cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moroni, Comoros
Núi Karthala
Moroni nằm ở chân núi Karthala, cách miệng núi lửa 10 km về phía tây bắc. Núi này cao 2.361 mét (7.746 ft) và được báo cáo là một trong những núi lửa đang hoạt động lớn nhất trên thế giới với đường kính khoảng 1,6 km, và phun trào khoảng 11 năm một lần. Vụ phun trào năm 2005 đã khiến một lượng lớn người phải di dời do tro núi lửa.
Động vật hoang dã
Ngọn núi lửa ở thành phố Moroni có rất nhiều loài chim bao gồm chim bồ câu Comoros, cú mèo Karthala, chim cu gáy Comoros, chèo bẻo Comoros, chim bìm bịp Comoros, chào mào Comoros, chim bắt ruồi Humblot, chim Karthala mắt trắng, chim chích chòe Comoros, chim hút mật xanh Comoros và chim săn mồi Comoros.
Nhân khẩu
Tính đến năm 2011, Moroni có dân số khoảng 54.000 người. Người Hồi giáo dòng Sunni chiếm 98%, và có một thiểu số theo Công giáo La Mã. Các ngôn ngữ chính thức của thành phố là tiếng Shikomori (một ngôn ngữ Bantu có liên quan chặt chẽ với tiếng Swahili), tiếng Ả Rập và tiếng Pháp.
Nơi thờ phụng
Những nơi thờ phụng trong thành phố chủ yếu là nhà thờ Hồi giáo. Ngoài ra còn có những nhà thờ Thiên chúa giáo: Đại diện Tông tòa của Quần đảo Comoros, cùng với các nhà thờ Tin lành giáo và phúc âm.
Kinh tế
Các loại hàng hóa được sản xuất trên đảo là vani, nước giải khát, tinh dầu đã qua chế biến và chưng cất, kim loại, gỗ, và pozzolana (xi măng) đã qua chế biến; những thứ này được xuất từ ​​cảng. Cơ sở hạ tầng du lịch kém phát triển. Các tổ chức tài chính bao gồm Ngân hàng Trung ương Comoros, Ngân hàng Phát triển Comoros cùng với Ngân hàng Công nghiệp và Thương mại. Có một số chợ ở Moroni, bao gồm chợ cổ và chợ lớn hơn ở khu Volo Volo, phía bắc thành phố.
Liên kết ngoài
Thể loại:Khu dân cư ở Grande Comore Thể loại:Thủ đô châu Phi
Anh em nhà Marx
nhỏ|phải|250px|Groucho, Gummo, Minnie (mẹ), Zeppo, Frenchy (cha), Chico, và Harpo, khoảng lúc đóng thiết mục "Fun in Hi Skule" năm 1913
Anh em nhà Marx (tiếng Anh: Marx Brothers) là một nhóm năm diễn viên kịch vui người Mỹ đóng trong vaudeville, kịch sân khấu, phim, và TV.
Tuổi trẻ
Được sinh ở Thành phố New York, họ là những con của người Do Thái nhập cư từ Đức. Mẹ Minnie Schönberg sinh trưởng tại Dornum ở Tây Frisia, và cha Simon Marrix (tên được Anh hóa thành Sam Marx) sinh trưởng ở Alsace, nay thuộc Pháp. Gia đình ở Upper East Side của Thành phố New York, giữa những khu người Ireland, người Đức, và người Ý.
Những anh em
Những anh em là:
Các phim
Phim solo:
Liên kết ngoài
Thể loại:Kịch vui Mỹ Thể loại:Gia đình Hollywood Thể loại:Kịch vui Do Thái Thể loại:Người Mỹ gốc Đức Thể loại:Người Mỹ gốc Do Thái Thể loại:Người thành phố New York Thể loại:Vaudeville
Bruchus calamitosus
Bruchus calamitosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Diaphoromyrma sofiae
Diaphoromyrma sofiae được phát hiện và miêu tả bởi Fernandez, F., Delabie, J. H. C. & do Nascimento, I. C. năm 2009.
Tham khảo
Thể loại:Diaphoromyrma Thể loại:Động vật được mô tả năm 2009
Bruchus calcaratus
Bruchus calcaratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Wollaston miêu tả khoa học năm 1867.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Syrmia (quận)
nhỏ|250px|Bản đồ quận Srem nhỏ|250px|Bản đồ dân số quận Syrmia (điều tra năm 2002) nhỏ|250px|Thủ phủ quận - [[Sremska Mitrovica]] Quận Syrmia (tiếng Serbia: Сремски округ) là một quận ở tây bắc của Serbia. Quận nằm trong vùng Syrmia và Mačva trong tỉnh tự trị Vojvodina. Quận có diện tích km², dân số là 309.981 người. Thủ phủ đóng ở thành phố Sremska Mitrovica.
Khu tự quản
Quận Syrmia có các khu tự quản sau:
Dân tộc
Dân số quận gồm các dân tộc sau:
Philodromus blanckei
Philodromus blanckei là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus blanckei được Jörg Wunderlich miêu tả năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Philodromus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1995
Lapin Agile
nhỏ|270px|Quán Lapin Agile, 2010 nhỏ|270px|Quán Lapin Agile, 2006
Lapin Agile là một quán cabaret nằm trên đồi Montmartre, thuộc Quận 18, thành phố Paris. Tòa nhà của Lapin Agile được xây dựng lần đầu vào năm 1795. Đến khoảng năm 1860, nơi đây trở thành một quán trọ với cái tên Au Rendez-vous des voleurs, không lâu sau đó đổi thành Lapin Agile. Cuối thế kỷ 19, Adèle Decerf, một cựu vũ công cancan, mua lại quán trọ và đổi thành nhà hàng mang tên À ma campagne, từ đó bắt đầu thu hút giới nghệ sĩ.
Năm 1913, Lapin Agile được nhạc sĩ ứng tác Aristide Bruant mua lại và tiếp tục là nơi tụ họp, thu hút những tên tuổi lớn của nghệ thuật đầu thế kỷ 20, như Max Jacob, Pablo Picasso, Apollinaire... Picasso đã từng vẽ một bức họa nổi tiếng mang tên Au Lapin Agile, nằm trong danh sách những họa phẩm đắt nhất thế giới. Trong vở kịch Picasso at the Lapin Agile (Picasso tại Lapin Agile) năm 1993, nhà viết kịch người Mỹ Steve Martin còn tưởng tượng một cuộc gặp gỡ giữa Picasso và Albert Einstein. Một số ngôi sao điện ảnh như Vivien Leigh hay Charlie Chaplin cũng tới Lapin Agile khi họ đến Paris.
Quán Lapin Agile ngày nay vẫn còn hoạt động, nằm ở số 22 phố Saules.
Đồi Montmartre
Trong ngôi làng này, những cư dân cũng thuộc nhiều tầng lớp xã hội và cư ngụ ở những khu vực riêng. Những tư sản nhỏ sống tại phố Lamarck, những người về hưu ở phố Bonne, "những tay ma ô trẻ trú trong những quán bar ở phố Abbesses"... "Chỉ có những nghệ sĩ là có mặt khắp mọi nơi, ăn sô cô la với những người hành hương, uống rượu cùng những kẻ lưu manh, ngồi ăn trong những quán rượu..."
Từ Cabaret des Assassins tới Lapin Agile
Trong khoảng thời gian 1879 tới 1880, người chủ quán thời kỳ này nhờ họa sĩ biếm họa André Gill, một khách hàng quen thuộc, trang trí lại biển hiệu. André Gill vẽ một con thỏ mặc áo redingote xanh và đeo chiếc khăn quàng màu đỏ đang nhảy ra khỏi nồi. Từ đó quán bắt đầu được biết đến tới cái tên Lapin à Gill, tức Con thỏ của Gill, rồi sau đó thành Lapin Agile.
