cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nhà Hán
Thuế và tài sản
Tiểu điền chủ là tầng lớp đóng thuế nhiều nhất, nguồn thu từ họ bị đe dọa trong nửa sau thời Đông Hán, khi nhiều nông dân lâm vào cảnh nợ nần và buộc phải làm thuê cho các đại điền chủ giàu có. Chính quyền nhà Hán từng ban hành một số cải cách để tiểu điền chủ không mắc nợ và có đất trồng trọt. Những chính sách này bao gồm giảm thuế, tạm miễn thuế, mở khoản vay cho nông dân, sắp xếp để nông dân mất đất sinh sống và làm việc trong các đồn điền cho đến khi họ trả hết nợ.
Thuế đất mỗi hộ gia đình giảm từ 1/15 hoa lợi xuống còn 1/30 vào năm 168 TCN, chỉ còn 1/100 trong những thập kỷ cuối triều đại. Chính quyền đã phải bù đắp thuế đất bằng cách tăng thuế tài sản.
Thuế lao động được đánh dưới hình thức lao dịch bắt buộc thường niên, áp dụng với nam giới tuổi từ 15 đến 56. Thời Đông Hán, khi lao động làm thuê đã trở nên phổ biến, thuế miễn trừ lao dịch ra đời.
Sản xuất tư nhân và độc quyền chính phủ
nhỏ|Kích và dao sắt thời Hán Đầu thời Tây Hán, mọi nhà công nghiệp muối hoặc sắt, dù là một vị vương hay một thương nhân giàu có, đều có thể tự hào vì sở hữu khối tài sản ngang ngửa quốc khố và nắm trong tay lực lượng lao động nông dân trên ngàn người. Điều này khiến nông dân lũ lượt bỏ ruộng và làm chính phủ thất thu đáng kể thuế đất. Để loại bỏ ảnh hưởng của thương nhân, Hán Vũ Đế quốc hữu hóa công nghiệp muối và sắt vào năm 117 TCN, cho phép nhiều cựu thương nhân trở thành quan chức quản lý các công ty độc quyền chính phủ. Tới thời Đông Hán, triều đình bãi bỏ độc quyền chính phủ nhằm ủng hộ sản xuất cấp quận huyện và sản xuất tư nhân.
Rượu cũng là một mảng công nghiệp tư nhân sinh lời khác mà triều đình đã quốc hữu hóa vào năm 98 TCN. Năm 81 TCN, độc quyền rượu bị bãi bỏ. Đối với mua bán rượu tư nhân, triều đình đánh thuế tài sản 2 xu cho mỗi 0,2 L rượu. Đến năm 110 TCN, Hán Vũ Đế tiếp tục can thiệp vào hoạt động buôn bán ngũ cốc có lãi, chống đầu cơ bằng cách bán ngũ cốc do chính phủ tích trữ với giá thấp hơn thương nhân. Ngoại trừ việc Hán Minh Đế từng thành lập một cơ quan bình chuẩn tồn tại trong thời gian ngắn, triều đình Đông Hán hầu như không ban hành quy định kiểm soát giá cả.
Khoa học và công nghệ
nhỏ|Chuông đồng thời Tây Hán Khi nghiên cứu lịch sử phát triển khoa học và công nghệ Trung Quốc, nhà Hán là một thời kỳ đặc biệt, có tốc độ phát triển khoa học và công nghệ sánh ngang với nhà Tống (960 – 1279).
Vật liệu viết
Vào thiên niên kỷ thứ 1 TCN, vật liệu viết chủ yếu ở Trung Quốc là đồ đồng, xương động vật, bảng tre hoặc gỗ. Đầu thời nhà Hán, vật liệu viết chính thường là đất sét, vải lụa, giấy gai dầu và ống quyển thẻ tre đan bằng dây gai dầu.
Mảnh giấy gai dầu cổ nhất được tìm thấy ở Trung Quốc có niên đại vào khoảng thế kỷ thứ 2 TCN. Quy trình sản xuất giấy tiêu chuẩn do Thái Luân phát minh vào năm 105. Mảnh giấy có chữ viết lâu đời nhất còn sót lại được tìm thấy trong đống đổ nát của một tháp canh bỏ hoang từ năm 110 ở Nội Mông.
Luyện kim và nông nghiệp
nhỏ|Mặt thắt lưng trang trí bằng vàng chạm trổ hình thần thú cuối thời Hán. Dựa trên bằng chứng khảo cổ, ngay từ thời Xuân Thu, người Trung Quốc đã sử dụng lò cao để nấu quặng sắt thô thành gang. Ở Trung Quốc cổ đại, lò tinh luyện chưa ra đời. Tuy nhiên, tới thời nhà Hán, người Trung Quốc cũng đã biết rèn sắt bằng cách thổi oxy vào lò cao và kích hoạt quá trình khử cacbon. Có thể biến gang và gang thỏi thành sắt rèn hoặc thép thông qua một quy trình tinh luyện.
Người Trung Quốc thời Hán dùng đồng và sắt để chế tạo nhiều loại vũ khí, dụng cụ nấu nướng, công cụ làm mộc và đồ gia dụng. Nhờ những cải tiến trong kỹ thuật luyện gang mà một số loại nông cụ mới đã ra đời. Máy gieo hạt ba chân được phát minh vào thế kỷ thứ 2 TCN, cho phép nông dân dễ dàng gieo hạt theo hàng mà không cần trực tiếp dùng tay. Máy cày sắt thô sơ cũng được phát minh vào thời nhà Hán. Để vận hành máy cày chỉ cần một người điều khiển và hai con bò kéo. Mỗi máy cày gồm ba lưỡi cày, một hộp đựng hạt giống gieo trồng, một công cụ làm tơi đất, có thể giúp nông dân cày 45,730 m² đất một ngày.
Để bảo vệ cây trồng khỏi gió và hạn hán, thời Hán Vũ Đế, Triệu Quá đã sáng tạo ra phương pháp đại điền pháp thay đổi vị trí luống đất trồng giữa các mùa sinh trưởng. Sau khi thử nghiệm mang lại kết quả thành công, triều đình quyết định tài trợ và khuyến khích nông dân triển khai đại điền pháp. Nông dân thời Hán cũng áp dụng phương pháp ao điền đào hố sâu bón nhiều phân, không cần cày xới đất và phù hợp với địa hình dốc. Nông dân miền nam và một phần miền trung Trung Quốc trồng lúa trên ruộng bậc thang, trong khi nông dân dọc sông Hoài lại hay du canh.
Công trình kết cấu và địa kỹ thuật
Gỗ xẻ là vật liệu xây dựng chính thời nhà Hán. Nó được sử dụng để xây dựng hoàng cung, nhà lầu, hội trường và nhà một tầng. Vì gỗ thì rất nhanh mục, bằng chứng kiến trúc gỗ thời nhà Hán duy nhất còn sót lại là một bộ sưu tập ngói gốm. Hội trường gỗ lâu đời nhất còn tồn tại ở Trung Quốc thuộc về nhà Đường (618 – 907). Nhà sử học kiến trúc Robert L. Thorp chỉ ra sự khan hiếm di tích khảo cổ thời Hán và khẳng định rằng các nguồn văn học và nghệ thuật thời Hán mà các nhà sử học dùng để tìm manh mối về kiến trúc Hán đã tuyệt chủng thường không đáng tin cậy.
Tuy toàn bộ công trình kiến trúc gỗ đều đã không còn, nhiều tàn tích thời Hán bằng gạch, đá và đất nện vẫn còn nguyên vẹn. Chúng bao gồm khuyết đá, mộ thất bằng gạch, tường thành đất nện, tháp báo hiệu bằng gạch và đất nện, vài đoạn Vạn lý Trường thành đất nện, nền đất hội trường cũ, và hai pháo đài đất nện ở Cam Túc. Tàn tích tường đất nện bao quanh hai kinh đô Trường An và Lạc Dương vẫn còn tồn tại, cùng hệ thống xử lý nước thải gồm các mái vòm bằng gạch, mương, và ống nước bằng gốm. 29 khuyết đá thời Hán dựng trước ngõ vào khu đền thờ và lăng mộ, mô phỏng lại một số thành phần kết cấu bằng gỗ và gốm như mái lợp, mái hiên, lan can.
