cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
EXO (nhóm nhạc)
2016–2017: Thành công toàn cầu
Ngày 19 tháng 10, EXO thông báo về chuyến lưu diễn toàn thế giới lần thứ ba, "Exoplanet#4 – The EℓyXiOn", khởi đầu với ba đêm diễn liên tiếp tại Gocheok Sky Dome ở Seoul bắt đầu vào ngày 24 tháng 11. Tính đến ngày 30 tháng 11, doanh số nội địa của The War theo thông báo đã bán được gần 1,6 triệu bản, trở thành album bán chạy nhất của EXO vào thời điểm đó và mang lại cho nhóm danh hiệu "người bán được bốn album triệu bản" từ phương tiện truyền thông. Đầu tháng 12, EXO đã thông báo về việc phát hành album mùa đông đặc biệt thứ tư đồng thời là đĩa EP thứ sáu Universe. Theo dự định ban đầu, EP được phát hành vào ngày 21 tháng 12, nhưng sau đó đã bị hoãn lại đến ngày 26 tháng 12 do đồng nghiệp cùng công ty, nghệ sĩ Jonghyun qua đời.
2018–2019: Sự công nhận quốc tế
Ngày 16 tháng 1 năm 2018, "Power" trở thành bài hát K-pop đầu tiên được phát tại đài phun nước Dubai ở hồ Burj Khalifa, Dubai. Bảy thành viên của nhóm đã đến Dubai để xem buổi trình diễn đầu tiên. Lần chạy đầu tiên của bài hát được kéo dài từ tháng 1 đến tháng 3. Bài hát cũng được chạy trở lại từ tháng 9 đến tháng 11 cùng năm. Vào ngày 31 tháng 1, EXO đã phát hành album phòng thu tiếng Nhật đầu tiên Countdown. Album ra mắt ở vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Oricon hàng tuần, bán được khoảng 89.000 bản. Thành tích này đã khiến EXO trở thành nhóm nhạc không có người Nhật Bản đầu tiên có album phòng thu đầu tay và album đầu tay đều đạt vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Oricon hàng tuần. Mười ngày sau khi phát hành, vào ngày 9 tháng 2, Countdown đã đạt chứng nhận Vàng bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Nhật Bản.
Đầu tháng 2, có thông báo cho rằng EXO sẽ biểu diễn tại lễ bế mạc Thế vận hội mùa đông 2018 ở Pyeongchang vào ngày 25 tháng 2, là gương mặt đại diện cho K-pop cùng với CL. Trước thông báo, Baekhyun đã hát quốc ca tại lễ khai mạc của Đại hội đồng Ủy ban Olympic Quốc tế vào ngày 5 tháng 2 và EXO sau đó cũng có tham gia biểu diễn tại D-100 Concert chính thức vào cuối năm 2017, đánh dấu 100 ngày trước khi bắt đầu sự kiện Thế vận hội mùa đông. Buổi biểu diễn của nhóm đã thu hút sự chú ý và khen ngợi của giới truyền thông toàn cầu.*
Album phòng thu thứ năm của EXO Don't Mess Up My Tempo đã được công bố trước vào đầu tháng 10 và phát hành vào ngày 2 tháng 11 năm 2018. Ngoài ra, còn có tiết lộ cho rằng Don't Mess Up My Tempo sẽ có mặt đầy đủ cả chín thành viên – sau lần gần đây nhất là Lotto vào năm 2016. Album đã nhận được 1.104.617 đơn đặt hàng trước, vượt qua kỷ lục trước đó của nhóm. Album đã đạt thành công về mặt thương mại, bán được 1.179.997 bản vào ngày 30 tháng 11, khiến EXO trở thành "người bán được năm album triệu bản" từ giới truyền thông. Với sự phát hành của Don't Mess Up My Tempo, EXO trở thành nghệ sĩ đầu tiên có tổng doanh số bán ra vượt quá 10 triệu album tại Hàn Quốc. Album ra mắt tại vị trí thứ 23 trên Billboard 200 với 23.000 bản tương đương và đạt vị trí quán quân trên các bảng xếp hạng Independent Albums và World Albums Billboard. Đây là album đạt thứ hạng cao nhất trên Billboard 200 của EXO và là album thứ tư đạt vị trí quán quân trên World Albums Chart. Love Shot được phát hành vào ngày 13 tháng 12 dưới dạng tái phát hành của Don't Mess Up My Tempo. Đĩa đơn dẫn đường Love Shot của album trở thành đĩa đơn quán quân thứ ba của EXO trên bảng xếp hạng Billboard World Digital Songs và trụ hạng trong ba tuần liên tiếp. Don't Mess Up My Tempo đã bán được 1.951.879 bản tại Hàn Quốc vào năm 2018 và là album bán chạy nhất của EXO.
Chen trở thành thành viên thứ hai của EXO ra mắt với tư cách là nghệ sĩ solo với EP đầu tay April, and a Flower phát hành vào ngày 1 tháng 4 năm 2019. Album đạt vị trí á quân trên Gaon Album Chart và vị trí thứ ba trên Billboard World Albums Chart. Xiumin nhập ngũ theo nghĩa vụ quân sự bắt buộc với tư cách sĩ quan tại ngũ vào ngày 7 tháng 5 năm 2019. D.O. nhập ngũ cũng với tư cách trên vào ngày 1 tháng 7. Baekhyun ra mắt với tư cách là nghệ sĩ solo thứ ba của nhóm với việc phát hành EP City Lights vào ngày 10 tháng 7. City Lights đã bán được hơn 500.000 bản vào tháng 7 năm 2019, phá vỡ kỷ lục Gaon Chart về doanh số bán album hàng tháng cao nhất của một nghệ sĩ solo. Album cũng đạt vị trí thứ 4 trên cả bảng xếp hạng World Albums và Heatseekers Albums của Billboard. Chanyeol và Sehun ra mắt nhóm nhỏ thứ hai của EXO, EXO-SC và phát hành EP đầu tiên What a Life vào ngày 22 tháng 7; bộ đôi cũng phát hành ca khúc "We Young" nằm trong dự án SM Station X 0 vào tháng 9 năm 2018. What a Life ra mắt ở vị trí thứ tám tại bảng xếp hạng World Albums và ở vị trí thứ mười tại bảng xếp hạng Heatseekers. Chen phát hành EP thứ hai, Dear My Dear, vào ngày 1 tháng 10; album đạt vị trí số một tại Gaon Album Chart. Baekhyun và Kai là đại diện cho EXO là thành viên trong siêu nhóm nhạc SuperM của SM Entertainment. Nhóm đã phát hành EP đầu tiên mang tên mình vào ngày 4 tháng 10, ra mắt ở vị trí số một tại bảng xếp hạng Billboard 200, trở thành nghệ sĩ Hàn Quốc đầu tiên đứng đầu bảng xếp hạng với sản phẩm phát hành đầu tay của họ. EXO bắt đầu chuyến lưu diễn thứ năm của họ, EXO Planet 5 - Exploration, với sáu buổi diễn tại Seoul từ ngày 19 đến 28 tháng 7, tổng cộng có 31 buổi diễn.
Album phòng thu thứ sáu của EXO, Obsession, được phát hành vào ngày 27 tháng 11 năm 2019. Đây là album đầu tiên của nhóm có đội hình sáu người. Obsession ra mắt ở vị trí số một trên Gaon Album Chart. Nhóm đã ra mắt một số bài hát trong album trực tiếp thông qua các buổi hòa nhạc trong EXO Planet 5 - Exploration vào tháng 12 năm 2019, cũng là chương trình kết thúc của chuyến lưu diễn.