"Lão Frédé"
Frédéric Gérard, mamg biệt danh "Lão Frédé", từng sống một thời gian dài trên lề đường của Montmartre, cùng với con lừa Lolo, hành nghề bán hoa quả. Sau đó, Frédéric Gérard trở thành chủ quán cabaret Le Zut và "kết thúc sự nghiệp ngắn ngủi bằng một cuộc ẩu đả đáng nhớ kéo dài suốt một đêm". Khi tới Lapin Agile, Gérard mang theo một con khỉ, một con chó, một con quạ, vài con chuột bạch và con lừa Lolo, bán cá trên các con phố của Montmartre để kiếm sống.
Mang "dáng vẻ của Robinson Crusoe, của kẻ đánh bẫy thú vùng Alaska và của tên phỉ vùng Calabria", Frédéric Gérard chơi violoncelle hoặc ghi-ta, hát những bài ca lãng mạn hay hiện thực. Nhưng trên hết, "Lão Frédé" không bao giờ do dự khi đem những bữa ăn và cá cho những nghệ sĩ đang cháy túi để đổi lại một bài hát, một bức tranh hay một bài thơ. Khi tòa nhà Lapin Agile đứng trước nguy cơ phải phá bỏ vào năm 1913, Aristide Bruant, một khách quen của quán, đã mua lại và dành cho Frédéric Gérard quyền quản lý.
Trung tâm của giới nghệ sĩ và du đãng
Nhờ "lão Frédé", Lapin Agile nhanh chóng trở thành điểm gặp gỡ yêu thích của giới nghệ sĩ. Các khách hàng Pierre Mac Orlan, Roland Dorgelès cũng đôi khi hát ở quán. Max Jacob, André Salmon, Paul Fort, Gaston Couté... ngủ ngay dưới bàn khi say rượu. Apollinaire đọc những bài thơ Alcools. Picasso vẽ một bức chân dung cho Marguerite Luc, Femme à la corneille vào năm 1904. Một tác phẩm khác của Picasso, bức Au Lapin Agile (Ở Lapin Agile), ngày nay trở thành một trong những họa phẩm đắt giá nhất thế giới. Nhiều nghệ sĩ tên tuổi khác của thời kỳ này như nhà văn Francis Carco, diễn viên Charles Dullin cũng trở thành khách quen của quán.
Nhưng những nghệ sĩ không phải những khách hàng quen duy nhất ở Lapin Agile. Quán còn đón nhận cả những người chủ nghĩa vô chính phủ, và trên hết là những kẻ tội phạm đến từ khu vực chân đồi Montmartre và khu phố Goutte d'Or. Francis Carco, tới Lapin Agile vào khoảng mùa đông 1910–1911, nhớ lại: "Những cô gái nhỏ và những kẻ lang thang yêu thích thơ ca kết thân với những khách hàng bình thường và mời họ uống..." Các cuộc ẩu đả đã đôi khi xảy ra ở Lapin Agile và đỉnh điểm vào năm 1910, Victor, con trai của Frédéric Gérard, đã nhận một phát đạn vào đầu khi đang đứng sau quầy bar.
Bức tranh Et le soleil s'endormit sur l'Adriatique
nhỏ|400px|Bức tranh Et le soleil s'endormit sur l'Adriatique Vào khoảng thời gian này, trong những khách hàng của Lapin Agile xuất hiện sự đối đầu giữa hai nhóm nghệ sĩ: các họa sĩ tiên phong bị gọi bằng cái tên mỉa mai "bọn Picasso" và nhóm truyền thống vây quanh Dorgelès. Vào năm 1910, nhóm các nghệ sĩ truyền thống thực hiện một trò đùa diễu cợt: mang họa phẩm Et le soleil s'endormit sur l'Adriatique của Joachim-Raphaël Boronali, một họa sĩ người Ý vô danh, tới Triển lãm Độc lập (Salon des Indépendants) cùng với lý thuyết về một trào lưu nghệ thuật mới: Excessivisme (tạm dịch: Chủ nghĩa cực đoan).
Thực tế, tác giả Et le soleil s'endormit sur l'Adriatique là Lolo, con lừa của Frédéric Gérard. Dorgelès, với sự giúp đỡ của André Warnod và Jules Depaquit, đã buộc vào đuôi con lừa một cây cọ vẽ. Roland Dorgelès có tiết lộ với tờ Fantasio: "Để cho bọn ngốc, bọn bất tài, bọn kiêu căng chiếm đầy triển lãm này thấy tác phẩm của một con lừa, những nét vẽ của cái đuôi, không phải không có chỗ đứng giữa những tác phẩm của họ".
Trò đùa đã thành công. Bức tranh trở thành đề tài của những bình luận hơi trái ngược và bán được giá cao. Nhưng André Salmon, người đồng thời là bạn của cả Dorgelès và Picasso, đã chỉ ra trong Souvenirs sans fin (1955) rằng ý định của Dorgelès không thực sự thành công. Tuy bức tranh được chấp nhận ở Salon des Indépendants, nhưng điều này không có ý nghĩa. Không có một hội đồng nào đứng ra lựa chọn và tất cả các họa phẩm gửi đến đều được đồng ý.
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất
Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, Lapin Agile bắt đầu vắng vẻ. Phần lớn khách hàng quen thuộc tham gia chiến tranh và nhiều người không còn quay trở lại. Sau cuộc chiến, Lapin Agile không còn giữ được vai trò điểm gặp gỡ của giới nghệ sĩ. Mặc dù vậy, hàng năm, vào ngày mở cửa Triển lãm Mùa thu (Salon d'Automne), các họa sĩ vẫn kết thúc buổi tối ở Lapin Agile.
Năm 1922, Aristide Bruant bán lại quán cho "Paulo", con trai Frédéric Gérard. Những đêm nhạc ở Lapin Agile được tổ chức, không còn mang tính ứng tác, ngẫu hứng như trước. Các ca sĩ do chủ quán chọn lựa và được trả thù lao. Tuy vậy trong số những nghệ sĩ biểu diễn và khách hàng của Lapin Agile vẫn có những người nổi tiếng, như Georges Simenon, Pierre Brasseur, Rina Ketty. Một số ngôi sao người Mỹ, như Rudolph Valentino, Vivien Leigh, hay Charlie Chaplin, cũng lui tới Lapin Agile khi họ ở Paris.
Từ Chiến tranh thế giới thứ hai tới nay
Ngày nay, Yves Mathieu vẫn là chủ sở hữu của quán và tiếp tục tổ chức các buổi trình diễn vào mỗi buổi tối. Lapin Agile được công nhận di tích lịch sử và trở thành một điểm thu hút du khách của đồi Montmatre.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà hàng Paris Thể loại:Montmartre Thể loại:Cabaret Paris Thể loại:Quận 18, Paris
Họ Thiên điểu
Thiên điểu, Hoa chim thiên đường hay Chuối rẻ quạt (danh pháp khoa học: Strelitziaceae) là tên của một họ thực vật có hoa một lá mầm. Các loài trong họ này rất giống về bề ngoài và kiểu sinh trưởng như các thành viên của các họ Chuối pháo (Heliconiaceae) và họ Chuối (Musaceae). Các chi của họ Strelitziaceae đã từng được đặt trong họ Musaceae trong một vài hệ thống phân loại, nhưng nói chung được công nhận như là một họ riêng rẽ trong các hệ thống phân loại gần đây, chẳng hạn như trong hệ thống APG II năm 2003. Hệ thống APG II đặt họ Strelitziaceae vào trong bộ Gừng (Zingiberales) của nhánh Thài lài (commelinids). Nhóm thân cây trong cây phát sinh loài của họ Strelitziaceae có niên đại khoảng 78 triệu năm trước (Ma), sự phân kì trong nhóm chỏm cây vào khoảng 59 Ma (Janssen & Bremer 2004).
