cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Đỗ Thị Ngân Thương
Sự kiện doping
Kết quả kiểm tra doping của Ủy ban Olympic Bắc Kinh 2008 (IOC) đối với Ngân Thương cho thấy cô dùng furosemide, một chất lợi tiểu có tác dụng khiến cơ thể không tích nước, dẫn đến giảm cân. Đây là một hoạt chất bị xếp vào danh mục các loại thuốc cấm sử dụng. Ngân Thương đã trở thành vận động viên thể dục dụng cụ đầu tiên bị trục xuất khỏi một kỳ Olympic vì sử dụng doping.
Tuy nhiên theo đánh giá của Arne Ljungqvist, trưởng ban y tế của Ủy ban Olympic quốc tế thì đây không phải là lỗi cố ý của Ngân Thương mà "có thể đây là hậu quả của việc thông tin nghèo nàn dành cho các vận động viên". Ông Ljungqvist cho rằng Ngân Thương còn quá nhỏ và không đủ kiến thức cần thiết về tất cả các chất cấm.
Trở về Hà Nội ngày 15 tháng 8 năm 2008 với tâm trạng buồn nản, Ngân Thương giải thích về sự kiện này trước báo giới: ''Trước khi lên đường dự Olympic Bắc Kinh, tôi thấy cơ thể mình hơi nặng nề nên quyết định dùng thêm thuốc lợi tiểu để giảm cân. Khi dùng tôi chỉ biết là thuốc lợi tiểu, còn không hề biết trong đó có chất nằm trong danh mục cấm của IOC''. Dù vậy, Ngân Thương phải chịu nhận án phạt cấm thi đấu 1 năm từ Liên đoàn Thể dục Thế giới.
Trở lại bục vinh quang
Do sự cố này, cô không thể tham gia thi đấu tại SEA Games 25 tại Lào. Cô cũng tỏ ý từng có ý định giã từ sự nghiệp thi đấu đỉnh cao, chuyên tâm theo học Đại học Thể dục Thể thao Từ Sơn (Bắc Ninh) chuyên ngành Huấn luyện viên Thể dục dụng cụ.
Năm 2010, cô tuyên bố chấm dứt sự nghiệp VĐV để chuyên tâm cho việc học. Tuy nhiên, thiếu những vận động viên trẻ đủ khả năng, cô phải trở lại đội tuyển tham dự SEA Games 26 dù đã vào độ tuổi lớn trong bộ môn. Dù đang bị chấn thương và không còn ở phong độ tốt, cô đã gây bất ngờ khi đoạt 2 huy chương vàng, 1 huy chương bạc.
Năm 2012, cô giành được suất dự Olympics Luân Đôn, thi đấu nội dung cầu thăng bằng và xà lệch nhưng không giành được huy chương. Sau đó cô tái phát chấn thương và phải nghỉ thi đấu trong một thời gian dài.
Giải nghệ
Năm 2013, cô đã quyết định giải nghệ. Năm 2014, cô hoàn thành chương trình tại Trường Đại học Thể dục thể thao quốc gia 1 và trở thành huấn luyện viên đội Thẻ dục dụng cụ trẻ Hà Nội.
Chú thích
Thể loại:Vận động viên thể dục dụng cụ Việt Nam Thể loại:Vận động viên người Hà Nội Thể loại:Vận động viên Thế vận hội Mùa hè 2008 Thể loại:Nữ vận động viên Việt Nam Thể loại:Vận động viên Việt Nam tham gia Thế vận hội Thể loại:Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21
Yoshizaki Hironobu
Hironobu Yoshizaki (sinh ngày 24 tháng 8 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Masdevallia calcarata
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2005
Yoshizaki Hironobu
Sự nghiệp câu lạc bộ
Hironobu Yoshizaki đã từng chơi cho Gainare Tottori.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1992 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản Thể loại:Cầu thủ bóng đá Gainare Tottori
Cranichis
Cranichis là một chi thực vật có hoa trong họ Orchidaceae.
Loài gồm có:
Cirsium aitchisonii
Cirsium aitchisonii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Boiss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1888
Benkanhalli Khalsa, Shahpur
Benkanhalli Khalsa là một làng thuộc tehsil Shahpur, huyện Gulbarga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tham khảo
Thể loại:Gulbarga (huyện)
Paratrochosina amica
Loài này thuộc chi Paratrochosina. Paratrochosina amica được Cândido Firmino de Mello-Leitão miêu tả năm 1941.
Tham khảo
Thể loại:Paratrochosina
Nova Guarita
Nova Guarita là một đô thị thuộc bang Mato Grosso, Brasil. Đô thị này có diện tích 1087,31 km², dân số năm 2007 là 5054 người, mật độ 4,65 người/km².
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Mato Grosso
Bucculatrix nigricomella
Bucculatrix nigricomella là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu (ngoại trừ bán đảo Balkan).
Ấu trùng ăn Leucanthemum vulgare. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
USS Capps (DD-550)
USS Capps (DD-550) là một tàu khu trục lớp Fletcher được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Mỹ được đặt theo tên Chuẩn đô đốc Washington L. Capps (1864–1935), người tham gia cuộc Chiến tranh Tây Ban Nha-Hoa Kỳ và Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Nó đã hoạt động cho đến hết Thế Chiến II, xuất biên chế năm 1947, rồi được chuyển cho Tây Ban Nha năm 1957, phục vụ như là chiếc Lepanto (D21) cho đến khi bị tháo dỡ năm 1985. Capps được tặng thưởng bảy Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Thiết kế và chế tạo
Capps được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Gulf Shipbuilding Corporation ở Chickasaw, Alabama vào ngày 12 tháng 6 năm 1941. Nó được hạ thủy vào ngày 31 tháng 5 năm 1942; được đỡ đầu bởi bà C. G. Stokes; và nhập biên chế vào ngày 23 tháng 6 năm 1943 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân B. E. S. Trippensee.
Thế Chiến II
Gia nhập Hạm đội Đại Tây Dương, Capps khởi hành từ New York vào ngày 7 tháng 9 năm 1943 để hộ tống đoàn tàu vận tải đi Scapa Flow, Scotland. Đến nơi vào ngày 17 tháng 9, nó thực hành tập trận cùng Hạm đội Nhà Anh Quốc. Trong thành phần một lực lượng hỗn hợp Hoa Kỳ và các nước Đồng Minh do chiếc tàu sân bay USS Ranger (CV-4) dẫn đầu, nó rời Scapa Flow vào ngày 3 tháng 10, vượt Vòng cực tham gia cuộc tấn công đầu tiên xuống tàu bè Đức Quốc xã tại cảng Bodø, Na Uy, nơi than đá và quặng sắt được chất lên để chuyển sang Đức. Sau khi phá hủy tàu bè và bến cảng, con tàu quay trở về Scapa Flow an toàn bất chấp các cuộc không kích của Đức.
Vào ngày 7 tháng 10, Capps lên đường cùng ba tàu khu trục khác cho một chuyến đi đến Gibraltar, nơi họ hộ tống hai thiết giáp hạm và hai tàu sân bay của Hải quân Hoàng gia Anh quay trở về Scapa Flow. Được tăng cường bởi lực lượng trong đó có Capps, Hạm đội Nhà càn quét vào vùng biển Bắc Hải từ ngày 29 tháng 10 đến ngày 8 tháng 11 để bảo vệ cho việc di chuyển của một đoàn tàu vận tải đi sang Murmansk, và để săn tìm các thiết giáp hạm Đức Tirpitz và Scharnhorst.
Capps được tách khỏi lực lượng này tại Scapa Flow vào ngày 22 tháng 11 để lên đường quay trở về Boston, Massachusetts, đến nơi vào ngày 4 tháng 12. Hai mươi ngày sau, nó khởi hành đi New Orleans, Louisiana, nơi nó tham gia hộ tống một đoàn tàu vận tải chuyển quân đi Trân Châu Cảng, đến nơi vào ngày 20 tháng 1 năm 1944. Hộ tống một đoàn tàu vận tải khác, nó đi đến Funafuti, nơi nó xuất phát các chuyến tuần tra đến ngoài khơi các đảo san hô Tarawa, Makin và Kwajalein, khi các đảo này được chiếm đóng trong khuôn khổ Chiến dịch quần đảo Marshall. Bị buộc phải quay trở về San Francisco, California do hư hỏng nồi hơi, con tàu đi đến Majuro vào ngày 23 tháng 4, được phân công hộ tống, tuần tra chống tàu ngầm và phòng không. Một chuyến hộ tống đã đưa nó đến Trân Châu Cảng vào tháng 5, và quay trở lại Eniwetok vào ngày 14 tháng 6.
