cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hữu Châu (định hướng)
Hữu Châu có thể là:
Clutia platyphylla
Clutia platyphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Peraceae. Loài này được Pax & K.Hoffm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1911.
Liên kết ngoài
Thể loại:Clutia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1911
Ditrichum tenuifolium
Ditrichum tenuifolium là một loài rêu trong họ Ditrichaceae. Loài này được Lindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Myrceugenia cucullata
Myrceugenia cucullata là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được D.Legrand mô tả khoa học đầu tiên năm 1957.
Ditrichum tenuifolium
Liên kết ngoài
Thể loại:Ditrichum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1879
Myrceugenia cucullata
Liên kết ngoài
Thể loại:Myrceugenia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1957
Gynoplistia howensis
Gynoplistia howensis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Gynoplistia Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia
Dicranota subsordida
Dicranota (Rhaphidolabis) subsordida là một loài ruồi trong họ Pediciidae. Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.
Tham khảo
Thể loại:Dicranota
Amauria rotundifolia
Amauria rotundifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Liên kết ngoài
Thể loại:Amauria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1844
Chvalkovice, Náchod
Chvalkovice là một làng thuộc huyện Náchod, vùng Královéhradecký, Cộng hòa Séc.
Tham khảo
Thể loại:Khu dân cư ở huyện Náchod Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc
Atepa
Tham khảo
Thể loại:Euliini
Hylaeus bidentatus
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1853
Neoantistea procteri
Loài này thuộc chi Neoantistea. Neoantistea procteri được Willis J. Gertsch miêu tả năm 1946.
Tham khảo
Thể loại:Neoantistea
Sorolepidium glaciale
Sorolepidium glaciale là một loài thực vật có mạch trong họ Dryopteridaceae. Loài này được (H. Christ) H. Christ miêu tả khoa học đầu tiên năm 1911.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sorolepidium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1911
Eva Green
Eva Gaëlle Green (sinh 6 tháng 7 năm 1980 ) là một nữ diễn viên, người mẫu Pháp. Cô bắt đầu sự nghiệp của mình tại nhà hát trước khi thực hiện bộ phim đầu tiên ra mắt vào năm 2003, là The Dreamers của Bernardo Bertolucci. Cô được khán giả quốc tế công nhận khi hóa thân thành Sibylla, nữ hoàng Jerusalem trong bộ phim sử thi Kingdom Kingdom of Heaven (2005) của đạo diễn Ridley Scott và đóng vai Bond girl Vesper Lynd trong bộ phim về James Bond, Casino Royale (2006). Năm 2006, Green được trao giải BAFTA dành cho ngôi sao triển vọng, BAFTA.
Từ năm 2006, Green đã đóng vai chính trong các phim độc lập như Cracks (2009), Womb (2010) và Perfect Sense (2011). Cô cũng xuất hiện trên phim truyền hình Camelot (2011) và đóng vai Angelique Bouchard trong phim chuyển thể màn ảnh lớn Dark Shadows (2012) của đạo diễn Tim Burton. Vào năm 2014, cô đóng vai Artemisia trong phần tiếp theo phim 300, 300: Rise of a Empire (2014) và Ava Lord trong phần tiếp theo phim Sin City, Sin City: A Dame to Kill For (2014) của Frank Miller và Robert Rodriguez. Cô cũng đóng vai Vanessa Ives trong phim truyền hình kinh dị Penny Dreadful (2014-16) của kênh Showtime. Diễn xuất của cô trong phim đã giành được đề cử giải Nữ chính xuất sắc nhất phim truyền hình tại Giải Quả cầu vàng lần thứ 73. Năm 2016, cô đóng vai nhân vật chính trong phim giả tưởng Mái ấm lạ kỳ của cô Peregrine của đạo diễn Tim Burton.
Sự nghiệp
Eva Gaelle Green sinh tại Paris, Pháp. Mẹ của cô, Marlène Jobert là nữ diễn viên nổi tiếng ở Pháp, bà là người Do Thái Sephardi. Bố của cô, Walter Green, cũng từng là một nam diễn viên nhà nghề, ông có cha là người Thụy Điển và mẹ là người Pháp. Eva Green có một cô em gái song sinh tên Joy. Tuy nhiên, hai chị em chỉ giống nhau về ngoại hình, còn hoàn toàn trái ngược về tính cách
Lúc nhỏ, Eva Green đã từng mong muốn sẽ trở thành nhà nghiên cứu về Ai Cập cổ đại. những năm học trung học, Eva Green đã được biết tới là một nữ sinh đa văn hóa, đa ngôn ngữ. Nhưng năm 16 tuổi, cô cảm thấy không nên tiếp tục theo học mà bắt đầu gia nhập làng điện ảnh vào năm 2001. Eva Green bước đầu theo học tại Trường Nghệ thuật diễn xuất Webber Douglas tại Luân Đôn trước khi theo học tại Eva Saint – Paul.
Bắt đầu từ sân khấu rồi truyền hình, Eva Green nhận được vài vai diễn một cách tình cờ. Cô thất bại với CQ của Roman Coppola, nhưng đạo diễn Bernado Bertolucci vẫn chọn cô cho "The Dreames" năm 2003. Vai diễn đầu tiên cô có được lập tức trong lần đầu ra mắt với nhiều cảnh nóng bỏng chỉ dành cho những người trên 17 tuổi. Trong phim này, Eva đã phơi bày tất cả thân hình đẹp hoàn hảo của mình trên màn ảnh rộng và bộ phim The Dreamers cũng làm nảy sinh biết bao cuộc tranh cãi trong giới phê bình điện ảnh Pháp.
Sau thành công trong bộ phim The Dreamers, tên tuổi của Eva đã được các nhà làm phim Holywood biết đến vào năm 2005, Eva đã có vai diễn quan trọng trong bộ phim Tử chiến thành Jerusalem, cô đóng cạnh nam tài tử Orlando Bloom. Đây được coi là tác phẩm đầu tiên để Eva khẳng định tên tuổi của cô ở Hollywood. Cô tiếp tục đóng vai trong phim Điệp viên 007 mang tên Sòng bạc Hoàng gia (Casino Royale).
Điện ảnh
nhỏ|trái|Green tại lễ trao giải [[BAFTA năm 2007.]]
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1980 Thể loại:Người mẫu Pháp Thể loại:Nữ diễn viên điện ảnh Pháp Thể loại:Nữ diễn viên truyền hình Pháp Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người đoạt giải BAFTA Thể loại:Người Paris Thể loại:Nữ diễn viên từ Paris Thể loại:James Bond
Sân bay Reggio Calabria
Sân bay "Tito Minniti" Reggio Calabria, cũng gọi là Aeroporto dello Stretto (Sân bay Eo biển) là một sân bay ở gần Reggio Calabria, Ý|Italia. Mã sân bay IATA REG lấy theo Reggio Calabria, thành phố chính của Calabria, là thành phố gần sân bay này nhất.
Sân bay này được đặt tên theo anh hùng không quân Tito Minniti, người sinh ra ở Reggio Calabria.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sân bay Ý Thể loại:Reggio Calabria
Villanueva, Santander
Villanueva là một khu tự quản thuộc tỉnh Santander, Colombia. Thủ phủ của khu tự quản Villanueva đóng tại Villanueva Khu tự quản Villanueva có diện tích 48 ki lô mét vuông. Đến thời điểm ngày 28 tháng 5 năm 2005, khu tự quản Villanueva có dân số 7115 người.
