cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tam liên họa
thumb|520px|"[[Tế đàn họa Merode", tác phẩm được cho là của Robert Campin, khoảng 1427–32]] thumb|420px|[[Hieronymus Bosch, Khu vườn lạc thú trần tục, 1490–1510. Bảo tàng Prado, Madrid]] Tam liên họa (tiếng Anh: triptych, nguồn từ tính từ tiếng Hy Lạp τρίπτυχον "triptukhon" (gồm ba phần gấp lại), trong đó, tri, nghĩa là "ba" và ptysso, nghĩa là "gấp" hay ptyx, nghĩa là "nếp gấp") là một tác phẩm nghệ thuật (thông thường là một bảng vẽ) được chia thành ba phần, hay ba tấm điêu khắc có bản lề sắp khít với nhau và có thể gập lại hay mở ra. Tam liên họa là một loại đa liên họa (polyptych), thuật ngữ tổng quát biểu thị những tác phẩm đa bảng. Một tam liên họa gồm ba bảng, bảng giữa đặc thù mang kích thước lớn nhất và hai bảng bên nhỏ hơn hàm chứa nội dung tương hỗ đến tổng thể tác phẩm, bên cạnh đó vẫn có những tam liên họa gồm các bảng bằng nhau về kích thước. Kiểu cách tam bảng này cũng xuất hiện trong trang trí mặt dây chuyền.
Mặc dù nghĩa gốc mắc xích đến một quy cách nghệ thuật, thuật ngữ tam liên họa vẫn hay được sử dụng để chỉ bất kỳ vật nào gồm 3 phần, đặc biệt là khi những phần cùng liên hợp thành một đơn vị duy nhất.
Trong nghệ thuật
thumb|Video về Tam liên họa Norfolk (tác giả vô danh, 1415–1420), một tam liên họa thuộc thời kỳ hội họa Hà Lan sớm, trưng bày tại [[Bảo tàng Boijmans Van Beuningen.]]
Quy cách tam liên họa khởi phát từ nền hội họa Kitô giáo sớm, và trở thành khuôn khổ tiêu chuẩn thịnh hành cho những bức họa thờ tế từ thời kỳ Trung Đại trở đi. Phạm vi địa lý của phong cách này bao trùm từ những nhà thờ Đông La Mã phía đông đến những nhà thờ tộc Celt phía tây. Những họa phẩm thời Phục Hưng như của Hans Memling và Hieronymus Bosch áp dụng quy cách này. Các nhà điêu khắc cũng ứng dụng nó để tạo nên những chế tác đậm chất tam liên họa. Đồng thời, quy cách tam liên họa còn giúp vận chuyển tác phẩm dễ dàng hơn, do có thể gập lại thu nhỏ kích thước.
Kể từ thời kỳ mỹ thuật Gothic lên ngôi, tại châu Âu và những nơi khác, những tế đàn họa trong nhà thờ và thánh đường thường có dạng tam liên họa. Ví dụ như Thánh đường Llandaff có một tranh thờ kiểu tam liên họa. Thánh đường Đức Mẹ tại Antwerp, Bỉ có hai bức của họa sĩ Rubens, và Nhà thờ Đức Bà Paris là một ví dụ áp dụng tam liên họa trong lĩnh vực kiến trúc. Hình thức nghệ thuật này cũng xuất hiện trong mỹ thuật sắp đặt những ô kính màu ghép đậm sắc tôn giáo. Mặc dù bị nhấn mạnh là một quy cách trang trí bệ thờ, thế nhưng tam liên họa đã vọt khỏi ý niệm ban đầu, dẫn đến những họa phẩm sáng tạo nổi tiếng của Hieronymus Bosch, Max Beckmann, và Francis Bacon.
Tam liên họa 1969, Three Studies of Lucian Freud (tạm dịch: Ba học giả của Lucian Freud), của Francis Bacon là tác phẩm nghệ thuật được trả với mức giá cao nhất 142,4 triệu đô la Mỹ, trong một cuộc đấu giá tháng 11 năm 2012. Kỷ lục này bị phá đổ vào tháng 5 năm 2015, khi bức họa Les Femme d’Algers (tạm dịch: Những người phụ nữ ở thủ đô Algiers) của Pablo Picasso vẽ năm 1955 được chào mua với giá 179,4 triệu đô la.
Kiểu cách này cũng thiên di và nhập hòa vào nền nghệ thuật của một số tôn giáo khác, như Hồi giáo và Phật giáo. Lấy thí dụ: tam liên họa Hilje-j-Sherif đang trưng bày ở Bảo tàng Nghệ thuật Phương Đông Quốc gia, tại Roma, Ý; và một trang kinh Qu'ran ở Bảo tàng Nghệ thuật Thổ Nhĩ Kỳ và Hồi giáo tại thành phố Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, một ví dụ cho thấy sự thích nghi của nghệ thuật tôn giáo Đế quốc Ottoman với những mô típ mỹ thuật. Tương tự, Phật tử Tây Tạng cũng ứng dụng tam liên họa trong trang trí những tế đàn truyền thống.
Trong nhiếp ảnh
thumb|Tam liên họa ảnh chụp hiện đại
Tam liên họa ảnh chụp là một phong cách nghệ thuật phổ biến trong các tác phẩm thương mại hiện đại. Người ta thường bố trí những tấm ảnh ngăn cách nhau bằng một đường trống. Tác phẩm có thể bao gồm những hình ảnh riêng biệt cùng thể hiện một chủ đề, hay là một tấm lớn bị cắt ra ba phần.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chế tác thờ phượng Thể loại:Kỹ thuật nghệ thuật Thể loại:Nghệ thuật nhà thờ Thể loại:Tiếu tượng học Thể loại:Ảo ảnh thị giác Thể loại:Vật trang trí (kiến trúc) Thể loại:Khung ảnh Thể loại:Thỏ và thỏ rừng trong nghệ thuật Thể loại:Nghệ thuật La Mã Thể loại:Đối xứng quay Thể loại:Điêu khắc Thể loại:Đối xứng Thể loại:Kiến trúc Do Thái Thể loại:Tam liên họa Thể loại:Mô típ trực quan Thể loại:Căng thẳng thị giác
Thiviers
nhỏ|phải|220px|Thiviers, nhà thờ Thiviers là một xã, nằm ở tỉnh Dordogne vùng Aquitaine của Pháp. Xã này có diện tích 27,77 km², dân số năm 2005 là 3227 người. Xã nằm ở khu vực có độ cao trung bình 253 m trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Thiviers
Pseudopanthera himaleyica
Pseudopanthera himaleyica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudopanthera
Slagelse
Lịch sử
nhỏ|260px|trái|Sân trong của tu viện Slagelse Thời cổ, Slagelse có một nơi thờ phượng các thần tà giáo. Khoảng năm 1.000 giám mục Svend Nordmand (? – 1088) của giáo phận Roskilde xây dựng một nhà thờ bằng đá. Tới khoảng giữa thế kỷ 12 các nam tu sĩ dòng Hiệp sĩ Cứu tế lập ra "tu viện Antvorskov". Dân chúng từ gần và xa kéo đến đây để được các tu sĩ chữa bệnh, do đó Slagelse trở thành một thương trấn buôn bán sầm uất. Trong số các tu sĩ, có một người tên Hellig Anders, có tài chữa bệnh nên có một suối nước được gọi theo tên ông, suối Hellig Anders. Slagelse được vua Erik Menved cấp đặc quyền thương trấn ngày 13.12.1288, nhưng trước đó vua Knud đại đế đã lập một xưởng đúc tiền ở đây. Trong những thế kỷ sau, người ta đã xây dựng một helligåndshus và một bệnh viện cho người phong hủi cùng nhiều nhà thờ nữa. Trong thế kỷ 14, đã có ít nhất ¼ dân Slagelse bị chết vì dịch hạch trong đợt Cái chết Đen.