2020–nay: Tập trung vào các hoạt động solo và sự trở lại của nhóm
Vào tháng 2 năm 2020, SM Entertainment tiết lộ rằng các thành viên EXO sẽ ​​ưu tiên các hoạt động solo trong năm 2020, do một số thành viên tạm ngừng hoạt động với nhóm trong thời gian nhập ngũ. Suho trở thành thành viên EXO thứ tư ra mắt solo với EP đầu tay Self-Portrait được phát hành vào ngày 30 tháng 3 năm 2020. Self-Portrait đã bán được hơn 200.000 bản vào tháng 3 năm 2020 và đạt vị trí số một tại Gaon Album Chart. Suho nhập ngũ vào ngày 14 tháng 5. Vào ngày 25 tháng 5, Baekhyun phát hành Delight, với đĩa đơn chính "Candy". EP này đã thu được hơn 732.000 đơn đặt hàng trước, trở thành album được đặt trước nhiều nhất của một nghệ sĩ solo trong lịch sử Hàn Quốc. Vào ngày 1 tháng 7, mini-album đã bán được hơn 1.000.000 bản, trở thành album solo đầu tiên ở Hàn Quốc làm được điều này kể từ Another Days (2001) của Kim Gun-mo. EXO-SC phát hành album phòng thu đầu tiên, 1 Billion Views, vào ngày 13 tháng 7, đứng đầu Gaon Album Chart. Baekhyun và Kai trở lại hoạt động với SuperM trong album phòng thu đầu tiên của nhóm, Super One, đứng đầu Gaon Album Chart và đứng thứ hai tại Billboard 200. Chen nhập ngũ vào ngày 26 tháng 10. Kai ra mắt với tư cách là nghệ sĩ solo thứ năm của nhóm trong mini-album cùng tên vào ngày 30 tháng 11.
Ngày 6 tháng 12 năm 2020 và 25 tháng 1 năm 2021, Xiumin và D.O. lần lượt xuất ngũ. Baekhyun phát hành mini-album tiếng Nhật đầu tay cùng tên và mini-album tiếng Hàn thứ ba Bambi lần lượt vào ngày 21 tháng 1 và 30 tháng 3 năm 2021, Lay phát hành album phòng thu thứ năm của mình, Producer, vào ngày 5 tháng 2. Chanyeol và Baekhyun lần lượt nhập ngũ vào ngày 29 tháng 3 và 6 tháng 5. Trước khi nhập ngũ, họ đã cùng các thành viên đang hoạt động còn lại của EXO bí mật thu âm album tiếp theo của nhóm. Trong video chúc mừng ngày kỷ niệm 9 năm hoạt động của nhóm được đăng tải vào ngày 8 tháng 4, các thành viên tiết lộ là Xiumin và D.O. đã quay trở lại hoạt động và họ đang chuẩn bị cho một album mới sẽ được phát hành trong nửa đầu năm 2021. Lay cũng tham gia thu âm cho album, đánh dấu hoạt động cùng nhóm đầu tiên của anh kể từ album Don't Mess Up My Tempo. EP thứ bảy của nhóm, "album đặc biệt" Don't Fight the Feeling, phát hành vào ngày 7 tháng 6. D.O. ra mắt với tư cách nghệ sĩ solo thứ sáu của nhóm với EP Empathy vào ngày 26 tháng 7. Kai phát hành EP thứ hai của mình, Peaches, vào ngày 30 tháng 11 năm 2021.
Ngày 13 tháng 2 năm 2022, Suho chính thức xuất ngũ. EP thứ hai của Suho, Grey Suit, phát hành vào ngày 4 tháng 4. EXO đã kỷ niệm 10 năm ra mắt vào ngày 8 tháng 4 thông qua buổi ra mắt mùa mới của chương trình thực tế Exo's Ladder, được phát hành thông qua dịch vụ phát trực tuyến Wavve, cũng như một buổi fan meeting đặc biệt, mang tên 2022 Debut Anniversary Fan Event, vào ngày 9 tháng 4 tại Jamsil Arena, nơi đánh dấu buổi biểu diễn trực tiếp đầu tiên của họ trước khán giả kể từ khi đại dịch COVID-19 bắt đầu. Sau khi hoàn thành thời hạn hợp đồng với SM Entertainment, Lay tuyên bố rời công ty. Mặc dù vậy, nam nghệ sĩ nói rằng anh vẫn sẽ hoạt động với tư cách là một thành viên của EXO.
Chen chính thức xuất ngũ vào ngày 25 tháng 04 năm 2022.
Vào ngày 26 tháng 9 năm 2022, Mini Album thứ nhất của Xiumin đã chính thức phát hành với ca khúc chủ đề cùng tên “Brand New”
Baekhyun chính thức xuất ngũ vào ngày 05 tháng 02 năm 2023
Phong cách âm nhạc
EXO được nhiều người đánh giá là có giọng ca nội lực trong ngành công nghiệp K-pop, với ba giọng ca chính của nhóm là D.O., Chen và Baekhyun nhận được lời khen ngợi từ các nghệ sĩ trong ngành và các phương tiện truyền thông.
Bắt đầu từ năm 2013, EXO phát hành các EP đặc biệt có chủ đề mùa đông gần như vào các tháng 12 hàng năm. Trong những EP này có nhiều bài hát ballad cổ điển, giàu cảm xúc, khác với các đĩa đơn kịch tính và lạc quan thường có trong các album phòng thu của nhóm. Tạp chí Billboard khen ngợi đĩa đơn "Universe" nằm trong EP cùng tên của nhóm phát hành năm 2017, cho rằng "với sự tinh tế chứa trong giọng hát cao vút và đầy cảm xúc của các thành viên EXO, "Universe" là một ca khúc power ballad phát huy được thế mạnh của nhóm".
Nhóm đã thường xuyên làm việc với các nhà sản xuất kỳ cựu của Hàn Quốc và quốc tế bao gồm Kenzie, Dean, LDN Noise, The Underdogs và MARZ Music. Nhiều bài hát của EXO – đặc biệt là các đĩa đơn, có sự pha trộn giữa pop, hip-hop và R&B với các dòng nhạc điện tử như house, trap và synth-pop được sản xuất khi hình ảnh những màn biểu diễn trên sân khấu của họ luôn được nhớ đến. Nhà sản xuất Harvey Mason Jr. bình luận: "Chúng tôi lắng nghe những chất liệu nhạc của họ... và cố gắng tiến thêm một bước. Chúng tôi cố gắng và thực hiện những điều mới mẻ và nguyên bản nhưng vẫn mang hơi hướng của EXO....Họ có thể hát, họ có thể nhảy, họ có nguồn năng lượng... Việc này giống với một người họa sĩ luôn có đầy đủ màu sắc bên mình".
Trong buổi đầu sự nghiệp, EXO được Billboard miêu tả âm nhạc "lấy cảm hứng hoàn toàn từ giai điệu những năm 90 và đầu những năm 2000... với nhịp lớn hơn, đưa vào các phần hook và thêm các phần rap và dance tạo điểm nhấn". Nhóm cũng đã thể hiện một màu sắc âm nhạc "trưởng thành" và "ma mị" hơn với việc phát hành album phòng thu thứ ba Ex'Act vào năm 2016, cùng với sự tăng cường sử dụng các dòng nhạc dance điện tử như house và synth-pop. Album phòng thu thứ tư The War càng đi sâu vào việc thử nghiệm các thể loại nhạc mới cho nhóm, bao gồm cả việc thêm vào phần nhạc trap. Với đĩa đơn "Ko Ko Bop" trong album này, EXO cũng nhận được lời khen ngợi với phần giai điệu có sự kết hợp độc đáo giữa dòng nhạc reggae êm tai và các phần break với chất nhạc điện tử nặng.