Họ Strelitziaceae bao gồm 3 chi, tất cả các loài đều có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới:
Phát sinh chủng loài
Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.
Protelmis chutteri
Protelmis chutteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Delève miêu tả khoa học năm 1967.
Tham khảo
Thể loại:Protelmis
Euprenolepis echinata
Euprenolepis echinata được LaPolla, J. S. phát hiện và mô tả vào năm 2009.
Tham khảo
Thể loại:Euprenolepis Thể loại:Động vật cánh màng châu Á
Protelmis limnioides
Protelmis limnioides là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1911.
Tham khảo
Thể loại:Protelmis
Cuộc săn lợn rừng Calydon
thumb|Meleager (ngồi trên một phiến đá, cầm 2 mũi tên) và Atalanta (đứng bên cạnh Meleager) đang nghỉ ngơi sau cuộc săn lợn rừng Calydon. Bức bích hoạ cổ ở [[Pompeii.]] thumb|Phù điêu khắc cuộc săn lợn rừng Calydon ([[Bảo tàng Ashmolean, Oxford)|trái]]
Cuộc săn lợn rừng Calydon là một cuộc phiêu lưu anh hùng vĩ đại trong truyền thuyết Hy Lạp. Cuộc phiêu lưu này diễn ra vào thế hệ trước khi chiến tranh thành Troy xảy ra và cùng thế hệ với cuộc hành trình của các thuỷ thủ Argonaut Mục đích của cuộc đi ăn là để giết con lợn rừng Calydon (hay còn gọi là lợn rừng Aetolian), do nữ thần Artemis thả xuống trần thế để phá hoại thành Calydon ở Aetolia. Artemis làm vậy nhằm trừng phạt vua Oeneus đã quên vinh danh cô trong một lễ tế thần. Những người tham gia cuộc đi săn bao gồm nhiều anh hùng Hy Lạp và được dẫn đầu bởi Meleager. Trong hầu hết các tài liệu, người ta đều cho rằng nữ anh hùng Atalanta là người đầu tiên khiến con lợn bị thương bằng việc bắn mũi tên vào nó, nên được Meleager thưởng tấm da lợn. Điều này khiến nhiều người đàn ông tham gia cuộc đi săn phẫn nộ rồi dẫn đến một cuộc xung đột thảm kịch.
Nguồn
Homer, Hesiod và cả những thính giả của họ đều biết rõ các chi tiết trong câu chuyện thần thoại này, nhưng không còn bất kì tài liệu hoàn chỉnh nào còn tồn tại: Một số tờ giấy cói được tìm thấy tại Oxyrhynchus là tất cả những gì còn sót lại sau lời kể của Stesichorus. Kho truyện thần thoại có tên Bibliotheke (Thư viện) chứa ý chính của câu chuyện, trước đó đã được biên soạn. Nhà thơ La Mã Ovid kể lại câu chuyện này với một số chi tiết đầy màu sắc trong tác phẩm Metamorphoses của ông. thumb|right|Meleager, một trong những người đi săn. Cây lao của anh bị gãy và con lợn rừng biến mất ([[Bảo tàng Victoria và Albert).|trái]]
Những người tham gia cuộc săn lợn rừng
Theo sử thi Illiad, những người anh hùng tham gia cuộc săn lợn rừng được triệu tập từ khắp đất nước Hy Lạp. Bacchylides để Meleager mô tả bản thân và những người tham gia cuộc đi săn còn lại là "những người giỏi nhất trong những người Hellenes".
Chú thích
Thể loại:Thần thoại Hy Lạp
Bruchus campanulatus
Bruchus campanulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Atia (mẹ của Augustus)
Atia (hoặc Atia Balba, 85 – 43 TCN), có thể được gọi là Atia Balba Caesonia hay Atia Balba Secunda để phân biệt với chị em của bà, là con gái của Julia em–chị gái thứ hai của Julius Caesar, mẹ của Hoàng đế Augustus, bà nội vợ của Tiberius, bà cố của Claudius, bà tổ bốn đời của Caligula và là bà tổ năm đời của Nero.
Cái tên Atia Balba có lẽ được dùng bởi hai người con gái khác của Julia Caesaris và chồng bà pháp quan Marcus Atius Balbus. Họ là chị gái của Atia, Atia Balba Prima, và em gái bà, Atia Balba Tertia. Một Atia khác–vợ của Gaius Silanus–có thể cũng được gọi là Atia Balba, hoặc là con của Balbus với Julia Caesaris hoặc Balbus và một phụ nữ tên Claudia. Trong các miêu tả lịch sử cổ xưa về mẹ của Augustus, Atia, được cho là chị của hai chị em gái.
Cuộc đời
Ghi chép của Suetonius đề cập đến những điềm báo thiêng mà bà trải qua trước và sau khi sinh ra Augustus: "Khi Atia bước vào lúc nửa đêm trong buổi tế lễ trang trọng của thần Apollo, nàng cho kiệu đặt xuống đền và ngủ thiếp đi, và những người vợ khác cũng ngủ. Bất chợt một con rắn trườn đến, rồi sau đó bỏ đi. Khi tỉnh giấc, nàng tẩy rửa thân thể, như thể sau những cái ôm ấp của chồng mình [Octavius], và lúc đó xuất hiện trên cơ thể nàng một vết bớt có màu như con rắn, và nàng không thể tẩy nó đi; rồi từ đó nàng không đến các bể tắm công cộng nữa. Mười tháng sau, Augustus ra đời và được cho là con trai của thần Apollo. Atia, trước khi hạ sinh, cũng mơ rằng bên trong cơ thể mình mang theo những vì sao và trải rộng khắp đất liền và biển, trong khi đó Octavius mơ thấy mặt trời mọc lên từ trong lòng Atia." "Ngày ngài [Augustus] sinh ra âm mưu của Catilina bị đưa ra trước Viện, và Octavius đến trễ vì vợ lâm bồn; rồi Publius Nigidius, như mọi người đều biết, biết được nguyên do chậm trễ của ông [Octavius] và được báo giờ sinh [của Augustus], tuyên bố rằng người thống trị thế giới đã ra đời."
Atia e ngại cho sự an toàn của con trai mình nên đã cùng Philippus cố gắng thuyết phục chàng trai trẻ Gaius từ bỏ quyền thừa kế Caesar. Bà mất giữa nhiệm kỳ chấp chính đầu tiên của con trai mình, vào tháng Tám hoặc tháng 9 năm 43 TCN. Caesar Octavianus đã làm một đám tang công khai để tưởng nhớ bà. Một Philippus khác, quyền chấp chính (consul suffectus) năm 38 TCN và cũng là con trai của người chồng thứ hai của Atia từ cuộc hôn nhân trước, về sau cưới một trong các chị em của bà.
Kết hôn, con cái và hậu duệ
Bà trước kết hôn với Gaius Octavius, pháp quan năm 61 TCN và quan tổng đốc tỉnh Macedonia. Gia đình bà vốn sống gần Velitrae, đất tổ của nhà Octavii. Họ có với nhau hai con: Octavia Minor, sinh năm 69 TCN, và Gaius Octavius Nhỏ, sinh năm 63 TCN. Octavius mất năm 59 TCN, khi con trai họ Gaius Octavius (hoàng đế La Mã tương lai Augustus) được bốn tuổi. Cùng năm đó, Atia tái hôn với Lucius Marcius Philippus, chấp chính quan năm 56 TCN. Họ không được ghi chép là có con cái.