Trong thế kỷ 16, một nhà thần học của tu viện Antvorskov tên Hans Tausen đã sang Wittenberg, Đức học đại học. Khi trở về, ông đã cải sang đạo Tin Lành Luther và bắt đầu giảng giáo lý Luther ở nhà thờ của tu viện từ năm 1525. Dần dần, tu viện bị tàn tạ xuống cấp, rồi năm 1580 được xây dựng lại thành một lâu đài, mà dường như vua Frederik đệ nhị đã chết ở đây năm 1588 vì uống quá nhiều rượu.
Từ năm 1515 tới năm 1804 Slagelse bị nhiều trận hỏa hoạn lớn, phá hủy phần lớn khu thành cổ. Tuy nhiên có vài tòa nhà cổ tồn tại, trong đó có một nhà kho của nhà thờ cũ từ cuối thời trung cổ, được dùng làm latinskole ; trường này đã có những học sinh sau này trở thành những thi sĩ, nhà văn nổi tiếng như B.S. Ingemann, Jens Baggesen và H.C. Andersen (riêng H.C. Andersen học ở trường này từ năm 1822-1826).
Năm 1856, có tuyến đường sắt Copenhagen-Roskilde-Korsør chạy qua thành phố với một nhà ga đặt ở phía bắc Slagelse. Năm 1881 thành phố xây dựng công viên Slagelse Lystanlæg. Năm 1892, nhà ga xe lửa được dời vào trong thành phố. Năm 1909 thành phố có một nhà máy phát điện, tới năm 1995 thì nhà máy này được cải tạo thành Slagelse Musikhus (Nhà âm nhạc Slagelse). nhỏ|260px|phải|Nhà thờ thánh Michael nhìn từ đường Stenstuegade nhỏ|260px|phải|Tượng vua [[Christian 9 ở Quảng trường Thụy Sĩ]] nhỏ|260px|phải|Tòa thị chính Slagelse
Hiện nay
Slagelse có Vestsjællandscentret (Trung tâm Tây Zealand), một trung tâm thương mại lớn sầm uất, cùng với những đường phố chỉ dành cho người đi bộ. Ở khu đông nam có một doanh trại quân đội (Antvorskov Kaserne) của Gardehusarregimentet (trung đoàn kỵ binh ngự lâm quân), chứa được khoảng 2.000 binh sĩ.
Thành phố này có nhiều cơ sở giáo dục như trường sư phạm đào tạo thầy cô nuôi dạy trẻ, trường cao đẳng thương mại, trường đào tạo y tá, trường kỹ thuật, các trường trung tiểu học công lập và tư thục.
Ở trung tâm thành phố có nhà thờ thánh Michael, một trong các nhà thờ cổ nhất ở Đan Mạch, được xây dựng từ thế kỷ thứ 14.
Ở khu nam thành phố có di tích của tu viện Antvorskov, do vua Valdemar đại đế tặng cho các nam tu sĩ dòng Hiệp sĩ Cứu tế trong năm 1164. Cách thành phố khoảng 7 cây số về phía tây là một Trelleborg, một pháo đài hình tròn từ thời đại Vikinge.
Vị trí địa lý
Slagelse nằm ở phía tây nam cách Copenhagen khoảng 100 km, cách cầu Storebælt ở phía nam khoảng 18 km. Thành phố nằm cạnh xa lộ E20 và là điểm nút đường sắt giữa thành phố Odense với Copenhagen, và giữa Slagelse tới Tølløse ở tây bắc đảo Zealand.
Thể thao
Trong thập niên 1990 Slagelse có một đội bóng ném nữ nổi tiếng, do huấn luyện viên Anja Andersen dẫn dắt, đã nhiều lần đoạt chức vô địch Đan Mạch và đoạt chức vô địch Champions League 3 lần (các năm 2004-2005-2007). Slagelse cũng có một đội bóng đá nam thi đấu ở loại hạng nhất (sau siêu hạng) của Đan Mạch.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thành phố của Đan Mạch
Slagelse Slagelse Slagelse Slagelse frr:Slagelse Slagelse Слагельсе Slagelse
Biển Levant
Biển Levant (đọc là Lơ-văng) là một vùng biển nằm ở cực đông của Địa Trung Hải. Diện tích của biển Levant là khoảng 320.000 km².
Địa lý
nhỏ|trái|Phạm vi của biển Levant (màu cam) Về mặt địa lý, biển Levant giáp với Thổ Nhĩ Kỳ ở phía bắc; giáp Syria, Liban, Israel và Dải Gaza ở phía đông; giáp Ai Cập ở phía nam và biển Aegea ở phía tây bắc. Biên giới phía tây giáp với Địa Trung Hải được định nghĩa là một đường kéo dài từ mũi Ras al-Helal ở Libya đến đảo Gavdos, phía nam đảo Crete. Phần phía bắc của biển Levant giữa Síp và Thổ Nhĩ Kỳ được gọi là biển Cilicia. Ở phía bắc là hai vịnh lớn, là vịnh Alexandretta (phía đông bắc) và vịnh Antalya (phía tây bắc). Hòn đảo lớn nhất ở biển Levant là đảo Síp. Độ sâu lớn nhất được ghi nhận của biển này là 4384 m ở rãnh Pliny, cách khoảng 80 km về phía nam của đảo Crete.
Lưu vực
Mỏ khí Levant nằm ở lưu vực Levant, phía đông nam Địa Trung Hải. Về phía tây là lưu vực Châu thổ sông Nin, theo sau là lưu vực Herodotus, rộng khoảng 130.000 km² và sâu khoảng 3200 m, có niên đại khoảng 340 triệu năm, được cho là lớp vỏ đại dương lâu đời nhất được biết đến trên toàn thế giới.
Chú thích
Thể loại:Biển rìa lục địa Địa Trung Hải Thể loại:Biển châu Á Thể loại:Biển châu Phi Thể loại:Thủy vực Ai Cập Thể loại:Thủy vực Israel Thể loại:Thủy vực Nhà nước Palestine Thể loại:Biển Thổ Nhĩ Kỳ
Lực lượng Vũ trang Nhân dân Quốc gia Algérie
Lực lượng Vũ trang Nhân dân Quốc gia Algérie (Armée nationale populaire) là lực lượng quân đội của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Algérie, và là kế tục viên của Lực lượng Giải phóng quân Quốc gia (ALN) thuộc mặt trận FLN (Mặt trận Giải phóng Quốc gia) vốn đã từng chống lại người Pháp trong cuộc Chiến tranh Algérie (1954-62). Algérie có một lực lượng quân đội lớn để đề kháng mối nguy ở cả trong và ngoài nước.
Lực lượng này bao gồm lực lượng Lục quân, Hải quân (bao gồm Marine de la République Algérienne tức Lính thủy đánh bộ Cộng hòa Algérie) và Không quân. Được lập nên ở cả trong lẫn ngoài nước, chủ yếu là ở Maroc và Tunisie, khi còn chống Pháp cai trị, lực lượng này hậu Pháp thuộc đã có những cuộc chiến tiêu biểu như Chiến tranh Cát và Chiến tranh Tây Sahara với Maroc, cũng như cuộc Nội chiến Algérie. Tuy nhiên do chỉ đụng độ đúng Maroc, một thế lực khu vực ngang ngửa, nên khả năng tác chiến của lực lượng này vẫn là một câu hỏi không rõ ràng.
Tuy nhiên theo các chuyên gia quân sự Hoa Kỳ, những người đã từng làm việc cùng quân đội Algérie trong khoảng thời gian từ 2003 tới nay, đặc biệt khi tác chiến chống phiến quân Hồi giáo ở Maghreb, quân đội Algérie được xem là một khác biệt so với các nước Ả Rập và Phi châu khác với sự tinh nhuệ, hiệp đồng tác chiến và thiện chiến cao trong khi không có quá nhiều trang bị đắt đỏ so với Ả Rập Xê Út, một đồng minh của Hoa Kỳ.
Theo Hiến pháp nước này, Quân đội nước này không tham gia vào bất kỳ phe phái nào trừ khi có rủi ro tới an ninh quốc gia.
Lịch sử
Quân đội Algérie đã luôn là một lực lượng quan trọng trên chính trường đầy sóng gió của nước này thời hậu Pháp thuộc. Trong nhiều trường hợp, quân đội nước này còn thậm chí có những ảnh hưởng to lớn và đầy biến động.
