cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mường Thải
Mường Thải là một xã thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Xã có diện tích 68,76 km², dân số năm 1999 là 2.821 người, mật độ dân số đạt 41 người/km².
Tetraonyx depressa
Tetraonyx depressa là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Klug miêu tả khoa học năm 1825.
Tham khảo
biologie|2011|11|18}}
Thể loại:Tetraonyx
Tetraulax albofasciatus
Tetraulax albofasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Tetraulax
Mangora caxias
Mangora caxias là một loài nhện trong họ Araneidae.
Tham khảo
Thể loại:Mangora
Szulimán
Szulimán là một thị trấn thuộc hạt Baranya, Hungary. Thị trấn này có diện tích 10,49 km², dân số năm 2010 là 219 người, mật độ 21 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Baranya Thể loại:Thị trấn của Hungary
Oberonia seranica
Oberonia seranica là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được J.J.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Liên kết ngoài
Thể loại:Oberonia Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1928
Yeşilalan, Çaykara
Yeşilalan là một xã thuộc huyện Çaykara, tỉnh Trabzon, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 401 người.
Anomalon nigribase
Liên kết ngoài
Thể loại:Anomalon
Yeşilalan, Çaykara
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Trabzon
Tetraonyx deyrollei
Tetraonyx deyrollei là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Haag-Rutenberg miêu tả khoa học năm 1879.
Tham khảo
Thể loại:Tetraonyx
Luis Guillermo Solís
Luis Guillermo Solís Rivera (sinh ngày 25 tháng 4 năm 1958) là một chính trị gia Costa Rica đã là Tổng thống Costa Rica kể từ năm 2014. Ông là một thành viên của Đảng Hành động Công dân trung tả. Solís vẫn dẫn đầu trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2014, và ông đã nhậm chức tổng thống trên thực tế sau khi ứng cử viên xếp thứ nhì ở vòng đầu tiên, San José thị trưởng Johnny Araya Monge, ngừng chiến dịch vận động.
Liên kết ngoài
Thể loại:Tổng thống Costa Rica
Loxioda similis
Loxioda similis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Loxioda
Rhynchospora mexicana
Rhynchospora mexicana là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được (Liebm.) Steud. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1855.
Liên kết ngoài
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1855
Agrypnus antiguus
Agrypnus antiguus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1857.
Tham khảo
Thể loại:Agrypnus
Nhà Mạc
Nhà Mạc (chữ Hán: 莫朝 / Mạc triều) là triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Mạc Đăng Dung, sau khi dẹp được các bè phái trong cung đình, đã ép vua Lê Cung Hoàng nhà Hậu Lê nhường ngôi tháng 6 năm 1527 và chấm dứt khi vua Mạc Mậu Hợp lập con trai là Mạc Toàn lên ngôi, bị quân đội Lê-Trịnh do Trịnh Tùng chỉ huy đánh bại vào cuối năm 1592 – Sau đó Mạc Toàn lên ngôi nhưng tại vị chỉ được 2 tháng, tổng cộng thời gian tồn tại chính thức của triều đại là gần 66 năm.
Tuy nhiên, giai đoạn sau đó hậu duệ nhà Mạc như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Vũ vẫn còn tiếp tục chống lại nhà Hậu Lê thời kỳ trung hưng đến tận năm 1677 tại khu vực Cao Bằng.
Thời kỳ 1533-1592 trong lịch sử Việt Nam còn được gọi là thời kỳ Nam-Bắc triều, do chính quyền nhà Mạc chỉ thực sự có quyền lực từ địa phận Ninh Bình ngày nay trở ra, còn từ Thanh Hóa trở vào là thế lực lấy danh nghĩa gây dựng lại nhà Lê từ năm 1533.
Nội chiến Lê-Mạc
Sau khi nhà Mạc nắm quyền, các quyền thần cũ nhà Lê không theo nhà Mạc đã có một số hoạt động chống đối như cầu viện nhà Minh hoặc nổi dậy nhưng đều không thành. Chỉ đến khi nhà Hậu Lê tái lập thì chiến tranh quy mô mới thực sự bắt đầu.
Nguyễn Kim khởi nghĩa, họ Vũ cát cứ
Khi Mạc Đăng Dung giết vua Lê Cung Hoàng để cướp ngôi, nhiều quan lại đã tử tiết để phản đối nhà Mạc giết vua cướp ngôi, từ đó thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh "phù Lê diệt Mạc". Bấy giờ triều thần có Lại bộ thượng thư Đông các đại học sĩ Vũ Duệ, Lại bộ thượng thư Ngô Hoán, thị thư viện Hàn lâm Nguyễn Mẫn Đốc, quan Đô ngự sử là Nguyễn Văn Vận, quan Hàn lâm hiệu lý là Nguyễn Thái Bạt, quan Lễ bộ thượng thư là Lê Tuấn Mậu, quan Lại bộ thượng thư là Đàm Thận Huy, quan Tham chính sứ là Nguyễn Duy Tường, quan Quan sát sứ là Nguyễn Tự Cường, tước Bình hồ bá là Nghiêm Bá Ký, quan Đô ngự sử là Lại Kim Bảng, Hộ bộ thượng thư Nguyễn Thiệu Tri, quan Phó Đô-ngự-sử là Nguyễn Hữu Nghiêm, quan Lễ-bộ tả Thị-Lang là Lê Vô Cương đều là người khoa giáp, người thì nhổ vào mặt hay là lấy nghiên mực ném vào mặt Mạc Đăng Dung, hay chửi mắng, đều bị Đăng Dung giết đi. Có người thì khởi binh phù Lê thất bại và bị giết, có người thì theo vua Lê không kịp, nhảy xuống sông mà chết, người thì quay đầu về Lam Sơn bái lạy rồi tự tử. Sau này, khi dẹp xong nhà Mạc, nhà Lê được trung hưng lại, vua Lê Huyền Tông và triều đình bàn luận công lao, truy phong tước phúc thần cho 13 vị trung thần tiết nghĩa vì nước hy sinh này, trong đó xếp ông Vũ Duệ đứng đầu trong số 13 người.
Năm 1529, một võ tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim trung thành với nhà Lê, không thần phục nhà Mạc, bỏ chạy vào miền núi Thanh Hoá và sang Ai Lao (Lào), tập hợp lực lượng chống nhà Mạc. Năm 1533, Nguyễn Kim tìm một người tên là Lê Duy Ninh là con của vua Lê Chiêu Tông đưa lên ngôi trên đất Sầm Châu (Ai Lao), tức là vua Lê Trang Tông. Tuy nhiên các nhà sử học nghi ngờ Duy Ninh không phải là con của vua Chiêu Tông vì tuổi của Duy Ninh và Lê Chiêu Tông chênh nhau quá ít
Từ khi Trang Tông lên ngôi, nhiều sĩ phu, tướng lĩnh bắt đầu tập hợp bên Nguyễn Kim để chống nhà Mạc. Năm 1540, Mạc Thái Tông chết. Thượng hoàng Mạc Đăng Dung lập cháu nội là Mạc Phúc Hải lên ngôi, tức là Mạc Hiến Tông. Năm sau, thượng hoàng Đăng Dung chết.
Năm 1543, quân nhà Lê về nước đánh chiếm Tây đô (Thanh Hoá). Hoạn quan nhà Mạc là Dương Chấp Nhất đầu hàng. Năm 1545, Chấp Nhất dâng dưa độc cho Nguyễn Kim, Kim ăn vào chết. Chấp Nhất bỏ trốn về nhà Mạc. Con rể Nguyễn Kim là Trịnh Kiểm lên thay cầm quyền chỉ huy quân đội.