Nhiều hậu duệ của các con bà, Octavia và Octavius, sau này trở thành các nhân vật chủ chốt trong triều đại Julio-Claudian, trong đó có các hoàng đế Caligula, Claudius và Nero.
Tổ tiên
(Cũng xem phả hệ Julio-Claudian)
Phim truyền hình
Nhân vật hư cấu Atia của nhà Julii (Polly Walker thủ vai) xuất hiện trong loạt phim truyền hình BBC-HBO-RAI Rome. Trong phim bà được mô tả là khôn ngoan, thao túng, phóng khoáng trong tình dục, và hết sức chú tâm đến sự thăng tiến của gia đình. Phần họ "của nhà Julii" là hoàn toàn hư cấu, vì nó là tên tộc của mẹ bà.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phụ nữ La Mã cổ đại Thể loại:Triều đại Julio-Claudian Thể loại:Người La Mã thế kỷ 1 TCN Thể loại:Sinh năm 85 TCN Thể loại:Mất năm 43 TCN Thể loại:An táng tại lăng Augustus Thể loại:Triều đại Julia-Claudia Thể loại:Mất thập niên 40 TCN Thể loại:Năm 43 TCN Thể loại:Năm 85 TCN
Cá mú chấm nâu
Cá mú chấm nâu  (danh pháp hai phần: Cephalopholis argus) là một loài cá biển thuộc chi Cephalopholis trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.
Từ nguyên
Không rõ nguyên gốc của từ định danh. Có lẽ, loài cá này được đặt theo tên của Argus Panoptes, người khổng lồ nhiều mắt trong thần thoại Hy Lạp, hàm ý đề cập đến các đốm nhỏ màu xanh óng trên cơ thể của chúng.
Phạm vi phân bố và môi trường sống
Cá mú chấm nâu là loài có phân bố rộng rãi nhất trong số các loài cá mú. Từ Biển Đỏ, cá mú chấm nâu được phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trải dài về phía đông đến Polynésie thuộc Pháp và quần đảo Pitcairn. Trước đó vào năm 1956, hơn 500 cá thể cá mú chấm nâu từ đảo Moorea được vận chuyển và thả ở quần đảo Hawaii.
Cá mú chấm nâu lần đầu được ghi nhận ở Địa Trung Hải, khi 10 cá thể được đánh bắt ở bờ đông Tunisia (gần quần đảo Kerkennah).
Ở Việt Nam, cá mú chấm nâu được ghi nhận tại cù lao Chàm và dọc theo bờ biển Quảng Nam; vịnh Nha Trang (Khánh Hòa); Ninh Thuận; Phú Yên và Bình Thuận; quần đảo An Thới (Kiên Giang); quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.
Cá mú chấm nâu ưa sống trên các rạn san hô từ vũng thủy triều ra đến rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 40 m.
Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá mú chấm nâu là 60 cm. Cá có màu nâu sẫm, được phủ đầy những đốm xanh óng viền đen. Cá lớn hơn thường có các sọc nhạt màu ở phần thân sau cùng với một vùng trắng trên ngực. Rìa các vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có viền trắng; vùng gần rìa của vây ngực đôi khi có màu hạt dẻ. Chóp các gai vây lưng có màu vàng cam.
Cá mú chấm nâu có thể nhầm lẫn với Cephalopholis cyanostigma do có chung kiểu hình thân nâu/đỏ với đốm xanh. Nhìn chung, C. cyanostigma thường có thêm các đốm tròn màu trắng nhạt, vây ngực có màu đỏ cam ở vùng rìa.
Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 15–17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 16–18; Số vảy đường bên: 46–51.
Sinh học
Thức ăn của cá mú chấm nâu là các loài cá nhỏ và và động vật giáp xác.
Ở Biển Đỏ, cá mú chấm nâu sống cùng nhau với số lượng cá thể mỗi nhóm khoảng 12 trở lại đã được quan sát, đứng đầu đàn là một con đực. Mỗi nhóm chiếm giữ một lãnh thổ có thể lên đến 2.000 m2, trong mỗi lãnh thổ như vậy lại chia thành nhiều vùng nhỏ hơn dành cho những con cá cái trong hậu cung.
Cá mú chấm nâu có thể sống được đến 39 năm tuổi.
Cá mú chấm nâu là loài gây ra nhiều vụ ngộ độc ciguatera ở khu vực Thái Bình Dương.
Bruchus canariensis
Bruchus canariensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Decelle miêu tả khoa học năm 1975.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Ô tô (định hướng)
Ô tô có thể là:
Euprenolepis maschwitzi
Euprenolepis maschwitzi là một loài kiến được LaPolla, J. S. phát hiện và mô tả vào năm 2009.
Tham khảo
Thể loại:Euprenolepis Thể loại:Động vật cánh màng châu Á
Philodromus bonneti
Philodromus bonneti là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus bonneti được miêu tả năm 1968 bởi Karol.
Tham khảo
Thể loại:Philodromus
Protelmis propinqua
Protelmis propinqua là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1920.
Tham khảo
Thể loại:Protelmis
As Dusk Falls
As Dusk Falls là một trò chơi phiêu lưu cốt truyện được phát triển bởi Interior Night và được Xbox Game Studios công bố vào năm 2022. Tựa game được phát hành trên Windows, Xbox và Xbox X/S vào ngày 19 tháng 7 năm 2022. Nó cũng đã được phát hành cùng ngày trên Xbox Game Pass.
Gameplay
Gameplay của As Dusk Falls xoay quanh quá trình trường thuật câu chuyện hai thế hệ của hai gia đình khác nhau khi gặp phải vụ bắt cóc con tin ở Sa mạc Arizona, miền nam nước Mỹ vào năm 1998. Trong quá trình chơi, người chơi có thể tương tác đưa ra lựa chọn của bản thân. Ngoài ra, game có chế độ nhiều người chơi cho phép tạo đồng thuận trong những diễn biến quan trọng.
Liên kết ngoài
Trang web chính thức
Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2022 Thể loại:Trò chơi điện tử phiêu lưu Thể loại:Trò chơi của Microsoft Thể loại:Trò chơi điện tử một người chơi Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Vương quốc Liên hiệp Anh Thể loại:Trò chơi điện tử lấy bối cảnh ở Arizona Thể loại:Trò chơi điện tử nhiều kết thúc Thể loại:Trò chơi trên Windows Thể loại:Trò chơi Xbox Cloud Gaming Thể loại:Trò chơi Xbox One Thể loại:Trò chơi Xbox Series X và Series S
Bruchus canescens
Bruchus canescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1874.
Tham khảo
Thể loại:Bruchus
Cá phèn sọc lam
Cá phèn sọc lam (danh pháp khoa học: Upeneichthys lineatus) là một loài cá phèn thuộc họ Cá phèn, chúng sinh sống ngoài khơi bờ đông Úc và quanh New Zealand ở độ sâu từ 5-100 mét. Thân cá dài đến 30 cm.
Tham khảo
L Thể loại:Cá New Zealand Thể loại:Cá Úc Thể loại:Động vật được mô tả năm 1801
Dịch lý
Dịch lý là một bộ môn mô tả, diễn nghĩa một lý lẽ, một lý thuyết hay một Nguyên lý, là lý lẽ về sự Biến đổi, Biến hóa, Biến động của Vũ Trụ Vạn Vật và cũng là Lý Lẽ của sự Cấu Tạo Hóa Thành Vũ Trụ.