Ngoài ra, như bao nước Ả Rập khác, họ cũng đang trong tình trạng đối đầu với Israel từ 1947. Algérie có gửi các binh đoàn không quân và lục quân quy mô nhỏ giúp Ai Cập chống Israel năm 1967 và 1973.
Trong những năm 1990, sự trỗi dậy của các đảng bảo thủ theo chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan buộc quân đội Algérie phải sử dụng vũ trang, dẫn đến cuộc nội chiến đẫm máu hơn 10 năm ở quốc gia này. Tất cả các đảng Hồi giáo bảo thủ gần như bị đè bẹp sau 2002, mặc dù hoạt động của các nhóm này đã yếu hẳn từ 1996.
Năm 2013, cuộc khủng hoảng con tin In Amenas xảy ra. Quân đội Algérie đã tiến hành đột kích, giết chết tới 29 phiến quân song làm 37 con tin thiệt mạng. Một lính đặc nhiệm Algérie cũng đã hy sinh. Chính phủ nhiều nước đã đề nghị Algérie phải điều tra.
Hoa Kỳ hiện nay đã đề nghị Algérie hiệp lực để giải quyết khủng hoảng Mali và Niger.
Aphthona interstitialis
Aphthona interstitialis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1887.
Loài mèo trả ơn
Loài mèo trả ơn (Nhật: 猫の恩返し, ねこのおんがえし Hepburn: Neko no Ongaeshi) là một phim anime do hãng Studio Ghibli thực hiện với bàn tay của đạo diễn Morita Hiroyuki. Bộ phim được chuyển thể từ loạt manga cùng tên của Hiiragi Aoi. Phim được công chiếu lần đầu vào ngày 19 tháng 7 năm 2002. Bộ phim đã giành được giải xuất sắc trong Liên hoan Nghệ thuật truyền thông Nhật Bản năm 2002. Tại Việt Nam, phim được chiếu trên kênh SAM - BTV11 vào ngày 8 tháng 5 năm 2016 đến ngày 10 tháng 5 năm 2016.
Sơ lược cốt truyện
Cốt truyện xoay quanh Haru một nữ sinh trung học sau khi cô cứu được một chú mèo lạ khỏi bị xe tông, cô đã nhận được sự cảm kích của những chú mèo và sau đó cô được đưa đến vương quốc của loài mèo để trở thành vợ của thái tử. Cuộc phiêu lưu của Haru bắt đầu.
Sản xuất
Loài mèo trả ơn được Studio Ghibli bắt đầu thực hiện năm 1999 sau khi nhận được yêu cầu của một công viên giải trí tại Nhật Bản về một bộ phim ngắn dài khoảng 20 phút nói về các chú mèo. Hiiragi Aoi người có tác phẩm được Ghibli chuyển thể trước đó thì được nhờ việc thực hiện một loạt manga ngắn có tên Baron Neko no Danshaku (バロン 猫の男爵) để giới thiệu bộ phim. Tuy nhiên công viên giải trí đã hủy dự án sau đó.
Miyazaki Hayao đã sử dụng những gì có sẵn từ dự án còn dang dở và dùng nó để thử nghiệm khả năng của các đạo diễn tương lai tại Ghibli kết quả là bộ phim kéo dài ra đến 45 phút. Việc thực hiện được giao cho Morita Hiroyuki người đã thực hiện bộ phim Houhokekyo Tonari no Yamada-kun vào năm 1999. Ông đã mất 9 tháng để chuyển loạt manga của Hiiragi thành cốt truyện dùng cho phim với 525 trang. Miyazaki và Suzuki Toshio quyết định kéo bộ phim dài ra thêm nữa để sử dụng hết cốt truyện của Morita. Vì thế bộ phim trở thành bộ phim thứ ba của Ghibli không được đạo diễn bởi Miyazaki hay Takahata.
Phát hành
Loài mèo trả ơn được công chiếu lần đầu vào ngày 19 tháng 7 năm 2002. Sau đó phiên bản DVD của phim cũng được phát hành vào ngày 04 tháng 7 năm 2003 và đứng đầu bảng xếp hạng của Oricon về DVD có doanh thu cao trong hai tuần.
Disney đã đăng ký bản quyền phiên bản tiếng Anh của phim anime để phát hành ra thị trường quốc tế và Bắc Mỹ với lần phát hành đầu tiên do chi nhánh Buena Vista Home Entertainment đảm nhiệm. Phim đã được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau để công chiếu và phân phối tại nhiều nước bởi nhiều công ty như Monolith Films đăng ký tại Ba Lan, Europa Filmes tại Bồ Đào Nha, Universum-Filmsi tại Đức, Cameo tại Tây Ban Nha, Paradiso Home Entertainment tại Hà Lan, Madman Entertainment tại Úc, Optimum Releasing tại Anh và Deltamac tại Đài Loan.
Liên kết ngoài
Thể loại:Anime năm 2002 Thể loại:Anime và manga kỳ ảo Thể loại:Manga dài tập Thể loại:Phim năm 2002 Thể loại:Phim của Walt Disney Pictures Thể loại:Phim hoạt hình có tính kịch Thể loại:Phim tưởng tượng dành cho trẻ em Thể loại:Phim với các sự vật được nhân hoá Thể loại:Anime và manga phiêu lưu Thể loại:Phim đạo diễn đầu tay Thể loại:Phim hãng StudioCanal Thể loại:Phim phụ Thể loại:Phim về mèo Thể loại:Phim của Studio Ghibli
Sợi bông
nhỏ|300px|Bông đã sẵn sàng để thu hoạch liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:CSIRO_ScienceImage_10736_Manually_decontaminating_cotton_before_processing_at_an_Indian_spinning_mill.jpg|nhỏ|297x297px|Thủ công khử nhiễm bông trước khi chế biến tại nhà máy kéo sợi Ấn Độ (2010) Sợi bông là một loại sợi xơ mềm, mịn, mọc trong quả bông, hoặc vỏ bọc, xung quanh hạt của cây bông thuộc giống Gossypium trong họ cẩm quỳ Malvaceae. Sợi bông gần như là cellulose tinh khiết. Trong điều kiện tự nhiên, quả bông sẽ tăng khả năng phát tán của hạt.
Loại cây này là một loại cây bụi có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên khắp thế giới, bao gồm Châu Mỹ, Châu Phi, Ai Cập và Ấn Độ. Sự đa dạng lớn nhất của các loài bông hoang dã được tìm thấy ở Mexico, tiếp theo là Úc và Châu Phi. Bông được thuần hóa độc lập ở Thế giới Cũ và Mới.
Ước tính hiện tại sản lượng bông trên thế giới là khoảng 25 triệu tấn hoặc 110 triệu kiện bông hàng năm, chiếm 2,5% diện tích đất canh tác trên thế giới. Ấn Độ là nước sản xuất bông lớn nhất thế giới. Hoa Kỳ đã từng là nước xuất khẩu lớn nhất trong nhiều năm. Tại Hoa Kỳ, bông thường được đo theo kiện, có kích thước xấp xỉ 0,48 m3 và nặng 226,8 kg.
Các loại bông
Có 4 loài được trồng mục đích thương mại, tất cả đều đã được thuần hóa từ xa xưa:
Các giống lai cũng được tạo ra và trồng. Hai loài bông ở Thế giới mới chiếm phần lớn sản lượng bông hiện đại, nhưng hai loài ở Thế giới cũ đã được sử dụng rộng rãi trước những năm 1900. Trong khi sợi bông xuất hiện tự nhiên với các màu trắng, nâu, hồng và xanh lá cây, lo ngại về việc làm ô nhiễm di truyền của bông trắng đã khiến nhiều địa điểm trồng bông cấm trồng các loại bông màu.
Nam Á
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Mehrgarh_pakistan_rel96.JPG|nhỏ|Mehrgarh trong một bản đồ Bằng chứng sớm nhất về việc sử dụng bông trong Thế giới cổ, có niên đại 5500 năm TCN và được bảo quản bằng hạt đồng, đã được tìm thấy tại địa điểm thời kỳ đồ đá mới của Mehrgarh, dưới chân đèo Bolan ở Balochistan, Pakistan.
