cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bệnh do virus Ebola
Kivu 2018–2020
Đến tháng 3 năm 2019, đây trở thành đợt bùng phát Ebola lớn thứ hai từng được ghi nhận, với hơn 1.000 trường hợp và tình trạng mất an ninh tiếp tục là lực cản chính để đưa ra phản ứng thích hợp. Tính đến ngày 4 tháng 6 năm 2019, WHO đã báo cáo 2025 trường hợp được xác nhận và có khả năng xảy ra với 1357 trường hợp tử vong. Vào tháng 6 năm 2019, hai người chết vì Ebola ở nước láng giềng là Uganda.
Vào tháng 7 năm 2019, một người đàn ông bị nhiễm bệnh đã đến thành phố Goma, nơi sinh sống của hơn hai triệu người Một tuần sau, vào ngày 17 tháng 7 năm 2019, WHO tuyên bố đợt bùng phát Ebola này là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe toàn cầu, lần thứ năm tổ chức này tuyên bố như vậy. Một phát ngôn viên của chính phủ nói rằng một nửa số trường hợp Ebola là không xác định được danh tính, và ông nói thêm rằng đợt bùng phát hiện tại có thể kéo dài đến ba năm.
Vào ngày 25 tháng 6 năm 2020, đợt bùng phát EVD lớn thứ hai này được tuyên bố đã kết thúc.
Tỉnh Équateur 2020
Vào ngày 1 tháng 6 năm 2020, Bộ Y tế Congo đã thông báo về một đợt bùng phát Ebola mới tại Mbandaka, tỉnh Équateur, một khu vực dọc theo sông Congo. Giải trình tự bộ gen cho thấy đợt bùng phát này, đợt bùng phát thứ 11 kể từ lần đầu tiên virus được phát hiện ở nước này vào năm 1976, không liên quan đến đợt bùng phát ở tỉnh Bắc Kivu hoặc đợt bùng phát trước đó ở cùng khu vực vào năm 2018. Theo báo cáo, 6 ​​trường hợp đã được xác định; bốn người đã chết. Dự kiến ​​sẽ có nhiều người bệnh được xác định do các hoạt động giám sát gia tăng. Đến ngày 15 tháng 6, số ca mắc đã tăng lên 17 ca với 11 ca tử vong, với hơn 2.500 người đã được tiêm chủng. Đợt bùng phát EVD thứ 11 được chính thức tuyên bố kết thúc vào ngày 19 tháng 11 năm 2020. Vào thời điểm đợt bùng phát Équateur kết thúc, đã có 130 trường hợp được xác nhận với 75 khỏi bệnh và 55 trường hợp tử vong.
Bắc Kivu 2021
Vào ngày 7 tháng 2 năm 2021, Bộ Y tế Congo đã thông báo một trường hợp nhiễm Ebola mới gần Butembo, Bắc Kivu, được phát hiện trước đó một ngày. Trường hợp này là một phụ nữ 42 tuổi có các triệu chứng của Ebola ở Biena vào ngày 1 tháng 2 năm 2021. Vài ngày sau, cô qua đời tại bệnh viện ở Butembo. WHO cho biết hơn 70 người có liên hệ với người phụ nữ này đã được theo dõi
Vào ngày 11 tháng 2 năm 2021, một người phụ nữ khác có liên hệ với người phụ nữ trước đó đã chết trong cùng thị trấn và số lượng liên hệ được theo dõi đã tăng lên 100. Một ngày sau, trường hợp thứ ba được phát hiện ở Butembo.
Vào ngày 3 tháng 5 năm 2021, đợt bùng phát EVD thứ 12 đã được tuyên bố kết thúc, có 12 trường hợp mắc và 6 trường hợp tử vong. Việc giám sát mức độ cao sẽ tiếp tục trong 90 ngày sau tuyên bố, trong trường hợp bệnh tái xuất hiện.
Guinea
Vào tháng 2 năm 2021, Tiến sĩ Sakoba Keita, người đứng đầu cơ quan y tế quốc gia của Guinea xác nhận rằng 3 người đã chết vì Ebola ở khu vực đông nam gần thành phố Nzérékoré. Thêm 5 người nữa cũng cho kết quả dương tính. Tiến sĩ Keita cũng xác nhận rằng nhiều cuộc thử nghiệm đang được tiến hành, và những nỗ lực để theo dõi và cách ly các trường hợp khác đã bắt đầu. Vào ngày 14 tháng 2, chính phủ Guinea đã tuyên bố bùng phát dịch bệnh Ebola.
Đợt bùng phát có thể đã bắt đầu sau khi tái kích hoạt một trường hợp tiềm ẩn ở một người sống sót sau đợt bùng phát trước đó Tính đến ngày 4 tháng 5 năm 2021, 23 ca bệnh đã được báo cáo, không có trường hợp mắc mới hoặc tử vong kể từ ngày 3 tháng 4 năm 2021. Khoảng thời gian đếm ngược 42 ngày được bắt đầu vào ngày 8 tháng 5 năm 2021 và vào ngày 19 tháng 6, đợt bùng phát đã được tuyên bố kết thúc.
Điều trị
Không có phác đồ điều trị đặc hiệu; các nỗ lực nhằm giúp người bệnh bao gồm hoặc là cho điều trị mất nước bằng đường uống (nước uống hơi ngọt hơi mặn) hoặc là cho dịch truyền bằng đường tĩnh mạch. Bệnh có tỉ lệ tử vong cao: Thường từ 50% đến 90% số người nhiễm virus Ebola bị tử vong. EVD được phát hiện đầu tiên ở Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo. Bệnh thường bộc phát thành dịch ở những vùng nhiệt đới của châu Phi cận Sahara. Từ 1976 (khi lần đầu được phát hiện) cho đến 2013, chưa tới 1000 người bị nhiễm bệnh mỗi năm. Dịch bệnh lớn nhất cho đến nay là dịch Ebola Tây Phi 2014 đang hoành hành ở Guinea, Sierra Leone, Liberia và có thể Nigeria. Tính tới ngày 3 tháng 10 năm 2014, 7.497 trường hợp bị nghi ngờ mắc bệnh trong số đó đã có 3.439 người đã chết. Hiện nay các nhà khoa học đang nỗ lực chế tạo vắc xin; tuy nhiên, vẫn chưa có vắc xin nào.
Phòng tránh
Virus Ebola lây sang người thông qua tiếp xúc với máu, chất tiết, bộ phận cơ thể hoặc dịch thể khác của người, động vật bị nhiễm bệnh. Để phòng bệnh, cần thực hiện vệ sinh cá nhân (rửa tay bằng xà phòng, chất sát khuẩn,...), tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của người như là: niêm dịch, mồ hôi, nước mắt,..., động vật nhiễm bệnh; không cầm, nắm các vật có thể đã tiếp xúc với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh trước đó.
Vắc-xin
Vắc xin chống Ebola, rVSV-ZEBOV, đã được phê duyệt tại Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2019. Có vẻ như vắc xin này có hiệu lực hoàn toàn sau 10 ngày kể từ khi được tiêm. Nó đã được nghiên cứu ở Guinea từ năm 2014 đến năm 2016. Hơn 100.000 người đã được tiêm chủng ngừa Ebola tính đến năm 2019.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bệnh nhiệt đới Thể loại:Bệnh động vật Thể loại:Virus học Thể loại:Sốt xuất huyết Thể loại:Vũ khí sinh học Thể loại:Y tế châu Phi Thể loại:Bệnh lây truyền qua đường tình dục
Opisthoxia lineata
Opisthoxia lineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Opisthoxia
Thyatirina achatina
Thyatirina achatina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thyatirina
Tekkeköy, Güce
Tekkeköy là một xã thuộc huyện Güce, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 378 người.