Dịch lý là khái niệm mô tả sự biến đổi rộng lớn với hàm ý hiểu thông suốt và xuyên suốt như 1 Đại sự hiển nhiên sẽ xảy ra ở khoảng không địa lý tại thời điểm nhất định nào đó đến sự nhất định xảy ra tại tương lai gần hay xa
Lý dịch nguyên thủy
Lý Dịch Nguyên Thủy Là những Ý Lý ẩn tàng khi chiêm ngắm các Đồ hình vô tự (không có chữ, ví dụ Thái cực đồ) được cổ nhân lưu truyền lại mà có được hiểu được Chính Lý của Tiền nhân, tất cả các Đồ hình đều chỉ là những hình vẽ, những ký hiệu, chúng không hề có những chú thích bằng ký tự của một loại văn tự nào, vì thế người ta nói đó là những Đồ hình hài thanh tượng ý để suy Lý. Những Hình Đồ này không biết đã có tự bao giờ và để giải thích nguồn gốc người ta đã huyền thoại hóa hay thần thánh hóa. Hy vọng với Khoa khảo cổ con người sẽ tìm được thời điểm xuất hiện và một cổ tự đầu tiên diễn tả Lý dịch nguyên thủy này.
Lý dịch trong văn minh dịch lý của các dân tộc
Một số nhà nghiên cứu cho rằng Kinh dịch không thực sự là của Trung quốc. Theo Ông Hondanariyouki, một nhà nghiên cứu người Nhật nhận xét: " Ở Chu dịch, các từ thoán tượng đều lấy tên từ các loại muông thú phương nam (chim hồng). Thêm vào đó, ở Chu dịch có "phi long"; "tiềm long" càng khiến cho người ta cảm thấy Chu dịch là trước tác của người nước Sở viết ra, và ra đời sau khi Trung quốc đã mở đường giao thông về phía nam Kinh Sở". Nói về các tộc người đã từng sinh sống trên đất Trung Hoa, Theo trang WEB republicachina thì trên đất Trung Hoa thời xa xưa đã có họ Suiren (Toại Nhân), sau đó họ You Chao (Hữu sào) đã thay thế họ Toại nhân, tiếp nữa là họ Fuxi (Phục Hy) và đến Nuwa (Nữ oa) đã thay thế họ Hữu sào, sau cùng là họ Shennong (Thần nông) đã thay thế họ Phục Hy. Theo truyền thuyết cũng như thuyết quái truyện của Kinh Dịch thì họ Toại nhân đã phát minh ra "lửa"; họ Phục Hy đã phát minh ra "cái lưới" và chữ viết dưới dạng "thắt nút kết thằng" (chữ khoa đẩu ?) để ghi việc, đã biết trồng trọt chăn nuôi; họ Thần Nông phát minh ra "cái cày", mở chợ lập làng, tìm ra cây thuốc. Đó chính là Tam Hoàng. Ngoài ra không thấy đề cập đến Hữu Sào đã phát minh ra những gì.
Gần đây khảo cổ học đã khai quật được một dụng cụ làm ra lửa ở Chiết Giang có niên đại cách đây hơn 8000 năm, cho thấy rằng họ Toại Nhân là người Hòa Bình ở di chỉ Hemudu ở bờ nam sông Trường Giang có lẽ đã di cư lên phía Bắc đến di chỉ Dawenkou ở Sơn Đông khoảng 4300 TCN khi vùng này bị ngập mặn do nước biển dâng. Họ Toại Nhân đã bị họ Hữu Sào, tổ tiên của người Hàn Quốc đến thay thế vào khoảng 3898 TCN. Họ Hữu sào lại bị họ Fuxi, có lẽ là tổ tiên của tộc Khương cũng được gọi là Viêm Đế từ phía Tây đến thay thế. Khảo sát kỹ có thể thấy được ngoài họ Khương ra Tộc Khương còn có họ Phù, những cái tên có liên quan như Phù sai (Fu chai), Phù Nam, v.v. Phục Hy và Nữ Oa được cho là hai anh em do đó có thể Tộc Khương sau khi đến Trung Hoa đã kết lại với nhóm tiền Đông Nam Á để phát triển nông nghiệp. Ở Việt Nam có câu ví: bà Nữ Oa bằng ba mẫu ruộng. Như vậy cũng không tìm thấy hay chứng minh được ai là người đã vẽ ra các Đồ Hình Dịch Lý Vô Tự.
Lý dịch trong Kinh Dịch Trung hoa
Người Trung Hoa gán nguồn gốc của thuyết Âm Dương Bát quái cho Phục Hi, Phục Hi thấy long mã hiện lên ở sông Hoàng Hà, trên lưng có bức đồ hình, rồi thấy rùa thần hiện ở sông Lạc, trên lưng cũng có trang chữ. Phục Hi dựa vào đó vẽ lại thành Hà đồ Lạc thư, rồi ngửa đầu xem tượng trời, cúi xuống xem thế đất, mà vẽ nên Bát quái. Hơn 1 nghìn năm sau, Văn vương nhà Chu chồng quẻ và viết lời giải thích cho từng quẻ, tổng cộng 64 câu, gọi là Thoán Từ, nhưng ý nghĩa quá thâm sâu. Em của Văn vương là Chu Công giải thích 384 hào, gọi là Hào từ. Thoán từ và Hào từ là kinh điển, về sau còn có Thập dực và Thoán truyện nói rõ hơn nữa ý nghĩa. Thập dực có thuyết nói là của Khổng tử, nhưng có lẽ Khổng tử chỉ nghiên cứu san định chứ không viết gì thêm, Thập dực do đời sau viết ra.
Hà đồ Lạc thư cũng không ai biết, các thuyết cũng khác nhau, chẳng hạn cho Lạc thư là do vua Vũ trị thủy mới thấy. Hình vẽ các chấm đen trắng như ngày nay vẫn thường thấy là do Khổng An Quốc (cháu 12 đời của Khổng Tử) đưa ra vào khoảng năm 140-186. Từ đó mà hình thành lên thuyết Âm Dương bát quái là điều không hợp lý mà là sự ngược lại: từ thuyết Âm Dương, kết hợp với tư duy số học để vẽ nên hai bức của Khổng An Quốc thì hữu lý hơn.
Tóm lại dựa vào các truyền thuyết trên làm cơ sở cho Lý lẽ của Dịch học mà Chu Công, Chu Văn Vương đã viết lời cho các Đồ hình vô tự và kế đến Khổng Tử san định sắp xếp lại mà thành Bộ Kinh Dịch Trung Hoa ngày nay.
Kết luận
Nói chung đa số các nhà nghiên cứu phương Tây sử dụng Kinh dịch của Trung Quốc; chấp nhận Huyền thoại Long Mã, Truyền thuyết Mu Rùa, chấp nhận Lý Dịch ngắn gọn "Vũ trụ khởi từ Thái cực Thái cực sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh tứ tượng Bát quái, Bát quái sinh 64 Tượng''" không thắc mắc tại sao có Thái cực, có Lưỡng Nghi v.v. Để Bói toán,, để Lý giải Phong thủy; để thực nghiệm Châm cứu; áp dụng vào Toán học, Điện tử v.v. Ngoài ra còn phát triển Kinh dịch thêm bằng nhiều cách nhìn của Tây Phương  như Kinh Dịch với Hệ Binary , Kinh Dịch với DNA  , Kinh Dịch với Kabbalah một Triết học cổ thời Đế quốc Babylon  , v.v.
Chú thích
Thể loại:Ngụy khoa học
Euprenolepis thrix
Euprenolepis thrix được LaPolla, J. S. phát hiện và mô tả vào năm 2009.