Sáng tác ca khúc
Trong buổi đầu của sự nghiệp, các thành viên của EXO đối mặt với những lời chỉ trích vì ít tham gia vào việc sáng tác và sản xuất các bài hát của mình. Tuy nhiên đến năm 2015, lần đầu tiên một vài thành viên của nhóm đã được ghi công viết lời cho một bài hát nằm trong phiên bản tái phát hành của album phòng thu thứ hai Love Me Right. "Promise (EXO 2014)" do Chanyeol, Chen và Lay sáng tác như một "món quà đặc biệt" của họ nhằm đáp lại sự ủng hộ của người hâm mộ. Kể từ đó, EXO đã phát hành nhiều ca khúc với phần lời do các thành viên trong nhóm đảm nhận, bao gồm cả "Heaven" và "She's Dreaming" nằm trong album thứ ba, đĩa đơn quảng bá đặc biệt "Lightsaber" hay đáng chú ý nhất là đĩa đơn hit "Ko Ko Bop" và một vài bài hát khác nằm trong album The War phát hành vào năm 2017 của nhóm.
Trong một bài phỏng vấn vào năm 2017 với tạp chí Billboard, Chanyeol chia sẻ về những đóng góp của anh trong ca từ của bài hát "Chill". Anh phát biểu rằng vì "phải viết lời trên một bản nhạc hoàn toàn không có phần lời tham khảo", nên quá trình viết nhạc diễn ra "tự nhiên" hơn đối với anh. Cũng trong bài phỏng vấn, Chen giải thích về quá trình thực hiện đĩa đơn "Ko Ko Bop", anh cho biết mình cùng các thành viên khác đã "viết phần lời riêng biệt và sau đó hợp tác để ghép lời cho bài hát. Tôi nghĩ mình không có gì phải tiếc nuối [về bài hát] vì nó là thành phẩm tốt nhất sau tất cả những nỗ lực đến từ các thành viên và những người sáng tác khác trong quá trình làm việc". Chen cũng được ghi công nhờ viết phần lời tiếng Hàn cho ca khúc "Lights Out" thuộc EP mùa đông đặc biệt thứ tư Universe của EXO. Người đảm nhận vai trò nhảy chính cho nhóm Lay cũng là một nhà sản xuất và sáng tác. Anh đã sáng tác từng ca khúc cho tất cả các album solo của mình cũng như cho những nghệ sĩ khác. Chanyeol còn tham gia vào quá trình viết lời cho "Gravity" và "With You", cả hai ca khúc đều trích từ album phòng thu thứ sáu Don't Mess Up My Tempo của nhóm.
Sân khấu
EXO đã được khen ngợi đặc biệt vì vũ đạo đồng bộ và các thiết kế sân khấu phức tạp của họ. Thời gian đầu của sự nghiệp, các vũ đạo của nhóm lần lượt được biên đạo bởi các biên đạo múa hip hop người Mỹ Tony Testa và Nicholas Bass cho các bài hát như "Wolf" và "Growl". Những năm gần đây, EXO hợp tác với biên đạo múa Kim Tae Woo. Tờ Dazed ngưỡng mộ "vũ đạo sắc bén...liền mạch" của nhóm, cho rằng phần vũ đạo đã đưa EXO "dẫn đầu sự thống trị nhạc pop". Một yếu tố sân khấu không thể thiếu trong các chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới của nhóm là việc sử dụng nước dưới dạng mưa và bể cạn. Tạp chí Cleo cho rằng "công thức chiến thắng" của EXO là sự kết hợp nước vào trong các vũ đạo của họ, ngoài ra "có một dòng nước từ trên cao rơi xuống khi nhóm trình diễn "White Noise" và "Lightsaber", trong đó một số thành viên bị ướt đẫm". Trang Yahoo đã viết rằng "trong một đoạn, các chàng trai đứng trên một sân khấu hình lục giác (mô phỏng theo logo của nhóm) được nâng cao lên và nhảy múa một cách gợi cảm trong khi nước đổ xuống từ trên cao".
Về phần thiết kế sân khấu, tờ Music Mind chỉ ra việc EXO sử dụng "không chỉ... đèn sân khấu và đèn chiếu sáng, mà còn [vô số] hiệu ứng đặc biệt như nước, lửa và pháo hoa, trong đó chưa kể các màn hình lớn được đặt ở cả sân khấu phụ và chạy dọc theo toàn bộ chu vi của địa điểm". Nhà báo Keb Cuevas của tờ Rappler đã mô tả "Sân khấu màn hình nhiều đèn LED được trang bị các họa tiết hình ba chiều của EXO và ánh sáng laser được biên đạo sẵn", ngoài ra "sân khấu thực sự bốc lửa khi các hiệu ứng pháo hoa được đốt cháy trên nền nhạc điện tử". Tổng quát về buổi hòa nhạc năm 2018 ở Singapore, tờ Bandwagon nhận xét rằng sau "với chuyến lưu diễn quảng bá thứ tư [trong] bốn năm... bạn có thể [cho rằng] danh sách bài hát và các sân khấu của họ sẽ bị lặp đi lặp lại và trở nên cũ rích. Nhưng [điều đó] hoàn toàn đã không xảy ra".
Ảnh hưởng
Với việc phát hành album phòng thu đầu tay vào năm 2013, EXO trở thành nghệ sĩ Hàn Quốc đầu tiên bán ra hơn một triệu bản trong vòng 12 năm; nghệ sĩ gần nhất đạt được cột mốc trên là g.o.d vào năm 2001. Năm 2018, EXO trở thành "người bán được năm album triệu bản", đồng nghĩa với việc nhóm đã bán được hơn một triệu bản đối với mỗi album. Sau sự phát hành album phòng thu thứ năm Don't Mess Up My Tempo, EXO trở thành nghệ sĩ Hàn Quốc đầu tiên ra mắt trong thế kỉ 21 bán ra 10 triệu album tổng cộng.
EXO cũng có những đóng góp to lớn cho sự thành công thương mại của công ty chủ quản SM Entertainment. Trong quý tư của năm 2018, SM Entertainment ghi nhận lợi nhuận hàng quý lớn nhất đối với công ty giải trí Hàn Quốc từ trước đến nay ở mức 13,4 triệu đô la. Nghệ sĩ SM kiếm được doanh thu cao nhất là EXO, với mức 31% trong số tổng doanh thu quý tư 188 triệu đô la.
EXO được mô tả là "nhóm nhạc nam lớn nhất thế giới". Họ đã trở nên phổ biến rộng rãi ở Hàn Quốc và được "Forbes" nêu tên trong danh sách Korea Power Celebrity là những người nổi tiếng quyền lực nhất ở Hàn Quốc trong năm 2015 và 2016; nằm trong tốp năm vào các năm 2014, 2017 và 2018; cũng như tốp 10 trong năm 2019 Nhóm được gọi bằng những tên gọi vinh dự như "Ông hoàng K-Pop" bởi các phương tiện quốc tế như tạp chí Vogue, Metro, PageOne và các phương tiện truyền thông Hàn Quốc như OBS là ví dụ điển hình.*
Tháng 4 năm 2018, Forbes mô tả EXO là một trong hai nghệ sĩ trên toàn thế giới có hiệu suất tăng đột biến trên các phương tiện truyền thông xã hội, cùng với nhóm nhạc nam K-pop BTS. Cả hai nhóm đều vượt qua các nghệ sĩ Mỹ như Beyonce, Justin Bieber và Taylor Swift. Các thống kê của Twitter từ Next Big Sound cho thấy với 24 triệu lượt nhắc đến trong một tuần, EXO ghi nhận đạt mức cao gấp 14.000 lần so với dự kiến. EXO cũng đứng vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng cuối năm của 2018 Billboard Social 50.
Các tác phẩm của EXO đã ảnh hưởng đến nhiều nghệ sĩ, bao gồm Kim Dong-han, Wanna One, và Kang Daniel.
