cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Catalunya
Nhân khẩu
Trong quá khứ, gần như toàn thể cư dân Catalunya là tín đồ Cơ Đốc giáo, cụ thể là Công giáo La Mã, song từ năm 1980 diễn ra xu hướng Cơ Đốc giáo suy thoái và song song là phát triển số người không tôn giáo (bao gồm vô thần và bất khả tri) và các tôn giáo khác. Theo một nghiên cứu vào năm 2014 do Chính phủ Catalunya bảo trợ, 56,5% người Catalunya theo Cơ Đốc giáo, trong đó 52,4% theo Công giáo La Mã, 2,5% theo các giáo phái Tin Lành, 1,2% theo Chính thống giáo Đông phương và 0,4% theo Nhân chứng Jehovah. Trong khi đó, 18,2% dân chúng tự nhận theo thuyết vô thần, 12% là người bất khả tri, 7,3% là người Hồi giáo, 1,3% theo Phật giáo, và 2,3% thuộc các tôn giáo khác.
Laemophloeus terminalis
Laemophloeus terminalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1884.
Pietroșani, Teleorman
Pietrosani là một xã thuộc hạt Teleorman, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3453 người.
Laemophloeus terminalis
Tham khảo
Thể loại:Laemophloeus
Catalunya
Nhân khẩu
thumb|Các khu vực nói [[tiếng Catalunya tại châu Âu.]]
Theo điều tra ngôn ngữ học của Chính phủ Catalunya vào năm 2013, tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ được nói nhiều nhất tại Catalunya (46,53% trả lời tiếng Tây Ban Nha là "bản ngữ"), tiếp đến là tiếng Catalunya (37,26% nhận tiếng Catalunya là "bản ngữ"). Trong sử dụng hàng ngày, 11,95% cư dân cho biết sử dụng hai ngôn ngữ ngang nhau, trong khi 45,92% chủ yếu sử dụng tiếng Tây Ban Nha và 35,54% chủ yếu sử dụng tiếng Catalunya. Tồn tại khác biệt đáng kể, vùng đại đô thị Barcelona (và ở mức độ thấp hơn là khu vực Tarragona) là nơi tiếng Tây Ban Nha được nói nhiều hơn so với tiếng Catalunya, còn tại những vùng có tính nông thôn cao hơn thì tiếng Catalunya chiếm ưu thế rõ rệt so với tiếng Tây Ban Nha.
Kể từ Quy chế Tự trị năm 1979, tiếng Aran (một phương ngữ của tiếng Occitan Gascon) cũng có vị thế chính thức và nhận bảo hộ đặc biệt tại Val d'Aran. Khu vực nhỏ này có 7.000 cư dân và là nơi duy nhất một phương ngữ của tiếng Occitan có vị thế chính thức hoàn toàn. Đến ngày 9 tháng 8 năm 2006, khi quy chế tự trị mới có hiệu lực thì tiếng Occitan trở thành ngôn ngữ chính thức trên khắp Catalunya. Tiếng Occitan là ngôn ngữ mẹ đẻ của 22,5% cư dân Val d'Aran. Ngôn ngữ ký hiệu Catalunya cũng được công nhận chính thức.
tiếng Catalunya có nguồn gốc trên lãnh thổ lịch sử của Catalunya, được hưởng vị thế đặc biệt từ khi phê chuẩn quy chế tự trị vào năm 1979, theo đó quy định nó là "bản ngữ của Catalunya", một thuật ngữ biểu thị nó là ngôn ngữ có vị thế pháp lý đặc biệt trong một lãnh thổ Tây Ban Nha, hoặc được nói trong một khu vực nhất định và có tính lịch sử. Dưới chế độ độc tài Franco, tiếng Catalunya bị loại bỏ khỏi hệ thống giáo dục công lập và toàn bộ những trường hợp sử dụng chính thức khác, chẳng hạn các gia đình không được phép đăng ký tên tiếng Catalunya cho trẻ. Mặc dù chưa từng bị cấm chỉ hoàn toàn, song xuất bản bằng tiếng Catalunya bị hạn chế nghiêm ngặt vào đầu thập niên 1940, chỉ có các văn bản tôn giáo và văn bản tự xuất bản quy mô nhỏ mới được phép phát hành. Một số sách được xuất bản bí mật hoặc phá vỡ hạn chế bằng cách thể hiện ngày xuất bản là trước năm 1936. Chính sách này thay đổi vào năm 1946, khi khôi phục phát hành văn bản tiếng Catalunya một cách không hạn chế. Sau khi kết thúc chế độ độc tài của Franco, các thể chế dân chủ tự quản mới được thành lập tại Catalunya tiến hành một chính sách ngôn ngữ dài hạn nhằm tăng cường sử dụng tiếng Catalunya
Kinh tế
thumb|250px|Khu trung tâm kinh doanh tại Barcelona. Catalunya là khu vực công nghiệp hoá cao độ, có GDP danh nghĩa vào năm 2014 đạt 200 tỉ euro (cao nhất Tây Ban Nha) và GDP bình quân đạt khoảng 27.000 euro, xếp sau Cộng đồng Madrid (khoảng 31.000 euro), Xứ Basque (khoảng 30.000 euro) và Navarra (khoảng 28.000 euro). Cũng trong năm 2014, tăng trưởng GDP đạt 1,4%. Trong những năm qua số lượng công ty có trụ sở tại Catalunya chuyển đến các cộng đồng tự trị khác tại Tây Ban Nha cao hơn so với xu hướng ngược lại. Năm 2014, Catalunya mất 987 công ty đến các nơi khác tại Tây Ban Nha (chủ yếu là Madrid), và đón nhận 602 công ty đến từ những nơi khác trong nước.
Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính năm 2008, Catalunya được dự tính chịu suy thoái gần 2% GDP khu vực vào năm 2009. Nợ của Catalunya vào năm 2012 ở mức cao nhất trong số toàn bộ các cộng đồng tự trị của Tây Ban Nha, đạt 13.476 triệu euro, tức là 38% tổng nợ của 17 cộng đồng tự trị, song trong những năm gần đây kinh tế khu vực khôi phục tiến triển tích cực và GDP tăng trưởng 3,3% vào năm 2015.
Catalunya thuộc "Bốn động cơ của châu Âu", cùng với Milano của Ý, Lyon của Pháp và Stuttgart của Đức. Phân bổ các khu vực kinh tế giai đoạn 2000-2006 như sau: Khu vực sơ khai chiếm 3% với lượng đất dành cho sử dụng nông nghiệp chiếm 33%; khu vực thứ hai chiếm 37% (so với 29% của toàn Tây Ban Nha), khu vực thứ ba chiếm 60% (so với 67% của toàn Tây Ban Nha)
Nhiều ngân hàng tiết kiệm đặt tại Catalunya, 10 trong số 46 ngân hàng tiết kiệm của Tây Ban Nha có trụ sở tại khu vực. Trong đó có ngân hàng tiết kiệm hàng đầu châu Âu là La Caixa. Ngân hàng tư nhân đầu tiên tại Catalunya là Banco Sabadell, xếp hạng tư trong các ngân hàng tư nhân trên toàn quốc. Thị trường chứng khoán Barcelona lớn thứ nhì Tây Ban Nha sau Madrid.
Tham khảo
Thể loại:Tây Ban Nha Thể loại:Lãnh thổ tự trị  Thể loại:Vùng cấp hai Liên minh châu Âu Thể loại:Vùng hành chính Tây Ban Nha Thể loại:Tổ chức Nhân dân và Quốc gia chưa được đại diện
Luçon (tổng)
Tổng Luçon là một tổng, nằm ở tỉnh Vendée trong vùng Pays de la Loire.
