha Chakri Sirindhorn chính thức mở cửa vào ngày 12 tháng 4 năm 1989.
Lịch sử
Phimai gần đây là cơ sở của các hoạt động khai quật Ba Non Wat.
Cầu Naga
nhỏ|trái|180px|Cầu Naga - lối dẫn lên đền Phimai Trước khi đến được ngôi đền thờ trung tâm chúng ta phải đi qua một cây cầu người ta gọi là cầu Naga.Cầu Naga xây dựng trên trục quay theo hướng Nam, trên cầu là bục trung tâm hình chữ thập có hai con sư tử và xung quanh là rắn thần Naga.
Tổng thể đền được xây dựng trong suốt vua Jayavaraman VI trị vì (1080 - 1107) và nó chính thức hoàn thành xong năm 1108. Tiếp sau đó ngôi đền tiếp tục được hoàn thiện bởi vua Jayavarman VII (1181-1219), người có một vị trí rất quan trọng trong việc củng cố và phát triển ngôi đền để nó được hoàn thiện.Nếu như trước đó, ngôi đền ảnh hưởng kiến trúc của đạo Hindu giáo thì sau khi vua Jayavaraman 6 lên ngôi thì ngôi đền ảnh hưởng kiến trúc của Bà La Môn giáo.
Khoảng cách từ cầu Naga theo hướng Nam theo giả định của các nhà khoa học là con đường đá trực tiếp đến đền Angkor khoảng 225 km. Cách bố trí ngôi đền là theo hướng Nam theo chu vi 1020x580 và nó là ngôi đền duy nhất có thể so sánh với Đền Angkor với chu vi 1025x800.Mặc dù đền Angkor được xây dựng trước Phimai, còn Phimai được xây dựng sau đó, tuy nhiên về căn bản cả hai ngôi đền không mấy thay đổi. Dù Phimai "sinh sau đẻ muộn" Angkor Wat nhưng cả hai ngôi đền không có sự khác nhau về bao nhiêu. Nhưng theo giả thuyết, cách phân biệt dựa trên chính những tháp thờ, đền Angkor huy hoàng, đặc sắc và bề thế hơn Phimai bởi năm ngọn tháp lớn như năm ngọn núi lớn vươn lên trời cao, trong khi đó các tháp thờ của đền Phimai sắp xếp một cách đơn lẻ.
Tượng rắn thần Naga
nhỏ|180px|phải|Điêu khắc trên đá tại Phimai Trước ngôi đền của Phimai có rất nhiều rắn thần Naga. Các Naga là các tác phẩm với nghệ thuật điêu khắc trên đá một cách tinh xảo phác họa một cách rất chi tiết. Bậc thang kế tiếp gần cầu Naga tọa lạc ở phía Đông của ngôi đền
Tháp thờ trung tâm
nhỏ|120px|Phải|Các tháp thờ trung tâm Phimai Khu tháp này có hai phần, phần phía Nam và phần phía Bắc. Nếu như phần phía Nam hoang tàn, đổ nát ở các tháp bên ngoài chỉ còn lại tháp trung tâm là còn nguyên vẹn thì trái lại khu tháp phía Bắc hoàn thiện hơn và ít đổ nát hơn. Cấu trúc tháp hình tháp nhô cao hình chóp tròn phẳng tựa như đóa hoa sen.
Tình trạng
nhỏ|phải|180px|Sự đổ nát và xuống cấp của các cửa sổ trang trí xung quanh đền Ngôi đền hiện nay đã đổ nát rất nhiều do điều kiện lịch sử, thời tiết và vô số những nguyên nhân khác khiến cho ngôi đền bị xuống cấp nghiêm trọng.
Nguyên liệu chính để xây đền được các nhà khoa học khẳng định là đá sa thạch đỏ cùng với cát trộn đều tạo thành chất kết dính vững chắc. Hiện nay ngôi đền bị bào mòn đến tận bên trong để lộ những màu sắc đỏ chói của sa thạch đỏ. Người ta cố trùng tu nó bằng những khung nẹp định hình bắng sắt và các vữa hồ xi măng khôi phục lại nhưng làm mất đi vẻ đẹp vốn có của nó.Các ô cửa sổ, cửa chính của đền cũng không tránh khỏi sự đổ nát.
Giá trị
Ngôi đền rất có giá trị về mặt lịch sử và kiến trúc. Ngôi đền hiện nay thu hút đông khách du lịch bởi vẻ đẹp của nó. Ngôi đền đã trình lên Unessco công nhận là di sản văn hóa nhưng chưa chấp thuận.
