cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cộng hòa Nhân dân Bulgaria
Kinh tế
Trong thập niên 1960, Todor Zhivkov tiến hành một số cải cách, chúng có tác động tích cực đến nền kinh tế quốc gia. Ông duy trì nền kinh tế kế hoạch, song cũng nâng cao vị thế của công nghiệp nhẹ, nông nghiệp, du lịch, cũng như công nghệ thông tin trong thập niên 1970 và 1980. Nông sản dư thừa có thể mua bán tự do, giá cả của chúng thậm chí còn thấp hơn, và các thiết bị mới cho ngành công nghiệp nhẹ được nhập khẩu. Bulgaria cũng trở thành quốc gia cộng sản Đông Âu đầu tiên mua một giấy phép từ Coca-Cola vào năm 1965, sản phẩm và nhãn hiệu thương hiệu được ghi bằng chữ Kirin.
Ngoài Liên Xô, các đối tác thương mại lớn khác của Cộng hòa Dân chủ Bulgaria là Đông Đức và Tiệp Khắc, song các nước không ở châu Âu như Mông Cổ và một số quốc gia châu Phi cũng là những bên nhập khẩu hàng hóa Bulgaria trên quy mô lớn. Quốc gia cũng có mối quan hệ thương mại hữu hảo với nhiều quốc gia tư bản chủ nghĩa, trong đó đáng chú ý nhất là Tây Đức và Ý. Để chống lại chất lượng thấp của nhiều mặt hàng, một hệ thống Tiêu chuẩn Nhà nước toàn diện được đưa ra vào năm 1970, trong đó có điều kiện nghiêm ngặt về chất lượng đối với tất cả các loại sản phẩm, máy móc và kiến trúc.
Từ năm 1965, nhiều công ty Tây Âu đã chọn Cộng hòa Nhân dân Bulgaria để xây dựng nhà máy của họ nhằm bán xe cho các nước thuộc khối phía Đông, như Renault và Citroen từ Pháp, Fiat và Alfa Romeo từ Ý từng thuyết phục Bulgaria cho làm một đối tác, song Cộng hòa Nhân dân Bulgaria chỉ giao dịch với Renault và Fiat.
Theo số liệu chính thức, vào năm 1988, 100% số họ có ti vi, 95% số hộ có một radio, 96% số hộ có tủ lạnh, và 40% có ô tô.
Bảng so sánh GDP bình quân đầu người (danh nghĩa) từ 1950 đến 1990 giữa các quốc gia Tư bản chủ nghĩa và Xã hội chủ nghĩa
! style="text-align: left;background:#B0C4DE" |GDP trên người (1990 $ ) ! style="background:#B0C4DE" |1950 ! style="background:#B0C4DE" |1973 ! style="background:#B0C4DE" |1989 ! style="background:#B0C4DE" |1990 $7.762 (Slovakia)
Heisteria coccinea
Heisteria coccinea là một loài thực vật có hoa trong họ Olacaceae. Loài này được Jacq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1760.
Liên kết ngoài
Thể loại:Heisteria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1760
Rangsit Prayurasakdi
Rangsit Prayurasakdi, hoàng tử của Chainat (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร; ; 12 tháng 11 năm 1885 - ngày 07 tháng 3 năm 1951) là người sáng lập của Thái Lan Bộ y tế công cộng và là nhiếp chính của Thái Lan.
Đầu đời
Hoàng tử Rangsit sinh ra là con thứ 52 của vua Chulalongkorn và đứa con thứ hai của Chao Chom Manda Nueng (tên gọi chung Mom Rajawongse Nueng Snidvongs), người vợ thứ 22 của Chulalongkorn. Sau cái chết sớm của mẹ mình, Hoàng tử Rangsit và chị gái Công chúa Yaovabha Bongsanid đã được thông qua bởi Nữ hoàng Savang Vadhana. Kết quả là, ông đã lớn lên như một người em trai và trẻ em người bạn của Hoàng tử Mahidol. Ông bắt đầu học tại trường Royal Grand Palace. Ở tuổi 14, ông được gửi sang Đức để học tập. Lúc đầu tập thể dục Martineum trong Halberstadtwhere ông tốt nghiệp với Abitur vào năm 1905 và sau đó Heidelberg-Đại học Heidelberg. Mặc dù ông đã được quan tâm nhiều trong y học, cha ông khăng khăng đòi một nền giáo dục trong luật học, mà ông hoàn thành vào Ruprecht Karl Đại học Heidelberg. Ông bổ sung nghiên cứu triết học vào năm 1908. Đó là trong nghiên cứu của mình rằng ông đã gặp người vợ của mình, Elisabeth Scharnberger (15 tháng 9 năm 1892 - ngày 29 tháng 9 năm 1973), một phụ nữ Đức mà ông kết hôn ở London vào ngày 28 tháng 8 năm 1912. Họ có hai con trai và một Con gái:
Cuộc sống ở Xiêm
Sau khi trở về Xiêm La vào năm 1913, dưới thời trị vì của anh trai Vua Rama VI, Hoàng tử Rangsit làm việc để cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe của Xiêm La. Hôm nay, một bức tượng của hoàng tử Rangsit đứng ở phía trước của Bộ Thái Lan Y tế công cộng, trong đó ông là cha đẻ. Ông cũng làm việc để cải thiện hệ thống các trường đại học của quốc gia, phục vụ như là đầu tiên Tổng giám đốc của Cục Đại học giao, và Chủ tịch Ủy ban Kế hoạch và Phát triển của Đại học Chulalongkorn.
Sau Cách mạng Xiêm năm 1932, Hoàng tử Rangsit không liên quan đến mình trong chính trị, nhưng đã vẫn được coi là một mối đe dọa của chính quyền quân Pro-xít của Thiếu tướng Phibunsongkhram, mà bắt Hoàng tử dưới tội phản quốc vào năm 1938. Đây là có thể là do vị trí của mình là hoàng tử cao cấp nhất còn lại ở trong nước vào thời điểm đó. Trong tù, ông đã dành nhiều thời gian của mình cho thiền định và trong các văn bản của một tạp chí mà kể lại ký ức tuổi thơ và những trải nghiệm của du lịch đến châu Âu lần đầu tiên vào năm 1899. Vào ngày 28 tháng 9 năm 1943 của mình, đã bị bỏ tù 4 năm và 9 tháng, Hoàng tử Rangsit được phát hành bởi các Phibun chính phủ (1 năm trước khi thả các tù nhân chính trị khác). Cùng với việc phát hành của các tù nhân chính trị khác Phibun của, danh hiệu Hoàng tử Rangsit của đã được khôi phục vĩnh viễn cho ông bởi chính phủ Khuang-Pridi mà lên nắm quyền sau đây buộc phải từ chức Phibun của tháng 5 năm 1944.
Hoàng tử Rangsit được cho là đã có một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính liên tục của các gia đình hoàng gia Thái Lan trong giai đoạn chuyển tiếp từ sự không chắc chắn trong đó, sau sự thoái vị của (nửa-anh trai trẻ hơn mình) Vua Rama VII đến đăng quang của hai đứa cháu của ông vua Ananda Mahidol và vua Bhumibol Adulyadej. Sau khi vua Ananda Mahidols cái chết bí ẩn trong Grand Palace, Hoàng tử Bhumipol, đứa con thứ hai của một nửa-anh trai Rangsit của Hoàng tử Mahidol, được bổ nhiệm làm vị vua mới. Kể từ khi nhà vua mới lúc đầu dự định sẽ hoàn tất việc học của mình ở nước ngoài, Hoàng tử Rangsit được bổ nhiệm làm nhiếp chính của Thái Lan vào ngày 16 tháng 6 năm 1946, cũng là chủ tịch của Hội đồng tối cao của Nhà nước từ năm 1947.