Các xã
Tổng Luçon gồm các xã sau (dân số thời điểm 01/01/2006 ):
Tham khảo
Luçon
Villers-en-Argonne
Villers-en-Argonne  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 151 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Villersenargonne
Elizabeth, New Jersey
Elizabeth, New Jersey là một thành phố thuộc quận Union trong bang New Jersey, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 124.969 người, duy trì xếp hạng của nó là thành phố lớn thứ tư bang New Jersey với một mức tăng 4.401 cư dân hay thêm 3,7% so với mức dân số điều tra dân số 2000 của 120.568 người. Tuy nhiên, là chỗ quận Liên minh County.
Trong năm 2008, Elizabeth được bầu chọn là một trong những "một trong 50 thành phố xanh của Hoa Kỳ" theo bình chọn của tạp chí Popular Science, thành phố duy nhất ở New Jersey được lựa chọn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của New Jersey Thể loại:Elizabeth, New Jersey
Etheostoma aquali
The Coppercheek darter (Etheostoma aquali) là một loài cá thuộc họ Percidae. Nó là loài đặc hữu của Hoa Kỳ.
Toledo
Toledo là tên gọi thường được nhắc đến trên thế giới của hai địa danh:
Aquilifer
200px|trái|nhỏ|Biểu trưng đại bàng
Đại bàng trên biểu trưng Aquilum về cơ bản đều theo một motif chung: là một bức tượng đại bàng dang rộng đôi cánh, được một vòng nguyệt quế bao quanh. Bức tượng được đặt trên một đế hình thang hẹp, đế này gắn với một cây gậy.
Vị trí của Aquilifer trong bậc thang chức vụ phù hợp với uy tín rất lớn của vai trò phải đảm nhiệm: ngay dưới centurio và trên optio, là quân nhân lương bậc 2. Không giống như quân nhân mang biểu trưng khác (như signifer), aquilifer có lẽ không mang bộ lông động vật trên mũ, thay vào đó họ để đầu trần (không có bằng chứng lịch sử cho thấy aquilifer mang mũ giáp hay bất cứ loại mũ mạo nào). Quân nhân này được mô tả là mang theo một tấm khiên tròn nhỏ gọi là parma. Có thể tấm khiên được đeo hẳn lên cánh tay trái vì anh ta vừa phải cầm kiếm chiến đấu (bên tay phải), vừa phải mang biểu trưng Aquilum bên tay trái.
Xem thêm
Quân nhân mang biểu trưng đơn vị:
Tham khảo
Thể loại:Quân hàm Thể loại:Đế quốc La Mã
La Riera de Gaià
La Riera de Gaià là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Tarragona
Witry-lès-Reims
Witry-lès-Reims  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 119 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Witrylesreims
Bathanthidium emeiense
Bathanthidium emeiense là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Wu mô tả khoa học năm 2004.
Tham khảo
Thể loại:Bathanthidium Thể loại:Động vật được mô tả năm 2004
Laemophloeus testaceorufus
Laemophloeus testaceorufus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1904.
Tham khảo
Thể loại:Laemophloeus
Pietroșița
Pietroșița là một xã thuộc hạt Dâmbovița, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 3338 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Dâmbovița
Talking to Myself (bài hát)
"Talking to Myself" là một bài hát của ban nhạc rock người Mỹ Linkin Park. Bài hát là đĩa đơn thứ 2 trong album phòng thu thứ 7 của họ, One More Light và được phát hành vào ngày 25 tháng 7 năm 2017. Video âm nhạc được phát hành vào ngày 20 tháng 7 năm 2017, cùng ngày mà ca sĩ chính của Linkin Park, Chester Bennington, được tìm thấy đã qua đời do tự tử. Đây là đĩa đơn đầu tiên được phát hành sau khi qua đời của Chester Bennington.
Video âm nhạc
Video âm nhạc, trong đó có cảnh ban nhạc biểu diễn ở nhiều nơi khác nhau và diễn tập, được Mark Fiore biên tập và đạo diễn. Nó được phát hành vài giờ trước khi Chester Bennington được xác nhận là đã qua đời.
Video âm nhạc đạt hơn 10,1 triệu lượt xem trên YouTube trong một ngày, trở thành một trong những video trực tuyến được xem nhiều nhất trong 24 giờ đầu tiên. Video chính thức được tải lên kênh YouTube của Linkin Park vào ngày 20 tháng 7 năm 2017; với cảnh quay cuối cùng là cảnh Bennington trong một chiếc xe nhìn ra cửa sổ. Tính đến ngày 20 tháng 1 năm 2021, video đã đạt 135 triệu lượt xem trên YouTube.
Giới phê bình đón nhận
Bài hát nhận được nhiều đánh giá trái chiều từ các nhà phê bình. Ian Gittins từ The Guardian đã gọi nó là "một món ăn vặt nhạc pop-R&B phong cách Justin Bieber". Allison Stewart từ The Washington Post nhận định, "Bản nhạc điện tử 'Talking to Myself' nghe giống như tác phẩm của một ban nhạc nam thập niên 90". Trong một đánh giá tiêu cực, Anita Bhagwandas từ NME nhận xét rằng bài hát "đầy những phần hook thiếu tinh tế và những giai điệu đáng quên". Jon Pareles từ The New York Times đã mô tả bài hát như là "một tiếng kêu oan trái về sự cô đơn, sự xa lánh và 'tất cả những bức tường mà bạn liên tục dựng lên.
Tham khảo
Thể loại:Bài hát sáng tác bởi Mike Shinoda Thể loại:Đĩa đơn của Warner Bros. Records Thể loại:Đĩa đơn năm 2017 Thể loại:Bài hát của Linkin Park Thể loại:Bài hát năm 2017 Thể loại:Bài hát sáng tác bởi J. R. Rotem Thể loại:Bài hát sáng tác bởi Ilsey Juber Thể loại:Bài hát sáng tác bởi Brad Delson Thể loại:Bài hát pop rock Mỹ
Indotipula tukvarensis
Indotipula tukvarensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Indotipula
Allison Iraheta
Allison Iraheta là một ca sĩ người Mĩ đến từ Los Angeles, California. Cô từng lọt vào tốp 4 của cuộc thi âm nhạc American Idol mùa thứ tám. Album đầu tay của Allison, Just Like You, phát hành ngày 1 tháng 12 năm 2009.
Thuở thiếu thời
Allison sinh ra ở Glendale, California. Allison là con út trong nhà, có hai người anh ruột. Năm 2001, cô học thanh nhạc với Raphael Enriquez ở trường nghệ thuật và âm nhạc Los Angeles. Trước khi nổi tiếng, Allison đã biểu diễn ở siêu thị Latinh La Curaçao và buổi hòa nhạc hằng của trường, Stars for the Arts.
Học vấn
Iraheta học ở trường trung học Los Angeles' Animo Ralph Bunche Charter.
Quinceañera: Mamá Quiero Ser Artista
Năm 2006, Allison chiến thắng ở chương trình truyền hình thực tế của Telemundo Quinceañera, nơi cô đã hát cả tiếng Anh và tiếng Tay Ban Nha. Giải thưởng là $50.000 và một hợp đồng thu âm. Tuy nhiên, cô chỉ nhận số tiền thưởng.