Hơn mười ngôi mộ dưới lòng đất thời nhà Hán đã được tìm thấy, rất nhiều trong số đó có cổng vòm, buồng khung vòm và mái vòm. Tuy nhiên, vẫn chưa biết khung vòm và mái vòm bằng gạch có trong kiến trúc trên mặt đất thời Hán hay không.
Từ nguồn tư liệu văn học, người ta biết rằng cầu dầm gỗ, cầu vòm, cầu treo thô sơ và cầu phao đã từng tồn tại vào thời nhà Hán. Tuy nhiên, cầu vòm chỉ được khắc họa trong hai tư liệu văn học và một tác phẩm phù điêu ở Tứ Xuyên.
Người Trung Quốc thời Hán đào những hố khai khoáng có độ sâu hơn 100 m để khai thác quặng kim loại. Họ khoan giếng và dùng cần trục để khai thác nước muối cô đặc rồi đem chưng cất thành muối hạt. Lò chưng cất muối được làm nóng bằng khí tự nhiên dẫn lên bề mặt qua đường ống tre. Mỗi giếng khoan nước muối có độ sâu khoảng 600 m.
Cơ khí và thủy lực
nhỏ|Mô hình gốm thời Hán mô tả cảnh hai người đàn ông đang vận hành máy phong phiến xa bằng tay quay, và một chiếc búa đòn bẩy đập ngũ cốc Bằng chứng kỹ thuật cơ khí thời Hán phần lớn đến từ ghi chép quan sát chọn lọc của các học giả Nho giáo, những người đôi khi không quan tâm tới khoa học, xem nghiên cứu khoa học và kỹ thuật không phải là công việc tương xứng với mình. Kỹ sư và nghệ nhân lành nghề – gọi chung là tượng – không để lại ghi chép chi tiết sản phẩm mà họ làm ra. Học giả thời Hán, vì có ít hoặc không có chuyên môn kỹ thuật cơ khí, đôi khi cung cấp không đầy đủ thông tin về những công nghệ khác nhau mà họ mô tả. Dù vậy, từ những nguồn văn học thời Hán, vẫn có thể chắt lọc được một vài thông tin kỹ thuật cốt yếu.
Năm 15 TCN, triết gia kiêm nhà văn Dương Hùng đã mô tả phát minh dây đai truyền động dành cho máy xoắn giấy, đóng vai trò rất quan trọng trong ngành dệt may thuở sơ khai. Những phát minh của kỹ sư cơ khí kiêm thợ thủ công Đinh Hoãn được nhắc đến trong Tây Kinh tạp ký. Vào khoảng năm 180, Đinh Hoãn thiết kế một chiếc quạt gió chạy bằng sức người để làm mát không khí trong cung. Ông từng dùng gimbal làm trụ đỡ cho một trong những chiếc lư hương của mình và là người phát minh ra đèn zoetrope.
Các nhà khảo cổ học phát hiện ra nhiều tác phẩm nghệ thuật thời Hán mô phỏng một số phát minh vốn không được đề cập trong nguồn văn học. Từ các mô hình nhỏ trong lăng mộ, có thể thấy tay quay đã được áp dụng để vận hành các cánh quạt của phong phiến xa, một loại máy tách vỏ ngũ cốc. Hành trình kế dạng xe đẩy, phát minh vào thời nhà Hán, đặc trưng bởi những hình nhân cơ học gõ trống hoặc chiêng để biểu thị khoảng cách. Dù đã xuất hiện trong các tác phẩm nghệ thuật từ thế kỷ thứ 2, mãi tới thế kỷ thứ 3, hành trình kế mới được miêu tả chi tiết bằng văn bản.
Người ta cũng khai quật được một vài mẫu vật thiết bị thời Hán không được đề cập trong bất kỳ nguồn văn học nào, chẳng hạn như thước cặp bằng kim loại được thợ thủ công dùng để thực hiện phép đo phút. Những chiếc thước cặp này có khắc chính xác ngày tháng mà chúng được sản xuất. nhỏ|Bản phục chế hiện đại của hậu phong địa động nghi Guồng nước cũng xuất hiện trong các ghi chép thời Hán. Như những gì Hoàn Đàm đã miêu tả vào khoảng năm 20, guồng nước truyền động cho bánh răng nâng búa đòn bẩy để đập và xát bóng ngũ cốc. Tuy nhiên, không hề có bằng chứng đầy đủ về sự tồn tại của cối xay nước ở Trung Quốc cho tới khoảng thế kỷ thứ 5. Thái thú quận Nam Dương và kỹ sư Đỗ Thi đã tạo ra một máy pít tông chạy bằng guồng nước, hoạt động như một máy thổi để nấu chảy sắt. Guồng nước cung cấp năng lượng cho các máy bơm xích đưa nước lên kênh rạch thủy lợi. Bơm xích lần đầu tiên được đề cập vào thế kỷ thứ nhất, trong Luận hoành của Vương Sung.
Hỗn thiên nghi, một mô hình ba chiều mô phỏng quỹ đạo thiên thể, được phát minh vào thế kỷ thứ nhất TCN. Sử dụng đồng hồ nước, guồng nước và một loạt bánh răng, nhà thiên văn học Trương Hành đã có thể tạo ra chuyển động quay cơ học cho hỗn thiên nghi của mình. Để giải quyết vấn đề bấm giờ chậm trên cột áp của đồng hồ nước, Trương Hành là người đầu tiên ở Trung Quốc lắp đặt thêm một két chứa bổ sung nằm giữa bể chứa nước và bình đựng nước đầu vào.
Trương Hành phát minh ra một thiết bị mà ông đặt tên là hậu phong địa động nghi, được nhà Hán học Joseph Needham tán tụng là "tổ tiên của mọi loại địa chấn kế". Thiết bị này có thể phát hiện hướng chính và hướng trung gian của các trận động đất từ khoảng cách hàng trăm km. Nó sử dụng một con lắc ngược, khi bị nhiễu bởi rung chấn, sẽ kích hoạt bộ bánh răng thả một quả cầu kim loại từ một trong tám miệng rồng (đại diện cho tám hướng) vào miệng cóc kim loại.
Hậu Hán thư có mô tả về địa chấn kế của Trương Hành, trong một lần, một trong những quả cầu kim loại đã rơi xuống miệng cóc trong khi tất cả người đứng quan sát đều không cảm nhận được rung chấn. Chỉ vài ngày sau, người ta nhận được tin một trận động đất đã xảy ra ở quận Lũng Tây (tỉnh Cam Túc ngày nay), đúng theo hướng mà địa chấn kế báo. Điều này buộc triều đình phải công nhận tính hiệu quả của địa chấn kế do Trương Hành phát minh.
Toán học
nhỏ|Một bản đồ lụa thời Tây Hán được tìm thấy trong mộ số 3 khu lăng mộ Mã Vương Đôi, mô tả Vương quốc [[Trường Sa (nước)|Trường Sa và Vương quốc Nam Việt ở miền nam Trung Quốc (lưu ý: hướng nam nằm ở trên cùng).]] Ba luận thuyết toán học lớn thời nhà Hán đến nay vẫn còn tồn tại. Chúng bao gồm Toán số thư, Chu Bễ toán kinh và Cửu chương toán thuật. Những thành tựu toán học đáng chú ý thời Hán có thể kể đến việc giải các bài toán tam giác vuông, căn bậc hai, căn bậc ba và phương pháp ma trận, tính gần đúng số pi, chứng minh định lý Pythagoras, áp dụng hệ thập phân, giải hệ phương trình tuyến tính bằng phép khử Gauss, và dùng liên phân số để tìm nghiệm nguyên của phương trình.