Bản vẽ kỹ thuật
nhỏ|phải|264x264px|Một bản vẽ kỹ thuật (dạng 2D). Bản vẽ kỹ thuật là tác phẩm của ngành vẽ kỹ thuật, ngôn ngữ phổ biến để họa viên, nhà thiết kế và kỹ sư mô tả hình dáng, kích thước, vật liệu, đặc tính kỹ thuật... các vật thể, chi tiết, các kết cấu (Hay ngắn gọn là để chế tạo ra sản phẩm đúng với thiết kế).
Bản vẽ kỹ thuật truyền thống thường được biểu diễn dạng 2D. Hiện nay với sự phát triển của khoa học công nghệ cho ra đời các bản vẽ ở dạng 3D có khả năng mô tả vật thể trực quan hơn. Bản vẽ kỹ thuật là phương tiện giao tiếp (thiết kế, thi công, sử dụng sản phẩm) trong kỹ thuật, nó bao gồm các hình biểu diễn (hình chiếu, hình cắt..), các số liệu ghi kích thước, các yêu cầu kỹ thuật...., nó được vẽ theo một quy tắc thống nhất (iso) nhằm thể hiện hình dạng, kết cấu, độ lớn... của vật thể. Ngoài ra có thể nói bản vẽ kỹ thuật là một loại tài sản trí tuệ, được đăng ký bản quyền, được mua, bán trao đổi.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vẽ kỹ thuật Thể loại:Cơ khí Thể loại:Xây dựng
Polystoechotites falcatus
Polystoechotites falcatus là một loài côn trùng trong họ Polystoechotidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Archibald & Makarkin miêu tả năm 2006.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polystoechotidae
Scapania bolanderi
Scapania bolanderi là một loài rêu trong họ Scapaniaceae. Loài này được Austin mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Liên kết ngoài
Thể loại:Scapania Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1869
Xã Arvonia, Quận Osage, Kansas
Xã Arvonia (Arvonia Township) là một xã thuộc quận Osage, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 95 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Kansas Thể loại:Quận Osage, Kansas
Agave grisea
Agave grisea là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Trel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Thùa Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Tuyên ngôn Hacker
Lời trần tình của một hacker (cũng được biết đến như là Tuyên ngôn Hacker) là một bài viết ngắn được viết ngày 8 tháng 1 năm 1986 của một Hacker có bí danh là The Mentor (tên thật là Loyd Blankenship). Bài viết được viết ít lâu sau khi anh bị bắt, và lần đầu tiên được công bố trên tờ báo mạng Phrack vào Volume One, Issue 7, Phile 3 of 10. Bây giờ nó có thể được tìm thấy trên nhiều trang web, cũng như trên áo thun hay phim ảnh.
Mantokoane Pitso
Mantokoane Pitso (25 tháng 5 năm 1975 – 22 tháng 1 năm 2006) là một vận động viên chạy cự ly trung bình. Cô đã thi đấu ở nội dung 800 mét nữ tại Thế vận hội Mùa hè 1992.
Tham khảo
Thể loại:Mất năm 2006 Thể loại:Sinh năm 1975
Tuyên ngôn Hacker
Bản tuyên ngôn trở thành một hướng dẫn cho các hacker trên toàn cầu, đặc biệt là những người mới bước vào lĩnh vực này. Nó đưa ra một nền tảng đạo đức, và khẳng định có một mục đích cao cả trong việc hack hơn là những ham muốn ích kỷ hay phá phách, đó là mang đến cho thế giới sự tự do trong thông tin.
Trong văn hóa đại chúng
Năm 1995, bài viết được trích dẫn trong bộ phim Hackers. Trong phim, bài viết được đọc từ tờ báo 2600 chứ không phải Phrack.
Liên kết ngoài
Thể loại:Văn hóa Internet Thể loại:Hacker
Blechnum humbertii
Liên kết ngoài
Thể loại:Blechnum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1955
Việt Nam tại Robocon
Trong cuộc thi Robocon, đội tuyển Việt Nam đã 18 lần góp mặt với 21 đội. Với 7 lần vô địch vào các năm 2002, 2004, 2006, 2014, 2015, 2017, 2018, Việt Nam đang là nước có nhiều lần vô địch nhất trong cuộc thi này.
Vĩnh Thuyên Kim
Nguyễn Thị Bích Trâm (sinh ngày 19 tháng 1 năm 1986), thường được biết đến với nghệ danh Vĩnh Thuyên Kim, là một nữ ca sĩ người Việt Nam.
Việt Nam tại Robocon
150px
Vĩnh Thuyên Kim
Thân thế và sự nghiệp
Vĩnh Thuyên Kim sinh tại Cà Mau, là con thứ ba trong gia đình có 5 anh chị em. Chịu ảnh hưởng của vài anh chị theo con đường nghệ thuật, sau khi học xong trung học, cô rời Cà Mau lên Thành phố Hồ Chí Minh lập nghiệp. Cô được biết đến khi đóng MV "Khúc Samba rộn ràng" của nam ca sĩ Lâm Chí Khanh (sau này chuyển giới thành Lâm Khánh Chi) trong VCD album vol.3 "Chỉ tại vì em" do hãng phim Phương Nam thực hiện năm 2001.
Việt Nam tại Robocon
Robocon Việt Nam theo trường
In đậm là năm đội tuyển của trường đại học vô địch Robocon Việt Nam đồng thời giành chức vô địch Robocon Châu Á - Thái Bình Dương.
Vĩnh Thuyên Kim
Thân thế và sự nghiệp
Năm 2007, Vĩnh Thuyên Kim bắt đầu sự nghiệp âm nhạc. Khoảng năm 2007-2009, cô bắt đầu ra mắt các ca khúc "Sao lại nhắn nhầm máy anh", "Người thứ ba", "Tại sao anh gạt em"... Tuy nhiên, thời điểm này danh tiếng của cô chỉ giới hạn ở khu vực Tây Nam Bộ. Cuối năm 2009 - đầu năm 2010, cô bắt đầu được khán giả chú ý nhiều hơn khi thể hiện ca khúc "Teen vọng cổ".
Việt Nam tại Robocon
Chú thích
Thể loại:Robocon Thể loại:Khoa học và công nghệ Việt Nam
Vĩnh Thuyên Kim
Thân thế và sự nghiệp
Năm 2010, Vĩnh Thuyên Kim tham gia điện ảnh với vai nhỏ trong bộ phim ca nhạc của ca sĩ Lâm Hùng mang tên Một ngày biết trước. Giữa năm 2010, có thông tin cô sẽ tham gia bộ phim Bóng ma học đường (tên cũ Hồn ma siêu quậy) của đạo diễn Lê Bảo Trung, cùng với các diễn viên-ca sĩ: Hoài Linh, Hoàng Sơn, Hoài An, Wanbi Tuấn Anh, Trương Quỳnh Anh, Tim, Elly Trần, Thiên Minh... Tuy nhiên sau đó, cô đã không tham gia được vì một số lý do riêng và Đinh Ngọc Diệp là người thay thế cô trong bộ phim này.
Năm 2012, Vĩnh Thuyên Kim giới thiệu DVD "Một cõi bình yên", trong đó có sáng tác đầu tay của cô mang tên "Gọi thầm tên anh" và "Sorry".
Cô từng đóng vai nữ chính trong bộ phim điện ảnh chiếu Tết 2013 mang tên Bay vào cõi mộng cùng với các diễn viên: Kiều Oanh, Lê Huỳnh, Lương Thế Thành, Lynda Trang Đài, Tommy Ngô, Khánh Phương, Tấn Beo, Tấn Bo, Nikki Dương Nhật Vi...
