cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Danh sách nhân vật trong How I Met Your Mother
Victoria
Sau khi nhận ra Robin không bao giờ chấp nhận tình cảm của anh cho cô ấy, Ted quyết định nghe theo lời khuyên của Robin để gọi cho Victoria. Từ khi gặp cô ấy, anh bị sốc vì đó cũng chính là ngày cưới của Victoria và cô muốn chạy trốn cùng anh sau khi nghĩ đến việc kết hôn Klaus. Ban đầu Ted từ chối và nghĩ đến việc Stella từng bỏ rơi anh trước đây tại lễ đường, nhưng sau đó đã thay đổi ý định và quyết định tiếp tục mối quan hệ cùng Victoria sau khi biết Klaus cũng có đồng cảm nghĩ về Victoria - rất tuyệt, nhưng chưa phải một nửa của nhau. Họ cầu hôn lại và chấm dứt chuyện tình sau đó không lâu, chỉ bởi Victoria yêu cầu anh phải chấm dứt tình bạn với Robin. Khi chia tay với anh, Victoria chúc anh may mắn cùng Robin. Sau này có đoạn tiết lộ cô trở về Đức và gửi lại cho anh sợi dây chuyền của Robin mà cô đã giữ.
Trong phần 9, Bays và Thomas có tiết lộ về dự định cho một kịch bản phụ nếu đài CBS có ý định huỷ loạt phim ở phần 2, thì Victoria sẽ trở thành nhân vật Người Mẹ.
Judy Eriksen
Judy Eriksen là mẹ ruột của Marshall. Bà lấy ông Marvin Eriksen Sr và có bốn người con trai Marvin Jr., Marcus, Martin, và Marshall. Bà sống ở St. Cloud, Minnesota, nơi bà chăm sóc gia đình mình. Bà được biết đến với mối quan hệ căng thẳng với Lily, khiến Marshall nhiều lần rơi vào cảnh khó xử, nhưng lại không thể hiểu được vì sao cô lại có thể ghét mẹ mình, người mà anh luôn thấy là một người phụ nữ cực kì dịu dàng.
James Stinson
Là người anh kế người Mỹ-Phi đồng tính của Barney, người cũng thích mặc áo com-lê và hành xử gần giống như em mình. Mọi chuyện thay đổi khi James gặp người chồng tương lai của mình, Tom. Barney ban đầu cố ngăn anh mình cưới Tom vì tin rằng James đang mắc sai lầm về chuyện này, nhưng sau đó lại nhanh chóng đổi ý khi anh biết họ đang chuẩn bị nhận nuôi một đứa bé. James cưới Tom một năm sau đó và đã có một bé trai 6 tháng tên là Eli. Trong phần 6, tập "Cleaning House," James tìm được người cha ruột của mình, Sam Gibbs, sau khi anh và Barney tìm thấy địa chỉ của ông trong một lá thư chưa được gửi từ mẹ họ, Loretta. Ở cuối tập "The Rebound Girl", James và Tom nhận nuôi một đứa bé gái tên là Sadie. James cũng giải thích với Ted, người cũng đang cân nhắc việc nhận nuôi một đứa con với Barney, rằng anh suýt có một đứa bé với bạn gái trước đây của mình, nhưng rồi anh thật sự vui mừng vì đã tìm được người mà mình thật sự yêu. Trong phần 9, tập "Coming Back", anh thông báo mình chuẩn bị li hôn sau khi Tom phát hiện anh lén lút với kẻ khác. Trước lễ cưới, Robin thắng lấy chiếc nhẫn cưới của James trong một ván cờ và từ chối trả lại cho anh vì chính anh nói cô và Barney không nên lấy nhau. Barney ban đầu đứng về phía anh trai mình, nhưng sau đó nhận ra chính sự ích kỉ của James là nguyên nhân khiến cuộc hôn nhân của anh luỵ tàn. Trong tập "Gary Blauman", James có tiết lộ việc Gary từng là một trong những kẻ mà anh từng lén lút quan hệ. James tự cố tự đổ lỗi cho mình về chuyện hôn nhân thất bại, nhưng Gary lại nhắc anh rằng chính anh ta mới là kẻ phá vỡ cuộc hôn nhân của chính anh. Ted Tương lai sau đó tiết lộ việc James và Tom quay lại cùng nhau và nuôi nấng Eli cùng Sadie trong một gia đình hạnh phúc.
Zoey Pierson
Ted lần đầu gặp Zoey, một nhà hoạt động chính trị tham gia bảo vệ những toà nhà cổ tại New York, trong phần 6. Ban đầu, Ted bị hấp dẫn bởi cô ấy cho dù anh chính là kiến trúc sư có trách nhiệm trong việc phá bỏ một toà nhà cổ mà cô đang tham gia bảo vệ. Khi cô biết được sự thật, cô giành vài tuần để theo dõi và chọc ghẹo anh. Trong tập "Natural History", Ted gặp người chồng giàu có của cô, người đã tự xưng mình là the Captain, trong một sự kiện trang trọng tại một viện bảo tàng mà các bạn của Ted được mời vì dự án toà nhà của Goliath National Bank. Cho dù Zoey và Ted có tình cảm với nhau đêm đó, nhưng họ rời bảo tàng khi vẫn còn giận nhau. Trong tập "Blitzgiving" cô trải qua đêm trước Lễ Tạ ơn cùng với các bạn của Ted mà không có anh, điều khiến cô mời họ đến nơi cô ở trong Lễ Tạ ơn. Cuối cùng, Ted nhận ra Zoey thất vọng vì cô con gái kế ghét cô và không chịu tham gia Lễ Tạ ơn cùng cô. Ted vì thế trở thành bạn với cô. Cô trở nên giàu có và sở hữu căn biệt thự mà Marshall và Lily đã lấy nhau ở đó, and an apartment in the Alberta building.
Trong tập "Oh Honey", Zoey li hôn cùng the Captain, cô và Ted nhận ra họ đã yêu nhau. Trong tập "Garbage Island", Ted Tương lai tiết lộ Zoey không phải mẹ của chúng và chuyện của họ đã không kết thúc êm thấm. Khi trong tập "Landmarks", họ chia tay nhau. Cô sau đó có xuất hiện trong tập "Challenge Accepted" khi cô thất bại trong việc quay lại cùng Ted.
Patrice
Patrice là một nhân viên tại World Wide News, người thường hay bị Robin lớn tiếng vì luôn cố gắng trở thành bạn cùng cô. Trong phần 8, Patrice tham gia vào chiêu "The Robin" của Barney bằng việc giả vờ hẹn hò cùng anh. Trong tập "Gary Blauman" có hé lộ tương lại trở thành một người dẫn chương trình đàm thoại trên đài phát thanh của cô.
Marvin Eriksen Sr.
Marvin Eriksen là cha ruột của Marshall, bố chồng của Lily và là ông nội của Marvin Eriksen Jr. Ông và vợ mình, Judy Eriksen, có bốn người con trai, Marvin Jr., Marcus, Martin và Marshall. Ông rất thân thiết với Marshall, thường xuyên khuyên giải và nói chuyện với con trai mình qua điện thoại, đôi lúc là với Lily, trước khi qua đời đầu năm 2011. Sau đó, ông xuất hiện trong tập "Sunrise" dưới dạng một "hồn ma" mà Marshall tưởng tượng.