Châu Mỹ
Quả bông được phát hiện trong một hang động gần Tehuacán, México, có niên đại sớm nhất là năm 5500 TCN, nhưng con số niên đại này đang bị nghi ngờ. Có niên đại an toàn hơn là loài Gossypium hirs đờm được thuần hóa ở Mexico vào khoảng năm 3400 đến 2300 TCN.
Arabia
Người Hy Lạp và người Ả Rập không biết đến bông cho đến khi Chiến tranh của Alexander Đại đế, như Megasthenes đương thời của ông đã nói với Seleucus I Nicator rằng "có những cái cây mà len mọc trên đó" trong "Indica". Đây có thể là một tham chiếu đến "cây bông", Gossypium arboreum, là loài bản địa của tiểu lục địa Ấn Độ.
Theo Bách khoa toàn thư Columbia: "Cotton has been spun, woven, and dyed since prehistoric times. It clothed the people of ancient India, Egypt, and China. Hundreds of years before the Christian era, cotton textiles were woven in India with matchless skill, and their use spread to the Mediterranean countries."
Iran
Ở Iran (Ba Tư), lịch sử của bông có từ thời Achaemenid (thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên); tuy nhiên, có rất ít nguồn về việc trồng bông ở Iran thời tiền Hồi giáo. Việc trồng bông phổ biến ở Merv, Ray và Pars của Iran. Trong các bài thơ của các nhà thơ Ba Tư, đặc biệt là Shahname của Ferdowsi, có đề cập đến bông ("panbe" trong tiếng Ba Tư). Marco Polo (thế kỷ 13) đề cập đến các sản phẩm chính của Ba Tư, bao gồm cả bông. John Chardin, một du khách người Pháp vào thế kỷ 17 đã đến thăm Safavid Persia, đã nói về những trang trại bông rộng lớn của Ba Tư.
Trung Quốc
Trong triều đại nhà Hán (207 trước Công nguyên - 220 sau Công nguyên), bông được người dân Trung Quốc trồng ở tỉnh Vân Nam, miền nam Trung Quốc.
Phương Đông
Máy tách bông cầm tay đã được sử dụng ở Ấn Độ từ thế kỷ thứ 6, và sau đó được du nhập sang các nước khác từ đó. Giữa thế kỷ 12 và 14, máy tách bông kép xuất hiện ở Ấn Độ và Trung Quốc. Phiên bản Ấn Độ của máy tách bông trục lăn kép đã phổ biến trên khắp ngành thương mại bông Địa Trung Hải vào thế kỷ 16. Thiết bị cơ khí này, ở một số khu vực, được điều khiển bằng năng lượng nước.
Những hình ảnh minh họa rõ ràng sớm nhất về bánh xe quay đến từ thế giới Hồi giáo vào thế kỷ 11. Tài liệu tham khảo rõ ràng nhất sớm nhất về bánh xe quay ở Ấn Độ là vào năm 1350, cho thấy rằng bánh xe quay có thể đã được giới thiệu từ Iran đến Ấn Độ trong thời kỳ Vương quốc Hồi giáo Delhi.
Châu Âu
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Mandeville_cotton.jpg|nhỏ|Cây bông do [[John Mandeville tưởng tượng và vẽ vào thế kỷ 14]] Vào cuối thời kỳ trung cổ, bông được biết đến như một loại sợi nhập khẩu ở Bắc Âu, mà không có bất kỳ hiểu biết nào về nguồn gốc của nó, ngoài việc nó là một loại thực vật. Bởi vì Herodotus đã viết trong Lịch sử của mình, Quyển III, 106, rằng ở Ấn Độ, cây cối mọc trong tự nhiên tạo ra len, nên người ta cho rằng cây này là một cây gỗ, chứ không phải là một cây bụi. Khía cạnh này được giữ lại trong tên gọi của bông trong một số ngôn ngữ Đức, chẳng hạn như tiếng Đức Baumwolle, được dịch là "len cây" (Baum có nghĩa là "cây"; Wolle có nghĩa là "len"). Nhận thấy những điểm tương đồng của nó với len, người dân trong vùng chỉ có thể tưởng tượng rằng bông phải được sản xuất bởi những con cừu sinh trưởng từ thực vật. John Mandeville, viết vào năm 1350, đã tuyên bố như một thực tế rằng "Ở đó [Ấn Độ] đã mọc lên một cái cây tuyệt vời sinh ra những con cừu nhỏ trên đầu cành của nó. Những cành cây này mềm dẻo đến mức chúng đã cúi xuống để cho những con cừu non kiếm ăn khi chúng đói. " (Xem Vegetable Lamb of Tartary.) liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Vegetable_lamb_(Lee,_1887).jpg|phải|nhỏ|[[Agnus scythicus|Thịt cừu rau của Tartary]] Sản xuất bông đã được giới thiệu đến châu Âu trong cuộc chinh phục của người Hồi giáo trên bán đảo Iberia và Sicily. Kiến thức về dệt bông đã được truyền bá đến miền bắc nước Ý vào thế kỷ 12, khi Sicily bị chinh phục bởi người Norman, và do đó là phần còn lại của châu Âu. Bánh xe kéo sợi, được du nhập vào Châu Âu vào khoảng năm 1350, đã cải thiện tốc độ kéo sợi bông. Vào thế kỷ 15, Venice, Antwerp và Haarlem là những hải cảng quan trọng cho thương mại bông, và việc mua bán và vận chuyển vải bông đã trở nên rất có lãi.
Mughal Ấn Độ
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Renaldis_muslin_woman.jpg|nhỏ|Một người phụ nữ ở [[Dhaka mặc áo muslin Bengali, thế kỷ 18.]] Dưới thời Đế chế Mughal, cai trị ở tiểu lục địa Ấn Độ từ đầu thế kỷ 16 đến đầu thế kỷ 18, sản lượng bông của Ấn Độ đã tăng lên, cả về bông thô và bông dệt. Người Mughals đã đưa ra các cải cách nông nghiệp như một hệ thống doanh thu mới thiên về các cây trồng có giá trị cao hơn như bông và chàm, cung cấp các khuyến khích của nhà nước để trồng các loại cây màu, bên cạnh nhu cầu thị trường tăng cao.
Ngành công nghiệp sản xuất lớn nhất ở Đế quốc Mughal là sản xuất vải bông, bao gồm sản xuất hàng mảnh, vải calicos và vải muslins, ở dạng không tẩy trắng và có nhiều màu sắc. Ngành công nghiệp dệt bông chịu trách nhiệm về một phần lớn thương mại quốc tế của đế chế. Ấn Độ chiếm 25% thị phần dệt may toàn cầu vào đầu thế kỷ 18. Bông Ấn Độ dệt may là những người quan trọng nhất hàng hóa sản xuất trong thương mại thế giới trong thế kỷ 18, tiêu thụ trên toàn thế giới từ châu Mỹ đến Nhật Bản. Trung tâm sản xuất bông quan trọng nhất là tỉnh Bengal Subah, đặc biệt là xung quanh thủ đô Dhaka.
Máy tách bông cuộn bánh răng sâu, được phát minh ở Ấn Độ trong thời kỳ đầu của Vương quốc Hồi giáo Delhi của thế kỷ 13 - 14, được sử dụng trong Đế chế Mughal vào khoảng thế kỷ 16, và vẫn được sử dụng ở Ấn Độ cho đến ngày nay. Một sự đổi mới khác, việc kết hợp tay quay trong rượu gin bông, lần đầu tiên xuất hiện ở Ấn Độ vào thời kỳ cuối của Vương quốc Hồi giáo Delhi hoặc thời kỳ đầu của Đế chế Mughal. Việc sản xuất bông, có thể phần lớn được kéo thành sợi trong các ngôi làng và sau đó được đưa đến các thị trấn dưới dạng sợi để dệt thành vải dệt, đã được nâng cao nhờ sự phổ biến của bánh xe quay trên khắp Ấn Độ ngay trước thời đại Mughal, làm giảm chi phí sợi và giúp tăng nhu cầu về bông. Sự khuếch tán của bánh xe quay, và sự kết hợp của bánh răng sâu và tay quay vào gin bông con lăn, đã dẫn đến việc sản xuất vải bông của Ấn Độ được mở rộng đáng kể trong thời đại Mughal.