Ở phía tây bắc, vùng Hưng Hoá (Tuyên Quang), anh em Vũ Văn Mật, Vũ Văn Uyên (Chúa Bầu) là thủ lĩnh trong vùng cát cứ không thần phục nhà Mạc. Nhà Mạc vài lần mang quân đánh nhưng không diệt được họ Vũ, sau lại phải đối phó với nhiều biến cố khác nên buộc phải để họ Vũ cát cứ. Họ Vũ sai người liên lạc theo về nhà Lê trung hưng.
Phụ chính Mạc Kính Điển
Năm 1546, Mạc Hiến Tông chết, con là Mạc Phúc Nguyên còn nhỏ lên thay, tức là Mạc Tuyên Tông, chú là Khiêm vương Mạc Kính Điển làm phụ chính. Trong triều xảy ra biến loạn. Tướng Phạm Tử Nghi muốn lập con Mạc Thái Tổ là Hoằng vương Mạc Chính Trung đã trưởng thành nhưng không được nên cùng Chính Trung khởi binh nổi loạn. Phạm Tử Nghi nhiều lần muốn đánh chiếm Đông Kinh không thành, bèn đem Chính Trung ra chiếm cứ Yên Quảng (Quảng Ninh), cướp phá Hải Dương và đánh phá sang Trung Quốc khiến nhà Minh lo ngại. Đến năm 1551 Mạc Kính Điển dẹp được Phạm Tử Nghi. Tử Nghi bị chém, Chính Trung bỏ chạy và bị giết. Có thuyết nói Tử Nghi chết về tay người Minh.
Năm 1550, Thái tể Lê Bá Ly quyền thế quá lớn, có phần hống hách, hai sủng thần là Phạm Quỳnh, Phạm Dao cậy thế vua Mạc vây đánh. Bá Ly cùng thông gia là Nguyễn Thiến mang gia quyến gồm các tướng Nguyễn Quyện, Nguyễn Khải Khang, Lê Khắc Thận chạy vào Thanh Hóa hàng theo nhà Lê. Tuy nhiên sau vài năm, khi Nguyễn Thiến và Lê Bá Ly chết, các con là Nguyễn Quyện, Lê Khắc Thận lại về theo nhà Mạc và Nguyễn Quyện trở thành danh tướng nhà Mạc.
Năm 1562, Mạc Tuyên tông mất, con là Mạc Mậu Hợp mới 2 tuổi lên nối ngôi. Việc chính sự đều do Khiêm vương Kính Điển điều hành.
Bấy giờ nhà Lê chiếm lại được Thanh Hóa và Nghệ An. Năm 1558, con thứ Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng sợ bị anh rể Trịnh Kiểm hại như anh cả Nguyễn Uông nên xin vào trấn thủ Thuận Hoá. Năm 1570, Trịnh Kiểm lại giao cho Hoàng trấn thủ nốt Quảng Nam. Năm 1572, Hoàng dùng kế giết được tướng Mạc là Mạc Lập Bạo vào đánh. Nhà Mạc mất hẳn phía nam và chỉ còn kiểm soát Bắc Bộ.
Năm 1570, Trịnh Kiểm chết, hai con Trịnh Cối, Trịnh Tùng tranh ngôi. Trịnh Cối thua phải sang đầu hàng nhà Mạc. Tuy nhiên Trịnh Tùng là người thay thế xứng đáng của Trịnh Kiểm nên vẫn duy trì được thế cân bằng với nhà Mạc.
Trong suốt những năm 1545-1580 là giai đoạn hai bên giằng co, khi thì Trịnh Kiểm và sau này là Trịnh Tùng dẫn quân ra đánh Sơn Nam, Ninh Bình, Sơn Tây, Thăng Long, khi thì Mạc Kính Điển cho quân tấn công Thanh Hóa - Nghệ An. Mạc Kính Điển nhiều lần phải mang vua Mạc qua sông tránh sang Kim Thành (Hải Dương) nhưng quân Lê vẫn không vào được Thăng Long. Hai bên khi được khi thua. Cuộc chiến giằng co nổi lên tên tuổi các tướng Hoàng Đình Ái, Nguyễn Hữu Liêu bên Lê, Nguyễn Quyện bên Mạc.
Tháng 10 năm 1580, Mạc Kính Điển mất, em là Mạc Đôn Nhượng lên thay làm phụ chính. Lực lượng quân đội nhà Mạc suy yếu đi nhiều vì thiếu đi người chỉ huy có tầm cỡ và uy tín.
Mất Thăng Long
Mạc Mậu Hợp từ nhỏ lên ngôi, khi lớn vẫn dựa vào các hoàng cha chính, không chú trọng việc chính sự. Sau khi Mạc Kính Điển chết, việc trong ngoài đều trông chờ vào Mạc Đôn Nhượng cùng các tướng Nguyễn Quyện, Mạc Ngọc Liễn, Bùi Văn Khuê. Uy thế quân Mạc suy sút nhiều và thường bị thua trận.
Năm 1591, Trịnh Tùng đem quân bắc tiến áp sát thành Thăng Long. Đầu năm 1592, Mạc Mậu Hợp chạy sang Gia Lâm, thống suất thủy quân để làm thanh thế trên sông Nhị Hà cho các tướng giữ thành Thăng Long. Trịnh Tùng thúc quân tổng tiến công. Các tướng Mạc Ngọc Liễn, Bùi Văn Khuê, Trần Bách Niên tan vỡ bỏ chạy. Phục binh của Nguyễn Quyện ở cầu Dền không kịp nổi dậy đã bị giết. Nguyễn Quyện bị bắt, hai con tử trận. Quân Mạc chết rất nhiều.
Trịnh Tùng rút quân chủ lực về. Mạc Mậu Hợp thu tàn quân án ngữ sông Nhị Hà, lại ham sắc đẹp của vợ tướng Bùi Văn Khuê là Nguyễn thị Niên nên muốn giết Khuê. Tháng 8 năm 1592, Khuê biết chuyện bèn đem quân hàng Lê, hợp binh với Trịnh Tùng đại phá quân Mạc.
Tháng 11 năm 1592, Trịnh Tùng lại tiến đánh Thăng Long. Mậu Hợp thua chạy về Kim Thành (Hải Dương). Thấy thế nguy cấp, Mậu Hợp lập con là Toàn lên ngôi, tự mình làm tướng thống suất quân đội. Sau các cuộc chiến đẫm máu tại khu vực các phủ Nam Sách, Hạ Hồng, Kinh Môn trong tháng 11 và 12 thì quân đội nhà Mạc chịu tổn thất cực kỳ nặng nề. Mạc Mậu Hợp phải bỏ trốn đến huyện Phượng Nhãn, bị bắt sống sau đó ít ngày và bị hành hình.
Tàn dư
Dù Mạc Mậu Hợp và sau đó là Mạc Toàn bị bắt và bị giết thì thế lực của nhà Mạc chưa bị tiêu diệt hết. Theo Đại Việt Sử ký toàn thư, cho đến đầu thế kỷ 17 thì các vùng như Thái Nguyên, Lạng Sơn, Cao Bằng vẫn thuộc quyền quản lý của nhiều người như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan là thân thuộc của nhà Mạc (thuộc chi Mạc Kính Điển). Tại các khu vực này chiến trận vẫn tiếp diễn trong nhiều năm và nhân dân vẫn tiếp tục chịu cảnh lầm than, đồng ruộng bị bỏ hoang.
Nhà Minh, vì muốn duy trì thế Nam Bắc triều ở Việt Nam có lợi cho họ nên can thiệp để họ Mạc được cát cứ ở Cao Bằng. Khi nhà Minh mất (1644), các vua Nam Minh - tàn dư nhà Minh - vẫn ủng hộ họ Mạc. Họ Mạc nối nhau trấn giữ ở đây trong nhiều năm, đến con Kính Khoan là Kính Vũ. Mãi đến khi nhà Minh mất hẳn (1662) về tay nhà Thanh, họ Trịnh mới ra tay dẹp họ Mạc. Tới năm 1677, việc trấn giữ Cao Bằng của họ Mạc mới chấm dứt.