American Idol
Allison thử giọng American Idol (mùa 8) ở San Francisco năm 2009. Cô hát bài "(You Make Me Feel Like) A Natural Woman" của Aretha Franklin. Simon Cowell đã nói "Hãy chú ý đến cô bé đó" và Paula khẳng định ràng Allison sẽ là một "dark horse" (một đấu thủ bất ngờ) trong cuộc thi.
Ban giám khảo Simon Cowell và Randy Jackson Tuyên bố rằng Allison là người đáng để xem trong cuộc thi sau khi cô trình diễn bài "Alone" của ban nhạc Heart. Cô nhận được sự khen ngợi của cả ban giám khảo. Allison là người đứng đầu top được bầu chọn ở nhóm 2, cùng với American Idol Kris Allen và á quân Adam Lambert.
Allison bắt đầu phần thi với bài của Michael Jackson, "Give In to Me". Một lần nữa, Paula khen cô là một "ngôi sao nhạc rock". Tuần tiếp theo, Allison biểu diễn "Blame It On Your Heart" bởi Patty Loveless. Allison nhận được lời ca ngợi từ ban giám khảo, nhưng lại ở bottom 3 lần đầu tiên. Ở Motown Night, Allison trình diễn bản cover của The Temptations "Papa Was a Rollin' Stone". Kara DioGuardi ca ngợi Allson có một giọng hát "đến từ chúa trời, không ai có thể dạy được. Em hát như em đã hát 400 năm rồi!".
Và top Downloads night, Allison chọn bài hát của No Doubt, "Don't Speak" và đứng ở Bottom 3 một lần nữa. Ở màn trình diễn Top 8, Allsion hát bài của Bonnie Raitt "I Can't Make You Love Me" và nhận được sự hoan hô nồng nhiệt. Randy Jackson so sánh cô với American Idol season 1 Kelly Clarkson, và Kara nhận xét: "Em biết gì không? Tôi nghĩ chúng ta nên thu âm đi". Sau khi cover "I Don't Want to Miss a Thing" trong suốt Movie Night, Simon Cowell nói "Chúng tôi em suốt từ đầu chương trình và em là cô gái duy nhất có hi vọng chiến thắng". Paula so sánh cô với Adam Lambert, nói rằng cả hai sở hữu chung một "món sốt dặc biệt" (special sauce).
Trong suốt top 7, Allison biểu diễn "Hot Stuff". Simon Cowell nhận xét đó là màn trình diễn xuất sắc". Kara cũng khan ngợi Allison và nói: "Cứ như một chín một mười!". Đêm tiếp theo, Lil Rounds bị loại khỏi cuộc thi, chỉ còn Allison là thí sinh nữ cuối cùng. Tuần sau, Allison trình diễn bài hát nhận được sự hoang hô nồng nhiệt "Someone to Watch Over Me" Jackson so sánh khá năng ca hát của cô với P!nk,trong khi DioGuardi nhận xét: "Tối nay em đã thay đổi một vài fan hâm mộ... Nếu em không được chọn, tôi không biết chuyện gì sẽ xảy ra nữa!"
Trong suốt chương trình có kết quả, Allison trong top 2 nhận được phiếu bầu chọn cùng với Danny Gokey. Tuần tiếp theo, Allison solo bài "Cry Baby" và khép lại chương trình với"Slow Ride", song ca cùngAdam Lambert và nhận được lời khen từ ban giám khảo cho màn song ca đó. Kara miêu tả cô như "rock goddess". Mentor Slash nhận xét rằng Allison sở hữu giọng hát hơn hầu hết phụ nữ gấp đôi tuổi cô ấy.
Vào ngày 6/5/2009 Allison bị loại khỏi cuộc thi, xếp hạng 4 Slash nói rằng "Allison không xứng đáng bị loại quá sớm. Cô ấy có tiềm năng đáng kinh ngạc" Cùng ý kiến đó, đạo diễn âm thanh Rickey Minor "hoàn toàn sốc" trước kết quả Giám khảo Kara bộc lộ sự thất vọng khi Allison bị loại và nói: "Tôi thật sự thất vọng khi Allison ra đi vì tôi nghĩ cô ấy rất tài năng. Mỗi tuần tôi lại thấy cô ấy trở nên thành thục hơn. Cô ấy chạm tới ý nghĩa thật sự của bài hát và biểu diễn nó theo cách không một cô bé 16, 17 tuổi nào có thể làm được"
Sau Idol
Sau khi bị loại, Allsion trình diễn với tư cch1 khách mời trên Live with Regis and Kelly, The Ellen Degeneres Show, The Tonight Show with Jay Leno, Larry King Live. Cô cũng trình diễn trong đêm chung kết American Idol season 8, gồn một bản "So What" và màn song ca "Time After Time" với Cyndi Lauper.
Từ khi Allison đứng thứ 4 ở season 8, cô tham gia vào American Idols LIVE! Tour 2009, trình diễn "So What", "Cry Baby", "Barracuda", và "Slow Ride" (với Adam Lambert). Allison cũng trình diễn "Barracuda" trên The Tonight Show with Conan O' Brien vào nagy2 15/7/2009 để quảng bá show diễn..
Tháng 9 năm 2009, Allison tham gia tour diễn 50 thành phố với các thí sinh American Idol, trong khi bắt đầu thu âm album đầu tay "Just like you".
Just Like You (2009 đến nay)
Album đầu tay của Allison phát hành ngày 1 tháng 12 năm 2009 Đĩa đơn "Friday I'll Be Over U" do Max Martin sản xuất được phát hành vào ngày 5 tháng 10 năm 2009 và được đưa lên các phương tiện kỹ thuật số vào ngày 3 tháng 11 năm 2009. Theo Rolling Stone, Jive mong đợi Allison sẽ bán hết 75.000 bản trong tuần đầu tiên Album bán ra 32,000 bản trong tuần đầu, xếp thứ 35 trên Billboard 200 album chart. Bài "Pieces" được hát trên tập American Idol season 9.
Ban nhạc
David Immerman – guitar chính, hát đệm (2009–đến nay)
Priscilla Fire – bass, hát đệm (2009–đến nay)
Zoux – keyboard, hát đệm (2009–đến nay)
Valerie Franco – trống, hát đệm (2009–đến nay)
Liên kết ngoài
Thể loại:Thí sinh American Idol Thể loại:Nữ ca sĩ Mỹ Thể loại:Sinh năm 1992 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nghệ sĩ của 19 Recordings Thể loại:Ca sĩ Mỹ thế kỷ 21 Thể loại:Ca sĩ thiếu nhi Mỹ Thể loại:Nữ ca sĩ nhạc rock Thể loại:Nữ nghệ sĩ guitar người Mỹ Thể loại:Ca sĩ California Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Amparo
Amparo có thể chỉ đến:
Opatija
Opatija (Sankt Jakobi; Abbazia; Abbázia) là một thị trấn ở phía tây Croatia, phía tây nam của Rijeka bên bờ biển Adriatic. Tính đến năm 2011, thị trấn có tổng cộng 11.659 người, trong đó có 6.657 người sống trong khu định cư đô thị.
Địa lý
Đây là khu nghỉ mát mùa hè và mùa đông nổi tiếng với nhiệt độ trung bình 10 °C vào mùa đông và 32 °C vào mùa hè. Opatija được bao quanh bởi những khu rừng xinh đẹp của vịnh laurel. Toàn bộ bờ biển phía bắc và nam của Opatija là đá và đẹp như tranh vẽ, và có nhiều khu nghỉ mát mùa đông nhỏ hơn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của Croatia
Warmeriville
Warmeriville  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 80 mét trên mực nước biển. Sông Suippe chảy qua thị trấn.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Marne
L’Île-d’Yeu (tổng)
Tổng L'Île-d'Yeu là một tổng, nằm ở tỉnh la Vendée trong vùng Pays de la Loire.
Các xã
Tổng L'Île-d'Yeu gồm xã sau
Tham khảo
Ile-d'Yeu
Amparo, São Paulo
300px|phải|nhỏ|Vị trí của Amparo trong bản đồ
Amparo là một đô thị ở bang São Paulo, Brasil. Thành phố này có dân số (năm 2007) là 62.692 người, diện tích là 446,009 km², mật độ dân số 151,4 người/km². Đô thị này nằm ở độ cao 674 m, cách thủ phủ bang São Paulo 125 km. Amparo nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới. Theo điều tra năm 2000, Amparo có: Đô thị này giáp các đô thị: Tây: Monte Alegre do Sul và Tuiuti; Bắc: Santo Antônio da Posse, Itapira và Serra Negra; Đông: Jaguariúna và Pedreira; Nam: Morungaba.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Laemophloeus tricostata
Laemophloeus tricostata là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Montrouzier miêu tả khoa học năm 1861.
Mandela Kapere
Mandela Kapere (mất ngày 12 tháng 7 năm 2020) là một chính trị gia người Namibia.
Tiểu sử
Ông là Đại biểu Quốc hội Namibia từ năm 2020 đến năm 2021. Kapere chết vì Covid-19 ở tuổi 38.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1982 Thể loại:Mất năm 2020 Thể loại:Đại biểu Quốc hội Namibia Thể loại:Tử vong vì đại dịch COVID-19 Thể loại:Sinh thập niên 1980
Pilu
Pilu là một xã thuộc hạt Arad, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 1976 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của hạt Arad
Bathanthidium malaisei
Bathanthidium malaisei là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Popov mô tả khoa học năm 1941.
Tham khảo
Thể loại:Bathanthidium Thể loại:Động vật được mô tả năm 1941
Indotipula ubensis
Indotipula ubensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Indotipula
Tỉnh (Ukraina)
Tỉnh (область, oblast) tại Ukraina là đơn vị hành chính cấp một. Lãnh thổ Ukraina được chia thành 24 tỉnh, cùng Cộng hòa tự trị Krym, và hai 'thành phố có vị thế đặc biệt' là Kyiv và Sevastopol. Ukraina là một nhà nước đơn nhất, do vậy các tỉnh không có nhiều phạm vi thẩm quyền pháp lý ngoài hiến pháp và pháp luật quốc gia. Điều 140–146 của chương XI trong hiến pháp liên quan trực tiếp đến chính quyền địa phương và thẩm quyền của họ.
Các tỉnh được chia thành các huyện (raion), mỗi tỉnh có từ 3 đến 10 huyện sau cải cách vào tháng 7 năm 2020.
Đặc điểm
Tại Ukraina thuật ngữ oblast biểu thị một đơn vị hành chính chủ yếu. Dưới thời Đế quốc Nga và cho đến thập niên 1920, Ukraina được phân chia giữa một số guberniya. Thuật ngữ oblast được chính phủ Liên Xô áp dụng vào năm 1932 khi CHXHCNXV Ukraina được chia thành bảy tỉnh, thay thế đơn vị hành chính trước đó là okruha và gồm có 406 huyện (raion). Các tỉnh ban đầu là tỉnh Vinnytsia, tỉnh Kyiv, tỉnh Odesa, tỉnh Kharkiv và tỉnh Dnipropetrovsk. Ngay trong mùa hè năm 1932, tỉnh Donetsk được hình thành từ phần phía đông của các tỉnh Kharkiv và Dnipropetrovsk; đến mùa thu năm 1932 tỉnh Chernihiv được hình thành từ vùng ranh giới của các tỉnh Kyiv và Kharkiv.
Từ năm 1935 đến năm 1938, chính quyền Liên Xô lập ra một số okrug (okruha) đặc biệt tự quản ở dọc biên giới phía tây của Ukraina và Belarus. Sau khi xóa bỏ các okrug vào năm 1937–1938, mỗi tỉnh Kyiv, Vinnytsia, Odesa và Kharkiv được phân tách để hình thành bốn tỉnh mới (tỉnh Zhytomyr, tỉnh Kamianets-Podilsky (sau là Khmelnytskyi), tỉnh Mykolaiv, tỉnh Poltava). Ngay trước Thế chiến II, tỉnh Donetsk được phân tách thành tỉnh Stalino và tỉnh Voroshylovhrad, và tỉnh Kirovohrad được hình thành từ các vùng đất cũ của các tỉnh Kyiv, Mykolaiv và Odesa.
Trong Thế chiến II, Ukraina có thêm tám tỉnh thuộc Tây Ukraina và Bessarabia. Sau khi Đức Quốc Xã chiếm đóng Ukraina, lãnh thổ bị phân chia giữa Phủ tổng đốc Ba Lan, Vương quốc Romania và Reichskommissariat Ukraina và thi hành phân chia hành chính hoàn toàn khác. Sau khi Liên Xô tái lập quyền lực hậu chiến, đơn vị hành chính tỉnh được lập lại, có thêm một tỉnh mới là Zakarpattia. Năm 1954, tỉnh Krym được chuyển giao từ CHXHCNXVLB Nga cho CHXHCNXV Ukraina; trong cùng năm tỉnh Cherkasy hình thành từ một phần vùng đất của các tỉnh xung quanh, còn tỉnh Izmail được hợp nhất vào tỉnh Odesa. Năm 1959, tỉnh Drohobych được hợp nhất với tỉnh Lviv.
Hầu hết các tỉnh của Ukraina được đặt theo trung tâm hành chính tương ứng, đồng thời là thành phố lớn nhất và phát triển nhất trong tỉnh. Dân số các tỉnh là từ 904.000 tại tỉnh Chernivtsi đến 4,4 triệu tại tỉnh Donetsk. Trước năm 2020 các tỉnh thường được chia thành khoảng trung bình 20 huyện (11 tại Chernivtsi đến 27 tại Kharkiv và Vinnytsia).
Thẩm quyền
Hiến pháp Ukraina quy định quốc gia này là một nhà nước đơn nhất:
"Cấu trúc lãnh thổ của Ukraina dựa trên các nguyên tắc thống nhất và không thể phân chia lãnh thổ nhà nước, kết hợp tập trung hóa và phi tập trung hóa trong thi hành quyền lực nhà nước, và cân bằng phát triển kinh tế-xã hội của các khu vực có tính đến các đặc điểm lịch sử, kinh tế, sinh thái, địa lý và nhân khẩu, và các truyền thống dân tộc và văn hóa."
Các tỉnh của Ukraina có quyền lập pháp và hành pháp, hầu hết là dưới quyền chính phủ trung ương tại Kyiv. Các tỉnh được quản lý theo luật của chính phủ Ukraina và theo hiến pháp của quốc gia. Các tỉnh tự thu thuế, nộp một phần lên trung ương và được nhận lại một phần ngân sách.