Tham khảo
Thể loại:Tỉnh Santander Thể loại:Khu tự quản của Colombia
Lampranthus multiradiatus
Lampranthus multiradiatus là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được (Jacq.) N.E.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lampranthus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930
Euxoa obscurior
Euxoa obscurior là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Euxoa
Paravelleda nyassana
Paravelleda nyassana là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Paravelleda
Doraemon: Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ (phim 2009)
Doraemon Shin Nobita No Uchū Kaitakushi (ドラえもん 新・のび太の宇宙開拓史), hay còn gọi là Doraemon The Hero 2009, là một bộ phim anime khoa học viễn tưởng thứ 29 trong xê-ri phim chủ đề Doraemon. Làm lại từ Doraemon: Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ (1981) phim thực hiện bởi đạo diễn Koshi Shigeo kỉ niệm 50 năm thành lập Đài truyền hình TV Asahi. Nội dung phim là chuyến phiêu lưu kì thú của Nobita và Doraemon tại hành tinh Koyakoya bắt nguồn từ việc sàn căn phòng Nobita kết nối với một phi thuyền người ngoài hành tinh. Bên cạnh đó cậu và các bạn giúp cư dân hành tinh Koyakoya chống lại âm mưu phá hoại của hành tinh đen. Trên tạp chí tháng của CoroCoro Comic phiên bản truyện tranh chuyển tranh đã được họa sĩ Okada Yasunori đăng vào tháng 3 và tháng 4 năm 2009. Phim được ra mắt tại Nhật Bản vào ngày 7 tháng 3, 2009. Ca khúc mở đầu là ""Yume wo Kanaete Doraemon" (夢をかなえてドラえもん, dịch nghĩa Có Doraemon, giấc mơ thành hiện thực) do MAO trình bày, ca khúc kết thúc là "Taisetsu ni Suru yo" (大切にするよ, dịch nghĩa Tôi luôn trân trọng) do Kou Shibasaki trình bày và ca khúc lồng trong phim là "Kimi ga warau sekai" (キミが笑う世界, dịch nghĩa Thế giới là nơi để bạn cười) do Mike Sugiyama trình bày. Sau Nhật Bản, phim được trình chiếu tại một số quốc gia trên thế giới: Hàn Quốc (chiếu rạp 15 tháng 7 năm 2009), Thái Lan (chiếu rạp 28 tháng 10 năm 2009), Malaysia (chiếu rạp 15 tháng 5 năm 2010), Trung Quốc (pháyt hành dưới dạng DVD 12 tháng 7 năm 2010), Tây Ban Nha (phát hành dưới dạng DVD 3 tháng 11 năm 2010), Đài Loan (phát hành dưới dạng DVD 16 tháng 9 năm 2011), Bồ Đào Nha (phát hành dưới dạng DVD 5 tháng 12 năm 2011) và Ấn Độ (phát sóng truyền hình 5 tháng 9 năm 2015). Tại Việt Nam, phim từng được Công ty Cổ phần Truyền thông Trí Việt mua bản quyền và phát sóng dưới tựa Nobita và lịch sử khai phá vũ trụ trên kênh HTV3 lần đầu vào ngày 6 tháng 9 năm 2013 với ca khúc mở đầu là "Doraemon" và ca khúc kết thúc là "Cứ vui thôi" do Huyền Chi trình bày. Trong phiên bản phát sóng lại ngày 18 tháng 11 năm 2018 trên HTV3 DreamsTV ca khúc mở đầu được điều chỉnh thành bài "Giấc mơ thần tiên" do Huyền Chi trình bày.
Nội dung
Nhờ vào hiện tượng thần giao cách cảm mà Nobita và Doraemon quen được 2 người bạn:Roppu và Chamy-cư dân hành tinh Koyakoya dưới không gian nền nhà căn phòng của Nobita do sự rối loạn không gian. Qua các buổi trò chuyện nên Doraemon và Nobita biết được hành tinh Đen có ý định cướp đoạt hành tinh Koyakoya để lấy đi Viên Đá Li Tâm-1 vật báu của hành tinh-tính năng gần giống như chong chóng tre nên Doraemon và Nobita giúp hành tinh Koyakoya đuổi bọn hành tinh Đen. Vì sự khác biệt về lực hấp dẫn nên khi Doraemon và Nobita ở hành tinh Koyakoya đã trở thành siêu nhân. Trong các trận chiến đã không có sự tham gia của Shizuka, Jaian và Suneo(vì lần trước do sân bóng bị mấy anh lớp trên chiếm nên nhóm bạn đã lên hành tinh Koyakoya chơi tạm nhưng không may lại bị người hành tinh Đen tấn công, sợ và bỏ về) cho đến khi Giramin đặt thiết bị nổ hòng phá huỷ hành tinh này Chamy đã đến cầu cứu và trận chiến đã trở nên gay cấn hơn khi có sự tham gia của Dorami. Cuối cùng tên Giramin thua cuộc và bắn vào tay Molina. Nobita và Morina đưa quả bom ra ngoài không gian nhưng trong lúc đưa đi thì lại bị lỗ hổng không gian hút vào. Tại đây, Morina đã gặp lại ba của mình (trước đây trong lúc sửa chữa tàu vũ trụ thì bị tia lửa điện đánh và bị lỗ hổng không gian hút đi, mọi người ai cũng tưởng là ông ấy đã mất). Chuyến phiêu lưu đã kết thúc bằng hình ảnh Roppu bắt tay Nobita, Krem tạm biệt và Chamy thì hôn lên mặt Doraemon; cuộc sống của mọi người tại hành tinh Koyakoya trở lại bình thường. Còn bọn người hành tinh Đen thì bị Cảnh sát Vũ trụ bắt.
Nhân vật
Ngoài các nhân vật quen thuộc như Doraemon, Nobita, Jaian, Suneo, Shizuka, bộ phim còn có các nhân vật khác:
Sản xuất
thumb|150px|Bìa truyện do CoroCoro Comic ấn hành Bộ phim là sản phẩm của:
Liên kết ngoài
L Thể loại:Phim năm 2009 Thể loại:Phim làm lại Thể loại:Phim Nhật Bản Thể loại:Phim về đời sống ngoài Trái Đất Thể loại:Phim Doraemon Thể loại:Phim hoạt hình Toho
Dicranota subtumidosa
Dicranota (Rhaphidolabis) subtumidosa là một loài ruồi trong họ Pediciidae. Chúng phân bố ở vùng Indomalaya.
Tham khảo
Thể loại:Dicranota
Badiaria
Badiaria là một chi bướm đêm thuộc họ Tortricidae.
Gynoplistia hyalinata
Gynoplistia hyalinata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Tham khảo
Thể loại:Gynoplistia Thể loại:Limoniidae ở vùng Australasia
Lourteigia microphylla
Lourteigia microphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (L.f.) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lourteigia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1971
Hylaeus bifasciatus
Hylaeus bifasciatus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Jurine mô tả khoa học năm 1807.
Tham khảo
B Thể loại:Động vật được mô tả năm 1807
Monocymbium ceresiiforme
Monocymbium ceresiiforme là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Nees) Stapf mô tả khoa học đầu tiên năm 1919.
Liên kết ngoài
Thể loại:Monocymbium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1919
Clutia polifolia
Clutia polifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Peraceae. Loài này được Jacq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1797.
Cuồng phong thịnh nộ
Cuồng phong thịnh nộ (tiếng Anh: Into the Storm) là một bộ phim Found footage thảm họa của Mỹ 2014 do Steven Quale đạo diễn, John Swetnam viết kịch bản, có sự tham gia của Richard Armitage và Sarah Wayne Callies. Phim khởi chiếu ngày 8 tháng 8 năm 2014 tại Việt Nam bởi Warner Bros. Pictures.