Liên kết ngoài
Thể loại:Nữ ca sĩ Việt Nam Thể loại:Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam Thể loại:Ca sĩ tiếng Việt Thể loại:Nhạc sĩ Việt Nam Thể loại:Nhạc sĩ nhạc trẻ Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21 Thể loại:Người Cà Mau Thể loại:Sinh tại Cà Mau
Mamiya Rinzō
Mamiya Rinzō (間宮 林蔵) là một nhà thám hiểm người Nhật Bản sống vào cuối thời Edo. Ông cũng là gián điệp của Mạc phủ Tokugawa. Ông nổi tiếng về chuyến thăm dò và lập bản đồ Sakhalin (được gọi trong Tiếng Nhật là 樺太, Karafuto, Hoa Thái), mà kết quả là đã khám phá ra việc Sakhalin thực sự là một hòn đảo và không nối liền với lục địa châu Á.
Mamiya sinh vào năm 1775 ở quận Tsukuba, tỉnh Hitachi, mà bây giờ là Tsukubamirai, tỉnh Ibaraki.
Tham khảo
M Thể loại:Người Ibaraki Thể loại:Sinh năm 1775
Araki Hirofumi
Araki Hirofumi (tên chữ Hán: 荒木宏文 Hoang Mộc Hoành Văn) là một cựu diễn viên và ca sĩ người Nhật Bản. Anh được biết đến qua ba vai diễn nổi bật gồm Sư tử Đen Ryo trong Juken Sentai Gekiranger, Inui Sadaharu trong The Prince of Tennis movie và The Prince of Tennis musicals. Ngoài ra, anh còn là một thành viên trong nhóm D-Boys.
Profile
Tên chuyển tự La Tinh: Hirofumi Araki
Tên chữ Hán: 荒木宏文 (Hán-Việt: Hoang Mộc Hoành Văn)
Biệt danh: Arayan, Arakicchi, ArapunM
Nơi sinh: Quận Hyogo (Hyogo, Osaka, Japan)
Chiều cao: 174 cm
Sở thích: bi-da, hiến máu nhân đạo và karaoke
Sở trường: Trà đạo, chơi được bất cứ môn bóng nào
Trang web: Araki's Official Blog
Nghề nghiệp
Anh đã xuất hiện trong vài chương trình truyền hình.
Hit Parade là bộ phim truyền hình mà Araki tham gia, trong vai một thành viên của nhóm The Tigers, được trình chiếu ngày 26 tháng 5 năm 2006 trên kênh Fuji TV. Đóng cùng anh là những thành viên khác của D-Boys như Wada Masato, Shirota Yuu, Kaji Masaki, Suzuki Hiroki, Endo Yuya và Kouji Seto.
Araki xuất hiện ở chương trình phát thanh trên đài BAY FM của Nhật với một người bạn khác trong D-Boys là Kouji Seto vào ngày 14 tháng 10 năm 2006.
Với D-Boys
Tháng 10 năm 2004, Araki gia nhập vào nhóm D-Boys của công ty Watanabe Entertainment.
Giống như những thành viên khác của D-Boys, Araki có một blog riêng, nơi mà thỉnh thoảng anh lại cập nhật thông tin và đoạn video để giới thiệu về bản thân.
D-Boy đã phát hành 2 album ảnh. Album đầu tiên phát hành ngày 27 tháng 4 năm 2005 có tựa đề là D-Boys, album thứ hai phát hành ngày 25 tháng 3 năm 2006 với tên Start. Hình của Araki đều xuất hiện trong cả hai tập ảnh này.
Tháng 3/2010, anh được chọn vào D☆DATE cùng với Igarashi Shunji, Nakamura Yuichi, Seto Koji và Horii Arata
Trong vai Inui Sadaharu (Prince of Tennis Musicals)
Araki đã thắng trong cuộc thi tuyển, và vào vai Inui Sadaharu, tuyển thủ chuyên chơi Tennis dữ liệu của đội tennis trường trung học Seigaku. Từ năm 2005 đến năm 2006, anh trở thành diễn viên thứ 2 diễn vai Inui trong loạt Prince of Tennis Musicals. Ngày 8 tháng 1 năm 2005, anh lần đầu tiên công diễn vai Inui trong Winter 2004-2005 Side Yamabuki ở Osaka. Cũng năm đó, anh được chọn đóng trong bộ phim điện ảnh Prince of tennis được chuyển thể từ manga/anime The prince of tennis, cũng với vai Inui Sadaharu. Trong các vở musical, bạn diễn của Araki là những thành viên khác trong D-Boys như Endo Yuya, Yanagi Kotaro, Shirota Yuu, Kaji Masaki, Suzuki Hiroki, Adachi Osamu, và Wada Masato.
Những buổi diễn Araki đã tham gia với vai Inui:
Ngày 29 tháng 3 năm 2006, trong Dream Live 3, anh đã tốt nghiệp cùng với hầu hết dàn viễn viên Seigaku.
Trong vai Inui Sadaharu (The Prince of Tennis Live-Action Film)
Từ vai Inui Sadaharu trong Prince of Tennis musical mà Araki được chọn tham gia vào bộ phim điện ảnh của cùng series manga/anime này. Anh, và hầu hết những thành viên còn lại của đội Seigaku, đều góp mặt trong bộ phim này. Duy chỉ có Hongo Kanata là diễn viên mới, vào vai Echizen Ryoma.
Phim được trình chiếu vào ngày 13 tháng 5 năm 2006.
Trong June Bride
Phim tiếp theo của Araki, June Bride (Jyun Bride) trình chiếu ngày 27 tháng 5 năm 2006. Anh diễn một nhân vật phụ trong phim này. Cùng diễn với anh là Shirota Yuu và Suzuki Hiroki của nhóm D-Boys. Bộ phim được chuyển thể từ manga Jyun Bride, của Satoshi Yoshida.
Trong Limit~ What's Your Story?
Tháng 6 năm 2006, Araki bắt đầu diễn vở sân khấu kịch tiếp theo của mình cùng 2 thành viên khác trong D-Boys là Suzuki Hiroki và Nakamura Yuichi, trong Limit~ What's Your Story?.
Cuộc sống
Araki vẫn thỉnh thoảng updates vào blog của anh trong trang chủ của D-Boys. Anh chơi khá thân với Suzuki Hiroki, Kaji Masaki, Wada Masato và Adachi Osamu - 4 thành viên khác trong D-Boys.
Các phim đã tham gia
{| class="wikitable" !Năm !Tên phim !Vai diễn !Chú thích
Liên kết ngoài
Thể loại:Ca sĩ Nhật Bản Thể loại:Diễn viên Nhật Bản Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1983 Thể loại:Người Hyōgo
Butyl acrylat
Butyl acrylat là một hóa chất được sử dụng trong sản xuất.
Hóa sinh
Butyl acrylate được chuyển hóa bởi carboxylesterase hoặc các phản ứng với glutathione; quá trình giải độc này tạo ra acid acrylic, butanol, và chất thải acid mercapturic, được bài tiết qua nước tiểu, phân, và dưới dạng carbon dioxide.
Sản xuất
Butyl acrylate có thể được sản xuất trong một vài phản ứng. Acetylen, 1-butyl alcohol, carbon monoxide, nicken carbonyl và acid hydrochloric có thể phản ứng để tạo ra butyl acrylat. Một tổng hợp khác của butyl acrylate liên quan đến phản ứng butanol với methyl acrylat hoặc acid acrylic.
Độ an toàn
Butyl acrylat rất dễ phản ứng và polymer hoá một cách dễ dàng khi tiếp xúc với nhiệt hoặc peroxide; do đó, các chế phẩm thương mại có thể chứa chất ức chế trùng hợp. Nó phản ứng dễ dàng với acid mạnh và base, amin, halogen, hợp chất hydro, và chất oxy hóa. Butyl acrylat được chỉ định là chất lỏng dễ cháy thứ II. Butyl acrylat có thể được ổn định bằng hydroquinone hoặc hydroquinone ethyl ether.
