cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương (Việt Nam)
Lịch sử
Đến cuối năm 2009, Đảng bộ Khối bao gồm gồm 31 Đảng bộ trực thuộc, trong đó có 25 đảng bộ cấp trên cơ sở, 6 đảng bộ cơ sở với trên 52.000 đảng viên là các tập đoàn, tổng công ty lớn và tổng công ty hạng đặc biệt hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó các thành viên gắn kết với nhau thông qua mối liên hệ về quyền sở hữu vốn, tính thống nhất về mục tiêu chiến lược kinh doanh, thị trường, thương hiệu...; có 4 đảng bộ xuyên suốt toàn tập đoàn, tổng công ty; 25 đảng bộ tập đoàn, tổng công ty là đảng bộ công ty mẹ hoặc đảng bộ công ty mẹ mở rộng (gồm tổ chức cơ sở đảng ở công ty mẹ và tổ chức cơ sở đảng ở một số công ty thành viên).
Đến tháng 5 năm 2010, thực hiện quy định của Ban Bí thư (số 196 - QĐ/TW), Đảng uỷ Khối đã tiếp nhận Đảng bộ Tập đoàn Phát triển Nhà và Đô thị Việt Nam (HUD) và Tập đoàn Công nghiệp Xây dựng Việt Nam (Tập đoàn Sông Đà), đưa tổng số đảng bộ trực thuộc Khối lên 33 với tổng số đảng viên lên trên 65.000.
Chức năng
Đảng uỷ Khối Doanh nghiệp Trung ương lãnh đạo, kiểm tra, giám sát các Đảng bộ trực thuộc chấp hành nghiêm chỉnh Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng, Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, Pháp luật của Nhà nước; hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị và công tác tổ chức, cán bộ; doanh nghiệp, đơn vị, đoàn thể chính trị-xã hội, xây dựng Đảng bộ trong sạch vững mạnh. Tham gia nghiên cứu, đề xuất với Trung ương về công tác Đảng, công tác tổ chức, cán bộ và nhiệm vụ chính trị của các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, đơn vị thuộc Khối có vị trí then chốt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tham khảo
Thể loại:Đảng Cộng sản Việt Nam
Tradate
Tradate là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Tradate có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 16.351 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Tradate giáp với các đô thị:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Oecetis mambia
Oecetis mambia là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Oides margineguttata
Oides margineguttata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blanchard miêu tả khoa học năm 1853.
Tham khảo
Thể loại:Oides
Hemilepistus reaumuri
Hemilepistus reaumuri là một loài chân đều trong họ Agnaridae. Nó đạt chiều dài 22 mm và rộng 12 mm, và bảy cặp chân. Loài này được mô tả trong Description de l'Égypte sau khi Pháp xâm lược Ai Cập (1798–1801), nhưng được định danh chính thức bởi Henri Milne-Edwards năm 1840 dưới tên Porcellio reaumuri. Có được chuyển danh pháp khoa học hiện tại khi phân chi Hemilepistus được nâng lên cấp chi năm 1930.
Phân bố
Hemilepistus reaumuri số ở đồng cỏ, bán sa mạc và sa mạc của Bắc Phi, và Trung Đông, và đôi khi ở cả rìa các hồ nước mặn. Nơi này được mô tả là "sinh cảnh khô cằn nhất được chinh phục bởi động vật giáp xác".
Liên kết ngoài
Thể loại:Hemilepistus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1840 Thể loại:Động vật Trung Đông Thể loại:Động vật không xương sống châu Phi
Nguyễn Công Cơ
Nguyễn Công Cơ (1676-1733); hiệu: Nghĩa Trai; là danh thần nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.
Tiểu sử
Nguyễn Công Cơ là người làng Minh Tảo, huyện Từ Liêm, tỉnh Hà Đông (nay là phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội).
Năm Đinh Sửu (1697) dưới triều Lê Hy Tông, ông thi đỗ Tiến sĩ lúc 23 tuổi, là người đỗ trẻ nhất khoa đó. Ông được bổ làm Hiệu thảo trong Viện Hàn lâm.
Năm Giáp Thân (1704), vì tố cáo việc mưu phản của nhóm Trịnh Luân và Trịnh Bạt, ông được thăng chức Tả thị lang Bộ Công.
Năm Ất Mùi (1715), Nguyễn Công Cơ làm Chánh sứ sang triều Thanh (Trung Quốc). Khi đi sứ về (Bính Thân, 1716), ông được thăng làm Thượng thư bộ Binh. Năm Canh Tý (1720), xét thưởng quan lại có thành tích trong 10 năm, ông là người đứng đầu, được phong tước Tảo (hay Cảo) quận công, cho hợp cùng Lê Anh Tuấn, Nguyễn Công Hãng vào làm Tham tụng.
Vì nói thẳng mấy lần, nên ông bị đè nén, bèn xin đổi sang hàng quan võ, làm Đề đốc Thự phủ sự, sau trải đến Thiếu bảo. Năm Đinh Mùi (1727), chúa Trịnh Cương cho tạm coi việc ở phủ chúa.
Đến năm Quý Sửu (1733) Nguyễn Công Cơ mất lúc 58 tuổi, được triều đình truy tặng hàm Thiếu phó. Tuy làm quan lớn, nhưng ông không có sản nghiệp riêng, có tiếng là thanh bần.
Tác phẩm của ông hiện còn 9 bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục, và bài tựa ở sách Quần hiền phú tập.
Chú thích
Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Quan lại nhà Lê trung hưng Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lê trung hưng Thể loại:Tiến sĩ nhà Hậu Lê Thể loại:Người họ Nguyễn tại Việt Nam
Hemilepistus rhinoceros
Hemilepistus rhinoceros là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Borutzkii miêu tả khoa học năm 1958.
Tham khảo
Thể loại:Hemilepistus
Malnate
Malnate là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Malnate có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 16.020 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Malnate giáp với các đô thị:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Balkh
Xem thêm
Thể loại:Khu dân cư ở tỉnh Balkh Thể loại:Phật giáo ở Afghanistan Thể loại:Khu dân cư trên Con đường tơ lụa Thể loại:Huyện của Afghanistan Thể loại:Thành phố Iran cổ đại Thể loại:Cựu khu dân cư ở Afghanistan Thể loại:Huyện của tỉnh Balkh Thể loại:Địa danh ở Shannameh Thể loại:Khu dân cư thành lập thiên niên kỷ 2 TCN
Ménévillers
Ménévillers là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France tây bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 97 mét trên mực nước biển.
Orgelet
Orgelet là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 1,686.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Jura
Heteropogon lugubris
Heteropogon lugubris là một loài ruồi trong họ Asilidae. Heteropogon lugubris được Hermann miêu tả năm 1906. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
1852
1852 (số La Mã – MDCCCLII) là một năm nhuận bắt đầu vào thứ Năm trong lịch Gregory.
Bitoma morosa
Bitoma morosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1921.
Tham khảo
Thể loại:Bitoma
Oides melanocephala
Oides melanocephala là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Boisduval miêu tả khoa học năm 1835.
Oecetis manabat
Oecetis manabat là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Dolbina
Dolbina là một chi bướm đêm thuộc họ Sphingidae.
Tham khảo
Thể loại:Sphingulini
Laphystia anatolica
Laphystia anatolica là một loài ruồi trong họ Asilidae. Laphystia anatolica được Hermann miêu tả năm 1920. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Laphystia
Balkhab (huyện)
Balkhab là một huyện thuộc tỉnh Sar-e Pol, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 40,14 người.