Pnom Rung
Ngôi đền lớn thứ 2 sau đền Phimai nằm trong khu quần thể công viên lịch sử Phimai đang được bảo vệ nghiêm ngặt bởi tình trạng xuống cấp của nó. Phanom Rung làm hoàn toàn bằng đá sa thạch cùng với đá ong.
Liên kết ngoài
Thể loại:Công viên lịch sử Thái Lan Thể loại:Isan Thể loại:Di tích Angkor
Trâm bầu
Mô tả
Cây bụi hoặc gỗ nhỏ, cao 2–10 m. Thân có nhiều cành ngắn rụng lá nom như gai. Cành non hình 4 cạnh, mép có dìa mỏng. Lá mọc đối, cuống ngắn. Hai mặt lá có lông, dày hơn ở mặt dưới. Hoa nhỏ màu vàng ngà, mọc thành bông ở kẽ lá và đầu cành. Quả có 4 cánh mỏng, chứa một hạt hình thoi. Cây mọc ở đồng bằng.
Bộ phận dùng
Sử dụng hạt. Thu hái quả vào mùa thu-đông, phơi khô, bỏ vỏ lấy hạt. Còn dùng lá và vỏ cây.
Thành phần hóa học
Hạt chứa tanin.
Công dụng
Hạt làm thuốc tẩy giun đũa và giun kim: nướng hoặc rang vàng rồi ăn với chuối chín, người lớn dùng ngày 10-15 hạt (14-20g), trẻ em tuỳ tuổi từ 5-10 hạt (7-14g); dùng 3 ngày liền. Lá và vỏ cây cũng có tác dụng như hạt.
Tham khảo
Q Thể loại:Cây thuốc
Thân vương xứ Wales
Thân vương xứ Wales (Tywysog Cymru, Prince of Wales), còn gọi là Công tước xứ Wales (tại Việt Nam thường dịch sai thành Hoàng tử/Hoàng thân xứ Wales), là một tước hiệu theo truyền thống thường được trao cho Trữ quân của quốc vương đang trị vì Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland (và trước đây là Vương quốc Liên hiệp Anh (Great Britain) và trước đó nữa là Vương quốc Anh (England)). Trước khi bị vua Edward I của Anh chinh phục, 2/3 lãnh thổ xứ Wales hiện nay là Thân vương quốc Wales được cai trị bởi người Wales bản xứ, những nhà cai trị này thề trung thành với Đế quốc Angevin và có địa vị tương đương với Vương quốc Scotland trong đế chế.
Sau khi Nữ vương Elizabeth II băng hà, con trai trưởng của bà là Charles III nối ngôi. Hiện nay, con trai trưởng của Charles III là William đang đảm nhiệm tước vị Thân vương xứ Wales.
Từ Vua của bản địa xứ Wales
Trong phần lớn thời kỳ hậu La Mã, Wales được chia thành nhiều tiểu quốc. Trước cuộc chinh phục nước Anh của người Norman, vua người Wales hùng mạnh nhất tại một thời điểm thường được gọi là Vua của người Anh. Vào thế kỷ thứ XII và XIII, danh hiệu này chuyển thành Thân vương xứ Wales. Trong tiếng La tinh, tước hiệu mới được ghi là "Princeps Wallie", còn tiếng Wales là "Tywysog Cymru". Dịch sát nghĩa "Tywysog" nghĩa là "Người đứng đầu" (động từ tywys có nghĩa là lãnh đạo, có cùng nghĩa gốc với tiếng Ireland hiện đại cho thủ tướng, Taoiseach).
Chỉ có một số ít vương thân tự xưng là Thân vương xứ Wales được Triều đình Anh quốc công nhận. Người đầu tiên được biết đến đã sử dụng tước hiệu này là Owain Gwynedd, trước đó dùng Rex Walie (Vua xứ Wales) và chỉ đổi tước hiệu vào khoảng năm 1165. Cháu nội của ông, Llywelyn Đại đế, chưa từng được nói đến việc sử tước hiệu Thân vương xứ Wales, dù việc ông dùng tước hiệu Thân vương xứ Aberffraw, Chúa tể xứ Snowdon vào khoảng năm 1230 cũng tương đương với việc tự xưng là người trị vì toàn bộ Thân vương quốc Wales. Vào năm 1240, tước hiệu này trên lý thuyết được con trai ông Dafydd ap Llywelyn thừa hưởng, mặc dù ông này chưa từng sử dụng nó, mà lại trở lại thành Thân vương xứ Wales vào khoảng năm 1244. Năm 1246, cháu họ của ông, Llywelyn ap Gruffydd, đã thừa kế ngai vàng xứ Wales, và đã sử dụng tước hiệu này từ năm 1258. Năm 1282, Llywelyn bị giết trong cuộc xâm lăng xứ Wales của vua Anh là Edward I, mặc dù em trai của ông, Dafydd ap Gruffudd, giành được quyền lãnh đạo xứ Wales, ra các sắc lệnh dưới vai trò hoàng thân, sự trị vì của ông này không được Triều đình xứ Anh công nhận.