Có thể phơi nhiễm butyl acrylat qua việc hít vào, hấp thụ da, nuốt, hoặc tiếp xúc bằng mắt. Các triệu chứng phơi nhiễm bao gồm kích ứng mắt, da, và đường hô hấp trên; Viêm da nhạy cảm; hoại tử giác mạc; buồn nôn; nôn; bệnh tiêu chảy; đau bụng; ho; viêm họng; phù phổi; và khó thở.
Tham khảo
Thể loại:Monome
Nút giao thông lập thể
thumb|300px|right|Nút giao thông lập thể Judge Harry Pregerson ở [[Los Angeles, California, Hoa Kỳ.]] Nút giao thông lập thể (tiếng Anh: interchange) trong giao thông đường bộ là một loại nút giao thông khác mức sử dụng nhiều tầng tách biệt để dòng lưu thông trên đường này không xung đột trực tiếp với dòng lưu thông trên đường khác. Trong thiết kế nút giao lập thể, các loại cầu vượt, các đường nhánh chuyển làn hay được sử dụng.
Có các loại nút giao thông lập thể bốn chiều, ba chiều, hai chiều và một chiều.
Nút giao đường cao tốc
Một loại nút giao thông nối một đường cao tốc với một công trình khác, với các đường khác hoặc với một trạm dừng nghỉ đường cao tốc. Các nút giao thông thường (nhưng không phải luôn luôn) được đánh số theo thứ tự hoặc theo khoảng cách từ một điểm cuối của tuyến đường ("điểm bắt đầu" của tuyến đường).
Hiệp hội các quan chức giao thông và đường cao tốc tiểu bang Hoa Kỳ (AASHTO) định nghĩa nút giao thông là "một hệ thống đường kết nối với nhau kết hợp với một hoặc nhiều tầng cung cấp sự di chuyển của giao thông giữa hai hoặc nhiều đường hoặc đường cao tốc ở các cấp độ khác nhau."
Nút giao hệ thống
Một nút giao kết nối nhiều đường cao tốc.
Nút giao dịch vụ
Một nút giao kết nối đường chính với đường cấp thấp hơn, chẳng hạn như đường trục chính hoặc đường gom.
Đường chính là đường cao tốc trong nút giao thông dịch vụ, trong khi đường giao nhau là đường cấp thấp hơn thường bao gồm các nút giao thông đồng mức hoặc bùng binh, có thể vượt qua hoặc bên dưới đường chính.
Nút giao hoàn thiện
Một nút giao mà tất cả các hướng di chuyển có thể có giữa các đường cao tốc có thể được thực hiện.
Nút giao chưa hoàn thiện
Một giao lộ thiếu ít nhất một hướng di chuyển giữa các đường cao tốc.
Đường nối
Một đoạn đường ngắn cho phép các phương tiện đi vào hoặc ra khỏi đường cao tốc.
Đường nối định hướng
Một đoạn đường cong về hướng di chuyển mong muốn; tức là đoạn đường rẽ trái đi ra từ phía bên trái của đường (lối ra bên trái).
Đường nối bán định hướng
Đoạn đường nối thoát ra theo hướng ngược lại với hướng di chuyển mong muốn, sau đó rẽ về hướng mong muốn. Hầu hết các chuyển động rẽ trái được cung cấp bởi đoạn đường nối bán định hướng đi ra bên phải, thay vì đi ra từ bên trái.
Dạng hoa thị
thumb|right|200px|Nút giao thông lập thể dạng hoa thị điển hình thumb|left|100px|Nút lập thể cỏ bốn lá
Dạng vòng xuyến
thumb|200px|Nút giao thông lập thể dạng vòng xuyến ở Thượng Hải, Trung Quốc. |thumb|left|100px|Four-level stack
Dạng kết hợp hoa thị và vòng xuyến
thumb|100px|Dạng kết hợp ba tầng thumb|100px|left|Dạng kết hợp hai tầng thumb|200px|Dạng kết hợp hai tầng
Liên kết ngoài
Thể loại:Nút giao thông Thể loại:Hạ tầng đường bộ Thể loại:Cầu Thể loại:Trục giao thông
Eruga lineata
Eruga lineata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Eruga
Cotinusa simoni
Cotinusa simoni là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Cotinusa. Cotinusa simoni được Arthur Merton Chickering miêu tả năm 1946.
Tham khảo
Thể loại:Cotinusa
Nannodota minuta
Nannodota minuta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nannodota
Senecio pilosicristus
Senecio pilosicristus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được I.Thomps. mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Tham khảo
P Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2004
Mordellistena funerea
Mordellistena funerea là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1891.
Acacia abrupta
Acacia abrupta là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Maiden & Blakeley miêu tả khoa học đầu tiên.
Mordellistena funerea
Tham khảo
F
Acacia abrupta
Liên kết ngoài
A
Odontocardus zwaluwenburgi
Odontocardus zwaluwenburgi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1934.
Impatiens aureliana
Impatiens aureliana là một loài thực vật có hoa trong họ Bóng nước. Loài này được Hook. f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Truyền thuyết đô thị Việt Nam
Truyền thuyết đô thị Việt Nam là những câu chuyện được lưu truyền trong dân gian Việt Nam và được cho là có thật. Những truyền thuyết đô thị này bao gồm các tác phẩm văn học dân gian đương đại về các sinh vật siêu nhiên, các cuộc tấn công của chúng [thường là] vào những người vô tội hoặc về những truyền thuyết phi siêu nhiên liên quan đến những tin đồn lưu truyền trong văn hóa đại chúng. Truyền thuyết đô thị Việt Nam hiện đại thường lấy bối cảnh ở các nghĩa trang hay các thành phố trong đó một số câu chuyện mang tính cảnh báo.
Cô Mía
Vào những năm 1980, gia đình ông Tư sinh ra một cô con gái. Đến tuổi đôi mươi, vì cô xinh đẹp rạng ngời như đóa hoa mùa xuân nên bố cô quyết định thuê hoạ sĩ vẽ con gái làm mẫu để quảng cáo cho xưởng mía. Thời điểm đó, cô bị sát hại mà không rõ nguyên nhân. Vụ việc từng gây chấn động một thời nhưng cũng nhanh chóng rơi vào quên lãng. Tuy nhiên, hình ảnh của cô nhanh chóng phổ biến trên các xe giải khát của người dân Nam Bộ.
Vụ hỏa hoạn tại ngôi nhà số 24 đường Lý Thái Tổ (Thành phố Hồ Chí Minh)
Rạng sáng ngày 11 tháng 12 năm 2001, một ngọn lửa phát ra từ tầng trệt ngôi nhà số 24 đường Lý Thái Tổ, Thành phố Hồ Chí Minh, bốc lên dữ dội và lan nhanh. Cao su từ vỏ ruột xe cháy tạo ra từng luồng khói đen đặc, mù mịt, trong khi mọi người đang ngủ, đến khi phát hiện thì ngôi nhà đã cháy đen toàn bộ.
Do buôn bán, làm ăn nên nhà có 2 lớp cửa sắt kiên cố và cũng như nhiều nhà phố khác ngôi nhà này không có lối thoát hậu, ban công và cửa sổ là nơi duy nhất mọi người có thể lao ra nhưng không phải ai cũng đủ bình tĩnh tìm lối thoát khi nguy cấp. Nhiều người chứng kiến lúc đó vẫn còn nhớ hình ảnh một bà mẹ trẻ bụng mang bầu, tay ôm con lẩy bẩy ở lan can, đứa bé trên tay chị khóc thét. Vì tầng một khá thấp nên mọi người hét bảo chị quăng con xuống họ đỡ giùm, những người khác tìm được tấm bạt, căng ra bảo chị nhảy xuống, thế nhưng không hiểu sao chị cứ ôm con chạy ra chạy vào, vài lần rồi không thấy ra nữa.