Quảng cáo
EXO duy trì phần lớn các hợp đồng quảng cáo xuyên suốt sự nghiệp của nhóm và nhiều lần được Viện nghiên cứu kinh doanh Hàn Quốc xướng tên là nghệ sĩ K-pop có danh hiệu quyền lực nhất. Kể từ năm 2012, EXO đã duy trì quan hệ đối tác với công ty đại chúng lớn nhất ở Hàn Quốc Samsung và tham gia các hoạt động quảng bá cho các sản phẩm điện tử của công ty. Đầu tháng 2 năm 2013, EXO bắt đầu quảng bá cho thương hiệu quần áo Hàn Quốc Kolon Sport, trong đó có việc quay quảng cáo cho một đôi giày thể thao mới được đặt tên theo sự hợp tác với nhóm: MOVE-XO. Cũng trong năm 2013, EXO bắt đầu một hợp đồng quảng bá hai năm với thương hiệu mỹ phẩm Nature Republic, sau đó hợp đồng được mở rộng và vẫn được duy trì đến ngày nay. Quan hệ đối tác của họ đã tăng lên trong năm 2015 và 2016 bao gồm những sự kiện ký tặng, lần lượt tăng lên 30.000 và 50.000 người hâm mộ ở từng năm. Sự kiện ký tặng năm 2015 được tổ chức ở Busan, với lượng người tham gia đông đến mức sở cảnh sát thành phố đã tweet: "Hiện đang quay trực tiếp tại buổi ký tặng người hâm mộ của EXO ở Gwangbukdong. Một, hai, ba! Chúng ta là một! Cảnh sát Busan! Mọi người xin hãy giữ trật tự chung". Các sự kiện này được tiếp nối với Green Nature Exo Fan Festival vào năm 2017 và 2018; cả hai đều là những sự kiện theo phong cách hòa nhạc được tổ chức bởi Nature Republic với hàng ngàn người tham dự.
Cuối năm 2015, EXO chính thức quảng bá cho Star Wars: The Force Awakens, với việc phát hành một bộ phim hợp tác có nội dung theo tạp chí Billboard rằng "chín thành viên EXO trong một thế giới lấy cảm hứng từ phim "Chiến tranh giữa các vì sao" có các câu lạc bộ "Jedi Only" và họ mang theo những thanh kiếm ánh sáng". Năm 2016, nhóm trở thành đại sứ cho công ty giày dép Mỹ Skechers, quảng bá sản phẩm D'Lites 2 Sweet Monster Collection. Quan hệ hợp tác này còn được mở rộng thành các sự kiện của Skechers như Cuộc thi nhảy K-Pop Sweet Monster 2017, có sự tham dự của hai thành viên EXO là Chanyeol và Sehun. Cũng trong năm 2016, nhóm trở thành gương mặt chính thức cho bộ sưu tập xuân của thương hiệu quần áo quốc tế SPAO, trong đó bao gồm các bưu thiếp phiên bản giới hạn và áp phích cho khách hàng.
Năm 2018, nhờ màn trình diễn của EXO tại Lễ bế mạc cho Thế vận hội mùa đông 2018, nhóm trở thành gương mặt thương hiệu của công ty các môn thể thao về tuyết Kessler có trụ sở tại Thụy Sĩ. Tháng 3 năm 2018, EXO được công bố là đại sứ thương hiệu mới cho Major League Baseball (MLB) ở châu Á. Sau thông báo này, Chanyeol, Kai và Sehun tham dự lễ khai trương cửa hàng MLB tại Quảng trường Thời đại ở Hồng Kông vào ngày 23 tháng 3. Tháng 7 năm 2018, EXO được bổ nhiệm làm Đại sứ Du lịch Hàn Quốc năm 2018 bởi Tổng cục du lịch Hàn Quốc và xuất hiện trong một loạt các quảng cáo mang tính quảng bá được thiết kế nhằm "quảng bá Hàn Quốc ra thế giới". EXO cũng duy trì quan hệ đối tác hoặc từng quảng bá trước đó cho các công ty bao gồm Coca-Cola, SK Telecom, KFC, MCM, Lotte Confectionery, Lotte World, Goobne Chicken và Hats On.*
Hoạt động từ thiện
Các thành viên của EXO-K trở thành đại sứ thiện chí cho Hội chữ thập đỏ Hàn Quốc vào tháng 12 năm 2012. Các thành viên của EXO đã được bổ nhiệm làm đại sứ chính thức cho Fashion-KODE 2014, tổ chức bởi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc và Korea Active Content Agency Fashion Festival vào tháng 7 năm 2014. Trong cùng tháng, Samsung công bố EXO là đại sứ thương hiệu của mình cho Thế vận hội Trẻ Mùa hè 2014.
Kể từ khi ra mắt, Các thành viên EXO đã tham gia vào các hoạt động từ thiện như tình nguyện và quyên góp cá nhân cho các tổ chức bao gồm các trung tâm chăm sóc trẻ em, Tổ chức Bệnh bạch cầu ở trẻ em Hàn Quốc, Trung tâm phát triển tài nguyên phụ nữ Siheung và các dịch vụ y tế của Hồ Nam, Trung Quốc.
Danh sách phim
Chương trình truyền hình trực tiếp
Drama
DVD V LIVE
Giải thưởng và đề cử
thumb|phải|250px|EXO tại [[Mnet Asian Music Awards lần thứ 16 vào tháng 10 năm 2014.]] EXO đã thắng nhiều giải thưởng lớn ở Hàn Quốc và quốc tế. Ngày 14 tháng 6 năm 2013, nhóm giành chiến thắng đầu tiên trong chương trình âm nhạc, với đĩa đơn "Wolf" trên chương trình Music Bank của Hàn Quốc. Chương trình âm nhạc là các chương trình hàng tuần ở Hàn Quốc và Trung Quốc trao giải thưởng cho bài hát phổ biến nhất trong nước dựa trên thứ hạng trên bảng xếp hạng kỹ thuật số, doanh số album và độ phổ biến trên các phương tiện truyền thông. EXO giữ kỷ lục có đĩa đơn với nhiều chiến thắng trên chương trình âm nhạc nhất, với 18 lần chiến thắng của "Call Me Baby" phát hành vào năm 2015. EXO đã giành được hơn 100 giải thưởng chương trình âm nhạc, trở thành nghệ sĩ thứ hai đạt được cột mốc này sau các đồng nghiệp cùng công ty Girls' Generation.
EXO cũng đã nhận được 23 giải thưởng Daesang từ các chương trình giải thưởng cuối năm khác nhau. Các chiến thắng Daesang (giải thưởng lớn) của EXO:
Ngày 3 tháng 11 năm 2017, EXO nhận được Bằng khen của Thủ tướng tại Korean Popular Culture and Arts Awards, là bằng khen vinh dự được trao cho các cá nhân và tập thể nhận được sự công nhận trong dịch vụ công cộng và/hoặc xuất sắc trong một lĩnh vực nhất định. Khi nhận giải thưởng, Suho đã phát biểu: "Chúng tôi đã nhận được một giải thưởng lớn này cùng với nhiều người tài giỏi khác...Thật là một vinh dự to lớn. Chúng tôi sẽ không chỉ quảng bá cho K-pop, mà cho cả đất nước Hàn Quốc".
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhóm nhạc K-pop Thể loại:Nhóm nhạc nam Hàn Quốc Thể loại:Ban nhạc nam Trung Quốc Thể loại:Nghệ sĩ SM Entertainment Thể loại:SM Town Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Ca sĩ tiếng Triều Tiên Thể loại:Khởi đầu năm 2012 ở Hàn Quốc Thể loại:Ban nhạc từ Seoul Thể loại:Nhóm nhạc Mandopop Thể loại:Nhóm nhạc hip hop Hàn Quốc
Tống Đào
Tống Đào (sinh tháng 4 năm 1955) là kỹ sư cao cấp, tiến sĩ kinh tế học, chính khách và nhà ngoại giao cao cấp của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông là Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX, nguyên là Bộ trưởng Bộ Liên lạc Đối ngoại Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trước khi được bổ nhiệm là người đứng đầu cơ quan đối ngoại của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông từng là Đại sứ Trung Quốc tại Guyana, Philippines, Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Đảng ủy Bộ Ngoại giao và Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Thân thế
Tống Đào là người Hán sinh tháng 4 năm 1955 ở Tú Thiên, tỉnh Giang Tô. Tháng 3 năm 1973, dưới thời kỳ Cách mạng Văn hoá ông tham gia đội sản xuất ở nông thôn tại huyện Sa, tỉnh Phúc Kiến.