Tử vong
Vào tháng 3 năm 1951, Hoàng tử Rangsit qua đời vì một cơn đau tim trong khi ngủ vào Vidyu cung điện trên đường dây tại Bangkok. Tại cái chết của ông, ông là con trai còn sống sót cuối cùng của vua Chulalongkorn, vì đã sống 65 năm và bốn tháng. Ông cũng được biết đến là một nhà sưu tập lớn các cổ vật của Thái và các tác phẩm nghệ thuật.
Các kênh Rangsit và vùng ngoại ô của Bangkok được gọi là Rangsit được đặt theo tên của vị hoàng tử này trong suốt cuộc đời của mình, mặc dù các đường cao tốc ở Bangkok được gọi là Vibhavadi Rangsit được đặt tên sau khi con gái của mình trong pháp luật, Công chúa Vibhavadi Rangsit.
Đọc thêm
Thể loại:Sinh năm 1885 Thể loại:Mất năm 1951 Thể loại:Hoàng tử Thái Lan Thể loại:Người Bangkok Thể loại:Triều Chakri Thể loại:Phra Ong Chao Thể loại:Người Thái Lan Thể loại:Cựu sinh viên Đại học Heidelberg Thể loại:Hoàng tộc Rangsit
Oreogrammitis tomaculosa
Oreogrammitis tomaculosa là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Parris mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oreogrammitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Unresolved names
Viti Levu
Viti Levu là đảo lớn nhất của Cộng hòa Fiji, trên đảo có thủ đô Suva. Viti Levu là nơi sính sống của 70% cư dân toàn quốc (khoảng 600.000 người) và là trung tâm của toàn bộ quần đảo Fiji. Đảo dài 146 km và rộng 106 km, tổng diện tích là 10.389 km², tương đương với đảo Hawaii Lớn của Hoa Kỳ.
Viti Levu được cho là có người định cư trước đảo Vanua Levu. Theo truyền thuyết truyền khẩu, các cư dân người Melanesia đầu tiên đặt chân lên Vuda Point và lập ra Viseisei, được cho là điểm dân cư cổ nhất tại Fiji, song các nhà khảo cổ học bác bỏ điều này.
Các nhà địa chất học cho rằng Viti Levu từng bị chìm một số lần, rồi lại được dung nham và các vật chất khác của núi lửa bao trùn lên. Động đất và các vụ phun trào núi lửa là nguyên nhân khiến địa hình trên đảo hơi gồ ghề, một dãy núi theo chiều bắc-nam chia đảo gần như thành hai nửa bằng nhau. Phần phía đông của đảo có lượng mưa lớn hơn, còn phần phía tây thì khô hơn đáng kể. Đảo là nơi sinh sống duy nhất của gián sừng dài khổng lồ Fiji (Xixuthrus heros), một trong những loài côn trùng lớn nhất thế giới.
Cùng với đó, sản xuất mía phát triển mạnh ở phía tây, còn ngành sản xuất sữa đáng được xây dựng ở phía đông. Yaqara là trại gia súc lớn nhất Fiji với 7000 đầu gia súc và có diện tích 70 km², nằm ​​giữa Tavua và Rakiraki. Phần trung tâm của đảo là rừng và có đỉnh núi cao nhất quốc gia là Tomanivi với cao độ 1.324 mét.
Viti Levu có thành phố thủ đô Suva, các đô thị quan trọng khác đều nằm dọc theo bờ biển, gồm Ba, Lautoka, Nadi, Nausori, Rakiraki, và Sigatoka. Một tuyến đường lớn được xây dựng vùng quanh chu vi của đảo Viti Levu.
8 trong số 14 tỉnh của Fiji nằm trên đảo Viti Levu. Các tỉnh Ba, Nadroga-Navosa, và Ra tạo thành Khu vực Tây, còn Naitasiri, Namosi, Rewa, Serua, và Tailevu tạo thành Khu vực Trung tâm.
Phía tây đảo là nơi tập trung cao độ người Fiji gốc Ấn, tổ tiên của họ hầu hết là các công nhân giao kèo đến từ Ấn Độ từ năm 1879 đến năm 1916, người Fiji bản địa tập trung cao độ ở các khu vực nông thôn phía đông đảo.
Liên kết ngoài
Thể loại:Fiji Thể loại:Viti Levu
Crocidura foetida doriae
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Begin Again (bài hát của Taylor Swift)
"Begin Again" là một bài hát của ca sĩ kiêm sáng tác âm nhạc người Mỹ Taylor Swift, nằm trong album phòng thu thứ tư của cô, Red (2012). Nó được phát hành dưới vai trò đĩa đơn thứ hai trích từ album vào ngày 1 tháng 10 năm 2012 bởi Big Machine Records. Được sản xuất bởi Swift, Dann Huff và Nathan Chapman, "Begin Again" là một bản ballad country và soft rock nhẹ nhàng với tiếng guitar acoustic, guitar dây thép và bộ gõ. Lời bài hát nói về việc rơi vào tình yêu lại sau khi trải qua một mối quan hệ thất bại trước đó.
Các nhà phê bình âm nhạc khen ngợi quá trình sản xuất nhẹ nhàng và tinh tế, cách sáng tác mang đậm chất tự sự và hoan nghênh quan điểm trưởng thành của Swift về tình yêu. "Begin Again" được đề cử cho hạng mục Bài hát đồng quê hay nhất tại Lễ trao giải Grammy thường niên lần thứ 56 vào năm 2014. Tại Hoa Kỳ, đĩa đơn đạt vị trí thứ bảy trên Billboard Hot 100 và được chứng nhận đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA). Nó đạt vị trí thứ 4 trên Canadian Hot 100 và được chứng nhận vàng bởi Music Canada (MC).
Video âm nhạc đi kèm của bài hát do Philip Andelman làm đạo diễn. Được quay ở Paris, video mô tả Swift đi dạo quanh thành phố với một người đàn ông mà cô yêu. Swift đã biểu diễn trực tiếp "Begin Again" tại Giải thưởng Hiệp hội Nhạc Đồng quê lần thứ 46 vào năm 2012 và đưa bài hát vào danh sách trình diễn của The Red Tour (2013–2014). Swift đã phát hành một phiên bản tái thu âm của bài hát mang tựa đề "Begin Again (Taylor's Version)" như một phần của album tái thu âm thứ hai của cô, Red (Taylor's Version) (2021).
Phygadeuon elongatus
Phygadeuon elongatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phygadeuon
Megachile versicolor
Megachile versicolor là một loài ong trong họ Megachilidae. Loài này được 🇦🇹 miêu tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Tham khảo
V Thể loại:Động vật được mô tả năm 1844
Crocidura foetida kelabit
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Sysstema pauxilla
Sysstema pauxilla là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sysstema
Tridens nicorae
Tridens nicorae là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Anton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977
Crocidura fuliginosa fuliginosa
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Limnius colchicus
Limnius colchicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Delève miêu tả khoa học năm 1963.