Nghĩa trang Bình Hưng Hoà
Nghĩa trang Bình Hưng Hòa là truyền thuyết được lan truyền từ trước khi có nghĩa trang Đa Phước và Gà Dưa. Vào thời điểm đó, Bình Hưng Hoà là nơi duy nhất chôn cất người mất và được coi là nghĩa trang lớn nhất Thành phố Hồ Chí Minh. Truyền thuyết này kể về một cô gái 16 tuổi sống ở huyện Bình Chánh, lúc sinh thời say mê cải lương và đem lòng yêu một tài tử trong vùng. Thế nhưng cha cô lại không chấp nhận mối quan hệ này vì gia đình ông là quan chức cấp cao, trong khi chàng trai xuất thân thấp hèn. Vài tháng sau, cô gái rơi vào tuyệt vọng khi hay tin người yêu mất nên đã buông xuôi trong hồ nước trong nghĩa trang. Kể từ đó, mỗi dịp trăng tròn, người ta lại truyền tay nhau câu chuyện cô gái đứng bên ven hồ ngâm nga khúc cải lương yêu thích. Tin đồn về cô gái đã trở nên phổ biến và hầu hết những người dân sống gần khu vực nghĩa trang Bình Hưng Hoà đều khẳng định rằng, vào những đêm trăng Rằm, họ đều nghe tiếng hát cải lương đầy ai oán của một cô gái vọng ra từ phía nghĩa trang.
Con ma nhà họ Hứa
Con ma nhà họ Hứa là một truyền thuyết đô thị kể về có một cô gái trẻ mắc bệnh Phong đã không qua khỏi. Cô là một bóng trắng thấp thoáng đi qua các dãy hành lang trong đêm.
Theo một số dị bản của truyền thuyết Con ma nhà họ Hứa, mọi chuyện bắt đầu khi cô con gái chú Hỏa—một chủ đầu tư bất động sản mắc bệnh phong, lở loét khắp người trong lúc tuổi thanh xuân. Vì là con gái duy nhất nên chủ Hỏa đã cách ly con trong căn phòng kín để tránh lây bệnh chưa có thuốc chữa thời ấy. Bệnh tình cùng với sự ngột ngạt do bị nhốt suốt ngày trong căn phòng khiến cô gái bức bối nên khi cô chết hương hồn cứ vương vấn mãi ở căn phòng. Căn nhà này hiên nay là Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Chị C.—một người từng là nhân viên của Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh kể lại: "Tôi làm việc ở Phòng Hành chính của bảo tàng có điểm đặc biệt là cứ ai nằm xuống là bị bóng đè, đặc biệt có người còn thấy những đứa trẻ tóc kiểu ba vá nói tiếng Hoa giật tóc, không thể nào nằm yên được."
Chung cư 13 tầng ở đường Trần Hưng Đạo (Thành phố Hồ Chí Minh)
Chung cư 13 tầng ở đường Trần Hưng Đạo được cho là do chữ số 13 tạo nên và cũng là lý do giải thích cho những vụ án mạng trong thời gian xây dựng. Khách sạn Building President được ông Nguyễn Tấn Đời, đầu tư khởi công vào năm 1960. Theo bản thiết kế, khách sạn gồm 13 tầng, chia làm 6 tòa và ngăn ra thành 530 phòng. Khi nhận được bản thiết kế, cộng sự của ông Nguyễn Tấn Đời là một người Pháp đã tỏ ra rất lo ngại với con số 13 tầng, vốn được cho là xui rủi theo quan niệm phương Tây. Tuy nhiên, ông Đời không mấy quan tâm và vẫn cho xây đúng 13 tầng theo bản vẽ. Ngay khi tầng 13 đang đặt những viên gạch cuối cùng thì hàng loạt tai nạn nguy hiểm tới tính mạng xảy ra. Án mạng liên tiếp khiến cho tầng 13 mãi chẳng thể xây xong. Đứng trước nguy cơ Building President không thể hoàn thành kịp tiến độ và giới chức chế độ cũ lúc bấy giờ cũng đang rục rịch vào cuộc điều tra, ông Đời cho tạm ngưng thi công tầng 13. Sau đó, ông mời về một thầy pháp sư, cho công nhân nghỉ phép liên tục 3 ngày để làm phép và trấn yểm tòa nhà. Ông Lưu Phục Chấn, 72 tuổi, sống tại đường Nguyễn Thi, phường 13, quận 5 kể lại: “Dạo xây khách sạn lớn, gia đình tôi có ông cậu ở gần đó. Cậu hay kể lại rằng, thầy pháp đã cho người đến bệnh viện mua lại xác của 4 trinh nữ, đem về chôn ở 4 góc của khách sạn để trấn tại 4 hướng”.
Liên kết ngoài
Thể loại:Truyền thuyết đô thị Thể loại:Truyền thuyết Việt Nam
Tsepang Sello
Tsepang Gladys Sello (sinh 23 tháng 2 năm 1997) là một vận động viên chạy cự ly trung bình người Lesotho. Cô đã tham dự Thế vận hội Mùa hè 2016 trong cuộc đua 800 mét nữ; thời gian 2: 10,22 của cô ấy trong lượt chạy không đủ điều kiện cho cô ấy vào bán kết.
Tham khảo
Thể loại:Vận động viên điền kinh Thế vận hội Mùa hè 2016 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1997
Villembits
Villembits là một xã thuộc tỉnh Hautes-Pyrénées trong vùng Occitanie khu vực tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 300 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Hautes-Pyrénées
Caunettes-en-Val
Caunettes-en-Val là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Aude trong vùng Occitanie.
Người dân địa phương trong tiếng Pháp gọi là Caunettois.
Liên kết ngoài
Caunettes-en-Val
Opisthoxia lucilla
Opisthoxia lucilla là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Opisthoxia
Polystoechotites lewisi
Polystoechotites lewisi là một loài côn trùng trong họ Polystoechotidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Archibald & Makarkin miêu tả năm 2006.
Liên kết ngoài
Thể loại:Polystoechotidae
Ophiuche madagascarensis
Ophiuche madagascarensis là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Lịch sử Campuchia
Campuchia là một đất nước ở bán đảo Đông Dương, có lịch sử lâu đời và ảnh hưởng nền văn minh Ấn Độ.
Ophiuche madagascarensis
Liên kết ngoài
Thể loại:Ophiuche
Yukarıboynuyoğun, Güce
Yukarıboynuyoğun là một xã thuộc huyện Güce, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 616 người.
Lịch sử Campuchia
Các vương quốc đầu tiên
Người ta biết về nước Phù Nam trước hết là nhờ những ghi chép của thư tịch cổ Trung Hoa như Lương thư (sử nhà Lương 502-556) là đầy đủ hơn cả. "Nước Phù Nam ở phía Nam quận Nhật Nam, trong một vịnh lớn ở phía Tây biển. Nước cách Nhật Nam chừng 7.000 lý và cách Lâm Ấp hơn 3.000 lý về phía Tây Nam. Đô thành cách biển 500 lý. Một con sông lớn từ Tây Bắc chảy về phía Đông và đổ ra biển. Nước rộng hơn 3.000 lý. Đất thấp và bằng phẳng. Khí hậu và phong tục đại để giống Lâm Ấp".