Liên kết ngoài
Thể loại:Phim năm 2014 Thể loại:Phim tiếng Anh Thể loại:Phim Mỹ Thể loại:Phim quay tại Michigan Thể loại:Phim hãng New Line Cinema Thể loại:Phim của Warner Bros. Thể loại:Phim thảm hoạ của Mỹ Thể loại:Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Atmos Thể loại:Phim found footage
Harpactorinae
Chú thích
Thể loại:Reduviidae
Tia sét
Sét hay tia sét, sấm sét, tia chớp, sấm chớp, là hiện tượng phóng điện trong khí quyển giữa các đám mây và mặt đất hay giữa các đám mây mang các điện tích khác dấu, đôi khi còn xuất hiện trong các trận phun trào núi lửa hay bão bụi (cát). Khi phóng tĩnh điện trong khí quyển, một tia sét có thể di chuyển từ đám mây xuống đất với tốc độ lên tới gần 100,000 km/s. Bởi vì tia sét là sự di chuyển của các hạt mang điện (electron và ion) dưới dạng dòng plasma phát sáng nhưng hình ảnh của sét truyền đi bằng ánh sáng hay photon nên có thể thấy nó trước khi nghe tiếng sấm, vì tiếng động chỉ truyền đi được 343 m/s trong điều kiện bình thường của không khí còn ánh sáng thì đi được 299,792 km/s. Sét có thể đạt tới nhiệt độ trên 30,000 K (29,726 °C), gấp 5 lần nhiệt độ bề mặt Mặt Trời (5,778 K), và hơn 20 lần nhiệt độ cần thiết để biến cát silica thành thủy tinh (chỉ cần 1,713 °C để làm nóng chảy SiO2 ), những viên đá được tạo ra bởi sét đánh vào cát gọi là fulgurite (thường chúng có dạng hình ống do sét di chuyển vào lòng đất).
Sét sinh ra từ các đám mây vũ tích hay còn gọi là mây dông, là loại mây thường có độ cao chân mây từ 1 đến 2 km (0.62 đến 1.24 dặm) tính từ mặt đất và độ cao đỉnh mây có thể tới 15 km (9.3 dặm). Có khoảng 16 triệu cơn dông mỗi năm. Nếu có đám mây dông tích điện đi gần mặt đất tới những khu vực trống trải, gặp một vật có độ cao như cây cối, người cầm cuốc xẻng... thì các kênh dẫn sét sẽ hình thành và gây ra sự phóng tia lửa điện giữa đám mây và mặt đất. Đó là hiện tượng sét đánh.
Sự phóng điện của tia sét có thể sản sinh nhiều loại bức xạ điện từ, từ các dòng plasma rất nóng tạo ra bởi các chuyển động rất nhanh của electron cho đến những ánh chớp rực rỡ của ánh sáng nhìn thấy dưới dạng bức xạ vật đen. Tia sét cũng gây ra tiếng sấm, nó chính là âm thanh của sóng xung kích khi không khí tại những vùng lân cận nơi phóng điện giãn nở mạnh do chịu áp suất tăng đột ngột.
Lý do sét hình thành và nguồn gốc của nó, về mặt chi tiết vẫn là một vấn đề còn đang tranh luận: Các nhà khoa học đã nghiên cứu các nguồn gốc khác nhau như gió, độ ẩm, ma sát và áp thấp khí quyển cho đến ảnh hưởng của gió mặt trời và các hạt tích điện trong năng lượng mặt trời. Các tinh thể băng trong các đám mây dông có thể là yếu tố quan trọng trong việc hình thành tia sét do nó có thể tạo ra một môi trường tích điện cực trái dấu nhau trong các đám mây dẫn đến việc tạo ra điện trường mạnh. Ngoài ra, sét cũng được tạo ra bởi những cột tro trong những vụ phun trào núi lửa hoặc trong những trận cháy rừng dữ dội tạo ra một làn khói đặc đủ để dẫn điện.
Trong tự nhiên các tia sét được phân chia thành ba loại chính tùy theo nơi chúng khởi phát và kết thúc, bao gồm: sét giữa đám mây và mặt đất, sét giữa hai đám mây khác nhau, và sét giữa các phần trong cùng một đám mây. Ngoài ra, nhiều dạng biến thể khác của sét cũng đã được ghi nhận, thí dụ "sét nhiệt" là tia sét có thể được nhìn thấy từ một khoảng cách xa nhưng lại không nghe được tiếng sấm; sét khô có thể gây cháy rừng; hay sét hòn, một hiện tượng sét cho tới nay vẫn rất hiếm khi được quan sát một cách khoa học.
Lịch sử nghiên cứu
283x283px|nhỏ|Một trong những bức ảnh về sét đầu tiên, chụp năm 1882. |thế=|tráiKể từ buổi đầu của lịch sử được ghi chép bằng văn bản, những tia sét đã hấp dẫn con người. Những ngọn lửa chúng tạo ra khi chúng đánh xuống đất đã được loài người sử dụng để giữ ấm trong đêm, ngoài ra còn khiến động vật hoang dã tránh xa. Vì lý do này, người nguyên thủy đã bắt đầu tìm kiếm câu trả lời để giải thích hiện tượng khó tin này, họ đã tạo ra những tín ngưỡng và huyền thoại được đưa vào trong những tôn giáo đầu tiên. Ở châu Âu, giả thuyết khoa học sớm nhất được biết về tia sét đã được nhà triết học cổ Hy Lạp Aristotle trình bày vào thế kỉ thứ 3 TCN. Ông cho rằng các cơn dông xuất phát từ sự va chạm giữa các đám mây còn tia sét là những ngọn lửa (chứ không phải là điện) được phun ra từ các đám mây dông. Benjamin Franklin (1706–1790) đã cố gắng kiểm tra giả thuyết rằng các tia lửa điện tạo ra do sự phóng điện của các quả cầu thủy tinh khi quay cũng giống như các tia sét bằng cách dựng lên một cái tháp có hình nón tại Philadelphia. Trong lúc chờ đợi cái tháp được dựng xong ông nảy ra ý tưởng sử dụng một con diều. Trong cơn dông tiếp theo đó vào tháng 6 năm 1752 ông đã cùng con trai của mình ra thử nghiệm nhằm kiểm tra liệu có các điện tích trong tia sét hay không. Ông đã buộc một cái chìa khóa vào đoạn cuối của dây diều và nối nó xuống một chai Leyden, một thiết bị tích trữ năng lượng tĩnh điện sơ khai tương tự như tụ điện (ông đã buộc chìa khóa vào dây diều và nối vào chai bằng dây lụa, loại vật liệu dẫn điện rất kém). Một luồng điện tích đánh trúng con diều và sau một hồi ông thấy các sợi dây bị lỏng ra do bị nhiễm điện, đoán rằng điện đã tích vào chai, ông đưa tay lại gần cái chìa khóa thì xuất hiện một tia lửa điện nhỏ (vì ông trở thành vật dẫn điện). Sống sót sau thí nghiệm này ông đã đưa ra kết luận rằng sét chính là điện.