Quyền lực hành pháp tại mỗi tỉnh (cũng như các đơn vị khác của Ukraina) được thi hành bởi chính quyền được bầu cử cấp địa phương. Nhà lãnh đạo của chính quyền địa phương do Tổng thống bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm theo đề cử của Nội các. Do Ukraina là nhà nước đơn nhất, các chính quyền địa phương có ít quyền lực và sức nặng chính trị thực chất. Người đứng đầu chính quyền địa phương thi hành quyền hạn của mình, chịu trách nhiệm trước Tổng thống và phụ thuộc các cơ quan hành pháp cấp cao hơn. Theo hiến pháp người đứng đầu chính quyền cấp tỉnh sẽ từ chức sau khi tổng thống mới được bầu ra.
Quyền lực lập pháp cấp tỉnh thuộc về các hội đồng tỉnh, họ giám sát hoạt động của chính quyền địa phương. Hội đồng tỉnh cũng quản lý một lượng ngân sách đáng kể, các đại biểu được bầu ra mỗi bốn năm.
Tên gọi
Tên gọi các tỉnh trong tiếng Ukraina là một tính từ quan hệ, hình thành bằng việc thêm một hậu tố giống cái vào tên của thành phố trung tâm tương ứng. Ví dụ Poltava là trung tâm của Poltavs'ka oblast' (tỉnh Poltava). Hầu hết các tỉnh đôi khi cũng được đề cập đến dưới dạng danh từ giống cái, thêm hậu tố "-shchyna" vào địa danh truyền thống của vùng. Ví dụ tỉnh Poltava được gọi là Poltavshchyna.
Ngoại lệ là hai tỉnh Volyn và Zakarpattia, chúng giữ lại tên vùng lịch sử tương ứng, Volyn' (Volhynia) và Zakarpattia (Ngoại Karpat), thủ phủ tương ứng là Lutsk và Uzhhorod.
Thủ phủ của hai tỉnh Dnipropetrovsk và Kirovohrad được đổi tên thành Dnipro và Kropyvnytskyi vào năm 2016 trong quá trình thay thế tên gọi Xô viết. Do tên của các tỉnh được ghi trong Hiến pháp Ukraina nên việc thay đổi là quá trình phức tạp và kéo dài, do đó các tỉnh vẫn còn giữ các tên gọi Xô viết.
Đổi tên
Tỉnh Dnipropetrovsk và Kirovohrad Oblast đang chờ đổi tên sau khi các thành phố thủ phủ của chúng đổi thành Dnipro và Kropyvnytskyi.
Liên kết ngoài
U U
Tầm xuân
Tầm xuân, danh pháp khoa học Rosa canina, là một loài hoa hồng leo có nguồn gốc châu Âu, Tây Bắc Phi và Tây Á.
Miêu tả
Tầm xuân là loài cây bụi sớm rụng lá có chiều cao từ 1–5 m, mặc dù đôi khi chúng cũng có thể leo cao hơn tới ngọn của các loài cây khác. Thân tầm xuân có nhiều gai sắc, nhọn, có móc giúp chúng leo dễ dàng. Lá kép lông chim, với 5-7 lá chét. Hoa thường có màu hồng nhạt, biến đổi từ hồng đậm tới trắng, với đường kính 4–6 cm và có nhiều cánh, lúc chín thành quả màu cam đỏ cỡ 1.5–2 cm.
Công dụng
Tầm xuân có hoa đẹp nên được trồng ở nhiều nơi để làm cảnh.
Tầm xuân có một số hoạt chất chống oxy hóa. Quả tầm xuân có lượng vitamin C cao và dùng để làm siro, trà...
Trong Đông y, tầm xuân là một vị thuốc. Người ta thường thu hái hoa, quả, cành và rễ để làm thuốc. Theo quan niệm của Đông y, tầm xuân có công dụng thanh nhiệt, lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết, chỉ huyết, giải độc, giảm đau, thường dùng để chữa các bệnh như hoàng đản, thủy thũng, lỵ, tiêu khát, ỉa chảy, đái dầm ở trẻ em...
Liên kết ngoài
C Thể loại:Hoa hồng Thể loại:Cây thuốc Thể loại:Thực vật Liban Thể loại:Thực vật Tây Ban Nha Thể loại:Thực vật Ukraina Thể loại:Thực vật Ý Thể loại:Thực vật Bắc Phi Thể loại:Thực vật châu Âu Thể loại:Thực vật Tây Á Thể loại:Thực vật Địa Trung Hải Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Bathanthidium sibiricum
Bathanthidium sibiricum là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Eversmann mô tả khoa học năm 1852.
Llorenç del Penedès
Lloréns, Llorenç del Penedès là một đô thị thuộc tỉnh Tarragona trong cộng đồng tự trị Catalonia, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 2185 người với mật độ người/km². Đô thị này có cự ly km so với Tarragona.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Tarragona
Chris Carter (chính khách)
Tuổi thơ và đời tư
Chris Carter sinh ngày 4 tháng 5 năm 1952 và được đưa lên vùng ngoại ô Panmure của Auckland. Ông được đào tạo tại trường St Peter's, Auckland và tại Đại học Auckland, nơi ông đã nhận được bằng MA (Hons) trong lịch sử.
Trước khi tham gia chính trị, Carter đã từng làm giáo viên và là một nông dân chăn nuôi gia cầm. Đối tác của ông là Peter Kaiser, một hiệu trưởng và họ đã ở bên nhau hơn 40 năm. Vào ngày 10 tháng 2 năm 2007, Carter và Kaiser đã tham gia trong kết hợp dân sự đầu tiên cho một Bộ trưởng Nội các hoặc Thành viên Quốc hội kể từ khi các kết hợp dân sự ở New Zealand được đưa ra sau khi luật được thông qua vào tháng 12 năm 2004.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chính khách đồng tính nam
Indotipula varuna
Indotipula varuna là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Indotipula
Karanganyar (huyện)
Karanganyar là một huyện (kabupaten) ở phần đông nam của tỉnh Trung Java tại Indonesia, khoảng 14 km về phía đông của thành phố Surakarta. Huyện giáp với Sragen ở phía bắc, Ngawi và Magetan (Đông Java) ở phía đông, Wonogiri ở phía nam, và Boyolali, Surakarta và Sukoharjo ở phía tây. Karanganyar có một vùng đất tách rời nằm giữa Boyolali, Sukoharjo và thành phố Surakarta. Huyện được chia thành 17 phó huyện:
Laemophloeus tuberculatus
Laemophloeus tuberculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1877.
Danh sách diễn viên Iceland
Dưới đây là danh sách diễn viên quốc tịch Thụy Điển, tên được sắp xếp theo bảng chữ cái trong tiếng Latinh.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách nhân vật Iceland Thể loại:Diễn viên Iceland
Blizne
Blizne Близне Близне, Blyzne là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Jasienica Rosielna, thuộc hạt Brzozów, Subcarpathian Voivodeship, ở phía đông nam Ba Lan. Nó nằm khoảng 3 km phía đông Jasienica Rosielna, 7 km phía tây bắc Brzozów, và 32 km phía nam thủ đô khu vực Rzeszów. Ngôi làng có dân số 2.800 người.
Ngôi làng là địa điểm của nhà thờ All Saints, được xây dựng vào thế kỷ 15 hoặc 16. Đây là một trong sáu nhà thờ gỗ của miền Nam nhỏ Ba Lan, trên UNESCO danh sách Di sản thế giới từ năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Di sản thế giới tại Ba Lan
Etheostoma australe
The Dardo de conchos (Etheostoma australe) là một loài cá thuộc họ Percidae. Nó là loài đặc hữu của México.