Xem thêm
Thể loại:Tỉnh Sar-e Pol Thể loại:Huyện của Afghanistan
Samarate
Samarate là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Samarate có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 15.942 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Samarate giáp với các đô thị:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Hemilepistus ruderalis
Hemilepistus ruderalis là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Pallas miêu tả khoa học năm 1771.
Tham khảo
Thể loại:Hemilepistus
Cardoso, São Paulo
Cardoso là một đô thị ở bang São Paulo của Brasil. Đô thị này nằm ở vĩ độ 20º04'55" độ vĩ nam và kinh độ 49º54'51" độ vĩ tây, trên khu vực có độ cao 422 m. Dân số năm 2004 ước tính là 11.258 người.
Thông tin nhân khẩu
Dữ liệu dân số theo điều tra dân số năm 2000
Tổng dân số: 11.605 Mật độ dân số (người/km²): 18,20
Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi (trên một triệu người): 22,39
Tuổi thọ bình quân (tuổi): 68,07
Tỷ lệ sinh (số trẻ trên mỗi bà mẹ): 2,12
Tỷ lệ biết đọc biết viết: 85,69%
Chỉ số phát triển con người (HDI-M): 0,756 (Nguồn: IPEADATA)
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang São Paulo
Oides melanophila
Oides melanophila là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1917.
Tham khảo
Thể loại:Oides
Kraśnik Koszaliński
Kraśnik Koszaliński (Kratzig) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biesiekierz, thuộc quận Koszalin, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 4 km phía tây Biesiekierz, 14 km phía tây nam Koszalin và 122 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Oecetis marginata
Oecetis marginata là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Oecetis
Le Plessis-Brion
Le Plessis-Brion là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 333-59 mét trên mực nước biển.
Bitoma neglecta
Bitoma neglecta là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Stephan miêu tả khoa học năm 1989.
Tham khảo
Thể loại:Bitoma
Orchamps
Orchamps là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Xem thêm
Theo điều tra dân số 1999, xã có dân số là 1,010. The estimation for 2006 was 1,016.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Jura
Castellanza
Castellanza là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Castellanza có diện tích 6 km2, dân số theo ước tính 31 tháng 12 năm 2004 của Viện thống kê quốc gia Ý là 14.659 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Castellanza giáp với các đô thị:
Andrenosoma trigoniferum
Andrenosoma trigoniferum là một loài ruồi trong họ Asilidae. Andrenosoma trigoniferum được Hermann miêu tả năm 1906. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Andrenosoma
Thử thách cực đại
Thử Thách Cực Đại (Infinite Challenge, ; gọi tắt là 무도 Mudo) là một chương trình truyền hình thực tế của Hàn Quốc, được sản xuất và phát sóng trên kênh truyền hình MBC. Tại một cuộc khảo sát vào tháng 1 năm 2013, khoảng 13% đến 17% người dân Hàn Quốc xem chương trình trên TV (không tính số người xem online), trở thành chương trình cộng đồng được xem nhiều nhất vào thứ bảy. Thử Thách Cực Đại là chương trình tạp kỹ thực tế đầu tiên của Hàn Quốc, mệnh danh là chương trình quốc dân sau khi đã phát sóng hơn 10 năm.
Danh sách tập
Xem thêm: Danh sách tập của chương trình Infinite Challenge
Nội dung nổi bật
Thử Thách Cực Đại được công nhận là "chương trình tạp kỹ thực tế đầu tiên" của Hàn Quốc, vì chương trình không có một định dạng và nội dung nhất định so với các chương trình truyền hình bấy giờ. Những thử thách chương trình đưa ra rất ngớ ngẩn và vô lý, không thể thực hiện nên khá phù hợp với khía cạnh hài hước hơn là thực tế. Mục tiêu của chương trình là 3-D: Dirty (bẩn bựa), Dangerous (nguy hiểm), và Difficult (khó khăn).
Dự án dài kì
Hơn 50.000 người bỏ phiếu kín tại 10 địa điểm lớn của Hàn Quốc (Seoul, Incheon, Daejeon, Daegu, Ulsan, Gwangju, Busan, Jeju, Chuncheon, và Jeonju). Hơn 34.000 người đã bỏ phiếu sơ bộ vào trước ngày bầu cử chính thức 5 ngày. 363.047 người đã tham gia bình chọn trên internet.
Liên kết ngoài
Thử thách cực đại trên Instagram
Thể loại:Chương trình tạp kỹ Thể loại:Chương trình truyền hình Hàn Quốc Thể loại:Chương trình truyền hình tạp kỹ Hàn Quốc
1853
1853 (số La Mã: MDCCCLIII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Bảy trong lịch Gregory.
Tham khảo
*53
Oecetis marojejyensis
Oecetis marojejyensis là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Hemilepistus schirasi
Hemilepistus schirasi là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Lincoln miêu tả khoa học năm 1970.
Tham khảo
Thể loại:Hemilepistus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1970 Thể loại:Động vật Trung Đông
Nhà thờ Chúa Kitô Vua ở Košice
Nhà thờ Chúa Kitô Vua ở Košice (tiếng Slovakia: Kostol Krista Kráľa v Košice) là một nhà thờ thuộc dòng Đa Minh, tọa lạc trong khu Phố cổ của thành phố Košice, vùng Košice, Slovakia. Vào ngày 3 tháng 2 năm 1981, nhà thờ Chúa Kitô Vua ở Košice được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương theo quyết định của Bộ Văn hóa Cộng hòa Slovakia.
Lịch sử
Nhà thờ Chúa Kitô Vua ở Košice được xây dựng từ năm 1936 đến năm 1938. Việc xây dựng nhà thờ do công ty Alois Novák thực hiện, dựa theo bản thiết kế của kiến trúc sư người Séc Rudolf Brebt. Nhà thờ được thánh hiến ngay sau khi hoàn thành, vào năm 1938. Ngoài ra, một ngôi trường dành cho các chị em nữ tu dòng Đa Minh (nay là trường Thánh Thomas Aquinas) cũng từng hoạt động tại đây.
Miêu tả
Nhà thờ là một tòa nhà có kiến trúc đơn giản. Mặt bằng nhà thờ hình chữ nhật được xây theo hướng đông tây. Có thể lên được tầng trên của nhà thờ bằng cầu thang ở hai bên cánh. Toàn bộ góc phố Moyzesova và phố Zbrojničná ở Košice đều là bộ phận trong khu phức hợp của dòng Đa Minh.
Tham khảo
Thể loại:Công trình xây dựng Slovakia
Dolbina krikkeni
Dolbina krikkeni là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Loài này có ở Sumatra.
Tham khảo
Thể loại:Dolbina
Oides metallica
Tham khảo
Thể loại:Oides
Luino
Luino là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Luino có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 14.169 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Luino giáp với các đô thị:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Người Pháp
Người Pháp có thể bao gồm: Người Pháp (Français) là một dân tộc và nhóm dân tộc đã được xác định với nước Pháp. Kết nối này có thể là về pháp lý, lịch sử, hoặc văn hóa. Xuất thân từ dân tộc của xứ Celt, sau đó hòa trộn với người gốc Roman và nguồn gốc Đức, và đã trải qua một tỷ lệ di cư vào đông đảo phía trong từ giữa thế kỷ 19, xã hội Pháp hiện đại có thể được coi là một nơi tụ cư.