Tham khảo
Thể loại:Euprenolepis Thể loại:Động vật cánh màng châu Á
Pseudamophilus davidi
Pseudamophilus davidi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Kodada miêu tả khoa học năm 1992.
Rodrigo De Paul
Rodrigo Javier De Paul (sinh ngày 24 tháng 5 năm 1994) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Argentina thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Atlético Madrid tại La Liga và Đội tuyển bóng đá quốc gia Argentina.
Racing Club
Sinh ra ở Sarandí, Vùng đô thị Buenos Aires, De Paul gia nhập đội trẻ của Racing Club vào năm 2002, khi mới 8 tuổi. Anh ấy được gọi vào đội hình chính vào ngày 24 tháng 6 năm 2012, khi vẫn còn là một học sinh nhỏ, trong trận đấu với Vélez Sarsfield, nhưng vẫn không được sử dụng trong trận thua 1–2 trên sân nhà.
De Paul đã xuất hiện trong 19 trận đấu trong chiến dịch 2012–13. Sau đó, anh ấy đóng vai trò quan trọng trong 2013–14, ra sân trong 35 trận và ghi bốn bàn.
Valencia
Vào ngày 9 tháng 5 năm 2014, có thông báo rằng Valencia đã đồng ý với một thỏa thuận trị giá 6,5 triệu đô la Mỹ cho De Paul với Racing. Anh ký hợp đồng 5 năm với Los Che vào ngày 6 tháng 6,  và ra mắt La Liga vào ngày 23 tháng 8 dưới thời huấn luyện viên trưởng Nuno Espírito Santo, thay thế Paco Alcácer ở phút 65 trong trận hòa 1–1 trên sân khách trong trận gặp Sevilla, nhưng bị đuổi khỏi sân chỉ một phút sau do phạm lỗi với Aleix Vidal.
Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho câu lạc bộ vào ngày 4 tháng 12 năm 2014 trong chiến thắng 2–1 trước Rayo Vallecano ở Copa del Rey. Anh ấy tiếp tục điều này với bàn thắng đầu tiên tại La Liga vào ngày 9 tháng 4 năm 2015 trước Athletic Bilbao,  ra sân 29 trận trên mọi đấu trường trong mùa giải đầu tiên của anh ấy tại câu lạc bộ.
Philodromus borana
Philodromus borana là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Rodrigo De Paul
Udinese
Vào ngày 20 tháng 7 năm 2016, De Paul được chuyển đến câu lạc bộ Serie A Udinese. Anh ra mắt vào ngày 20 tháng 8 năm 2016 trước Roma trong trận thua 4–0. Anh ghi bàn thắng đầu tiên cho câu lạc bộ vào ngày 29 tháng 1 năm 2017 trước Milan trong chiến thắng 2–1.
Philodromus borana
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus borana được Lodovico di Caporiacco miêu tả năm 1939.
Rodrigo De Paul
Udinese
Anh ấy bắt đầu mùa giải 2018–19 với bốn bàn thắng sau sáu trận đầu tiên của mùa giải Serie A. Anh kết thúc mùa giải với tư cách là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất cho Udinese với 9 bàn thắng trong suốt mùa giải 2018–19 của Udinese Calcio và chỉ 9 pha kiến ​​​​tạo.
Vào ngày 15 tháng 10 năm 2019, De Paul ký hợp đồng mới có thời hạn 5 năm với Udinese. Anh ấy sẽ ghi bảy bàn và có sáu pha kiến ​​​​tạo cho Udinese ở Serie A trong mùa giải 2019–20.
Philodromus borana
Tham khảo
Thể loại:Philodromus
Rodrigo De Paul
Udinese
De Paul trở thành đội trưởng câu lạc bộ của Udinese vào tháng 12 năm 2020, thay thế Kevin Lasagna.
Atlético Madrid
Vào ngày 12 tháng 7 năm 2021, De Paul ký hợp đồng 5 năm với Atlético Madrid. Anh ấy gia nhập câu lạc bộ mới của mình chỉ vài ngày sau khi giành Copa América với Argentina. Vào ngày 7 tháng 12 năm 2021, anh ghi bàn thắng đầu tiên cho câu lạc bộ trong chiến thắng 3–1 trước FC Porto trong trận đấu cuối cùng của vòng bảng UEFA Champions League 2021–22.
Sự nghiệp quốc tế
De Paul đã có trận ra mắt quốc tế cấp cao cho Argentina trong chiến thắng 4–0 trước Iraq vào ngày 11 tháng 10 năm 2018,  và sau đó trở thành cầu thủ thường xuyên của huấn luyện viên Lionel Scaloni; anh ấy là một phần của đội tuyển Argentina về thứ ba tại Copa América 2019 sau khi đánh bại Chile 2–1 trong trận tranh hạng ba.
Vào ngày 3 tháng 7 năm 2021, De Paul ghi bàn mở tỷ số trong chiến thắng 3–0 trước Ecuador ở tứ kết Copa América 2021 tổ chức tại Brasil. Trong trận chung kết của giải đấu với đội chủ nhà Brasil, đường chuyền dài của De Paul đã giúp Ángel Di María ghi bàn thắng duy nhất của trận đấu, giúp Argentina giành được danh hiệu Copa América lần thứ 15 và danh hiệu quốc tế lớn đầu tiên của họ kể từ năm 2008. Anh cũng là một phần của đội tuyển vô địch FIFA World Cup 2022.
Đời tư
Mẹ của Rodrigo là người gốc Ý và do đó anh ấy đã có được quốc tịch Ý.
De Paul đã có mối quan hệ với người mẫu Argentina Camila Homs trong mười hai năm. Họ có với nhau hai mặt con. Vào tháng 1 năm 2022, cặp đôi xác nhận đã ly thân. De Paul có mối quan hệ với ca sĩ người Argentina Tini Stoessel kể từ tháng 8 năm 2022.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cầu thủ bóng đá Argentina Thể loại:Sinh năm 1994 Thể loại:Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022 Thể loại:Nhân vật còn sống
Sông Hamza
Sông Hamza (Rio Hamza) là tên gọi không chính thức, của một con sông ngầm ở Brasil, tổng chiều dài khoảng 6000 km. Nó được phát hiện bởi các nhà khoa học địa chất vào năm 2011. Sông này chảy theo hướng tây sang đông, ở độ sâu khoảng 4000 mét dưới bề mặt Trái Đất và theo gần như trùng với đòng của sông Amazon. Sông Hamza và sông là hai hệ thống cung cấp nước chính cho lưu vực Amon, dù sông Hamza chỉ có lưu lượng dòng chảy 3% của Amazon - khoảng 3000 mét khối mỗi giây. Sông này đã được phát hiện bởi một nhóm các nhà khoa học dẫn đầu bởi Valiya Hamza bằng cách sử dụng các dữ liệu địa nhiệt từ 241 giếng dầu không còn khai thác ở khu vực này, được khoan vào thập niên 1970 và 1980 bởi công ty dầu mỏ Petrobras. Sông Hamza đổ vào Đại Tây Dương, sâu dưới mặt đất, và có thể là nguồn gốc gây ra cho việc giảm độ mặn xung quanh cửa sông Amon. Các nhà khoa học giải thích rằng kết quả nghiên cứu mới chỉ là sơ bộ, và tính xác thực của sự tồn tại con sông ngầm này phải vài năm nữa mới được xác định rõ. Tên sông Hamza được đặt theo nhà khoa học Valiya Mannathal Hamza, Đài quan sát quốc gia Brasil, người đã tiến hành nghiên cứu khu vực này trong nhiều thập kỷ.
Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh (viết tắt TP.HCM) hay Sài Gòn, là thành phố lớn nhất Việt Nam và là một siêu đô thị trong tương lai gần. Đây còn là trung tâm kinh tế, giải trí, một trong hai trung tâm văn hóa và giáo dục quan trọng tại Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc trung ương thuộc loại đô thị đặc biệt của Việt Nam. Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, thành phố này hiện có 16 quận, 1 thành phố và 5 huyện, tổng diện tích 2.095 km2 (809 dặm vuông Anh). Theo kết quả điều tra dân số sơ bộ vào năm 2021 thì dân số thành phố là 9.166.800 người (chiếm 9,3% dân số Việt Nam), mật độ dân số trung bình 4.375 người/km² (cao nhất cả nước). Tuy nhiên, nếu tính những người cư trú không đăng ký hộ khẩu thì dân số thực tế của thành phố này năm 2018 là gần 14 triệu người.
Thành phố Hồ Chí Minh năm 2011 chiếm 21,3% tổng sản phẩm (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách của cả Việt Nam. Thành phố có chỉ số phát triển con người ở mức cao, đứng thứ hai trong số các đơn vị hành chính của Việt Nam. Năm 2020, thành phố có GRDP theo giá hiện hành ước là 1.372 ngàn tỷ đồng, theo giá so sánh 2010 đạt 991.424 tỷ đồng (số liệu địa phương cung cấp, Tổng cục Thống kê sẽ công bố GRDP đánh giá lại), tăng 1,39% so với năm 2019, đóng góp trên 22% GDP và 27% tổng thu ngân sách cả nước. GRDP bình quân đầu người ước năm 2020 là 6.328 USD/người, xếp thứ 4 trong số các tỉnh thành cả nước, nhưng so với năm 2019 là giảm. Thu nhập bình quân đầu người năm 2019 sơ bộ là 6,758 triệu VND/tháng, cao thứ hai cả nước sau Bình Dương. Nhờ điều kiện tự nhiên, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đầu mối giao thông của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường hàng không. Vào năm 2019, thành phố đón khoảng 8,6 triệu khách du lịch quốc tế. Các lĩnh vực giáo dục, truyền thông, thể thao, giải trí, Thành phố Hồ Chí Minh đều giữ vị thế hàng đầu.
Tuy nhiên, khoảng một thập kỷ gần đây, dưới nhiều tác động và áp lực khác nhau, các chỉ số trên của thành phố có sự giảm sút. Thành phố cần được tháo gỡ nhiều điểm nghẽn để đóng góp nhiều hơn cho đất nước.
Tên gọi
Vùng đất này ban đầu được gọi là Prey Nokor theo tiếng Khmer của người dân bản địa, có nghĩa là "thành trong rừng". Vì sự sụp đổ của đế chế Khmer, vùng Nam Bộ trở thành đất vô chủ, về sau đã sáp nhập vào Đại Việt nhờ công cuộc khai phá miền Nam của chúa Nguyễn. Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập huyện Tân Bình thuộc phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố. Phủ Gia Định khi đó bao gồm Sài Gòn và các tỉnh xung quanh hiện nay (Tây Ninh, Long An...), còn huyện Tân Bình là chỉ vùng đất Sài Gòn.
Địa danh Sài Gòn có trên 300 năm và từng được dùng để chỉ một khu vực với diện tích khoảng 1 km² (Chợ Lớn) có đông người Hoa sinh sống trong thế kỷ 18. Địa bàn đó gần tương ứng với khu Chợ Lớn ngày nay. Năm 1747, theo danh mục các họ đạo trong Launay, Histoire de la Mission Cochinchine, có ghi chép "Rai Gon Thong" (Sài Gòn Thượng) và "Rai Gon Ha" (Sài Gòn Hạ). Theo Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn viết năm 1776, năm 1674, Thống suất Nguyễn Dương Lâm vâng lệnh chúa Nguyễn đánh Cao Miên và phá vỡ "Lũy Sài Gòn" (theo chữ Hán viết là 柴棍 - "Sài Côn"). Đây là lần đầu tiên chữ "Sài Gòn" xuất hiện trong tài liệu Việt Nam. Vì thiếu chữ viết nên chữ Hán 棍 - "Côn" được dùng thế cho "Gòn". Nếu đọc theo chữ Nôm là "Gòn", còn đọc theo chữ Hán thì là "Côn". Trong tiếng Trung thì Sài Gòn còn được gọi là "Tây Cống" (chữ Hán: 西貢, bính âm: Xī Gòng, Việt bính: Sai1Gung3). Sau đó, danh xưng Sài Gòn được dùng để chỉ các khu vực nằm trong "lũy Lão Cầm" (năm 1700), "lũy Hoa Phong" (năm 1731) và "lũy Bán Bích" (năm 1772), chỉ với diện tích 5 km². Ngoài ra theo một số nhà nghiên cứu thì Thụ Nại cũng từng là tên gọi của vùng đất Sài Gòn xưa trước khi Nguyễn Hữu Cảnh đến khai phá.
Khi Pháp vào Đông Dương, để phục vụ công cuộc khai thác thuộc địa, thành phố Sài Gòn được thành lập và nhanh chóng phát triển, trở thành một trong hai đô thị quan trọng nhất Việt Nam. Địa giới Sài Gòn lúc này bao gồm vùng đất Sài Gòn và Bến Nghé cũ. Sài Gòn cũng là thủ đô của Liên bang Đông Dương giai đoạn 1887–1901 (về sau, Pháp chuyển thủ đô Liên bang Đông Dương ra Hà Nội). Năm 1931 Khu Sài Gòn - Chợ Lớn được thành lập, bao gồm Thành phố Sài Gòn và Thành phố Chợ Lớn. Năm 1941 Chợ Lớn được sáp nhập vào Sài Gòn. Năm 1949, Sài Gòn trở thành thủ đô của Quốc gia Việt Nam, một chế độ chống cộng liên minh với Pháp trong thời kỳ chiến tranh Đông Dương, và sau này là thủ đô của Việt Nam Cộng hòa (chế độ kế tục Quốc gia Việt Nam). Kể từ đó, Sài Gòn được xem là thủ đô và trở thành một trong những đô thị quan trọng nhất của miền Nam Việt Nam sau khi bị chia cắt vào năm 1954.
Sau khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ trong sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tiếp quản chính quyền và quyết định hợp nhất Đô thành Sài Gòn và tỉnh Gia Định thành Thành phố Sài Gòn – Gia Định. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Việt Nam tái thống nhất và Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên "Sài Gòn – Gia Định" thành "Hồ Chí Minh", theo tên Chủ tịch nước đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Hiện nay trong văn bản hành chính thì thành phố luôn được gọi đầy đủ là "Thành phố Hồ Chí Minh" (viết tắt là "TP. HCM") thay vì chỉ gọi "Hồ Chí Minh", để tránh nhầm lẫn với chủ tịch Hồ Chí Minh. Tương tự với tiếng Anh là "Ho Chi Minh City" (viết tắt là "HCMC"). Tên "Sài Gòn" vẫn được sử dụng thường xuyên vì sự lâu đời và thân thuộc của nó.
Thời kỳ hoang sơ
Con người xuất hiện ở Sài Gòn từ khá sớm. Các cuộc khai quật khảo cổ trên địa phận Sài Gòn và khu vực lân cận cho thấy, ở đây đã tồn tại nhiều nền văn hóa từ thời kỳ đồ đá cho tới thời kim khí. Những cư dân cổ từ nhiều thiên niên kỷ về trước đã biết đến kỹ thuật canh tác nông nghiệp.