Tham khảo
Thể loại:Limnius
Kaigonahalli, Krishnarajpet
Tham khảo
Thể loại:Mandya (huyện)
Galerucella
Galerucella là một chi bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Chi này được miêu tả khoa học năm 1873 bởi Crotch.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Galerucini
Jacobaea vulgaris
Jacobaea vulgaris là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Gaertn. mô tả khoa học đầu tiên năm 1791.
Misanteca aurea
Misanteca aurea là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được (Huber) Lundell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1969.
Jacobaea vulgaris
Tham khảo
V Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1791 J Thể loại:Hoa Thể loại:Thực vật Argentina Thể loại:Thực vật châu Á Thể loại:Thực vật châu Âu Thể loại:Cây độc Thể loại:Cây thuốc
Vườn cây ăn trái
nhỏ|phải|300px|Một vườn cây ăn trái ở vùng ngoại ô Vườn cây ăn trái hay vườn cây ăn quả hay gọi gọn vườn trái cây là một vườn cây được khai khẩn để trồng trọt các loại cây ăn trái, các loại cây bụi, cây quả mọng nhằm sản xuất, cung cấp lương thực cho phạm vi gia đình hoặc cung cấp các sản phẩm cây ăn trái trên thị trường.
Misanteca aurea
Liên kết ngoài
Thể loại:Misanteca Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1969
Vườn cây ăn trái
Các vườn cây ăn trái bao gồm hoa quả hoặc quả hạch được trồng sản xuất phục vụ cho thương mại. Vườn cây ăn trái đôi khi cũng kiêm tính năng của khu vườn lớn phục vụ cho mục đích cảnh quan, thẩm mỹ cũng như mục đích sản xuất. Một khu vườn trái cây nói chung là đồng nghĩa với một vườn cây ăn quả.
Tổng quan
nhỏ|phải|300px|Một vườn cây Cách bố trí của vườn cây ăn quả là kỹ thuật trồng các loại cây trồng trong một hệ thống thích hợp. Có nhiều phương pháp trồng và bố trí cây khác nhau trong đó có một số loại hình như: Trồng cây theo hình chữ nhật, hình tam giác, hình lục giác, đường thẳng đồng mức hoặc kiểu ruộng bậc thang...
Các vườn cây ăn trái rộng lớn nhất ở Hoa Kỳ là những vườn cây trồng táo và cam. Khu vực vườn táo rộng lớn nhất là ở miền đông tiểu bang Washington. Vườn cam rộng nhất nằm ở Florida và miền nam California. Ở miền đông Bắc Mỹ, nhiều vườn cây ăn trái dọc theo bờ biển của hồ Michigan, hồ Erie, và hồ Ontario. Tại Canada, táo và các vườn cây ăn quả khác được phổ biến trên bán đảo Niagara, phía nam của hồ Ontario. Tại Việt Nam, nhiều vườn cây ăn trái có ở khu vực Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, nhất là ở miền Tây Nam Bộ nơi có nhiều khu miệt vườn.
Tham khảo
Thể loại:Nông nghiệp Thể loại:Cây Thể loại:Quả Thể loại:Trồng trọt Thể loại:Trồng trọt và làm vườn
Bùi Hạc Đính
Tiểu sử
Bùi Hạc Đính nguyên có tên khai sinh Bùi Thị Đính, là con gái của thi sĩ Nam Hương. Thuở nhỏ, cô Đính được gia đình gửi vào trường nữ học Lê Ngọc Hân ở phố Lò Đúc, đến khi 15 tuổi đã có bằng Sơ học Pháp-Việt. Lớn thêm một chút, cô mở một hiệu bán mỹ phẩm tại nhà.
Năm 1943, ban kịch tài tử Chí Hòa dựng vở Nửa chừng xuân nhưng tìm mãi không ưng một ai cho vai nữ chính. Trong số những người xin diễn thử, Bùi Thị Đính may mắn được chọn, nhân vật tên Mai vốn khiến cô mê từ lâu. Chỉ trong một đêm, cô Đính đã thuộc làu kịch bản. Lần đầu đứng trên sân khấu với 7 lớp kịch, cô Bùi Thị Đính đã khiến khán giả khóc sướt mướt. Ngay sau đó, vở kịch được ban Chí Hòa đem đi diễn khắp nơi, từ Hà Nội cho đến Phủ Lý, Nam Định. Cũng kể từ lúc này, nghệ danh Hạc Đính đã gắn liền với tên tuổi của cô. Sang năm 1944, ông bầu Chu Ngọc lại mời cô Đính sắm vai Thị Lộ trong vở Lệ Chi viên do thi sĩ Hoàng Cầm soạn, chính Hoàng Cầm thủ vai Lê Thánh Tông.
Vào năm 1945, thi sĩ Trần Huyền Trân mời Bùi Hạc Đính diễn một vai trong vở 19 tháng 8 của mình, từ đây giữa họ dần nảy nở quan hệ yêu đương. Năm 1946, hai ông bà tiến hành đám cưới theo nghi thức "nếp sống mới" tại tòa Đốc lý Hà Nội (nay là trụ sở Ủy ban Nhân dân Thành phố). Đến khi xảy ra Chiến tranh Đông Dương, cô Đính theo chồng lên chiến khu Việt Bắc, phải quen dần việc gánh nước, trồng khoai sắn, nuôi gà, sống cảnh nhà tranh vách đất với ngọn đèn dầu leo lét.
Sau Hiệp định Genève, gia đình Bùi Hạc Đính trở lại Hà Nội vào một đêm tháng 10, khi đã có 2 mặt con. Bà vào biên chế Nhà hát Kịch Hà Nội, nhưng do đã lớn tuổi nên cơ hội xuất hiện trên sân khấu hiếm như trước. Bà Hạc Đính phải xin đan len mậu dịch để nuôi 4 người con, trong lúc chồng vẫn mải mê với thơ và chèo. Có đêm đang ngủ bỗng giật mình vì tiếng hát của mẹ. Khi có hứng thì cụ lại hát một số bài bằng tiếng Pháp. Đến nay, cụ vẫn giao tiếp, đọc sách vô tư bằng tiếng Pháp, còn tiếng Anh thì như cụ tự thú: 'Tôi biết chào hỏi, hỏi han đôi câu và nói được em yêu anh, thế thôi'.
Tác phẩm
Nhân dịp nữ nghệ sĩ Thu An mất, bà Bùi Hạc Đính có soạn một thi phẩm như sau:
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1923 Thể loại:Người Hà Nội Thể loại:Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Vadillo de la Guareña
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Zamora
Tư Mã Duệ (Bắc triều)
Tư Mã Duệ (chữ Hán: 司马裔, 507 – 571), tên tự là Tuân Dận, người huyện Ôn, quận Hà Nội là tướng lĩnh nhà Tây Ngụy, Bắc Chu cuối thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.
Thân thế
Tư Mã Duệ là cháu 11 đời của Thái thường Tư Mã Quỳ, em trai Tư Mã Ý.
Ông cụ là Lang Da Trinh vương Tư Mã Sở Chi, danh tướng nhà Bắc Ngụy.
Ông nội là Lang Da Khang vương Tư Mã Kim Long, được tặng Tư không công.