Các nhà toán học Trung Quốc thời Hán là những người đầu tiên sử dụng số âm. Số âm được biểu thị lần đầu trong Cửu chương toán thuật dưới dạng que tính màu đen, trong khi số dương được biểu thị bằng que tính màu đỏ. Số âm cũng được nhà toán học Hy Lạp Diofantos sử dụng vào khoảng năm 275, và xuất hiện trong Bản thảo Bakhshali thế kỷ thứ 7 ở Càn-đà-la, Nam Á, nhưng mãi đến thế kỷ 16 mới được chấp nhận rộng rãi ở châu Âu.
Người Trung Quốc thời Hán áp dụng toán học trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Khi tạo ra một âm giai 60 âm, Kinh Phòng đã nhận ra rằng 53 quãng năm hoàn hảo gần bằng 31 quãng tám, tính toán được độ lệch là (~ 1,002).
Thiên văn học
Toán học vô cùng cần thiết trong việc xây dựng nông lịch, một loại lịch âm dương lấy Mặt Trời và Mặt Trăng làm mốc thời gian trong suốt cả năm. Vào khoảng thế kỷ thứ 5 TCN, thời Xuân Thu, người Trung Quốc đã xây dựng lịch Tứ phân với giá trị một năm chí tuyến là 365,25 ngày. Năm 104 TCN, lịch Thái Sơ thay thế lịch Tứ phân, với giá trị một năm chí tuyến là (~ 365,25016) ngày và giá trị một tháng âm lịch là (~ 29,53) ngày. Tuy nhiên, Hán Chương Đế về sau đã khôi phục lại lịch Tứ phân.
Các nhà thiên văn học thời Hán đã lập danh mục sao và ghi chép chi tiết tất cả sao chổi từng xuất hiện, bao gồm một Sao chổi Halley vào năm 12 TCN.
Các nhà thiên văn học thời Hán tin vào thuyết địa tâm, đưa ra giả thuyết rằng vũ trụ có hình dạng giống một quả cầu bao quanh hạt nhân Trái Đất và Mặt Trời, Mặt Trăng đều có dạng hình cầu chứ không phải hình đĩa. Họ cũng cho rằng Mặt Trời là nguồn sáng của Mặt Trăng cùng nhiều hành tinh khác, nguyệt thực xảy ra khi Trái Đất cản ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống Mặt Trăng và nhật thực xảy ra khi Mặt Trăng cản ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất. Mặc dù không được công nhận, Vương Sung đã mô tả chính xác chu trình bay hơi rồi ngưng tụ thành mây của nước.
Bản đồ, tàu thuyền và phương tiện
Mặc dù trước khi Bùi Tú xuất bản công trình bản đồ của mình, tỷ lệ chia độ và lưới tọa độ bản đồ không được mô tả kỹ lưỡng, có bằng chứng cho thấy từ đầu thế kỷ thứ 2, Trương Hành đã là người đầu tiên dùng tỷ lệ chia độ và lưới tọa độ bản đồ.
Người Trung Quốc thời Hán di chuyển đường thủy trên nhiều loại tàu thuyền khác nhau có từ thời trước, chẳng hạn như lâu thuyền. Thiết kế thuyền mành được phát triển và ứng dụng vào thời nhà Hán. Thuyền mành có phần mũi và đuôi hình vuông, đáy phẳng hoặc vát, phần sườn có vách ngăn kín nước như trong các thiết kế tàu phương Tây. Ngoài ra, tàu thuyền thời Hán còn được trang bị bánh lái ở đuôi, cho phép chúng di chuyển trên biển.
Dù người Trung Quốc đã sử dụng xe ngựa và xe bò từ lâu, mãi tới thế kỷ thứ nhất TCN, xe cút kít mới lần đầu tiên xuất hiện. Tác phẩm nghệ thuật thời Hán khắc họa xe ngựa cho thấy những chiếc ách gỗ nặng nề đặt trước cổ ngựa thời Chiến quốc đã được thay thế bằng bộ dây cương mềm mại. Tới thời Bắc Ngụy (386 – 534), người ta phát minh thêm vòng cổ cho ngựa.
Y học
Thầy thuốc thời Hán tin rằng cơ thể mỗi con người đều chịu sự tác động của âm dương và ngũ hành, hai chu kỳ tự nhiên chi phối vũ trụ. Mỗi phần phủ tạng đều liên kết với một hành cụ thể. Bệnh tật được xem là dấu hiệu cho thấy khí không thể đến được một phủ tạng nào đó. Vì vậy, thầy thuốc sẽ kê đơn cho người bệnh những thứ thuốc điều hòa, cân bằng lại khí.
Ví dụ, vì hành thổ được cho là tương sinh với hành hỏa, nên những loại thuốc thảo mộc có thể dùng để chữa lành phủ tạng gắn với hành hỏa. Bên cạnh ăn kiêng, thầy thuốc thời Hán còn đốt ngải, châm cứu và tập calisthenics để duy trì sức khỏe. Hoa Đà thường cho bệnh nhân dùng thuốc tê trước khi phẫu thuật, và kê cho họ thuốc mỡ giúp làm lành vết thương sau khi phẫu thuật. Trương Trọng Cảnh là tác giả của chuyên luận y học Thương hàn luận. Người ta cũng cho rằng ông và Hoa Đà đã hợp tác cùng nhau biên soạn Thần Nông bản thảo kinh.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thời đại đồ sắt Thể loại:Cựu quốc gia châu Á Thể loại:Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc Thể loại:Đế quốc Trung Hoa
La Hồ
Tham khảo
Thể loại:Thâm Quyến Thể loại:Đơn vị cấp huyện Quảng Đông Thể loại:Quận của Thâm Quyến
Soyuz 1
Soyuz 1 (tiếng Nga Союз 1, tiếng Việt dịch là Liên Hợp 1) là tên của một con tàu vũ trụ có người lái của chương trình không gian của Liên bang Xô viết và được phóng vào quỹ đạo vào ngày 23 tháng 4 năm 1967, đem theo một nhà du hành vũ trụ Vladimir Mikhaylovich Komarov, người đã bị chết trong khi tàu vũ trụ đang bay trở về Trái Đất. Đây là thảm họa trong khi bay đầu tiên trong lịch sử của các chuyến bay không gian. Bắt đầu vào 03:35 theo giờ địa phương, đây cũng là cuộc phóng đầu tiên của một tàu vũ trụ có người lái được thực hiện vào ban đêm.
Bối cảnh
Soyuz 1 là tàu vũ trụ có người lái đầu tiên trong thế hệ tàu không gian Soyuz 7K-OK và tên lửa Soyuz, được thiết kế như là một phần của chương trình Mặt Trăng của liên bang Xô Viết. Đây cũng là chuyến bay vào không gian có người lái duy nhất trong vòng hai năm, và là chuyến bay có người lái đầu tiên sau sự ra đi của người thiết kế chính các chương trình không gian Sergey Korolyov. Komarov được phụ trách lái tàu Soyuz 1 bất chấp những thất bại trước đó của các thử nghiệm các con tàu không có người lái 7K-OK, Cosmos 133 và Cosmos 140. Nỗ lực lần thứ ba để kiểm tra chuyến bay cũng thất bại; chuyến bay đã loại bỏ một phần không hoạt động của hệ thống đào thoát khi phóng, khiến cho một tên lửa nổ tung trên đường bay. Hệ thống đào thoát đã thành công trong việc đưa phi hành đoàn ra khỏi nguy hiểm.
Trước khi phóng, các kỹ sư của tàu Soyuz 1 được cho là đã báo cáo 200 lỗi thiết kế cho các lãnh đạo đảng cộng sản, nhưng những quan ngại của họ đã bị "các áp lực chính trị nhằm tổ chức một loạt các kỳ công nhằm kỷ niệm ngày sinh của Lenin" phớt lờ. Người ta vẫn không biết rõ mức độ của những tác động của nhu cầu phải tiếp tục qua mặt Hoa Kỳ trong Cuộc chạy đua Không gian và chuyến bay của Xô Viết lên Mặt Trăng, hay lợi dụng thời cơ Hoa Kỳ thất bại trong chương trình không gian với thảm họa Apollo 1, lên việc quyết định thực hiện chuyến bay.
Những người đặt ra kế hoạch ban đầu dự định phóng một tàu vũ trụ Soyuz thứ hai lên quỹ đạo vào ngày tiếp theo, đem theo ba nhà du hành vũ trụ - Valery Fyodorovich Bykovsky, Yevgeny Vassilyevich Khrunov, và Aleksei Stanislavovich Yeliseyev - hai trong số đó theo kế hoạch sẽ thực hiện các chuyến đi bộ không gian để chuyển sang tàu Soyuz 1.
Chi tiết chuyến bay
Tàu Soyuz 1 được phóng vào ngày 23 tháng 4 năm 1967 vào lúc 00:32 UTC từ Sân bay vũ trụ Baykonur, đánh dấu sự kiện phi hành gia Komarov trở thành người đầu tiên của Liên Xô bay hai lần vào không gian.
Các trục trặc bắt đầu xảy ra nhanh chóng sau khi phóng khi một tấm pin mặt trời của Soyuz 1 không thể mở ra, dẫn tới sự thiếu hụt năng lượng cho các hệ thống của con tàu vũ trụ. Các vấn đề sau đó với máy xác định sự định hướng khiến việc điều khiển con tàu trở nên phức tạp. Ở quỹ đạo thứ 13, hệ thống tự động ổn định hóa đã hoàn toàn ngưng hoạt động, còn hệ thống điều khiển bằng tay lại không thật sự hiệu quả.
Vào thời điểm này, nhóm phi hành gia của tàu Soyuz thứ hai đã thay đổi nhiệm vụ chính của họ, tự chuẩn bị cho chuyến khởi hành tiếp theo sẽ bao gồm thêm công việc sửa tấm pin năng lượng mặt trời của Soyuz 1. Tuy nhiên mưa nặng hạt ở Baikonur đã khiến cho việc khởi hành không thể diễn ra. Người ta tin rằng, trong thực tế, tàu Soyuz 2 chưa bao giờ được phóng lên bởi các trục trặc phức tạp mà Soyuz 1 gặp phải trong quỹ đạo.
Sau báo cáo của Komarov tại quỹ đạo thứ 13, trưởng nhóm điều khiển chuyến bay quyết định ngừng nhiệm vụ và yêu cầu phi hành đoàn cố gắng quay trở lại bầu khí quyển. Sau khi bay được 18 quỹ đạo quanh Trái Đất, Soyuz 1 bắn tên lửa đẩy để hạ quỹ đạo và quay trở về bầu khí quyển khi bay qua phía trên lãnh thổ Liên Xô một lần nữa, mặc dù phi công có rất ít quyền điều khiển. Bất chấp tất cả các khó khăn kỹ thuật tới lúc đó, Komarov vẫn có thể đã tiếp đất an toàn. Tuy nhiên, cây dù chính đã không bung ra do một cảm biến áp suất bị lỗi mà không được phát hiện trong quá trình sản xuất. Komarov thử tự tay kích hoạt máng trượt dự trữ, nhưng nó trở nên rối rắm vì vướng dù, đã có nhưng không sử dụng được. Kết quả là, nó rớt xuống Trái Đất (tại Orenburg Oblast của Nga) gần như không được thắng, với tốc độ khoảng 40 mét / giây (145 km/giờ). Các tên lửa đẩy lùi lẽ ra đã có thể bắn để làm chậm lại sự hạ cánh. Thay vào đó, khi xảy ra va chạm, đã có một vụ nổ và lửa cháy lớn đã bao quanh khoang tàu. Nhân dân địa phương đổ xô vào để cố gắng kéo nó ra. Dù vậy, Komarov đã chết trong vụ va chạm.
Theo một số bản báo cáo (rất suy đoán), Komarov đã mắng các kỹ sư và thành viên trong đoàn bay. Một cuộc kiểm tra được tiến hành với tàu vũ trụ Soyuz thứ hai, Soyuz 2, cho thấy lỗi tương tự với hệ thống dù, có thể làm banh xác cả bốn nhà du hành nếu chuyến bay được tiến hành. Nhiệm vụ chính của Soyuz 1 và 2 được cáng đáng sau này bởi Soyuz 4 và Soyuz 5.
Komarov được an táng theo nghi lễ nhà nước, và tro sau khi hỏa táng được chôn tại nghĩa địa bức tương Kremlin ở quảng trường Đỏ, Moskva. Một số nguồn tin cho rằng các nhân viên điều khiển chuyến bay đã cho Komarov biết trước khi trở về bầu khí quyển rằng ông sẽ nhận được nghi thức này.
Gia tài các khó khăn kỹ thuật
Không như những tàu vũ trụ chở người khác vào thời gian đó, tàu Soyuz chưa bao giờ thành công trong các chuyến bay thử nghiệm không có người - tất cả các chuyến bay trước đó đều gặp lỗi kỹ thuật. Yuri Gagarin là phi công dự phòng của Soyuz 1, đã biết về các lỗi này cũng như áp lực từ Bộ chính trị để tiến hành chuyến bay. Ông cố gắng "bật" Komarov ra khỏi nhiệm vụ, biết rằng các lãnh đạo Xô viết không muốn liều lĩnh một anh hùng dân tộc trên chuyến bay.
Trước khi bay, các kỹ sư của Soyuz 1 được cho là đã báo cáo 200 lỗi thiết kế lên các nhà cầm quyền, nhưng những lo lắng của họ "bị lấn át bởi áp lực chính trị về một loạt các kỳ tích không gian nhân kỷ niệm sinh nhật Lênin." Không rõ rằng bao nhiêu phần của áp lực này đến từ sự cần thiết phải đánh bại Mỹ trong cuộc đua vũ trụ và Xô viết sẽ có người lên Mặt Trăng đầu tiên, hay để tận dụng sự lùi lại của chương trình không gian của Mỹ do thảm họa tàu Apollo 1. Thảm họa Soyuz 1 làm lùi lại việc phóng Soyuz 2 và Soyuz 3 tới ngày 25 tháng 10 năm 1968. Lỗ hổng 18 tháng này, cùng với vụ nổ tên lửa N-1 không chở người vào 3 tháng 7 năm 1969 làm hỏng kế hoạch của Liên Xô trong việc đưa người lên Mặt Trăng.
Một chương trình Soyuz cải tiến hơn nhiều đã được nảy sinh từ sự trì hoãn dài mười tám tháng này, tương tự, về nhiều mặt, như sự cải tiến của dự án Apollo từ sau thảm họa Apollo 1. Mặc dù nó đã không thể tới Mặt Trăng, Soyuz đã được chuyển mục đích từ trung tâm của chương trình Mặt Trăng thành trung tâm của chương trình trạm không gian.
Liên kết ngoài
Soyuz 01 Soyuz 01 Thể loại:Lỗi kỹ thuật Thể loại:Khám phá vũ trụ năm 1967 Thể loại:Liên Xô năm 1967
Philisca puconensis
Loài này thuộc chi Philisca. Philisca puconensis được M. J. Ramírez miêu tả năm 2003.
Tham khảo
Thể loại:Philisca
Ý dĩ
Ý dĩ hoặc cườm thảo, bo bo (danh pháp hai phần: Coix lacryma-jobi), là một loài thực vật nhiệt đới thân cao để lấy hạt trong họ Hòa thảo (Poaceae). Cây có nguồn gốc từ Đông Á và Malaysia bán đảo nhưng được gieo trồng ở nhiều nơi trong ruộng, vườn như là một loại cây một năm.
Ý dĩ còn có tên gọi là bo bo nhưng cần chú ý đây không phải là bo bo thời bao cấp. Bo bo thời bao cấp là cao lương.
Nó đã hợp thủy thổ tại miền nam Hoa Kỳ và khu vực nhiệt đới Tân thế giới. Tại Hoa Kỳ nó được gọi là Job's tears. Đây là một loài cây lương thực khá phổ biến, nhưng được bày bán một cách sai lạc dưới tên gọi Chinese pearl barley (mạch trân châu Trung Hoa) tại một số siêu thị châu Á, mặc dù trên thực tế C. lacryma-jobi không nằm trong cùng một chi với lúa mạch (Hordeum vulgare).
Miêu tả cây
Cây thảo, cao tới 2m. Thân cây nhẵn có vạch dọc. Lá hình mác to, gân lá song song, rõ.
Hoa đơn tính cùng gốc. Quả dĩnh, bao bọc bởi bẹ của lá bắc.
Hạt Ý dĩ khi chín được bao bọc trong cấu trúc hình ôvan màu trắng trân châu và rất cứng. Nó được xài như là các chuỗi hột trang sức để làm chuỗi tràng hạt, chuỗi hạt và các vật dụng khác. Một số thứ được thu hoạch như là một loại ngũ cốc và cũng được sử dụng trong y học tại một vài nơi tại châu Á.
Từ nguyên học
Ý dĩ được gọi bằng nhiều tên gọi khác nhau:
Thành phần hóa học
Hạt chứa cacbohydrat, protit, lipid và các amino acid như leucin, lysin, arginin, tyrosin…, coixol, coixenolid, sitosterol, dimethyl glucozit.
Sử dụng
Tại Triều Tiên, loại đồ uống đậm đặc gọi là yulmu cha (율무차, nghĩa văn chương "trà ý dĩ") được làm từ bột ý dĩ. Một loại đồ uống tương tự, gọi là ý mễ thủy (薏米水), cũng có trong ẩm thực Trung Hoa, và được làm bằng cách đun sôi các hạt ý dĩ đã chuốt bóng trong nước và được làm ngọt bằng đường để có một loại chất lỏng đục như mây. Hạt thông thường được lọc ra khỏi chất lỏng, nhưng cũng có thể được ăn cùng với nước hoặc riêng rẽ.
Y học
Nó cũng được sử dụng cùng với các loại cây thuốc khác trong y học cổ truyền Trung Hoa và các nước lân cận dưới tên gọi ý dĩ.
Thuốc bồi dưỡng cơ thể do có hàm lượng protit và lipid cao. Chữa viêm ruột và ỉa chảy kéo dài ở trẻ em, phù thũng, sỏi thận, tê thấp, nhức mỏi chân tay: ngày 10 - 30 g dạng thuốc bột hoặc thuốc sắc.
Chữa bệnh và phương pháp làm
- Trị răng đau, răng sâu: ý dĩ, cát cánh, nghiền nát thành bột nhuyễn, nhét vào chỗ răng đau.
- Trẻ em rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, đái đục: Hạt ý dĩ 12 g, hoài sơn đồ sao 10 g tán bột, cho ăn mỗi lần 6 - 7 g hòa với nước cơm, ngày ăn 2 - 3 lần.
- Tiêu chảy mạn tính: Hạt ý dĩ sao vàng 50 g, hạt sen sao vàng 40 g, sa nhân 5 g. Tất cả đem tán bột mịn, ngày uống 2 - 3 lần với nước cơm, mỗi lần 10 - 15 g.
- Phụ nữ khí hư, bạch đới: Hạt ý dĩ sao vàng 20 g, rễ cây bấn trắng 20 g sao vàng. Sắc uống ngày một thang.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Cây thuốc Thể loại:Các loại ngũ cốc Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753 Thể loại:Thực vật được sử dụng trong Đông y
Nhiễm sắc thể số 2
nhỏ|Sự kết hợp của các nhiễm sắc thể của tổ tiên để lại những tàn tích đặc biệt của các telomere, và một tâm động tiền đình Nhiễm sắc thể số 2 là một trong hai mươi ba cặp nhiễm sắc thể ở người. Mọi người bình thường có hai bản sao của nhiễm sắc thể này. Nhiễm sắc thể 2 là nhiễm sắc thể lớn thứ hai của con người, trải dài hơn 242 triệu cặp base và chiếm gần tám phần trăm tổng số DNA trong tế bào người.
Nhiễm sắc thể 2 chứa cụm gen homeobox HOXD.
Sự phát triển
Con người chỉ có 23 cặp nhiễm sắc thể, trong khi tất cả các thành viên còn lại khác của Hominidae có 24 cặp. (Người ta tin rằng người Neanderthal và người Denisovan có hai mươi ba cặp NST.) Nhiễm sắc thể số 2 ở người là kết quả của sự hợp nhất từ đầu đến cuối của hai nhiễm sắc thể của tổ tiên.
Số lượng gen
Bảng dưới đây thể hiện số lượng ước tính gen trong NST số 2. Các nhà khoa học đã sử dụng phương pháp nghiên cứu khác nhau để cho ra kết quả. Trong đó có phương pháp CCDS ( dự án hợp tác đánh dấu gen ) có vai trò rất quan trọng.
Tham khảo
Thể loại:Nhiễm sắc thể người Thể loại:Tiến hóa loài người
3C 279
3C 279 (còn được biết đến với tên gọi là 4C–05.55, NRAO 413 hoặc PKS 1253–05) là tên của một chuẩn tinh biến đổi quang học rất mạnh. Trong cộng đồng thiên văn học, nó được biết đến với sự biến thiên của các dải phổ nhìn thấy được, tần số vô tuyến và tia X. Chuẩn tinh này được quan sát là đã hoạt động mãnh liệt trong khoảng thời gian từ 1987 đến năm 1991. Năm 1971, trạm thiên văn đồi Rosemary (RHO) đã biết đầu quan sát thiên thể này vào năm 1971, sau đó đến năm 1991 thì nó được quan sát ở vị trí xa hơn bằng đài thiên văn sử dụng tia Gamma tên là Compton khi nó bất thình lình xuất hiện là một vật thể phát ra tia gamma rất rực rỡ trên bầu trời. Ngoài ra nó còn là một trong những nguồn phát sáng biến thiên trên bầu trời cũng như là một nguồn phát tia tia gamma biến thiên liên tục và nó được giám sát bởi Kính thiên văn vũ trụ tia gamma Fermi. Ngoài ra, nó còn được dùng làm chuẩn cho kính thiên văn Chân trời sự kiện khi quan sát thiên hà M87, điều này đã đến việc chụp được bức ảnh đầu tiên của lỗ đen.
Rõ ràng rằng động lực nhanh hơn ánh sáng được phát hiện trong suốt các cuộc quan sát đầu tiên vào năm 1973. Đó là một luồng vật chất rời khỏi chuẩn tinh này, mặc dù vậy, ta nên hiểu rằng nó là một ảo ảnh quang học gây ra bởi sự ước lượng mơ hồ về tốc độ và sự thật rằng không hề có một động lực nhanh hơn ánh sáng nào xảy ra ở đó.
Dữ liệu hiện tại
Theo như quan sát, chuẩn tinh này nằm trong chòm sao Xử Nữ và dưới đây là một số dữ liệu khác:
Xích kinh 12:56:11.1
Dịch chuyển đỏ 0,5362 ± 0,0004
Cấp sao biểu kiến 17,8
Tham khảo
Thể loại:Chuẩn tinh Thể loại:Chòm sao Xử Nữ Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1971
Chilicola colombiana
Chilicola colombiana là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Michener mô tả khoa học năm 2002.
Saint-Julien-aux-Bois
Saint-Julien-aux-Bois  là một xã thuộc tỉnh Corrèze trong vùng Nouvelle-Aquitaine miền trung Pháp.
Tham khảo
Saintjulienauxbois
Geranomyia yunquensis
Geranomyia yunquensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Geranomyia Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Sphaleroptera
Tham khảo
Thể loại:Sphaleroptera
Asialeyrodes dubius
Asialeyrodes dubius là một loài côn trùng cánh nửa trong họ Aleyrodidae, phân họ Aleyrodinae.
Asialeyrodes dubius được Martin & Mound miêu tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Asialeyrodes
Holodontium mackayi
Holodontium mackayi là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Broth. & Dixon Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Liên kết ngoài
Thể loại:Holodontium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1924
UK R&B Chart
Bảng xếp hạng không được phát trên sóng phát thanh mà được thông báo hàng tuần trên website của BBC Radio 1 và các ấn bản ChartsPlus và Music Week. UK R&B Chart cũng được thường xuyên phát trên các kênh âm nhạc như Kiss, Viva UK, MTV Base và MTV Hits. Một bảng xếp hạng album R&B cũng được biên soạn và phát hành qua website của BBC Radio 1.
Ngữ chi Việt
Ngữ chi Việt hay ngữ chi Việt-Chứt là một nhánh của ngữ hệ Nam Á. Trước đây người ta còn gọi ngữ chi này là Việt-Mường, Annam-Muong, Vietnamuong, nhưng hiện nay nói chung các tên gọi này được dùng để chỉ phân nhánh của ngữ chi Việt Mường, trong đó chỉ bao gồm tiếng Việt và tiếng Mường.
Tiếng Việt ngày nay đã có ảnh hưởng đáng kể từ tiếng Trung Quốc, đặc biệt là về từ vựng và hệ thống thanh điệu. Từ Hán-Việt chiếm khoảng 30-60% số vốn từ vựng tiếng Việt, không bao gồm từ mượn từ Trung Quốc.
Nguồn gốc
Nơi phát tích của ngữ chi Việt thường được cho là Bắc Bộ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều luồng ý kiến trái chiều xoay quanh vấn đề này. Chamberlain James R., dựa trên cơ sở sự đa dạng ngôn ngữ, cho rằng ngữ chi Việt có lẽ phát tích từ khu vực các tỉnh Bolikhamsai, Khammouane ở Lào và Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình ở Việt Nam ngày nay. Chiều sâu lịch đại của ngữ chi Việt cũng đã phải ít nhất nằm trong khoảng 2.500-2.000 năm (theo Chamberlain 1998); 3.500 năm (theo Peiros 2004); hoặc tầm 3.000 năm (theo Mark 2020). Dù vậy, khảo cổ học đã chứng minh rằng trước thời Đông Sơn, cư dân châu thổ sông Hồng chủ yếu là người Nam Á: dữ liệu di truyền từ khu mộ Mán Bạc thuộc văn hóa Phùng Nguyên (có niên đại 1.800 TCN) rất gần với người nói tiếng Nam Á hiện đại; trái lại, "di truyền lai hợp" từ di chỉ Núi Nấp thuộc văn hóa Đông Sơn lại có mối liên hệ với "người Đài từ Trung Quốc, người nói tiếng Tai-Kadai từ Thái Lan, và người nói tiếng Nam Á từ Việt Nam, bao gồm cả người Việt"; do đó, "con đường di cư của Vietic nhiều khả năng là xuống phía nam từ đồng bằng sông Hồng, chứ không phải là lên bắc. Sự đa dạng ngôn ngữ ở phía nam sẽ cần những lời giải thích khác."
Tiếng Việt
Tiếng Việt được nhận dạng là một ngôn ngữ Nam Á vào giữa thế kỷ XIX với nhiều bằng chứng rất thuyết phục. Ngày nay, tiếng Việt là một ngôn ngữ đơn âm tiết giống như tiếng Quảng Đông hay tiếng Thái và đã mất nhiều đặc điểm âm vị-hình vị của ngôn ngữ Nam Á nguyên thủy. Xuyên suốt chiều dài lịch sử, tiếng Việt đã vay mượn rất nhiều từ vựng của tiếng Hán lẫn các loại tiếng Thái. Chính vì sự tiếp xúc ngôn ngữ lâu dài này nên việc phân loại tiếng Việt gặp nhiều khó khăn. Tuy vậy, những đặc điểm này chỉ là bề ngoài, là kết quả của sự tiếp xúc ngôn ngữ. Hiện vẫn có những nhà nghiên cứu không đồng tình với ý kiến phân loại tiếng Việt vào cùng nhóm với tiếng Khmer; nhưng giới chuyên gia hiện nay hầu như coi cách phân loại Môn-Khmer là chính thống.
Chamberlain (1998) cho rằng khu vực đồng bằng sông Hồng ban đầu là địa bàn cư trú của người Tai; còn người nói tiếng Việt di cư lên từ vùng Bắc Trung Bộ vào giữa thế kỷ VII - thế kỷ IX Công nguyên, bởi lẽ vùng Bắc Trung Bộ là nơi có rất nhiều phương ngữ Việt bảo thủ về mặt ngữ âm. Vì vậy, nơi phát tích của người Việt (và Việt-Mường tổ tiên) là ở phía nam sông Hồng.
Mặt khác, Ferlus (2009) cho thấy rằng các phát minh đặc trưng của văn hóa Đông Sơn như, và  dùng để đồ xôi, tương ứng với các đổi mới từ vựng trong nhánh Bắc Vietic (Việt–Mường) và nhánh Trung Vietic (Cuối-Chăm). Các danh từ mới để chỉ các phát minh này phái sinh từ ​​gốc động từ chứ không phải là từ mượn. Sự phân bố hiện nay của Bắc Vietic cũng tương ứng với khu vực văn hóa Đông Sơn. Do đó, Ferlus kết luận rằng người Bắc Vietic (Việt-Mường) là hậu duệ trực tiếp của người Đông Sơn, tức là những người đã cư trú ở phía nam đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ từ thiên niên kỷ 1 TCN.
Ngoài ra, John Phan (2013, 2016) cho rằng một thứ tiếng gọi là "Hán ngữ trung cổ An Nam" (Annamese Middle Chinese) từng có mặt ở thung lũng sông Hồng và sau này bị hấp thụ vào tiếng Việt-Mường nguyên thủy. Tiếng Hán trung cổ An Nam là một phần của dãy phương ngữ tiếng Hán trung cổ vùng tây nam Trung Quốc, sau này "đa dạng hóa" thành tiếng Hán Ngõa Hương, tiếng patois Cửu Đô Thổ Thoại 九都土話 của Hạ Châu, Tiếng Bình phương nam, và các phương ngữ tiếng Tương của Trung Quốc (ví dụ: Tương Hương 湘鄉, Lô Khê 瀘溪, Kỳ Đông 祁東, và Tuyền Châu 全州). Phan (2013) liệt kê ba loại từ Hán-Việt chính, được vay mượn ở các thời đại khác nhau:
Phân bố
Chamberlain (1998) liệt kể các địa điểm sau đây tại Lào có người nói tiếng thuộc chi Việt:
Ở Việt Nam, một số tộc người miền núi nói tiếng Vietic (bao gồm Arem, Rục, Maliêng và Mày) được tái định cư ở Cu Nhái (phía tây tỉnh Quảng Bình hoặc phía tây nam của huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh). Dân tộc Sách có cư trú trên đất Việt Nam.
Bảng sau đây liệt kê lối sống của các nhóm dân tộc Vietic. Không giống như các nhóm dân tộc Tai lân cận, nhiều nhóm Vietic không có thuật canh tác lúa nước:
Ngôn ngữ
Việc phát hiện ra tiếng Việt là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer, thanh điệu của nó là sự phản tỉnh bình thường các đặc điểm phi thanh điệu trong các ngôn ngữ còn lại của ngữ hệ được coi là một cột mốc quan trọng trong sự phát triển của ngôn ngữ học lịch sử. Ngữ chi Việt cho thấy một phạm vi loại hình từ loại hình tiếng Trung hoặc tiếng Thái, đến loại hình ngôn ngữ Môn-Khmer điển hình, bao gồm hệ thống thanh điệu và tạo âm phức tạp hay từ trộn; kiểu âm tiết CVC hoặc CCVC; đơn âm tiết, đa âm tiết và kiểu hình đơn lập hay kết hợp.
Sidwell (2021)
Paul Sidwell đề xuất sơ đồ phân loại dưới đây, với các nhánh phân kì nhất được liệt kê trước tiên.
Nhóm Thavưng–Malieng vẫn giữ nhiều đặc điểm âm vị và từ vựng rất cổ xưa, còn nhóm Chứt dung hòa hai âm cuối *-r và *-l thành *-l cùng với các ngôn ngữ phía bắc.
Chamberlain (2018)
Chamberlain (2018:9) sử dụng thuật ngữ Kri-Mol để chỉ nhánh Vietic, và cho rằng có hai nhánh tách rời lớn, đó là Mol-Toum và Nrong-Theun. Chamberlain (2018:12) đưa ra cây phân loại sau đây.
Sidwell (2015)
Dựa trên các nghiên cứu so sánh của Ferlus (1982, 1992, 1997, 2001) và các nghiên cứu tiếng Mường mới đây của Phan (2012), Sidwell (2015) chỉ ra rằng tiếng Mường là nhóm cận ngành và là phân nhóm của nhóm Việt. Sidwell (2015) đề xuất cây phân loại nội nhóm Vietic như sau.
Vietic
Chamberlain (2003)
Cây phân loại sau dựa theo Chamberlain (2003:422), trích từ Sidwell (2009:145). Không giống các phân loại cũ, có một nhánh "Nam" thứ sáu bao gồm tiếng Kri, một ngôn ngữ mới được mô tả lúc bấy giờ.
So sánh một số từ cùng gốc
Tài liệu tiếng Rục, Thavưng và Thổ được lấy từ SEAlang Projects.
Tên 12 con giáp
Michel Ferlus (1992, 2013) phát hiện rằng tên của 12 con giáp trong lịch Khmer (cũng chính là nguồn gốc của 12 con giáp trong lịch Thái) được vay mượn từ một dạng Việt-Mường bảo thủ về mặt ngữ âm. Ferlus cho rằng 12 con giáp Khmer có nguồn gốc từ một ngôn ngữ Việt-Mường nào đó (tức nhánh Bắc Vietic), chứ không phải từ một ngôn ngữ Nam Vietic, vì nguyên âm của từ "rắn" m.saɲ trong tiêng Khmer cổ tương ứng với âm /a/ của Việt-Mường chứ không phải âm /i/ của Nam Vietic.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ngữ hệ Nam Á Thể loại:Ngôn ngữ đơn lập
Defenders of Ardania
Defenders of Ardania là một trò chơi video chiến lược thời gian thực và phòng thủ tháp hỗn hợp dành cho nền tảng Microsoft Windows, iOS, Xbox 360 và PlayStation 3. Trò chơi được Most Wanted Entertainment phát triển và được Deep Silver và Paradox Interactive xuất bản. Trò chơi phát hành cho nền tảng iOS vào ngày 6 tháng 12 năm 2011 và cho các nền tảng khác vào ngày 14 tháng 3 năm 2012. Phát hành cho nền tảng iOS của trò chơi nhận được nhiều đánh giá có phần tích cực và tiêu cực từ các nhà phê bình. Phát hành tiếp theo của trò chơi cho nền tảng PC, Xbox 360 và PlayStation 3 ít được đón nhận tích cực hơn.
Lối chơi
thumb|left|Defenders of Ardania bao gồm các đơn vị trên bộ và trên không.|thế= Defenders of Ardania là một game phòng thủ tháp có các yếu tố tiến công chiến lược thời gian thực. Như bao trò chơi phòng thủ tháp khác, người chơi phải bảo vệ căn cứ bằng cách xây dựng nhiều loại đơn vị tháp tĩnh để bắn vào những kẻ địch do đối thủ máy tính sản sinh ra. Tuy nhiên, trong Defenders of Ardania, người chơi cũng phải tự sản sinh lính cho phe mình. Giống như lính của đối thủ, lính của người chơi cũng di chuyển dọc theo một con đường cố định về phía căn cứ của đối thủ và người chơi không thể trực tiếp điều động. Người chơi giành được chiến thắng nếu các đơn vị do người chơi sản sinh vượt qua được các tháp của đối thủ và phá hủy căn cứ của đối thủ trước khi các đơn vị của đối thủ vượt qua được các tháp của người chơi và phá hủy căn cứ của người chơi.
Game có chế độ chiến dịch với 18 màn, thử thách người chơi điều khiển các đơn vị bộ binh và không quân gồm con người, tinh linh, và người lùn chống lại các đơn vị xác sống do đối thủ máy tính điều khiển. Ngoài ra còn có chế độ nhiều người chơi cho phép tối đa bốn người, bao gồm chế độ tự do cho tất cả (free to all) hoặc chế độ mỗi đội hai người đối đầu nhau (two versus two format). Trong chế độ nhiều người chơi, người chơi có thể lựa chọn một trong ba phe để chơi: phe con người trong chế độ chiến dịch chơi đơn, phe động vật và phe xác sống.
Đón nhận
Defenders of Ardania đã nhận được nhiều đánh giá vừa tích cực, vừa tiêu cực ở phiên bản iOS nhưng không được đánh giá cao ở phiên bản PC, Xbox360, và PlayStation 3.
Ở phiên bản iOS, 148Apps chấm cho sản phẩm 4,5 trên năm sao, khen ngợi hiệu ứng hình ảnh và mức độ tỉ mỉ của trò chơi, và chỉ thể hiện sự không hài lòng với phần hướng dẫn trong game. Reviewer iOS Eric Ford của TouchArcade chấm cho Defenders of Ardania bốn trên năm sao, khen ngợi hiệu ứng hình ảnh là "đẹp" và "bóng bẩy" và nói rằng sản phẩm "là là một sự tô điểm tuyệt vời cho thể loại phòng thủ tháp và là một game mà bất kỳ người hâm mộ nào cũng phải thử". Tuy nhiên, Ford chỉ trích hướng dẫn của game, mong muốn nó là một nhiệm vụ hướng dẫn hơn là các màn hình hướng dẫn. Mat Jones của The Average Gamer đánh giá sản phẩm cực kì tiêu cực, nói rằng trò chơi không có tính thử thách và các khái niệm của game như khả năng tấn công nhiều căn cứ trong một cấp độ, và việc người chơi sẽ thay đổi đơn vị mà họ muốn chọn như thế nào đã không bao giờ được giải thích. Jones kết luận đánh giá bằng nhận xét rằng "Defenders of Ardania không phải là một sản phẩm chất lượng và bạn không nên tốn tiền cho nó."
thumb|left|Các nhà phê bình đã không thích việc các đơn vị từ các phe đối thủ đi ngang qua nhau mà không giao chiến. Các đánh giá các trên hệ thống khác đa phần là ít tích cực hơn. Các nhà phê bình khen ngợi ý tưởng của game nhưng cũng tìm ra nhiều lỗi thực hiện chương trình. Nhiều nhà phê bình không thích việc lính do người chơi sản sinh chỉ đơn giản là đi ngang qua đối thủ mà không có sự giao chiến nào từ cả hai bên. Dòng chảy của trò chơi cũng bị các nhà phê bình chỉ trích nặng nề. Peter Eykemans của IGN nói rằng "Ngay cả khi tăng tốc độ game lên gấp đôi thì nhịp độ trò chơi vẫn gây khó chịu. Nó khiến cho những trận chiến hai người đơn lẻ trở thành một trường ca dài lê thê của những hành động giống nhau lặp đi lặp lại". Ray Carsillo của tạp chí Electronic Gaming Monthly phàn nàn về việc "các trận chiến kéo dài trên cả những cài đặt mức độ dễ nhất như thể bạn cố ép buộc bản thân để vượt qua sự bế tắc ảo". Bên cạnh khen ngợi hiệu ứng hình ảnh thì các nhà phê bình cũng cảm thấy chúng gây trở ngại cho người chơi biết những gì đang diễn ra trong game. Quan điểm về người dẫn chuyện của trò chơi có sự đa dạng. Henry Winchester của PC Gamer đã khen ngợi giọng thuyết minh, gọi nó là "một giọng thuyết minh lèm bèm dễ chịu của người say rượu, nghe như thể là Dalek đang giả giọng Sean Connery vậy". Carsillo của Electronic Gaming Monthly tỏ ra ít tử tế hơn khi nói rằng "người dẫn chuyện kiêm cố vấn trưởng của bạn nghe như thể là một kẻ giả danh Sean Connery tồi tệ và ông ấy (tức người dẫn chuyện) có thể là người lồng tiếng "giỏi nhất" mà bạn sẽ gặp [trong trò chơi]". GamesRadar thể hiện giọng điệu trung lập hơn, nói rằng "Hộp thoại trước và sau trận chiến hoàn toàn được lồng tiếng bởi những người chỉ là diễn viên về mặt "kỹ thuật", nhưng nó hoàn toàn có thể ăn đứt văn bản tĩnh, và mang lại một chút hương vị cho thế giới [game]." Chế độ nhiều người chơi cũng nhận được nhiều đánh giá khác nhau. Eykemans của IGN ám chỉ rằng chế độ nhiều người chơi đã làm trầm trọng thêm vấn đề độ dài và dòng chảy của trò chơi xuất hiện trong chế độ chơi đơn, trong khi Matt Hughes của GameRadar đã gọi chế độ nhiều người chơi là "tài sản lớn nhất" của sản phẩm, nhận định rằng "chơi với người thật chắc chắn sẽ kích thích hơn và hạn chế được tình trạng bòn rút rẻ tiền [của nhà sản xuất] trong chế độ chiến dịch."
Liên kết ngoài
Thể loại:Trò chơi điện tử 2011 Thể loại:Trò chơi trên iOS Thể loại:Trò chơi trên Windows Thể loại:Trò chơi PlayStation 3 Thể loại:Trò chơi chiến lược thời gian thực Thể loại:Trò chơi phòng thủ tháp Thể loại:Trò chơi Xbox 360 Live Arcade Thể loại:Trò chơi PlayStation Network Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Hungary Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2011
Palame vitticolle
Tham khảo
Thể loại:Palame
Thymus cilicicus
Thymus cilicicus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Boiss. & Balansa miêu tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Callopistria pulchrilinea
Liên kết ngoài
Thể loại:Callopistria
Melaleuca spathulata
Melaleuca spathulata là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Schauer mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Tràm Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1844
Phyllanthus ovatus
Phyllanthus ovatus là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được Poir. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1804.
Liên kết ngoài
O Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1804
Philisca tripunctata
Philisca tripunctata là một loài nhện trong họ Anyphaenidae.
Loài này thuộc chi Philisca. Philisca tripunctata được Hercule Nicolet miêu tả năm 1849.
Tham khảo
Thể loại:Philisca
Pteris speciosa
Pteris speciosa là một loài thực vật có mạch trong họ Pteridaceae. Loài này được Mett. ex Kuhn miêu tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Holedeč
Holedeč là một làng thuộc huyện Louny, vùng Ústecký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Huyện Louny Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Camptouratea schomburgkii
Liên kết ngoài
Thể loại:Camptouratea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902
West Siang (huyện)
Huyện West Siang là một huyện thuộc bang Arunachal Pradesh, Ấn Độ. Thủ phủ huyện West Siang đóng ở Along. Huyện West Siang có diện tích 8325 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2001, huyện West Siang có dân số 103575 người.
Tham khảo
Thể loại:Huyện thuộc bang Arunachal Pradesh
Đồng sáng tạo
Khái niệm này có thể được nhìn nhận như một hướng tiếp cận mới đến định nghĩa về giá trị. Prahalad & Ramaswamy đã miêu tả "Đồng sáng tạo" như một quan điểm tập trung vào khách hàng, đối lập với lối suy nghĩ tập trung vào doanh nghiệp như truyền thống. Theo cách nhìn truyền thống, người tiêu dùng không nằm trong quá trình tạo ra giá trị, doanh nghiệp tự quyết định phương thức và cấu trúc của quá trình. Ngược lại, với quan điểm "customer-centric", người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong chu trình đó, có quyền và ảnh hưởng nhất định đến hoạt động của doanh nghiệp. Theo cách nhìn truyền thống, mục tiêu của doanh nghiệp là thu nhận giá trị tiền bạc từ người tiêu dùng, trong khi hiện tại mục tiêu là cùng tạo lập giá trị cho cả hai phía.
Lịch sử hình thành và phát triển
Trong quá trình xem xét lại những kiến thức liên quan đến việc "khách hàng tham gia vào quá trình sản xuất sản phẩm", Neeli Bendapudi và Robert P. Leone đã nhận ra rằng định nghĩa "Đồng sáng tạo" đã xuất hiện từ năm 1979.
Một bài viết bởi R. Normann và R. Ramirez năm 1993 đề xuất rằng những doanh nghiệp thành công không tập trung vào chính họ hay tập trung vào ngành, mà chính ở hệ thống kiến tạo giá trị. Michel, Vargo và Lusch nhận thức được rằng có sự tương đồng trong khái niệm "đồng sáng tạo" giữa những nghiên cứu của họ và Normann - cụ thể là ý tưởng của Normann về "density of offerings" (tạm dịch là: mật độ của đề xuất) rất đáng giá đối với họ.
Năm 1995, Michael Schrage đồng tình rằng không phải tất cả khách hàng đều giống nhau trong khả năng mang lại kiến thức cho doanh nghiệp.
Năm 1995, Firat, Fuat, Dholakia và Venkatesh lần đầu giới thiệu khái niệm "customerization" - một hình thức của việc cá nhân hóa sản phẩm/ dịch vụ theo nhu cầu của người mua - và khẳng định rằng điều này sẽ giúp khách hàng đóng vai trò như người đồng sản xuất với doanh nghiệp. Tuy nhiên, Bendapudi và Leone năm 20003 đã kết luận rằng "việc đồng sản xuất chỉ mang lại sự cá nhân hóa hiệu quả khi khách hàng có chuyên môn trong lĩnh vực đó".
Năm 2000, C. K. Prahalad và Venkat Ramaswamy đã truyền bá khái niệm này trong bài báo "Co-Opting Customer Competence" (tạm dịch là Kết hợp với năng lực cạnh tranh của khách hàng). Trong cuốn sách "The future of competition" (2004), họ định nghĩa đồng sáng tạo như việc doanh nghiệp và khách hàng cùng nhau tạo ra giá trị, cho phép khách hàng cùng xây dựng trải nghiệm dịch vụ để phù hợp với nhu cầu, ngữ cảnh riêng của họ".
Cùng năm 2004, Vargo và Lush giới thiệu khái niệm "service-dominant logic" trong marketing. Một trong những trọng điểm trụ cột được nhắc đến là việc " khách hàng luôn là người đồng sản xuất". Tuy nhiên, Prahalad nhận định rằng Vargo và Lush chưa phân tích đủ sâu về luận đKalaignanam và Varadarajan đã phân tích những ứng dụng công nghệ thông tin cho việc đồng sáng tạo