Tham khảo
Thể loại:Etheostoma Thể loại:Động vật đặc hữu México Thể loại:Cá México
Dầu mè (định hướng)
Dầu mè có thể chỉ đến một trong các khái niệm sau:
Thể loại:Trang định hướng tên khoa học
Wargemoulin-Hurlus
Wargemoulin-Hurlus  là một xã thuộc tỉnh Marne trong vùng Grand Est đông nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 150 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Wargemoulinhurlus
Américo Brasiliense
Américo Brasiliense là một đô thị ở bang São Paulo, Brasil. Đô thị này có dân số (năm 2007) là 31.005 người, diện tích là 123,429 km², mật độ dân số 278,4 người/km². Américo Brasiliense nằm ở độ cao 715 m, cách thủ phủ bang São Paulo 280 km. Américo Brasiliense nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới. Theo điều tra năm 2000, Américo Brasiliense có: Đô thị này giáp các đô thị: Santa Lúcia (Bắc), Araraquara (Tây Nam) và São Carlos (Đông)
Chú thích
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Camden, New Jersey
Camden, New Jersey là một thành phố quận lỵ quận Camden trong bang New Jersey, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là  km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 77.344 người, giảm 2560 (3,2%) so với mức 79.904 cư dân được liệt kê trong điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, với Camden xếp hạng thứ 12 thành phố lớn nhất trong bang trong năm 2010 sau khi đã được xếp hạng thứ 10 trong năm 2000.
Camden đã được lập thành thành phố vào ngày 13 tháng 2 năm 1828, từ một phần của thị xã hiện nay không còn tồn tại Newton, trong khi khu vực này vẫn là một phần của quận Gloucester. Ngày 13/3/1844, Camden đã trở thành một phần của quận mới thành lập quận Camden.
Mặc dù từng là một trung tâm phát triển mạnh sản xuất và công nghiệp, Camden có lẽ là nổi tiếng nhất cho cuộc đấu tranh với các vụ bê bối chính trị. Ba thị trưởng Camden đã bị bỏ tù vì tham nhũng, gần đây nhất là Milton Milan vào năm 2000. Từ năm 2005, hệ thống trường học và sở cảnh sát đã được điều hành bởi bang New Jersey, tiếp quản sẽ hết hạn vào năm 2012. Trong năm 2008, Camden có tỷ lệ tội phạm cao nhất ở Mỹ với 2.333 tội phạm bạo lực trên 100.000 người trong khi bình quân cả nước là 455 trên 100.000. Trường công lập Camden dành 17.000 USD cho mỗi học sinh mỗi năm và 2 / 3 sinh viên tốt nghiệp. Hai trong số mỗi năm cư dân dưới chuẩn nghèo quốc gia.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của New Jersey Thể loại:Camden, New Jersey
Hackensack, New Jersey
Hackensack, New Jersey là một thành phố thủ phủ quận Bergen trong bang New Jersey, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 43.010 người. Mặc dù chính thức được gọi là Hackensack, nó đã được chính thức đặt tên Barbadoes cho tới năm 1921. Một bên trong vòng ngoại ô của Thành phố New York, Hackensack nằm khoảng 12 dặm (19 km) phía tây bắc của Midtown Manhattan, và khoảng 7 dặm (11 km) từ cầu George Washington. Từ một số địa điểm, người ta có thể nhìn thấy đường chân trời thành phố New York.
Thành phố được biết đến với một sự đa dạng lớn của khu vực lân cận và sử dụng đất hiện tại ở gần rất gần với nhau. Trong ranh giới của nó là một trung tâm y tế lớn, các khu thời trang trải dài khoảng một dặm, khu phố cổ điển ngoại ô.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của New Jersey Thể loại:Hackensack, New Jersey
Chelostoma
Chelostoma là một chi ong thuộc họ Megachilidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chelostoma
L’Hermenault (tổng)
Tổng L'Hermenault là một tổng, nằm ở tỉnh la Vendée trong vùng Pays de la Loire của Pháp.
Các xã
Tổng L'Hermenault bao gồm các xã sau:
Tham khảo
Hermenault
Laemophloeus ubiquitosus
Laemophloeus ubiquitosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Laemophloeidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1904.
Tham khảo
Thể loại:Laemophloeus
Vineland, New Jersey
Vineland, New Jersey là một thành phố thuộc quận Cumberland trong bang New Jersey, Hoa Kỳ. Thành phố có tổng diện tích km², trong đó diện tích đất là km². Theo điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, thành phố có dân số 60.724 người. Vineland, Millville và Bridgeton ba chính của vùng thống kê đô thị chính Vineland-Millville-Bridgeton trong đó bao gồm ba thành phố và tất cả các quận Cumberland cho mục đích thống kê.
Vineland ban đầu được kết hợp như quận theo một đạo luật của cơ quan lập pháp New Jersey vào ngày 28 tháng 5 năm 1880, từ các phần của Landis Township, dựa trên các kết quả của một cuộc trưng cầu tổ chức ba ngày trước đó. Ngày 01 tháng 7 năm 1952, quận Vineland và thị trấn Landis đã được sáp nhập để hình thành thành phố Vineland, dựa trên các kết quả của một cuộc trưng cầu tổ chức vào ngày 5 tháng 2 năm 1952.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của New Jersey Thể loại:Vineland, New Jersey
Triết học Việt Nam
Triết học Việt Nam là những tư tưởng triết học của người Việt. Trong suốt lịch sử Việt Nam nếu theo tiêu chí của một nền triết học là phải có triết gia, triết thuyết và trường phái thì Việt Nam không có một nền triết học bản địa nào. Suốt mấy thập kỷ qua, quan niệm này chiếm ưu thế trong đánh giá hoạt động văn hóa tinh thần của đất nước. Tuy nhiên, một số học giả, một số nhà nghiên cứu vẫn nhìn nhận rằng dân tộc Việt Nam có một nền văn hiến riêng, trong nó chứa đựng một sắc thái tư tưởng không giống với các nền văn minh lân cận. Những nghiên cứu tư tưởng dân tộc làm cho việc khẳng định có một thứ tư tưởng triết học Việt Nam dần dần trở nên tự tin hơn. Đến nay, có xu hướng còn cho rằng Việt Nam không chỉ có những tư tưởng triết học mà còn có cả những học thuyết triết học theo đúng nghĩa của nó.
Việt Nam có sự giao lưu, tiếp biến với nhiều nền văn minh trên thế giới: tiếp biến với nền văn hóa Trung Hoa bằng việc tiếp thu Nho giáo, Lão giáo và các tư tưởng triết học khác; tiếp biến với văn minh Ấn Độ một phần do đạo Phật từ Ấn Độ du nhập sang; sau này tiếp nhận Công giáo và các trường phái triết học phương Tây khác. Những tư tưởng triết học này đã được Việt Nam giản lược, sau đó bản địa hóa. Chính vì vậy những tư tưởng triết học Việt Nam bao gồm triết học bản địa được thể hiện qua văn học dân gian và các tác phẩm chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng triết học Trung Hoa, Ấn Độ và phương Tây được du nhập vào Việt Nam. Nhiều yếu tố triết học đã xuất hiện trong thời Cổ đại và Trung đại tại Việt Nam. Léopold Michel Cadière quan tâm đến triết học bình dân Việt Nam (philosophie pupulaire Annamite), nhiều nhà văn hoá học Việt Nam đã quan tâm đến: tín ngưỡng dân gian bản địa, tín ngưỡng phồn thực và nguồn gốc của Kinh Dịch nguyên thuỷ.