Giáo dục
Tống Đào tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế chính trị tại Đại học Sư phạm Phúc Kiến.
Tháng 9 năm 1988 đến tháng 8 năm 1991, ông theo học tại Đại học Monash ở Úc.
Sự nghiệp
Tháng 9 năm 1975, Tống Đào gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc. Năm 1978, Tống Đào khởi đầu sự nghiệp ở quê hương tỉnh Phúc Kiến làm giáo viên rồi Phó Chủ nhiệm khoa của khoa công nghiệp khai thác rừng, Học viện Lâm nghiệp Phúc Kiến. Năm 1986, ông được cử làm Phó Chủ nhiệm Văn phòng Học viện Lâm nghiệp Phúc Kiến. Năm 1991, ông được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Văn phòng Học viện Lâm nghiệp Phúc Kiến. Năm 1992, ông chuyển sang làm Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghiệp nhẹ Phúc Kiến. Năm 1995, ông được luân chuyển giữ chức Phó Bí thư Huyện ủy huyện La Nguyên, tỉnh Phúc Kiến. Năm 1997 đến năm 2000, ông đảm nhiệm chức vụ Trợ lý Tổng Giám đốc Tổng Công ty Công nghiệp Dệt may Phúc Kiến rồi Phó Chủ tịch Công ty Đầu tư Tín thác Quốc tế Phúc Kiến.
Tháng 10 năm 2015, Tống Đào là thành viên Đoàn đại biểu Đảng Cộng sảng Trung Quốc do Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị Lưu Vân Sơn dẫn đầu tham dự các hoạt động kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập Đảng Lao động Triều Tiên và thăm hữu nghị chính thức Triều Tiên. Tháng 11 năm 2015, Tống Đào được bổ nhiệm làm Trưởng Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, thay cho ông Vương Gia Thụy. Ngày 24 tháng 10 năm 2017, tại Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, ông được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX.
Tham khảo
Thể loại:Người Giang Tô Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Monash Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Phúc Kiến
KRL Commuterline
Các tuyến
Hệ thống KRL Jabotabek có 6 tuyến đường:
Các loại tàu
Các tàu vận hành trên hệ thống KRL Jabotabek gồm ba loại: Ba loại này không chỉ khác nhau ở vận tốc mà còn cả ở tiện nghi. Tàu loại thường không có điều hòa không khí.
Tham khảo
Thể loại:Giao thông Indonesia
Cleome brachyadenia
Liên kết ngoài
B Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1939
Lacinipolia suda
Lacinipolia suda là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lacinipolia
Amphoe Mueang Ubon Ratchathani
Mueang Ubon Ratchathani (เมืองอุบลราชธานี) là một huyện (Amphoe Mueang) thuộc tỉnh Ubon Ratchathani, một tỉnh ở Đông Bắc Thái Lan. Huyện này có diện tích km2, dân số. Huyện này giáp các huyện sau (từ phía tây theo chiều kim đồng hồ): Khueang Nai, Muang Sam Sip, Lao Suea Kok, Don Mot Daeng, Sawang Wirawong, Warin Chamrap của tỉnh Ubon Ratchathani và Kanthararom của tỉnh Sisaket. Huyện này ban đầu có tên là Buphapala Nikhom (บุพปลนิคม), sau đó được đổi thành Burapha Ubon (บูรพาอุบล) năm 1909 và thành Mueang Ubon Ratchathani năm 1913. Nguồn nước chính của huyện này là sông Mun.
Hành chính
Huyện này được chia thành 12 phó huyện (tambon), các đơn vị này lại được chia ra thanh 148 làng (thôn, ấp, bản, buôn, sóc) (muban). Thành phố (thesaban nakhon) Ubon Ratchathani nằm trên toàn bộ địa giới của tambon Nai Mueang. Phần không có số là tambon tạo thành huyện Don Mot Daeng và Lao Suea Kok.
Liên kết ngoài
Mueang Ubon Ratchathani
Zeuxine polygonoides
Sources
polygonoides Thể loại:Thực vật Nouvelle-Calédonie Thể loại:Thực vật quần đảo Solomon
Pardosa tenuipes
Pardosa tenuipes là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Tham khảo
Thể loại:Pardosa
Nhà thờ St Joseph, Zabrze
nhỏ|Mặt trước của nhà thờ St. Joseph nhỏ|Nội thất Nhà thờ St.Joseph (tiếng Ba Lan: Kościół więtego Józefa, Josefskirche) ở Zabrze là một nhà thờ Công giáo La Mã được xây dựng từ năm 1930-1931 theo phong cách Biểu hiện. Đây là một trong một số tòa nhà Biểu hiện làm bằng gạch được thiết kế bởi Dominikus Böhm (1880-1955). Nó nằm ở phía tây nam của trung tâm Zabrze tại Ulica Franklina Roosevelta 104.
Lịch sử
Khởi công xây dựng nhà thờ bắt đầu vào ngày 31 tháng 8 năm 1930. Giáo xứ St. Joseph được thành lập vào năm 1931, tiếp quản một phần lãnh thổ của Giáo xứ St. Andrew và nhà thờ mới được hoàn thành vào tháng 12 năm 1931. Vào ngày 4 tháng 9 năm 1932, Nhà thờ St.Joseph được Đức Hồng y Adolf Bertram (1859-1945), Đức Tổng Giám mục Breslau phong thánh.
Kiến trúc
Lối vào của nhà thờ tượng trưng cho "Porta Sacra" (Cổng vào thiên đường), với hai cổng vòm tròn hỗ trợ một màn hình xây gồm 12 vòm nhỏ hơn. Ở phía đông là một tòa tháp với 40 cửa sổ hình vòm tượng trưng cho 40 năm người Israel lang thang qua Sinai từ Ai Cập đến Canaan.
Nội thất dài 67,5 mét và rộng 26 mét. Các phòng trước với bàn thờ được nâng lên 2 mét so với sàn nhà; bên dưới là Nhà nguyện của Miner với 10 cửa sổ hình vòm, có bàn thờ Thánh Barbara được xây dựng bởi những người khai thác than từ những năm 1930.
Một trong những cửa sổ kính màu trong nhà thờ cho thấy ba cảnh trong thánh thư liên quan đến Bí tích Thánh Thể, và một cảnh khác cho thấy Thánh gia. Đằng sau và phía trên lối vào là một cửa sổ hoa hồng.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhà thờ tại Ba Lan
RNA
nhỏ|phải|Một vòng cặp tóc mRNA tiền xử lý (pre-mRNA). Các đơn vị [[nucleobase (lục) và bộ khung ribose-phosphate (lam). Đây là sợi đơn RNA bản thân tự gập lại.]]
Acid ribonucleic (ARN hay RNA) là một phân tử polyme cơ bản có nhiều vai trò sinh học trong mã hóa, dịch mã, điều hòa, và biểu hiện của gen. RNA và DNA là các acid nucleic, và, cùng với lipid, protein và carbohydrat, tạo thành bốn loại đại phân tử cơ sở cho mọi dạng sự sống trên Trái Đất. Giống như DNA, RNA tạo thành từ một chuỗi nucleotide, nhưng không giống DNA là thường tìm thấy nó ở dạng tự nhiên là một sợi đơn gập lại vào chính nó, hơn là sợi xoắn kép. Các sinh vật tế bào sử dụng RNA thông tin (mRNA) đề truyền đạt các thông tin di truyền (sử dụng các base nitric guanine, uracil, adenine, và cytosine, ký hiệu tương ứng bằng các chữ cái G, U, A, và C) cho phép tổng hợp trực tiếp lên các protein chuyên biệt. Nhiều virus mã hóa thông tin di truyền của chúng trong bộ gene RNA.