Tấn thư còn cho biết thêm: "Đất rộng 3.000 lý, có những thành phố xây tường, có lâu đài và nhà ở. Đàn ông Phù Nam xấu và đen, quấn tóc, ở truồng và đi chân không. Tính đơn giản và không trộm cắp. Họ chăm công việc nhà nông, gieo 1 năm gặt 3 năm. Họ thích trang trí bằng điêu khắc, chạm trổ; nộp thuế bằng vàng, bạc, hạt châu, hương liệu. Họ có sách vở, thư viện và nhiều vật khác. Chữ viết giống người Hồ. Ma chay cưới hỏi đại để giống Lâm Ấp".
Theo truyền thuyết cổ được ghi chép lại bởi Khang Thái (Kang Tai), một quan lại Trung Hoa đã từng tới Phù Nam giữa thế kỷ thứ 3 thì xứ này do một người phụ nữ tên Liễu Diệp (Liu Yeh) cai trị. Sau đó một người nước ngoài tên là Hỗn Điền (Hun Tien), có thể là từ Ấn Độ, sang đã cưới Liễu Diệp và lập ra một triều đại tại đây. Theo các truyền thuyết địa phương thì vị ẩn sĩ Ấn Độ này tên là Kambu đã kết hôn với nữ thần Mera và con cháu của họ được gọi là Kambuja (con cháu của Kambu) và tên ghép của hai vợ chồng trở thành tên dân tộc là Kambu-Mera, Kmer hay Khmer.
Thực sự thì Phù Nam là một quốc gia hỗn hợp gồm nhiều tộc người khác nhau, do một xứ Phù Nam chánh tông nắm địa vị tôn chủ và các tiểu quốc kia phải thần phục và cống nạp cho nó.
Triều đại Phù Nam đầu tiên có 4 đời vua kế tiếp nhau là:
Tiếp đó một viên tướng khác lên ngôi, lập một triều đại khác bắt đầu là Phạm Sư Man (khoảng 220-280)
Vào thế kỷ thứ 5 tài liệu Trung Hoa có nói tới một ông vua tên là Trì Lê Đà Bạt Ma ở ngôi từ 424-438 rồi tới Đồ Da Bạt Ma và Lưu Đà Bạt Ma. Thư tịch cổ còn nói tiếp sau đó nước Phù Nam bị một nước khác ở phía Bắc đánh bại (cuối thế kỷ thứ 6, giữa thế kỷ thứ 7). Phù Nam tới đây là dứt.
Vương quốc Chân Lạp
Nước đã đánh bại Phù Nam là Chân Lạp, một quốc gia do người Khmer sáng lập. Trung tâm của họ nằm ở Sae Mun (nay thuộc Thái Lan) và Champasack (nay thuộc Nam Lào). Quốc gia này do Bhavavarman sáng lập trong thế kỷ thứ 6, gọi là nước Bhavapura, tức Chân Lạp.
Bhavavarman đã chấm dứt sự lệ thuộc Phù Nam. Sau khi ông mất, con ông là Mahendravarman lên kế ngôi và tấn công Phù Nam, buộc vua Phù Nam phải chạy trốn tới Naravana tức nước Chí Tôn (nay là Ba Thê, xã Vọng Thê, An Giang). Isanavarman kế ngôi Mahendravarman, tiếp tục tấn công "Với sức mạnh của mình đã vượt qua ranh giới lãnh thổ của Tổ tiên". Các vua thất trận đã bỏ chạy ra vùng hải đảo.
Jayavarman I lật đổ Isanavarman để cai trị một lãnh thổ rộng lớn. Bia ký của ông được tìm thấy trên một vùng lãnh thổ bao gồm cả Sae Mun, Battambang, Seam Reap, Kompong Thom, Takeo, Prey Veng và Kampot.
Sau khi đánh thắng Phù Nam, người Chân Lạp đã ồ ạt di cư xuống phía Nam. Họ đã dừng lại ở Takeo (cụm di tích Angkor Borey) và Prey Veng (cụm di tích Ba Phnom), trung lưu sông Mekong và Đông Bắc biển Hồ. Isanavarman đã xây dựng kinh đô Isanapura ở gần Kompong Thom. Theo Tùy thư của Trung Hoa thì nơi đây có tới 20.000 gia đình sinh sống. Ngoài ra vương quốc còn có 30 thành thị do các tổng đốc cai quản và quan tước cũng tựa như Lâm Ấp.
Thời kỳ khủng hoảng của Chân Lạp
Jayavarman qua đời năm 680. Hoàng hậu Jayadevi, nắm quyền trong khoảng 681-713, đã gây bất bình trong giới quý tộc và quan lại. Do những mâu thuẫn này mà năm 713, Puskaraksa đã truất phế bà và tự lên ngôi, lập kinh đô mới là Sambhupura ở gần Sambaur.
Do sự biến này mà phần phía Bắc của vương quốc (tức nước Bhavapura cũ) tách ra khỏi Chân Lạp, lập lại nước riêng. Tài liệu Trung Hoa ghi lại là nước này chia làm hai: Thủy Chân Lạp và Lục Chân Lạp. Biên giới nằm ở dãy núi Dângrêk (nay là biên giới Thái Lan-Campuchia).
Ở miền Nam, Puskaraksa không thể kiểm soát nổi lãnh thổ của mình. Nhiều nơi nổi lên, tự lập nước riêng. Trong lúc đó vương triều Sailendra của nước Kalinga ở đảo Java, Indonesia mạnh lên đã tấn công vương quốc của Puskaraksa năm 774, chiếm được kinh đô Sambhupura và đẩy đất nước này tới hồi diệt vong.
Phục quốc (802-944)
Đầu thế kỷ thứ 9, nhân khi vương triều Sailendra suy yếu, một người trong hoàng tộc Chân Lạp bị bắt làm tù binh đã trốn về nước, tập hợp lực lượng đấu tranh để thoát ra khỏi ảnh hưởng của Sailendra và thống nhất lại Campuchia, khởi đầu một đế chế hùng mạnh ở Đông Nam Á - đế quốc Khmer (802-1434). Ông lên ngôi vua, lấy hiệu là Jayavarman II.
Jayavarman II đã cố công tìm kiếm một địa điểm mới để đặt kinh đô. Trong thời của ông, vương quốc đã dời đô nhiều lần, từ Indrapura cho tới Hariharalaya và Mahendrapura ở núi Kulen rồi cuối cùng là quay trở lại Hariharayala.
Thời kỳ Jayavarman II tại vị, sự sùng bái thần Shiva có khuynh hướng biến thành sự sùng bái nhà vua (Devaraja). Do đó mà ông cũng được tôn sùng như một vị thần. Khi ông qua đời năm 854, người ta đã phong tặng cho ông danh hiệu Paramesvara tức "Chúa tể".
Cháu của Jayavarman II là Yasovarman I cai trị từ 889-900 lại tiếp tục dời đô thêm 50 km, tại một nơi mà ông gọi là Yasohadrapura tức là Angkor. Đây là biến âm từ chữ Phạn Nagara, tức "Quốc đô". Đế quốc Khmer vì thế còn được gọi là vương quốc Angkor, đế quốc Angkor.
Phát triển (944-1181)
nhỏ|200px|phải|Đế quốc Khmer cuối thế kỷ 12 Rajendravarman II lên ngôi năm 944 được thừa kế cả hai dòng Khmer Nam và Bắc. Ông là con Mahendravarman thuộc hoàng tộc Bhavapura (phía Bắc) và Mahendradevi, dì ruột của Harsavarman II (942-944), vua của dòng Nam. Do sự kiện này mà hai dòng tộc Thủy Chân Lạp và Lục Chân Lạp đã lập lại được sự thống nhất. Các văn bia thời kỳ này đều nhấn mạnh về nguồn gốc tộc Mặt trời (Suryavamsa) phía Bắc và tộc Mặt trăng (Somavamsa) phía Nam của vương triều. Tên nước được xác định là Kambuja và vua là Kambujaraja.