Cha là Ngư Dương Trang tử Tư Mã Duyệt, làm đến Dự Châu thứ sử. Năm Vĩnh Bình đầu tiên (508), Duyệt bị Bạch Tảo Sanh sát hại (xem bài Nguyên Anh và Hình Loan), được tặng Thanh Châu thứ sử.
Anh Duệ là Phỉ được kế tự, cưới em gái của Bắc Ngụy Tuyên Vũ đế là Hoa Dương công chúa, làm đến Phụ mã đô úy, Viên ngoại tán kỵ thường thị, tặng Thương Châu thứ sử.
Làm tướng nhà Tây Ngụy
Duệ sớm mồ côi cha, có chí hướng và tiết tháo; được châu quận vời triệu, đều không nhận lời. Ban đầu, Duệ rời nhà làm Tư đồ phủ tham quân sự. Sau đó nhờ quân công, được thụ Trung kiên tướng quân, Viên ngoại tán kỵ thường thị. Khi Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế chạy vào Quan Trung, Duệ đang ở Nghiệp, ngầm bỏ về quê nhà, có ý chống lại quyền thần Cao Hoan.
Năm Đại Thống thứ 3 (537), quân Tây Ngụy chiếm Hoằng Nông, Duệ bèn nổi dậy ở Ôn Thành, sai sứ xin hàng. Duệ cùng tướng Đông Ngụy là bọn Cao Vĩnh Lạc, Vương Lăng đêm ngày giao chiến, lực lượng ít hơn nên không địch nổi, nghĩa quân tử thương quá nửa. Khi quân Tây Ngụy đông tiến, Duệ đưa quân bản bộ tham chiến ở Hà Kiều, lại riêng đánh huyện Hoài, bắt tướng địch là Ngô Phụ Thúc. Từ đây Duệ nhiều lần giao chiến với quân Đông Ngụy, trận nào cũng có chiến công.
Năm thứ 8 (542), soái nghĩa quân vào triều. Vũ Văn Thái khen ngợi, đặc biệt ân thưởng. Ít lâu sau, Hà Nội có 4000 nhà quy phụ, đều là đồng hương của Duệ, Thái bèn thụ ông làm Tiền tướng quân, Thái trung đại phu, lãnh Hà Nội quận thú, lệnh cho Duệ giúp lưu dân an cư.
Năm thứ 13 (547), Duệ đánh chiếm 3 thành Bình Tề, Liễu Tuyền, Liệu Ổ của Đông Ngụy, bắt được Trấn tướng Lý Hi Chi. Được gia thụ Đô đốc.
Năm thứ 15 (549), Vũ Văn Thái lệnh cho các tướng nghĩa quân ở Sơn Đông có thể đưa lực lượng vào Quan Trung thì đều được trọng thưởng thêm. Duệ vốn đưa 7000 hộ đến đầu tiên, nên Thái muốn phong tước cho ông, Duệ cố từ chối rằng: “Kẻ sĩ làm việc nghĩa, rời quê nhà, lìa thân thích, từ xa xôi về với triều đình, đều là khởi phát từ tấm lòng thành, há Duệ có thể ép buộc họ. Nay Duệ nhận tước phong, tức là bán kẻ sĩ để cầu vinh, không phải sở nguyện vậy!” Thái khen ngợi mà nghe theo. Được thụ Soái đô đốc, bái vợ ông Nguyên thị làm Tương Thành quận công chúa.
Năm thứ 16 (550), Vũ Văn Thái tấn công nước Bắc Tề mới dựng, Duệ xin làm tiền phong, tiến vào Kiến Châu, phá tướng Đông Ngụy là Lưu Nhã Hưng, chiếm được 5 thành.
Năm Tây Ngụy Phế đế đầu tiên (552), Duệ nhận lệnh đưa quân bản bộ đi trấn thủ Hán Trung. Nhận chức Bạch Mã thành chủ, đeo hàm Hoa Dương quận thú, gia thụ Phủ quân tướng quân, Đại đô đốc, Thông trực tán kỵ thường thị.
Năm thứ 2 (553), chuyển đi trấn thủ quận Tống Hi. Sau đó soái quân bản bộ theo Úy Trì Huýnh đánh Thục, cùng Sất La Hiệp phá lực lượng binh sĩ nổi dậy của Triệu Hùng Kiệt ở Hòe Lâm, dẹp Đặng Phỉ ở Tử Đồng. Nhờ công được ban tước Long Môn huyện tử, Hành Bồ Châu thứ sử. Sau đó được làm Hành Tân Thành quận sự.
Làm tướng nhà Bắc Chu
Bắc Chu Hiếu Mẫn đế lên ngôi (557), Duệ được nhận chức Ba Châu thứ sử, tiến làm Sứ trì tiết, Phiếu kỵ đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư, tiến tước Lang Da huyện bá, thực ấp 500 hộ.
Năm Bảo Định thứ 2 (562) thời Vũ đế, được vào triều làm Ngự bá trung đại phu, tăng ấp kể cả trước đó là 1500 hộ.
Năm thứ 4 (564), được chuyển làm Ngự chánh trung đại phu, tiến tước làm công. Quyền thần Vũ Văn Hộ tấn công Bắc Tề, Duệ soái quân bản bộ cùng Thiếu sư Dương Phiếu giữ Chỉ Quan, lập tức được thụ chức Hoài Châu thứ sử, Đông đạo úy lạo đại sứ.
Năm thứ 5 (565), được chuyển làm Thủy Châu thứ sử.
Năm Thiên Hòa đầu tiên (566), thủ lĩnh người Man ở Tín Châu là bọn Nhiễm Lệnh Hiền nổi dậy, liên kết hơn 2000 ngôi làng. Duệ theo Thượng Dung công Lục Đằng đánh dẹp. Duệ theo lối Khai Châu tiến vào, trước tiên sai sứ tuyên cáo họa phúc. Thủ lĩnh người Man là bọn Nhiễm Tam Công của hơn 30 thành đều đến hàng phụ. Quan quân tiến đến Song Thành, thủ lĩnh là bọn Hướng Bảo Thắng soái bộ lạc dựa vào chỗ hiểm yếu mà cố thủ; đồng đảng của Bảo Thắng là Hướng Thiên Vương làm ngoại viện. Duệ đêm ngày vây đánh, trước mặt sau lưng đều có địch. Từ xuân đến thu, đôi bên giao chiến hơn 50 trận, lương thực và vật tư của Bảo Thắng đều cạn, kiệt sức nên chịu đầu hàng. Duệ tiếp tục đánh chiếm một tòa thành ngoan cố chưa hàng, rồi bắt được tướng lãnh nghĩa quân là bọn Nhiễm Tây Lê, Hướng Thiên Vương. Quan quân tiến đánh lần nữa, các thủ lĩnh người Man đều hàng phục. Duệ được bái làm Tín Châu thứ sử.
Năm thứ 5 (570), được thăng Đồng Châu thứ sử.
Năm thứ 6 (571), được trưng về kinh sư, bái làm Đại tướng quân, nhận chức Tây Ninh Châu thứ sử, còn chưa lên đường thì mất. Hưởng thọ 65 tuổi.