Nora
Cô là bạn đồng nghiệp của Robin và gặp được Barney sau kì lễ Tình nhân. Cho dù anh có quan tâm đến cô, Barney lại không thừa nhận điều đó, mà sau đó Robin động viên anh bằng việc mời Nora đến thay mình chơi bắn súng la-de cùng Barney ngày hôm sau đó. Trong suốt buổi hẹn hò đầu tiên bình thường của anh cùng Nora, cô tiết lộ ước muốnđược kết hôn và ổn định cuộc sống của mình, đồng thời mời anh gặp bố mẹ mình, cả hai đều là những điều mà Barney chấp nhận với cô đều là những điều mình muốn. Cuối buổi hẹn, anh thổ lộ những gì anh đã nói đều là giả dối, mà sau này anh nhận ra mình thật sự không hề nói dối và muốn kết hôn, và chỉ trích ước mơ của Nora, điều khiến mối quan hệ của họ chấm dứt từ đó. Anh có cơ hội thứ hai thứ hai với Nora, khi anh thuyết phục cô rằng anh sẽ thật lòng trong mối quan hệ lần này. Họ bắt đầu hẹn hò nhưng chia tay trong tập "Tick Tick Tick" sau khi Barney thú nhận mình dối lừa cô bằng việc lén lút cùng Robin.
Mickey Aldrin
Mickey Aldrin là cha ruột của Lily. Ông có niềm mê thích với việc mở rộng các Trò Chơi Nhà Aldrin, cũng là công việc sáng lập trò chơi thất bại của ông. Ông là một kẻ hay vắng mặt, lập dị và không đáng tin trong suốt thời thơ ấu của Lily. Mickey vội vàng đến thăm và mang quà đến cho Lily khi nghe tin cô mang thai, điều khiến Lily ngỡ ngàng vì trước đó ông không bao giờ ở bên cô. Sau này, ông cũng giúp đỡ hai vợ chồng Lily chăm sóc cho đứa con của họ, Marvin W. Eriksen khi chuyển về Manhattan. Sau này ông cũng có lén lút quan hệ với mẹ của Marshall khi họ ở chung nhà. Trong tập "Daisy", ông cùng mẹ của Marshall chăm sóc bé Marvin tại Ý.
Linus
Linus là người pha chế rượu của khách sạn Farhampton Inn. Lily trả anh ta 100 đô-la để luôn có đồ uống trong tay cô trong suốt cuối tuần đám cưới của Barney và Robin. Trong suốt phần 9, cô luôn nhận được đồ uống từ Linus và luôn nhận được câu "Cảm ơn anh, Linus". Trong tập "Daisy" có tiết lộ rằng những đồ uống này hoàn toàn không có cồn, khi Lily đang mang bầu.
Dendrocalamus somdevae
Dendrocalamus somdevae là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được H.B.Naithani mô tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Danh sách nhân vật trong How I Met Your Mother
Kevin Venkataraghavan
Anh là bác sĩ trị liệu của Robin, mà sau này trở thành bạn trai của cô. Cô lừa dối anh khi lén lút cùng Barney, nhưng trong tập 46 Minutes, anh không hề để ý đến điều này. Anh cầu hôn với Robin trước khi cô nói với anh việc cô không thể có con. Khi anh biết được, anh vẫn muốn cưới cô, đề nghị với cô việc nhận nuôi con hoặc sinh hộ. Nhưng khi cô nhất quyết không muốn có con, anh rút lại lời cầu hôn và họ chia tay. Trong tập "Gary Blauman" có tiết lộ trong tương lai, anh đã êm ấm cùng Jeanette.
Dendrocalamus somdevae
Liên kết ngoài
Thể loại:Chi Luồng Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993
Danh sách nhân vật trong How I Met Your Mother
Quinn Garvey
Cô là người tình của Barney trong xuyên suốt phần 7 và cũng là người có cùng tính cách với anh nhất. Barney trở nên có tình cảm với cô mà không hề nhận ra cô là một vũ nữ thoát y tại quán Lusty Leopard, cho dù anh luôn là người khách quen tại đó. Barney cầu hôn cô trong tập The Magician's Code. Cho dù sau đó họ chia tay trong tập "The Pre-Nup" khi nhận ra họ không hề tin tưởng nhau hoàn toàn. Cô có trở lại trong tập "The Bro Mitzvah", khi cô tham gia kế hoạch của Robin để tạo ra một lễ chia tay độc thân tệ nhất từng có cho Barney.
Sandy Rivers
Sandi là một gã người dẫn chương trình dâm đãng và tự yêu quý bản thân. Anh xuất hiện trong vai đồng nghiệp của Robin tại Metro News One và không có được cơ hội để mời cô hẹn hò. Ted và Marshall từng chế nhạo anh ta. Anh sau đó từ chức để nhận một công việc mới tại đài CNN và khuyên Robin nên thay anh làm người dẫn chính. Sandy và Robin ân ái cùng nhau trong một lần vào phần 6, khi họ còn là đồng nghiệp tại World Wide News, nơi anh vẫn thường hay tán tỉnh những cô thực tập mới. Thái độ không chín chắn đó đã phá hoại sự nghiệp của anh tại Mỹ và anh vẫn không hề thay đổi khi nhận việc dẫn chương trình tin tức tại Nga.
Loretta Stinson
Loretta là mẹ ruột của Barney. Trước khi xuất hiện chính thức trong phim, bà từng xuất hiện nhưng chưa hé lộ mặt, lồng tiếng bởi Megan Mullally. Bà được miêu tả là một người đàn bà sống buông thả nên Barney và James chưa bao giờ biết được cha ruột mình là ai. Bà cũng nói dối rất tinh vi với con mình để che đậy những tin xấu, kể cả việc nói dối cha ruột của Barney là Bob Barker. Và để mẹ anh không lo lắng, Barney trước đây từng thuê diễn viên để đóng giả làm gia đình anh; mà sau đó anh buộc phải tiết lộ sự thật. Bà có quay lại trong tập "Cleaning House" khi cả nhóm bạn của Ted đến nhà bà khi bà muốn dọn nhà. Cho dù bà có ý định giấu danh tính thật của cha ruột Barney và James, nhưng sau đó bà tiết lộ họ là ai.
Arthur Hobbs
Arthur là sếp của Marshall tại Goliath National Bank và tại Nicholson, Hewitt & West. Ông có một con chó tên là Tugboat. Vì có thói quen hay mắng các nhân viên của mình mà ông có biệt danh "Arthur pháo binh".
Virginia Mosby
Virginia là mẹ ruột của Ted, người lấy Alfred suốt 30 năm trước khi li hôn. Bà sau đó lấy Clint trong tập Home Wreckers. Trong khi bà đang độc thân, bà đã hôn Barney. Barney trong nhiều dịp đã nhắc đến việc qua đêm cùng bà.
Daphne
Cô là người đồng hành cùng Marshall trong nửa đầu phần 9, khi họ bị đuổi khỏi chuyến bay. Marshall dần biết được thân thế của cô suốt chuyến đi; khi cô có một đứa con gái và luôn lo sợ rằng mình không phải là một người mẹ tốt.
The Captain
George van Smoot, được biết đến với tên gọi "The Captain", được giới thiệu trong phim là chồng của Zoey tại gala ở Viện Bảo Tàng Lịch sử Thiên Nhiên. Ông cũng được biết có số tuổi lớn hơn Zoey và có nỗi ám ảnh cùng với tàu thuyền, một sở thích mà Zoey không hề có. Cho dù ông thường có những cử chỉ đáng sợ (nhiều tới nỗi Ted từng tin rằng ông ấy đã cố giết anh), ông vẫn luôn chứng tỏ mình là kẻ độ lượng và đôi lúc lập dị. Khi ông mến Ted và Ted cũng tôn trọng ông, thì nỗi sợ của Ted về ông càng lớn hơn khi Ted và Zoey ngày càng có tình cảm cùng nhau. Zoey sau cùng đã li hôn The Captain và theo đuổi Ted. Một năm sau khi Ted chia tay cùng Zoey, the Captain lại vô tình gặp mặt Ted tại một triển lãm cùng Lily và Robin. Lần này, the Captain tiết lộ ông không còn giận Ted vì vụ li hôn cùng Zoey. Trong buổi triển lãm, Lily có bình phẩm về một tác phẩm nghệ thuật mà ban đầu The Captain lờ đi, sau đó khiến ông đổi ý và tuyển Lily làm cố vấn nghệ thuật cho ông trong tập "The Ashtray". Sau đó, ông cũng thông báo về ý định muốn dời đến Rome trong một năm và yêu cầu Lily và gia đình của cô cùng đi đến Ý. The Captain có 3 Huy chương vàng Olympic Đấu Kiếm và sau cùng đã đính hôn cùng Becky, người từng làm đồng nghiệp dẫn chương trình cùng Robin.