Có thông tin cho rằng, với một chiếc máy tách bông Ấn Độ, một nửa máy và một nửa dụng cụ, một người đàn ông và một phụ nữ có thể làm sạch 28 pound bông mỗi ngày. Với phiên bản sửa đổi của Forbes, một người đàn ông và một cậu bé có thể tạo ra 250 pound bông mỗi ngày. Nếu bò được sử dụng để cung cấp năng lượng cho 16 chiếc máy trong số này và một số ít lao động của người dân được sử dụng để nuôi chúng, thì chúng có thể tạo ra nhiều công việc như 750 người đã làm trước đây.
Ai Cập
Vào đầu thế kỷ 19, một người Pháp tên là M. Jumel đã đề xuất với người cai trị vĩ đại của Ai Cập, Mohamed Ali Pasha, rằng anh ta có thể kiếm được một khoản thu nhập đáng kể bằng cách trồng một loại bông chủ lực dài thêm Maho (Gossypium barbadense), ở Hạ Ai Cập, để thị trường Pháp. Mohamed Ali Pasha chấp nhận đề nghị này và tự cho mình độc quyền bán và xuất khẩu bông ở Ai Cập; và sau này bông được chỉ định nên được trồng ưu tiên hơn các cây trồng khác.
Ai Cập dưới thời Muhammad Ali vào đầu thế kỷ 19 có ngành công nghiệp bông năng suất cao thứ năm trên thế giới, xét về số lượng cọc sợi trên đầu người. Ban đầu, ngành công nghiệp này được thúc đẩy bởi máy móc dựa trên các nguồn năng lượng truyền thống, chẳng hạn như động vật, guồng nước và cối xay gió, cũng là những nguồn năng lượng chính ở Tây Âu cho đến khoảng năm 1870. Dưới thời Muhammad Ali vào đầu thế kỷ 19, động cơ hơi nước đã được đưa vào ngành công nghiệp bông Ai Cập.
Vào thời Nội chiến Hoa Kỳ, xuất khẩu bông hàng năm đạt 16 triệu đô la (120.000 kiện), tăng lên 56 triệu đô la vào năm 1864, chủ yếu do mất nguồn cung của Liên minh miền Nam trên thị trường thế giới. Xuất khẩu tiếp tục tăng ngay cả sau khi Hoa Kỳ đưa bông trở lại, hiện được sản xuất bởi lực lượng lao động được trả lương, và xuất khẩu bông của Ai Cập đạt 1,2 triệu kiện mỗi năm vào năm 1903.
Công ty Đông Ấn
liên_kết=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp tin:Cotton_bales_at_the_port_in_Bombay_in_the_1860s.JPG|nhỏ|Những kiện bông tại cảng ở [[Mumbai|Bombay, Ấn Độ, những năm 1860.]] Công ty Đông Ấn Anh (EIC) đã giới thiệu cho Anh quốc loại vải làm bằng vải hoa và vải chintz giá rẻ trong quá trình khôi phục chế độ quân chủ vào những năm 1660. Ban đầu được nhập khẩu như một mặt hàng phụ mới lạ, từ các cửa hàng buôn bán gia vị của nó ở châu Á, vải màu sắc rẻ tiền đã trở nên phổ biến và vượt qua thương mại gia vị của EIC về giá trị vào cuối thế kỷ 17. EIC đã nắm bắt được nhu cầu, đặc biệt là đối với calico, bằng cách mở rộng các nhà máy ở châu Á và sản xuất và nhập khẩu vải với số lượng lớn, tạo ra sự cạnh tranh cho các nhà sản xuất dệt len và vải lanh trong nước. Những người thợ dệt, thợ kéo sợi, thợ nhuộm, người chăn cừu và nông dân bị ảnh hưởng đã phản đối và câu hỏi về hoa tam thất đã trở thành một trong những vấn đề chính của chính trị Quốc gia giữa những năm 1680 và 1730. Nghị viện bắt đầu nhận thấy doanh số bán hàng dệt may trong nước giảm và sự gia tăng hàng dệt may nhập khẩu từ những nơi như Trung Quốc và Ấn Độ. Thấy Công ty Đông Ấn và việc nhập khẩu hàng dệt của họ là mối đe dọa đối với các doanh nghiệp dệt trong nước, Quốc hội đã thông qua Đạo luật Calico năm 1700, ngăn chặn việc nhập khẩu vải bông. Vì không có hình phạt nào đối với việc tiếp tục bán vải bông nên việc buôn lậu vật liệu phổ biến đã trở nên phổ biến. Năm 1721, không hài lòng với kết quả của đạo luật đầu tiên, Quốc hội đã thông qua một bổ sung nghiêm ngặt hơn, lần này cấm bán hầu hết các loại bông, nhập khẩu và nội địa (chỉ miễn chỉ sợi Fustian và bông thô). Việc miễn trừ bông thô khỏi lệnh cấm ban đầu đã chứng kiến 2 nghìn kiện bông được nhập khẩu hàng năm, trở thành cơ sở của một ngành công nghiệp bản địa mới, bước đầu sản xuất Fustian cho thị trường nội địa, mặc dù quan trọng hơn là kích hoạt sự phát triển của một loạt cơ giới hóa kéo sợi và dệt công nghệ, để xử lý vật liệu. Hoạt động sản xuất cơ giới hóa này tập trung ở các nhà máy bông mới, vốn được mở rộng từ từ cho đến đầu những năm 1770, hàng năm, bảy nghìn kiện bông đã được nhập khẩu, và các chủ nhà máy mới đã gây áp lực lên Quốc hội để dỡ bỏ lệnh cấm sản xuất và bán vải bông tinh khiết, vì chúng có thể dễ dàng cạnh tranh với bất cứ thứ gì mà EIC có thể nhập khẩu.
Các đạo luật bị bãi bỏ vào năm 1774, gây ra làn sóng đầu tư vào sản xuất và kéo sợi bông dựa trên nhà máy, làm tăng gấp đôi nhu cầu về bông thô trong vòng vài năm và tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ, vào những năm 1840
Hàng dệt bông Ấn Độ, đặc biệt là hàng dệt từ Bengal, tiếp tục duy trì lợi thế cạnh tranh cho đến thế kỷ 19. Để cạnh tranh với Ấn Độ, Anh đã đầu tư vào tiến bộ kỹ thuật tiết kiệm lao động, đồng thời thực hiện các chính sách bảo hộ như các lệnh cấm và thuế quan để hạn chế nhập khẩu của Ấn Độ. Đồng thời, sự cai trị của Công ty Đông Ấn tại Ấn Độ đã góp phần vào quá trình phi công nghiệp hóa của nó, mở ra một thị trường mới cho hàng hóa của Anh, trong khi nguồn vốn tích lũy được từ Bengal sau cuộc chinh phục năm 1757 được sử dụng để đầu tư vào các ngành công nghiệp của Anh như sản xuất dệt may. và làm tăng đáng kể sự giàu có của người Anh. Thực dân Anh cũng buộc phải mở các thị trường rộng lớn của Ấn Độ đối với hàng hóa của Anh, có thể được bán ở Ấn Độ mà không thuế hoặc thuế, so với các nhà sản xuất Ấn Độ địa phương, người được rất nhiều đánh thuế, trong khi bông thô được nhập khẩu từ Ấn Độ mà không thuế quan cho các nhà máy của Anh mà sản xuất hàng dệt may từ Bông Ấn Độ, tạo cho Anh độc quyền đối với thị trường rộng lớn và nguồn tài nguyên bông của Ấn Độ. Ấn Độ vừa là nhà cung cấp hàng thô quan trọng cho các nhà sản xuất Anh, vừa là thị trường tiêu thụ lớn cho hàng hóa sản xuất của Anh. Cuối cùng, Anh đã vượt qua Ấn Độ để trở thành nhà sản xuất vải bông hàng đầu thế giới trong thế kỷ 19.