Hậu sự
Duệ tính thanh liêm, kiệm ước, không thu vén cho gia đình; có được bổng lộc, chia cả cho thân thích; vào ngày ông mất, tài sản chẳng dư dả gì. Cửa nhà nhỏ xấu, không có chỗ để lo liệu việc tang, triều đình hạ chiếu cho xây dựng từ đường.
Được tặng Đại tướng quân, gia Hoài, Thiệu, Phần, Tấn 4 châu thứ sử. Thụy là Định. Con là Khản được kế tự.
Chú thích
Thể loại:Tướng nhà Tây Ngụy Thể loại:Tướng nhà Bắc Chu Thể loại:Người Hà Nam (Trung Quốc) Thể loại:Sinh năm 507 Thể loại:Mất năm 571
Heisteria concinna
Liên kết ngoài
Thể loại:Heisteria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Vương cung thánh đường Santa Maria della Salute
Vương cung thánh đường Santa Maria della Salute (Thánh Maria Sức khỏe), thường được gọi đơn giản là Salute, là tiểu vương cung thánh đường Công giáo Rôma nằm gần Kênh Lớn và khu dinh thự Punta della Dogana tại thành phố Venice, Ý.
Năm 1630, Venezia bùng phát một đợt dịch hạch dữ dội bất thường. Cộng hòa Venezia đã khấn hứa xây dựng một nhà thờ dâng cho Đức Mẹ Cứu chữa (Salute trong tiếng Ý) để xin cứu giúp thành phố khỏi dịch bệnh. Nhà thờ do kiến trúc sư Baldassare Longhena thiết kế với phong cách baroque trang nhã và việc xây dựng được bắt đầu vào năm 1631.
Liên kết ngoài
Thể loại:Khởi đầu năm 1687 Thể loại:Venezia Salute Thể loại:Tiểu vương cung thánh đường Thể loại:Nhà thờ Baroque
Galerucella aludela
Galerucella aludela là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Maulik miêu tả khoa học năm 1936.
Tham khảo
Thể loại:Galerucella
Crocidura goliath goliath
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Tetragnatha olindana
Tetragnatha olindana là một loài nhện trong họ Tetragnathidae.
Loài này thuộc chi Tetragnatha. Tetragnatha olindana được miêu tả năm 1880 bởi Karsch.
Tham khảo
O
Phygadeuon ensator
Phygadeuon ensator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phygadeuon
Sysstema projectaria
Sysstema projectaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sysstema
Casiphioprionus limbatus
Casiphioprionus limbatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Casiphioprionus
Capasa abstractaria
Capasa abstractaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Capasa
Crocidura goliath nimbasilvanus
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Oreogrammitis torricelliana
Oreogrammitis torricelliana là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Parris mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oreogrammitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Unresolved names
Astragalus haematosemius
Astragalus haematosemius là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Sirj. & Bornm. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
H
Crocidura lamottei lamottei
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Megachile willughbiella
Megachile willughbiella là một loài ong trong họ Megachilidae. Loài này được 🇦🇹 miêu tả khoa học đầu tiên năm 1802.
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1802 W
Limnius gibbosus
Limnius gibbosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Jäch miêu tả khoa học năm 1984.
Tham khảo
Thể loại:Limnius
Tridens oklahomensis
Tridens oklahomensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Feath.) Feath. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1951
Crocidura mariquensis mariquensis
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Vernonia erythromarula
Vernonia erythromarula là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Klatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1892.
Evelyn Wanjiru
Evelyn Wanjiru Agundabweni (sinh ngày 6 tháng 5 năm 1989) là một ca sĩ phúc âm, người chủ trì việc thờ cúng, giám đốc âm nhạc, nhạc sĩ người Kenya và đồng sáng lập sản xuất Bwenieve. Cô được biết đến với các bài hát hit "Mungu Mkuu", "Jehovah Elohim", "Waweza", "Hossana", "Nikufahamu" và "Tulia" thumb|Evelyn Wanjiru Leading Worship at Citam Buruburu
Vernonia erythromarula
Liên kết ngoài
Thể loại:Vernonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1892
Evelyn Wanjiru
Cuộc đời và sự nghiệp
Evelyn Wanjiru bắt đầu sự nghiệp âm nhạc từ năm 9 tuổi, khi còn nhỏ, cô đã hát trong một lễ hội âm nhạc ở nhà thờ và trường học. Cô là con gái thứ tư của Helen Muhonja và Crispin Kinyua trong một gia đình năm người con. Được sinh ra ở Nairobi vào năm 1989, cô lớn lên tại Khu nhà ở tự do Kenya Nakuru, nơi cô theo học tại trường tiểu học Saint Mary's Girls và Trung học Langalanga.
Những ngày đầu đi học, cô đã dấn sâu vào kịch và trường hợp xướng, dẫn đến thành công sau này của cô. Sau đó, cô gia nhập Tears Group, Nakuru, cho một khóa học về âm nhạc trước khi được hưởng lợi nhiều hơn từ chính phủ Kenya tại Học viện Tài năng 2010 tại Đại học Kabarak Nakuru. Sau những thành công ban đầu trong các lễ hội nhà thờ và trường học, thành công thương mại đã đến với cô khi nhà sản xuất âm nhạc Agundabweni Akweyu ghi nhận tài năng của cô. Together they started Bwenieve Productions, a music recording studio. Cô đã thu âm album đầu tiên của mình "Mazedira", sau đó được đổi tên thành "Waweza". Album này giúp tăng độ nhận biết và đánh giá cao của công chúng, đáng chú ý nhất là các bài hát "Waweza" và "Hossana" của cô. Ngay lập tức, Waweza đã được đề cử tại hạng mục Worship Song và Wanjiru là Nghệ sĩ mới của năm cho Giải thưởng Groove 2012.
Bài hát "Mazedira" cũng được chọn là bài hát chủ đề trong chiến dịch của chính phủ Kenya để đòi lại Rừng Mau năm 2010. Trong buổi ra mắt dự án trồng lại rừng ở phía đông Mau, Thủ tướng đương nhiệm của Kenya đã rất ấn tượng với bài hát này, bổ nhiệm Wanjiru làm đại sứ âm nhạc chính thức cho Rừng Mau. Dưới sự bảo trợ của cuộc hẹn này, Wanjiru đã bắt đầu chiến dịch của Mazeira Bora Afya Bora "để tăng cường sức khỏe và môi trường lành mạnh.
Bài hát chủ đề của album thứ hai "Mungu Mkuu", đã giành giải Album của năm tại Groove Awards 2015. Bài hát hit Mungu Mkuu cho thấy Evelyn đã vươn lên một tầm cao hơn về âm nhạc, kể từ đó, cô đã liên tục phát hành các bài hát và được đón nhận trên khắp các quốc gia.
Từ album thứ ba của cô có tựa đề "Matendo", bài hát "Tulia" hợp tác với Vick Kitonga thắng giải hợp tác của năm tại 2016 Groove Awards, "Nikufahamu" trong cùng một album đã được đề cử tại Afrima trong hạng mục  'nữ nghệ sĩ truyền cảm hứng châu Phi của năm 2016' . Cô đã giành giải thưởng Worship Song tại Xtreem 2016. Giải thưởng Sauti U.S.A 2016 đã đề cử cô hạng mục nữ nghệ sĩ Đông Phi của năm.