Robin Sr.
Ông là một người cha hống hách và luôn muốn có một đứa con trai. Khi đứa con đầu lòng ra đời là một đứa con gái (Robin), ông nuôi nấng cô như một đứa con trai, dạy cô các kĩ năng điển hình của nam giới như săn bắn. Robin Sr tỏ ra bất mãn với cô con gái của mình trong nhiều năm; ông rất ít lần liên lạc với cô, có lần còn đính hôn mà không nói với cô. Cả hai sau cùng đã làm lành cùng nhau.
Bilson
Anh là một nhân viên của Goliath National Bank và là đồng nghiệp của Barney và Marshall. Chính anh đã sa thải Ted khi thiết kế Căn phòng Kết thúc Nhân sự.
Scooter
Scooter là anh bạn trai cũ của Lily hồi học trung học. Anh bị ám ảnh bởi cô và chia tay cô trong một buổi dạ vũ trung học. Scooter xuất hiện nhiều lần trong nhiều phần phim, khi anh thất bại trong việc giành lại Lily trong lễ cưới của cô. Scooter sau cùng đã lấy cô nàng vũ công thoát y giống hệt Lily, Jasmine.
Gary Blauman
Gary từng là đồng nghiệp của Barney và Marshall trước đây. Trong tập "The Chain of Screaming", Barney khẳng định việc nghỉ làm của Gary khiến cuộc sống của anh tuột dốc và đã chết. Dù vậy, Blauman vẫn xuất hiện trong nhiều tập sau đó. Trong tập "Gary Blauman" có tiết lộ rằng anh chính là người mà James ngoại tình cùng và khiến James suýt chút nữa đã li hôn cùng Tom.
Don Frank
Don là bạn trai và là bạn đồng nghiệp của Robin trong phần 5. Robin tiến đến mối quan hệ nghiêm túc cùng anh và quyết định dời về sống cùng anh. Robin từng được mời một công việc tại Chicago nhưng đã quyết định ở lại cùng anh. Khi nhận được lời mời công việc tương tự, Don đã nhận lời và bỏ đi. Trong phần 6, Robin gọi lại cho anh nhưng anh không bao giờ xuất hiện trở lại trong phim.
Doug Martin
Doug là một nam pha chế rượu dữ dằn và bạo lực, người hạ gục 3 người đàn ông khác khi ngồi vào bàn của mọi người. Cho dù anh chỉ xuất hiện nền trong nhiều sự kiện, anh được Ted Tương Lai đề cập trong tập "The Fight".
Jeanette Peterson
Jeanette là người cuối cùng mà Ted hẹn hò trước khi gặp The Mother. Cô là một cảnh sát từ New York Police Department và theo dõi Ted trong vòng 1 năm rưỡi kể từ khi anh xuất hiện trong một tạp chí, Jeanette bị mọi người mô tả là "điên rồ" sau khi phá nát căn hộ của Ted, hủy quyển Bí kíp của Barney và ném sợi dây chuyền của Robin xuống cầu. Trong tập "Gary Blauman", cô có kết thúc êm ấm cùng anh chàng Kevin.
Becky
Becky là đồng nghiệp của Robin, người thay thế cho Don Frank trong chương trình đàm thoại buổi sáng Come On, Get Up New York!. Tính hoạt bát và vui vẻ của cô khiến mọi nhân viên của chương trình yêu quý, nhưng chỉ có Robin là ghét vì luôn làm cô thiếu tính chuyên nghiệp trước ống kính. Trong tập "Canning Randy", cô thực hiện một quảng cáo về thuyền [boats], từ đó đã khiến cô có tên gọi là "Boats Boats Boats". Cô đã lấy The Captain.
Lucy Zinman
Là con gái của Stella và Tony, cô bé luôn tỏ ra vui vẻ khi Ted hoặc cha mẹ mình ở bên.
Claudia và Stuart Bowers
Stuart lần đầu lộ diện khi trong buổi tiệc độc thân cùng Ted và Marshall; Claudia xuất hiện lần đầu khi cô và Stuart chuẩn bị cưới nhau. Trong khi Stuart là một anh chàng dễ dãi, nhạy cảm và trông rất đỗi bình thường, Claudia lại là một người quyến rũ và đầy xúc cảm; dù có nhiều điểm khác biệt, nhưng họ là một cặp đôi hạnh phúc.
Tập "The Wedding" đã lấy đám cưới của họ làm sự kiện chính, khi Claudia vô cùng căng thẳng và từ chối việc Ted dẫn Robin theo trong lễ cưới. Sau cùng, lễ cưới cũng diễn ra suôn sẻ. Họ xuất hiện trong nhiều tập tiếp sau đó. Trong tập "Baby Talk", anh và Claudia có một đứa con gái tên là Esther.
Macdunnoughia xizangensis
Macdunnoughia xizangensis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Macdunnoughia
Đường cong elliptic
mà không có điểm đơn; nghĩa là, nó không có đỉnh nhọn hoặc tự cắt chính nó. (Khi đặc tính của trường hệ số bằng 2 hoặc 3, phương trình trên không phải đủ chung để bao gồm tất cả đường cong bậc ba không có điểm đơn; xem dưới đây để biết một định nghĩa chính xác hơn.)
Đại thể thì một đường cong elliptic là một đường cong đại số trơn, đối xứng bậc 1, trong đó có một điểm xác định O. Một đường cong elliptic là một loại biến đổi Abel - nghĩa là nó có một phép nhân được định nghĩa kiểu đại số, đối với nó là một nhóm Abel – và điểm O tồn tại với tư cách phần tử đơn vị. Thông thường bản thân đường cong, bỏ qua điểm O nói trên, được gọi là một đường cong elliptic. Điểm O trên thực tế là "điểm tại vô cực" trên mặt phẳng chiếu.
Nếu y2 = P(x), trong đó P là bất kỳ đa thức bậc ba đối với x mà không có nghiệm kép, thì chúng ta có được một đường cong phẳng không có điểm đơn bậc một, và là một đường cong elliptic. Nếu đa thức P có bậc 4 và không có nghiệm kép thì phương trình này lại mô tả một đường cong phẳng bậc 1; tuy nhiên, nó không có sự lựa chọn tự nhiên của phần tử đơn vị. Nhìn chung, bất kỳ đường cong đại số nào bậc 1, ví dụ giao điểm của hai mặt bậc hai trong không gian ba chiều, đều được gọi là một đường cong elliptic, với điều kiện nó phải có ít nhất một điểm đóng vai trò phần tử đơn vị.
Liên kết ngoài
Thể loại:Lý thuyết nhóm
Tapoa I
Tapoa I (1772–1812) là vua của Vương quốc Bora Bora (nay thuộc đảo Tahiti) từ năm 1778-1812.
Tham khảo
Thể loại:Hoàng gia Polynesia thuộc Pháp Thể loại:Vua châu Đại Dương Thể loại:Người Bora Bora
Cá đĩa
Cá dĩa (danh pháp khoa học: Symphysodon, tên tiếng Anh thông dụng là discus, thuộc họ Cá rô phi Cichlidae (Rô phi vốn là họ cá có rất nhiều loài đẹp). Người Hoa gọi cá đĩa là "Ngũ Sắc Thần Tiên" và tôn nó là "Nhất Đại Mỹ Ngư" tức là cá đẹp nhất trong các loài cá nuôi để làm cảnh.