Đặt căn cứ tại Eniwetok, Capps hộ tống cho các lực lượng tiếp liệu phục vụ cho Chiến dịch quần đảo Mariana, rồi di chuyển đến Manus vào tháng 8 để tiếp tục bảo vệ cho các đội hậu cần của Đệ Tam hạm đội trong các chiến dịch tại khu vực Tây quần đảo Caroline. Đội hậu cần có nhiệm vụ phục vụ cho lực lượng tàu sân bay không kích lên các căn cứ Nhật Bản chuẩn bị cho cuộc đổ bộ lên Leyte. Bản thân Capps tham gia thành phần hộ tống một đội tàu sân bay trong nhiệm vụ không kích lên Manila vào ngày 25 tháng 11, tiếp tục phục vụ cùng Đệ Tam hạm đội cho đến hết năm 1944, khi nó quay lại đảm trách vai trò cột mốc radar canh phòng, giải cứu phi công bị bắn rơi cũng như hộ tống các đoàn tàu vận tải đi lại giữa Saipan, Guam, Eniwetok và Ulithi. Vào ngày 1 tháng 2 năm 1945, nó đi đến Ulithi để huấn luyện cùng một đội phá hoại dưới nước (UDT) chuẩn bị cho Trận Iwo Jima.
Lên đường vào ngày 14 tháng 2, Capps đi đến ngoài khơi Iwo Jima vào ngày 16 tháng 2, bắt đầu bắn phá chuẩn bị. Đội UDT của nó đổ bộ lên bờ biển và tiến hành thu dọn chướng ngại vật và gỡ mìn chuẩn bị cho bãi đổ bộ. Chiếc tàu khu trục ở lại đây trong ba tuần, bắn hơn 2.600 phát đạn pháo 5 inch lên những hang động và công sự phòng thủ rất vững chắc của đối phương. Dàn hỏa lực phòng không của nó hầu như phải chiến đấu mỗi đêm chống trả các đợt không kích ném bom, cũng như phải bắn pháo sáng hỗ trợ mỗi đêm ngăn ngừa những đợt phản công bất ngờ của đối phương trên bờ.
Sau một đợt nghỉ ngơi tiếp liệu chỉ kéo dài tám ngày, Capps lại lên đường bảo vệ cho các tàu sân bay hộ tống tham gia cuộc đổ bộ lên Okinawa. Trong suốt 82 ngày tiếp theo, nó chỉ có vỏn vẹn 6 giờ thả neo nghỉ ngơi tại Kerama Retto. Chiếc tàu khu trục phải băng qua vùng biển đầy thủy lôi về phía Nam Nansei Shoto, bảo vệ cho các tàu sân bay hộ tống, giải cứu các phi công bị bắn rơi, chống trả vô số các đợt tấn công cảm tử của quân Nhật. Một chiếc Kamikaze đã nổ tung sát con tàu vào ngày 3 tháng 4, nhưng nó thoát được mà không bị hư hại, tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi được lệnh quay trở về Hoa Kỳ để đại tu. Nó về đến San Pedro, California vào ngày 9 tháng 7, và trong khi đang được đại tu, Nhật Bản đầu hàng kết thúc chiến tranh.
Sau chiến tranh
thumb|Tàu khu trục [[Tây Ban Nha Lepanto (D21).]] Capps được cho xuất biên chế vào ngày 15 tháng 1 năm 1947 và được đưa về lực lượng dự bị tại Long Beach, California. Sau hơn mười năm, nó được chuyển cho Tây Ban Nha mượn trong Chương trình Viện trợ quân sự vào ngày 15 tháng 5 năm 1957, và phục vụ cùng Hải quân Tây Ban Nha như là chiếc Lepanto (D21), được đặt tên theo Trận Lepanto năm 1571, nơi Liên minh Thần thánh do Tây Ban Nha dẫn đầu đã chiến thắng Đế quốc Ottoman.
Lepanto được cho ngừng hoạt động ngày 31 tháng 12 năm 1985 và bị tháo dỡ.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lớp tàu khu trục Fletcher Thể loại:Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ Thể loại:Tàu khu trục trong Thế Chiến II Thể loại:Tàu khu trục trong Chiến tranh Lạnh Thể loại:Tàu được Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Hải quân Tây Ban Nha Thể loại:Tàu khu trục của Hải quân Tây Ban Nha Thể loại:Tàu thủy năm 1942
Cầu World Cup
Cầu World Cup là một cây cầu đang được xây dựng theo kế hoạch bắc qua sông Hán ở Hàn Quốc và nối quận Mapo và quận Yeongdeungpo. Nó còn được gọi là Cầu Seongsan thứ hai, nhưng tên chính thức của nó là Cầu World Cup, được khởi công xây dựng vào ngày 11 tháng 3 năm 2010 và ban đầu dự kiến ​​hoàn thành vào tháng 8 năm 2015, nhưng việc cắt giảm ngân sách đã làm chậm tốc độ xây dựng. Cuối cùng cầu khai trương vào ngày 1 tháng 9 năm 2021. Cái tên "Cầu World Cup" được đặt để kỷ niệm việc đăng cai tổ chức World Cup 2002.
Việc xây dựng cây cầu bắt đầu vào tháng 3 năm 2010
Cây cầu được thiết kế để kết nối đường cao tốc Seobu với quận Mapo.
Pterolobium densiflorum
Pterolobium microphyllum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Prain miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pterolobium
Hypotrigona gribodoi
Hypotrigona gribodoi là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Magretti mô tả khoa học năm 1884.
Tham khảo
Thể loại:Hypotrigona Thể loại:Động vật được mô tả năm 1884
Systegium crispum
Systegium crispum là một loài Rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được (Hedw.) Schur miêu tả khoa học đầu tiên năm 1866.
Liên kết ngoài
Thể loại:Systegium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1866
Apantesis ochreata
Apantesis ochreata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Apantesis
Lejeunea seriata
Lejeunea seriata là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được Lindenb. & Gottsche mô tả khoa học đầu tiên năm 1847.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1847
Muzy
Muzy  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Eure
Grafhorst, Helmstedt
Tham khảo
Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Helmstedt
Isochlora leuconeura
Liên kết ngoài
Thể loại:Isochlora
Vapy
Chú thích
Thể loại:Huyện thị Lào Thể loại:Sơ khai địa lý Lào Thể loại:Saravane
Deleornis fraseri
Deleornis fraseri là một loài chim trong họ Nectariniidae.
Tham khảo
Thể loại:Deleornis
Microdytes shepardi
Microdytes shepardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Wewalka miêu tả khoa học năm 1997.
Chim Vàn
Chim Vàn là một xã thuộc huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Microdytes shepardi
Tham khảo
Thể loại:Bọ nước Thể loại:Microdytes
Chim Vàn
Xã Chim Vàn có diện tích 72,27 km², dân số năm 1999 là 3760 người, mật độ dân số đạt 52 người/km².
Pio V. Corpuz
phải|nhỏ|Bản đồ Masbate với vị trí của Pio V. Corpuz Pio V. Corpuz là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Masbate, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2015 của Philipin, đô thị này có dân số 23.236 người trong.
Megacarpaea
Liên kết ngoài
Thể loại:Họ Cải
Pio V. Corpuz
Các đơn vị hành chính
Pio V. Corpuz được chia ra 18 barangay:
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị của Masbate
Astronium obliquum
Astronium obliquum là một loài thực vật có hoa trong họ Đào lộn hột. Loài này được Griseb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1859.
Liên kết ngoài
Thể loại:Astronium Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1859
Saint-Pierre-lès-Elbeuf
Saint-Pierre-lès-Elbeuf là một xã thuộc tỉnh Seine-Maritime trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Seine-Maritime
Lý Vinh Xán
Lý Vinh Xán là đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc, học vị Cử nhân Kế toán, Thạc sĩ Quản trị kinh doanh. Ông có sự nghiệp hơn 20 năm ở cơ quan trung ương về kinh tế thương mại trước khi được điều về lãnh đạo địa phương.
Xuất thân và giáo dục
Lý Vinh Xán sinh vào tháng 9 năm 1966 tại chuyên khu Thiệu Hưng, nay là địa cấp thị của tỉnh Chiết Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông lớn lên và tốt nghiệp cao trung ở Thiệu Hưng, thi cao khảo vào năm 1985 và đỗ Học viện Tài chính Kinh tế Giang Tây, nay là Đại học Tài chính Kinh tế Giang Tây, sang thủ phủ Nam Xương nhập học hệ kế toán tài vụ từ tháng 9 cùng năm và tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành kế toán học vào tháng 7 năm 1989. Tháng 3 năm 1998, ông bắt đầu theo học chương trình nghiên cứu sinh tại chức sau đại học ở Đại học Thương mại và Kinh tế quốc tế tại Bắc Kinh, về chương trình quản lý công thương của Trường Quản lý công thương quốc tế, nhận bằng MBA vào tháng 12 năm 2000. Lý Vinh Xán được kết nạp Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 8 năm 1989, ông từng tham gia khóa bồi dưỡng và huấn luyện nhất ban cán bộ trung, thanh niên từ tháng 9 năm 2011 đến tháng 1 năm 2012; khóa tiến tu cán bộ cấp tỉnh, bộ kỳ 55 giai đoạn tháng 5–7 năm 2014, kỳ 65 giai đoạn tháng 3–4 năm 2019, đều tại Trường Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Bộ Kinh tế
Tháng 8 năm 1989, sau khi tốt nghiệp Tài Kinh Giang Tây, Lý Vinh Xán được tuyển vào Bộ Kinh tế Thương mại Quốc tế để công tác ở vị trí cán bộ Phòng Chế độ của Ty Kế toán tài chính, ngạch khoa viên. Giai đoạn này, ông từng được chọn và điều về huyện Thông, nay là quận Thông Châu của Bắc Kinh để tham gia chương trình huấn luyện tại địa phương ở Công ty Thương mại đối ngoại huyện Thông. Tháng 8 năm 1993, sau khi bộ được cải tổ thành Bộ Hợp tác Kinh tế Thương mại Quốc tế, ông được nâng ngạch là phó chủ nhiệm khoa viên, sau đó tiếp tục nâng lên chủ nhiệm từ tháng 11 năm 1994, đồng thời chuyển vị trí sang Phòng Quản lý tài sản quốc hữu thuộc Ty Tài vụ kế hoạch. Ông dần được thăng chức làm Phó Trưởng phòng Quản lý tài sản quốc hữu từ cuối năm 1995, chuyển chức làm Phó Trưởng phòng Chế độ tổng hợp từ đầu năm 1996, rồi Trưởng phòng từ tháng 9 năm 1998. Ở vị trí này 5 năm, đến tháng 4 năm 2002, ông được bổ nhiệm làm Phó Ty trưởng Ty Tài vụ kế hoạch, rồi sau đó 1 năm, khi bộ một lần nữa cải tổ thành Bộ Thương mại, ông chuyển vị trí sang cơ quan mới, rồi được thăng chức làm Ty trưởng từ tháng 3 năm 2006. Thời gian này, ông từng được chọn và điều về thủ phủ Quảng Châu làm Ủy viên Ủy ban Thường vụ Thành ủy, Phó Thị trưởng Quảng Châu từ tháng 11 năm 2008 đến tháng 12 năm 2009. Từ tháng 10 năm này, ông là Chủ nhiệm Văn phòng nghiên cứu Chính sách Bộ Thương mại, là Thành viên Đảng tổ, Trợ lý Bộ trưởng từ tháng 1 năm 2011.
Cầu thủ nữ xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA
Cầu thủ nữ xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA (FIFA Female Player of the Century) là giải thưởng do FIFA tổ chức nhằm tìm ra cầu thủ bóng đá nữ xuất sắc nhất thế kỷ 20. Michelle Akers của Hoa Kỳ và Tôn Văn là những người chiến thắng trong buổi trao thưởng tại Roma, Italia vào ngày 11 tháng 12 năm 2000.
Bối cảnh
Kể từ năm 1991 FIFA bắt đầu tổ chức trao giải Cầu thủ xuất sắc nhất năm. Tổ chức này quyết định chào đón thiên niên kỷ mới bằng việc phát động cuộc bầu chọn công khai nhằm tìm ra Cầu thủ xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA (dành cho cầu thủ nam), Thủ môn xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA, và Cầu thủ nữ xuất sắc nhất thế kỷ của FIFA.
Quá trình bầu chọn
Akers được chọn là Cầu thủ thế kỷ của FIFA thông qua bầu chọn chung của độc giả FIFA Magazine (có giá trị 50%) và từ FIFA Football Committee (có giá trị 50% còn lại). Tôn Văn được trao giải FIFA Internet Award dựa trên phiếu bầu trên trang chủ của FIFA.
Liên kết ngoài
Thể loại:Danh hiệu FIFA Thể loại:Giải thưởng bóng đá nữ Thể loại:Giải thưởng cầu thủ bóng đá của năm Thể loại:Giải thưởng thể thao năm 2000
Cremastra
Cremastra là một chi thực vật có hoa trong họ, Orchidaceae.
Tham khảo
Thể loại:Danh sách các chi phong lan
Tachibana Kazuki
Kazuki Tachibana (sinh ngày 8 tháng 6 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ
Kazuki Tachibana đã từng chơi cho Gainare Tottori.
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1992 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Cầu thủ bóng đá Nhật Bản Thể loại:Cầu thủ bóng đá Gainare Tottori
Cầu đường sắt Jamsil
Cầu đường sắt Jamsil đi qua sông Hán ở Hàn Quốc và kết nối ga Gangbyeon và ga Jamsillaru. Cầu được hoàn thành vào năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Cầu tại Hàn Quốc Thể loại:Tàu điện ngầm Seoul tuyến 2
Bucculatrix parthenica
Bucculatrix parthenica là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó là loài bản địa của México, nhưng được đưa vào Queensland để làm thiên địch đối với loài cỏ dại Parthenium.
Sải cánh dài khoảng 5 mm. Khi trưởng thành chúng có màu trắng hoặc nâu.
Ấu trùng ăn Parthenium hysterophorus.
Liên kết ngoài
Thể loại:Bucculatrix
Lejeunea serpillifolia
Lejeunea serpillifolia là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được Lib. mô tả khoa học đầu tiên năm 1820.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lejeunea Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1820
Sporetus inexpectatus
Sporetus inexpectatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Sporetus
4598 Coradini
4598 Coradini (1985 PG1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 15 tháng 8 năm 1985 bởi Ted Bowell ở Flagstaff.
It's đặt tên theo the astrophysicist Angioletta Coradini (jointly with her brother Marcello)
Liên kết ngoài
Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính Thể loại:Được phát hiện bởi Edward Bowell Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1985
Quận X, Budapest
Quận X, Budapest là một quận thuộc hạt főváros, Hungary. Quận này có diện tích 32,49 km², dân số năm 2010 là 80357 người, mật độ 2473 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Budapest Thể loại:Quận của Hungary
Xã Burnt Prairie, Quận White, Illinois
Xã Burnt Prairie (Burnt Prairie Township) là một xã thuộc quận White, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 345 người.
Xem thêm
Thể loại:Xã của Illinois Thể loại:Quận White, Illinois
Masdevallia calocalix
Masdevallia calocalix là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Liên kết ngoài
C Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2002
Muids
Muids  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Eure
Cirsium alatum
Cirsium alatum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (S.G.Gmel.) Bobrov mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1958
Nam–Bắc triều (Trung Quốc)
Nam Bắc triều (, 420-589) là một giai đoạn trong lịch sử Trung Quốc, bắt đầu từ năm 420 khi Lưu Dụ soán Đông Tấn mà lập nên Lưu Tống, kéo dài đến năm 589 khi Tùy diệt Trần. Về trình tự, thời kỳ Nam Bắc triều nối tiếp thời kỳ Đông Tấn-Ngũ Hồ thập lục quốc, sau đó là triều Tùy. Do hai thế lực bắc-nam đối lập trong một thời gian dài, do vậy gọi là Nam Bắc triều. Nam triều (420-589) bao gồm bốn triều đại: Lưu Tống, Nam Tề, Lương, Trần; Bắc triều (439-589 ) bao gồm năm triều đại: Bắc Ngụy, Đông Ngụy, Tây Ngụy, Bắc Tề, Bắc Chu.
Hoàng tộc Nam triều chủ yếu xuất thân từ hàn môn hoặc thứ tộc, họ dần dần nắm giữ được quân quyền nên có thể soán ngôi đoạt hoàng vị. Vào sơ kỳ, kinh tế Nam triều dần được khôi phục, quân lực cường thịnh. Tuy nhiên, do sai lầm về chiến thuật và quân lực của Bắc triều cũng cường thịnh, khiến biên giới liên tục dời về phía nam. Hoàng đế cùng tông thất Nam triều thường đấu tranh đẫm máu để tranh hoàng vị. Đến thời Lương, Lương Vũ Đế hồi tâm hướng thiện, khiến quốc lực lại một lần nữa cường thịnh. Tuy nhiên, đến những năm cuối thời Lương Vũ Đế, quốc gia hủ bại suy sụp, loạn Hầu Cảnh khiến cho thực lực của Nam triều suy kém đi nhiều, đồng thời bị chia rẽ, chính cục "Kiều tính thế tộc" chi phối hoàn toàn tan vỡ. Mặc dù Trần Văn Đế thống nhất Nam triều, song quốc lực đã sút kém, chỉ có thể dựa vào thiên hiểm Trường Giang để chống cự Bắc triều. Bắc triều kế thừa Ngũ Hồ thập lục quốc, là triều đại tân hưng Hồ-Hán dung hợp. Hoàng thất Bắc Ngụy thuộc tộc Tiên Ti, quan viên tộc Hán chịu ảnh hưởng của văn hóa Ngũ Hồ, nhiều người thông hôn với người Hồ, trong khi hoàng thất Tiên Ti cũng chịu sự hun đúc của văn hóa Hán. Triều Bắc Ngụy bị Nhu Nhiên ở phương bắc trói buộc, cho đến sau khi Đột Quyết vốn khá hữu hảo thôn tính Nhu Nhiên thì mới có thể dốc toàn lực để đối phó với Nam triều. Hậu kỳ Bắc Ngụy, sau loạn Lục trấn và nông dân bạo động, thực lực suy yếu đi nhiều. Sau khi Bắc Ngụy phân liệt thành Đông Ngụy và Tây Ngụy, không lâu sau lại phân liệt, bị Bắc Tề và Bắc Chu thay thế. Bắc Tề chủ yếu do tập đoàn Lục trấn hợp thành, sơ kỳ quân lực cường thịnh. Bắc Chu có ít quân Tiên Ti hơn Bắc Tề, địa vị chính trị không được như Nam triều Trần. Cuối cùng, tập đoàn Quan-Lũng do Vũ Văn Thái khai sáng thôn tính chính quyền Bắc Tề đang ngày càng hủ bại. Sau khi Bắc Chu Vũ Đế qua đời, một người Hán là Dương Kiên nắm giữ chính quyền, thông qua thụ thiện từ Bắc Chu Tĩnh Đế mà kiến lập triều Tùy, sau 8 năm mưu tính thì phát binh diệt Trần, thống nhất Trung Quốc.
Về tương đối, Bắc triều chiến tranh không dứt, các giai cấp đối lập; còn Nam triều khá ổn định, kinh tế tiếp tục phát triển ổn định, xuất hiện trị thế "Nguyên Gia chi trị" và "Vĩnh Minh chi trị". Nhân khẩu Trung Nguyên từ thời loạn Hoàng Cân và loạn Vĩnh Gia đã liên tục dời về phương nam, mang theo sức lao động và kỹ thuật sản xuất. Giang Nam phồn vinh, khiến cho kinh tế Trung Quốc chuyển dịch về phương nam, đến thời Tùy Dạng Đế thì triều đình cho kiến lập Đại Vận Hà. Về phương diện văn hóa, loạn thế tạo cho tư tưởng tự do có được một mảnh đất màu mỡ để phát triển, đề xuất quan điểm "vụ thực cầu trị" và "vô quân luận". Đối với văn học, nghệ thuật, khoa kỹ, có sự khai sáng ra các diễn giải và lý luận độc đáo. Về huyền học, Phật giáo và Đạo giáo đều rất hưng thịnh. Trong đó, phát triển các hang động Phật giáo như hang Mạc Cao, hang đá Mạch Tích Sơn, hang đá Vân Cương, hang đá Long Môn. Về giao lưu đối ngoại cũng rất hưng vượng, đông đến Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên, tây đến vùng Tây Vực, Trung Á, Tây Á (đế quốc Sassanid), nam đến khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ.
Sơ kỳ Nam Bắc triều vẫn tuân theo chính trị thế tộc, giai tầng xã hội phân thành "thế tộc", "tề dân biên hộ", "y phụ nhân" cùng nô lệ. Thế tộc nắm giữ một lượng lớn y phụ nhân không cần phải nộp thuế, những người này tiến hành sản xuất và tác chiến cho thế tộc, do đó ảnh hưởng đế số thuế thu được của triều đình. Tuy hoàng đế Nam triều vẫn cần đến sự ủng hộ của thế tộc chủ lưu, song cũng trợ giúp cho hàn môn để cân bằng thế lực chính trị, vào thời Lương còn manh nha xuất hiện chế độ khoa cử. Thế tộc Nam triều do được hưởng an nhàn trong một thời gian dài nên dần dần suy thoái, sau loạn Hầu Cảnh thì tan vỡ triệt để. Ở phương bắc, người Tiên Ti thiếu kinh nghiệm chính trị, do vậy cũng trọng dụng thế tộc người Hán, dẫn đến chọn lọc vay mượn giữa văn hóa hai bên, lâu dần hình thành kết hợp văn hóa, tối thịnh là phong trào Hán hóa dưới thời Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế. Quá trình kết hợp sản sinh xung đột tư tưởng, đấu tranh chính trị, xung đột chủng tộc kịch liệt, như loạn Lục trấn hay phong trào bài Hán của Bắc Tề. Bắc Chu thực hiện chính sách "Quan Trung bản vị", dung hợp văn hóa Tiên Ti và Hán nhằm loại bỏ rào cản Hồ-Hán.
Lịch sử Nam triều
Thời kỳ Nam triều bắt đầu từ năm 420, khi quyền thần Lưu Dụ của Đông Tấn soán vị, kết thúc khi Tùy diệt Trần vào năm 589. Nam triều trải qua bốn triều đại Tống, Tề, Lương, Trần, đều kiến đô ở Kiến Khang; chỉ có Lương từng thiên đô. Bốn triều đại này cùng những triều đại trước đó kiến đô ở Kiến Khang là Đông Ngô và Đông Tấn gọi chung là "Lục triều".
Lưu Tống
150px|trái|nhỏ|Tống Vũ Đế Lưu Dụ Lưu Tống Vũ Đế Lưu Dụ nguyên là thủ lĩnh Bắc phủ binh của Đông Tấn, sau loạn Hoàn Huyền thì nắm quyền kiểm soát triều đình. Để có được thanh thế nhằm soán Tấn, Lưu Dụ hai lần phát động Bắc phạt, thu phục các khu vực Sơn Đông, Hà Nam và Quan Trung (Quan Trung sau bị Hạ chiếm lĩnh). Sau đó, Lưu Dụ sát hại Tấn An Đế, cải lập Tấn Cung Đế, hai năm sau (420) thì soán vị giống như Tấn soán Ngụy khi trước, kiến quốc Lưu Tống, Đông Tấn diệt vong, phương nam tiến vào "thời kỳ Nam-Bắc triều". Năm 440, sau khi Bắc Ngụy thống nhất phương bắc, cùng với Lưu Tống hình thành thế đối lập Nam-Bắc. Tống Vũ Đế xuất thân từ quân đội, là người cương nghị kiệm phác, sau khi xưng đế vẫn nỗ lực thực hiện tiết kiệm, tạm thời cục thế chính trị rất tốt. Tuy nhiên, ông không xem trọng giáo dục hoàng thất, tin tưởng giao phó cho kẻ xấu, dẫn đến đại họa. Ông nhận thức được đương thời quyền thế của thế tộc rất lớn, uy quyền của quân chủ trở nên suy yếu, do vậy về chính trị thì trọng dụng những người xuất thân từ Hán tộc đáng tin tưởng để giao cho quyền hành, quân quyền ở trong trấn thì phó thác cho tông thất hoàng tộc. Tông thất nắm giữ quân quyền và chính trị nên trong lòng sinh ra ý soán vị, do vậy giữa hoàng đế và tông thất nhiều lần xảy ra thảm kịch cốt nhục tương tàn.
nhỏ|phải|Cương vực năm 440: {{legend|#B45B5E|Lưu Tống}} {{legend|#59C2E9|Bắc Ngụy}} Sau khi Lưu Tống Vũ Đế qua đời, Lưu Tống Thiếu Đế kế lập, nhưng vì ham chơi thất đức, bị các phụ chính đại thần Từ Tiện Chi, Phó Lượng và Tạ Hối sát hại, cải lập Nghi Đô vương Nghĩa Long, tức Lưu Tống Văn Đế. Sau này, Văn Đế cùng danh tướng Bắc phủ binh trừ bỏ những kẻ muốn kiểm soát quốc chính, khiến chính cục ổn định. Lưu Tống Văn Đế đề xướng tiết kiệm, đồng thời thanh lọc đội ngũ quan lại, khai sáng "Nguyên Gia chi trị". Từ năm 430, Tống Văn Đế nhiều lần Bắc phạt, nhưng do chuẩn bị không đầy đủ, thêm vào đó là Văn Đế chỉ huy sai lầm, dùng sách lược "binh hoang tài đơn", quốc lực suy yếu đi nhiều. Danh tướng Đàn Đạo Tế do lập được quân công nên bị Tống Văn Đế nghi kỵ và loại trừ, do đó càng khiến Lưu Tống mất khả năng cân bằng thực lực với Bắc Ngụy. Đương thời, Bắc Ngụy xảy ra việc Cái Ngô khởi sự làm phản, song Lưu Tống không thể tức thời Bắc phạt. Đến năm 445, Bắc Ngụy nhân lúc kẻ địch mạnh là Nhu Nhiên tạm thời suy yếu, bắt đầu phát động nhiều lần Nam chinh, hai bên giao chiến qua lại ở vùng Hoài Nam, quân Bắc Ngụy thậm chí từng tiến sát đến Trường Giang. Lưu Tống sau đó không còn thực lực để lại phát động chiến tranh.
Năm 453, Lưu Tống Văn Đế bị Thái tử Thiệu sát hại, tam tử Lưu Tuấn thừa cơ suất quân đoạt vị, tức Hiếu Vũ Đế. Hiếu Vũ Đế là người hoang dâm tàn bạo, gian dâm với cháu gái, khiến phát sinh hai lần chiến sự trong nội bộ tông thất, cuối cùng còn đồ sát tại thành Quảng Lăng. Đương thời, nhân dân lưu truyền câu nói: "Kiến Khang nhìn từ xa, thành nhỏ sông ngược nước chảy vòng quanh, trước thấy con giết cha, sau thấy em giết anh", biểu thị giai đoạn lịch sử này. Sau khi Lưu Tử Nghiệp kế vị, lại tiến hành đại sát tông thất, sau bị hoàng thúc Tương Đông vương Lưu Úc sát hại đoạt vị, tức Minh Đế. Tuy nhiên, Minh Đế cũng tiến hành đại sát tông thất, khiến tử tôn của Hiếu Vũ Đế bị tuyệt diệt. Sau khi Lưu Dục kế vị, chính cục biến động, xảy ra biến loạn, tướng quân Tiêu Đạo Thành dần dần kiểm soát quân quyền. Sau khi Lưu Dục qua đời, Tiêu Đạo Thành đưa Lưu Chuẩn lên ngôi, tức Tống Thuận Đế, Tiêu Đạo Thành một mình nắm hết triều chính. Sau khi tiêu diệt đối thủ chính trị là Viên Xán và Thẩm Du Chi, Tiêu Đạo Thành soán vị vào năm 479, kiến quốc Nam Tề, sử gọi là Tề Cao Đế, Lưu Tống mất.
Nam Tề
Nam Tề Cao Đế thuộc thế tộc Lan Lăng Tiêu thị, song địa vị không cao, do vậy bị thế tộc quyền quý xem thường. Cảnh tượng chính trị dưới thời Nam Tề Cao Đế cũng giống như Tống sơ, thực hiện cai trị tiết kiệm, tại vị được 4 năm thì qua đời, Thái tử Trách kế lập, tức Vũ Đế. Vũ Đế cai trị thanh minh, không có chiến sự với Bắc Ngụy, an dân bảo cảnh, sử gọi là "Vĩnh Minh chi trị". Đương thời, Hoàng đế lợi dụng "quan điểm thiên" làm tai mắt, giám sát chính sự các châu và chư vương tông thất.
Sau khi Vũ Đế qua đời, Hoàng thái tôn Tiêu Chiêu Nghiệp kế lập, do Tiêu Tử Lương cùng Tiêu Loan phụ chính. Tuy nhiên, Hoàng đế xa xỉ chìm đắm trong vui đùa, quốc chính dần rơi vào tay Tiêu Loan. Tiêu Loan có ý soán vị, sau khi sát hại Tiêu Chiêu Nghiệp thì cải lập Tiêu Chiêu Văn, không lâu sau lại phế Tiêu Chiêu Văn, tự lập làm hoàng đế, tức Minh Đế. Sau khi kế vị, Minh Đế lợi dụng "quan điểm thiên" mà đại sát chư vương tông thất, tử tôn của Cao Đế và Vũ Đế đầu bị tận sát. Những năm cuối đời, Minh Đế bệnh trọng, khá tôn trọng Đạo giáo và pháp thuật, đem phục trang sở hữu đổi sang màu đỏ; Minh Đế còn đặc biệt hạ chiếu cho các quan phủ lệnh trưng thu "ngân ngư" để làm thuốc. Năm 498, Minh Đế bệnh mất, Thái tử Tiêu Bảo Quyển kế lập. Tiêu Bảo Quản là hôn quân tàn bạo, sát hại cố mệnh đại thần, khiến các phương trấn nổ ra bạo loạn. Sau khi bình xong loạn, Tiêu Bảo Quyển lại sát hại những người có công bình loạn như Ung châu thứ sử Tiêu Ý. Năm 501, em của Tiêu Ý là Tiêu Diễn tuyên bố khởi binh, lập Tiêu Bảo Dung làm hoàng đế tại Giang Lăng, tức Hòa Đế. Sau khi Tiêu Diễn đánh vào Kiến Khang, Tiêu Bảo Quyển bị tướng quân Vương Trân Quốc sát hại. Năm sau, Tiêu Diễn soán vị, kiến quốc Lương, sử gọi là Lương Vũ Đế, Nam Tề mất.
Lương và loạn Hầu Cảnh
150px|nhỏ|Chân dung Lương Vũ Đế Lương Vũ Đế thuộc nhánh phụ của Lan Lăng Tiêu thị, là người tiết kiệm, cần chính, yêu dân; khai sáng "Thiên Giám chi trị" vào tiền kỳ triều Lương, quốc lực vượt qua Bắc Ngụy đang dần hỗn loạn. Rút kinh nghiệm từ việc đồ sát tông thất của triều Tống-Tề, Lương Vũ Đế đối với tông thất hết sức khoan dung, ngay cả khi họ phạm tội thì ông cũng không truy cứu. Lương Vũ Đế có học vấn uyên bác, đề xướng phát triển học thuật, khiến lĩnh vực giáo dục của Lương phát đạt, văn hóa Nam triều phát triển tới cực điểm. Đến hậu kỳ, Lương Vũ Đế say mê Phật giáo, ba lần xá thân chùa Đồng Thái. Do tăng lữ-đạo sĩ không phải nộp thuế, có gần một nửa hộ khẩu ghi danh làm bề dưới, tài chính quốc gia chịu tổn thất to lớn. Đương thời, tông thất và quan viên ham tiền, xa xỉ, họ chìm đắm trong rượu hay vàng bạc, không thể tự vượt lên được.
Trần
150px|nhỏ|trái|Trần Vũ Đế Trần Bá Tiên
Năm 566, sau khi Trần Văn Đế qua đời, Thái tử Bá Tông kế vị, tức Trần Phế Đế. Không lâu sau, An Thành Vương Trần Húc phế hoàng đế tự lập, tức Trần Tuyên Đế. Đương thời, Bắc Chu có ý đồ diệt Bắc Tề, do vậy yêu cầu Trần cùng phạt Bắc Tề. Trần Tuyên Đế do nghĩ có thể thu phục được khu vực Hoài Nam nên quyết định đồng ý, năm 573 phái Ngô Minh Triệt Bắc phạt, hai năm sau thu phục Hoài Nam. Đương thời, Bắc Tề suy lạc, Trần Tuyên Đế bản thân có khả năng thừa cơ mà đánh diệt, song lại chỉ muốn cố thủ khu vực Lưỡng Hoài. Sau khi Bắc Chu thừa cơ đánh diệt Bắc Tề, đến năm 577 thì nam chinh đoạt Lưỡng Hoài, quân Trần thảm bại, Trần lâm vào thế nguy hiểm. Tuy nhiên, Bắc Chu Vũ Đế đột nhiên qua đời, quyền thần Dương Kiên chuẩn bị soán vị, Bắc Chu rốt cuộc không còn ý nam chinh. Sau khi Dương Kiên kiến lập triều Tùy, Trần Tuyên Đế qua đời, Thái tử Thúc Bảo kế vị, tức Trần Hậu Chủ. Trần Hậu Chủ hoang dâm xa xỉ, khiến quốc chính đại loạn, triều chính hủ bại cực độ. Quan lại bóc lột nghiêm trọng, nhân dân cực khổ. Tùy Văn Đế nghe theo sách lược của Cao Quýnh, cứ đến mùa phương nam thu hoạch thì đốt phá đất ruộng, khiến quốc lực của Trần suy thoái. Năm 588, Tùy Văn Đế cho Dương Quảng làm chủ tướng, phát động chiến tranh nhằm diệt Trần. Trần Hậu Chủ ỷ thế có Trường Giang là thiên hiểm nên vẫn ca vũ như thường lệ. Năm sau, quân Tùy đánh vào Kiến Khang, Trần Hậu Chủ cùng ái phi Trương Lệ Hoa và Khổng quý nhân chui xuống giếng trốn, song sau vẫn bị quân Tùy bắt, Trần mất.
Bắc Ngụy hưng khởi và phong trào Hán hóa
nhỏ|phải|250px|Cương vực các nước thời Ngũ Hồ thập lục quốc, khoảng 386-394 {{legend|#474573|Bắc Ngụy}}{{legend|#ABAC03|[[Đông Tấn}}{{legend|#76727F|Hậu Yên}}{{legend|#84717D|Tây Yên}}{{legend|#86A864|Hậu Tần}}{{legend|#427795|Tây Tần}}{{legend|#E88997|Hậu Lương}}]] Bắc Ngụy do bộ tộc Thác Bạt của người Tiên Ti kiến lập, tiền thân là nước Đại. Sau khi Tiền Tần sụp đổ, cháu của Đại vương Thác Bạt Thập Dực Kiền là Thác Bạt Khuê khởi binh phục quốc, định đô ở Thịnh Lạc năm 386, cải quốc hiệu thành "Ngụy", sử gọi là Bắc Ngụy. Trong thời gian trị vì của Đạo Vũ Đế Thác Bạt Khuê, Minh Nguyên Đế Thác Bạt Tự, Thái Vũ Đế Thác Bạt Đảo, Bắc Ngụy từng bước hùng mạnh. Thác Bạt Khuê và Tiền Yên kết thù, nhiều lần xảy ra chiến tranh, cuối cùng đánh tan quân Hậu Yên trong trận Tham Hợp Pha năm 395. Không lâu sau, Thác Bạt Khuê suất quân công phá thủ đô Hậu Yên, thiên đô đến Bình Thành, năm sau thì xưng đế, tức Đạo Vũ Đế. Đạo Vũ Đế có tính tàn nhẫn, sau bị con là Thác Bạt Thiệu sát hại năm 409. Cùng năm, trưởng tử của Đạo Vũ Đế là Thác Bạt Tự bình loạn kế vị, tức Minh Nguyên Đế. Minh Nguyên Đế chiếm được khu vực Hà Nam của Lưu Tống, song đến năm 423 thì mất, con là Thác Bạt Đảo kế vị, tức Thái Vũ Đế. Thái Vũ Đế cai trị tốt đẹp, quốc lực đại thịnh, đồng thời nhiều lần tiến hành đánh chiếm lãnh thổ của Lưu Tống. Sau khi giải trừ được sự uy hiếp của Nhu Nhiên ở phương bắc, Bắc Ngụy triển khai chiến tranh thống nhất Hoa Bắc. Năm 439, Bắc Ngụy tiêu diệt Bắc Lương, kết thúc thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc, cùng Lưu Tống hình thành thế đối lập bắc-nam. Phương bắc đến đây chính thức bước vào thời kỳ Nam Bắc triều, song vẫn còn lại Hậu Cừu Trì, tồn tại đến năm 443 mới bị Bắc Ngụy diệt.
Vào sơ kỳ, việc kiến lập tổ chức và kinh tế quốc gia của Bắc Ngụy đều dựa vào phụ tử Thôi Hoành và Thôi Hạo. Mặc dù quân lực lên đến đỉnh cao, song phía bắc còn có cường địch là Nhu Nhiên, do vậy Bắc Ngụy không thể dốc toàn lực để nam chinh. Sau khi Thái Vũ Đế thống nhất Hoa Bắc, Bắc Ngụy lại diệt Thiện Thiện- một trong ngũ đại cường quốc Tây Vực, khống chế khu vực này. Năm 450, Bắc Ngụy nam chinh Lưu Tống, tiến thẳng đến uy hiếp Qua Bộ, đồng thời tuyên bố rằng sẽ vượt Trường Giang. Sau đó, Bắc Ngụy bắt 5 vạn hộ rồi đem theo về bắc, đến lúc này quân lực Bắc triều áp đảo Nam triều, song quân lực cũng chịu tổn thất lớn. Năm 445, Cái Ngô cùng bách tính các tộc khởi sự chống lại triều đình Bắc Ngụy, Sau khi Thái Vũ Đế bình định được cuộc nổi dậy này, ông tiến hành đả kích Phật giáo, sự kiện này trở thành một trong Tam Vũ diệt Phật của lịch sử Trung Quốc. Đến hậu kỳ, Thái Vũ Đế do áp dụng hình phạt tàn khốc, cuối cùng bị hoạn quan Tông Ái sát hại vào năm 452, loạn Tông Ái đến thời Văn Thành Đế mới được bình định.
nhỏ|trái|Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế tiến hành vận động Hán hóa tộc Tiên Ti
Năm 471, Hiến Văn Đế nhường lại hoàng vị cho con là Thác Bạt Hoành, tức Hiếu Văn Đế, bản thân trở thành Thái thượng hoàng đầu tiên trong lịch sử. Thái thượng hoàng bị mẹ là Phùng thái hậu hạ độc sát hại vào năm 476. Phùng thái hậu nắm giữ quyền hành triều đình, là người đa nghi, đa trí, lạm hình, song lại khiến quốc chính bình ổn. Hiếu Văn Đế có khả năng do chịu ảnh hưởng từ Phùng thái hậu nên ngưỡng mộ văn hóa Hán, cho rằng người Tiên Ti cần phải Hán hóa sâu sắc. Hiếu Văn Đế là người anh minh hiếu học, sau khi thân chính ông cho xây dựng mở rộng kinh đô Bình Thành. Căn cứ vào việc Lạc Dương phồn hoa hơn Bình Thành, về vị trí địa lý có thể khống chế được toàn quốc và dễ dàng phát binh tiến công Giang Nam, có thể thoát khỏi thế lực bảo thủ; Hiếu Văn Đế vào năm 493 lấy danh nghĩa nam chinh Nam Tề, suất chúng nam thiên Lạc Dương. Hiếu Văn Đế sau khi thiên đô thì tiến hành vận động Hán hóa, toàn bộ đều dùng quan chế của người Hán, cấm trang phục và ngôn ngữ Hồ, mở rộng giáo dục, cải họ (trong đó họ Thác Bạt của hoàng tộc cải thành họ Nguyên) đồng thời thông hôn với thế tộc người Hán, cấm chỉ quy táng. Vận động Hán hóa khiến nâng cao tố chất văn hóa của những người Tiên Ti đã dời về nam, mang lại sự phát triển về kinh tế và chính trị cho Bắc Ngụy, song lại khiến quý tộc Tiên Ti vốn có tinh thần thượng võ trở nên xa xỉ và nhu nhược. Sau đó, Hiếu Văn Đế nhiều lần tiến hành nam chinh, quân Nam Tề đều thua trận. Những quý tộc Tiên Ti còn lưu lại vùng biên thùy phương bắc-Lục trấn- không muốn dời về phía nam, dần dần không còn được triều đình Lạc Dương xem trọng và thất thế, nội bộ Bắc Ngụy do vậy phân liệt thành hai đại tập đoàn Hán hóa và Tiên Ti hóa, là một trong những nguyên nhân gây nên khởi nghĩa Lục trấn sau này. Năm 494, Thái tử Nguyên Tuân có ý đồ dời về Bình Thành ở phương bắc, Hiếu Văn Đế sau khi biết được thì phế Thái tử đồng thời ban chết. Phái bảo thủ Mục Thái, Lục Duệ ở Bình Thành tập hợp tiến hành binh biến, Hiếu Văn Đế sau khi trấn áp thì tự thân đi tuần phía bắc để an phủ. Sau khi Hiếu Văn Đế qua đời, Bắc Ngụy bắt đầu suy yếu.
Khởi nghĩa Lục trấn và Bắc Ngụy phân liệt
nhỏ|{{legend|#FFFF80|Nam Tề}} {{legend|#FFB895|Bắc Ngụy}} {{legend|#AAFFAA|Nhu Nhiên.}} Sau khi Hiếu Văn Đế qua đời vào năm 499, Tuyên Vũ Đế kế nhiệm. Hoàng đế ham mê Phật giáo, quốc chính đại loạn, quý tộc ganh đua xa xỉ với nhau. Sau khi Hiếu Minh Đế kế nhiệm năm 515, Hồ thái hậu trở thành người chấp chính. Hồ thái hậu xa xỉ, tư thông với Thanh Hà vương Nguyên Dịch, đồng thời sủng tín Nguyên Xoa, Lưu Đằng. Nguyên Xoa và Lưu Đằng do mâu thuẫn với Nguyên Dịch nên tiến hành chính biến, đồng thời khống chế triều đình. Sau khi Lưu Đằng qua đời, đến năm 525 thì thế lực của Hiếu Minh Đế và Hồ thái hậu bình định được loạn đảng. Tuy nhiên, Hồ thái hậu vẫn như xưa, đồng thời lại xảy ra mâu thuẫn với Hiếu Minh Đế. Sau đó ở phương bắc của Bắc Ngụy xảy ra khởi nghĩa Lục trấn, Bắc Ngụy tiến gần đến chỗ diệt vong.
Ngay từ những năm đầu của Bắc Ngụy, để đối phó với nguy cơ Nhu Nhiên từ phương bắc xâm nhập bắc đô Bình Thành, Bắc Ngụy cho thiết lập ở khu vực Âm Sơn-Hoàng Hà sáu trấn: Ốc Dã, Hoài Sóc, Vũ Xuyên, Phủ Minh, Nhu Huyền, Hoài Hoang ở xung quanh Bình Thành để bảo vệ. Quý tộc Tiên Ti đảm nhiệm làm tướng lĩnh Lục trấn, binh sĩ chủ yếu thuộc tộc Tiên Ti hoặc con em nhà có tiền bạc quyền thế người Hán. Họ được xem là "quốc chi phế phủ", có thể tùy thời mà trở về kinh thành nhậm chức. Tuy nhiên, sau khi triều đình thiên đô đến Lạc Dương, địa vị của Lục trấn giảm xuống. Họ vẫn bảo tồn tập tính Tiên Ti nguyên thủy, bị quý tộc Tiên Ti đã Hán hóa kỳ thị là "Đại Bắc hàn nhân", tướng lĩnh Lục trấn khi được thăng quan lên triều đình thì chịu áp bức, do vậy trong lòng bất mãn. Cuối cùng, vào năm 523, quý tộc và đồn binh phương bắc tiến hành khởi nghĩa Lục trấn; nhân dân các tộc ở Tần Lũng, Quan Đông cũng nối tiếp mà khởi sự. Triều đình Bắc Ngụy phải mất ba năm để bình định, đồng thời hình thành rất nhiều quân phiệt. Trong đó, người trấn thủ Tấn Dương là Nhĩ Chu Vinh có thế lực lớn nhất, từng công diệt Cát Vinh- thế lực mạnh nhất Quan Đông.
Hiếu Minh Đế có ý đồ liên hiệp với Nhĩ Chu Vinh để đối phó với Hồ thái hậu, song bị Hồ thái hậu hạ độc sát hại năm 528. Hồ thái hậu tuyên bố người con gái duy nhất của Hiếu Minh Đế là nam và đưa lên ngôi, sau đó lại tuyên bố đứa bé là nữ và phế bỏ, lập cháu họ là Nguyên Chiêu làm hoàng đế. Cùng năm, Nhĩ Chu Vinh lấy cớ báo thù cho Hiếu Minh Đế, suất quân đánh chiếm Lạc Dương, khống chế triều chính, sử gọi là "sự biến Hà Âm". Nhĩ Chu Vinh cho ném Hồ thái hậu và Ấu Chủ Nguyên Chiêu xuống Hoàng Hà cho chết đuối, sát hại hơn 2000 đại thần, cải lập Hiếu Trang Đế, rồi trở về Tấn Dương song khống chế triều đình từ xa. Hiếu Trang Đế phẫn nộ trước việc bị kẻ khác thao túng, đến năm 530 thì phục kích sát hại Nhĩ Chu Vinh nhân lúc người này vào cung tấn kiến. Sau đó, con Nhĩ Chu Triệu và em họ Nhĩ Chu Thế Long của Nhĩ Chu Vinh tôn Trường Quảng vương Nguyên Diệp làm hoàng đế, tức Tiết Mẫn Đế, sau khi đánh hạ Lạc Dương thì sát hại Hiếu Trang Đế. Cùng năm, quân phiệt Cao Hoan ở Tín Đô tôn Nguyên Lãng làm hoàng đế, đến năm 532 thì Cao Hoan đánh hạ Lạc Dương, lại cải lập Hiếu Vũ Đế.
Hiếu Vũ Đế trước tình thế bị khống chế, có ý đồ liên hiệp với tướng Hạ Bạt Nhạc ở Quan Trung để đối phó với Cao Hoan. Cao Hoan biết trước về sự việc, đến năm 534 thì giết Hạ Bạt Nhạc. Hiếu Vũ Đế lại liên hiệp với Vũ Văn Thái, đoạn tuyệt với Cao Hoan, chạy đến chỗ Vũ Văn Thái. Cao Hoan truy đuổi nhưng không kịp, bèn cải lập Thanh Hà vương thế tử Nguyên Thiện Kiến, tức Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế, thiên đô tới Nghiệp Thành. Năm 535, Hiếu Vũ Đế bị Vũ Văn Thái sát hại, Vũ Văn Thái cải lập Nam Dương vương Nguyên Bảo Cự làm hoàng đế, định đô tại Trường An. Bắc Ngụy phân liệt thành Đông Ngụy và Tây Ngụy.