Lĩnh vực chế biến bông của Ấn Độ đã thay đổi trong quá trình mở rộng EIC ở Ấn Độ vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19. Từ việc tập trung cung cấp cho thị trường Anh sang cung cấp bông thô cho Đông Á. Vì hàng dệt do Artisan sản xuất không còn đủ sức cạnh tranh với hàng được sản xuất Công nghiệp, và Châu Âu ưa chuộng loại bông rẻ hơn được sản xuất từ nô lệ, loại vải dệt kim dài chủ yếu của Mỹ và Ai Cập, để làm nguyên liệu.
Cách mạng công nghiệp
Sự ra đời của Cách mạng Công nghiệp ở Anh đã tạo ra một động lực lớn cho sản xuất bông, khi dệt may trở thành mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Anh. Vào năm 1738, Lewis Paul và John Wyatt, ở Birmingham, Anh, đã được cấp bằng sáng chế cho máy kéo sợi con lăn, cũng như hệ thống kéo sợi bông và suốt chỉ để kéo bông đến độ dày đều hơn bằng cách sử dụng hai bộ trục con lăn di chuyển với tốc độ khác nhau. Sau đó, việc phát minh ra máy kéo sợi của James Hargreaves vào năm 1764, khung kéo sợi của Richard Arkwright vào năm 1769 và con la kéo sợi của Samuel Crompton vào năm 1775 đã cho phép các thợ kéo sợi của Anh sản xuất sợi bông với tỷ lệ cao hơn nhiều. Từ cuối thế kỷ 18 trở đi, thành phố Manchester của Anh có biệt danh là " Cottonopolis " do sự toàn diện của ngành công nghiệp bông trong thành phố và Manchester đóng vai trò là trung tâm của ngành thương mại bông toàn cầu.
Hôn nhân cùng giới ở Delaware
Hôn nhân cùng giới đã được công nhận hợp pháp tại Delaware kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2013. Thống đốc Jack Markell đã ký luật vào ngày 7 tháng 5 năm 2013, chỉ vài giờ sau khi thông qua tại Hạ viện và Thượng viện. Mặc dù Rhode Island ban hành luật hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới trước Delaware, vào ngày 1 tháng 7, Delaware trở thành tiểu bang thứ mười một và quyền tài phán thứ mười hai của Hoa Kỳ, cho phép các cặp cùng giới kết hôn, trước Minnesota và Rhode Island một tháng.
Sợi bông
Cách mạng công nghiệp
Năng lực sản xuất ở Anh và Mỹ đã được cải thiện nhờ phát minh ra máy tách bông hiện đại của Eli Whitney người Mỹ vào năm 1793. Trước khi phát triển gins bông, các sợi bông phải được kéo từ hạt một cách cẩn thận bằng tay. Vào cuối những năm 1700, một số máy làm ginning thô đã được phát triển. Tuy nhiên, để sản xuất một kiện bông cần hơn 600 giờ lao động của con người, khiến cho việc sản xuất quy mô lớn trở nên không kinh tế ở Hoa Kỳ, ngay cả khi sử dụng con người làm lao động nô lệ. Loại rượu gin mà Whitney sản xuất (thiết kế của Holmes) đã giảm số giờ xuống chỉ còn hơn chục giờ cho mỗi kiện hàng. Mặc dù Whitney đã được cấp bằng sáng chế cho thiết kế của riêng mình cho một chiếc gin bông, nhưng ông đã sản xuất một thiết kế trước đó từ Henry Odgen Holmes, Holmes đã nộp bằng sáng chế vào năm 1796. Cải tiến công nghệ và tăng cường kiểm soát thị trường thế giới cho phép các thương nhân Anh phát triển một chuỗi thương mại, trong đó sợi bông thô (lúc đầu) được mua từ các đồn điền thuộc địa, chế biến thành vải bông trong các nhà máy ở Lancashire, và sau đó xuất khẩu trên tàu của Anh đến các thuộc địa bị giam cầm. thị trường Tây Phi, Ấn Độ và Trung Quốc (thông qua Thượng Hải và Hồng Kông).
Hôn nhân cùng giới ở Delaware
Delaware trước đây đã mở rộng sự công nhận đối với các mối quan hệ cùng giới dưới hình thức kết hợp dân sự, nơi cấp cho các cặp cùng giới "quyền, lợi ích, sự bảo vệ và trách nhiệm" của người kết hôn. Kết hợp dân sự đã có mặt tại Delaware vào ngày 1 tháng 1 năm 2012, sau khi ban hành luật pháp được ký bởi Thống đốc Markell vào ngày 11 tháng 5 năm 2011.
Sợi bông
Cách mạng công nghiệp
Đến những năm 1840, Ấn Độ không còn khả năng cung cấp số lượng lớn sợi bông cần thiết cho các nhà máy cơ giới hóa của Anh, trong khi việc vận chuyển bông cồng kềnh, giá rẻ từ Ấn Độ sang Anh mất nhiều thời gian và tốn kém. Điều này, cùng với sự xuất hiện của bông Mỹ như một loại cao cấp (do sợi dài hơn, chắc hơn của hai loài bản địa châu Mỹ đã được thuần hóa, Gossypium hirs đờm và Gossypium barbadense), đã khuyến khích các thương nhân Anh mua bông từ các đồn điền ở Hoa Kỳ và ở vùng Caribê. Đến giữa thế kỷ 19, " King Cotton " đã trở thành trụ cột của nền kinh tế miền Nam nước Mỹ. Tại Hoa Kỳ, trồng trọt và thu hoạch bông trở thành nghề hàng đầu của nô lệ.
Trong Nội chiến Hoa Kỳ, xuất khẩu bông của Hoa Kỳ sụt giảm do Liên minh phong tỏa các cảng miền Nam, và cũng do quyết định chiến lược của chính phủ Liên minh cắt giảm xuất khẩu, với hy vọng buộc Anh phải công nhận Liên minh miền Nam hoặc tham chiến. Nạn đói bông Lancashire đã thúc đẩy những người mua bông chính là Anh và Pháp chuyển sang dùng bông Ai Cập. Các thương nhân Anh và Pháp đầu tư mạnh vào các đồn điền trồng bông. Chính phủ Ai Cập của Viceroy Isma'il đã vay các khoản vay đáng kể từ các chủ ngân hàng và sàn giao dịch chứng khoán châu Âu. Sau khi Nội chiến Hoa Kỳ kết thúc năm 1865, các thương nhân Anh và Pháp đã từ bỏ bông Ai Cập và quay trở lại hàng xuất khẩu giá rẻ của Mỹ,   đẩy Ai Cập vào vòng xoáy thâm hụt dẫn đến việc đất nước này tuyên bố phá sản vào năm 1876, một yếu tố chính đằng sau sự chiếm đóng của Ai Cập bởi Đế quốc Anh vào năm 1882.
Trong thời gian này, việc trồng bông ở Đế quốc Anh, đặc biệt là Úc và Ấn Độ, đã tăng lên đáng kể để thay thế sản lượng bị mất ở miền Nam Hoa Kỳ. Thông qua thuế quan và các hạn chế khác, chính phủ Anh không khuyến khích sản xuất vải bông ở Ấn Độ; thay vào đó, sợi thô đã được gửi đến Anh để xử lý. Mahatma Gandhi người Ấn Độ đã mô tả quá trình này:
Hoa Kỳ
Bông vẫn là cây trồng chủ lực trong nền kinh tế miền Nam sau khi chế độ nô lệ chấm dứt vào năm 1865. Ở khắp miền Nam, canh tác chia sẻ đã phát triển, trong đó những người nông dân không có đất làm việc trên đất của người khác để đổi lấy một phần lợi nhuận. Một số nông dân thuê đất và tự chịu chi phí sản xuất. Cho đến khi máy hái bông cơ khí được phát triển, nông dân trồng bông cần thêm lao động để hái bông bằng tay. Hái bông là một nguồn thu nhập của các gia đình trên khắp miền Nam. Hệ thống trường học ở nông thôn và thị trấn nhỏ có các kỳ nghỉ tách biệt để trẻ em có thể làm việc trên cánh đồng trong thời gian "hái bông".