Những người họ Mạc bị đổi sang họ khác. Về sau, nhân khi chính sự Đàng Ngoài dưới thời Trịnh Giang rối ren, năm 1739, hậu duệ của họ Mạc là Nguyễn Cừ, Nguyễn Tuyển lại nổi dậy khởi nghĩa chống Trịnh trong vài năm.
Giai đoạn 1528-1541
Rút kinh nghiệm từ thất bại của nhà Hồ do việc cướp ngôi nhà Trần, ngay sau khi giành ngôi nhà Lê, Mạc Thái Tổ đã chủ động tìm giải pháp thương lượng với nhà Minh. Tháng 2 năm 1528, ông sai sứ sang nhà Minh "xin được tạm coi việc nước vì con cháu họ Lê không còn ai thừa tự". Nhà Minh tạm thời chưa có phản ứng nào đáng kể vì nội bộ cũng chưa hoàn toàn nhất trí về cách phản ứng với tình hình Đại Việt.
Ngoài việc đi sứ, Mạc Thái Tổ còn sai người đút lót, tranh thủ sự đồng tình của các quan vùng biên giới của nhà Minh. Năm 1529, anh em Trịnh Ngung, Trịnh Ngang sang tố cáo nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê và cầu viện nhà Minh nhưng bị sự ngăn cản của các quan trấn thủ vùng biên của nhà Minh, do đó ý định của hai anh em họ Trịnh không thực hiện được.
Sau khi lập lập Lê Trang Tông lên ngôi, Nguyễn Kim sai Trịnh Duy Liêu vượt biển sang Trung Quốc xin cầu viện nhà Minh đánh nhà Mạc. Chúa Bầu Vũ Văn Uyên ở Tuyên Quang cũng sai người sang tố cáo việc nhà Mạc cướp ngôi. Năm 1537, Minh Thế Tông giao quân cho Mao Bá Ôn chuẩn bị tiến xuống phía nam. Nhà Mạc ở vào tình thế "lưỡng đầu thọ địch".
Chính vì vậy, vua Minh theo chủ trương phô trương thanh thế bên ngoài, kích động cuộc nội chiến giữa nhà Hậu Lê và nhà Mạc và ép nhà Mạc hàng phục. Ý định chống cự quân Minh của nhà Mạc sớm tiêu tan vì không hề nắm bắt được những khó khăn mà nhà Minh đang phải đương đầu. Tháng 2 năm 1539, nhà Mạc dâng biểu sang nhà Minh xin hàng.
Nhà Minh sai Mao Bá Ôn và Cừu Loan tiến áp sát biên giới, lấy danh nghĩa chỉ nhằm trừng phạt cha con Mạc Đăng Dung nhằm phân hoá người Đại Việt. Để tránh đổ máu, Mạc Đăng Dung chấp nhận đầu hàng.
Ngày 3 tháng 11 âm lịch năm 1540, Mạc Đăng Dung cùng các bầy tôi Nguyễn Như Quế, Đỗ Thế Khanh, Đặng Văn Trị lên cửa ải. Ông tự trói mình đến dâng biểu xin hàng quân Minh. Trong biểu xin hàng, Mạc Đăng Dung nhấn mạnh 3 vấn đề :
Mao Bá Ôn và Cừu Loan nhận biểu của Mạc Đăng Dung bèn lui binh, tâu lên Minh Thế Tông. Vua Minh hạ lệnh:
Giai đoạn 1542-1592
Tuy đạt được mục tiêu bảo vệ toàn vẹn quốc gia, nhưng về mặt ngoại giao, vị thế của nhà Mạc so với các triều trước không bằng: danh hiệu Đô thống sứ ty là vị thế nội thần chứ không phải ngoại thần.
Sang thời Mạc Mậu Hợp, thái bảo Giáp Trưng từng dâng sớ xin triều đình bàn lại vì "việc đó là nhục nước". Tuy nhiên sau khi bàn luận, Mạc Mậu Hợp do dự không quyết định.
Năm 1548, đoàn sứ do Lê Quang Bí dẫn đầu sang cầu phong cho vua mới là Mạc Tuyên Tông bị nghi ngờ giả mạo đã bị giữ lại. Lê Quang Bí bị giữ tới 19 năm tại Trung Quốc, năm 1566 mới được trở về. Khi đó Tuyên Tông đã mất, vua mới là Mạc Mậu Hợp khen ngợi và phong làm Tô quận công, ví như Tô Vũ nhà Hán đi sứ Hung Nô.
Thời Mạc Mậu Hợp, nhà Mạc đã suy yếu, thường thất thế trước quân Nam triều nhà Lê. Nhà Mạc dùng chính sách tăng cường ngoại giao, cống nạp cho nhà Minh để tranh thủ sự ủng hộ khi bị thất thế, duy trì lệ tiến cống 6 năm 1 lần.
Năm 1592, họ Mạc rút chạy lên Cao Bằng. Nhà Hậu Lê xin cầu phong của nhà Minh. Sau lần hội khám năm 1597, nhà Minh vẫn chỉ phong cho Lê Thế Tông làm An Nam đô thống sứ ty như phong cho nhà Mạc trước đây. Đồng thời, nhà Minh dùng uy thế "thiên triều" ép họ Trịnh cắt đất Cao Bằng cho họ Mạc cát cứ trong nhiều năm, tới năm 1677 mới chấm dứt.
Tổ chức quân đội
Nhà Mạc rất chú trọng xây dựng lực lượng quân đội đủ mạnh để bảo vệ chính quyền. Trong cả nước, quân đội nhà Mạc được chia ra 4 vệ:
Toàn bộ quân đội nhà Mạc lúc đông đảo nhất có 12 vạn quân.
Kinh tế
Mạc Thái Tổ đã đưa ra một số quy chế về ruộng đất bao gồm: binh điền, lộc điền, quân điền, dựa trên các quy chế đã có từ thời Hồng Đức (Lê Thánh Tông) hay việc cho đúc tiền Thông Bảo.
Thời kỳ Mạc Thái Tông trị vì có thể coi là thời kỳ đỉnh cao của nhà Mạc. Lúc đó nhà Lê chưa trung hưng, toàn cõi do nhà Mạc cai quản, cảnh thịnh trị được các sử gia nhà Lê - triều đại đối địch với nhà Mạc - soạn Đại Việt sử ký toàn thư, phải ghi nhận: "đêm ngủ không đóng cửa, ngoài đường không ai nhặt của rơi".
Nhưng từ khi Nguyễn Kim nổi dậy, chiến tranh nổ ra, đất nước bị tàn phá, kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chiến tranh liên miên đã làm cho đời sống của người dân trở nên đói nghèo hơn. Ví dụ năm 1572, sau khi nhiều phen bị nạn binh đao thì tại Nghệ An lại phát dịch. Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục có viết rằng: ''Các huyện, đồng ruộng bỏ hoang nhân dân đói khổ. Dịch lệ lại phát sinh, người chết đến quá nửa. Nhân dân xiêu giạt, hoặc tan tác vào Nam, ra Bắc. Trong cõi Nghệ An đìu hiu vắng tanh''.
Văn học nghệ thuật
Văn học nhà Mạc chia làm 3 thể loại chính: 220px|nhỏ|Tượng Quán Thế Âm ngàn tay ngàn mắt, [[Bảo tàng lịch sử Việt Nam]] Nghệ thuật thời Mạc chủ yếu là trong lĩnh vực kiến trúc và trang trí, thể hiện ở những công trình xây dựng trong cung đình, chùa chiền và tại các làng xã.