Tuy đã tái thống nhất nhưng giữa hai dòng tộc vẫn có sự mâu thuẫn. Năm 1002, Jayaviravarman II lên ngôi ở Angkor tại miền Nam thì một hoàng thân khác cũng tự lên ngôi ở Sae Mun phía Bắc là Suryavarman I. Năm 1010, Suryavarman I đã lật đổ vua phía Nam rồi làm vua cả hai miền. Năm 1082, Jayavarman VI tự lên ngôi ở Sae Mun cũng đem quân đi lật đổ vua ở Angkor và cai trị vương quốc từ 1082 đến 1107.
Tuy nhiên về sau thế lực của nhóm phía Bắc tập trung ở Sae Mun dần suy yếu và không còn là đối trọng với phía Nam được nữa. Cuối thế kỷ 12, các văn bia chỉ còn nhắc tới một tộc Kambu Mặt trời nhưng đã di cư xuống phía Nam mà thôi.
Do sự thống nhất và ổn định, Rajendravarman II (944 – 968) vừa lên ngôi đã đem quân sang đánh Champa. Suryavarman I (1002-1050) còn tiến xa hơn, chinh phục được trung và hạ lưu sông Chao Phraya (sông Mê Nam nay thuộc Thái Lan) và cao nguyên Khorat. Harsavarman II (1066-1080) đã đánh Champa và Đại Việt. Tới thời Suryavarman II (1113-1150) thì vương quốc đã chinh phục được Champa trong khoảng 1145-1149 và thậm chí 5 lần đem quân đánh Đại Việt (1128, 1129, 1132, 1138, 1150).
Cực thịnh (1181-1201)
Sau khi Suryavarman II qua đời, ngôi vua bị một người lạ tự xưng là Tribhuvanadi, tức Tyavarman, đánh cướp năm 1165 khiến quốc gia suy yếu. Năm 1177, Jaya Indravarman IV của Champa thừa cơ tấn công Angkor. Một hoàng thân trẻ của Angkor phải chờ đợi trong 16 năm mới tập hợp được lực lượng để đánh bại Champa và lên ngôi vua năm 1181, tức Jayavarman VII.
Trong thời kỳ cai trị của Jayavarman VII, vương quốc Angkor đã đạt tới đỉnh cao của sự phát triển.
Vương quốc Chân Lạp dưới thời Jayavarman VII có 23 tỉnh. Để cai trị đất nước rộng lớn, ông đã cho xây dựng 121 trạm nghỉ (Dharmasala) dọc theo các tuyến giao thông quan trọng mà ngày nay vẫn còn tồn tại dấu tích trên tuyến đường nối Angkor với Pimai ở Thái Lan và từ Sambor cho tới Vi Jaya của Champa (kinh đô Phật Thệ, nay ở Bình Định). Jayavarman VII cũng đã cho xây dựng kinh đo mới là Angkor Thom.
Suy thoái
Không rõ Jayavarman VII qua đời năm nào nhưng con trai ông là Indravarman II đã lên thay thế ông sau năm 1201 và cai trị tới 1243.
Trong những năm cai trị đầu tiên của Indravarman II, đế quốc Khmer từng 3 lần giao chiến với quân Đại Việt trong các năm 1207, 1216 và 1218. Tuy nhiên, sau năm 1218, không còn thấy Đế quốc Khmer có chiến tranh với các quốc gia khác trong khu vực nữa. Không những vậy, năm 1220, Đế quốc Khmer còn cho lui quân khỏi Champa mà không có bất kỳ sự đấu tranh hay biến động nào từ Champa.
Từ bên ngoài, đế quốc này bị đe dọa bởi quân Mông Cổ dưới quyền chỉ huy của tướng Sagatu. Nhà vua tìm cách tránh nạn binh đao bằng cách triều cống cho người Mông Cổ, lúc này đang làm chủ Trung Quốc. Triều đại của Jayavarman VIII kết thúc năm 1295 khi ông bị con rể là Srindravarman (còn gọi là Indravarman III) (trị vì từ 1295-1309) lật đổ. Tân vương là người theo Phật giáo Theravada, là trường phái Phật giáo đến từ Sri Lanka, rồi lan tỏa khắp khu vực Đông Nam Á.
Sau thời kỳ trị vì của Srindravarman, có rất ít tư liệu ghi lại lịch sử vương quốc thời kỳ này. Cột đá cuối cùng mang văn khắc được biết đến là từ năm 1327. Không có đền đài lớn nào được xây dựng thêm. Các nhà sử học ngờ rằng điều này gắn liền với tín ngưỡng Phật giáo Theravada vốn không đòi hỏi việc xây cất các công trình vĩ đại để thờ phụng. Tuy nhiên, việc vắng bóng các công trình lăng tẩm lớn cũng có thể do việc quyền uy của triều đình sút giảm và do đó thiếu nhân công xây dựng. Các công trình thủy lợi cũng dần đổ nát, mùa màng do đó cũng bị thất bát khi có lũ lụt hoặc hạn hán, làm đế quốc càng suy yếu.
Quốc gia Thái láng giềng, vương quốc Sukhothai, sau khi đẩy lùi đế quốc Angkor, bị một vương quốc Thái khác, vương quốc Ayutthaya, chinh phục năm 1350. Từ sau năm 1352, Ayutthaya trở thành đối thủ chính của Angkor. Họ mở nhiều chiến dịch tấn công Khmer, nhưng đều bị đẩy lùi.
Tuy nhiên tới năm 1431, cuối cùng thì sức mạnh áp đảo của Ayutthaya cũng trở nên quá lớn để chống lại, và Angkor thất thủ trước quân Thái.
Thời kỳ hậu Angkor
Từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19 là giai đoạn suy tàn liên tục và thu hẹp đất đai. Từ giữa thế kỷ 15, Campuchia liên tục bị các cuộc xâm lăng của vương quốc Ayutthaya (Thái Lan cổ) tàn phá. Angkor liên tục bị chiếm đóng và tàn phá. Để duy trì sự tồn tại của vương quốc Khmer, vua Ang Chan I (1516–1567) phải chuyển kinh đô từ Angkor về Longvek. Campuchia có được một giai đoạn thịnh vượng ngắn, trong khoảng giữa thế kỷ 16 sau khi đã xây dựng thủ đô Longvek mới ở vùng đông nam Tonle Sap. Dọc theo lưu vực Sông Cửu Long, Chân Lạp mở rộng buôn bán với các vùng khác ở châu Á. Đây là giai đoạn khi những nhà thám hiểm người Tây Ban Nha, là Blas Ruiz de Hernan Gonzales và Diogo Veloso, lần đầu tiên tới nước này và bắt đầu mở rộng ảnh hưởng của Phương tây tại đây.
Xã Ash Creek, Quận Ellsworth, Kansas
Xã Ash Creek (Ash Creek Township) là một xã thuộc quận Ellsworth, tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 55 người.
Lịch sử Campuchia
Thời kỳ hậu Angkor
Nhưng năm 1594, vương quốc Ayutthaya của người Thái một lần nữa lại tấn công Chân Lạp, tàn phá Longvek. Vua Satha I của Campuchia phải chạy trốn. Sự sụp đổ của Lovek như bắt đầu một thảm họa mà Campuchia không bao giờ gượng lại được nữa, đồng thời việc này cũng tạo cơ hội can thiệp cho người Tây Ban Nha. Năm 1596, Blas Ruiz de Hernan Gonzales và Diogo Veloso giúp vua Satha quay về Campuchia lấy lại Lovek. Tuy nhiên, năm 1598, sự can thiệp của người Tây Ban Nha cũng chấm dứt, do đoàn quân này bị sát hại cùng với vua Satha trong nội chiến giữa những người Khmer với nhau.