Franklin không phải là người duy nhất thí nghiệm với diều. Thomas-François Dalibard cùng De Lors đã thực hiện cuộc thí nghiệm tương tự ở Marly-la-Ville tại Pháp chỉ vài tuần trước thí nghiệm của Franklin. Trong cuốn tự truyện của mình (viết những năm 1771-1788, xuất bản năm 1790) Franklin đã tự nhận rằng ông đã thực hiện cuộc thí nghiệm của mình sau những người Pháp chỉ vài tuần mà không hề biết về điều này trong năm 1752. 255x255px|nhỏ|Bức ảnh tạo sét gây nhiều tranh luận của [[Nikola Tesla.|thế=]]
Tin tức về cuộc thí nghiệm này lan rộng ra và những người khác bắt đầu thực hiện lại nó. Tuy nhiên các cuộc thí nghiệm về sét rất nguy hiểm và đôi khi gây chết người. Một trong những cái chết nổi tiếng nhất do bắt chước Franklin là của giáo sư Georg Richmann tại Saint Petersburg, Nga. Ông ta đã tạo ra một hệ thống thu sét giống như của Franklin và đã chạy về nhà khi nghe tiếng sấm lúc đang giảng bài tại học viện khoa học. Ông về với một người thợ điêu khắc để có thể ghi lại sự kiện này. Ông đã đặt một quả bóng thủy tinh lên một vòng kim loại gần như hoàn hảo cho một hệ thống thu lôi thời đó nhưng lại quên gắn dây nối đất, kết quả theo báo cáo là khi sét đánh và chạy vào vòng kim loại và bao lấy quả cầu thủy tinh nó tạo ra một cục sét hòn (do không thể chạy xuống đất một cách trực tiếp) đã văng trúng đầu Georg Richmann và giết ông ngay lập tức.
Mặc dù các thí nghiệm của từ thời của Benjamin Franklin đã chỉ ra rằng sét là một sự phóng điện, các lý thuyết tìm hiểu về sét rất ít được cập nhật (cụ thể tại sao nó hình thành) trong 150 năm. Nguồn động lực cho các nghiên cứu gần đây đến từ lĩnh vực kỹ thuật điện: các cột điện cao thế khi bắt đầu đưa vào phục vụ các kỹ sư cần biết sét nguy hiểm đến mức nào để có thể bảo vệ công trình. Năm 1900, Nikola Tesla đã tạo ra được sét nhân tạo bằng một cuộn Tesla cùng các máy phát điện công suất cao đủ để tạo ra những tia sét đủ lớn để xem.
Năm 1876, James Clerk Maxwell đã đề xuất một thí nghiệm như sau: bọc một lượng cặn thuốc súng trong một lớp vỏ kim loại kín, sẽ có thể ngăn được tia sét đánh vào đấy, tránh nó làm cho thuốc phát nổ. Nếu tia sét đánh vào bọc cặn thuốc, dòng điện sẽ chỉ tồn tại trong lớp vỏ kim loại bên ngoài mà không thể vào trong và gây nổ. Vỏ bọc kiểu này được coi là một loại lồng Faraday. Kiểu lồng Faraday gồm một hệ thống lưới mắt cáo cũng có thể được sử dụng, nhưng khoảng cách mắt càng lớn thì hiệu quả bảo vệ càng thấp. Ngày nay người ta vẫn còn kết hợp sử dụng cột thu lôi Franklin và lồng Faraday để bảo vệ các loại kết cấu, đặc biệt là những nơi chứa các thiết bị điện tử nhạy cảm với điện trường.
Bức ảnh về sét sớm nhất được biết là do Thomas Martin Easterly chụp năm 1847. Bức ảnh đầu tiên còn tồn tại được chụp năm 1882, bởi William Nicholson Jennings, một nhiếp ảnh gia đã dành nửa cuộc đời của mình để chụp ảnh về sét và chứng minh sự đa dạng của chúng.
Các phát minh về nhiếp ảnh và quang phổ vào cuối thế kỷ 19 có tầm quan trọng lớn trong nghiên cứu về tia sét. Một số nhà khoa học đã sử dụng phân tích phổ tạo ra từ tia sét để ước tính lượng năng lượng tham gia vào những quá trình vật lý của nó, tất cả diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn. Việc sử dụng máy ảnh đã giúp phát hiện ra rằng mỗi tia sét có hai hoặc nhiều hơn các dòng điện tích (vệt). Sự phát triển của các thiết bị tiên tiến khác như dao động ký điện tử, công nghệ thu sóng vô tuyến, radar và máy đo trường điện từ trong thế kỷ 20 cho phép hiểu biết đầy đủ hơn về nguồn gốc và sự xuất hiện của các sự phóng điện. Ngày nay, các vệ tinh thời tiết được sử dụng phổ biến trong việc quan trắc và nghiên cứu dông bão, sét và các hiện tượng liên quan trên quy mô toàn cầu.
Sự tích điện
thumb|left|(Hình 1.) Sự va chạm của các tinh thể băng và các hạt graupel gây ra nhiễm điện do cọ xát. thumb|(Hình 2.) Minh họa sự phân bố điện tích trong đám mây.
Chi tiết quá trình tích điện trong cơn dông vẫn đang được các nhà khoa học nghiên cứu, nhưng đã có một vài ý kiến thống nhất chung. Một cơn dông được hình thành khi có một khối không khí nóng ẩm chuyển động, trong đó khu vực trung tâm của đám mây dông là khu vực xảy ra sự tích điện trong đám mây chủ yếu, nơi có luồng không khí di chuyển hướng lên rất nhanh (gọi là updraft) do đối lưu và nhiệt độ từ -15 to -25 C. Ở đó, nhiệt độ thấp cùng với sự chuyển động nhanh của luồng không khí đi lên tạo ra một hỗn hợp gồm các giọt mây trong trạng thái siêu lạnh (tức các giọt ở thể lỏng dưới điểm đóng băng), các tinh thể băng nhỏ và graupel (mưa đá mềm). Dòng không khí đưa các giọt mây siêu lạnh và tinh thể băng nhỏ nhẹ lên trên, về phía đỉnh đám mây dông; trong khi các hạt graupel nặng và đặc hơn có xu hướng rơi xuống phần dưới đám mây hoặc lơ lửng trong dòng không khí.
Các chuyển động ngược chiều nhau của các hạt ngưng đọng khác nhau sẽ dẫn tới sự va chạm. Khi có va chạm các giữa tinh thể băng và các hạt mưa đá mềm, các tinh thể băng bị nhiễm điện dương và hạt mưa đá mềm bị nhiễm điện âm do cọ xát (xem H1). Các tinh thể băng tiếp tục bị đẩy lên phía đỉnh đám mây, và các hạt mưa đá mềm sẽ lơ lửng hoặc đi xuống phần phía dưới. Do đó trong đám mây dông sẽ phân li thành hai miền điện tích trái dấu chính: Miền điện tích âm ở phía dưới và miền điện tích dương ở phía trên (xem H2). Do tác động của chuyển động không khí đi lên trong cơn bão và gió trên cao trong khí quyển, đỉnh đám mây nơi có điện tích dương thường bị tản ra theo phương ngang một khoảng xa đáng kể so với chân đám mây. Khu vực này của đám mây dông vì thế trông giống hình cái đe và được gọi là vùng (đỉnh) hình đe hoặc vùng chóp đe.
Mặc dù quá trình tích điện mô tả ở trên là chủ yếu bên trong đám mây, một số điện tích có thể bị tái phân bố do tác động của các chuyển động không khí lên và xuống. Ngoài ra, một khu vực điện tích dương mỏng nhưng đáng kể phía đáy của đám mây (H2.) được hình thành do mưa và nhiệt độ ấm hơn ở gần mặt đất.
Người ta hiểu được rằng có sự phân tách và tái hợp điện tích giữa các miền đám mây, nhưng cơ chế điện hóa của quá trình thì vẫn chưa rõ.
Sự phân li vật lý của các điện tích thành những vùng khác nhau của nước thể lỏng đã được thực nghiệm bởi Kelvin với một thiết bị nhỏ giọt nước, trong đó các phần tử mang điện tích có khả năng nhất đã được cho là các ion hydro và ion hydroxide dạng nước. Sự tích điện của nước đá thể rắn cũng đã được xem xét và các thành phần điện tích một lần nữa được cho là ion hydro và ion hydroxide.
Một electron là không ổn định trong nước thể lỏng với một ion hydroxide cộng với hydro hòa tan trên quy mô thời gian liên quan đến các cơn giông bão, hơn nữa, các hạt mang điện tích trong tia sét chủ yếu là các electron trong thể plasma. Do đó quá trình đi từ các điện tích dưới dạng ion (ion hydro dương và ion hydroxide âm) của nước thể lỏng hoặc rắn sang các electron của một tia sét phải liên quan đến một loại quá trình điện hóa, tức là gồm sự oxi hóa và/hoặc sự khử của các thành phần hóa học.
Hình thành kênh dẫn
Để hiểu được tia sét hình thành từ đâu, trước tiên ta phải tìm hiểu giai đoạn sơ khai của chúng: dưới dạng các kênh dẫn sét. Các kênh dẫn (hay luồng dẫn) là các kênh ion trong không khí và là cơ chế chính của sự hình thành các tia sét.nhỏ|Sự phóng điện xảy ra khi điện trường giữa đám mây và mặt đất trở nên đủ mạnh. Sét thường đánh vào những chỗ nhô cao.|223x223pxCác điều kiện cần để xảy ra sự phóng điện trong không khí bao gồm: thứ nhất, phải tồn tại hiệu điện thế cao (ngưỡng vài triệu volt) giữa các khu vực trong không gian để tạo ra điện trường đủ mạnh để làm ion hóa không khí; thứ hai là phải có môi trường trở kháng cao ngăn cản sự trung hòa tự nhiên giữa các điện tích trái dấu – trong trường hợp sét nó là bầu khí quyển. Điện trường được sinh ra giữa các khu vực mang điện tích trái dấu, cường độ của điện trường tăng khi lượng (hay mật độ) điện tích tăng.
Hai miền điện tích khác dấu của đám mây dông có thể coi như là hai bản của một tụ điện không khí khổng lồ. Giữa phần chân đám mây dông mang điện âm và mặt đất tích điện dương (do sự hưởng ứng tĩnh điện) cũng là một tụ điện với không khí đóng vai trò như chất điện môi giữa hai bản tụ. Tia sét là sự phóng điện – dưới dạng một tia lửa điện khổng lồ, sẽ được bắt đầu khi hiệu điện thế giữa hai bản được nâng dần tới mức đủ lớn để có thể "đánh thủng" điện môi không khí. Trong một tia sét từ mây xuống đất điển hình, chiều của điện trường từ bản dương là mặt đất lên bản âm là chân đám mây và sự đánh thủng xảy ra ngay khi có sự kết nối của kênh dẫn đi xuống từ đám mây với mặt đất.
Luồng dẫn bậc
nhỏ|Hình ảnh thực quay chậm (trong 1/50s) ghi lại một luồng tiên đạo bậc đang phân nhánh và chuyển động nhanh dần xuống. Sau khi các luồng dẫn được kết nối, sự phóng điện mạnh mẽ (vệt sét) sẽ xảy ra. Kênh dẫn sét, còn được gọi là luồng dẫn hay tiên đạo (leader), là một kênh khí bị ion hóa nóng theo hai chiều, được hình thành giữa các khu vực tích điện trái dấu. Kênh dẫn lan truyền trong không khí theo hai chiều ngược nhau ở hai đầu mút của kênh, và nó có thể đến lấp đầy vùng tích điện khác dấu với đầu kênh tới. Chẳng hạn đầu phía âm của kênh tới lấp vùng mang điện dương trong đám mây trong khi phía dương sẽ lấp đầy vùng mang điện âm. Các kênh dẫn thường không trơn mà bị tách thành nhánh như cành cây, do trong khi lan truyền nó cùng một lúc bị thu hút bởi nhiều vùng điện tích ngược dấu với nó. Sự di chuyển của các luồng mở đường không trơn mà gấp khúc theo từng bậc bước do đó chúng có tên gọi là tiên đạo bậc (step leader), như quan sát thấy trong các video quay chậm tia chớp.
Một đầu mút của kênh dẫn có thể tới lấp đầy khu vực điện tích trái dấu tương ứng trong khi đầu kia vẫn còn hoạt động. Chẳng hạn, trong quá trình hình thành một tia sét đánh xuống đất âm, một hệ kênh dẫn hai chiều được hình thành giữa các vùng điện tích âm chính và vùng điện tích dương phía đáy của đám mây. Đầu kênh âm nhanh chóng hoàn toàn lấp đầy vùng điện tích dương yếu hơn và tiếp tục lan truyền ra ngoài đám mây trong không khí tới mặt đất nơi mang điện tích hưởng ứng.
Các đầu kênh âm và dương trong cơn dông di chuyển theo hai chiều ngược nhau: phía dương di chuyển lên trên bên trong đám mây, trong khi phía âm di chuyển kiểu bậc ngược chiều điện trường xuống mặt đất. Một kênh dẫn trong khi di chuyển sẽ tiếp tục thu nhận thêm ion ở phía đầu mút và tại đó có thể xuất hiện các nhánh luồng mới, như vậy một kênh dẫn vừa lan truyền vừa phân ra nhiều nhánh và nhánh con tạo nên một hệ hay mạng lưới kênh dẫn. Gần 90% các kênh ion có chiều dài giữa các vùng vào khoảng 45 m (148 ft). Các luồng bậc phát sáng kém rõ rệt hơn rất nhiều so với tia sét sinh ra sau đó hoặc thậm chí không nhìn thấy được, và lan truyền trong không khí với tốc độ chậm hơn khoảng 1000 lần.
Bản chất của nguyên nhân hình thành các kênh dẫn của sét vẫn chưa được hiểu rõ. Điện trường trong đám mây dường như chưa đủ để tự nó sinh ra kênh dẫn. Một giả thuyết gần đây cho rằng các dòng electron tương đối tính có nguồn gốc từ tia vũ trụ và gió mặt trời có thể tới va chạm với các phân tử không khí, gây ra sự lan truyền điện tích thác lũ và kích hoạt sự hình thành kênh ion sét, trong một quá trình gọi là runaway breakdown.
Luồng đi lên
nhỏ|Luồng đi lên hình thành trên mái che của một bể bơi Khi luồng tiên đạo bậc di chuyển xuống mặt đất, sự có mặt của các điện tích trái dấu trên mặt đất làm tăng cường độ điện trường. Theo nguyên lý phân bố điện tích, điện tích ở các vật thể (trên mặt đất trong trường hợp này) thường tập trung tại những chỗ mũi nhọn và do đó điện trường nơi đó cũng mạnh. Vì thế trên mặt đất các ion mang điện tích dương bắt đầu tập hợp lại, nhất là ở các chỗ nào đó cao so với xung quanh (cây cối, cột hay các vật dựng đứng, các công trình cao...). Khi cường độ điện trường đủ mạnh, một kênh ion dương gọi là luồng đi lên (upward streamer) có thể phát triển từ những nơi này. Chúng sẽ phóng lên trên để kết nối vào luồng âm đang di chuyển xuống dưới. Chính việc này quyết định tia sét sẽ đánh vào đâu khi sét đánh xuống đất. Lý thuyết này được đề xuất đầu tiên bởi Heinz Kasemir.