Trong những năm giữa thế kỷ 20, việc làm trong lĩnh vực trồng bông giảm, do máy móc bắt đầu thay thế lao động và lực lượng lao động nông thôn của miền Nam giảm dần trong các cuộc Thế chiến. Bông vẫn là mặt hàng xuất khẩu chính của Hoa Kỳ, với các trang trại lớn ở California, Arizona và Deep South.
Tham khảo
Thể loại:Vật liệu phân hủy sinh học Thể loại:Bài cơ bản sơ khai Thể loại:Cây trồng
Eristalinus copiosa
Eristalinus copiosa là một loài ruồi trong họ Ruồi giả ong (Syrphidae). Loài này được Walker mô tả khoa học đầu tiên năm 1852. Eristalinus copiosa phân bố ở miền Australasia
Tham khảo
Thể loại:Động vật được mô tả năm 1852 Thể loại:Eristalinus
Thelypteris lobata
Thelypteris lobata là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được C.F.Reed mô tả khoa học đầu tiên năm 1968. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Liên kết ngoài
L Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968 Thể loại:Unresolved names
Thelypteris lobata
Aedia
Aedia là một chi bướm đêm trong họ Erebidae. Nếu nó được xếp vào phân họ, thì có thuộc phân tôngAediina.
Tham khảo
Thể loại:Aediini
Stevia serrata
Stevia serrata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Cav. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1797.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Cúc ngọt Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1797
Mệnh phụ
nhỏ|250px|Chân dung một mệnh phụ thời [[nhà Minh.]] Mệnh phụ (chữ Hán: 命婦; Hangul: 외명부), theo ý nghĩa phổ biến thì là một danh từ gọi các phụ nữ có tước hàm thuộc các triều đại phong kiến ở Trung Quốc, cùng các quốc gia Hán quyển Đông Á như Việt Nam và Triều Tiên.
Những phụ nữ có được danh xưng mệnh phụ đều phải do chính các vị Vua của triều đại ấy chính thức sắc phong, chế lệnh ban cho tước hàm cùng quần áo, thậm chí đôi khi có được thực ấp đất phong dù không phổ biến. Các triều đại lớn đều xem trọng nghi lễ, phẩm vị quan viên được thành lập là bắt buộc, song hành với đó thì các triều đại luôn cần có những tước hiệu cho mẹ hoặc vợ của họ để vinh danh dù không có thực quyền nào.
Khái quát
Vào thời nhà Chu, danh xưng mệnh phụ luôn ám chỉ đến vợ của quan viên, đại khái là tầng lớp Khanh-Đại phu phụ trợ Thiên tử lẫn các vị Vua chư hầu. Sách Cựu Đường thư khi dẫn khái niệm mệnh phụ có nói:
Xã hội quân chủ khi xưa nếu đem Thiên tử cùng Vua chư hầu thống lĩnh cánh đàn ông, thì các Hậu và Quân phu nhân đều thống lĩnh các đàn bà. Cũng như quan viên, vợ của họ đều được xét vào diện có địa vị trong giới phụ nữ, để chia ra sang hèn so với vợ của những dân thường, từ đấy cách gọi 「Mệnh phụ」 ra đời. Theo đà phát triển của các triều đại, danh xưng mệnh phụ được chia ra 2 khái niệm tổng quát:
Trung Quốc
Thời nhà Đường là triều đại đầu tiên quy mô chế định tước hiệu cho phụ nữ gia quyến của quan viên đại thần. Lúc này khái niệm "Cáo mệnh" vẫn chưa tồn tại, mà chỉ là dựa theo công trạng của quan viên gia phong. Bên cạnh đó, "Ngoại mệnh phụ" nhà Đường cũng đem công chúa, vợ và con gái của hoàng tử tước vương đều gom vào, tạo thành một chế độ khá phức tạp :
Chế độ nhà Đường cũng bắt đầu định quy tắc lễ cho mệnh phụ, khi nhập triều tham bái thì đều dựa vào lễ nghi phẩm trật của chồng hoặc con trai. Về vấn đề xin ban tước cho nữ giới trong nhà, những người con do vợ lẽ sinh ra (Thứ tử; 庶子) nếu có công danh thì chỉ có thể xin gia tôn cho mẹ cả đích mẫu, chỉ khi không có đích mẫu thì mẹ ruột mới được hưởng. Những bà mẹ tước phi và phu nhân tự động thêm chữ "Thái" (太) vào tên hiệu của mình để phân biệt với người vợ.
Meiotrichum
Meiotrichum là một chi rêu trong họ Polytrichaceae.
Mệnh phụ
Trung Quốc
Tước hiệu mệnh phụ thời nhà Tống về cơ bản học theo nhà Đường, nhưng bắt đầu chế định nên chế độ "Cáo mệnh", trở thành căn bản của nhiều triều đại sau. Nhà Tống gọi các bậc ngoại mệnh phụ tổng có 14 vị :
Trước cải cách của Tống Huy Tông vào năm Chính Hòa thứ 3 (1113), triều Tống ngoài Đại trưởng công chúa đến Huyện chúa, thì còn hai tước hiệu đặc thù là Quận quân (郡君) và Huyện quân (縣君). Hai tước vị này ở thời Tống thì phạm vi gia phong rất rộng, từ nội mệnh phụ đến ngoại mệnh phụ, hoàng tử phi, tông nữ đều có thể gia phong tước hiệu này, nhưng sau đó từ "Quận quân" chia thành "Thục nhân" đến "Cung nhân", còn "Huyện quân" là 3 tước Mệnh phụ còn lại.
Khác với nhà Đường thì nhà Tống không dùng "phẩm cấp" để quy định thứ bậc cho ngoại mệnh phụ, ngoài duy trì "Nội mệnh phụ Ngũ phẩm", còn 14 tước vị này chia theo "đẳng giai", tức chỉ đơn thuần thứ tự bậc cao hơn và thấp hơn mà không gọi phẩm. Những tước vị này được quy định cụ thể để truy phong cho hàng quan chức nào theo những dịp đại phong, còn ngoài ra thì cũng tùy đặc chỉ mà có tước hiệu, như con gái công thần cũng có thể phong những tước hiệu vượt quá thân phận như Quận chúa cùng Huyện chúa, con gái của công chúa dù trước nay không có lệ gia phong nhưng ở thời Tống cũng có thể phong quận chúa, hay các hoàng tử phi đều thụ phong "Quốc phu nhân" cùng "Quận phu nhân" mà không gọi đơn giản là "Vương phi" như nhà Đường. Đây là một đặc điểm tương đối phổ biến thời Tống.
Triều đại nhà Nguyên tiếp bước quy chế mệnh phụ như của triều Tống, chia ra mệnh phụ dựa theo chồng con mà có địa vị được phân ra 3 hạng phẩm vị là từ Nhất phẩm đến Tam phẩm, từ Tứ phẩm đến Lục phẩm và từ Lục phẩm trở xuống. Về phong hiệu chi tiết, căn cứ quy định phong tặng vị hiệu của quan viên, thu được 6 tước hiệu :
Hai triều nhà Minh và nhà Thanh đều mô phỏng quy định tước hiệu của nhà Tống nên có khá nhiều tương đồng. Cả hai đều đem "phẩm cấp" dùng cho ngoại mệnh phụ và chính thức đưa danh vị công chúa-quận chúa ra khỏi hệ thống ngoại mệnh phụ, khiến cho khái niệm mệnh phụ chỉ gói gọn trong gia quyến quan lại. Theo nhà Minh, tước phong của các hoàng nữ và tông nữ về cơ bản được dựa theo nhà Tống, còn nhà Thanh chia hoàng nữ làm hai tước là "Cố Luân Công chúa" cùng "Hòa Thạc Công chúa", bên cạnh đó các tông nữ đều có hệ thống Cách cách phức tạp.