Một số phân tử RNA đóng vai trò hoạt động bên trong tế bào như là những chất xúc tác cho các phản ứng sinh học, kiểm soát biểu hiện gen, hoặc những đáp ứng cảm nhận và liên lạc trong quá trình truyền tín hiệu tế bào. Một trong những quá trình hoạt động chính là sinh tổng hợp protein, một chức năng phổ biến mà các phân tử RNA trực tiếp tham gia tổng hợp protein trên phân tử ribosome. Quá trình này sử dụng các phân tử RNA vận chuyển (tRNA) mang các amino acid đến phức hệ ribosome, nơi các phân tử RNA ribosome (rRNA) thực hiện ghép nối các amino acid với nhau tạo thành chuỗi tiền protein.
So sánh với DNA
nhỏ|trái|150px|Các base trong một phân tử RNA. nhỏ|Minh họa ba chiều của tiểu đơn vị [[50S của ribosome. RNA ribosome màu hoàng thổ, protein màu lam. Vị trí hoạt động là một đoạn nhỏ của rRNA, như thể hiện màu đỏ.]] Cấu trúc hóa học của RNA có những điểm giống với DNA, nhưng có ba điểm khác biệt cơ bản:
Giống như DNA, hầu hết các hoạt động sinh học của RNA, bao gồm mRNA, tRNA, rRNA, snRNA, và các RNA không mã hóa khác, chứa các trình tự bổ sung cho phép một phần RNA gập lại và bắt cặp với chính nó để tạo thành sợi kép xoắn ốc. Phân tích những RNA này cho thấy chúng có dạng cấu trúc bậc cao. Không giống như DNA, không chứa một sợi xoắn kép quá dài, mà là một hệ bao gồm các sợi xoắn kép ngắn đính cùng các cấu trúc tương tự như ở protein.
Theo dạng cấu trúc này, RNA có thể trở thành các chất xúc tác (giống như enzyme). Ví dụ, khi xác định cấu trúc của ribosome—một phức hợp RNA-protein tham gia xúc tác hình thành chuỗi peptide—các nhà sinh học phát hiện thấy vị trí hoạt động của nó chứa hoàn toàn của RNA.
Cấu trúc
nhỏ|phải|230px|Cặp base Watson-Crick trong [[siRNA (các nguyên tử hiđrô không được thể hiện)]] Mỗi nucleotide trong RNA chứa một đường ribose, với carbon được đánh thứ tự từ 1' đến 5'. Nhìn chung, một base được gắn vào vị trí 1' là adenine (A), cytosine (C), guanine (G), hoặc uracil (U). Adenine và guanine là các purine, cytosine và uracil là các pyrimidine. Một nhóm phosphat gắn vào vị trí 3' của một đường ribose và vào vị trí 5' của đường ribose tiếp theo. Nhóm phosphat tích điện âm, khiến cho RNA là phân tử mang điện (polyanion). Các base tạo thành liên kết hiđrô giữa các cytosine và guanine, giữa adenine và uracil và giữa guanine và uracil. Tuy thế, cũng có thể có những tương tác khác, như một nhóm base adenine liên kết với một nhóm khác trong chỗ phình, hoặc tại vòng bốn (tetraloop) GNRA có liên kết cặp base guanine–adenine.
nhỏ|trái|Cấu trúc hóa học của RNA Một thành phần cấu trúc quan trọng của RNA khác biệt với DNA đó là sự có mặt của nhóm hydroxyl tại vị trí 2' trong đường ribose. Sự có mặt của nhóm chức này làm cho dạng xoắn của RNA có dạng A-hình học (A-form geometry), mặc dù trong trường hợp sợi đơn dinucleotide, có thể hiếm gặp RNA trong dạng B-hình học như quan sát thấy ở hầu hết DNA. Dạng A-hình học khiến cho trên phân tử RNA có rãnh (groove) lớn hẹp và rất sâu và một rãnh nhỏ rộng và nông. Hệ quả thứ hai của sự có mặt nhóm 2'-hydroxyl đó là trong các vùng có hình dáng linh hoạt (conformationally flexible regions) của một phân tử RNA (tức là không tham gia vào sự tạo thành sợi xoắn kép), có thể tấn công hóa học vào liên kết phosphodiester bên cạnh để cắt bộ khung RNA.
nhỏ|Cấu trúc bậc hai của [[telomerase RNA.]]
RNA được phiên mã chỉ ở bốn base (adenine, cytosine, guanine và uracil), nhưng các base này và nhóm đường gắn cùng có thể được chỉnh sửa theo nhiều cách khi RNA trưởng thành. Ở pseudouridine (Ψ), mà trong đó mối liên kết giữa uracil và ribose bị chuyển từ liên kết C–N thành liên kết C–C, và ribothymidine (T) được tìm thấy ở nhiều nơi (nổi bật nhất là nó xuất hiện ở vòng TΨC của tRNA). Một ví dụ base biến đổi khác đó là hypoxanthine, một base adenine đã khử amin mà nucleoside của nó được gọi là inosine (I). Inosine đóng vai trò quan trọng trong giả thuyết cặp base linh hoạt (wobble hypothesis) của mã di truyền.
Dạng chức năng của các phân tử RNA sợi đơn, giống như các protein, thường đòi hỏi một cấu trúc bậc ba cụ thể. Các bộ khung cho cấu trúc này được cung cấp bởi các yếu tố cấu trúc bậc hai là liên kết hydro trong phân tử. Điều này dẫn đến một số "miền" có thể nhận biết được của cấu trúc bậc hai như vòng kẹp tóc (hairpin loop), phình và vòng lặp nội bộ (internal loop). Vì RNA mang điện tích, các ion kim loại như Mg2+ cần thiết có mặt để ổn định nhiều cấu trúc bậc hai và bậc ba của RNA.
Dạng đồng phân lập thể enantiomer xuất hiện tự nhiên của RNA là D -RNA chứa các D -ribonucleotide. Mọi trung tâm đối xứng đều nằm trong D -ribose. Bằng cách sử dụng L -ribose hoặc L -ribonucleotide, có thể tổng hợp được L -RNA. L -RNA có tính ổn định lớn hơn chống lại sự thoái biến của RNase.
Giống như các phân tử sinh học có cấu trúc khác như protein, có thể định nghĩa tô pô của một phân tử RNA đã gập. Điều này thường dựa trên sự sắp xếp các vị trí tiếp xúc nội chuỗi bên trong RNA đã gập, gọi là mạch tô pô (circuit topology).
Tổng hợp
Quá trình tổng hợp RNA gọi là phiên mã, luôn cần sự xúc tác của enzym RNA polymerase sử dụng một mạch khuôn của gen trên DNA. Sự khởi đầu phiên mã bắt đầu bằng enzyme gắn kết vào trình tự khởi động trong DNA ở phía "thượng nguồn" của gen.
Quá trình trên được thực hiện nhờ nhiều nhân tố, nhưng quan trọng nhất là spliceosome (thể chế biến) là một tổ hợp phân tử lớn và phức tạp. Sau khi chế biến hoàn tất, RNA trưởng thành được tạo ra và mới được xuất ra tế bào chất qua lỗ nhân.
Ở một số ít nhóm sinh vật, còn có một số RNA polymerase phụ thuộc RNA (RNA-dependent RNA polymerase) sử dụng RNA làm khuôn mẫu cho tổng hợp lên sợi RNA mới. Ví dụ, một số virus RNA (như poliovirus) sử dụng loại enzyme này để sao chép vật liệu di truyền của chúng. Cũng vậy, RNA polymerase phụ thuộc RNA là một phần trong lộ trình can thiệp RNA ở nhiều sinh vật.