Các làn sóng người nhập cư liên tiếp trong các thế kỷ 19 và 20 đã nhanh chóng bị đồng hóa vào nền văn hóa Pháp. Tự xem mình là một dân tộc bao gồm những giá trị phổ quát, Pháp đã luôn luôn coi trọng và ủng hộ mạnh mẽ đồng hóa mà những người nhập cư cần tuân thủ các giá trị truyền thống của Pháp và chuẩn mực văn hóa. Tuy nhiên, bất chấp sự thành công của quá trình đồng hóa như vậy, Chính phủ Pháp từ bỏ điều này vào giữa những năm 1980 và khuyến khích người nhập cư lưu giữ nền văn hóa và truyền thống nổi bật của họ và đòi hỏi từ họ một hội nhập đơn thuần. Hầu hết mọi người Pháp sử dụng tiếng Pháp là tiếng mẹ đẻ của họ, nhưng các ngôn ngữ nhất định như Norman, Occitan, Corsican, Basque, Flemish Pháp và Breton vẫn được người ta sử dụng trong khu vực nhất định (xem chính sách ngôn ngữ ở Pháp).
Ngoài đại lục Pháp, người Pháp và người gốc Pháp có thể được tìm thấy ở ngoại quốc, trong các tỉnh và vùng lãnh thổ của Pháp ở nước ngoài như West Indies thuộc Pháp (Caribbe Pháp), và ở nước ngoài với các nhóm dân số nói tiếng Pháp nhiều hay ít, như Thụy Sĩ (người Pháp Thụy Sĩ), Hoa Kỳ (người Mỹ gốc Pháp), Canada (người Canada gốc Pháp), Argentina (người Argentina gốc Pháp), Brazil (người Brazil gốc Pháp) hoặc Uruguay (người Uruguay gốc Pháp), và một số trong số họ có một bản sắc văn hóa Pháp.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã hội Pháp Pháp Thể loại:Thông tin nhân khẩu học Pháp Pháp
Bánh quế hoa
Đặc tính
Bánh quế hoa có dạng thạch. Dựa theo màu sắc của hoa quế theo từng thời gian nở, bánh quế hoa được chia thành bốn loại: quế tứ quý (vàng nhạt), đan quế (đỏ cam), kim quế (vàng tươi) và ngân quế (vàng nhạt). Hương vị thường được miêu tả là ngọt nhẹ. Tương truyền rằng nếu ăn món bánh thường xuyên sẽ giúp cơ thể tỏa hương thơm quyến rũ. Tại Đài Loan, đây là một món ăn vặt phổ biến được bán tại các gánh hàng rong.
Saint-Brieuc
Saint-Brieuc là tỉnh lỵ của tỉnh Côtes-d'Armor, thuộc vùng hành chính Bretagne của nước Pháp, có dân số là 46.087 người (thời điểm 1999).
Bánh quế hoa
Văn hóa ẩm thực
Bánh quế hoa có nguồn gốc từ thời nhà Minh. Mặc dù không rõ nguồn gốc chính xác của món ăn, nhưng theo dân gian lưu truyền rằng nhà thơ Dương Thận khi lên kinh ứng thí, ông nằm mộng thấy mình được lên cung trăng. Trong giấc mơ, ông thấy một cung điện nguy nga và một cây quế hoa khổng lồ, tỏa hương ngào ngạt. Ông đào cây hoa lên rồi đem trở về mặt đất. Vào cuối thời Minh, một người bán hàng rong tên là Lưu Cát Tường ở Tân Đô đã dựa theo cảm hứng từ câu chuyện này để thu thập bông quế hoa tươi. Ông ta lọc khử nước đắng, rồi ướp hoa với đường hoặc mật ong. Sau đó, hấp mật hoa cùng với bột gạo, bột nếp, dầu cải trộn đường, đổ khuôn rồi đem bán, gọi là "quế hoa cao", tạo nên loại bánh ngọt quen thuộc được biết đến ngày nay. Hiện tại, bánh quế hoa đã trở thành đặc sản của Tân Đô. Món bánh này thường xuất hiện trên phim cổ trang Trung Quốc; mặc dù người Việt quen gọi là bánh, nhưng đây là món thạch rau câu.
Saint-Brieuc
Liên kết ngoài
Thể loại:Côtes-d'Armor Saintbrieuc
Bánh quế hoa
Nguyên liệu chính và công dụng
Quế hoa, danh pháp khoa học: Osmanthus fragrans, còn có tên gọi khác là hoa mộc chi hay hoa mộc. Quế hoa có vị cay ấm, hương thơm thanh nhẹ. Theo đông y, quế hoa có tính ấm giúp làm giảm đau bụng do kinh nguyệt, làm đẹp da, trị mụn.
Kỷ tử là loại thảo dược thường xuất hiện trong các bài thuốc đông y. Công dụng sáng mắt, đẹp da, chống lão hóa và tăng cường sinh lý. Sử dụng kỷ tử làm bánh quế hoa giúp đem đến nhiều công dụng cho sức khỏe lại còn trang trí cho món bánh thêm phần đẹp mắt nhờ sắc đỏ của hạt kỷ tử.
Tham khảo
Thể loại:Ẩm thực Trung Quốc
Phương Hoa
Phương Hoa (芳花) là một truyện thơ Nôm Việt Nam, thể lục bát, chưa biết năm ra đời và ai là tác giả.
Văn bản
Phương Hoa là một truyện thơ dựa theo truyền thuyết dân gian. Trong quá trình lưu hành, do có sự tham gia của các nhà văn, nên đã xuất hiện nhiều văn bản Phương Hoa khác nhau. Ngoài cuốn xưa nhất của tác giả khuyết danh (bản in hiện còn dài 1.160 câu lục bát, in năm 1901. Bản do Thanh Lãng giới thiệu dài 1.058 câu), còn có:
Tuy có nhiều văn bản, nhưng khá thống nhất ở cốt truyện.
Cốt truyện
Viên quan họ Tào (Tào trung úy), một gian thần được vua tin dùng, thấy Phương Hoa là người tài sắc bèn đến hỏi làm vợ. Bị Trần Điện từ chối, y bèn giả mạo chiếu chỉ nhà vua khép Trương Đài vào tội "vong thần mại quốc", giết ông rồi còn chiếm đoạt hết tài sản. Hai anh em Cảnh Tỉnh, Cảnh Yên đưa mẹ chạy về Thạch Thành, giả làm tăng ni để lánh nạn. Được một tháng, vợ Cảnh Tỉnh sinh Tiểu Thanh rồi lâm bệnh mất.
Bảy năm sau, tới kỳ "đại khoa", vợ Trương Đài dẫn con cháu trở về quê. Dọc đường, họ dừng nghỉ ở Lôi Dương. Lúc này Phương Hoa vẫn một lòng thương nhớ và chờ đợi Cảnh Yên. Tình cờ, nàng gặp Tiểu Thanh rồi đưa về nhà nhận làm con nuôi. Nhờ đó, nàng biết được tình cảnh gia đình họ Trương. Thông qua Tiểu Thanh, Phương Hoa hẹn Cảnh Yên vào đúng canh ba đến đợi ở góc vườn hoa sẽ có người tới trao áo quần và tiền bạc. Không may việc bị lộ, tên gian là Hồ Nghi lẻn tới chỗ hẹn giết chết người tớ gái (Thị Liễu) của Phương Hoa để cướp của. Cảnh Yên tới nơi vô tình giẫm phải người chết, máu lấm khắp người. Ngự sử Trần Điện hay tin người tớ gái bị giết, bèn hạ lệnh truy tìm hung thủ. Lần theo dấu máu, Cảnh Yên bị bắt giam chờ ngày xét xử. Quá đau xót, mẹ Cảnh Yên sinh bệnh rồi mất. Phương Hoa thay Cảnh Yên lo việc chôn cất chu đáo, rồi xin cha mẹ được lên kinh đô bán hàng, nhưng sự thật là để tìm cách cứu Cảnh Yên.