Đặc điểm
nhỏ|phải|nhỏ|Một con cá đĩa bạch tạng ở Việt Nam thuộc loài [[Symphysodon tarzoo]] Quê hương của cá dĩa là những nhánh sông nhỏ thuộc sông Amazon (Nam Mỹ). Cá trưởng thành có kích thước từ 15 cm đến 20 cm, thân hình có dạng tròn như chiếc đĩa, rất dẹp, miệng nhỏ, mang nhỏ và sống hiền hòa theo bầy đàn trong tự nhiên. Cá dĩa có thân hình trơn láng. Cá dĩa được chia ra 2 chủng loại chính đó là cá dĩa hoang và cá dĩa thuần chủng.
Cá dĩa hoang có 4 dòng chính đó là: Heckle, cá dĩa nâu (brown discus), cá dĩa xanh dương (blue discus) và cá đĩa xanh lá (green discus). Phần còn lại thuộc họ nhà cá dĩa điều do những nghệ nhân chơi cá lai tạo thành. Giống thông thường của dòng cá lai tại dược gọi là cá dĩa bông xanh (turquoise)và hiện nay giống mới nhất là cá bạch tạng (snow white hoặc albino white). Ngày nay các dòng cá dĩa được nuôi rất đa dạng như cá dĩa bông xanh, cá dĩa lam, cá dĩa da rắn, cá dĩa bồ câu, cá dĩa đỏ, cá dĩa trắng, cá dĩa albino (trước đây được người soạn ghi là "Amino", tuy nhiên, từ này không có nghĩa trong ngữ cảnh này, và dùng sai hoàn toàn do bị đọc sai, biến tướng từ các dân buôn; "albino" nghĩa là bạch tạng, một dạng đột biến giảm melanin, khiến da có màu sáng hơn, mắt hồng, đỏ, đỏ sẫm,...).
Thức ăn của cá dĩa trong môi trường nuôi nhân tạo thường là trùn đỏ, trùn chỉ, bo bo, lăng quăng hay tim gan bò băm nhuyễn. Cá dĩa không kén ăn, nhưng tương đối khó nuôi vì cá chỉ sống mạnh khỏe ở một môi trường nước thật sạch. Người ta dựa vào những tiêu chuẩn này để làm bể nuôi cá dĩa cho thật phù hợp để cá sống mạnh khỏe.
Điều kiện môi trường sống của cá Dĩa:
Sinh sản
Giống cá này cho sinh sản trong điều kiện nhân tạo rất khó thành công. Cá sinh sản đã khó do giữ trứng rất kỹ, lại hay ăn trứng nếu như cảm thấy xung quanh nó nguy hiểm hay nhiều người qua lại, cá bột yếu ớt và hao hụt rất nhiều. Mỗi chu kỳ sinh sản mặc dù cá đĩa có thể đẻ khoảng 200 đến 400 trứng, nhưng khi đàn cá bột lớn cỡ 2 cm thì chỉ còn lại 30 đến 40 con là điều bình thường nếu không muốn nói là đã đạt tiêu chuẩn cho một lứa đẻ của cá dĩa.
Cho cá bắt cặp
300px|phải|nhỏ|Cá đĩa nâu Cá dĩa thành thục có hiện tượng tự bắt cặp với nhau. Cá có màu sắc rất sặc sỡ, bắt cặp cùng nhau tách riêng ra khỏi đàn và rất hung dữ thường cắn các con cá khác lại gần chúng. Cặp cá sẽ tự tách ra một góc bể, dùng miệng làm sạch nơi sẽ sinh đẻ. Tiếp đó chúng bơi sóng đôi, quấn quýt bên nhau. Trước khi đẻ một vài ngày, cá có hiện tượng rùng mình, rung toàn thân, xếp vây lại, đôi lúc đứng yên tại chỗ, ít bắt mồi. Lúc này gai sinh dục dài ra hơn, có thể phân biệt cá đực, cá cái. Người ta tách cặp cá bố mẹ ra riêng chuyển vào bể đẻ đã chuẩn bị nước. Nếu cặp cá thành thục tốt thì khoảng 2 – 3 ngày cá sẽ đẻ trứng.
Giai đoạn bắt cặp xảy ra trong vòng 7-10 ngày. Khi sinh, cá chúc đầu xuống 45 độ. Thông thường cá đẻ trứng dọc theo giá thể, theo chiều từ dưới lên. Cá đực cũng theo lộ trình đó tiết tinh trùng để thụ tinh cho trứng. Những cặp cá đẻ tốt, đẻ trứng tập trung thành cụm khoảng 2 x 4 cm, số lượng trứng khoảng 50 – 300 trứng.
Phân biệt giới tính
Cá đực có hình dáng to, đầu hơi gù, vây bụng xệ, dưới bụng vùng giáp vây lõm vào trông rất rõ, hoạt động hung hăng hơn cá cái. Cá cái thường nhỏ hơn cá đực, gai sinh dục lồi ra ngắn (#3mm), chia 2 thùy nhọn và hơi cong về phía sau.
Quá trình sinh sản
Trứng được tưới tinh có màu trong suốt, trứng không thụ tinh có màu trắng đục, tấy gòn. Sau 36-48 giờ, trứng thụ tinh chuyển sang màu đen. Số không được thụ tinh sẽ chuyển sang màu trắng trong 24h. Ở 30 độ C trứng nở trong vòng 60-72 giờ. Trong lúc này cá bố và cá mẹ thay phiên nhau quạt nước cho trứng để có đủ độ thoáng khí. Tỉ lệ trứng nở từ 60% đến 80% với nhiệt độ 28độ C, và 20-50% với nhiệt độ trên 30 độ C. Nếu cá đẻ lứa đầu tiên thì 90% số trứng đó sẽ không nở và bị cá cha mẹ ăn hết vì cá đực hoặc cái chưa thuần thục kỹ năng sinh sản, nên chờ lứa tiếp theo.
Chăm sóc cá bột
Khi cá mới nở sẽ sống nhờ túi noãn và bám trên giá đẻ, tự tiêu dùng năng lượng của túi noãn để sống sót, nếu cá bột rơi xuống, cá cha hoặc mẹ sẽ dùng miệng ngậm lấy và đặt lại chỗ cũ.
Sau 60 giờ, cá bột có thể bơi lội thành đàn quanh cá bố mẹ, sống nhờ ăn chất nhờn tiết ra từ mình cá bố mẹ trong vòng 12-15 ngày. Sau đó, cá bột bắt đầu ăn được các sinh vật nhỏ trong nước. Khoảng 18 ngày, cá bột có thể tạm gọi là cá con và ăn được thức ăn nhân tạo. Sau 21 ngày chúng có thể tự đi tìm thức ăn.
Phân loại
Cá dĩa có rất nhiều loài, nhưng những loài cá dĩa có trong thiên nhiên sau đây thường gặp và phổ biến nhất là:
Liên kết ngoài
Thể loại:Trang thiếu chú thích trong bài Thể loại:Cá kiểng Thể loại:Cá ở Nam Mỹ  Thể loại:Họ Cá hoàng đế
Asthenolabus wadai
Asthenolabus wadai là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Asthenolabus
Saint-Epvre
Saint-Epvre là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Delme. Tọa độ địa lý của xã là 48° 58' vĩ độ bắc, 06° 26' kinh độ đông. Saint-Epvre nằm trên độ cao trung bình là m mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 224 mét và điểm cao nhất là 267 mét. Xã có diện tích 4,67 km², dân số vào thời điểm 2005 là 149 người; mật độ dân số là 31,7 người/km².
Tham khảo
Thể loại:Xã của Moselle
Schoenus rodwayanus
Schoenus rodwayanus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được W.Fitzg. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Liên kết ngoài
Thể loại:Schoenus Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1903
Amie N'Dow
Amie N'Dow (sinh ngày 12 tháng 3 năm 1958) là một vận động viên chạy nước rút người Gambia. Bà đã thi đấu ở nội dung 200 mét nữ tại Thế vận hội Mùa hè 1984.