Vì có rất nhiều luồng ion dương hình thành khi luồng bậc âm tiến xuống, luồng nào nối được vào luồng bậc âm sẽ dẫn cả tia sét vào chỗ mà nó phóng ra. Có thể hình dung luồng ion dương giống như một dây câu sét mà nơi nó xuất phát là cần câu; vì thế nơi xuất phát nào ở vị trí cao và gần chân đám mây hơn thì xác suất nối được vào luồng ion âm trước sẽ cao hơn vì thế sét thường hay đánh vào những nơi nhô cao và đứng độc lập.
Các hình ảnh và video tốc độ cao đã được chụp, trong đó có thể thấy quá trình gắn kết của một luồng đi lên với tiên đạo bậc tạo ra sét, ngoài ra các luồng đi lên chưa nối được cũng có thể được thấy rõ. Những luồng bậc đi xuống chưa được kết nối cũng được thấy trong tia sét phân nhánh, không có kênh nào trong số đó được kết nối xuống đất, dù có thể trông có vẻ như vậy.
Hình thành vệt sét
thumb|Video tốc độ cao về sét quay chậm (6,200 khung hình/giây)|240x240px nhỏ|Hình ảnh tốc độ cao cho thấy từng phần khác nhau của tia chớp trong quá trình phóng điện giữa các đám mây, quay tại [[Toulouse, Pháp.]] Hình thức phóng điện mà tia sét thường xuất hiện nhất là dưới dạng vệt sét (stroke), tức kênh plasma phát sáng. Tia sét chẳng là gì khác ngoài việc trao đổi các hạt (ion dương và âm, electron) để cân bằng lại điện tích giữa các vùng trong khí quyển hoặc giữa khí quyển và mặt đất và khi thực hiện việc đó nó tạo ra một vệt sét.
Sự kết nối các kênh dẫn sẽ mở ra đường đi mà trên đó sự phóng điện xảy ra. Khi đã có một kênh sét liên tục bắc cầu khoảng cách trong không khí giữa lượng dư điện tích âm trong đám mây và lượng dư điện tích mặt đất dương bên dưới, sẽ có sự sụt giảm rất đáng kể của điện trở không khí dọc theo kênh sét (môi trường không khí bị đánh thủng sơ bộ). Sét sẽ hình thành theo đường đi mới tạo ra này và khi đó các điện tích âm bắt đầu tràn nhanh xuống mặt đất. Các electron tăng tốc nhanh chóng tại một vùng xuất phát từ điểm mà tại đó các kênh dẫn gắn kết, sau đó vùng này lan ngược ra toàn bộ kênh với tốc độ nhanh gần ánh sáng. Một kênh plasma, hay chính là tia sét được hình thành.
Quá trình này chính là sự tạo thành cái gọi là "vệt sét phản hồi" (return stroke) đầu tiên. Đây là giai đoạn phát sáng mạnh mẽ nhất và rõ rệt nhất của sự phóng điện. Vệt phản hồi cũng chính là hình ảnh mà người ta thường nghĩ tới khi nhắc đến tia sét hay ánh chớp.Một dòng điện cường độ rất lớn chạy dọc theo kênh plasma từ đám mây xuống mặt đất, làm trung hòa điện tích mặt đất dương khi các electron phóng ra từ điểm xảy ra sét trên mặt đất đến các khu vực xung quanh, khi đó ta nói có sét đánh. Vệt sét CG điển hình gồm một kênh plasma dẫn điện xuyên qua không khí cao hơn 5 km (3.1 dặm), từ trong đám mây xuống bề mặt mặt đất. Khi bước vào giai đoạn đỉnh điểm, một cơn dông có thể tạo ra 3 hoặc nhiều hơn cú sét đánh trong 1 phút.
Dòng điện cực lớn của sét tạo ra một sự chênh lệch điện áp xuyên tâm lớn dọc theo bề mặt của mặt đất. Sự chênh lệch điện áp hay "điện thế bước" này là nguyên nhân của nhiều trường hợp thương vong do sét hơn là chính sự đánh thẳng xuống. Dòng điện chọn tất cả mọi đường đi điện trở thấp đối với chúng. Vì thế một phần dòng điện từ vệt phản hồi khi đi vào cơ thể người hoặc động vật (không may đứng gần điểm đánh) thường sẽ đi từ một chân sang chân kia và dần gây tê liệt cơ thể. Trên mặt đất nơi sét đánh hoặc trên bề mặt và bên trong các vật thể bị sét đánh (chẳng hạn da người), dòng điện có thể để lại những dấu vết hình cành cây giống tia sét (gọi là hình Lichtenberg).
Tốc độ dòng điện tích lan truyền trong không khí của vệt sét phản hồi được tính khoảng gần 100,000 km/s (xấp xỉ 1/3 tốc độ ánh sáng trong chân không). Dòng điện cực lớn nhanh chóng hâm nóng toàn bộ kênh sét, tạo nên kênh plasma với nhiệt độ bên trong rất cao, cực đại khoảng 50,000 K – làm cho nó phát sáng mạnh mẽ với màu xanh-trắng đặc trưng. Độ chói của sét rất lớn (có thể thắp sáng cả bầu trời đêm). Tuy nhiên, màu sắc cảm nhận được của tia sét có thể khác nhau bởi nhiều yếu tố, chẳng hạn mật độ dòng điện, khoảng cách quan sát và điều kiện không khí nơi đó. Sự hâm nóng không khí gần như tức thì khiến cho không khí giãn nở mạnh, tạo thành sóng xung kích mà âm thanh nghe được gọi là tiếng sấm. Dòng điện thay đổi nhanh chóng cũng tạo ra các xung điện từ (EMP) tỏa ra từ kênh ion. Đây là tính chất chung của mọi quá trình phóng điện.
Nhiều vệt sét trên cùng một đường đi
nhỏ|Video về một vài vệt sét, quay tại khu vực Island in the Sky, trong Vườn quốc gia Canyonlands, [[Utah, Hoa Kỳ.|trái]] Các máy quay tốc độ cực cao đã chỉ ra rằng sét trên thực tế là gồm nhiều vệt (lần đánh) liên tiếp trên cùng một đường đi. Trung bình một tia sét có 3 đến 4 vệt sét hay có thể hơn (có thể nhiều đến 30). Mỗi khi sét hình thành một vệt phản hồi đầu tiên, sau đó khoảng 40 đến 50 mili giây một vệt khác sẽ xuất hiện chạy lại cùng kênh đường đi của nó và thực hiện lặp đi lặp lại nhiều lần như thế tạo ra các vệt tiếp theo với hiệu ứng ánh sáng nhấp nháy rất nhanh, mắt thường không thể nhìn thấy, thông thường ta chỉ có thể thấy nó ngày càng sáng hơn trước khi biến mất.
Một quá trình sét có thể kết thúc sau khi vệt sét phản hồi đầu tiên hình thành và truyền ngược lên tới hết mạng lưới kênh dẫn, khi đó kênh sét sẽ nguội đi và triệt tiêu hoàn toàn. Tuy nhiên nếu phần trên của kênh sét phát triển thêm nhánh sau vệt đầu tiên, nó có thể trở thành một hệ kênh dẫn dương nối với mặt đất nhưng đang bị suy yếu. Tại các nhánh kênh tiêu biến, một số kênh dẫn hai chiều (gọi là recoil leader) được hình thành để tái ion hóa các nhánh này. Nếu đầu phía âm của một kênh dẫn mới tiếp xúc với một phần khí dẫn điện của đường kênh chính sau khi đã tiêu biến, nó có thể tận dụng con đường đó đi xuống đất và một quá trình giống vệt sét phản hồi khác xảy ra để trao đổi điện tích. Những kênh đi xuống này, gọi là tiên đạo mũi tên (dart leader) kết nối với mặt đất là nguyên nhân gây ra phần lớn các vệt phản hồi thứ cấp.