Ở kinh đô, ngày đêm luyện văn chương, tới kỳ "đại khoa", Phương Hoa lấy tên Cảnh Yên dự thi. Nàng đỗ Tiến sĩ, được vua gọi vào chầu. Giữa triều đình, Phương Hoa tấu trình nỗi oan ức của gia đình họ Trương. Sau khi nhà vua rõ mọi chuyện, Tào trung úy và Hồ Nghi bị xử chém, gia đình họ Trương được minh oan. Ra khỏi nhà lao, Cảnh yên làm bài văn sách do vua ra đề. Xét văn, chàng được đặc cách đỗ Tiến sĩ cùng khoa với Phương Hoa. Gặp lại nhau, Cảnh Yên và Phương Hoa chính thức trở thành vợ chồng. Kết thúc tác phẩm là cảnh vợ chồng cùng về bái tổ vinh quy.
Theo văn bản Phương Hoa (dài 1.058 câu) do giáo sĩ. Thanh Lãng giới thiệu, thì truyện gồm 5 hồi, và được giáo sư phân chia như sau:
Laski Koszalińskie
Laski Koszalińskie (trước đây là Latzig) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Biesiekierz, thuộc quận Koszalin, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 3 km  phía đông Biesiekierz, 9 km phía tây nam Koszalin và 128 km về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Phương Hoa
Liên kết ngoài
Thể loại:Tác phẩm Nôm Thể loại:Truyện thơ Việt Nam Thể loại:Thơ lục bát Thể loại:Nhân vật văn học Việt Nam
Laski Koszalińskie
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Trung tâm bóng đá quốc tế Mokpo
Liên kết ngoài
Thể loại:Thể thao Jeolla Nam (tỉnh) Thể loại:Địa điểm bóng đá Hàn Quốc Mokpo
Hemilepistus zachvatkini
Tham khảo
Thể loại:Hemilepistus
Nagakura Shinpachi
Nagakura Shinpachi (永倉 新八, Vĩnh Xương Tân Bát 1839 - 1915) là đội trưởng đội 2 Shinsengumi.
Lai lịch
Nagakura Shinpachi Noriyuki, còn được biết đến với cái tên Eikichi hay Eiji thuở nhỏ, sinh ra tại "kami-yashiki" (dinh thượng) của gia tộc Matsumae ở Edo vào ngày 11 tháng 4 năm Tenpo thứ 10 (1839.) Cha ông, Nagakura Kanji, là thuộc hạ của nhà Matsumae, với mức bổng lộc 150 koku. Giống như Okita Soji, Nagakura là một sản phẩm thực thụ của thời đại Edo—là con trai của một thuộc hạ (của một lãnh địa mà ông chưa bao giờ trông thấy), người sống cả đời ở Edo.
Bitoma nitidicollia
Bitoma nitidicollia là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học năm 1908.
Nagakura Shinpachi
Lai lịch
Cha của Nagakura lấy họ mình có chữ "naga" nghĩa là "long", nhưng sau đó Nagakura lại đổi thành chữ "naga" nghĩa là "bất diệt". Năm 8 tuổi, Nagakura gia nhập đạo trạng Shintou Munen Ryu của Okada Juusuke Toshisada; năm 18 tuổi, ông đạt đến cấp mokuroku (đai thứ sáu), và nhận được giấy chứng nhận menkyo kaiden. Năm 19 tuổi, ông rời bỏ nhà Matsumae để đi chu du và nâng cao kỹ năng của mình. Ông dừng chân một thời gian ở đạo tràng Shintou Munen Ryu của Yurimoto Shuuzou. Nagakura cũng lưu lại đạo tràng Shingyoto Ryu của Tsubouchi Shume, nơi đây ông gặp gỡ Shimada Kai, phó đội trưởng tương lai của đơn vị Shinsengumi thứ 2. Khoảng năm 1861, ông bắt đầu "kiếm cơm" ở Shieikan của Kondou Isami's.
Bitoma nitidicollia
Tham khảo
Thể loại:Bitoma
Nagakura Shinpachi
Thời kỳ ở Shinsengumi
Năm Bunkyu thứ 3 (1863)- đội của Nagakura và Kondou gia nhập Roshigumi. Khi đặt chân đến Kyoto, cùng với Kondou, Serizawa Kamo, và một số người nữa ở lại Kyoto trong khi số còn lại trong Roshigumi trở về Edo. Một trong các bản nội quy của Mibu Roushigumi, thành lập bởi Kyoto Shugoshoku ("Người bảo vệ Kyoto") Matsudaira Higo no Kami (Katamori, ở Aizu), và do Kondou và Serizawa lãnh đạo.—Sau các sự kiện vào ngày 18 tháng 8 âm lịch (18 tháng 9, 1863), đội quân này được biết đến với cái tên "Shinsengumi."
Nagakura trở thành một fukuchou jokin (trợ lý phó chỉ huy trưởng) năm 1863. Cùng với những người còn lại ở Shinsengumi, ông trở thành hatamoto vào năm 1867.
Ngay sau trận Kōshū vào tháng 4 năm 1868, Nagukura rời bỏ tổ chức Shinsengumi cũ cùng với Harada Sanosuke và thành lập Seiheitai (sau sự bất hòa với những người đồng đội lâu năm, Kondo và Hijikata.)
Sau cuộc Minh Trị Duy Tân
Nagakura đổi tên thành Sugimura Yoshie trong thời đại Minh Trị khi ông được gia đình vợ nhận làm con nuôi. Nhà Sugimura là bác sĩ phục vụ cho daimyo Matsumae.
Sau đó, Nagakura tổ chức những buổi cầu siêu cho linh hồn những người đồng đội quá cố. Bốn năm trước khi qua đời, ông kể lại lai lịch của Shinsengumi cho phóng viên của một tờ báo. Người ta tin rằng, vì những lời này được ghi lại nửa thế kỷ sau các sự kiện xảy ra, sự miêu tả này chỉ để thỏa mãn đám đông hơn là cứ liệu chính xác.
Tuy vậy, Nagakura đã viết hồi ký về quãng đời đẫm máu ở Shinsengumi. Những tập hồi ký này bị thất lạc hàng thập kỷ trước khi được tìm thấy và xuất bản thành sách năm 1998.
Qua đời
Nagakura Shinpachi qua đời vì lý do tự nhiên năm 1915, thọ 76 tuổi. Thật trùng hợp, Saito Hajime, một cựu chỉ huy khác của Shinsengumi, cũng qua đời cùng năm đó ở tuổi 71 vì ung thư dạ dày.
Nagakura trong văn chương hư cấu
Những sự miêu tả về thời gian Nagakura trước cũng như trong khi ở Shinsengumi xuất hiện nhiều trong tiểu thuyết, kịch và seri anime/manga.
Đọc thêm
4404026706
Thư mục
Thể loại:Sinh năm 1839 Thể loại:Chết 1915 Thể loại:Hatamoto Thể loại:Minh Trị Duy Tân Thể loại:Samurai Thể loại:Shinsengumi Thể loại:Kiếm sĩ Nhật Bản Thể loại:Mất năm 1915
Le Plessis-Belleville
Le Plessis-Belleville là một xã thuộc tỉnh Oise trong vùng Hauts-de-France phía bắc nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao từ 94-122 mét trên mực nước biển..