Xã Spaulding, Quận Union, Iowa
Xã Spaulding (Spaulding Township) là một xã thuộc quận Union, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 236 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Iowa Thể loại:Quận Union, Iowa
Mortzwiller
Mortzwiller là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 4,23 km², dân số năm 1999 là 312 người. Khu vực này có độ cao 380 mét trên mực nước biển.
São Miguel das Missões
São Miguel das Missões (tiếng Bồ Đào Nha cho Khu truyền giáo của Thánh Micae) còn được gọi là São Miguel Arcanjo, và trước đây tên tiếng Tây Ban Nha là Khu truyền giáo San Miguel Arcángel là một di sản thế giới của UNESCO nằm ở thị trấn São Miguel das Missões, phía tây bắc của bang Rio Grande do Sul, miền nam Brasil.
Lịch sử
São Miguel das Missões được xây dựng từ 1735 đến khoảng 1745 với tên gọi ban đầu là San Miguel Arcángel. Đây là một trong những thuộc địa Tây Ban Nha dòng Tên ở Argentina, Brazil, Paraguay và Bolivia. Các nhà truyền giáo dòng Tên Tây Ban Nha đã thành lập khu truyền giáo với mục tiêu chuyển đổi tôn giáo cho những người Guaraní sang Cơ đốc giáo và bảo vệ người dân địa phương khỏi những người buôn bán nô lệ Bồ Đào Nha được biết đến là Bandeirantes.
Hiệp ước Madrid năm 1750 đưa khu vực từ Tây Ban Nha sang Bồ Đào Nha và các nhiệm vụ của các linh mục dòng Tên được lệnh di chuyển đến lãnh thổ Tây Ban Nha, phía tây của sông Uruguay. Các bộ lạc Guarani từ chối việc rời khỏi quê hương. Điều này dẫn đến chiến tranh Guarani, và chấm dứt của sứ mạng này sau khi một trận chiến chống lại một đội quân của hai đế quốc thực dân Bồ Đào Nha-Tây Ban Nha, dẫn đến việc thực thi lại biên giới mới được sắp xếp lại giữa hai cường quốc này.
Nhà thờ Angelopolitana được xây dựng vào những năm 1920 gần thành phố Santo Ângelo, là mô hình sau này của São Miguel das Missões. Các kiến trúc thuộc địa Tây Ban Nha của di tích và địa điểm khảo cổ của São Miguel das Missões là một phần di sản của UNESCO vào năm 1984. Các khu vực được bảo vệ bao gồm 1,229.8 km2 (474,8 mi ²).
Liên kết ngoài
Thể loại:Đô thị bang Rio Grande do Sul Thể loại:Di sản thế giới tại Brasil Thể loại:Di sản thế giới tại Argentina
Jozinei João Machado Rodriguez
Jozinei João Machado Rodriguez (sinh ngày 14 tháng 6 năm 1991 ở Cuiabá), thường gọi Nei, là một cầu thủ bóng đá người Brasil.
Sự nghiệp
Nei từng thi đấu cho Danubio F.C. ở Uruguay, và có một khoảng thời gian ngắn cùng với Esporte Clube Noroeste năm 2014.
Liên kết ngoài
Thể loại:Sinh năm 1991 Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Người Cuiabá Thể loại:Tiền vệ bóng đá Thể loại:Cầu thủ bóng đá Brasil Thể loại:Cầu thủ bóng đá Danubio F.C. Thể loại:Cầu thủ bóng đá Miramar Misiones Thể loại:Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bồ Đào Nha Thể loại:Cầu thủ bóng đá Brasil ở nước ngoài
Silene stenophylla
Silene stenophylla là một loài hoa được tìm thấy ở Siberia và được các nhà khảo sát thực vật học tìm thấy những hạt giống này đang nằm ngủ đông trong một cái hang sóc khu vực Nam Siberia cách đây hơn 30.000 năm. Hiện nay loài hoa này vẫn còn được trồng trên mảnh đất Siberia, thu hút rất nhiều nhà sinh vật học và du khách các nước.
Trong công trình nghiên cứu vừa công bố ngày 21/02, trên tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ, hai nhà nghiên cứu Nga, Svetlana Yashina và David Gilichinsky, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, khẳng định đây là những hạt cây được hồi sinh có thời gian bị chôn vùi trong lòng đất lâu nhất từ trước đến nay. Kết quả này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc nghiên cứu chất liệu sinh học cổ đại và tạo hy vọng phục hồi được những chủng loại thực vật đã bị biến mất.Sở dĩ các hạt cây có thể sống lại được là vì chúng bị vùi lấp rất nhanh bởi một lớp đất đóng băng cực kỳ lạnh và lớp băng giá này không bao giờ bị tan chảy.
Trong phòng thí nghiệm tại Matxcơva, ban đầu, hai nhà khoa học Nga thử hồi sinh cây hoa bằng cách gieo trồng các hạt trong điều kiện bình thường, nhưng không thành. Sau đó, họ dùng mô giá noãn của cây và đã trồng thành công cây hoa trong các chậu, trong điều kiện kiểm soát nhiệt độ và ánh sáng.
Trước đây, các thí nghiệm làm hồi sinh một số loại cây cổ đại không được cộng đồng các nhà khoa học công nhận. Lần này, hai chuyên gia Nga khẳng định về niên đại các hạt Silene stenophylla được tìm thấy ở Siberi và cho biết qua phương pháp đồng vị các-bon, họ xác định được các hạt này có độ tuổi từ 30.000 đến 32.000 năm.Một nhà khoa học khác trong cùng nhóm nghiên cứu cho AP biết là khi đào bới các hang sóc, họ còn tìm thấy xương của các động vật khổng lồ thời cổ đại như voi ma-mút, tê giác lông mịn, bò rừng, ngựa và hươu.
Loài hoa này cũng không có gì đặc biệt ngoài việc là hạt giống của nó vẫn có thể tiếp tục đâm chồi, nảy mầm thành 1 cây con bình thường sau 1 quá trình đóng băng -7 °C. Và đây là loài thực vật có khả năng có mức sống cao tuổi nhất từ trước đến nay.
Tham khảo
http://news.nationalgeographic.com/2012/02/120221-oldest-seeds-regenerated-plants-science/
Poltys illepidus
Poltys illepidus là một loài nhện trong họ Araneidae.
Hydriomena niveifascia
Liên kết ngoài
Thể loại:Hydriomena
Poltys illepidus
Loài này thuộc chi Poltys. Poltys illepidus được Carl Ludwig Koch miêu tả năm 1843.
Tham khảo
Thể loại:Poltys
Tmesisternus dissimilis
Tmesisternus dissimilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Tham khảo
Thể loại:Tmesisternus
Gội nước
Gội nước (danh pháp khoa học: Aglaia korthalsii) là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Loài này có ở Bhutan, Brunei, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Philippines, và Thái Lan.
Tham khảo
Thể loại:Chi Gội
Dalavaihosahalli, Bangarapet
Dalavaihosahalli là một làng thuộc tehsil Bangarapet, huyện Kolar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Tokluca, Battalgazi
Tokluca là một xã thuộc thành phố Malatya, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 225 người.
Tham khảo
Thể loại:Xã thuộc tỉnh Malatya
Günter Blobel
Günter Blobel (21 tháng 5 năm 1936 – 18 tháng 2 năm 2018 ) là một nhà sinh học người Mỹ gốc Đức, đã đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1999.