Đến thành Trữ quân của ngai vàng Anh
Truyền thống phong tước cho người kế vị ngôi vua nước Anh là Thân vương xứ Wales được cho là bắt đầu vào năm 1301, khi Vua Edward I của Anh, sau khi chinh phục xong xứ Wales, ban tước hiệu này cho người nối dõi của ông, Vương tử Edward (sau này là Vua Edward II của Anh).
Theo truyền thuyết, vị vua này đã hứa với người xứ Wales rằng ông ta sẽ bổ nhiệm "một Vương thân sinh ra ở xứ Wales, và không nói một chữ tiếng Anh nào" và rồi sau đó lại trao tước hiệu này cho con trai ruột của mình trong sự bất ngờ của mọi người. Tuy nhiên, câu chuyện trên có thể chỉ mang tính huyền thoại, vì vào thế kỷ thứ XVI và trong thời đại của Edward I, tầng lớp quý tốc người Anh nói tiếng Pháp Norman chứ không phải tiếng Anh (một vài phiên bản truyền thuyết còn đưa vào điều kiện phải không biết cả hai ngôn ngữ, còn một phiên bản khác thì cụ thể là "sinh ra trên đất Wales và không nói thứ ngôn ngữ nào khác"). Tuy nhiên, Edward II thực sự đã sinh ra ở Caernarfon khi vua cha đang thực hiện chiến dịch tại Wales, và giống như mọi đứa con khác, không thể nói tiếng Anh vào thời điểm đó. Sử gia William Camden vào năm 1607 viết trong cuốn sách Britannia của ông rằng nguyên thủy tước hiệu "Thân vương xứ Wales" không tự động ban cho con trai trưởng của Vua Anh vì Edward II (Thân vương xứ Wales người Anh đầu tiên) đã không trao cho con trai trưởng của ông, vua Edward III trong tương lai, tước hiệu này. Đến Edward III mới là người tạo dựng truyền thống đặt cho con trai trưởng của mình là Thân vương xứ Wales rồi sau đó được duy trì cho đến nay:
"But King Edward the Second conferred not upon his sonne Edward the title of Prince of Wales, but onely the name of Earle of Chester and of Flint, so farre as ever I could learne out of the Records, and by that title summoned him to Parliament, being then nine yeres old. King Edward the Third first created his eldest sonne Edward surnamed the Blacke Prince, the Mirour of Chivalrie (being then Duke of Cornwall and Earle of Chester), Prince of Wales by solemne investure, with a cap of estate and Coronet set on his head, a gold ring put upon his finger, and a silver vierge delivered into his hand, with the assent of Parliament."
Tuy nhiên, theo như mọi người thường biết thì từ năm 1301 Thân vương xứ Wales thường là con trai trưởng còn sống của Vua hoặc Nữ vương trị vì Anh quốc (sau này là Anh, 1707, rồi đến Liên hiệp Anh, 1801). Từ "còn sống" là rất quan trọng. Sau cái chết của Vương tử Arthur, Thân vương xứ Wales, Henry VII đã trao cho con trai thứ, Henry VIII sau này, tước hiệu này—mặc dù chỉ sau khi đã chắc chắn rằng vợ của Arthur, Catalina Aragón, không mang thai. Tước vị này không mặc nhiên; nó hợp nhất vào Vương thất khi một Vương tử lên nối ngôi, hoặc mất hiệu lực khi Vương tử qua đời và ngôi kế vị vẫn còn trống trước khi được trao lại cho một ứng viên đủ điều kiện, như người đứng sau trong danh sách kế vị chứ không phải con trai trưởng lớn nhất còn sống, như con trai trưởng của đứa con trai trưởng vừa mất (ví dụ như George III).