Năm 2017 Evelyn đã có hai đề cử giải thưởng tại Groove Awards; nữ nghệ sĩ của năm và "Matendo" tại hạng mục album của năm, cô cũng được đề cử ở Sauti Awards U.S.A 2017 với hàng mục nữ nghệ sĩ của năm và Video của năm (Matendo).
Evelyn đã đi lưu diễn ở nhiều quốc gia khác nhau nh Hoa Kỳ nơi cô đã biểu diễn ở hơn mười bang khác nhau, Nam Phi, Ghana, Zimbabwe, Tanzania, Nam Sudan và Uganda. Cô đuọc đánh giá ngang cùng các ca sĩ nổi tiếng như Sinach, Mary Mary và nhiều hơn nữa. Cô đã hợp tác ra bài hát mang tên "Sawa" với một trong những nhạc sĩ phúc âm hay nhất của người Pakistan, được biết đến với nghệ danh Tembalami, bài hát đang làm rất tốt với nhiều bản phát sóng, cô cũng hợp tác với Mkhululi Bhebhe trong bản ghi DVD trực tiếp của anh được thực hiện ở Johannesburg Nam Phi bài hát mang tên "Hakuna Mungu kama wewe" và ở Ghana hợp tác với Celestine Donkor, một trong những ca sĩ phúc âm hay nhất ở nước này.
Vào ngày 7 tháng 4 năm 2012, Wanjiru kết hôn với nhà sản xuất Agundabweni Akweyu tại Nhà thờ Baptist Buruburu Nairobi, nơi cha chồng cô Rev là linh mục ở đó. Kenneth Akweyu, phục vụ với vai trò là một mục sư cao cấp. Cô hiện điều hành cửa hàng thời trang bwenieve clothesline, một chương trình cố vấn đã nâng đỡ cho các nhạc sĩ mới nổi, cùng với chồng là nhà sản xuất Agundabweni Akweyu điều hành Bwenieve Production và các doanh nghiệp khác.
Album
Album đã hoàn thành của Evelyn Wanjiru
Bài hát:
Mungu Mkuu Album (2015)
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1989 Thể loại:Nữ ca sĩ Kenya Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Nữ nhạc sĩ thế kỷ 21 Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Galerucella amboinensis
Galerucella amboinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1894.
Tham khảo
Thể loại:Galerucella
Crocidura lamottei elegans
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Heisteria costaricensis
Heisteria costaricensis là một loài thực vật có hoa trong họ Olacaceae. Loài này được Donn. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Sysstema semicirculata
Sysstema semicirculata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sysstema
Jaegeria axillaris
Jaegeria axillaris là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được S.F.Blake mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Liên kết ngoài
Thể loại:Jaegeria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1926
Crocidura mariquensis shortridgei
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Catafimbria boliviana
Catafimbria boliviana là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Phygadeuon excavatus
Phygadeuon excavatus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phygadeuon
Tetragnatha oomua
Tetragnatha oomua là một loài nhện trong họ Tetragnathidae.
Loài này thuộc chi Tetragnatha. Tetragnatha oomua được miêu tả năm 2003 bởi Gillespie.
Tham khảo
O
Dayılar, Mazgirt
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Tunceli
Crocidura nigripes nigripes
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Ga Cầu Diễn
Ga Cầu Diễn là một trong những nhà ga tàu điện của Tuyến Văn Miếu, nằm trên địa bàn phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.
Tham khảo
Thể loại:Sơ khai công trình giao thông
Radoszkowskiana barrei
Radoszkowskiana barrei là một loài ong trong họ Megachilidae. Loài này được 🇦🇹 miêu tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Tham khảo
barrei Thể loại:Động vật được mô tả năm 1893
Crocidura nigripes lipara
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Misanteca brittoniana
Misanteca brittoniana là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được (C.K. Allen & L.E. Greg.) Lundell miêu tả khoa học đầu tiên năm 1969.
Liên kết ngoài
Thể loại:Misanteca Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1969
Oreogrammitis trichopoda
Oreogrammitis trichopoda là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Parris mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oreogrammitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Unresolved names
Limnius intermedius
Limnius intermedius là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1881.
Tham khảo
Thể loại:Limnius
Tridens riograndensis
Tridens riograndensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Acedo & Llamas mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Capasa affinis
Capasa affinis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Tham khảo
Thể loại:Capasa
Valcabado
Valcabado là một đô thị trong tỉnh Zamora, Castile và León, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số 2004 (INE), đô thị này có dân số là 339 người.
Tham khảo
Thể loại:Đô thị ở Zamora
Kaikeri, Virajpet
Kaikeri là một làng thuộc tehsil Virajpet, huyện Kodagu, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Kodagu (huyện)
Crocidura olivieri olivieri
Thể loại:Phân loài thuộc lớp Thú
Systatica bilineata
Systatica bilineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Heisteria densifrons
Heisteria densifrons là một loài thực vật có hoa trong họ Olacaceae. Loài này được Engl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1872.
Liên kết ngoài
Thể loại:Heisteria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1872
Astragalus haesitabundus
Astragalus haesitabundus là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Lipsky miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
H
Galerucella angulosa
Galerucella angulosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1928.
Tham khảo
Thể loại:Galerucella
Radoszkowskiana gusevi
Radoszkowskiana gusevi là một loài ong trong họ Megachilidae. Loài này được 🇦🇹 miêu tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Tham khảo
gusevi Thể loại:Động vật được mô tả năm 2001
Raees Ahmadzai
Raees Khan Ahmadzai (sinh 3 tháng 9 năm 1984) là 1 cựu vận động viên cricket người Afghanistan đã thi đấu cho đội tuyển quốc gia đến tháng 5 năm 2010 trước khi giải nghệ. Ahmadzai là 1 batsman thuận tay phải và ném kiểu right-arm off break.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1984 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Đại sứ thiện chí của UNICEF
Oreogrammitis trogophylla
Oreogrammitis trogophylla là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Parris mô tả khoa học đầu tiên năm 2007. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oreogrammitis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2007 Thể loại:Unresolved names
Rudgea nodosa
Rudgea nodosa là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Cham.) Benth. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1850.
Cúp Intertoto 1971
Trong Cúp Intertoto 1971 không có các vòng đấu loại trực tiếp, và vì vậy không công bố đội vô địch.
Vòng bảng
Các đội bóng từ bảy quốc gia (Tây Đức, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Ba Lan, Tiệp Khắc, Áo và Đan Mạch) tham gia giải: gồm 4 đội mỗi quốc gia. Đan Mạch là quốc gia duy nhất không thắng vòng bảng, trong khi Tây Đức thắng 2 bảng.
Liên kết ngoài
1971 4
Tridens strictus
Tridens strictus là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Nutt.) Nash miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tridens Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1903
Phygadeuon exiguus
Phygadeuon exiguus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phygadeuon
Trận Tương Dương (1267–1273)
Trận Tương Dương hay còn gọi là trận Tương Phàn  là một loạt các trận chiến then chốt giữa quân Nguyên và quân Nam Tống từ năm 1267 đến năm 1273. Sau trận chiến, quân Nguyên thắng trận đã tiến sâu vào lãnh thổ trung tâm của Nam Tống. Trước đó 30 năm, Nam Tống đã cố gắng chống trả lại rất nhiều cuộc tấn công lớn của Đế quốc Mông Cổ. Vị trí chiến lược của thành Tương Dương nằm ở chỗ nó là nơi án ngữ dòng Hán Thủy. Một khi quân Nguyên chiếm được Tương Dương, họ có thể di chuyển bằng thuyền xuôi dòng Hán Thủy để tiến vào Trường Giang. Sau trận Tương Dương, Nam Tống đã không còn một rào cản tự nhiên nào để bảo vệ họ trước quân Nguyên và Nam Tống đã sụp đổ sau đó chỉ vài năm. Trận chiến cuối cùng là hải chiến Nhai Môn ngắn ngủi đã diễn ra vào năm 1279. Vì vậy, trận Tương Dương được đánh giá là mang tính quyết định.
Trận này bao gồm các cuộc đụng độ nhỏ, cuộc tấn công trên bộ, và cuộc bao vây hai thành là Phàn Thành và Tương Dương ở tỉnh Hồ Bắc ngày nay. Lã Văn Hoán, tướng trấn thủ của Nam Tống, đã đầu hàng Hốt Tất Liệt vào năm 1273. Việc sử dụng kỵ binh Mông Cổ truyền thống bị giới hạn do địa hình nhiều rừng và nhiều tiền đồn quân sự của Nam Tống. Các loại súng cầm tay và súng thần công Trung Quốc cũng được người Mông Cổ tận dụng trong cuộc bao vây Phàn Thành sau khi chiếm được các tiền đồn và đánh bại quân Nam Tống từ Tứ Xuyên và Nhạc Châu, các lực lượng này đã phá vỡ được vòng vây nhưng cuối cùng cũng bị tiêu diệt. Đặc biệt, quân Mông Cổ đã sử dụng rất hiệu quả các máy bắn đá trọng lực, gọi là Hồi hồi pháo (回回炮) hay Tây Vực pháo (西域炮) trong khi người Tống trước đó chỉ biết đến các máy bắn đá cổ xưa phải kéo bằng tay.
Bối cảnh
Trước khi Hốt Tất Liệt đăng cơ, người Mông Cổ đã tiến hành các chiến dịch quân sự đến tận Đông Âu, và đã chiếm được Nga, Siberia, Tây Tạng, Cao Ly, Kim, Đại Lý, Lưỡng Hà, Tiểu Á và Ba Tư. Tuy nhiên, việc chiếm nước Nam Tống vẫn khá khó khăn vì vị trí chiến lược của thành Tương Dương, vì thế Hốt Tất Liệt buộc phải chiếm và giữ vững tòa thành này. Thành Tương Dương án ngữ các thủy đạo của Nam Tống vì Hán Thủy là chi lưu chính của Trường Giang. Nếu thành này thất thủ, quân Mông Cổ sẽ dễ dàng chiếm được các thành quan trọng khác ở Nam Tống và như vậy thì triều đại này sẽ nhanh chóng sụp đổ.
Người Nam Tống nhận thức rõ tầm quan trọng của vị trí sống còn này, và đã tiến hành gia cố phòng thủ Tương Dương như phòng thủ kinh đô của họ. Thành này có ba mặt là núi, một mặt là Hán Thủy. Nam Tống đã tích trữ một lượng lớn lương thảo trong thành, để chuẩn bị đối phó với các cuộc bao vây lâu dài. Họ cũng xây dựng các bức tường cao và các tháp canh trên bốn mặt của thành. Mỗi cổng thành đều có ít nhất hai lớp tường, được dùng để bẫy lực lượng bao vây vào bên trong.
Năm 1133, danh tướng Nam Tống là Nhạc Phi đã tiến hành nhiều chiến dịch thành công chống lại triều Kim ở khu vực Tương Dương. Kể từ đó, ông đã đẩy quân Kim trở về phía bắc đến tận Khai Phong. Năm 1234, triều Kim bị Mông Cổ chinh phục dưới thời Oa Khoát Đài. Vào thời điểm đó, quân Mông Cổ và triều Nam Tống đang là đồng minh. Sau đó, hai đồng minh cũ đó đã không còn kẻ thù chung nào. Nhà Tống giết các sứ thần Mông Cổ và cố gắng chiếm các lãnh thổ của người Mông Cổ.
Năm 1236, thành Tương Dương đầu hàng quân đội Đế quốc Mông Cổ mà không có sự kháng cự nào. Nhưng người Mông Cổ đã tự rời bỏ thành sau khi chiếm giữ nó từ năm 1236 đến 1238. Hai thành cận kề nhau là Tương Dương và Phàn Thành, với các bức tường dài gần 5 km bao quanh và 20 vạn dân, đã chống lại cuộc tấn công của Mông Cổ vào năm 1257. Kị binh Mông Cổ bị nhử vào trong thành Tương Dương và bị quân phòng thủ Nam Tống tiêu diệt do thiết kế tường thành 2 lớp của thành Tương Dương. Khi một lực lượng quân Mông Cổ bổ sung tiến vào cổng thành, họ bị tiêu diệt đến lính cuối cùng, vì bị bẫy trong 4 bức tường. Người Mông Cổ từ bỏ việc bao vây Tương Dương. Cái chết bất ngờ của Mông Kha đã buộc quân đội Đế quốc Mông Cổ phải rút lui khỏi đất Nam Tống vào năm 1259 – 1260.
Năm 1260, Hốt Tất Liệt và người em là A Lý Bất Ca đều được tuyên bố là người kế vị Đại hãn sau cái chết của anh trai là Mông Kha. Cuộc chiến giành ngôi Đại hãn diễn ra giữa Hốt Tất Liệt và A Lý Bất Ca bắt đầu. Hốt Tất Liệt cuối cùng đã chiến thắng, song lời tuyên bố là người kế vị Mông Kha của ông ta chỉ được những người Mông Cổ ở phía tây công nhận một phần. Năm 1271, Hốt Tất Liệt đổi quốc hiệu đế quốc thành Nguyên, thành lập triều đại Nguyên, thay vì "Ikh Mongol Uls" (Đại Mông Cổ Quốc hay Đại Mông Cổ Đế quốc). Sau khi đánh bại các đối thủ và những người chống đối ở Mông Cổ và Bắc Trung Hoa, Hốt Tất Liệt cũng muốn tiếp tục sự nghiệp chinh phục Trung Hoa của ông nội Thành Cát Tư Hãn. Năm 1267, Hốt Tất Liệt ra lệnh cho A Truật (Aju) và hàng tướng nhà Tống là Lưu Chỉnh đem quân tấn công Tương Dương và Phàn Thành.
Bao vây
A Truật và Lưu Chỉnh đến nơi vào năm 1268 và phong tỏa thành với một vòng các công sự. Người Mông Cổ đã thăm dò khả năng phòng thủ của Tương Dương và Phàn Thành. Người Nguyên đã rút kinh nghiệm từ sai lầm trước đó, và lần này họ mang theo một trăm máy bắn đá. Những máy bắn đá này có tầm bắn khoảng 100 m, và có thể phóng đi quả đạn nặng 50 kg. Trong các chiến dịch đánh Kim, người Mông Cổ đã sử dụng khoảng 5000 máy bắn đá, và họ đã rất thành công trong việc hạ các thành của quân Kim.