Tổng quan
nhỏ|phải|Cấu trúc của ribozyme đầu búa (hammerhead ribozyme), một loại ribozyme có khả năng cắt RNA. RNA thông tin (mRNA) là RNA mang thông tin từ DNA đến ribosome, các vị trí dịch mã để sinh tổng hợp protein trong tế bào. Trình tự mã hóa của mRNA xác định lên trình tự amino acid trong protein được tổng hợp ra. Tuy nhiên, nhiều RNA không có vai trò mã hóa cho protein (khoảng 97% sản phẩm RNA từ quá trình phiên mã là những protein không mã hóa trong sinh vật nhân thực   ).
Những RNA không mã hóa ("ncRNA") này có thể được mã bởi chính bộ gene của chúng (RNA gene), nhưng cũng có thể được tạo thành từ các intron mRNA. Ví dụ nổi bật nhất cho các RNA không mã hóa đó là RNA vận chuyển (tRNA) và RNA ribosome (rRNA), mà cả hai đều tham gia vào quá trình dịch mã. Có các RNA không mã hóa tham gia vào điều hòa biểu hiện gene, xử lý RNA và các vai trò khác. Một số RNA có thểm làm chất xúc tác cho phản ứng sinh hóa như cắt và nối các phân tử RNA khác, và xúc tác tạo thành liên kết peptide trong ribosome; chúng được biết với tên gọi ribozyme.
Theo độ dài
Nếu phân theo độ dài của một chuỗi RNA, có thể chia RNA thành các RNA nhỏ và RNA dài. Bình thường, các RNA nhỏ có độ dài ngắn hơn 200 nt, và các RNA dài có độ dài hơn 200 nt. Các phân tử RNA dài, hay còn gọi là RNA lớn, chủ yếu bao gồm các RNA không mã hóa dài (lncRNA) và mRNA. Phân tử RNA nhỏ bao gồm chủ yếu tiểu đơn vị 5.8S RNA ribosome (rRNA), 5S rRNA, RNA vận chuyển (tRNA), microRNA (miRNA), RNA can thiệp nhỏ (small interfering RNA, siRNA), RNA neucleolar nhỏ (small nucleolar RNA, snoRNAs), RNA tương tác Piwi (Piwi-interacting RNA, piRNA), RNA nhỏ bắt nguồn từ tRNA (tRNA-derived small RNA, tsRNA) và RNA nhỏ bắt nguồn từ rDNA (small rDNA-derived RNA, srRNA).
Theo dịch mã
nhỏ|phải|320px|Từ phân tử tiền mRNA (pre-mRNA) sau khi loại bỏ các đoạn intron sẽ được mRNA trưởng thành. RNA thông tin (mRNA) mang các thông tin di truyền về trình tự của một protein đến ribosome, nhà máy tổng hợp protein bên trong tế bào. Nó mã hóa sao cho cứ mỗi ba nucleotide (bộ ba mã hóa hay một codon) tương ứng với một amino acid. Trong tế bào sinh vật nhân thực, một phân tử tiền mRNA (pre-mRNA) được phiên mã từ DNA, sau đó nó được xử lý để trở thành mRNA trưởng thành. Quá trình này bao loại bỏ các đoạn intron—các vùng không mã hóa của pre-mRNA. Sau đó mRNA được đẩy từ nhân tế bào vào bào tương, nơi nó sẽ tìm đến các ribosome và thực hiện dịch mã thành protein tương ứng với sự tham gia cùng tRNA. Trong tế bào sinh vật nhân sơ, mà không có nhân và các gian xoang bào, mRNA có thể liên kết ngay với ribosome trong khi nó đang được phiên mã từ DNA. Sau một thời gian nhất định, các phân tử thông tin này thoái hóa thành các thành phần nucleotide với sự trợ giúp của ribonuclease.
RNA vận chuyển (tRNA) là một sợi RNA nhỏ dài khoảng 80 nucleotide mà vận chuyển một loại amino acid nhất định đến gắn vào chuỗi polypeptide đang dài dần tại vị trí của ribosome đang tổng hợp lên protein trong quá trình dịch mã. Nó có các vị trí cho phép gắn amino acid và một vùng codon đối mã (anticodon) cho phép nhận ra codon gắn trên mRNA thông tin thông qua liên kết hydro.
RNA ribosome (rRNA) là thành phần xúc tác của ribosome. Ribosome ở sinh vật nhân thực chứa bốn loại phân tử rRNA khác nhau: 18S, 5.8S, 28S và 5S rRNA. Ba phân tử rRNA được tổng hợp trong nhân con, và phân tử còn lại được tổng hợp ở nơi khác. Trong bào tương, RNA ribosome và protein kết hợp lại thành phức hệ nucleoprotein gọi là ribosome. Ribosome gắn với mRNA và thực hiện quá trình tổng hợp protein. Một số ribosome thường lúc nào cũng gắn với một sợi mRNA. Gần như mọi RNA tìm thấy trong mọi tế bào sinh vật nhân thực là rRNA.
RNA thông tin-vận chuyển (transfer-messenger RNA, tmRNA) được tìm thấy ở nhiều vi khuẩn và lạp thể. Nó đánh dấu các protein mã hóa bởi mRNAs mà thiếu những codon kết thúc cho sự thoái hóa và ngăn cản ribosome khỏi bị dừng.
RNA điều hòa
Trong khi các RNA can thiệp nhỏ (small interfering RNA, siRNA; 20-25 nt) thường được tạo ra bằng cách phá vỡ RNA của virus, cũng có những nguồn nội sinh siRNA. siRNAs hoạt động thông qua quá trình can thiệp RNA theo cách tương tự như miRNA. Một số miRNAs và siRNAs có thể gây cho các gene chúng tác động tới bị methyl hóa, do đó làm giảm hoặc tăng hoạt động phiên mã ở các gene này. Ở những động vật có RNA tương tác Piwi (piRNA; 29-30 nt) mà hoạt động trong các tế bào dòng mầm (germline) và được cho là những phân tử phòng thủ chống lại transposon và đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành giao tử (gametogenesis).
Nhiều sinh vật nhân sơ có các RNA CRISPR, một hệ thống điều hòa tương tự như của can thiệp RNA. Các RNA đối nghĩa (antisense RNA) được lan rộng; mà hầu hết điều hòa làm giảm sự hoạt động của một gene, nhưng có một số là những phân tử kích hoạt quá trình phiên mã. Một cách RNA đối nghĩa hoạt động là khi nó gắn vào một mRNA, tạo thành sợi kép RNA mà chức năng enzyme bị suy giảm đi. Có nhiều RNA không mã hóa sợi dài tham gia điều hòa gene ở sinh vật nhân thực, ví dụ những RNA như thế là Xist, mà nó bao lấy nhiễm sắc thể X ở con cái trong động vật có vú và bất hoạt nó.
Một mRNA có thể chứa những phần tử điều hòa trong chính nó, như các đoạn riboswitch, nằm trong vùng đầu 5' không được dịch mã hoặc vùng đầu 3' không được dịch mã; các yếu tố điều hòa trong vùng (cis-regulatory element) này điều hòa sự hoạt động của chính mRNA. Những vùng không tham gia dịch mã cũng có thể chứa các đoạn mà tham gia vào điều hòa ở các gene khác.