Văn hóa Sa Huỳnh từng tồn tại trên khu vực này với những nét rất riêng. Thời kỳ văn hóa Óc Eo, từ đầu Công Nguyên cho tới thế kỷ 7, khu vực miền Nam Đông Dương có nhiều tiểu quốc và Sài Gòn khi đó là miền đất có quan hệ với những vương quốc này.
Sau khi Đế quốc Khmer hình thành, lãnh thổ miền Nam Đông Dương thuộc quyền kiểm soát của đế chế này. Tuy nhiên, dân cư của Đế quốc Khmer sống ở vùng này rất thưa thớt, không có khu dân cư lớn nào hình thành tại đây. Cho đến trước thế kỷ 16, vị trí tiếp giáp với các quốc gia cổ cũng khiến Sài Gòn trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng dân cư như Khmer, Châu Ro, S’Tiêng. Sài Gòn – Gia Định vẫn là địa bàn của một vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện.
Khai phá
200x200px|nhỏ|Sơ đồ [[Thành Bát Quái, công trình được xây dựng năm 1790.|thế=|trái]] Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai phá vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của nhà Nguyễn. Nhờ cuộc hôn nhân giữa Công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống. Khu vực Sài Gòn, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư. Trước đó, người Khmer, người Chăm, người Man cũng sinh sống rải rác ở đây từ xa xưa.
Giai đoạn từ 1623 tới 1698 được xem như thời kỳ hình thành của Sài Gòn sau này. Năm 1623, chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu con rể là vua Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế tại Prey Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé). Tuy đây là vùng rừng rậm hoang vắng, nhưng lại nằm trên đường giao thông của các thương nhân Việt Nam, Trung Quốc,... qua Campuchia và Xiêm. Hai sự kiện quan trọng tiếp theo của thời kỳ này là lập doanh trại và dinh thự của Phó vương Nặc Nộn và lập đồn dinh ở Tân Mỹ (gần ngã tư Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi ngày nay). Có thể nói Sài Gòn hình thành từ 3 cơ quan chính quyền này.
Năm 1679, chúa Nguyễn Phúc Tần cho một số nhóm người Hoa tị nạn triều Mãn Thanh tới Mỹ Tho, Biên Hòa và Sài Gòn để lánh nạn. Đến năm 1698, chúa Nguyễn sai tướng Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý miền Nam. Trên cơ sở những lưu dân Việt đã tự phát tới khu vực này trước đó, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định và hai huyện Phước Long, Tân Bình. Vùng Đông Nam Bộ được sáp nhập vào cương vực Việt Nam.
Thời điểm ban đầu này, khu vực Biên Hòa, Gia Định có khoảng 10.000 hộ với 200.000 khẩu. Công cuộc khai hoang được tiến hành theo những phương thức mới, mang lại hiệu quả hơn.
Cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18, Mỹ Tho và Cù lao Phố là hai trung tâm thương mại lớn nhất Nam Bộ. Tuy nhiên, cuối thế kỷ 18, sau các biến loạn và chiến tranh, thương nhân dần chuyển về vùng Chợ Lớn. Khu vực Sài Gòn dần trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Nam Bộ.
Năm 1788, chúa Nguyễn Ánh tái chiếm Sài Gòn, lấy nơi đây làm cơ sở để chống lại Tây Sơn. Năm 1790, với sự giúp đỡ của hai sĩ quan công binh người Pháp là kỹ sư Theodore Lebrun và Victor Olivier de Puymanel (1768–1799), Chúa Nguyễn Ánh cho xây dựng Thành Bát Quái làm trụ sở của chính quyền mới. "Gia Định thành" khi đó được đổi thành "Gia Định kinh". Năm 1802, sau khi chiến thắng Tây Sơn, vua Gia Long lên ngôi và đẩy mạnh công cuộc khai khẩn miền Nam. Miền Nam được chia thành 5 trấn, gọi là "Gia Định ngũ trấn". Các công trình kênh đào Rạch Giá – Hà Tiên, Vĩnh Tế... được thực hiện. Qua 300 năm, các trung tâm nông nghiệp phát triển bao quanh những đô thị sầm uất được hình thành. Sáu năm sau, 1808, "Gia Định trấn" lại được đổi thành "Gia Định thành". Trong khoảng thời gian 1833 đến 1835, Lê Văn Khôi khởi binh chống lại nhà Nguyễn, Thành Bát Quái trở thành địa điểm căn cứ. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy, năm 1835, vua Minh Mạng cho phá Thành Bát Quái, xây dựng Phụng Thành thay thế.
Thời kỳ Pháp thuộc
thế=|nhỏ|200x200px|Tranh vẽ của Pháp về [[Trận thành Gia Định, 1859|cuộc bao vây thành Gia Định năm 1859 bởi các lực lượng Pháp-Tây Ban Nha.]] nhỏ|Biểu tượng Sài Gòn thời kỳ Liên bang Đông Dương Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định vào năm 1859, thực dân Pháp gấp rút quy hoạch lại Sài Gòn thành một đô thị lớn nhằm phục vụ mục đích khai thác thuộc địa và làm nơi cư trú cho quan chức Pháp. Đồ án thiết kế được Phó Đô đốc Pháp là Page (về sau là Charner) cử trung tá công binh Pháp là Paul Florent Lucien Coffyn (1810 – 1871), nguyên Lãnh sự Pháp ở Hoa Kỳ, thiết kế. Theo bản đồ của Coffyn được công bố vào ngày 13/5/1862, quy hoạch ban đầu của Sài Gòn bao gồm cả tỉnh Chợ Lớn với khoảng 500.000 dân (Saigon ville de 500.000 âmes), tức khoảng 20.000 dân/km². Quy hoạch này tương ứng với quy hoạch khu vực phòng thủ của tướng Nguyễn Cửu Đàm năm 1772, khi dân số Sài Gòn chỉ khoảng 20.000–30.000 người. Nhưng đến 1864, nhận thấy diện tích dự kiến của thành phố quá rộng, khó bảo đảm về an ninh, Soái phủ Pháp ở Nam Kỳ (Gouverneur Amiral de la Cochinchine) lúc đó là Chuẩn đô đốc Pierre Rose quyết định tách Chợ Lớn khỏi Sài Gòn. Ngày 3 tháng 10 năm 1865, Pierre Rose ra lệnh quy hoạch lại Sài Gòn chỉ còn là khu vực nằm giữa rạch Thị Nghè, sông Sài Gòn, rạch Bến Nghé và đường mới khu cầu Ông Lãnh hiện nay. Toàn bộ quy hoạch chỉ còn rộng khoảng 3 km². nhỏ|200x200px|Bản đồ Sài Gòn năm [[1898, rộng khoảng 7km².|thế=]]Rất nhanh chóng, các công trình quan trọng của thành phố, như Dinh Thống đốc Nam Kỳ, Dinh Toàn quyền, được Pháp thiết kế và huy động nhân công xây dựng. Sau 2 năm người Pháp xây dựng và cải tạo, khu quy hoạch rộng khoảng 3 km² nói trên đã hoàn toàn thay đổi.
Thành phố Sài Gòn khi đó được thiết kế theo mô hình châu Âu, nơi đặt văn phòng nhiều cơ quan công vụ như: dinh thống đốc, nha giám đốc nội vụ, tòa án, tòa thượng thẩm, tòa sơ thẩm, tòa án thương mại, tòa giám mục,... Nam Kỳ Lục tỉnh là thuộc địa của Pháp và Sài Gòn nằm trong tỉnh Gia Định. Vào năm 1861, địa phận Sài Gòn được giới hạn bởi một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài Gòn cùng con đường nối liền chùa Cây Mai với những phòng tuyến cũ của đồn Kỳ Hòa.