Cuộc đời và Sự nghiệp
Blobel sinh tại Waltersdorf thuộc tỉnh Niederschlesien khi ấy thuộc Phổ. Tháng giêng năm 1945 gia đình ông đã chạy trốn trước cuộc tấn công của Hồng quân. Trên đường chạy về phía Tây, họ đã đi qua thành phố Dresden cổ xưa đẹp đẽ – nơi đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng cậu bé. Nhưng chỉ vài ngày sau thành phố này đã bị ném bom tan tành từ ngày 13 tới 15 tháng 2 năm 1945. Gia đình cậu đã chứng kiến cảnh bom tàn phá Dresden từ khoảng cách 30 cây số, và cậu bé lại mang ấn tượng sâu xa về cảnh bầu trời rực lửa ban đêm của thành phố bị bốc cháy. Tuy nhiên, những mất mát do chiến tranh gây ra đối với cậu không dừng lại ở đó, chiến tranh còn cướp đi người chị gái 19 tuổi của cậu, khi chị đi trên chuyến xe lửa và bị máy bay chiến đấu oanh tạc ngày 10.4.1945, rồi bị chôn trong một nấm mồ tập thể.
Huệ An Nữ
thumb|250px|Huệ An Nữ Huệ An Nữ (chữ Hán: 惠安女) là một nhóm dân tộc sống ở huyện Huệ An, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Họ được phân vào nhóm dân tộc Hán, nhưng lại tự nhận là người Mân Việt. Địa thế cách biệt của bán đảo phía đông Huệ An giúp người Huệ An Nữ tránh sự giao thoa văn hóa với người Hán, vì thế nhiều phong tục tập quán đặc trưng của họ vẫn còn được truyền lại đến ngày nay.
Günter Blobel
Cuộc đời và Sự nghiệp
Sau chiến tranh Günter Blobel theo học trường trung học cấp II ở thành phố Freiberg, tiểu bang Sachsen. Trước khi có bức tường Berlin, ông trốn sang thành phố Frankfurt (Tây Đức). Ông bắt đầu học y khoa ở Frankfurt rồi Kiel, München và Tübingen. Năm 1960 ông tốt nghiệp Đại học Tübingen, sau đó sang học ở Đại học Wisconsin–Madison (Hoa Kỳ) và đậu bằng tiến sĩ y khoa năm 1967.
Ischnosiphon lasiocoleus
Liên kết ngoài
Thể loại:Ischnosiphon Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1915
Huệ An Nữ
Người Huệ An Nữ nổi tiếng vì tính chăm chỉ và tốt bụng. Phụ nữ làm hầu hết công việc nhà, đồng áng, sửa chữa đường sá khi chồng họ đánh cá ngoài biển khơi.
Günter Blobel
Cuộc đời và Sự nghiệp
Năm 1986 ông vào làm việc trong Viện Y học Howard Hughes Medical Institut. Năm 1999 Blobel đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa cho công trình phát hiện ra protein targeting, một cơ chế trong các tế bào sống để dẫn các phân tử protein mới tổng hợp vào vị trí thích hợp của chúng nhờ vào các "address tags" (signal peptide) gắn liền với các phân tử này.
Huệ An Nữ
Trang phục
Người Huệ An Nữ mặc áo cánh ngắn màu xanh biển, hở bụng, và quần đen bó sát người, ống quần loe ở phía dưới. Áo cánh ngắn bó sát của họ giống như của người Đại ở Tây Song Bản Nạp. Họ choàng đầu bằng khăn choàng sặc sỡ. Người Huệ An Nữ đội nón lá, gần giống như người Lê và người Kinh. Vào mùa lễ hội, họ búi tóc thành hình cánh bướm, đó chính là một trong những con vật linh thiêng đối với dân tộc họ ngày xưa (từng thuộc nước Mân Việt).
Günter Blobel
Cuộc đời và Sự nghiệp
Blobel cũng nổi tiếng về hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho việc tái thiết thành phố Dresden ở Đức. Năm 1994, ông là người sáng lập và là chủ tịch của "Friends of Dresden, Inc.", một tổ chức bất vụ lợi trợ giúp cho Dresden. Ông đã tặng toàn bộ số tiền thưởng của giải Nobel cho việc phục hưng thành phố Dresden, đặc biệt cho việc tái thiết Frauenkirche (nhà thờ Đức Bà, hoàn tất năm 2005) và xây một synagogue (đền thờ đạo Do Thái).
Năm 2003, Blobel làm việc ở Đại học Rockefeller tại thành phố New York. Blobel hiện sống ở Upper East Side (khu đông bắc) của đảo Manhattan với bà vợ và ba con chó giống setter của Anh. Ông cũng là thành viên Ban giám đốc Công Nestlé (trụ sở chính ở Thụy Sĩ) và thành viên Hội đồng quản trị Khoa học ở The Scripps Research Institute. Ngoài ra ông cũng là người đồng sáng lập và chủ tịch Ban cố vấn Khoa học của Chromocell Corporation.
Huệ An Nữ
Hôn nhân
Tuy nhiên, ngày nay, phụ nữ dân tộc này tiếp xúc với bên ngoài nhiều hơn và tuân thủ theo Luật Hôn Nhân nên các thế hệ trẻ ngày nay thường từ chối tuân theo các tập tục truyền thống kể trên.
Günter Blobel
Cuộc đời và Sự nghiệp
Tháng 6 năm 2008, Blobel đã thuyết trình cho các người tham dự Đại hội Sinh viên Y khoa quốc tế (International Student Congress of Medical Sciences) thứ 15 tại University Medical Center Groningen (Trung tâm Y học của Đại học Groningen) Hà Lan.
Huệ An Nữ
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhóm sắc tộc ở Trung Quốc Thể loại:Người Hán Thể loại:Người Tuyền Châu Thể loại:Văn hóa Mân Nam
Günter Blobel
Liên kết ngoài
Thể loại:Người Mỹ gốc Đức Thể loại:Nhà khoa học Mỹ gốc Đức Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Thể loại:Người Đức đoạt giải Nobel Thể loại:Người đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa Thể loại:Nhà sinh học Hoa Kỳ Thể loại:Nhà sinh học Đức
Octomeria rhizomatosa
Octomeria rhizomatosa là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được C.Schweinf. mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Liên kết ngoài
Thể loại:Octomeria Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1951
Người Tà Ôi
Người Tà Ôi, gồm có 3 nhóm địa phương còn gọi là kan tua, Pa Cô, Ba Hi hay Pa Hi, là một dân tộc cư trú ở miền trung Việt Nam và nam Lào. Tại Việt Nam người Tà Ôi là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam. Theo Điều tra dân số Việt Nam năm 2019 có 52.356 người, thuộc nhóm Tà Ôi Thượng (Upper Ta Oi) theo Joshua Project. Tại Lào theo Joshua Project năm 2019 có 48 ngàn người Tà Ôi Thượng (Upper Ta Oi), 22 ngàn người Tà Ôi Hạ (Lower Ta Oi). Người Tà Ôi nói tiếng Tà Ôi, một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Ka Tu trong ngữ tộc Môn-Khmer, ngữ hệ Nam Á.
Tại Việt Nam
Tại Việt Nam, theo số liệu điều tra dân số năm 1999 thì người Tà Ôi có số dân khoảng 34.960 người sinh sống tập trung ở khu vực miền núi phía Tây miền trung Việt nam, trong địa phận các huyện A Lưới thuộc tỉnh Thừa Thiên-Huế và hai huyện Hướng Hóa và Đakrông thuộc tỉnh Quảng Trị. Theo ước tính của Ủy ban dân tộc Việt Nam thì dân số năm 2003 khoảng 38.946 người.
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Tà Ôi ở Việt Nam có dân số 52.356 người, có mặt tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Tà Ôi cư trú tập trung tại các tỉnh: Thừa Thiên-Huế (34.967 người, chiếm 67,35% tổng số người Tà Ôi tại Việt Nam), Quảng Trị (16.446 người, chiếm 31,81% tổng số người Tà Ôi tại Việt Nam), Đà Nẵng (237 người)...