Tuy nhiên, quân Nam Tống cũng đã lường trước được một cuộc bao vây bằng các máy bắn đá, và đã chuẩn bị trước. Họ đã mở rộng lòng sông ở khu vực này, với chiều rộng lên tới 150 m. Và để gia cố thêm tường thành, họ đã làm những chiếc lưới nhằm dùng để che chắn cho các bức tường trước các máy bắn đá. Kết quả là, các máy bắn đá của người Nguyên rất khó khăn trong việc bắn trúng thành, một số ít các quả đạn thành công khi đập vào tường song vô hại.
Cái bẫy của người Mông Cổ
Quân Mông Cổ sau đó cô lập Tương Dương khỏi phần còn lại của Nam Tống. Một hạm đội quân Nguyên gồm 5.000 tàu được hình thành, mục đích là để ngăn cản bất kì sự tiếp tế nào của Nam Tống từ Hán Thủy, Hán Thủy cũng bị phong tỏa. Người Mông Cổ đã huấn luyện 7 vạn thủy quân lục chiến nhưng việc tiếp tế lương thảo của quân Tống vẫn tiếp tục được duy trì cho đến năm 1271. Người Nguyên cũng phái quân đến xung quanh thành, và thiết lập các doanh trại ở những yếu đạo nhằm ngăn việc tiếp tế của quân Tống bằng đường bộ. Cuối cùng, người Nguyên xây dựng các công sự của chính họ ở những vị trí xung yếu này.
Từ cuối năm 1267 đến 1271, quân tiếp viện của Nam Tống từ phía nam đã cố gắng nhiều lần tấn công các vị trí của quân Mông Cổ, mục đích là để tiếp tế cho Tương Dương. Không may là khi ở bên ngoài thành Tương Dương, quân Nam Tống không phải là đối thủ của kỵ binh Mông Cổ. Hàng loạt cố gắng nhằm chọc thủng phòng tuyến của quân Mông Cổ vẫn tiếp diễn trong vô vọng, quân Nam Tống mất 1.000 người vào tháng 10 năm 1270, 2.000 người vào tháng 8 năm 1271, và gần 3.000 quân bị tiêu diệt vào tháng sau đó. Và khi các công sự của quân Nguyên hoàn thành, tình thế trở nên vô vọng. Kết quả là, quân Nam Tống bên trong thành Tương Dương buộc phải dựa vào chính mình.
Tuy nhiên, Nam Tống đã tích trữ lương thảo cho nhiều năm ở trong thành Tương Dương. Đến năm 1271, thành cuối cùng cũng thiếu lương thực. Nhưng quân Nam Tống vẫn tiếp tục chống giữ.
Cuối cùng, năm 1272, một lực lượng nhỏ của quân Nam Tống gồm 3.000 người đã phá vỡ được vòng vây của thủy quân Nguyên, và tiếp tế cho thành Tương Dương từ Hán Thủy. Đây là một cú hích tinh thần lớn cho những người phòng thủ. Tuy nhiên, không ai có thể quay trở lại để thông báo cho những người khác về thành công của việc tiếp tế. Các tướng lĩnh và quan lại nhà Tống đã cho rằng việc tiếp tế đã thất bại, và thành Tương Dương tất sẽ thất thủ vì thiếu lương, lại thêm việc Giả Tự Đạo (賈似道) muốn giấu việc từng bí mật ký kết hòa ước với quân Nguyên, Nam Tống đã không gửi quân tiếp viện đến nữa.
A Truật nhận thấy rằng hai thành này rất khó chiếm nếu chỉ dùng kỵ binh Mông Cổ và gửi thư cho Hốt Tất Liệt rằng ông ta cần bộ binh người Hán, Hốt Tất Liệt lệnh tăng viện cho 2 vạn quân.
Vũ khí mới của quân Nguyên
Việc phòng thủ Tương Dương đến hồi kết vào năm 1273, với sự xuất hiện của máy bắn đá trọng lực, tức Tây Vực pháo (Còn gọi là Hồi tân pháo). Do tướng người Hán là Quách Khản đã từng chiến đấu cùng với quân Mông Cổ dưới quyền Húc Liệt Ngột ở vùng Trung Đông, nên Hốt Tất Liệt đã nghe nói về các vũ khí bao vây khủng khiếp. A Bất Ca hãn (Abaqa Khan) của Y Nhi hãn quốc đã gửi các chuyên gia Ba Tư Ismail và Al al-Din đến Trung Hoa theo chiếu chỉ của Đại hãn Hốt Tất Liệt vào năm 1272. Họ đã dựng các Tây Vực pháo dưới sự chỉ huy của tướng người Duy Ngô Nhĩ là A Lý Hải Nha vào tháng 3 năm 1273. Những chiếc Tây Vực pháo này có tầm bắn lên tới 500 m, và có thể phóng các quả đạn nặng tới 300 kg. Thêm vào đó, những chiếc máy bắn đá mới này còn chính xác hơn nhiều so với các máy bắn đá kiểu cũ, và chúng là loại pháo duy nhất có đủ sức mạnh để công phá các bức tường thành kiên cố của Tương Dương. Quân Nguyên làm khoảng 20 chiếc, và dùng chúng để hỗ trợ cuộc bao vây Tương Dương.
Quân Nguyên bắt đầu vây hãm Phàn Thành vào đầu năm 1273. Lính Nam Tống ở Tương Dương đã chứng kiến những tảng đá khổng lồ rơi vào những bức tường thành khổng lồ của Phàn Thành, và phá hủy những căn nhà trong thành. Những bức tường thành, cùng với lưới, đã bị phá hủy thành từng mảnh. Ngay khi thành sụp đổ, kỵ binh Mông Cổ tràn vào pháo đài. Phàn Thành đã nhanh chóng thất thủ chỉ trong vòng vài ngày sau khi chống giữ trong nhiều năm liền. Tướng giữ Phàn Thành là Phạm Thiên Thuận tử tiết theo thành.
Quân Nguyên sau đó chuyển hướng sang Tương Dương. Tuy nhiên, Lã Văn Hoán chưa đầu hàng, vì ông biết rằng Tương Dương không được phép thất thủ. Ông gửi một người đưa tin tới chỗ Hoàng đế Tống Độ Tông, yêu cầu cứu viện ngay lập tức. Người đưa tin đã vượt qua được phòng tuyến của quân Nguyên và đến được chỗ Hoàng đế. Nhưng khi nghe về sức mạnh của những chiếc máy bắn đá mới đó, Hoàng đế cho rằng Tương Dương đã mất và đã không gửi quân cứu viện tới.
Vài ngày sau đó, lính Nam Tống nhìn về phía nam mong chờ quân cứu viện, nhưng tất cả những gì họ nhìn thấy chỉ là những chiếc Tây Vực pháo của người Nguyên và quân Nguyên đang chờ đợi để kết liễu họ. Trong nhiều năm, lính Nam Tống đã hy vọng rằng tình thế cuối cùng sẽ chuyển biến tốt hơn, nhưng cuối cùng nó đã chỉ tồi tệ đi.
Tháng 2, một phát đạn thử nghiệm được bắn vào thành phố, và có vẻ như phát đạn này đã bắn vào một thạch kiều trong thành. Khi quả đạn rơi xuống đất, nó phát ra tiếng như tiếng sấm. Lính Nam Tống đến kiểm tra thiệt hại, và họ kinh hãi khi thấy rằng quả đạn đã ngập hàng mét xuống lòng đất.