Tham khảo
Plessisbelleville
Orbagna
Orbagna là một xã của tỉnh Jura, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Jura
Aneomochtherus desertorum
Aneomochtherus desertorum là một loài ruồi trong họ Asilidae. Aneomochtherus desertorum được Lehr miêu tả năm 1958. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Tham khảo
Thể loại:Aneomochtherus
Oecetis maron
Oecetis maron là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tham khảo
Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya Thể loại:Oecetis
Oides minor
Oides minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1902.
Caronno Pertusella
Caronno Pertusella là một đô thị và thị xã của Ý. Đô thị này thuộc tỉnh Varese trong vùng Lombardia. Caronno Pertusella có diện tích km2, dân số theo ước tính năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Ý là 13.102 người. Các đơn vị dân cư: Đô thị Caronno Pertusella giáp với các đô thị:
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Lonate Pozzolo
Tham khảo
Thể loại:Đô thị tỉnh Varese Thể loại:Thành phố và thị trấn ở Lombardia
Danh sách phim Hãng phim Giải Phóng
Hãng phim Giải Phóng có tên chính thức là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Phim Giải Phóng (gọi tắt: Phim Giải phóng) từ năm 2010, sau khi thay đổi hình thức kinh doanh và cơ cấu hoạt động. Hãng phim được thành lập từ năm 1962 với tên Xưởng phim Giải Phóng và đã trải qua nhiều lần đổi tên: Xưởng phim Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (hay Xưởng phim Tổng hợp) vào năm 1975, Xí nghiệp phim Tổng hợp vào năm 1979 và Hãng phim Giải phóng từ năm 1989. Dưới đây là danh sách phim do Hãng phim Giải Phóng sản xuất từ khi thành lập.
Thập niên 1960
Trong suốt thập niên 1960, hãng hoạt động dưới tên Xưởng phim Giải Phóng và các bộ phim sản xuất đều là phim tài liệu.
Thập niên 1980
Phim tài liệu : Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Trường Chinh thăm hai tỉnh Bến Tre và Tiền Giang (không rõ năm sản xuất)
Tham khảo
Thể loại:Danh sách Thể loại:Danh sách phim
Oecetis marquesi
Oecetis marquesi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Tham khảo
Thể loại:Trichoptera miền Tân bắc Thể loại:Oecetis
Bangi (huyện)
Bangi là một huyện thuộc tỉnh Takhar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 30,645 người.
Xem thêm
Thể loại:Tỉnh Takhar Thể loại:Huyện của Afghanistan
Anne-Lisa Amadou
Anne-Lisa Amadou (sinh ngày 4 tháng 3 năm 1930 ở Oslo, từ trần ngày 19 tháng 3 năm 2002 ở Oslo) là nhà nghiên cứu văn học người Na Uy.
Sự nghiệp
Bà đậu bằng tiến sĩ với bản luận án «Dikteren og hans verk. En studie i Marcel Prousts estetikk» (Nhà thơ và tác phẩm. Một nghiên cứu về thẩm mỹ của Marcel Proust) năm 1966. Bà làm giáo sư môn văn học Pháp ở Đại học Oslo từ năm 1970 tới năm 1982.
Anne-Lisa Amadou đã có công trình đáng kể về dịch thuật và truyền bá văn học, trong đó bà đã dịch một loạt tiểu thuyết của Marcel Proust På sporet av den tapte tid (À la recherche du temps perdu) I-XII (1963-1992)
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1930 Thể loại:Mất năm 2002 Thể loại:Nữ giới Na Uy‎ Thể loại:Nhà nghiên cứu văn học Pháp
Hemioniscus balani
Hemioniscus balani là một loài chân đều trong họ Hemioniscidae. Loài này được Buchholtz miêu tả khoa học năm 1866.
Tham khảo
Thể loại:Hemioniscus Thể loại:Động vật được mô tả năm 1866 Thể loại:Động vật giáp xác Đại Tây Dương
Delhi
Delhi ("Đê-li", phát âm tiếng Anh: ; tiếng Hindi: दिल्ली ), gọi chính thức là Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi, là lãnh thổ thủ đô của Ấn Độ. Trong thời kỳ Ấn Độ thuộc Anh, Delhi là bộ phận của tỉnh Punjab và duy trì liên kết lịch sử và văn hóa với khu vực Punjab và Doab. Dân số Delhi là khoảng 16,3 triệu vào năm 2011, do đó là thành phố và khu kết tụ đô thị đông dân thứ nhì tại Ấn Độ, và là đại đô thị đông dân thứ ba trên thế giới. Phát triển đô thị tại Delhi về bản chất đã vượt khỏi ranh giới hành chính của lãnh thổ, kết hợp với các đô thị thuộc các bang lân cận và tại quy mô tối đa có thể tính đại đô thị có khoảng 25 triệu cư dân vào năm 2014.
Delhi liên tục có người cư trú kể từ thế kỷ 6 TCN. Trong suốt lịch sử của mình, Delhi đóng vai trò là thủ đô của nhiều vương quốc và đế quốc, và từng nhiều lần bị chiếm lĩnh, cướp phá và tái thiết, đặc biệt là thời kỳ trung đại. Delhi hiện đại là một chùm các đô thị trải khắp đại đô thị.
Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia và khu vực đô thị của nó được trao vị thế đặc biệt 'khu vực thủ đô quốc gia' theo Đạo luật Tu chính thứ 69 của Hiến pháp Ấn Độ vào năm 1991. Khu vực thủ đô quốc gia gồm các thành phố lân cận là Faridabad, Gurgaon, Noida, Ghaziabad, Neharpar (Đại Faridabad), Greater Noida, Bahadurgarh, Sonepat, Panipat, Karnal, Rohtak, Bhiwani, Rewari, Baghpat, Meerut, Alwar, Bharatpur và các đô thị khác. Là một lãnh thổ liên bang, song chính quyền Delhi ngày nay gần giống với một bang hơn, với cơ quan lập pháp, tòa án tối cao và hội đồng bộ trưởng do thủ hiến đứng đầu. New Delhi chịu sự quản lý đồng thời của chính phủ liên bang Ấn Độ và chính phủ Delhi, và là thủ phủ của Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi.
Từ nguyên
Tồn tại một số truyền thuyết có liên quan đến nguồn gốc của tên gọi Delhi. Một trong số đó là nó bắt nguồn từ Dhillu hay Dilu, vị quốc vương đã xây dựng một thành phố tại địa điểm này vào năm 50 TCN và đặt theo tên mình. Truyền thuyết khác kể rằng tên gọi của thành phố dựa trên từ dhili (mềm) trong tiếng Hindi/Prakrit và được thị tộc Tomara dùng để chỉ thành phố do Cột sắt Delhi có nền móng yếu và phải di chuyển. Các đồng tiền lưu thông trong khu vực dưới quyền thị tộc Tomara được gọi là dehliwal. Theo lời Bhavishya Purana, Quốc vương Prithiviraja của Indraprastha xây dựng một thành mới tại khu vực Purana Qila ngày nay để tạo tiện lợi cho cả bốn đẳng cấp trong vương quốc. Ông ra lệnh xây một cổng cho thành và sau đó đặt tên cho thành là dehali. Một số sử gia cho rằng tên gọi được bắt nguồn từ Dilli, gọi lệch từ dehleez hay dehali—đều có nghĩa là 'cổng vào'—và tượng trưng cho thành phố là một cửa ngõ để đến đồng bằng sông Hằng. Thuyết khác cho rằng tên gốc của thành phố là Dhillika.