Tổ chức cộng đồng
Từng dòng họ người Tà Ôi có riêng tên gọi, có kiêng kỵ nhất định, có truyền thuyết lý giải về tên gọi và điều kiêng cữ ấy. Con cái đều lấy họ theo cha, chỉ con trai được thừa hưởng gia tài. Trưởng họ đóng vai trò quan trọng trong cả việc làng.
Người Tà Ôi trước đây làm rẫy là chính, gần đây ở một số nơi họ làm ruộng nước, có vườn cây ăn quả, đào ao thả cá.
Hôn nhân gia đình
Thanh niên nam nữ Tà Ôi tự do tìm hiểu nhau qua tục đi "sim" tình tự nơi chòi rẫy. Họ trao vật làm tin cho nhau, rồi nhà trai nhờ người mai mối. Sau lễ cưới, cô dâu trở thành người nhà chồng. Việc kết hôn giữa con trai cô với con gái cậu được khuyến khích, nhưng nếu trai họ A đã lấy vợ ở họ B, thì trai họ B không được làm rể họ A mà phải tìm vợ ở họ C.
Tục lệ ma chay
nhỏ|phải|250px|[[Mộ|Nhà mồ người Tà Ôi tại A Lưới]] Người Tà Ôi có tục người chết được vài năm, dòng họ sẽ tổ chức cải táng, lúc này mới làm nhà mồ đẹp, trang trí công phu và dựng tượng quanh bờ rào mồ.
Byttneria filipes
Byttneria filipes là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Mart. ex K.Schum. mô tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Người Tà Ôi
Văn hóa
Người Tà Ôi có nhiều tục ngữ, ca dao, câu đố, có nhiều truyện cổ kể các chủ đề phong phú: nguồn gốc tộc người, nguồn gốc dòng họ, cuộc đấu tranh giữa kẻ giàu với người nghào, giữa cái thiện với cái ác, tình yêu chung thủy v.v... Dân ca có các điệu Ka-lơi, Ba-boih, Rơin và đặc biệt là điệu Lum Tang Wai (Tiếng Lào: ລຳຕັ່ງຫວາຍ, Tiếng Thái: ลำตั่งหวาย,đọc là lăm tăng vải) trữ tình. Chiêng, cồng, đàn, sáo, kèn, trống, khèn là những loại nhạc cụ thường gặp ở vùng của người Tà Ôi.
Ampedus akihikoi
Tham khảo
Thể loại:Ampedus
Người Tà Ôi
Nhà cửa
Tổ chức mặt bằng sinh hoạt của nhà ở thống nhất trong toàn dân tộc. Trung tâm của ngôi nhà là căn mong: nơi thờ tự, tiếp khách, hội họp chung của mọi thành viên trong nhà. Diện tích còn lại được ngăn thành từng buồng, chỗ ở và sinh hoạt của các gia đình. Thông thường thì các buồng được bố trí thành hai hàng theo chiều dọc. Ở giữa là hành lang dành để đi lại. Đến nay ở những nhà đất người ta vẫn duy trì bố cục bên trong nhà như vậy.
Trang phục
Cá tính tộc người không rõ nét, nổi bật mà có sự giao thoa của nhiều yếu tố văn hóa khác trên trang phục. Đồ trang sức bằng đồng, bạc, hạt cườm, xương là phổ biến. Tục cà răng, căng tai, xăm mình, để tóc lá bài trước trán đã phai nhạt đi.
Nhà dài
Sau năm 1975 nhà nước Việt Nam có chủ trương xóa bỏ nhà dài, tách thành những hộ riêng biệt vì vậy cho tới nay nhà dài ở vùng người Tà Ôi không còn nữa. Vào năm 1973 khi chuyển cư về Việt Nam làng A Hươr có 3 ngôi nhà dài. Theo lời kể của những người trong làng: trước đây mỗi họ ở một ngôi nhà dài, những họ đông có tới trên 20 hộ sinh sống trong một nhà dài. Mỗi hộ có tới 5-6 người có bếp lửa
Tại những cột nhà dài người ta treo sừng trâu, sừng bò sau mỗi lần gia đình nào đó tổ chức hiến tế. Trước đây người Tà Ôi tại làng có quy định rằng nếu trường hợp một đôi vợ chồng đến thăm làng và nghỉ đêm ở lại chỉ có người chồng được nghỉ ở gian khách còn người vợ sẽ đựợc gửi đến một hộ nào đó để nghỉ. Gian khách của ngôi nhà dài còn là nơi diễn ra các hoạt động chung của làng. Trong phòng khách còn có cây cột to (âr rông mông), nơi để chum rượu lớn buộc vào đó cho chắc chắn.
Tất cả của cải như chum, trống, thanh la, v.v. đều để ở gian khách, không bao giờ xảy ra trường hợp mất hay cầm nhầm. Nếu có việc lớn như tổ chức lễ aja cũng đưa khách về ở gian khách. Gian khách cũng là chỗ thanh niên, ở chỗ đó có chăn chiếu riêng cho thanh niên. Tổ chức việc uống rượu vào dịp khánh thành nhà, cưới xin, mừng con rể, đàn ông vui chơi... đều diễn ra ở gian giữa, đàn bà nấu nướng ở các nơi.
Khi trong nhà có người chết người ta đưa người chết ra bằng lối cửa phụ, không đưa ra lối hành lang vì sợ xui xẻo, bệnh tật ảnh hưởng đến các hộ khác. Khi khách sẽ dọn dẹp đồ đạc trong từng hộ gia đình.
Ở giữa nhà dài là hành lang (ka nang) đi lại dọc theo ngôi nhà dẫn đến từng hộ gia đình. Đây là chỗ thông thoáng không để bất cứ đồ đạc gì trên khoảng không đó, kể cả việc ngồi trên hành lang cũng không được phép, ông già làng là người thường xuyên nhắc nhở công việc đó. Khi một hộ gia đình có con trai lớn lấy vợ mà chưa có điều kiện nối thêm nhà dài thì đôi vợ chồng đó vẫn ở chung với bố mẹ. Ở với cha mẹ chừng một năm khi đã có con cái thì tách khỏi bố mẹ và nối thêm chiều dài của ngôi nhà sau khi xin ý kiến của tập thể. Ví dụ ở ngôi nhà dài hộ A có con lấy vợ, sau đó đôi vợ chồng đó sinh con. Làng sẽ làm thêm một gian ở phía đầu hồi và xin cho hộ kế tiếp với hộ A chuyển dịch ra phía đầu hồi, cứ như thế đối với các hộ tiếp theo. Phụ nữ không được đi theo lối hành lang của ngôi nhà khi vào gian khách trừ khi mang thức ăn cho khách, và không được ăn tại nhà khách.
Ở giữa ngôi nhà dài người Tà Ôi thường làm một cái thang đi lên gian khách. Cầu thang này chỉ có đàn ông và khách mời mới được đi lại, phụ nữ không được phép sử dụng cầu thang này như lối lên.
Mặt bằng sinh hoạt ngôi nhà dài
Bếp của mỗi hộ sẽ được làm ở giữa nhà, phía trên có một giàn treo, chỗ ngủ của gia đình là sàn nhà. Khi ngủ người ta xoay chân về phía bếp lửa. Cho đến năm 1972 khi làng chuyển về Việt Nam định cư thì cách nằm ngủ của phần lớn người Tà Ôi vẫn như vậy. Củi dùng để nấu nướng hay sưởi ấm được người phụ nữ Tà Ôi kiếm, lượm mỗi khi đi nương rẫy hoặc đi rừng, một vài bó củi đun để xung quanh bếp, phần lớn số củi còn lại để dưới gầm sàn. Sàn nhà cao 1,50 m. Phía dưới sàn người ta quây các chuồng nhỏ để nuôi gia cầm. Kho thóc không được làm gần nhà dài mà được làm ở ngoài bìa rừng, người Tà Ôi sợ hỏa hoạn sẽ làm cho kho thóc cháy sẽ mất nguồn lương thực. Thóc ăn hàng ngày được để trên gác mái nhà dài. Đồ đạc quý hiếm được để trong các Krúh - một loại gùi đan hình trụ có nắp - được đặt gần vách nhà hoặc treo trên mái.