Theo xử lý RNA
nhỏ|Từ uridine đến pseudouridine là một cách sửa đổi RNA phổ biến. Nhiều RNA tham gia vào sửa đổi các RNA khác. Những đoạn intron bị cắt ra khỏi pre-mRNA bởi spliceosome, mà trong nó chứa một vài RNA hạt nhân nhỏ (small nuclear RNA, snRNA), hoặc các intron có thể là ribozyme mà dùng để cắt chính những đoạn intron khác. RNA cũng có thể được chỉnh sửa bằng dùng các nucleotide A, C, G và U trong một RNA này để thay đổi các nucleotide trong một RNA khác. Ở sinh vật nhân thực, sự chỉnh sửa các nucleotide của RNA nói chung được điều khiển bởi các RNA nucleolar nhỏ (small nucleolar RNA, snoRNA; 60–300 nt), được tìm thấy trong nhân con và các thể Cajal. snoRNAs phối hợp với các enzyme đến một vị trí trên RNA bằng cách bắt cặp base với RNA. Các enzyme này sau đó thực hiện sửa đổi nucleotide. rRNA và tRNA là những phân tử được sửa đổi rất nhiều, nhưng snRNA và mRNA cũng có thể là những mục tiêu cho sửa đổi base. RNA cũng có thể bị methyl hóa.
Theo phiên mã ngược
Các virus có bộ gen là RNA phải được tổng hợp ngược trở lại thành DNA nhờ enzyme phiên mã ngược; từ đó tạo nên DNA bổ sung rồi sau đó mới được phiên mã thành những RNA mới để làm khuôn dịch mã. Retrotransposon cũng được lan rộng nhờ cách sao chép DNA và RNA từ tế bào này sang tế bào khác, và telomerase chứa một RNA được sử dụng làm khuôn mẫu cho việc lắp ráp những đoạn cuối của nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực.
RNA sợi kép
RNA sợi kép (dsRNA) là RNA mà có hai sợi bổ sung, tương tự như ở DNA trong mọi tế bào. dsRNA tạo thành vật liệu di truyền ở một số virus (virus có RNA sợi kép, double-stranded RNA viruses). RNA sợi kép chẳng hạn như ở RNA virus hoặc siRNA có thể kích hoạt can thiệp RNA ở sinh vật nhân thực, cũng như hoạt hóa các protein interferon trong động vật có xương sống.
RNA vòng
Cuối thập niên 1990, các nhà sinh học đã phát hiện có một loại sợi đơn RNA khép kín ở động vật. Sau đó loại này được chính thức xác nhận và gọi là RNA vòng (circRNA). Xem chi tiết về loại này ở trang RNA vòng.
Các khám phá quan trọng về RNA sinh học
nhỏ|210px|Robert W. Holley, trái, chụp cùng đội nghiên cứu của ông. Nghiên cứu về RNA đã dẫn đến nhiều khám phá sinh học quan trọng cũng như nhiều giải Nobel. Acid nucleic được Friedrich Miescher khám phá ra lần đầu tiên vào năm 1868, khi ông gọi các vật liệu này là 'nuclein' do chúng được tìm thấy trong nhân tế bào. Sau đó người ta khám phá ra tại các tế bào sinh vật nhân sơ, mà không có nhân, cũng thấy chứa acid nucleic. Giải thuyết về vai trò của RNA trong sinh tổng hợp protein đã được nêu ra từ năm 1939. Severo Ochoa nhận giải Nobel Sinh lý học và Y khoa năm 1959 (cùng với Arthur Kornberg) cho khám phá của ông về một enzyme cho phép tổng hợp được RNA trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, loại enzyme khám phá bởi Ochoa (polynucleotide phosphorylase) sau này được chứng minh là có vai trò làm thoái hóa RNA, chứ không phải tổng hợp lên RNA. Năm 1956 Alex Rich và David Davies cho lai hai dòng RNA để tạo thành tinh thể RNA đầu tiên mà cấu trúc của nó có thể xác định bằng kỹ thuật nhiễu xạ tia X (tinh thể học tia X).
Trình tự của 77 nucleotide trong tRNA của một loài nấm men được Robert W. Holley xác định lần đầu tiên vào năm 1965, giúp Holley đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y khoa 1968 (cùng với Har Gobind Khorana và Marshall Nirenberg).
Trong đầu thập niên 1970, các retrovirus và enzyme phiên mã ngược được phát hiện, và lần đầu tiên chứng tỏ rằng các enzyme tham gia quá trình sao chép từ RNA vào DNA (quá trình ngược so với chu trình thông thường của sự truyền thông tin di truyền). Nhờ khám phá này, David Baltimore, Renato Dulbecco và Howard Temin được trao giải Nobel Y học năm 1975.
Năm 1976, Walter Fiers cùng các đồng nghiệp lần đầu tiên đã giải trình tự thành công RNA trong một bộ gene của virus, hay bacteriophage MS2.
Năm 1977, các intron và quá trình ghép RNA (RNA splicing) được phát hiện ở cả virus trên động vật và ở gene tế bào, đưa Philip Sharp và Richard Roberts đến giải Nobel năm 1993. Các phân tử RNA xúc tác (ribozyme) được phát hiện vào đầu thập kỷ 1980, và mang lại cho Thomas Cech và Sidney Altman giải Nobel năm 1989. Năm 1990, người ta tìm thấy trong thực vật Petunia (dã yên thảo) là có thể dùng các gene để tắt các gene tương tự trong chính loài thực vật này, một khám phá đã mở đường cho kỹ thuật can thiệp RNA sau này.
Trong khoảng cùng thời gian này, các sợi RNA dài 22 nt, mà hiện nay gọi là microRNA, được tìm thấy có vai trò trong sự phát triển của C. elegans.
Nghiên cứu can thiệp RNA đưa đến giải Nobel Y học năm 2006 cho Andrew Fire và Craig Mello, và giải Nobel Hóa học cho nghiên cứu về quá trình phiên mã RNA trao cho Roger Kornberg trong cùng năm. Sự khám phá các RNA điều hòa biểu hiện gene đã dẫn đến những nỗ lực phát triển các loại thuốc là từ RNA, như siRNA, có chức năng làm tắt một số gene.
Liên quan đến hóa học tiền sinh học và thuyết phát sinh sinh vật
Năm 1967, Carl Woese nêu ra giả thuyết rằng RNA có thể là chất xúc tác và gợi ý những dạng sống nguyên thủy nhất (các phân tử tự tái bản) có thể dựa trên RNA cả về mặt chứa đựng thông tin di truyền và làm chất xúc tác cho các phản ứng hóa sinh—hay còn gọi là giả thuyết thế giới RNA.
Tháng 3 năm 2015, các nucleotide phức tạp của DNA và RNA, bao gồm uracil, cytosine và thymine, được thông báo là đã tổng hợp được trong phòng thí nghiệm dưới những điều kiện của không gian ngoài thiên thể, sử dụng các hóa chất ban đầu, như pyrimidine, một hợp chất hữu cơ phổ biến tìm thấy trong các vẫn thạch. Pyrimidine, giống như các hydrocarbon thơm đa vòng (polycyclic aromatic hydrocarbons, PAHs), là một trong những hợp chất giàu carbon nhất tìm thấy trong Vũ trụ và có thể hình thành trong môi trường quanh các sao khổng lồ đỏ hoặc các đám mây bụi và khí liên sao.
Liên kết ngoài
Thể loại:Di truyền  Thể loại:Công nghệ sinh học Thể loại:Sinh học phân tử
WR 86
WR 86 là nhị phân trực quan trong chòm sao Scorpius bao gồm sao Wolf-Rayet và β Cephei biến. Nó nằm 2 ° về phía tây NGC 6357 ở rìa của Rạn nứt lớn trong Dải Ngân hà ở đuôi của Scorpion.
WR 86 là một nhị phân với hai thành phần có độ sáng bằng nhau 0,3 ". One có phổ đường phát xạ của sao WC7 Wolf-Rayet, còn cái kia là B0 sao khổng lồ xanh thay đổi chút ít về độ sáng sau mỗi 3,5 giờ sao WR cũng có thể hơi biến đổi.