Lịch sử
thumb|left|200px|[[Đền Yogmaya thời cổ đại, được cho là một trong năm đền thờ từ thời kỳ Mahabharata tại Delhi.|alt=The entrance of Yogmaya temple]]
Khu vực quanh Delhi có lẽ có người cư trú từ trước thiên niên kỷ thứ 2 TCN, và tồn tại bằng chứng về cư trú liên tục kể từ ít nhất là thế kỷ 6 TCN. Thành phố được cho là địa điểm của Indraprastha, thủ đô theo truyền thuyết của các Pandava trong sử thi Ấn Độ Mahabharata. Theo sử thi này, vùng đất ban đầu là một khu rừng rất lớn mang tên 'Khandavaprastha' và bị đốt trụi để xây dựng Indraprastha. Các di tích kiến trúc sớm nhất có niên đại từ thời kỳ Maurya (khoảng 300 TCN); vào năm 1966, một câu khắc của Hoàng đế Ashoka (273–235 BC) của Maurya được phát hiện gần Srinivaspuri. Tại Delhi đã phát hiện được tàn tích của tám thành phố lớn, năm thành phố đầu nằm tại phần phía nam của Delhi ngày nay. Quốc vương Anang Pal của triều Tomara lập thành phố Lal Kot vào năm 736, song đến năm 1180 thành phố bị Chauhan chinh phục và đổi tên thành Qila Rai Pithora. thumb|right|200px|[[Cột sắt Delhi được cho là được tạo thành vào thời kỳ Chandragupta Vikramaditya (375–413) của Đế quốc Gupta. ]] Quốc vương Prithviraj Chauhan chiến bại vào năm 1192 trước một kẻ xâm chiếm người Tajik tên là Muhammad Ghori, đến từ Afghanistan ngày nay, người này thực hiện một nỗ lực có dự tính nhằm chinh phục miền bắc Ấn Độ. Đến năm 1200, sự kháng cự của người Hindu bản địa bắt đầu tan vỡ, địa vị thống trị của các triều đại Hồi giáo Turk gốc ngoại quốc tại miền bắc Ấn Độ kéo dài trong năm thế kỷ sau đó. Đến khi Muhammad qua đời vào năm 1206, tướng người Turk là Qutb-ud-din Aibak ly khai triều Ghur và trở thành Sultan đầu tiên của Vương quốc Hồi giáo Delhi. Ông bắt đầu cho xây dựng tháp Qutb và thánh đường Hồi giáo Quwwat-al-Islam, thánh đường Hồi giáo cổ nhất còn hiện hữu tại Ấn Độ. Qutb-ud-din đối diện với các cuộc khởi nghĩa rộng khắp của người Hindu và người kế vị ông là Iltutmish (1211–36) đã củng cố cuộc chinh phục của người Turk tại miền bắc Ấn Độ. thumb|left|175px|At 72,5 m, A [[List of World Heritage Sites in India|UNESCO World Heritage Site, the Qutub Minar is the world's tallest free-standing brick minaret. |alt=A view of Qutab minor]]
Trong ba trăm năm sau đó, Delhi nằm dưới quyền cai trị của người Turk và một triều đại gốc Afghan là Lodhi. Họ cho xây dựng một số thành thị, là một bộ phận của bảy thành phố của Delhi. Delhi là một trung tâm lớn của giáo phái Hồi giáo Sufi trong giai đoạn này. Vương triều Mamluk bị vương triều Khilji lật đổ vào năm 1290. Dưới thời quân chủ thứ nhì của triều đại này là Ala-ud-din Khilji, Vương quốc Hồi giáo Delhi bành trướng quyền kiểm soát về phía nam của sông Narmada tại Deccan. Vương quốc đạt đến quy mô lãnh thổ cực đại trong thời gian trị vì của Muhammad bin Tughluq (1325–1351). Trong một nỗ lực nhằm đưa Deccan vào quyền kiểm soát của mình, ông dời đô đến Daulatabad, Maharashtra tại Trung Ấn, song do di dời xa Delhi nên ông mất quyền kiểm soát miền bắc và buộc phải trở lại Delhi để khôi phục trật tự, các tỉnh miền nam sau đó ly khai. Trong những năm sau thời gian trị vì của Firoz Shah Tughlaq (1351–1388), Vương quốc Hồi giáo Delhi nhanh chóng để mất các tỉnh phía nắc, rồi bị Timur Lenk chiếm lĩnh và cướp phá vào năm 1398. Gần Delhi, Timur cho tàn át 100.000 tù nhân. Delhi tiếp tục suy yếu dưới vương triều Sayyid (1414–1451) đến khi chỉ còn lại Delhi và nội địa của mình. Dưới thời vương triều Lodhi (1451–1526), Vương quốc Hồi giáo Delhi khôi phục quyền kiểm soát với Punjab và đồng bằng sông Hằng và một lần nữa giành quyền thống trị với miền bắc Ấn Độ.
Năm 1526, một hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn và Timur là Babur, xuất thân từ thung lũng Fergana nay thuộc Uzbekistan, tiến hành xâm chiếm Ấn Độ, đánh bại sultan cuối cùng của triều Lodhi trong trận Panipat thứ nhất và thành lập Đế quốc Mogul, cai trị từ Delhi và Agra. Vương triều Mogul cai trị Delhi trong hơn ba trăm năm, có 16 năm gián đoạn trong thời gian trị vì của Sher Shah Suri và Hemu từ năm 1540 đến năm 1556. Năm 1553, một quốc vương người Hindu là Hemu đoạt hoàng vị tại Delhi sau khi đánh bại quân của Hoàng đế Mogul Humayun tại Agra và Delhi. Tuy nhiên, người Mogul tái lập quyền kiểm soát của họ sau khi quân đội của Akbar đánh bại Hemu trong trận Panipat thứ nhì vào năm 1556. Shah Jahan cho xây dựng thành phố thứ bảy của Delhi, thành này có tên Shahjahanabad theo tên ông, nó đóng vai trò là thủ đô của Đế quốc Mogul từ năm 1638 và nay được gọi là "thành phố cổ" hay "Delhi cổ".
thumb|left|200px|[[Pháo đài Đỏ là một di sản thế giới UNESCO, Thủ tướng Ấn Độ phát biểu tại đây vào ngày Độc lập]] Sau khi Aurangzeb từ trần vào năm 1707, ảnh hưởng của Đế quốc Mogul suy yếu nhanh chóng khi Đế quốc Maratha của người Hindi từ Cao nguyên Deccan nổi lên. Năm 1737, quân Maratha cướp phá Delhi sau khi họ thắng quân Mogul trong trận Delhi thứ nhất. Năm 1739, Đế quốc Mogul đại bại trong trận Karnal trước quân Ba Tư dưới quyền Nader Shah của vương triều Afshar sau đó Nader Shah cướp phá sạch thủ đô Delhi của Mogul, đem đi rất nhiều tài sản như Ngai con Công, các viên kim cương Daria-i-Noor và Koh-i-Noor. Người Mogul càng suy yếu nghiêm trọng, không thể vượt qua thảm bại này, mở đường cho những kẻ xâm chiếm khác tiến đến, trong đó cuối cùng là người Anh. Nader cuối cùng chấp thuận rời bỏ thành phố và Ấn Độ sau khi buộc Hoàng đến Mogul Muhammad Shah I cầu xin khoan dung. Một hiệp ước được ký kết vào năm 1752 đã biến Đế quốc Maratha thành nước bảo hộ cho hoàng vị Mogul tại Delhi.