Từ thời Mạc, đình làng được dùng làm nơi sinh hoạt cộng đồng làng xã. Hai ngôi đình nổi tiếng nhất thời kỳ này là đình Đông Lỗ và đình Tây Đằng. Nghệ thuật kiến trúc và trang trí thời Mạc được đánh giá là đã tạo một bước ngoặt lớn trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam.
Tôn giáo tín ngưỡng
Việc truyền đạo Thiên chúa vào Đại Việt bắt đầu được xúc tiến từ năm 1533 thời Mạc Hiến Tông nhưng chưa thu được kết quả. Năm 1581 thời Mạc Mậu Hợp, các nhà truyền giáo lại đến, nhưng vì ngôn ngữ bất đồng nên cuối cùng giáo đoàn phải trở về Ma Cao.
Thi cử
Nhà Mạc rất chú trọng tới nhân tài từ tuyển chọn qua đường thi cử. Tuy chiến tranh, nhưng nhà Mạc cũng chú ý đào tạo và xây dựng hệ thống quan lại thông qua 22 kỳ khoa cử với chu kỳ ba năm một lần, bắt đầu từ năm 1529 và chấm dứt năm 1592. Chẳng hạn năm 1535, nhà Mạc mở khoa thi Hội, lấy Nguyễn Bỉnh Khiêm, Bùi Khắc Đốc, Nguyễn Thừa Hưu đỗ tiến sĩ cập đệ; Nguyễn Di Lượng cùng 6 người khác đỗ tiến sĩ xuất thân; Nguyễn Trùng Quang cùng 21 người khác đỗ đồng tiến sĩ xuất thân.
Một ghi nhận nữa là tận năm 1592, khi chiến sự bên bờ nam sông Hồng diễn ra ác liệt trước cuộc tổng tấn công của quân Lê Trịnh, vua Mạc Mậu Hợp vẫn tổ chức thi ở Bồ Đề bên kia sông theo đúng định kỳ để lấy được 18 tiến sĩ. Trong 65 năm tồn tại ở Thăng Long, nhà Mạc mở 21 kỳ thi Hội, lấy đỗ 485 Tiến sĩ và 13/46 trạng nguyên trong 800 năm thi cử Nho học thời phong kiến Việt Nam.
Khi rút lên Cao Bằng, họ Mạc vẫn tổ chức thi cử để lấy người hiền tài. Có một kỳ thi người đỗ đầu là một phụ nữ tên là Nguyễn Thị Duệ tức Nguyễn thị Du
Cách trân trọng nhân tài của nhà Mạc được tác giả Nguyễn Bá Trác thế kỷ 19, tác giả Hoàng Việt Giáp tý niên biểu nhắc tới mấy chữ dư âm: "Mạc thị sùng Nho" - Họ Mạc sùng đạo Nho.
Người cựu triều
Ngoài ra, trong quá trình "bình định thiên hạ", Mạc Thái Tổ đã "thu phục" nhiều tướng lĩnh giỏi của nhà Lê như Nguyễn Kính, Nguyễn Áng, Vũ Hộ, Phạm Gia Mô... những người đắc lực giúp ông mở ra nhà Mạc.
Cởi bỏ thù hằn
Không chỉ dám dùng người cựu triều thù địch, nhà Mạc còn dám trọng dụng cả những người từng theo địch trở về. Điều này được các nhà chuyên môn đánh giá rất cao.
Vụ ly khai của hai nhà thông gia Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến năm 1550 kéo theo một loạt con em của hai họ này, cũng đều là đại thần nhà Mạc như Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn, Nguyễn Khải Khang, Lê Khắc Thận. Nhưng tới năm 1558, khi hai cha già họ Lê và họ Nguyễn qua đời, Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn trở về theo Mạc và được trọng dụng không chút nghi ngờ. Miễn được gả công chúa làm phò mã, Quyện trở thành cha vợ vua (Mậu Hợp) rồi sau đó liên tiếp lập công đánh bại quân Lê Trịnh, thành danh tướng Bắc triều. Kết quả đó lôi kéo Lê Khắc Thận, dù đã làm tới thái phó của Lê Trịnh vẫn vượt luỹ về Mạc năm 1572.
Thật hiếm triều đại nào có chính sách dùng người cởi mở, bao dung trong thời kỳ loạn lạc như nhà Mạc, nếu so sánh những sự kiện trên với các triều đại khác. Sự bao dung của nhà Lý, nhà Trần với vài thủ lĩnh nổi dậy chỉ là cách đối phó để giữ miền biên xa xôi, không dùng với tướng sĩ "người miền xuôi" đã phản. Hậu Trần Giản Định Đế nghi ngờ Đặng Tất và Nguyễn Cảnh Chân từng phục vụ nhà Hồ và hàng quân Minh nên giết 2 tướng giỏi; Lê Thái Tổ giết hết các người Việt từng theo phục vụ quân Minh ; Lê Thánh Tông giết đại thần Lê Lăng vì từng ủng hộ Lê Khắc Xương lên ngôi... Có lẽ nhà Mạc đã học được tấm gương của Tề Hoàn Công thời Xuân Thu dám dùng Quản Trọng, dù từng có cái thù bắn tên vào đai áo.
Chính sách dùng người của nhà Mạc còn được đời sau ca ngợi. Sách Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ cuối thời Lê trung hưng ghi: "cái đức chính của thời Minh Đức (niên hiệu của Mạc Thái Tổ) và Đại Chính (niên hiệu của Mạc Thái Tông) nhà Mạc vẫn còn cố kết ở lòng người chưa quên. Vậy nên thời vận đã về nhà Lê mà lòng người hướng theo nhà Mạc vẫn chưa hết...".
Giành quyền
Nhà Hậu Lê suy thoái, triều chính rối ren đánh giết lẫn nhau, các vua quỷ Uy Mục đế, vua lợn Tương Dực đế và Chiêu Tông đều không đủ năng lực cầm quyền, các quyền thần họ Trịnh, họ Nguyễn đều chứa chấp mưu đồ riêng, nông dân nổi dậy khởi nghĩa. Mạc Đăng Dung đã xuất hiện trong bối cảnh đó và chỉ trong chưa đầy 10 năm ông đã dẹp yên tình hình nước Đại Việt. Việc nhà Mạc thay thế một nhà Hậu Lê không còn đủ năng lực và bị thiên hạ chán ghét là tất yếu của lịch sử. Nếu dòng họ Mạc không nổi dậy thì các dòng họ thế tộc khác cũng làm điều tương tự trong bối cảnh lúc đó. Giáo sư Trần Quốc Vượng cho rằng sự thay thế nhà Lê của Mạc Đăng Dung là "hợp với đời và đạo".
Nội trị
Đặc biệt, nhà Mạc rất coi trọng việc phát hiện nhân tài, do đó dù chiến tranh liên miên nhưng các kỳ thi vẫn tổ chức khá đều đặn. Ngay cả khi cát cứ trên Cao Bằng, việc thi cử vẫn còn duy trì.
Một đặc điểm nữa là cả năm đời vua nhà Mạc không có nạn quyền thần trong thời gian cai trị, dù nhà Mạc khởi nghiệp từ một quyền thần trong triều Lê. Đó là điều mà các triều đại Ngô, Đinh, Lý, Trần, Hậu Lê và Nguyễn trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam đều gặp phải. Do đó thời Mạc không có việc phế lập, khuynh loát trong cung đình. Duy nhất vụ "bất đồng chính kiến" trong việc lập người thừa kế (Mạc Phúc Nguyên và Chính Trung) năm 1546 - 1551 đã bị đánh dẹp.