Nhà ở
Nhà ở theo theo lối truyền thống hiện nay rất hiếm, kiểu nhà truyền thống được người Tà Ôi gọi là doang.
Khi chọn được một mảnh đất ưng ý với các tiêu chí như sau: đất bằng phẳng, gần nguồn nước, gần chỗ ở người dân cùng làng, chủ nhà tiến hành việc xem các thần có cho phép mình ở chỗ đất đó hay không. Người ta chọn từ 6 đến 10 hạt gạo rồi đào trên mảnh đất đó một lỗ nhỏ, bỏ gạo vào lỗ đó và thắp hương. Khi hương cháy hết, chủ nhà lấy hạt gạo ra xem. Nếu các thần cho phép dựng nhà ở chỗ đó thì hạt gạo không bị gãy, bị hỏng, trường hợp không được phép hạt gạo sẽ thành bột, bị gãy, vụn.
Ngày dựng cột chính, hương được thắp theo lối dân tộc, người ta dùng một cái giỏ có chân bỏ vào: 6 chén, thịt gà. Khi cúng già làng sẽ là người chủ tế, mọi người đứng ở xung quanh. Các trường hợp chuyển nhượng nhà sau khi mua cũng phải làm lễ cúng, ví dụ: nhà Kê Văn Tham mua của Hồ Viên Pả, khi chuyển về ở phải tổ chức lễ cúng, đồ cúng có: gà sống, tấm rèng, chén rượu.
Nhà được làm theo lối cổ truyền có chiều dài 5,40 m chiều rộng 4,20 m, tổng diện tích của nhà là 22,68 mét vuông. Trên một đơn vị diện tích mặt bằng đó bố trí các công năng của nhà như sau: Hai đầu hồi nhà phía đông và phía tây là phía cửa ra vào với cầu thang (kpong) đi lên, cửa chính có chiều cao 1m30 chiều rộng 70 cm. Phía tây có một bếp lửa hình vuông có chiều rộng 1m vuông làm chỗ nấu nướng, trên bếp có để một gác để ngô, sắn và các loại thức ăn. Đối diện với bếp lửa là chỗ nằm của ông chủ nhà có dải một chiếc chiếu làm nơi nằm ngủ. Nhà có 3 cửa sổ (a loang a be) có chiều cao dài 93 cm chiều rộng 66 cm. Nhà ở có 6 cột chính (non) các xà gắn kết với cột chính theo nguyên tắc ngòam, khi dựng nhà người Tà ôi cũng dựng những cột chính này đầu tiên. Sau đó là các xà dọc liên kết tạo thành khung nhà. Tiếp theo là các bộ kèo cột, các đòn tay (ploi). Mái nhà được lợp tranh, vách nhà (ner) được đan bằng lồ ô đập dập đan vào nhau. Nhà ông Quỳnh Vâng làm năm 1997 tại làng là ngôi nhà duy nhất tính đến thời điểm hiện nay được làm theo phương pháp cổ truyền.
Hồn vía và các siêu linh
Người Tà Ôi quan niệm vạn vật đều có linh hồn, tín ngưỡng đa thần chi phối hầu hết các mặt trong cuộc sống của họ. Trong thế giới thần linh của người Tà Ôi trước tiên phải kể đến hồn.
Ma (brau briêu) đây là loại ma rừng có thể phù hộ cho người sống tuy nhiên cũng có thể gây ra ốm đau bệnh tật. Theo người Tà Ôi thì ma brau briêu có thể sai khiến được hổ, rắn, muông thú để làm hại người.
Thần nước (giàng đak)
Thần nước được người Tà Ôi hình dung là một người đàn ông thấp, bé nhỏ có râu tóc bạc phơ. Thần nước còn có thể ban cho người dân nhiều cá ăn, trong truyền thuyết người Tà Ôi kể rằng thần nước tạo ra cá bằng cách bỏ hạt gạo vào lá chuối rồi đưa chỗ suối, những hạt gạo sẽ biến thành cá và người ta sẽ bắt được nhiều cá. Khi ở bên Lào các ông Quỳnh Say, Quỳnh Chay đã từng nhìn thấy thần nước ở chỗ đầu ngọn thác, gọi là Avó còn có nghĩa là bác thể hiện tôn trọng của người Tà Ôi (có thể họ chỉ hình dung như vậy). Thần nước có mối liên hệ đặc biệt với lễ khánh thành bến nước, lần đầu tiên khi làm bến nước, nước được dẫn về làng qua các ống lồ-ô, lúc này không người nào được sử dụng nước. Các trưởng họ và già làng đem con gà còn sống cầu mong cho nước ăn không đau bụng, nguồn nước không bao giờ tắt. Sau khi cúng xong giết gà bên nhà rông và lấy máu chôn ở chỗ có nước. Chỗ cột cuối cùng có vòi nước được làm rất đẹp và chôn máu gà (sôl rtang dak) được làm và sửa hàng năm. Nước lần đầu tiên khi sử dụng dân làng phải làm một con gà, một con lợn, một con dê không cho người làng khác được sử dụng. Lúc đó già làng sẽ làm lễ cúng mời thần nước (aul –avó dak).
Thần chỗ ở gia đình (giàng an teng)
Trước đây người Tà Ôi ở trong những ngôi nhà dài, mỗi gia đình sở hữu một gian trong ngôi nhà dài. Trong khoảng không gian đó người Tà Ôi đều thờ thần chỗ ở gia đình của mình. Thần chỗ ở gia đình thường xuất hiện từ giấc mơ của chủ nhà, khi ngủ người Tà Ôi mơ thấy thần chỗ ở gia đình nhập vào tấm khố, tấm rèng hay bất cứ đồ vật nào thì người ta sẽ bỏ đồ vật đó vào cái kang (một loại gùi được đan đặc biệt) và để ở góc nhà. Chủ nhà sẽ làm một con gà để làm lễ cúng nhập giàng an teng vào hộ gia đình mình. Kể từ thời điểm đó, bất cứ gia đình có công việc gì như đám ma, đám cưới, cúng thần rừng, thần nước thì đều tiến hành cúng thần nhà. Đặc biệt trong mỗi dịp gia đình có hoàn thành một công việc gì người ta đều cho rằng có sự trợ giúp của thần chỗ ở gia đình, trong các dịp bình thường khi cúng thì không cần mở kang có đồ vật mà giàng đã nhập vào. Trong năm chỉ có dịp dân làng tổ chức aja thì hộ gia đình đó mới mở kang để lấy đồ vật ra cúng, thường đồ vật này được mang ra nhà rông để làm lễ cúng. Khi kang-chỗ ngự trị của thần chỗ ở gia đình được đặt ở góc nhà khi làm lễ cúng, chủ nhà thường để cơm, gạo, thịt phía trước kang để cúng.
Thần nhà dài (giàng đanh)
Trong ngôi nhà dài có nhiều hộ gia đình sinh sống thì thần nhà dài (giàng đeng) ngự ở gian khách. Chủ nhà dài sẽ làm một cái nhà nhỏ để thần nhà ngự ở trong đó và treo ở dưới nóc nhà. Trong gia đình có người bị đau ốm hay xảy ra bất cứ công việc gì người ta cúng thần gia đình xong thì đều cúng thần nhà dài. Khi làng có dịp gì chủ nhà dài đều cúng thần nhà dài, trước đây có quy định các hộ trong nhà dài khi ăn dê, trâu, bò đều phải cầu cúng cho thần nhà dài được biết.