Đối lập Đông Ngụy-Tây Ngụy
nhỏ|phải|{{legend|#F5BFFF|Lương}} {{legend|#FFDFBF|Đông Ngụy}} {{legend|#FFB895|Tây Ngụy.}} {{legend|#FFFFAA|Thổ Dục Hồn.}} {{legend|#AAFFAA|Nhu Nhiên.}} Đông Ngụy và Tây Ngụy bề ngoài thì là do hậu duệ của hoàng tộc Thác Bạt kế thừa, song trên thực tế thì tương ứng do Cao Hoan và Vũ Văn Thái khống chế. Do vậy, sau một thời gian sau cũng phân biệt soán ngôi đoạt vị, hình thành nên Bắc Tề và Bắc Chu. Về cơ bản, Đông Ngụy và Tây Ngụy có biên giới là đoạn Hoàng Hà tạo thành ranh giới giữa Sơn Tây và Thiểm Tây hiện nay. Đông Ngụy kế thừa khá nhiều quốc lực của Bắc Ngụy, do vậy bất luận là về quân lực, kinh tế hoặc văn hóa đều vượt qua Tây Ngụy, nhưng Đông Ngụy nhiều lần tiến công song đều chịu thất bại, thế đối lập hai bên được hình thành.
Đông Ngụy do Cao Hoan khống chế, do lưu dân Lục trấn và thế tộc Hà Bắc Tiên Ti hóa tổ thành, bản thân Cao Hoan là người Hán bị Hồ hóa, về mặt chính trị thì dựa vào tộc Tiên Ti. Sau đó, hoàng đế Bắc Tề đều có ý bảo tồn tập tục Tiên Ti, đề xướng ngôn ngữ Tiên Ti và võ sự. Cao Hoan dùng người xét theo tài năng, trong triều có không ít danh thần đều là bạn của ông, đây là nền tảng kiên cố của Bắc Tề sau này. Tuy nhiên, chiến thuật của Cao Hoan không theo kịp Vũ Văn Thái, do vậy mà ba lần chiến dịch đều thất bại. Năm 536, Cao Hoan suất Đậu Thái và những người khác cùng tây chinh Tây Ngụy, song chiến bại ở Đồng Quan, Đậu Thái tự sát. Năm tiếp theo, Cao Hoan thừa cơ Quan Trung mất mùa đói kém nghiêm trọng, lại suất quân tây chinh, song lại thất bại trước Vũ Văn Thái trong trận Sa Uyển. Đến lúc này, cục thế phân liệt được định, chiến trường chuyển hướng sang khu vực Hà Đông. Năm 546, Cao Hoan lại suất 10 vạn đại quân tây chinh, giao chiến với thủ tướng Vi Hiếu Khoan của Tây Ngụy trong trận Ngọc Bích. Cuối cùng, Cao Hoan chiến bại, hơn 7 vạn lính tử thương, năm sau thì bệnh mất ở Tấn Dương. Sau khi Cao Hoan qua đời, con là Cao Trừng kế vị. Cao Trừng là người bạo lực, gian dâm với thê tử của đại thần, sau bị gia nô sát hại. Cao Dương kế vị, đến năm 550 thì phế sát Hiếu Tĩnh Đế, đồng thời đồ sát hoàng thất Đông Ngụy, Đông Ngụy mất. Cao Trừng kiến quốc Bắc Tề, tức Bắc Tề Văn Tuyên Đế.
Tây Ngụy do Vũ Văn Thái khống chế, bên dưới có "bát trụ quốc" hiệp trợ, đánh bại nhiều lần xâm lăng của Đông Ngụy, củng cố cục thế Tây Ngụy. Đương thời, Tây Ngụy về kinh tế, văn hóa và quân sự không được như Đông Ngụy và Lương, từng bại trước Đông Ngụy trong trận Mang Sơn. Vũ Văn Thái cho thi hành "Lục điều chiếu thư", đặt ra chính sách "Quan Trung bản vị", khiến tướng lĩnh Hồ Hán đồng tâm hiệp lực, thiết lập phủ binh chế nhằm chia sẻ nhiệm vụ đi lính của nam giới, duy trì tinh thần thượng võ. Những điều này khiến cho quốc lực Tây Ngụy cường thịnh, còn ảnh hưởng đến sự phân bố chế độ và tập đoàn chính trị thời Tùy-Đường. Thừa cơ Lương có loạn Hầu Cảnh, chư vương đấu tranh nội bộ, Vũ Văn Thái trước sau đánh hạ đất Thục và Giang Lăng, đồng thời lập ra nước Tây Lương làm chư hầu. Tây Ngụy còn trải qua các đời quân chủ Phế Đế Nguyên Khâm và Cung Đế Nguyên Khuếch. Năm 556, Vũ Văn Thái qua đời, cháu là Vũ Văn Hộ chuyên chính. Vũ Văn Hộ vào năm sau thì phế Cung Đế, kiến quốc Bắc Chu, lập con của Vũ Văn Thái là Vũ Văn Giác làm hoàng đế, tức Bắc Chu Hiếu Mẫn Đế, Tây Ngụy mất.
Đối lập Bắc Chu-Bắc Tề
nhỏ|phải|100px|Tượng Bồ Tát thời Bắc Tề Bắc Tề kế thừa cương vực của Đông Ngụy, do Văn Tuyên Đế kiến quốc vào năm 550. Văn Tuyên Đế trước sau đánh bại các tộc Khố Mặc Hề, Khiết Đan, Nhu Nhiên, Sơn Hồ (thuộc Hung Nô), đồng thời đánh hạ khu vực Hoài Nam của Lương. Trên phương diện kinh tế, nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đều tương đối phát đạt. Bắc Tề gần như tương đồng với Bắc Ngụy, tiếp tục thi hành quân điền chế. Vào sơ kỳ, quốc lực của Bắc Tề vượt qua Bắc Chu và Trần. Tuy nhiên, Văn Tuyên Đế vào hậu kỳ lại hoang dâm tàn bạo, đồng thời giữ gìn che chở cho quý tộc Tiên Ti, đồ sát thế tộc người Hán. Văn Tuyên Đế áp bức nhân dân nặng nề, khiến cho quốc thế Bắc Tề suy lạc. Sau khi Cao Ân kế lập năm 559, do hoàng thúc là Cao Diễn phụ chính, song sang năm sau thì Cao Diễn soán sát đế, đăng cơ trở thành Hiếu Chiêu Đế. Trong thời gian Hiếu Chiêu Đế tại vị, quốc lực dần dần khôi phục như trước, Hoàng đế còn thân chinh Khố Mặc Hề. Tuy nhiên, năm 561 thì Hiếu Chiêu Đế mất, hoàng đệ là Trường Quảng vương Cao Đam/Trạm kế lập, tức Vũ Thành Đế. Vũ Thành Đế là hôn quân háo sắc, quốc lực Bắc Tề đại suy, đến năm 565 thì thiện vị cho Thái tử Cao Vĩ nhỏ tuổi, trở thành Thái thượng hoàng. Trong thời gian Cao Vĩ trị vì, quốc chính Bắc Tề hỗn loạn, Hoàng đế sát hại danh tướng Hộc Luật Quang. Sau đó, Bắc Tề bị Trần chiếm mất Hoài Nam, đến năm 577 thì bị Bắc Chu tiêu diệt.
Bắc Chu kế thừa cương vực Tây Ngụy, do Hiếu Mẫn Đế lập quốc vào năm 556, song triều chính do anh họ là Vũ Văn Hộ nắm giữ. Hiếu Mẫn Đế có ý đồ liên hiệp với Triệu Quý, Độc Cô Tín để lật đổ Vũ Văn Hộ. Tuy nhiên, sự việc bị Vũ Văn Hộ phát hiện, Triệu Quý và Độc Cô Tín bị giết, Hiếu Mẫn Đế bị phế rồi bị sát hại vào năm 557. Vũ Văn Hộ cải lập Vũ Văn Dục làm hoàng đế, tức Chu Minh Đế, song đến năm 560 thì lại hạ độc sát hại Chu Minh Đế, cải lập Vũ Văn Ung làm hoàng đế, tức Vũ Đế. Vũ Đế chọn kế sách ẩn thân, 12 năm sau thì sát hại Vũ Văn Hộ và tự mình nắm quyền cai quản. Vũ Đế là người anh minh oai nghiêm, tiến hành nhiều cải cách trong thời gian nắm quyền, khiến cho quốc lực Bắc Chu cường thịnh. Năm 577, Vũ Đế đông chinh Bắc Tề, năm sau thì tiến vào kinh đô Nghiệp của Bắc Tề. Chu Vũ Đế sau khi thống nhất Hoa Bắc thì nhận được sự quy phục của các thế tộc Quan Đông như Lý Đức Lâm, thanh thế rất lớn. Vũ Đế lập tức nam chinh Trần song cùng năm thì mất.