Mỗi vệt thứ cấp theo ngay sau các vệt tiên đạo mũi tên có thời gian chạy lên nhanh hơn nhưng với cường độ thấp hơn vệt phản hồi ban đầu. Mỗi vệt sau thường tận dụng kênh đường đi của vệt trước, nhưng các vệt có thể bị dịch đi so với vị trí trước nếu có gió tác động lên kênh nóng. Các tiếng sấm cũng được tạo ra khi các vệt tiếp sau xuất hiện.
Bởi vì quá trình tiên đạo mũi tên không xảy ra với các kênh dẫn âm (do chúng không có xu hướng suy yếu nhanh như kênh dẫn dương), các vệt phản hồi thứ cấp rất hiếm khi tận dụng cùng một kênh đường đi đối với tia sét đánh xuống mặt đất dương.
Thời lượng trung vị của toàn bộ các quá trình sét là 0.52 giây, bao gồm một số lần chớp (vệt) ngắn hơn, khoảng 60 tới 70 mili giây.
Dòng điện thoáng qua trong quá trình chớp
Cường độ dòng điện sinh ra khi có một tia sét từ mây đánh xuống đất tăng tới mức cực đại rất nhanh chóng, trong khoảng 1–10 micro giây, và tắt dần trong khoảng lâu hơn trong khoảng 50–200 micro giây. Do tính chất thoáng qua rất nhanh của dòng điện trong một tia chớp, có một số hiện tượng cần được tính toán và giải quyết trong việc bảo vệ hiệu quả các cấu trúc trên mặt đất khỏi sét. Những dòng điện thay đổi nhanh chóng có xu hướng truyền ngay trên bề mặt của một vật dẫn (hiện tượng này gọi là hiệu ứng bề mặt), và không giống như dòng điện không đổi thường truyền qua toàn bộ khối vật dẫn như nước chảy bên trong một ống vòi. Vì vậy, những vật dẫn sét bảo vệ các công trình thường có cấu trúc đa sợi, với nhiều dây dẫn đan xen nhau. Điều này nhằm làm tăng tổng diện tích bề mặt của bó dây dẫn theo tỉ lệ nghịch với đường kính thiết diện từng sợi dây, với một tổng diện tích thiết diện của toàn bó không đổi.
Các xung điện từ tỏa ra từ kênh sét suy yếu nhanh theo khoảng cách so với điểm gốc. Tuy nhiên, nếu chúng đi qua các phần tử dẫn điện trên mặt đất, ví dụ như đường dây điện, đường dây liên lạc, hoặc các ống kim loại... chúng có thể lập tức gây ra một dòng điện cảm ứng ở các vật này, và được truyền đi hết. Những dòng tăng đột ngột này, thường gọi là dòng xung, có cường độ tỉ lệ nghịch với trở kháng đối với nó của vật thể. Vì thế, trở kháng của vật càng cao thì dòng điện xung càng nhỏ. Sự tăng áp đột ngột xảy ra này rất thường xuyên phá hủy hoặc gây hư hỏng các thiết bị điện tử, điện dân dụng, hoặc các động cơ điện. Một số thiết bị đặc biệt gọi là "thiết bị bảo vệ chống xung áp" (surge protector – SPD), hay "thiết bị ức chế tăng áp tức thời" (transient voltage surge suppressor – TVSS) khi được mắc song song với đường dây điện có thể phát hiện được dòng điện thoáng qua bất thường của tia chớp; và bằng cách thay đổi một số tính chất dẫn điện của chúng, các thiết bị này có thể chuyển hướng xung xuống chỗ nối đất được gắn vào, nhờ đó bảo vệ được các thiết bị điện tử khỏi hư hỏng.
Các loại
nhỏ|330x330px|Mây và mây và xuống đất.|thế= Các tia sét khác nhau có các đặc tính cụ thể, các nhà khoa học và dân thường đã đặt tên cho rất nhiều loại sét khác nhau. Hình thức mà sét thường xuất hiện nhất là vệt sét. Một lượng lớn hạt mang điện thường nằm trong các đám mây nhưng mọi người không thể thấy chúng trừ khi chúng bắt đầu xáo động và tiến hành trao đổi với nhau trong cơn dông.
Có ba loại sét chính:
Geryonidae
Geryonidae là một họ cua biển trong phân thứ bộ Brachyura của bộ Decapoda.
Tia sét
Các loại
Ngoài các loại sét chính trong tự nhiên kể trên còn có một vài dạng sét biến thể khác.
Geryonidae
Chi và loài
Họ cua này gồm các chi và loài sau đây:
Tia sét
Từ mây xuống đất (CG)
Sét đánh từ mây xuống đất là hiện tượng phóng điện trong không khí giữa các đám mây tích điện và mặt đất. Nó được hình thành khi một nhánh của luồng tiên đạo bậc di chuyển từ trong các đám mây xuống mặt đất gặp luồng đi lên từ phía mặt đất lên. Sự phóng điện nói chung là tập hợp một vài quá trình: sự đánh thủng sơ bộ, sự hình thành luồng tiên đạo bậc (stepped leader), sự kết nối các kênh dẫn, tiên đạo mũi tên và xuất hiện các vệt sét phản hồi (return stroke).
Geryonidae
Chi và loài
Các chi Ovalipes, Echinolatus và Nectocarcinus cũng được một số tác giả xếp trong họ này.
Tia sét
Từ mây xuống đất (CG)
Sét CG thường có dạng như cành cây úp ngược xuống (gọi là hình Lichtenberg) do sự phân nhánh của các luồng bậc mở đường cho chúng, tuy một số hiếm trường hợp sét kênh trơn (không có sự phân nhánh).nhỏ|[[Sét Catatumbo|Sét từ mây xuống đất tại vùng hồ Maracaibo, Venezuela.|thế=]]Nơi có sét đánh nhiều nhất là ở vùng tây bắc Venezuela và vùng miền núi phía đông của Cộng hòa Dân chủ Congo (trung bình nơi này chịu 158 lần sét đánh trên 1 km² mỗi năm). Sách Kỷ lục Guinness đã liệt kê hồ Maracaibo ở tây bắc Venezuela, nơi trung bình mỗi năm có 297 ngày có hoạt động dông sét là nơi có mật độ sét cao nhất thế giới. Hiện tượng này nổi danh với cái tên "Sét Catatumbo".
Vùng điện tích phía dưới đám mây dông ở càng thấp so với mặt đất thì khả năng có sét CG xuất hiện càng nhiều. Sét CG nhiều ở những nơi có độ cao đóng băng thấp, điển hình là các nơi vĩ độ trung, hơn là ở những vùng nhiệt đới nơi độ cao đóng băng thường trên 1 km. Tuy nhiên, ở các địa cực, có rất ít hoạt động đối lưu gây dông nên đây là những nơi có tần suất sét đánh ít nhất. Không giống như quan niệm thông thường, sét có thể đánh nhiều lần vào một chỗ. Những cấu trúc cao riêng lẻ thu hút sét đánh lặp lại thường xuyên. Tòa nhà Empire States ở New York chịu trung bình 23 lần sét đánh mỗi mùa hè.