Các nhà nghiên cứu tập trung nghiên cứu các vấn đề sau trong triết học Việt Nam:
Đặc điểm của triết học Việt Nam
Người Việt không tự nghĩ ra được triết thuyết nào mà chỉ tiếp thu các học thuyết triết học từ bên ngoài nhưng lại không có hiểu biết sâu sắc, nói một đằng làm một nẻo và dễ dàng vứt bỏ chúng khi thời cuộc thay đổi. Các tư tưởng triết học được du nhập vào Việt Nam đều bị giản lược và biến thành giáo điều. Vũ Trọng Phụng nhận xét về sự du nhập tư tưởng của người Việt "những lý thuyết và tư tưởng đâu đâu, tốt đẹp thế nào mặc lòng cũng cứ đến đây là thành thối nát ". Các văn bản còn lưu giữ được đến ngày nay cho thấy người Việt đã không có nỗ lực nào để hiểu sâu sắc bản chất của những gì họ thấy hay đặt vấn đề những gì họ thấy có phản ánh đúng bản chất của đối tượng hay không. Tư duy của người Việt hoàn toàn xa lạ với siêu hình học. Đào Duy Anh nhận xét về người Việt "Về tính chất tinh thần, thì người Việt Nam đại khái thông minh, nhưng xưa nay thấy ít người có trí tuệ lỗi lạc phi thường. Sức ký ức thì phát đạt lắm, mà giàu trí nghệ thuật hơn trí khoa học, giàu trực giác hơn luận lý. Phần nhiều người có tính ham học, song thích văn chương phù hoa hơn là thực học, thích thành sáo và hình thức hơn là tư tưởng hoạt động. Não tưởng tượng thường bị não thực tiễn hoãn bớt, cho nên dân tộc Việt Nam ít người mộng tưởng mà phán đoán thường có vẻ thiết thực ". Điều này có thể do Việt Nam chưa bao giờ là xứ sở giàu có nên người ta xem trọng những nhu cầu vật chất hơn tinh thần. Thạch Lam nhận xét "Chúng ta có cái đời sống bên trong rất nghèo nàn và rất bạc nhược... Chúng ta đổi lòng tín ngưỡng sâu xa ra một tín ngưỡng thiển cận và nông nổi, giữ cái vươn cao về đạo giáo của tâm hồn xuống mực thước sự săn sóc nhỏ bé về ấm no ".
Ở Việt Nam chỉ có lịch sử tư tưởng nói chung chứ không có lịch sử tư tưởng triết học. Nếu có tư tưởng triết học thì chỉ là những dạng triết lý chứ không gọi là tư tưởng triết học. Xu hướng này tuyệt đối hóa tính hệ thống của triết học. Trên thực tế, nhiều nhà tư tưởng của thế giới cổ đại cũng chỉ đưa ra các câu châm ngôn, các triết lý nhân sinh, khái quát vài nét, một số hiện tượng nào đó của tự nhiên chứ không phải ai cũng xây dựng các hệ thống tư tưởng, quan điểm hoàn chỉnh như các nhà triết học nổi danh hàng đầu, tiêu biểu như Platon, Aristoteles trở đi. Qua giao lưu, tiếp biến, tích hợp từ nhiều nguồn khác nhau trên nền văn hoá lúa nước trong điều kiện lịch sử có nhiều cuộc chiến tranh, con người Việt Nam Cổ trung đại chưa có điều kiện để hoàn chỉnh và nâng cao hệ thống triết lý bản địa. Hơn nữa, tư duy người Việt thiên về trực quan nên cũng không thuận tiện cho triết học phát triển nên triết học Cổ đại và Trung đại Việt Nam vẫn chưa phải là một hệ thống hoàn chỉnh, có đường nét rõ ràng và chưa thể sánh ngang tầm với triết học Ấn – Hoa. Về cơ bản, các phạm trù triết học Việt Nam Cổ trung đại vẫn trong môi trường Triết học phương Đông, thuộc loại hình Triết học vĩnh cửu (Philosophia perennis).
Không có triết học Việt Nam. Cùng với toàn bộ văn hóa Trung quốc, dân Việt đã thâu nhận lấy những nguyên lý triết học lâu đời được người Tàu chấp nhận. Người Việt đã không in được vào những nguyên lý ấy một sắc thái riêng nào cả, họ không thay đổi gì, và có thể nói là họ cũng chẳng đả động gì đến cả. Các học thuyết trong kinh điển truyền sang thế nào, thì nho sĩ Việt Nam chấp nhận như thế; riêng lối giải thích của Chu Hi, thì họ tiếp nhận mà không tranh luận gì cả, thường thì họ không hiểu cho đúng, và cũng chẳng đào sâu thêm nữa. Trừ mấy tác phẩm về luân lý ra, thì không có tác phẩm triết học nào gốc từ Việt Nam mà ra. Vì thế, khi nói là không có triết học Việt Nam, thì tôi có ý nói là không có một hệ thống triết học, không có những học thuyết có thể xếp thành một bộ môn, không có một triết học có lý sự, tóm tắt được những nỗ lực tìm tòi, suy tư, ngưỡng vọng, của tâm hồn người Việt. – Tuy nhiên, nếu không có triết học riêng của lớp học giả, thì cũng vẫn có một thứ triết học của lớp bình dân, vì ở trình độ văn minh nào con người ta cũng có những ý kiến về vũ trụ vạn vật, về con người, về khả năng và hành động của mình. Những ý kiến đó tuy người ta có suy tư thêm ít nhiều, có làm cho minh bạch đôi chút và ý thức được qua loa, nhưng nó có thực đó, và vẫn biểu lộ ra trong ngôn ngữ.
Tư duy triết học Việt Nam thiếu tính hệ thống chặt chẽ, thường là cải biến nội dung các khái niệm trong các học thuyết du nhập từ bên ngoài. Hệ thống khái niệm, phạm trù triết học trong tư tưởng triết học Việt Nam cùng loại với triết học Trung Quốc, Ấn Độ (Triết học Phương Đông), tuy nhiên vẫn có sự dị biệt.
Vì đi từ nhân sinh quan đến thế giới quan nên vấn đề cơ bản của triết học rất mờ nhạt: quan hệ giữa vật chất và ý thức, tư duy và tồn tại, tinh thần và giới tự nhiên không trải ra trên mọi vấn đề. Tư tưởng triết học Việt Nam không phân chia thành trường phái, hoặc không thể phân chia theo các vấn đề: bản thể luận, nhận thức luận, nhân loại luận.
Các nhà tư tưởng Việt Nam thường xuất phát từ những định đề có sẵn hơn là từ sự phát triển khách quan để khái quát thành lý luận. Mặc dù đã có nhiều lần tổng kết lịch sử, nhưng vẫn chủ yếu xuất phát từ những định đề có sẵn do đó thường phạm vào những sai lầm như dập khuôn, giáo điều, chủ quan, kinh nghiệm, cảm tính.
Suy nghĩ của người Việt thường gắn liền với một tín ngưỡng, một tôn giáo đa thần với các thần sông, thần núi... từ đó đi tới thần thành hoá các nhân vật lịch sử, những người có công với làng, với nước.