Năm 1757, hoàng đế người Afghan là Ahmad Shah Durrani cướp phá Delhi rồi trở về Afghanistan sau khi dựng một hoàng đế Mogul bù nhìn để cai trị trên danh nghĩa. Người Maratha lại chiếm lĩnh Delhi vào năm 1758, và kiểm soát thành phố cho đến khi họ thất bại trong trận Panipat thứ ba vào năm 1761, khi Ahmad Shah tái chiếm thành phố. Tuy nhiên, đến năm 1771, người Maratha lập một chế độ bảo hộ đối với Delhi khi hoàng đế của Maratha là Mahadji Shinde tái chiếm Delhi và lập hoàng đế Mogul Shah Alam II làm hoàng đế bù nhìn vào năm 1772. Năm 1783, người Sikh dưới quyền Baghel Singh chiếm lĩnh Delhi và Pháo đài Đỏ, theo hiệp ước người Sikh sau đó triệt thoái khỏi Pháo đài Đỏ và chấp thuận phục hồi đế vị cho Shah Alam. Năm 1803, trong Chiến tranh Anh-Maratha thứ hai, quân của Công ty Đông Ấn Anh chiến thắng quân Maratha trong trận Delhi. Trong Khởi nghĩa Ấn Độ 1857, Delhi thất thủ trước Công ty Đông Ấn Anh sau giao tranh đẫm máu mang tên Bao vây Delhi. Thành phố nằm dưới quyền kiểm soát trực tiếp của Chính phủ Anh từ năm 1858, được lập làm một huyện thuộc tỉnh Punjab. Năm 1911, thủ đô của các lãnh thổ do người Anh quản lý tại Ấn Độ được công bố chuyển từ Calcutta đến Delhi. Tên gọi "New Delhi" được ban hành vào năm 1927, và thủ đô mới được khánh thành trong tháng 2 năm 1931. New Delhi được chính thức tuyên bố là thủ đô của Liên bang Ấn Độ sau khi quốc gia giành được độc lập vào ngày 15 tháng 8 năm 1947. Trong quá trình phân chia Ấn Độ, hàng nghìn tín độ Ấn Độ giáo và Sikh giáo tị nạn, chủ yếu đến từ Tây Punjab chạy đến Delhi, trong khi có nhiều cư dân theo Hồi giáo trong thành phố di cư sang Pakistan. Nhập cư từ phần còn lại của Ấn Độ đến Delhi tiếp tục, góp phần vào tăng trưởng dân số của thành phố trong bối cảnh tỷ suất sinh đang giảm.
Đạo luật (Tu chính số 69) Hiến pháp 1991 công bố Lãnh thổ Liên bang Delhi chính thức được gọi là Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi. Đạo luật cấp quyền cho Delhi có hội đồng lập pháp riêng cùng với các ngành dân sự, song quyền lực có hạn chế. Trong tháng 12 năm 2001, tòa nhà Quốc hội Ấn Độ tại New Delhi bị bị tấn công. Ấn Độ nghi ngờ các tổ chức dân quân có trụ sở tại Pakistan đứng đằng sau cuộc tấn công, gây khủng hoảng ngoại giao giữa hai bên. Delhi sau đó còn bị tấn công khủng bố trong tháng 10 năm 2006 và tháng 9 năm 2008.
Địa lý
Delhi nằm tại tọa độ 28.61°N, 77.23°W, thuộc miền Bắc Ấn Độ. Delhi giáp với bang Haryana tại phía bắc, tây và nam và giáp với bang Uttar Pradesh (UP) tại phía đông. Hai đặc điểm địa lý nổi bật của Delhi là bãi bồi ven sông Yamuna và dãy núi Delhi. Sông Yamuna là biên giới lịch sử giữa Punjab và Uttar Pradesh, và bãi bồi ven sông cung cấp đất phù sa phì nhiêu thích hợp cho nông nghiệp song thường bị ngập lụt. Yamuna còn là một sông thánh trong Ấn Độ giáo, là sông chính duy nhất chảy qua Delhi. Sông Hindon tách biệt Ghaziabad khỏi phần phía đông của Delhi. Dãy núi Delhi bắt nguồn từ Rặng Aravalli tại phía nam và bao quanh các phần phía tây, đông bắc và tây bắc của thành phố. Dãy núi có độ cao 318 m và là một đặc điểm nổi bật trong khu vực.
Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi có diện tích 1484 km2, trong đó 783 km2 được xác định là khu vực nông thôn, và 700 km2 được xác định là khu vực đô thị, khiến nó là thành phố lớn nhất về diện tích của Ấn Độ. Delhi có chiều dài 51,9 km và chiều rộng 48,48 km.
Delhi nằm trong khu địa chấn IV của Ấn Độ, biểu thị rằng nơi này dễ bị các đại địa chấn tấn công, song động đất không thường diễn ra trong lịch sử gần đây.
Delhi hiện là thành phố ô nhiễm nhất trong số 1.600 thành phố được WTO nghiên cứu và một ước tính cho rằng ô nhiễm không khí là nguyên nhân khiến khoảng 10.500 người tại Delhi tử vong mỗi năm.
Khí hậu
Delhi mang một phiên bản khí hậu không điển hình của kiểu khí hậu cận nhiệt đớt ẩm (Köppen Cwa). Mùa nóng kéo dài từ 9 tháng 4 dến 8 tháng 7 với nhiệt độ trung bình cao là trên 36 °C. Ngày nóng nhất trong năm trung bình là ngày 22 tháng 5. Mùa lạnh kéo dài từ 11 tháng 12 đến 11 tháng 2 với nhiệt độ trung bình cao là dưới 18 °C. Ngày lạnh nhất trong năm trung bình là ngày 4 tháng 1. Đầu tháng 3, hướng gió thay đổi từ tây bắc thành tây nam. Gió mùa đến vào cuối tháng 6, kèm theo độ ẩm gia tăng.
Nhiệt độ tại Delhi thường dao động từ 5 to 40 C, nhiệt độ thấp nhất và cao nhất từng ghi nhận được tương ứng là -6,7 and 47,8 C. Nhiệt độ trung bình năm là 25 °C; nhiệt độ trung bình tháng dao động từ 13 to 32 C. Nhiệt độ cao nhất ghi nhận được trong tháng 7 là 45 °C vào năm 1931. Lượng mưa trung bình năm là khoảng 714 mm, hầu hết là trong thời kỳ gió mùa tháng 7-8. Ngày trung bình có gió mùa tại Delhi là 29 tháng 6.
Hành chính
thumb|Bản đồ thể hiện các quận của Delhi Tính đến tháng 7 năm 2007, Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi gồm chín quận, 27 tehsil, 59 thị trấn thống kê, 300 làng, và ba thành phố pháp định: Hội đồng khu tự quản Delhi (MCD) – 1397,3 km2, Hội đồng Khu tự quản New Delhi (NDMC) – 42,7 km2 và Ủy ban Delhi (DCB) – 43 km2). Ngày 16 tháng 7 năm 2012, Chính phủ Delhi quyết định tăng số quận từ chín lên 11.