Xã Ash Creek, Quận Ellsworth, Kansas
Xem thêm
Thể loại:Xã của Kansas Thể loại:Quận Ellsworth, Kansas
Lịch sử Campuchia
Thời kỳ hậu Angkor
Từ giữa thế kỷ 17 trở đi, Campuchia trở nên suy yếu trầm trọng trước hai láng giềng hùng mạnh và tham vọng bành trướng là Xiêm và Đàng Trong (Việt Nam). Sự định cư của người Việt ở châu thổ sông Cửu Long từ đầu thế kỷ 17 dẫn tới việc họ sáp nhập hoàn toàn vùng đó vào năm 1757, vì thế Campuchia mất một trong những vùng lãnh thổ trù phú nhất của họ và bị ngăn đường tiến ra biển Đông. ở phía tây người Thái tiếp tục xâm lấn và sáp nhập các tỉnh Battambang, Siem Reap vào lãnh thổ của họ. Khi người Pháp tới Đông Dương bảo hộ Campuchia từ năm 1863 đã dần lấy lại phần lãnh thổ Battambang, Siem Reap từ Xiêm La.
Giai đoạn thuộc địa Pháp
nhỏ|300px|phải|Bản đồ Campuchia (bảo hộ) và [[Nam Kỳ (thuộc địa) của Pháp khoảng năm 1863-1876 (thời kỳ đầu Campuchia nằm dưới sự bảo hộ của Pháp 1863-1890).]] nhỏ|300px|phải|Bản đồ Campuchia vào năm 1889. Năm 1863 vua Norodom ký một hiệp ước với Pháp để thành lập một chính quyền bảo hộ trên toàn vương quốc nhờ vậy Campuchia thoát khỏi nguy cơ bị Xiêm và Đại Nam thôn tính hoàn toàn. Dần dần đất nước này rơi vào quyền cai trị thuộc địa của Pháp. Năm 1906, Pháp gây chiến với Xiêm và giành lại 4 tỉnh vùng tây bắc từng bị người Xiêm chiếm trong thế kỷ 18,19 là Battambang, Siem Reap, Meanchey, Oddar. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, người Nhật cho phép chính phủ Pháp (chính phủ Vichy) đang hợp tác với Đức Phát xít tiếp tục cai quản Campuchia và các lãnh thổ Đông Dương khác, nhưng họ cũng nuôi dưỡng chủ nghĩa quốc gia Khmer. Campuchia lại được hưởng một thời kỳ độc lập ngắn năm 1945 trước khi quân Đồng Minh tái lập quyền kiểm soát của Pháp. Vua Norodom Sihanouk, người từng được Pháp lựa chọn để kế vị Sisowath Monivong năm 1941, nhanh chóng chiếm lấy vị trí chính trị trung tâm khi ông tìm cách trung lập hóa những người cánh tả và những đối thủ cộng hòa và cố gắng đàm phán những điều kiện có thể chấp nhận được để giành lấy độc lập từ tay người Pháp. "Cuộc thập tự chinh giành độc lập" của Sihanouk dẫn tới việc người Pháp miễn cưỡng bằng lòng trao lại chủ quyền cho ông. Một thoả thuận từng phần được đưa ra tháng 10 năm 1953. Sau đó Sihanouk tuyên bố rằng công việc đòi độc lập đã hoàn thành và thắng lợi trở về Phnom Penh.
Chính phủ đầu tiên của Sihanouk
Những nỗ lực của Việt Minh trong Kháng chiến chống Pháp đã đem lại kết quả. Theo Hiệp ước Geneva về Đông Dương, Việt Minh đang đóng trên lãnh thổ của Campuchia tập kết ra Bắc Việt Nam, quân Pháp phải rút khỏi Đông Dương. Chính quyền do Sihanouk xây dựng một Campuchia độc lập, thân thiện với Bắc Việt Nam và các đồng minh.
Trung lập là yếu tố cơ bản của chính sách đối ngoại Campuchia trong các thập kỷ 1950 và 1960. Tuy nhiên, chính phủ Campuchia xây dựng quan hệ tốt đẹp với khối Xã Hội Chủ nghĩa, nhận viện trợ to lớn từ Liên Xô và Trung Quốc, giúp đỡ to lớn quân Giải Phóng Việt Nam. Tới giữa thập kỷ 1960, nhiều phần tại các tỉnh phía đông Campuchia được dùng làm những căn cứ cho quân đội Bắc Việt Nam và các lực lượng Việt Cộng (NVA/VC) hoạt động chống lại Nam Việt Nam, cảng Sihanoukville được xây dựng và sử dụng để tiếp tế cho họ. Song song với việc đó là hàng hóa từ Hạ Lào qua đông bắc Campuchia vào Việt Nam. Campuchia trở thành mắt xích quan trọng của các tuyến Đường Hồ Chí Minh, trước năm 1970, phần lớn hàng hóa được chuyển qua đây.
Khi các hoạt động của NVA/VC tăng lên, Hoa Kỳ và Nam Việt Nam bắt đầu lo ngại, vào năm 1969, Hoa Kỳ bắt đầu một chiến dịch ném bom rải thảm dài mười bốn tháng nhắm vào các cơ sở của NVA/VC khiến nước này rơi vào tình trạng bất ổn định. Hoa Kỳ tuyên bố rằng chiến dịch ném bom chỉ diễn ra ở vùng không lớn hơn mười, và sau này là hai mươi dặm bên trong biên giới Campuchia, các vùng nơi có dân Campuchia sinh sống đã được NVA di tản.
Những cuộc ném bom này gây ra thương vong rất lớn cho dân Campuchia, vốn không quen với chiến tranh như dân Việt Nam. Hoàn toàn không có việc sơ tán dân như tuyên bố, đơn giản vì quân Mỹ và Nam Việt Nam không đến những vùng bị ném bom, được cho là còn Quân đội Nhân dân Việt Nam và các lực lượng Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Từ vị thế trung lập Campuchia bị lôi kéo vào cuộc Chiến tranh Việt Nam.
Trong suốt thập kỷ 1960, chính trị trong nước Campuchia bị chia rẽ. Chống đối nổi lên bên trong tầng lớp trung lưu và cánh tả gồm cả những lãnh đạo từng được đào tạo ở Pháp như Son Sen, Ieng Sary, và Saloth Sar (sau này được gọi là Pol Pot), những người này đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy dưới sự lãnh đạo bí mật của Đảng cộng sản Campuchia (CPK). Sihanouk gọi những người nổi dậy đó là Khmer Rouge, dịch chính xác là "Khmer đỏ." Nhưng cuộc bầu cử quốc hội năm 1966 cho thấy cánh tả được ủng hộ nhiều hơn, và tướng Lon Nol đã lập ra một chính phủ, tồn tại tới tận năm 1967. Trong giai đoạn 1968 và 1969, cuộc nổi dậy ngày càng tồi tệ. Tháng 8, 1969, tướng Lon Nol lập ra một chính phủ mới. Hoàng tử Sihanouk đi ra nước ngoài để chăm sóc sức khoẻ từ tháng 1 năm 1970.
Cộng hòa Khmer và cuộc chiến
Tháng 3, 1970, khi hoàng tử Sihanouk đang vắng mặt, tướng Lon Nol lật đổ hoàng tử Sihanouk và nắm lấy quyền lực. Sơn Ngọc Thành tuyên bố ủng hộ chính phủ mới. Ngày 9 tháng 10, chế độ quân chủ ở Campuchia bị bãi bỏ, và đất nước được đổi tên thành Cộng hòa Khmer.