Các phạm trù trong triết học Việt Nam
Gần đây, khoa học xã hội đã có những thành tựu được công bố liên quan đến hệ thống phạm trù triết học Trung đại Việt Nam như "Các phạm trù văn hóa Trung cổ", "Hệ thống quan niệm văn học Trung Quốc", "Góp phần xác lập hệ thống quan niệm văn học Trung đại Việt Nam". Trước hết, phương thức tiếp cận vấn đề phạm trù triết học Việt Nam Cổ trung đại không tách rời khỏi hoàn cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội Việt Nam. Thao tác tiếp cận cần lưu ý giới hạn, chọn lọc, khu biệt những nguyên tắc vận dụng, chỉ tập trung vào những nguyên tắc có ý nghĩa, nằm ở tính hợp lý. Con người không thể tách khỏi môi trường tự nhiên, xã hội và thế giới nội tâm. Những nguồn thông tin được thu thập xuất phát từ khoa học khảo cổ, văn hóa học, lịch sử, xã hội học, từ các văn bia, lễ hội, những biểu tượng, những tác phẩm văn học dân gian, văn học viết (trong dạng thức văn - sử - triết bất phân), những khuôn mẫu được thừa nhận, những tác phẩm "văn học hóa" triết học... Trong văn học, cần lưu ý các tác phẩm: tục ngữ, ca dao (chứa những tư tưởng triết học rời rạc được phát biểu gần như vô thức), truyện thơ Nôm, các tác phẩm của Khương Tăng Hội, Mâu Tử, văn học đời Lý – Trần, "Thiền uyển tập anh". Các tác phẩm của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn, Nguyễn Du...
Đối chiếu, chú giải các tài liệu thu được, chồng các văn bản văn - sử - triết phức hợp ấy với nhau có thể tìm ra được những ký hiệu triết học Việt Nam. Sau đó bằng các thao tác trừu tượng hóa, khái quát hóa ta có được những quan niệm phạm trù quy luật cơ bản. Những phạm trù này liên hệ với nhau theo một sơ đồ lập thể (cubism) hoặc hình mạng (network), một phạm trù có thể liên hệ với tất cả các phạm trù khác nhưng đồng thời một phạm trù cũng tương tác – tương nhập với các phạm trù khác tạo thành những hệ thống nhỏ. Từ các hệ thống nhỏ này lại liên hệ nhau tạo thành hệ thống mang tính chỉnh thể. Đạo lý tự nhiên bao giờ cũng bao trùm các phạm trù khác, thẩm thấu các phạm trù khác như Ngô Thời Nhậm đã viết "Đạo có cơ sở là cái lý tự nhiên, mà gốc là tình người ".
Có nhiều phạm trù vay mượn vỏ ngôn ngữ Ấn Độ và Trung Hoa nhưng ý nghĩa đã được biến đổi và đi vào văn hoá dân gian, văn hoá dân tộc, nó có hiện tượng khác đi bởi môi trường văn hoá Việt Nam, hoặc có khi được sử dụng với thang giá trị mới của người Việt. Nên từ đó, nhiều phạm trù đã đi xa hơn, tạo một khoảng cách đáng kể với kinh điển chính thống để nhập cuộc vào cuộc sống thiết thực rất đời thường. Người Việt "chỉ tiếp thu những gì phù hợp với đạo lý có sẵn ở Việt Nam" và "những học thuyết, tôn giáo từ nước ngoài... được khai thác, vận dụng kết hợp với lương tri nhân dân để trở thành triết lý đạo đức dân gian". Từ những phạm trù triết học được xác lập, ta có thể góp phần tạo những cơ sở cần thiết cho khoa học lịch sử tư tưởng Việt Nam. Trong thế vận động, ta có điều kiện để tìm thấy những tiền đề cần thiết trong sự giao lưu với tư tưởng triết học phương Tây. Việc nghiên cứu triết học Việt Nam góp phần giải thích lịch sử bằng triết học xã hội, triết học chính trị.
Nguyễn Trãi
Nguyễn Trãi được coi là một nhà tư tưởng lớn của Việt Nam. Tư tưởng của ông là sản phẩm của nền văn hóa Việt Nam thời đại nhà Hậu Lê khi mà xã hội Việt Nam đang trên đà phát triển, đánh dấu một giai đoạn phát triển quan trọng trong lịch sử tư tưởng Việt Nam. Tư tưởng nhân nghĩa là nội dung cốt lõi trong toàn bộ hệ thống tư tưởng triết học – chính trị của ông.
Tham khảo
Thể loại:Triết học Việt Nam Thể loại:Việt Nam Thể loại:Triết học theo vùng
Nguyễn Hữu Độ (quan nhà Nguyễn)
thế=Ngài Nguyễn Hữu Độ (1833-1888), Kinh lược sứ Bắc Kỳ đầu tiên (hình chụp năm 1888)|nhỏ|Ngài Nguyễn Hữu Độ (1833-1888), Kinh lược sứ Bắc Kỳ đầu tiên (hình chụp năm 1888) Nguyễn Hữu Độ (阮有度, 4/1833 – 18/12/1888) tự Hi Bùi (希裴), hiệu Tông Khê (宋溪), là một đại thần đời vua Đồng Khánh, từng giữ chức Kinh lược Bắc Kỳ, Tổng đốc Hà–Ninh. Ông là cha của Hoàng hậu Đồng Khánh đế Nguyễn Hữu Thị Nhàn và Huyền phi Thành Thái đế Nguyễn Hữu Thị Nga.
Tiểu sử
Nguyễn Hữu Độ sinh năm Quý Tỵ tức năm 1833, quê ở làng Gia Miêu, tổng Thượng Bạn, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa (nay là làng Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa).
Lúc nhỏ đã biết nói năm chữ "Càn Nguyên Hanh Lợi Trinh" (乾元亨利貞), nhưng đến sau 7 tháng tuyệt nhiên không nói và bị những đứa trẻ khác chế nhạo. Sau đó một lần bị ngã vào nồi canh, may nhờ có danh y chữa trị. Sau đó, lại bị rơi xuống biển, dòng nước chảy xiết, ông may mắn được một vòi cát cản lại và lại thoát chết. Người ta tin rằng Nguyễn Hữu Độ gặp đại nạn mà không chết ắt có may mắn sau này.
Nguyễn Hữu Độ mong muốn tham dự khoa cử nhưng liên tiếp gặp thất bại. Sau đó ông nhập Thái học để học tập chăm chỉ. Năm Tự Đức thứ 20 (1866) ông trúng Cử nhân. Ban đầu ông nhậm chức Giáo thụ phủ Kinh Môn, sau làm Tri huyện Nghiêu Phong. Thời kỳ này hải tặc làm loạn, Nguyễn Hữu Độ nhậm chức huấn luyện tráng đinh chuẩn bị thuyền truy kích tại Xuân Áng, Hà Nguyên và Nhạc Viên, đã chiến đấu và đánh bại hải tặc ở những nơi này.
Năm Tự Đức thứ 26 (1873), ông quản việc thương vụ tỉnh Quảng An. Vào thời điểm đó, năm 1873, thực dân Pháp và phong trào kháng chiến Việt Nam giao chiến với nhau ở Bắc Kỳ, nhiều thành trì không được phòng thủ. Nguyễn Hữu Độ và Tuần phủ Hồ Trọng Đĩnh thảo luận về việc tu sửa thành trì. Vài tháng sau, Nguyễn Văn Tường và Thống sát Pháp quốc gặp nhau giảng hòa, tại Hải Môn đã gặp Nguyễn Hữu Độ bổ nhiệm làm quyền Bố chính sứ Hải Dương.
Năm Tự Đức thứ 27 (1874), làm giám đốc sở công Hải Phòng, quyền Tiễu phủ sứ.