Khu vực đô thị Delhi nằm trong Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi (NCT), nó gồm có năm hội đồng tự quản địa phương; Bắc Delhi, Nam Delhi, Đông Delhi, New Delhi và Delhi Cantonment. Hội đồng tự quản Delhi cũ được phân thành ba hội đồng tự quản nhỏ hơn – Bắc Delhi, Nam Delhi và Đông Delhi. Theo điều tra nhân khẩu năm 2011, Hội đồng tự quản Delhi nằm trong số các thực thể đô thị lớn nhất thế giới, cung cấp dịch vụ công cho khoảng 11 triệu người.
Delhi (quản trị công) được xếp hạng 5 trong số 21 thành phố về thực thi quản lý tốt tại Ấn Độ vào năm 2014.
Delhi là nơi đặt Tòa án Tối cao Ấn Độ và Tòa án Cấp cao Delhi, cùng với Tòa án tiểu sự (Small Causes Court) đối với các vụ tố tụng dân sự; Tòa án quan tòa (Magistrate Court) và Tòa án phiên tòa (Sessions Court) đối với các vụ tố tụng hình sự. Thành phố được chia thành 11 khu vực cảnh sát và được chia tiếp thành 95 đồn cảnh sát địa phương.
Chính phủ và chính trị
thumb|left|200px|Tòa án Tối cao Ấn Độ. Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi có hội đồng lập pháp, thống đốc (Lieutenant Governor), hội đồng bộ trưởng và thủ hiến (Chief Minister). Các thành viên của hội đồng lập pháp được bầu trực tiếp từ các đơn vị bầu cử trong lãnh thổ. Hội đồng lập pháp từng bị bãi bỏ vào năm 1956, sau đó Delhi do liên bang trực tiếp quản lý cho đến khi thể chế này được tái lập vào năm 1993. Hội đồng tự quản Delhi (MCD) xử lý quản trị công cho thành với theo Đạo luật Panchayati. Chính phủ Ấn Độ và Chính phủ Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi cùng quản lý New Delhi, và cả hai đều có trụ sở tại đây. Quốc hội Ấn Độ, Rashtrapati Bhavan (dinh tổng thống), Ban thư ký Nội các và Tòa án tối cao Ấn Độ đặt tại New Delhi. Delhi có 70 khu vực bầu cử hội đồng cấp lãnh thổ và bảy khu vực bầu cử Lok Sabha (hạ nghị viện Ấn Độ).
Đảng Quốc Đại Ấn Độ thành lập tất cả các chính phủ tại Delhi cho đến thập niên 1990, khi mà Đảng Bharatiya Janata (BJP) lên nắm quyền. Năm 1998, Đảng Quốc Đại quay lại nắm quyền dưới sự lãnh đạo của Sheila Dikshit, bà sau đó tái cử 3 nhiệm kỳ liên tục. Tuy nhiên, trong kỳ bầu cử năm 2013, Đảng Quốc Đại để mất quyền lực trước Đảng Aam Aadmi (AAP) mới thành lập và nằm dưới sự lãnh đạo của Arvind Kejriwal. Tuy nhiên, chính phủ của đảng này sụp đổ chỉ sau 49 ngày. Delhi từ đó cho đến tháng 2 năm 2015 nằm dưới quyền cai quản trực tiếp của tổng thống. Ngày 10 tháng 2 năm 2015, Đảng Aam Aadmi trở lại nắm quyền sau một chiến thắng lớn, giành 67 trong số 70 ghế tại Hội đồng Lập pháp Delhi.
Kinh tế
thumb|left|400px |[[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place tại Delhi là một đầu mối kinh tế quan trọng]]
Theo Khảo sát Kinh tế Delhi (2005–2006), khu vực thứ ba (dịch vụ) đóng góp 70,95% GSDP của Delhi, tiếp đến là khu vực thứ hai và khu vực thứ nhất với lần lượt là 25,20% và 3,85%. Lực lượng lao động chiếm 32,82% dân số Delhi (2005-2006), và gia tăng 52,52% từ năm 1991 đến năm 2001. Tỷ lệ thất nghiệp của Delhi giảm từ 12,57% vào năm 1999–2000 xuống 4,63% vào năm 2003. Trong tháng 12 năm 2004, 636.000 người đăng ký các chương trình trao đổi công việc khác nhau tại Delhi. Các ngành kinh tế chủ chốt là công nghệ thông tin, viễn thông, khách sạn, ngân hàng, truyền thông và du lịch. Xây dựng, năng lượng, y tế và dịch vụ cộng đồng, bất động sản là các lĩnh vực quan trọng khác trong kinh tế thành phố. Delhi là một trong các thị trường bán lẻ lớn nhất và tăng trưởng nhanh nhất tại Ấn Độ. Ngành chế tạo cũng tăng trưởng đáng kể khi các công ty hàng tiêu dùng lập các đơn vị sản xuất và trụ sở của họ tại thành phố. Thị trường tiêu thụ lớn và nguồn lao động có kỹ năng của Delhi cũng thu hút đầu tư nước ngoài. Năm 2001, lĩnh vực chế tạo sử dụng 1,4 triệu công nhân và thành phố có 129.000 đơn vị công nghiệp.
Dịch vụ công ích
Tại Delhi, năm 2005-2006 lượng rác thải rắn sinh hoạt mỗi ngày là 8.000 tấn, chúng được MCD đổ ra bãi chôn lấp. Lượng nước thải sinh hoạt mỗi ngày là 470 470 MGD và lượng nước thải công nghiệp là 70 MGD. Một phần lớn nước thải chưa qua xử lý chảy vào sông Yamuna.
Lượng tiêu thụ điện của thành phố trong năm 2005-2006 là khoảng 1.265 kWh/người song nhu cầu thực tế lại cao hơn. Tại Delhi, phân phối điện nằm dưới quyền quản lý của Tata Power Distribution và BSES Rajdhani từ năm 2002. Dịch vụ cứu hỏa Delhi vận hành 43 trạm cứu hỏa. Công ty quốc doanh Mahanagar Telephone Nigam Limited (MTNL) và các doanh nghiệp tư nhân như Vodafone, Airtel, Idea Cellular, Reliance Infocomm, Aircel và Tata Docomo cung cấp các dịch vụ điện thoại cho thành phố. Phủ sóng di động khả dụng trong GSM, CDMA, 3G và 4G.
Giao thông
thumb|[[Sân bay quốc tế Indira Gandhi tại Delhi nằm trong số các cảng hàng không nhộn nhịp nhất tại Nam Á. ]]
Sân bay quốc tế Indira Gandhi nằm tại phần tây nam của Delhi, là cửa ngõ chủ yếu đối với giao thông hàng không dân dụng nội địa và quốc tế của thành phố. Năm 2012-13, sân bay có 35 triệu hành khách thông qua, và là một trong các sân bay nhộn nhịp nhất tại Nam Á. Nhà ga số 3 với kinh phí 96,8 triệu Rupee được xây dựng từ năm 2007 đến năm 2010, tăng công suất cho sân bay thêm 37 triệu hành khách mỗi năm.
Xe buýt là phương thức giao thông đường bộ phổ biến nhất, phục vụ khoảng 60% nhu cầu đi lại tại Delhi, hệ thống xe buýt của Delhi thuộc vào hàng lớn nhất của Ấn Độ. Xe buýt nằm dưới quyền điều hành của Công ty Giao thông Delhi (DTC) quốc doanh, sở hữu đội xe buýt chạy bằng khí nén lớn nhất thế giới. Các phương tiện giao thông cá nhân, đặc biệt là ô tô cũng chiếm một phần lớn trên đường phố Delhi. Delhi có số xe ô tô đăng ký lớn nhất so với các đại đô thị khác tại Ấn Độ.