Về ngoại giao
Về ngoại giao, một số nhà sử học lên án hành động tự trói mình, tạ tội, đầu hàng nhà Minh của Mạc Đăng Dung ở biên giới năm 1540, vì điều đó làm mất thể diện của nước Đại Việt. Nhưng cũng có người cho rằng trong bối cảnh lúc đó, việc này là bắt buộc không còn lựa chọn khác. Ở Thanh Hoá, nhà Lê đánh ra, tại Tuyên Quang, chúa Bầu họ Vũ chưa dẹp được. Phía bắc, nhà Minh uy hiếp. Kẻ thù nguy hiểm nhất chính là người phương Bắc. Có lẽ Mạc Đăng Dung không muốn lặp lại thảm kịch của nhà Hồ sau khi thay ngôi nhà Trần nên buộc phải hành động như vậy, vì nếu đối đầu, nhà Mạc chắc chắn sẽ thất bại. Các nhà nghiên cứu ủng hộ quan điểm này còn cho rằng, chính vì hổ thẹn và suy sụp sau hành động này mà Mạc Đăng Dung, vốn đã cao tuổi, nên ốm và mất không lâu sau đó. Sự nhẫn nhục của Mạc Đăng Dung không những trực tiếp cứu nhà Mạc mà còn gián tiếp cứu nhà Lê trung hưng, bởi nếu nhà Mạc bị nhà Minh diệt như nhà Hồ thì nhà Lê cũng sẽ bị nhà Minh diệt như nhà Hậu Trần.
Sau khi thất thế, nhà Mạc tiếp tục dựa vào ảnh hưởng của nhà Minh để tồn tại ở Cao Bằng, nhưng tuyệt nhiên không mượn quân nhà Minh. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, đại thần Mạc Ngọc Liễn (vốn là người khác họ được cải họ vua) trước khi mất tại Trung Quốc đã dặn lại vua tôi họ Mạc rằng:
Các đời sau họ Mạc đã làm đúng như Mạc Ngọc Liễn dặn lại. Thua trận, phải rời khỏi ngôi cai trị nhưng không cố giành giật lại bằng mọi giá, điều đó nhà Mạc hơn nhà Hậu Lê, nhà Nguyễn sau này.
Chính thống
Nhà Mạc cuối cùng bị mất ngôi khi nhà Lê hồi phục nhờ sức quyền thần nên các sử gia của triều đại thắng trận ra sức hạ thấp nhà Mạc trong sử sách. Do sự chi phối quan điểm của nhà Lê và nhà nguyễn, Nhà Mạc bị gọi là "ngụy triều". Tuy nhiên, nếu căn cứ vào những gì nhà Mạc đã làm, đây thực sự là một vương triều tuy thời gian tồn tại ngắn, nhưng có vai trò tích cực nhất định trong lịch sử Việt Nam. Nhà Lê dù thắng trận nhưng về thực chất thì không còn, cơ nghiệp nhà Lê trung hưng thực ra là cơ nghiệp họ Trịnh.
Giáo sư sử học Văn Tạo trong bài viết "Nhà Mạc và vấn đề ngụy triều" đã vạch rõ: ''Họ Trịnh và họ Nguyễn lấy tiếng là giúp nhà Lê nhưng thực ra là lo làm lợi cho mình. Họ Trịnh phù Lê nhưng lại phế truất và giết các vua Lê. Họ Nguyễn phù Lê nhưng chỉ lo phát triển cơ đồ riêng và cái cớ chống họ Trịnh.'' Giáo sư Tạo nhấn mạnh: "Mạc là ngụy công khai, Trịnh Nguyễn là ngụy giấu mặt".
Cách nói "nguỵ" cũng chỉ là theo quan điểm của các sử gia thời phong kiến. Các nhà sử học ngày nay đã thay đổi quan điểm này và nhà Mạc đã được nhìn nhận như một triều đại bình đẳng với các triều đại "chính thống" khác.
Nguyên nhân thất bại
Lực lượng chống đối nhà Mạc, cụ thể là lực lượng nhân danh nhà Lê, những người ủng hộ nhà Lê còn mạnh. Vấn đề chính thống chỉ có một vai trò nhất định, vì Nam triều hay Bắc triều đều có lý lẽ của mình. Bắc triều dù là người đi cướp ngôi, nhưng từ Lê Uy Mục, nhân dân đã chán ghét nhà Lê. Nam triều dù đã mất uy tín nhưng với một bộ phận nhân dân, nhất là vùng "căn bản" quê hương nhà Lê (Thanh Hoá) trở vào còn nhớ công lao đánh quân Minh của nhà Lê. Do đó, khi yếu tố chính trị không đóng vai trò quyết định thì vấn đề nhân sự sẽ quyết định.
Theo giáo sư Văn Tạo, về chính trị và kinh tế, tuy nhà Mạc đã khiến đất nước giàu mạnh lên trong thời kỳ đầu, nhưng địa bàn hoạt động của nhà Mạc bị bó hẹp, kẹp giữa một bên là nước lớn Trung Quốc, một bên là Nam triều trỗi dậy cùng tư tưởng "hoài Lê", không có điều kiện mở rộng như các chúa Nguyễn ở phía Nam sau này.
Bản thân các tập đoàn chống Mạc đã có những chính sách phù hợp và lực lượng nhân sự đủ tài năng để đối phó với nhà Mạc nên trong một thời gian dài Nam triều đứng vững trước các cuộc tấn công của nhà Mạc. Thời hậu kỳ (sau khi Mạc Kính Điển chết), nhà Mạc không còn lực lượng nhân sự đủ mạnh, nhất là vua Mạc Mậu Hợp không đủ năng lực và phạm phải sai lầm nên đã thất bại về quân sự. Trong cuộc chiến trường kỳ đó, khi đã thất bại về quân sự thì chính trị của nhà Mạc cũng trở nên yếu thế trước khẩu hiệu "phù Lê" và nhà Mạc thành kẻ bại trận cuối cùng.
Các vua nhà Mạc
Lưu ý:
Liên kết ngoài
Thể loại:Khởi đầu năm 1527 ở Việt Nam Thể loại:Chấm dứt năm 1592 Thể loại:Chấm dứt năm 1677 M Thể loại:Triều đại Việt Nam Thể loại:Chấm dứt thế kỷ 16 Thể loại:Chấm dứt thế kỷ 17 Thể loại:An Nam đô thống sứ
(7138) 1994 AK15
(7138) 1994 AK15 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 15 tháng 1 năm 1994.
Liên kết ngoài
007138 Thể loại:Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda Thể loại:Được phát hiện bởi Seiji Ueda 007138 19940115
Bakeridesia ferruginea
Bakeridesia ferruginea là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Martyn) Krapov. mô tả khoa học đầu tiên năm 1957.
Heliconia apparicioi
Heliconia apparicioi là một loài thực vật có hoa trong họ Heliconiaceae. Loài này được Barreiros mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Alvorada
Alvorada là một đô thị thuộc bang Rio Grande do Sul, Brasil. Đô thị này có diện tích 70,811 km², dân số năm 2007 là 207142 người, mật độ 2925,28 người/km².
Heliconia apparicioi
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1976
Alvorada
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Rio Grande do Sul
Quân khu Thẩm Dương
Quân khu Thẩm Dương ( là một trong 7 đại quân khu của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Quân khu chỉ huy và quản lý lực lượng quân đội và công an quân sự tại ba tỉnh Đông Bắc Trung Quốc là Cát Lâm, Hắc Long Giang và Liêu Ninh.
Quân khu Thẩm Dương có ranh giới không thay đổi kể từ cuối những năm 1960. Đó là giáp với Quân khu Bắc Kinh về phía tây. Với nước ngoài, quân khu giáp với Bắc Triều Tiên về phía đông nam và vùng Viễn Đông của Nga ở phía bắc.
Tham khảo
Thể loại:Quân khu Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Thể loại:Đơn vị quân sự thành lập thập niên 1960 Thể loại:Khởi đầu thập niên 1960 ở Trung Quốc Thể loại:Đơn vị quân sự giải thể năm 2016 Thể loại:Chấm dứt năm 2016 ở Trung Quốc
Chionaema togoana
Liên kết ngoài
Thể loại:Chionaema
Pilosocereus lanuginosus
Liên kết ngoài
Thể loại:Pilosocereus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1957
Mường Thín
Mường Thín là một xã thuộc huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên, Việt Nam.
Arenaria bolosii
Arenaria bolosii là một loài thực vật thuộc họ Caryophyllaceae. Đây là loài đặc hữu của Tây Ban Nha. Môi trường sống tự nhiên của chúng là thảm cây bụi kiểu Địa Trung Hải. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Mường Thín
Xã Mường Thín có diện tích 60,96 km², dân số năm 1999 là 1.749 người, mật độ dân số đạt 29 người/km².
Arenaria bolosii
Tham khảo
Thể loại:Thực vật Tây Ban Nha Thể loại:Arenaria (Caryophyllaceae)
Arenaria grandiflora Arenaria bolosii
Chiều tối
nhỏ|phải|250px|Chiều tối tại [[Hồ Päijänne, Phần Lan.]] Chiều tối hay xế chiều là khoảng thời gian kết thúc ban ngày, thường được coi là từ lúc buổi chiều tới khi ban đêm bắt đầu (hoàng hôn). Buổi chiều tối có các hoạt động đặc trưng như chuẩn bị và dùng bữa tối, các cuộc gặp gỡ xã hội mang tính trang trọng hoặc các cuộc giải trí.
Chú thích
Thể loại:Thành phần trong ngày
Mangora cercado
Mangora cercado là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Mangora. Mangora cercado được Herbert Walter Levi miêu tả năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Mangora
Xã Madison, Quận Lee, Iowa
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Lee, Iowa
(5856) 1994 AL2
(5856) 1994 AL2 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 5 tháng 1 năm 1994.
Liên kết ngoài
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1994 Thể loại:Được phát hiện bởi Hiroshi Kaneda Thể loại:Được phát hiện bởi Seiji Ueda Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Psacaliopsis paneroi
Liên kết ngoài
Thể loại:Psacaliopsis Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1992
Rhynchospora microcarpa
Rhynchospora microcarpa là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Baldwin ex A.Gray miêu tả khoa học đầu tiên năm 1835.
Liên kết ngoài
M Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1835
Paspalum crinitum
Paspalum crinitum là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Chase ex Hitchc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Liên kết ngoài
Thể loại:Paspalum Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1913
Chenoise
Chenoise là một xã ở tỉnh Seine-et-Marne, thuộc vùng Île-de-France ở miền bắc nước Pháp.
Dân số
Người dân ở đây được gọi là Chenoisiens.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Seine-et-Marne
Baby Baby (bài hát của Girls' Generation)
"Baby Baby" là một bài hát của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Girls' Generation, được phát hành vào ngày 17 tháng 3 năm 2008. Bài hát là đĩa đơn chủ đề từ phiên bản phát hành lại của album phòng thu đầu tay của nhóm.
Liên kết ngoài
Thể loại:Đĩa đơn năm 2008 Thể loại:Bài hát nhạc dance-pop Thể loại:Bài hát của Girls' Generation Thể loại:Đĩa đơn của SM Entertainment Thể loại:Bài hát tiếng Triều Tiên Thể loại:Bài hát năm 2008
Chikmyageri, Yelbarga
Chikmyageri là một làng thuộc tehsil Yelbarga, huyện Koppal, bang Karnataka, Ấn Độ.
Odontonema lucidum
Odontonema lucidum là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được (Andrews) Nees mô tả khoa học đầu tiên năm 1842.
Chikmyageri, Yelbarga
Tham khảo
Thể loại:Koppal (huyện)
Odontonema lucidum
Chú thích
Thể loại:Odontonema Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1842
Odontonema lucidum
KV54
Ngôi mộ KV54 nằm trong Thung lũng của các vị Vua, ở Ai Cập. Nó đã được khai quật bởi Edward R. West thay mặt cho luật sư người Mỹ Theodore M. Davis, người tài trợ cho công việc.
Nó chứa khoảng một chục lọ bảo quản đậy kín lớn. Trong lọ chứa các loại thiết bị và các đối tượng khác đã được đóng gói cẩn thận. Nó chứa các vận dụng bao gồm đồ gốm, đĩa, túi natron, xương động vật, đai hoa và chữ viết trên tấm vải lanh có ghi ngày của những vật này, đó là những năm cuối đời của Pharaon Tutankhamun, khi ông không còn nổi tiếng nữa.
Tham khảo
Thể loại:Ngôi mộ ở Thung lũng các vị Vua Thể loại:Ai Cập cổ đại Thể loại:Lăng mộ Thể loại:Thung lũng các vị Vua Thể loại:Địa điểm khảo cổ ở Ai Cập Thể loại:Xác ướp
Pseudoseptis satyricus
Pseudoseptis satyricus là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Pseudoseptis
Ardisia zakii
Tham khảo
Z Thể loại:Thực vật Ecuador Thể loại:Thực vật dễ tổn thương
Agrypnus apiatus
Agrypnus apiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Hayek miêu tả khoa học năm 1979.
Tham khảo
Thể loại:Agrypnus
(18429) 1994 AO1
(18429) 1994 AO1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Atsushi Sugie ở Dynic Astronomical Observatory Nhật Bản, ngày 8 tháng 1 năm 1994.
Tham khảo
Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1994 Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính
Tetraonyx diluta
Tham khảo
biologie|2011|11|18}}
Thể loại:Tetraonyx
Cao nguyên Ennedi
Cao nguyên Ennedi nằm ở phía Đông bắc của Tchad, trong khu vực Ennedi là nơi có những bức tường thành sa thạch giữa sa mạc Sahara. Cảnh quan ngoạn mục của nó đặc trưng bởi những cột tháp, trụ, cầu vòm sa thạch và những hẻm núi sâu là nơi thu hút khách du lịch khám phá.
Động thực vật
Cao nguyên là nơi có chứa bộ sưu tập phong phú các loài động vật, trong đó phải kể đến loài Cá sấu sa mạc đã từng tồn tại trên khắp sa mạc Sahara. Một đặc điểm nổi bật là cơ thể chúng khá nhỏ bé có lẽ là do phát triển trong môi trường bị cô lập (so sánh với cá thể cùng loài ở Mauritania và Algeria). Chúng sinh sống tập trung trong các hồ nước nhỏ dọc theo các con suối của các hẻm núi, như là ở Guelta d'Archei và đang có nguy cơ bị tuyệt chủng. Những con Sư tử Tây Phi cuối cùng ở sa mạc Sahara cũng được thấy ở đây cho đến khi chúng tuyệt chủng vào năm 1940. Ngoài ra, có thể nhưng con Linh dương sừng kiếm sống sót trong tự nhiên vẫn còn tồn tại ở đây hay loài Báo Sudan có thể trú ẩn trong các vùng xa xôi của cao nguyên. Sinh vật bí ẩn Hổ Ennedi vẫn có thể cũng tồn tại ở đâu đó trên khu vực cao nguyên này.
Văn hóa
Cao nguyên là nơi có những bức tranh đá với hàng ngàn hình ảnh mô tả người và động vật được khắc vào hang động, hẻm núi được cho là của một nền văn hóa người Niola Doa đã mất. Và nơi đây cũng chính là một trong những cụm công trình khắc đá lớn nhất ở sa mạc Sahara.
Tham khảo
Ennedi Thể loại:Di sản Thế giới tại Tchad
Charles Webster Leadbeater
Charles Webster Leadbeater ( / l <span title="/ɛ/: 'e' in 'dress'">ɛ d <span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ b <span title="/ɛ/: 'e' in 'dress'">ɛ t <span title="/ər/: 'er' in 'letter'">ər  / ; 16 tháng 2 năm 1854 hoặc 1847 – 1 tháng 3 năm 1934) là một thành viên của Hội Thông thiên học, tác giả của nhiều sách về khoa học huyền bí. Ban đầu là một linh mục của Giáo hội Anh, niềm hứng thú với thông linh học đã mang ông đến với Hội Thông thiên học, nơi ông được Chân sư Kuthumi nhận làm đệ tử, gặp bà Helena Blavatsky và sau đó là bà Annie Besant. Trong suốt thời gian hoạt động, ông là một nhà Thông thiên học rất nổi tiếng, viết hơn 69 quyển sách và tài liệu và duy trì thường xuyên việc thuyết giảng.
Những năm đầu
Theo Gregory John Tillett, Leadbeater sinh năm 1854 tại Stockport, Cheshire, tuy nhiên theo tự thuật của Leadbeater thì ông sinh năm 1847. Cha ông, Charles Sr. sinh tại Lincoln và mẹ ông, Emma, sinh tại Liverpool. Ông là con một. Năm 1861 gia đình chuyển tới Luân Đôn, nơi cha ông là nhân viên văn phòng của một nhà thầu đường sắt. Năm 1862, cha ông chết vì bệnh lao. Bốn năm sau một ngân hàng mà gia đình ông gửi tiết kiệm bị phá sản. Không có tài chính vào đại học Leadbeater tìm kiếm công việc ngay sau khi tốt nghiệp từ trường trung học để chu cấp cho mẹ và bản thân. Ông làm nhiều công việc văn phòng. Ông tự học phần lớn vào buổi tối. Ví dụ, ông học và thiên văn học đã có một kính thiên văn phản xạ 12-inch (rất đắt vào thời đó) để quan sát các thiên đường vào ban đêm. Ông cũng học tiếng Pháp, Latin và tiếng Hy Lạp.
Cậu ông, giáo sư William Wolfe Capes, là một mục sư Anh giáo nổi tiếng. Năm 1879 Leadbeater được phong linh mục Anh giáo tại Farnham bởi Giám mục của Winchester. Năm 1881, ông đã sống với người mẹ góa của mình tại Bramshott trong một ngôi nhà mà cậu của ông đã xây dựng nơi ông là "Cha phó của Bramshott". Ông là một mục sư, và giáo viên, được nhớ đến như là "một người đàn ông hoạt bát và vui vẻ và tốt bụng". Khoảng thời gian này, sau khi đọc về các buổi ngồi đồng của đồng tử có uy tín Daniel Dunglas Home (1833-1886), Leadbeater đã bắt đầu quan tâm đến thông linh học.
Hội Thông thiên học
Mối quan tâm đến Thông thiên học của ông đã được kích thích bởi quyển sách Occult World của A. P. Sinnett, và ông gia nhập Hội Thông thiên học năm 1883. Năm kế tiếp ông gặp Helena Petrovna Blavatsky khi bà đến Luân Đôn, bà nhận ông làm học trò và ông bắt đầu ăn chay trường. Khoảng thời gian này, ông đã viết một lá thư cho Chân sư Kuthumi, xin được làm đệ tử của ngài. Không lâu sau đó, ông nhận được một hồi âm khích lệ ông đi đến Ấn Độ; và ngay sau đó ông đã đến Adyar vào đầu năm 1884. Ông viết rằng, khi ở Ấn Độ, ông đã được thăm hỏi và đào tạo từ các "Chân sư" mà bà Blavatsky xem là nguồn cảm hứng đằng sau việc hình thành Hội Thông thiên học, và bí mật dẫn dắt Hội. Đây là khởi đầu của một sự nghiệp lâu dài với Hội Thông thiên học.
Vào năm 1889, Sinnett nhờ Leadbeater quay trở lại Anh dạy kèm con trai mình và George Arundale (1878-1945). Ông đồng ý và dẫn theo một học sinh của mình là Curuppumullage Jinarajadasa (1875-1953). Mặc dù khó khăn vì nghèo, Leadbeater vẫn xoay xở để gửi cả Arundale và Jinarajadasa đến đại học Cambridge. Cả hai sau này đều trở thành những Hội trưởng quốc tế của Hội Thông thiên học. Sau khi H. P. Blavatsky chết năm 1891, Annie Besant (1847-1933), đã lãnh đạo Hội Thông thiên học cùng với đại tá Olcott. Bà Besant gặp Leadbeater vào năm 1894. Năm tiếp theo bà ấy mời ông đến sống tại Trụ sở Chi Hội Thông thiên học Luân đôn.
Sự nghiệp
Trong suốt sự nghiệp viết lách và thuyết trình của mình, Leadbeater đã viết khoảng 69 quyển sách và tài liệu trong khoảng thời gian từ năm 1895 đến khi chết vào năm 1934. Hai tựa sách đáng chú ý, Cõi Trung giới và Cõi Thượng giới (hay Thế giới Thiên đường) đều viết về các cõi giới mà linh hồn trải qua sau khi chết. Lần đầu tiên trong giới huyền môn, một cuộc điều tra chi tiết về toàn Cõi Trung giới đã được thực hiện. Cách thức thực hiện được xem là tương tự như một nhà thực vật học sẽ tiến hành phân loại các cây thân gỗ, cây thân thảo và cây bụi trong rừng Amazon, rồi viết một quyển lịch sử thực vật của khu rừng. Vì lý do này, quyển sách Cõi Trung giới được xem như một cột mốc lịch sử huyền môn, và có một vị Chân sư mong muốn lưu giữ bản thảo của nó trong số những quyển sách đáng ghi nhớ của thế giới.
Ông viết rất nhiều sách sử dụng thông nhãn, là khả năng nhìn thấy các cõi giới, sự vật vô hình với mắt thường, mà Thông thiên học cho rằng tiềm tàng trong mỗi người và sẽ tự động phát lộ khi đạt mức độ tiến hóa nhất định. Điểm nổi bật trong sự nghiệp viết của ông bao gồm các chủ đề như: sự tồn tại của một Thượng đế nhân từ, các Chân sư Minh triết, đời sống sau khi chết, sự bất tử của linh hồn con người, Luật Nhân quả, phát triển các năng lực nhãn thông, bản chất của tư tưởng, giấc mơ, việc ăn chay, Huyền môn Cơ Đốc giáo. Ông cũng đã trở thành một trong những diễn giả nổi tiếng nhất của Hội Thông thiên học trong nhiều năm và từng là Thư ký của Chi hội Luân Đôn.
Phát hiện ra Krishnamurti
Năm 1909 Leadbeater "phát hiện" ra thiếu niên mười bốn tuổi [//en.wikipedia.org/wiki/Jiddu_Krishnamurti Jiddu Krishnamurti] (về sau trở thành một nhà tư tưởng nổi danh của thế kỷ 20) trên bãi biển của trụ sở tại [//en.wikipedia.org/wiki/Adyar_(Chennai) Adyar]. Jiddu đã đến bãi biển đó khi cha làm việc cho hội và sống ven bờ. Leadbeater nói rằng Krishnamurti có hào quang rất thanh khiết và tin rằng Krishnamurti sẽ là một "phương tiện" cho [//en.wikipedia.org/wiki/Maitreya_(Theosophy) Đức Maitreya], đấng mà ông và nhiều nhà Thông thiên học đang mong đợi. Như [//en.wikipedia.org/wiki/Moses Moses], [//en.wikipedia.org/wiki/Gautama_Buddha Phật Thích ca], [//en.wikipedia.org/wiki/Zoroaster Zarathustra (Zoroaster)], [//en.wikipedia.org/wiki/Jesus Jesus người Nazareth], và [//en.wikipedia.org/wiki/Muhammad Muhammad ibn 'Abdullah], vị thầy mới được cho là sẽ giảng dạy một tôn giáo mới. Leadbeater đặt bí danh Alcyone cho Krishnamurti và đã thực hiện điều tra (bằng nhãn thông) và ghi lại 48 kiếp sống trước của Krishnamurti vào quyển sách "Những kiếp sống của Alcyone". Leadbeater ở trong Ấn Độ cho đến năm 1915 trông nom việc giáo dục của Krishnamurti; sau đó ông đã đến sống tại Úc.
Ban Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXIII (1966–1971)
Ban Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXIII (1966-1971) được bầu tại Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXIII được tổ chức ngày 8/4/1966.
Liên kết ngoài
Thể loại:Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô
Charles Webster Leadbeater
Di sản
Leadbeater là một nhà huyền bí học và Thông thiên học nổi tiếng và có ảnh hưởng đến Tân Kỷ nguyên bởi các tác phẩm được viết dưới góc nhìn của [//en.wikipedia.org/wiki/Clairvoyant thông nhãn], bao gồm các sách như Thông thiên học khái lược, Cõi Trung giới, Cõi Thượng giới, Các luân xa và Con người, hữu hình và vô hình lần lượt viết về các nguyên tắc cơ bản của [//en.wikipedia.org/wiki/Theosophy_(Blavatskian) Thông thiên học], hai cõi giới con người đi qua sau khi "chết", hệ thống [//en.wikipedia.org/wiki/Chakra luân xa] và [//en.wikipedia.org/wiki/Aura_(paranormal) hào quang] của con người.
Một số tiên đoán
Theo Leadbeater, trong những điều kiện nhất định, năng lực tâm linh của con người có thể nhìn thấy được tương lai. Trong một số quyển sách ông đã có những mô tả về các sự kiện tương lai mà ông tuyên bố đã nhìn thấy được:
Trong chương XXVI quyển ‘Man: Whence, How and Whither’ (1913): "Nhật báo đã biến mất- hay ta có thể nói là nó tồn tại dưới một hình thức tiên tiến hơn. Để dễ hiểu ta phải tưởng tượng rằng mỗi một nhà đều có một loại máy móc kết hợp giữa điện thoại và máy ghi băng. Chiếc máy này được kết nối đến một phòng trung tâm ở thủ đô, và không những người ta có thể nói qua nó như một chiếc điện thoại, mà những gì được viết hay vẽ và đưa vào hộp của chiếc máy lớn trung tâm sẽ được hiển thị lại trên những chiếc máy tại mỗi nhà. Đây là cách mà báo chí được mang đến mọi nhà. Ta có thể nói rằng mỗi người đều có một tờ báo được in tại nhà."
(Nguyên văn: "The daily newspaper has disappeared– or perhaps we may rather say that it survives in a much amended form. To make it comprehensible it must be premised that in each house there is a machine which is a kind of combination of a telephone and recording tape-machine. This is in connection with a central office in the capital city, and is so arranged that not only can one speak through it as through a telephone, but that anything written or drawn upon a specially prepared plate and put into the box of the large machine at the central office will reproduce itself automatically upon slips which fall into the box of the machine in each of the houses. What takes the place of the morning newspaper is managed in this way. It may be said that each person has his newspaper printed in his own house.") Mô tả này có thể phù hợp với hình thức báo điện tử trên mạng Internet ngày nay.
Trong chương XXVI quyển ‘Man: Whence, How and Whither’ (1913): "Tại thư viện trung tâm có một số phòng nhỏ như các tủ điện thoại, trong đó mỗi sinh viên có thể lấy ra bản ghi của bất kỳ sự kiện lịch sử lớn nào, và bằng cách cho nó chạy trên một chiếc máy họ có thể xem được toàn bộ hình ảnh và âm thanh, với đúng các nhân vật và giọng điệu, từ ngữ mà họ đã nói ra." (Nguyên văn: "In the central library there are certain small rooms somewhat like telephone-cabinets, into which students can take the record of any prominent event in history, and by putting it into a machine and setting that in motion they can have the whole scene reproduced audibly and visibly, with the exact presentment of the appearance of the actors, and their words in the very tones in which they were spoken.") Mô tả này có thể phù hợp với máy vi tính và các phương tiện lưu trữ di động ngày nay.
Trong chương XXVII quyển ‘Man: Whence, How and Whither’ (1913): "Đất nước (Ấn Độ) chia thành hai hay ba nước lớn, nhưng vẫn thuộc về cùng một Đế quốc vĩ đại" (Nguyên văn: "The country groups itself into two or three big kingdoms, but is still part of the one great Empire.") Mô tả này có thể phù hợp với việc Ấn Độ đã bị (Anh quốc) chia thành Ấn Độ và Pakistan năm 1947, và sau đó Bangladesh tách khỏi Pakistan vào năm 1971.
Mangora chacobo
Mangora chacobo là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Mangora. Mangora chacobo được Herbert Walter Levi miêu tả năm 2007.
Tham khảo
Thể loại:Mangora
Anomalon nigrum
Anomalon nigrum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Tetraulax albolateralis
Tetraulax albolateralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Anomalon nigrum
Liên kết ngoài
Thể loại:Anomalon
Tetraulax albolateralis
Tham khảo
Thể loại:Tetraulax
Yukarıkumlu, Çaykara
Yukarıkumlu là một xã thuộc huyện Çaykara, tỉnh Trabzon, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 66 người.
Szulok
Szulok là một thị trấn thuộc hạt Somogy, Hungary. Thị trấn này có diện tích 27,91 km², dân số năm 2010 là 601 người, mật độ 22 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Hạt Somogy Thể loại:Thị trấn của Hungary
Heliconia arrecta
Heliconia arrecta là một loài thực vật có hoa trong họ Heliconiaceae. Loài này được W.J.Kress & Betancur mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Liên kết ngoài
A Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Dessenheim
Dessenheim  là một xã thuộc tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est, đồng bắc Pháp. Xã này có diện tích 19,16 km², dân số năm 1999 là 1159 người. Khu vực này có độ cao trung bình 200 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Haut-Rhin
Mường Típ
Mường Típ là một xã thuộc huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Xã Mường Típ có diện tích 128,35 km², dân số năm 1999 là 2873 người, mật độ dân số đạt 22 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Lào
Đuôi chồn không thân
Đuôi chồn không thân hay hầu vĩ không thân (danh pháp hai phần: Uraria acaulis) là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Schindl. miêu tả khoa học đầu tiên.
Liên kết ngoài
Thể loại:Uraria
Biến thể Shogi
Một biến thể Shogi là một trò chơi có liên quan hoặc bắt nguồn từ shogi Nhật Bản. Nhiều biến thể của shogi đã được phát triển qua nhiều thế kỷ, từ một số trò chơi kiểu cờ vua cỡ lớn nhất từng được chơi đến một số trò chơi cỡ nhỏ nhất. Một vài trong số các biến thể này vẫn được chơi thường xuyên, mặc dù không có biến thể nào phổ biến như shogi.
Quy tắc thả quân, thường được coi là điểm đáng chú ý nhất của shogi, lại không có trong hầu hết các biến thể của shogi, do đó cách chơi của các biến thể này giống như các biến thể cờ vua khác, với bàn cờ trở nên ít quân hơn khi hầu hết các quân cờ đã bị loại bỏ. Điều này đặc biệt đúng với các biến thể lớn hơn shogi chuẩn - trên thực tế, biến thể lớn nhất còn quy tắc thả quân là wa shogi, chơi trên bàn cờ rộng 11 × 11 ô vuông.