Sét CG là loại sét được biết đến nhiều nhất và được nghiên cứu kĩ nhất. Trong ba loại sét chính đây là loại đe dọa đến tính mạng, tài sản nhiều nhất vì chúng đánh thẳng xuống đất. Cũng vì thế nên việc nghiên cứu khoa học và đo lường sét là dễ dàng hơn đối với loại sét này do có thể được thực hiện bằng các dụng cụ ngay trên mặt đất. Tuy nhiên đây lại là loại ít phổ biến nhất trong các kiểu sét chính (trung bình nó chỉ chiếm gần 25% tổng số các tia sét trên toàn thế giới).
Sét dương và sét âm
nhỏ|Sét từ mây xuống đất tại [[Hoang mạc Mojave, California.|thế=]]Một tia sét có thể mang điện tích dương hoặc âm, nó được xác định bởi chiều của dòng điện (được xác định theo chiều dòng điện quy ước) giữa đám mây và mặt đất. Hầu hết sét đánh từ mây xuống đất là âm, có nghĩa là một lượng điện tích âm được truyền từ đám mây xuống mặt đất và các electron di chuyển xuống dưới dọc theo một kênh sét (chiều dòng điện quy ước đi từ mặt đất lên). Điều ngược lại xảy ra khi có một tia sét CG dương, trong đó các electron di chuyển theo chiều hướng lên trên dọc theo kênh dẫn và một lượng điện tích dương được truyền xuống mặt đất (dòng điện quy ước đi từ đám mây xuống). Với tia sét dương luồng bậc phân nhánh đi xuống từ đám mây là kênh dẫn dương và mặt đất tích điện hưởng ứng âm. Sét dương ít phổ biến hơn sét âm và trung bình chỉ chiếm chưa đến 5% tổng số các trường hợp sét đánh. nhỏ|Một tia đánh xuống mặt đất tại [[Vườn quốc gia rừng hóa đá, Hoa Kỳ.|thế=]]Ngược với những suy nghĩ trước đây, các tia sét dương không nhất thiết bắt nguồn từ vùng đỉnh mây hoặc vùng tích điện dương phía trên rồi đánh vào khu vực không có mưa ngoài vùng có dông bão (đó là loại tia sét từ bầu trời xanh). Các giả thuyết hiện tại cho rằng sét dương có thể hình thành trong điều kiện đặc biệt mà trật tự phân bố điện tích của đám mây dông bị đảo ngược, trong đó vùng điện tích âm chính nằm trên vùng điện tích dương chính còn vùng đáy đám mây tích điện âm. Ngoài ra, sét dương cũng có thể xuất hiện trong các trường hợp nếu gió đứt thẳng đứng dời vùng điện tích dương đỉnh mây xuống gần mặt đất; hoặc trong giai đoạn tiêu tán của một cơn dông mà vùng điện tích âm chính bên dưới bị mất đi và để lại vùng điện tích dương chính; hoặc nếu vùng điện tích dương ở đáy đám mây trở nên cực kỳ lớn.
Sét dương có thể là nguồn gốc của các loại sét đánh ngược lên và sét thượng tầng khí quyển. Nó thường xuất hiện trong các cơn bão tuyết, giông tuyết hay khoảng kết thúc của một cơn dông. Khi loại sét dương xuất hiện một lượng cực lớn các sóng ELF và VLF sẽ được tạo ra.
Sét dương có xu hướng xuất hiện với cường độ mạnh hơn loại âm. Một tia sét âm trung bình mang theo dòng điện 30,000 ampe (30 kA) và truyền điện lượng cỡ 15 coulomb và năng lượng khoảng 1 gigajoule. Tia sét dương đánh xuống đất có cường độ trung bình khoảng gấp đôi dòng cực đại của sét âm điển hình và có thể tạo ra dòng điện cực đại lên tới 400 kA và điện tích ngưỡng vài trăm coulomb.
Neoantistea pueblensis
Neoantistea pueblensis là một loài nhện trong họ Hahniidae.
Tia sét
Sét dương và sét âm
Do sức mạnh khủng khiếp hơn của chúng, cũng như vì thiếu cảnh báo hiệu quả, sét dương đánh nguy hiểm hơn một cách đáng kể. Do xu hướng đã nói ở trên, các tia sét đánh xuống đất dương thường tạo ra những dòng điện rất lớn và kéo dài, chúng có khả năng làm nóng các bề mặt lên mức cao hơn nhiều làm tăng khả năng phát sinh các đám cháy.
Neoantistea pueblensis
Loài này thuộc chi Neoantistea. Neoantistea pueblensis được miêu tả năm 1976 bởi Opell & Joseph A. Beatty.
Tia sét
Sét dạng nhện
nhỏ|Sét bò chóp đe trên vùng hồ Wright Patman phía nam [[Redwater, Texas|Redwater, Texas, phía sau một khu vực có mưa lớn do frông lạnh gây ra.|thế=]] Một thuật ngữ khác được sử dụng cho một loại tia sét giữa mây và mây hoặc sét mây-mây-xuống đất là "Anvil Crawler" (sét bò đỉnh đe) hay sét hình nhện. Cái tên "Anvil Crawler" có liên quan đến hành vi di chuyển kì lạ của chúng. Loại sét này thường xuất phát tại một vùng bên dưới hoặc bên trong phần đỉnh hình đe của đám mây vũ tích và di chuyển kiểu "bò" lên giữa các tầng mây phía trên. Nó thường phân ra nhiều vệt sét nhánh rõ rệt và đánh vào nhiều điểm cùng một lúc.
Các tia sét nhện được tạo ra khi các kênh sét truyền qua một mạng lưới tích điện theo chiều ngang trong các cơn giông ở giai đoạn trưởng thành. Những vùng điện tích ngang này thường là các khu vực mây phân tầng trong hệ thống bão đối lưu tầm trung (mesoscale convective system). Các tia sét nhện được bắt đầu bởi các đợt phóng điện nội bộ xuất phát từ khu vực mây đối lưu; sau đó đầu phía âm của kênh sét lan truyền vào khu vực có điện tích của mây phân tầng. Nếu kênh sét trở nên quá dài, nó có thể phân thành nhiều nhánh kênh hai chiều và đầu phía dương kênh sét có thể đánh xuống mặt đất tạo thành sét CG dương; hoặc nó có thể lan truyền nhanh theo phương ngang tại mặt dưới những đám mây, tạo nên cảnh tượng sét bò trên bầu trời. Các tia sét đất được tạo ra như vậy thường truyền một lượng lớn điện tích dương, và điều này có thể kích hoạt sét đánh ngược từ mặt đất và sét thượng tầng khí quyển.
Neoantistea pueblensis
Tham khảo
Thể loại:Neoantistea
Tia sét
Sét dạng nhện
Sét nhện thường được thấy khi cơn giông đang di chuyển qua phía trên người quan sát hoặc khi cơn giông đang bắt đầu tiêu tan. Trong các cơn giông đã phát triển tốt và có xuất hiện gió đứt mạnh tại vùng phía sau chóp đe, hành vi bò của sét nhện là rõ rệt nhất.
Trong đám mây (IC)
nhỏ|Chớp sáng lấp lóe trong đám mây.|thế= Sét cũng có thể xảy ra ngay bên trong cùng một đám mây dông, thường gặp nhất là giữa phần đỉnh mây trên và phần dưới của mây – những vùng mà giữa chúng có chênh lệch điện thế rất lớn. Loại tia sét nội bộ mây này đôi khi có thể được quan sát ở khoảng cách xa vào ban đêm và được gọi là ánh chớp xa, hay "màn chớp sáng" (sheet lightning). Trong những trường hợp như vậy, người quan sát có thể chỉ thấy một sự lóe sáng ở các đám mây trên trời mà không nghe thấy tiếng sấm. Chớp sáng trong mây là loại sét thường gặp nhất.