Căn cứ Minh sử cùng Thanh sử cảo, chế độ thứ bậc mệnh phụ cụ thể:
Quy định phong tặng nhà Minh tương đối chi tiết. Ngoài chuyện thêm chữ "Thái" nếu người đàn bà ấy được gia phong vì con cái, thì cũng quy định đích mẫu còn thì không được thỉnh phong sinh mẫu, nếu có sinh mẫu còn sống mà chưa được phong thì không được phong thê tử trước. Khi phong thê tử, chỉ được ban ân gia phong đích thê và một kế thê, tức chỉ có "Nguyên phối thê tử" và "Kế thê đầu tiên" là được phong.
Thời Thanh cơ bản noi theo cách cũ của đời Minh, dùng "Cáo mệnh" (诰命) và "Cáo sắc" (诰敕) làm cơ sở phân chia thứ bậc. Đời Thanh quy định, phàm là quan viên triều đình khi đạt được chức quan thì cũng có đãi ngộ hạng ngạch tương ứng, xuất phát từ ưu đãi mà suy xét, quan viên có thể thông qua "Đàm ân cáo sắc" (覃恩诰敕) để có thể xin ban ân cho thành viên trong gia đình mình. Căn cứ phẩm cấp khác nhau của quan viên, phạm vi "Đàm ân cáo sắc" cùng hình thức cũng khác nhau.
Renanthera moluccana
Liên kết ngoài
Thể loại:Renanthera Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1849
Tilapia buttikoferi
Tilapia buttikoferi là một loài cá thuộc chi Cá rô phi đặc hữu của tây châu Phi, đặc biệt là Liberia. Chúng là cá nước ngọt mà có xu hướng sống trong sông và suối. Người ta đã nhập khẩu và nhân giống chúng trên toàn thế giới để nuôi cảnh và nuôi lấy thịt.
Mệnh phụ
Việt Nam
Tại Việt Nam, các triều nhà Lý và nhà Trần đã không thể khảo được chế định toàn vẹn, chỉ hai triều đại Hậu Lê cùng nhà Nguyễn là có lượng tư liệu còn đủ, mới xác định được thứ bậc ngoại mệnh phụ đều mô phỏng Tống-Minh. Căn cứ Lịch triều hiến chương loại chí và Đại Nam thực lục, tước phong mệnh phụ thời nhà Lê và nhà Nguyễn có thứ tự như sau.
Tilapia buttikoferi
Tham khảo
B Thể loại:Cá châu Phi Thể loại:Loài ít quan tâm
Mệnh phụ
Việt Nam
Thời nhà Nguyễn cũng rất ít lạm tước, đến hoàng tộc nhà Nguyễn cũng phải luận công hay không mà gia phong, sự gia phong cũng rất ít, do đó tước hiệu ngoại mệnh phụ sử dụng gần như chỉ để phong tặng cha mẹ và vợ quan viên, đặc biệt là những ngoại thích (cha mẹ các hoàng thái hậu). Các hoàng nữ và tôn nữ chỉ có thân phận, hoàng nữ tuy có phong tước công chúa nhưng đại đa số chỉ là xưng hô mà không có tước phong thái ấp đúng nghĩa (xem kỹ ở bài Hoàng tộc nhà Nguyễn).
Triều Tiên
Nhà Cao Ly tại Triều Tiên, tước hiệu Phu nhân còn dùng để phong cho các con gái của quốc vương, như Cao Ly Quang Tông năm ấy phong hai con gái lần lượt là Thiên Thu điện phu nhân (千秋殿夫人) cùng Bảo Hoa cung phu nhân (寶華宮夫人). Mặt khác lại có các tước hiệu như Quốc Đại phu nhân (國大夫人; 국대부인), Quận Đại phu nhân (郡大夫人; 군대부인) và Phủ phu nhân (府夫人; 부부인) đều dành cho Ngoại mệnh phụ. Từ đây Cao Ly có cơ sở tước hiệu Ngoại mệnh phụ khá đặc thù được phát triển ở thời Triều Tiên ngay sau đó.
Đến thời kỳ nhà Triều Tiên, thực tế triều đại này chia làm rất nhiều giai đoạn, nhưng đều lấy Triều Tiên Thế Tông và Triều Tiên Thành Tông làm cột móc lớn, bởi vì rất nhiều thay đổi về quan chế tước hiệu diễn ra sau Thế Tông và Thành Tông, trong đó là thứ bậc và tên tước vị của tông thất lẫn ngoại mệnh phụ. Sơ kỳ Triều Tiên, mẹ của vương phi ban đầu hoạch phong "Quốc Đại phu nhân", cụ thể là "Tam Hàn Quốc Đại phu nhân" (三韓國大夫人), sau mới sửa thành "Phủ phu nhân" như hiện tại biết đến. Hoặc như con gái quốc vương gọi Cung chúa (宮主; 궁주) cũng rất thường thấy, sau cũng dần sửa đổi cho khác biệt. Triều Tiên coi trọng Nho giáo, con trai của quốc vương ("vương tử") cùng con gái của quốc vương ("vương nữ") đều chia ra Đích (嫡) và Thứ (庶) rất gay gắt. Gọi là "Đích" tức là do chính thất vương phi sinh ra, còn "Thứ" là do hậu cung tần ngự sinh ra, do vậy tước hiệu vương thất giữa Đích tử-Thứ tử cùng Đích nữ-Thứ nữ của Triều Tiên cũng có khác biệt, đặc biệt là kể từ sau thời Thành Tông.
Chế độ Triều Tiên thời Thái Tổ và Thái Tông mô phỏng Trung Quốc và triều đại trước là Cao Ly, định phong tước cho mệnh phụ tông thất cùng mệnh phụ quan viên, song khoảng cách giữa các mệnh phụ lại khá nhập nhằng và phức tạp.
Pháp chế Triều Tiên qua nhiều đợt tu sửa, từ sau Thành Tông thì trở thành chế độ gần như bất di bất dịch và được biết đến nhiều nhất. Vương đích tử thụ phong Đại quân (大君; 대군), các vương thứ tử phong Quân (君; 군), đích nữ là Công chúa còn thứ nữ là Ông chúa. Ngoài ra, các tước hiệu ngoại mệnh phụ cũng được bỏ đi nhiều định chế từ Thái Tổ, Thái Tông cùng Thế Tông, tạo ra một hệ thống tinh giản hơn.
Phong tặng nhũ mẫu
Vào thời Minh-Thanh, quy chế tước vị đã hoàn chỉnh nên "Phu nhân" chỉ dùng cho ngoại mệnh phụ và các nữ quan có công lao. Ngoài ra, do hai triều Minh-Thanh triệt để tránh ngoại thích, họ không cho các vị hoàng tử và công chúa gần gũi thân mẫu mà thường giao nhũ mẫu chăm sóc, thành ra rất nhiều nhũ mẫu của hoàng đế được vinh hiển, như:
Tham khảo
Thể loại:Danh hiệu Thể loại:Tước hiệu quý tộc Thể loại:Tước vị Thể loại:Nữ giới Thể loại:Tước hiệu hoàng gia
Sedum concarpum
Sedum concarpum là một loài thực vật có hoa trong họ Crassulaceae. Loài này được Fröd. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Zeuxippus
Zeuxippus là một chi nhện trong họ Salticidae.
Các loài
Các loài trong chi này gồm:
Tham khảo
Thể loại:Salticidae
Valdaysky (huyện)
Tham khảo
Thể loại:Huyện của Tỉnh Novgorod Thể loại:Huyện của Nga
Hieracium arrectipes
Hieracium arrectipes là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Almq. ex Elfstr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1890
Thập niên 50
0s
Thập niên 50 hay thập kỷ 50 chỉ đến những năm từ 50 đến 59.
18634 Champigneulles
18634 Champigneulles (1998 EQ1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 3 năm 1998 bởi Khảo sát tiểu hành tinh OCA-DLR ở Caussols.
Tham khảo
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1998
Chợ Mới (định hướng)
Chợ Mới có thể là một trong số các địa danh sau: