cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoàng thành Huế
Điện Càn Thành
nhỏ|phải|300px|Điện Càn Thành đã bị phá hủy trong các năm [[1947 và 1968, ngày nay chỉ còn lại nền móng.]] Điện Càn Thành (chữ Hán: 乾成殿) là nơi ở chính thức của vua, trước năm 1811 có tên là điện Trung Hòa. Điện Càn Thành nằm trong Tử Cấm Thành, đây là tư cung của vua triều Nguyễn. Công trình này đã trở thành phế tích sau khi bị thiêu rụi vào năm 1947. Điện Càn Thành là trung tâm của Tử Cấm Thành, nằm sau điện Cần Chánh, phía trước cung Khôn Thái - nơi từng là cung điện của Thừa Thiên Cao Hoàng hậu. Phía trước điện, bên phải có điện Trinh Minh và bên trái có điện Quang Minh. thumb|right|300px|Điện Càn Thành và bên tràu là điện Trinh Minh. thumb|300px|right|Sứ đoàn Pháp dự lễ tang vua [[Khải Định ở điện Càn Thành năm 1925.]] Điện Càn Thành đặt trên nền cao 2 thước 3 tấc (gần 1m) ,được làm theo lối trùng thiềm điệp ốc gồm 3 tòa nhà ghép nối với nhau, chính điện 7 gian 2 chái kép, tiền điện và hậu điện đều 9 gian 2 chái đơn, nối với nhau bằng hai trần vỏ cua đỡ hai máng nước bằng đồng dài 50 m, mái lợp ngói lưu ly vàng và lắp cửa kính. Hành lang vòng hai bên điện nối với điện Cần Chánh ở phía Nam và điện Cao Minh Trung Chính ở phía Bắc, hành lang bên hữu nối ra cung Diên Thọ.
trái|thumb|200px|Cửa Càn Thành cung, lối ở giữa chỉ dành riêng cho vua. Các ô hộc trang trí các đề tài cổ điển như [[bát bửu xen lẫn với thơ văn, sơn son thếp vàng lộng lẫy.]]
Cung Khôn Thái
300px|thumb|left|Phương đình trước điện Kiến Trung, nền của cung Khôn Thái xưa. Cung Khôn Thái (chữ Hán: 坤泰宮) nằm ngay phía sau điện Càn Thành. Cung này là nơi ở cho các bà Hoàng hậu, Hoàng Quý phi triều Nguyễn. Cung có một chính điện là điện Cao Minh Trung Chính (chữ Hán: 高明中政殿), lập vào năm Gia Long thứ ba (1804). Chính tịch 7 gian, tiền tịch, hậu tịch đều 9 gian, diện làm theo kiểu "trùng thiềm trùng lương", lợp ngói âm dương. Phía đông của điện Cao Minh Trung Chính có Viện Tịnh Quan (chữ Hán: 靜觀院) - một nhà hát để phục vụ riêng cho vua và hoàng phi xem. Vua Thành Thái là người thường xem diễn tuồng nơi đây, vua không chỉ là người đánh trống chầu giỏi mà đôi lần, vua còn lên sân khấu để diễn tuồng với vai Thạch Giải (tuồng "Xảo Tống"). 300px|thumb|left|Hoa viên trước điện Kiến Trung, vốn là nền cũ của cung Khôn Thái. Tuy nhiên, cung Khôn Thái đã bị triệt giải vào thời Khải Định, chỉ còn là dãy hành lang lợp ngói nối điện Dưỡng Tâm và viện Thuận Huy, phía sau là hai nhà phương đình cùng một hoa viên theo kiểu phương Tây trước điện Kiến Trung.
Điện Kiến Trung
nhỏ|phải|300px|Điện Kiến Trung triều [[Khải Định. Năm 1947 điện Kiến Trung cùng nhiều công trình khác trong Tử Cấm Thành bị thiêu rụi.]] Điện Kiến Trung (chữ Hán: 建忠殿) hay Lầu Kiến Trung, là một cung điện của nhà Nguyễn trong Tử Cấm thành được vua Khải Định cho xây vào năm 1921-1923 cùng thời gian với việc xây lăng để làm nơi sinh hoạt của vua trong hoàng cung.
Điện Kiến Trung nằm trên mảnh đất sau cuối của Tử Cấm thành, Đại nội Huế, ngay phía sau cung Khôn Thái. Dưới thời vua Minh Mạng, nơi đây có một công trình mang tên là lầu Minh Viễn (chữ Hán: 明遠樓; tồn tại từ 1827-1876). Lầu Minh Viễn cao hơn 15 m, là nơi vua chúa cung phi lên ngâm cảnh từ xa. Thời Tự Đức, lầu Minh Viễn xuống cấp và bị triệt giải. Đến đầu năm 1916 triều Duy Tân, công trình được kiến tạo và mang tên lầu Du Cửu (1913-1916), nhưng sau mấy tháng thì vua bị bắt đi đày. Kiến Trung là tên được vua Khải Định đặt từ năm 1916. Năm 1921, Điện Kiến Trung được vua Khải Định xây dựng và giữ nguyên dưới thời vua Bảo Đại. Đây là nơi chứng kiến cuộc thương thảo lịch sử giữa chính quyền cách mạng lâm thời Việt Nam năm 1945 với hoàng đế Bảo Đại, dẫn đến việc vị vua này thống nhất “nhường ngôi” cho Việt Minh. Theo các chuyên gia về kiến trúc, ngôi điện này có đầy đủ những đặc điểm của một công trình phong cách Đông Dương kết hợp giữa Á và Âu.
Trong Chiến tranh Việt Nam, điện Kiến Trung đã bị tàn phá hoàn toàn, chỉ còn lại nền móng tam cấp. Năm 2018, điện Kiến Trung được khởi công phục dựng với tổng chi phí 123 tỷ đồng.
Điện Võ Hiển
Điện Võ Hiển (Chữ Hán: 武顯殿) là một ngôi điện nằm trong Tử Cấm Thành, bên phải của điện Cần Chánh, cạnh Hữu Vu.
Võ Hiển Điện là nơi làm việc của các quan võ, phụ trách mưu lược về quân sự. Đặc biệt vua Kiến Phúc đã chọn điện Võ Hiển làm nhà Kinh Diên.
Điện Văn Minh
Điện Văn Minh (Chữ Hán: 文明殿) là một ngôi điện nằm trong Tử Cấm Thành, bên trái của điện Cần Chánh, cạnh Tả Vu.
Điện Trinh Minh
Điện Trinh Minh xây về hướng Tây, làm năm Gia Long thứ 9 (1811), là nơi dành cho bà tước Nhất và nhị giai phi.
Điện Quang Minh
Điện Quang Minh (Chữ Hán: 光明殿) là một ngôi điện nằm trong Tử Cấm Thành, phía trước bên trái của điện Càn Thành, trước kia là chỗ ở của Đông cung hoàng tử.
Điện Dưỡng Tâm
300px|thumb|left|Trường lang trong Tử Cấm Thành, khu vực phía trước điện Dưỡng Tâm. nhỏ|trái|300px|Trường lang bên trong Tử Cấm Thành, khu vực phía trước điện Dưỡng Tâm. Viện Dưỡng Tâm (Chữ Hán: 養心院) hay Điện Dưỡng Tâm (Chữ Hán: 養心殿) là một ngôi điện nằm trong Tử Cấm Thành, phía trước bên trái của cung Khôn Thái, cạnh Thái Bình lâu.
Viện Dưỡng Tâm được xây dựng năm Gia Long thứ 9 (1810) xây về hướng Đông là nơi vua đến nghỉ ngơi xem sách những khi nhàn rỗi.
Thái Bình Lâu
nhỏ|300px|phải|Thái Bình Lâu, nơi vua đọc sách, làm thơ Thái Bình lâu (chữ Hán: 太平樓) là nơi vua đọc sách, làm thơ. Đây là một kiến trúc hai tầng bằng gỗ nằm giữa một khuôn viên hình chữ nhật rộng 32m, dài 58m. Công trình được vua Khải Định ra lệnh xây dựng vào năm 1919, đến năm 1921 thì hoàn thành, để nhà vua làm chỗ nghỉ ngơi, đọc sách...Thái Bình lâu được trùng tu vào những năm 1990-1991.
Thái Bình Lâu là một tòa nhà kép, gồm tiền sảnh, chính doanh, hậu doanh nối liền nhau bằng hai máng thoát nước. Mặt nền cao hơn đất 1m, mặt trước là bốn cột xây bằng gạch trát vữa. Phía trước có 3 chữ Thái Bình lâu và hai bên là hai bài văn do vua Khải Định ngự chế.
Sau tiền sảnh là chính doanh. Đây là một ngôi nhà 2 tầng cao 9.55m, mái được lợp bằng ngói âm dương tráng men vàng với nhiều trang trí rất đẹp và lộng lẫy như hình những con dơi tượng trưng cho Ngũ Phúc và hai bờ nóc đắp nổi hai hình hồi long đầy uy lực.
Hậu doanh có 3 gian, 2 chái, mái lợp ngói liệt, hai đầu hồi có đắp nổi đề tài Hải ốc thiêm trù với hình ảnh ba ông già chúc thọ cho nhau.
Nhìn chung, nổi bật nhất ở đây là nghệ thuật hoa viên và khảm sánh sứ.
Nhật Thành Lâu
300px|right|thumb|Nhật Thành lâu sau khi phục dựng. thumb|right|300px|Nhật Thành lâu trước thời [[Khải Định.]] Nhật Thành lâu (chữ Hán: 日成樓) Nhật Thành Lâu là kiến trúc lầu hai tầng nằm ở phía đông điện Càn Thành, phía nam Thái Bình lâu. Trước đây là vị trí của điện Minh Thận. Theo một số tác giả, ngôi lầu nầy là Phật điện của vua trong Tử Cấm Thành. Lối lên lầu cũng được làm hành lang che. Nhật Thành lâu bị tàn phá trong các năm 1947 và 1968, chỉ còn lại nền lầu. Năm 2018, lầu đã được phục dựng lại trên nền cũ.
Duyệt Thị đường
nhỏ|phải|300px|Nhà hát Duyệt Thị đường. Đây là nhà hát cổ nhất Việt Nam. Duyệt Thị đường (chữ Hán: 閲是堂) là một nhà hát hoàng gia dành cho vua, hoàng thân quốc thích, các quan đại thần và là nơi biểu diễn các vở tuồng dành cho quan khách, sứ thần thưởng thức. Tuồng biểu diễn trong Duyệt Thị đường là các vở tuồng cung đình. Đây được xem là nhà hát cổ nhất của ngành sân khấu Việt Nam. Sân khấu chính làm nơi biểu diễn ở giữa nhà hát, vị trí tốt nhất dành cho vua ngồi là ở vị trí lầu hai, phía trước hai bên vòm có treo hai câu đối bằng chữ Hán của vua Minh Mạng: '' Âm nhạc tinh trần hòa kỳ tâm dĩ dưỡng kỳ chí
Nghiên xuy tề hiến thủ kỳ thị nhi giới kỳ phi. '' nhỏ|300px|phải|Sân khấu chính của Duyệt Thị đường Đây còn là nơi tổ chức các buổi lễ hội đặc biệt như dịp tứ tuần các vua Minh Mạng, Tự Đức, Đồng Khánh, Khải Định…. Đối tượng được tham dự là các quan văn võ, các hoàng tử, hoàng đệ... Năm 1833, triều đình nhà Nguyễn đã cho tổ chức đúc tiền “Minh Mạng phi long” ngay tại địa điểm này.
Nhà hát Duyệt Thị đường được xây dựng năm Minh Mạng thứ 5 (1824-1826) nằm ở góc đông nam bên trong Tử Cấm thành trên nền cũ của nhà hát Thanh Phong Đường (1805).
Duyệt Thị đường có tổng diện tích 11.740 m². Diện tích xây dựng nhà hát 1.182 m². Toàn bộ khuôn viên nhà hát trước đây được dùng để trồng các loại cây thuốc Nam quý hiếm. Bên cạnh Duyệt thị đường là Ngự Y viện (御醫院) và Thượng Thiện sở (尚膳所), nơi bào chế ngự dược và chuẩn bị thức ăn cho vua.
Nhà hát được chống đỡ bởi hai hàng cột lim sơn son có chiều cao 12 m, vẽ rồng ẩn mây cuốn chung quanh chia làm 2 tầng. Ở lưng chừng mỗi cột treo thêm một bức tranh sơn thủy vẽ cảnh Huế với khung chạm rồng nổi thiếp vàng. Trên cao hơn, mặt trời, mặt trăng, tinh tú tượng trưng cho vũ trụ được vẽ hoặc chạm nổi lên trần nhà màu xanh lơ. Tòa nhà nối liền với các cung điện của nhà vua và các bà hoàng bằng một dãy hành lang có mái khúc khuỷu, quanh co.
Điện Đông Các
Điện Đông Các (chữ Hán: 東閣殿) nằm ở góc Đông Nam trong tử cấm thành, phía sau Tả Vu, phía Nam của Duyệt Thị đường. Là nơi làm việc của nhóm vị đại thần Đông các điện đại học sĩ. Công trình này còn được gọi là Thư viện Nội Các, được xây dựng năm Minh Mạng thứ 6 (1826). Đông Các còn là thư viện của triều đình, nơi lưu trữ các châu bản, sách ngự lảm, ngự chế... Đông các điện Đại học sĩ là người mang trách nhiệm dạy dỗ con vua và cố vấn cho vua trong những lĩnh vực như văn hóa, giáo dục.
Dưỡng Chánh đường
Dưỡng Chánh đường (chữ Hán: 養正堂) nằm ở phía Đông của Đông Các điện, là nơi ở và học tập của các hoàng tử từ khi được ra Các (ra ở riêng) vào khoảng 12-13 tuổi cho đến khi được phong tước và lập Phủ ở ngoài hoàng cung vào khoảng 15-16 tuổi.
Lầu Ngự Tiền Văn Phòng
Lầu là nơi làm việc của Ngự Tiền Văn Phòng, cơ quan thay thế cho Nội Các từ thời vua Minh Mạng. Lầu nằm ở bên trái điện Kiến Trung. Phía trước lầu Ngự Tiền Văn Phòng trước tòa nhà là vườn Thiệu Phương viên cùng một hệ thống mương nước thông ra hồ Ngọc Dịch.
Vườn Thiệu Phương
Thiệu Phương viên (chữ Hán: 紹芳園) là vườn ngự uyển hoàng gia nhà Nguyễn nằm trong Tử Cấm Thành. Thiệu Phương viên là một trong 4 Ngự uyển trong Hoàng thành, gồm Thiệu Phương Viên, Ngự Viên, Cơ Hạ Viên, Doanh Châu. Vườn được xây dựng từ năm 1828, thời Minh Mạng, ở phía đông, bên trong cửa Hưng Khánh, thuộc Tử Cấm Thành. Dưới thời vua Thiệu Trị, vườn Thiệu Phương được vua xếp làm “đệ nhị cảnh”- thắng cảnh thứ hai trong “Thần kinh thập nhị cảnh” gắn liền với bài thơ Vĩnh Thiệu Phương Văn nổi tiếng:
'' Vườn rộng mênh mông thắm sắc hoa,
Lan vươn dáng khỏe, sen tròn trịa,
Cúc nép thân thon, mai mặn mà.
Ngoài cảnh cỏ cây xuân nắng gội,
Trong nhà sách vở đạo hòa ca.
Xét suy thời thế nên chăm học,
Thuật tác, thi thư phải trải qua. '' thumb|left|300px|Bức tranh gương vẽ Thiệu Phương viên với kiến trúc Vạn tự hồi lang. Vườn nổi tiếng với kiểu cấu trúc Vạn tự hồi lang, tức có hành lang uốn khúc hình chữ VẠN (卍) nằm ở trung tâm chạy ra 4 phía. Tại 4 góc của hồi lang này có 4 công trình kiến trúc nhỏ, gồm 2 đường và 2 hiên. Phía nam vườn là khu Duyệt Thị đường; phía bắc - qua hồ Ngọc Dịch là Ngự Viên; phía tây là Thanh Hạ Thư Lâu (tức Thái Bình Lâu) và phía đông là bờ tường phía đông của Tử Cấm thành. Quanh vườn có tường gạch bao bọc, cửa chính mở về phía nam. Nhà ở góc tây nam gọi là Di Nhiên đường, quay mặt về hướng nam, bên phải của nhà này là cửa Di Nhiên, xây mặt hướng đông. Hiên ở góc đông nam gọi là Vĩnh Phương hiên, mặt quay về hướng đông, bên tây của hiên này có chiếc hồ nhỏ, gọi là Tiểu Hữu thiên bên phải hiên là cửa vườn Thiệu Phương, hướng nam. Nhà ở góc đông bắc mang tên Cẩm Xuân đường, quay mặt về hướng bắc, trước nhà có cửa phường Cẩm Xuân bên phải nhà là cửa Cẩm Xuân, đều xây về hướng bắc, phía đông Cẩm Xuân đường, thuộc về trường lang men theo tường Cung thành có cửa Cấm Uyển, hiên ở góc tây bắc có tên là Hàm Xuân hiên, mặt quay về hướng tây.
Trong vườn, ở phía tây của Vạn Tự Hồi Lang, có hai lạch nước đều mang tên là Ngự Câu, thông với hồ Ngọc Dịch ở phía bắc bằng đường cống. Trên bờ phía đông của lạch có đắp một hòn núi nhỏ, tên gọi là Trích Thúy sơn.
Cung Diên Thọ
nhỏ|phải|300px|Thọ Chỉ môn (壽祉門)- cổng chính dẫn vào cung Diên Thọ. nhỏ|phải|300px|Diên Thọ chính điện Cung Diên Thọ (tiếng Hán: 延壽宮) là một hệ thống kiến trúc cung điện trong Hoàng thành Huế, nơi ở của các Hoàng thái hậu hoặc Thái hoàng thái hậu triều Nguyễn. Nằm ở phía tây Tử Cấm Thành, phía bắc điện Phụng Tiên và phía nam cung Trường Sanh, cung Diên Thọ được coi là hệ thống kiến trúc cung điện quy mô nhất còn lại tại Cố đô Huế. nhỏ|phải|300px|Khương Ninh các nằm bên phải của Chính điện Diên Thọ. |300px|thumb|Trường Du tạ. Trải qua nhiều lần tu sửa, khuôn viên cung Diên Thọ ngày nay rộng khoảng 17500m² với các công trình còn tồn tại như:
Các công trình này được nối kết với nhau bằng hệ thống hành lang có mái che. Ngoài ra còn có các công trình phụ như:
Được xây dựng vào tháng 4 năm 1804 để làm nơi sinh sống của bà Hiếu Khang hoàng hậu, mẹ vua Gia Long, cung Diên Thọ (khi đó mang tên là cung Trường Thọ) tiếp tục được các đời vua sau như Minh Mạng, Tự Đức, Thành Thái, Khải Định cho đại tu, sửa chữa và đổi tên nhiều lần để trở thành nơi ở của nhiều vị Hoàng thái hậu triều Nguyễn. Sau khi nhà Nguyễn sụp đổ vào năm 1945, dù nhiều công trình trong Đại Nội bị tàn phá nặng nề hoặc biến mất nhưng toàn bộ khuôn viên cung Diên Thọ hầu như vẫn còn nguyên vẹn.
Cung Trường Sanh
nhỏ|phải|300px|Cung Trường Sanh.Cung Trường Sanh hay Cung Trường Sinh (chữ Hán: 長生宮), còn có tên gọi khác là Cung Trường Ninh (長寧宮), được xây dựng phía Tây Bắc Hoàng thành Huế với vai trò ban đầu là hoa viên, nơi các vua triều Nguyễn mời mẹ mình đến thăm thú ngoạn cảnh. Về sau cung được chuyển thành nơi ăn ở sinh hoạt của một số bà Hoàng thái hậu và Thái hoàng thái hậu. Các công trình chính của cung:
Cung Trường Sanh được xây dựng vào năm Minh Mạng thứ nhất (1821) ở phía Tây Bắc Hoàng thành, phía sau cung Diên Thọ. Trong thời kỳ rực rỡ nhất, kiến trúc cảnh quan của Cung Trường Sanh được vua Thiệu Trị xếp vào hàng thứ bảy và được vịnh thơ trong Thần kinh nhị thập cảnh
Cung Khôn Thái
300px|thumb|left|Phương đình trước điện Kiến Trung, nền của cung Khôn Thái xưa. Cung Khôn Thái (chữ Hán: 坤泰宮) nằm ngay phía sau điện Càn Thành. Cung này là nơi ở cho các bà Hoàng hậu, Hoàng Quý phi triều Nguyễn. Cung có một chính điện là điện Cao Minh Trung Chính (chữ Hán: 高明中政殿), lập vào năm Gia Long thứ ba (1804). Chính tịch 7 gian, tiền tịch, hậu tịch đều 9 gian, diện làm theo kiểu "trùng thiềm trùng lương", lợp ngói âm dương. Phía đông của điện Cao Minh Trung Chính có Viện Tịnh Quan (chữ Hán: 靜觀院) - một nhà hát để phục vụ riêng cho vua và hoàng phi xem. Vua Thành Thái là người thường xem diễn tuồng nơi đây, vua không chỉ là người đánh trống chầu giỏi mà đôi lần, vua còn lên sân khấu để diễn tuồng với vai Thạch Giải (tuồng "Xảo Tống"). 300px|thumb|left|Khu vực bên trái là hoa viên trước điện Kiến Trung, vốn là nền cũ của cung Khôn Thái. Tuy nhiên, cung Khôn Thái đã bị triệt giải vào thời Khải Định, chỉ còn là dãy hành lang lợp ngói nối điện Dưỡng Tâm và viện Thuận Huy, phía sau là hai nhà phương đình cùng một hoa viên theo kiểu phương Tây trước điện Kiến Trung.
Lục Viện
right|thumb|300px|Trường lang khu vực phía trước Viện Thuận Huy. right|thumb|300px|Trường lang khu vực phía trước Viện Thuận Huy. Lục viện (六院) của nhà Nguyễn bao gồm: Các viện này là nơi ở và sinh hoạt của các phi tần nhà Nguyễn, được gọi chung là Lục viện (六院).
Miếu thờ
nhỏ|trái|300px|Miếu môn, cổng vào [[Khu vực các miếu thờ ở Đại Nội Huế|khu vực các miếu thờ]]
Thế Tổ Miếu
nhỏ|trái|300px|Thế miếu Thế Tổ miếu (chữ Hán: 世祖廟) thường gọi là Thế miếu (世廟) nằm ở góc tây nam bên trong Hoàng thành Huế, là nơi thờ các vị vua triều Nguyễn. Đây là nơi triều đình đến cúng tế các vị vua quá cố, nữ giới trong triều (kể cả hoàng hậu) không được đến tham dự các cuộc lễ này.
Khuôn viên của Thế Tổ miếu có hình chữ nhật, diện tích khoảng trên 2ha, chiếm đến 1/18 diện tích toàn bộ các khu vực bên trong Hoàng thành và Tử Cấm thành. Thế Tổ miếu là một công trình kiến trúc gỗ rất lớn được xây theo lối "trùng thiềm điệp ốc" đặt trên nền cao gần 1 m. Bình diện mặt nền hình chữ nhật (54,60 m × 27,70 m), diện tích 1500 m². Nhà chính có 9 gian và 2 chái kép, nhà trước có 11 gian và 2 chái đơn, nối liền nhau bằng vì vỏ cua chạm trổ rất tinh tế. Mái được lợp ngói hoàng lưu ly với đỉnh nóc gắn liền thái cực bằng pháp lam rực rỡ. Bên trong khuôn viên ngoài tòa Thế Tổ miếu là công trình chính còn có thêm các công trình khác như Thổ công từ, Cửu đỉnh, Hiển Lâm các, Canh Y điện, Tả vu, Hữu vu.
Hưng Tổ Miếu
nhỏ|phải|300px|Hưng Miếu Hưng Tổ Miếu (chữ Hán: 興祖廟) còn gọi là Hưng Miếu (興廟), là ngôi miếu thờ cha mẹ vua Gia Long - ông Nguyễn Phúc Luân (hay Nguyễn Phúc Côn) và bà Nguyễn Thị Hoàn, vị trí ở tây nam Hoàng thành, nằm phía sau Thế Miếu và cách Thế Miếu chừng 50 mét về phía Bắc. Miếu là một ngôi nhà kép chừng 400m² mái được lợp bằng ngói âm dương men vàng, nền cao 0,68 m bó bằng đá Thanh. Toàn bộ dàn trò (9 hàng cột tình từ trước đến dau và 8 hàng cột tính từ trái sang phải, kê chân trên đá tảng) cùng với các mảng trang trí đều được làm bằng gỗ quý: lim, sao, kền kền, huê mộc.
Phần chính doanh gồm có 3 gian và 2 kép, tiền doanh có 5 gian và 2 chái đơn. Mặt trước của mỗi chái đơn mà mộ mảng tường xây được trang trí chữ "thọ" cách điệu, có tác dụng tăng tính chụi lực.
Sân trước Hưng miếu có hình chữ nhật (20m x 18,45m) được lát gạch bát tràng. Giữa sân là đường thần đạo lát bằng đá thanh, chạy từ bậc thềm ra đến miếu môn phía trước rộng 2,15m. Song song với hàng cột hiên là dãy các chậu sứ trồng cây cảnh mỗi chậu đặt trên đôn bằng đá gồm sáu cái. Bên phải sân có một cái lư dùng để đốt tờ sớ.
Bên phải trái trong khuôn viên Hưng miếu còn có hai ngôi nhà Thần Khố (nhà kho của thần) và Thần Trù (nhà bếp của thần). Bên trái khuôn viên hiện vẫn còn 2 bia đá: bia đá dựng năm 1804 khắc bài Ngự chế của Gia Long và bia đá dựng năm 1821 khắc bài Ngự chế của Minh Mạng nói lại lịch sử xây dựng Hưng miếu và Thế miếu.
Thái Tổ Miếu
Quy mô và bố trí kiến trúc của Thái miếu gần tương tự như Thế miếu,nhưng Thái miếu còn lớn hơn cả Thế miếu, và là kiến trúc bằng gỗ lớn nhất trong Hoàng thành. Tòa điện chính xây theo lối nhà kép trùng thiềm điệp ốc, chính đường 13 gian 2 chái kép, tiền đường 15 gian 2 chái đơn. Phía đông điện chính là điện Long Đức, phía nam có điện Chiêu Kính (昭敬殿). Đối diện với điện Chiêu Kính ở phía tây là điện Mục Tư (穆思殿), phía bắc điện này là Thổ Công từ (土公祠).
Trước sân Thái miếu có  Tuy Thành các (綏成閣, tên cũ là gác Mục Thanh) gần giống với Hiển Lâm các ở Thế miếu. Hai bên Tuy Thành các có tường ngắn, trên có lầu chuông, lầu trống, dưới trổ cửa vòm. Phía nam của Tuy Thành các, 2 bên có nhà Tả vu, Hữu vu. Toàn bộ khu vực Thái miếu có tường gạch bao bọc, trổ 5 cửa ra các phía. Các án thờ của chúa Nguyễn đều đặt trong tòa điện chính, bài vị phối thờ các công thần đặt ở Tả vu và Hữu vu. Lễ tế tổ chức 1 năm 5 lần vào các tháng mạnh xuân, mạnh hạ, mạnh thu, mạnh đông và quý đông.
Năm 1947, khu vực Thái Miếu bị thiêu hủy gần như hoàn toàn. Năm 1971 - 1972, hội đồng trị sự Nguyễn Phước Tộc đã quyên góp và dựng lại một tòa Thái miếu 5 gian tạm trên nền cũ ngôi điện chính để làm nơi thờ tự các chúa Nguyễn. Ngôi Thái miếu này qui mô nhỏ hơn rất nhiều so với tòa Thái miếu gốc.
Triệu Tổ Miếu
nhỏ|phải|300px|Triệu Tổ miếu, nơi thờ [[Nguyễn Kim, cha của chúa Tiên Nguyễn Hoàng.]] Triệu Tổ miếu (chữ Hán: 肇祖廟) hay là Triệu miếu (肇廟), được xây dựng năm Gia Long thứ 3 (1804). Miếu này nằm ở phía bắc của Thái Miếu trong hoàng thành Huế, là miếu thờ Nguyễn Kim, thân sinh của chúa Tiên Nguyễn Hoàng.
Về hình thức và quy mô kiến trúc, Triệu miếu tương tự như Hưng miếu, miếu gồm 1 tòa điện chính theo lối nhà kép, chính đường 3 gian 2 chái, tiền đường 5 gian 2 chái đơn. Hai bên điện chính có Thần Khố (phía đông) và Thần Trù (phía tây).
Triệu Miếu là một trong số ít công trình trong Hoàng thành còn tồn tại sau chiến tranh. Nhưng sau 200 năm tồn tại, công trình này đã xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2016, Triệu Miếu được tu bổ với tổng giá trị hơn 35,6 tỷ đồng.
Hiển Lâm Các
nhỏ|trái|300px|Hiển Lâm Các Hiển Lâm Các (chữ Hán: 顯臨閣) được xây dựng vào năm 1821 và hoàn thành vào năm 1822 thời vua Minh Mạng nằm trong khu vực miếu thờ trong hoàng thành Huế, cao 17m và là công trình kiến trúc cao nhất trong Hoàng thành. Đây được xem là đài kỷ niệm ghi nhớ công tích của các vua nhà Nguyễn và các quan đại thần có công lớn của triều đại.
Hiển Lâm Các là một công trình kiến trúc bằng gỗ cao 3 tầng, được dựng trên khối nền cao hình chữ nhật, nền lát gạch Bát Tràng, xây bó bằng gạch vồ, vôi vữa và đắp nổi mảnh sành để trang trí. Từ dưới bước lên mặt nền bằng hai hệ thống bậc cấp được làm từ đá xanh Thanh Hóa, ở trước và sau mỗi hệ thống có 9 cấp bậc. Hai bên thành bậc cấp đắp hình rồng ở giữa là giới hạn lối đi chỉ dành riêng cho vua.
Kiến trúc của Hiển Lâm Các được chia làm 3 phần rõ rệt. Tầng 1 có tất cả 5 gian, kiến trúc của tầng 1 được xem là sắc sảo với những bản điêu khắc đạt đến trình độ điêu khắc tinh xảọ Tại các cột, kèo của tầng 1, các bản điêu khắc có in hình rồng, hoa, lá có giá trị rất cao về mặt kiến trúc. Ở hàng cột 3 tính từ mặt trước, dựng một dãy đố bản, giữa mỗi gian trổ một cửa vòm. Các hệ thống kèo, liên ba, đố bản ở tầng này đều chạm nổi các mô típ hình rồng cách điệu hóa thành dây leo lá cuốn. Trên cửa giữa treo tấm hoành phi lớn đề ba chữ “Hiển Lâm Các” với nền sơn màu lục, khung chạm 9 con rồng vờn mây sơn son thếp vàng rất tinh xảo, điêu luyện. Chiếc cầu thang nhỏ bằng gỗ được bắc lên tầng 2 được coi là một tác phẩm giá trị nhất của Hiển Lâm Các. Tầng 2 được chia làm 3 gian và tầng 3 chỉ có 1 gian. Trên cùng của tầng 3 có đựng một bình rượu màu vàng. Tất cả 12 mái, 4 cột chính chạy suốt chiều cao của Hiển Lâm Các là 13m và diện tích mặt bằng Hiển Lâm Các là 300m².
Hiển Lâm các là một trong số ít công trình trong hoàng thành còn tồn tại sau chiến tranh.
Cửu Đỉnh
nhỏ|phải|300px|Cửu đỉnh tại Huế
Cửu Đỉnh của Nhà Nguyễn (tiếng Hán: 阮朝九鼎) là chín cái đỉnh bằng đồng đặt ở trước Hiển Lâm Các đối diện với Thế Miếu, phía tây nam Hoàng thành Huế. Tất cả đều được đúc ở Huế vào cuối năm 1835, hoàn thành vào đầu năm 1837. Mỗi đỉnh có một tên riêng ứng với một vị hoàng đế của triều Nguyễn, chúng có trọng lượng khác nhau và hình chạm khắc bên ngoài đỉnh cũng khác nhau. 9 đỉnh đó là:
Điện Phụng Tiên
thumb|left|300px|Cổng chính dẫn vào điện Phụng Tiên nhỏ|300px|trái|Điện Phụng Tiên năm [[1930.]]
Điện Phụng Tiên (chữ Hán: 奉先殿) là một ngôi điện nằm ở gần cửa Chương Đức, phía trước Cung Diên Thọ, cửa tây của Hoàng thành được vua Gia Long và vua Minh Mạng xây dựng dùng để thờ cúng các vua triều Nguyễn. Khác với Thế Miếu, điện này tuy cũng thờ các vị vua và hoàng hậu nhà Nguyễn nhưng nữ giới trong triều được phép đến đây cúng tế. Điện Phụng tiên là một tòa nhà kép to lớn, to ngang Thế Miếu nhưng có thêm mái lưa ở phía trước. Phần chính doanh có 9 gian 2 chái, mỗi gian thờ một vua; phần tiền doanh có 11 gian. Mái điện được lợp ngói ống hoàng lưu ly cùng với ngói câu đầu trích thủy; phần nền thì được lát bằng gạch Bát Tràng tráng men. 300px|nhỏ|trái|Nền móng điện Phụng Tiên. Sân trước điện khá rộng cũng được lát bằng gạch Bát Tràng. Sát hiên trước có một hàng chậu sứ trồng cây cảnh được đặt trên các đôn bằng đá chạm. Cuối sân có một bể cạn lớn làm bằng đá, bên trong có một hòn non bộ, xây bằng đá tựa vào một bức bình phong giăng dài phía sau cửa tam quan. Ở giữa mặt trước khuôn viên có vòng thành bao quanh. Ngoài ra, nó còn là nơi lưu trữ nhiều bảo vật của nhiều đời vua nhà Nguyễn. Tháng 2 năm 1947, toàn bộ điện bị đốt cháy, hiện nay chỉ còn lại cửa Tam Quan và vòng tường thành còn tương đối nguyên vẹn.
Phủ Nội Vụ
Nội Vụ phủ (chữ Hán: 內務府, tiếng Anh: Imperial Household Department), còn gọi là "phủ Nội vụ", là cơ quan coi giữ tài sản, vật dụng cho Hoàng đế và hoàng gia tại nội cung.
là cơ quan coi giữ kho tàng, của công và các hạng vàng ngọc châu báu, tơ lụa trong cung, đồng thời lo việc thu phát cất trữ các vật cống tiến. Vì vậy, trong Nội vụ phủ có nhiều Ty và cục thợ thủ công. Ngoài ra, Nội vụ phủ còn giữ trách nhiệm quản lý và sản xuất các vật dụng cho Hoàng đế và nội cung dùng, còn việc phân phối đều là cơ cấu Nữ quan, gọi là Lục thượng.
Nguyên đời Gia Long, Nội vụ phủ là cơ quan tên Nội đồ gia (內塗家). Năm Minh Mạng nguyên niên (1820), vua Thánh Tổ đổi tên thành Nội vụ phủ như chúng ta biết. Nội vụ phủ thời Nguyễn bao gồm các thuộc viên và kho hàng như sau: Nội vụ phủ có Tiết thận ty quản lý các cục thợ như may, thêu, nhuộm, dệt, v.v.
Vườn Cơ Hạ
Cơ Hạ viên (chữ Hán: 幾暇園) là một trong 5 khu vườn ngự uyển nằm bên trong Hoàng thành Huế. Theo sử liệu triều Nguyễn ghi lại: Khởi thủy, vườn Cơ Hạ là nơi học tập của Thái tử Nguyễn Phúc Đảm (tức vua Minh Mạng về sau) khi còn ở trong cung. Năm Minh Mạng thứ 18 (1837), khu vực trên được sửa sang lại, mở rộng khuôn viên nối tiếp với Hậu Hồ (cũng là một vườn thượng uyển) với chức năng như một Ngự viên. Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843), nhà vua cho dựng thêm các đình, viện, đài tạ... nâng cấp thành vườn thượng uyển, gọi là vườn Cơ Hạ. Thời Tự Đức còn bổ sung và sửa sang thêm một số công trình khác. Về cuối triều Nguyễn, do thiếu điều kiện chăm sóc nên khu vực vườn Cơ Hạ bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm Thành Thái thứ 17 (1905), triều đình cho giải phóng hành lang hai bên để làm nhà ở cho Biền binh.
Năm 2012, Sau một thời gian dài hoang phế, một trong những vườn Thượng uyển nổi tiếng cung đình Huế xưa là vườn Cơ Hạ với diện tích 16.800 m2 đã được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phục hồi lại đẹp tuyệt như hình dáng những năm xưa nhân dịp Festival Huế.
Lầu Tứ Phương Vô Sự
thumb|300px|left|Lầu Tứ Phương Vô Sự nằm trên nền Bắc Khuyết đài, là điểm chính Bắc của Hoàng thành Huế. Lầu Tứ Phương Vô Sự (chữ Hán: 樓四方無事) là công trình kiến trúc hai tầng, nằm trên đài Bắc Khuyết của Hoàng thành Huế. Lầu Tứ Phương Vô Sự được xây dựng và khánh thành năm 1923 để chuẩn bị cho lễ mừng thọ "Tứ tuần đại khánh tiết" của vua Khải Định vào năm 1924. Sau đó, lầu Tứ Phương Vô Sự trở thành nơi cho nhà vua và hoàng gia hóng mát, cũng là nơi học tập hàng ngày của các vị hoàng tử và công chúa giai đoạn cuối triều Nguyễn.
Chú thích
Thể loại:Hoàng thành Huế Thể loại:Thành cổ Việt Nam Thể loại:Kinh thành Huế
Toàn ảnh điện tử
nhỏ|phải|300px|Sơ đồ nguyên lý cấu trúc của một hệ ghi toàn ảnh điện tử Toàn ảnh điện tử hay Toàn ký điện tử là một kỹ thuật phân tích cấu trúc điện từ của vật rắn, được phát triển từ kính hiển vi điện tử truyền qua, dựa trên nguyên tắc ghi lại ảnh toàn ký của chùm điện từ tán xạ qua vật rắn, với chùm điện tử gốc ban đầu.
Nguyên lý của toàn ảnh điện tử
Toàn ảnh điện tử hoàn toàn tương tự với phép toàn ảnh quang học (được phát minh bởi Dennis Gabor), chỉ có điều sóng được sử dụng ở đây là sóng điện tử và sự tán xạ của sóng điện tử được ghi lại là do sự tán xạ trên trường điện từ của mẫu vật. Để thực hiện phép toàn ảnh điện tử, người ta ghi lại sự giao thoa của 2 chùm điện tử kết hợp được phát ra từ cùng một nguồn (được chia thành hai nhờ bộ lăng kính tách chùm tia). Để tạo ảnh giao thoa chất lượng cao, điện tử được dùng phải là sóng điện tử được phát ra từ các súng phát xạ trường (có độ đơn sắc rất cao).
Khi một chùm điện tử chiếu qua mẫu vật, sóng điện tử bị lệch pha do sự tán xạ với từ trường và trường tĩnh điện của mẫu vật. Và sự dịch pha được cho bởi công thức:
số hạng đầu tiên là thành phần tán xạ trên trường tĩnh điện, số hạng thứ hai là tán xạ trên từ trường. Công thức có thể viết gọn lại thành :
với V, t lần lượt là trường tĩnh điện nội trung bình, độ dày của mẫu vật, \lambda, E là bước sóng và thế tăng tốc của điện tử; \vec{A} là thế véctơ sinh ra do từ trường của mẫu vật. nhỏ|phải|300px|Ảnh toàn ảnh điện tử ghi lại xung quanh một [[đômen từ|vách đômen của mẫu màng mỏng từ]]
Ảnh toàn ảnh ghi lại trên màn ảnh là hình ảnh giao thoa của chùm tia điện tử ban đầu và chùm tia điện tử (đã bị lệch pha) sau khi truyền qua vật. Cường độ của ảnh phân bố được cho bởi công thức :
với là biên độ sóng điện tử và góc chồng chập 2 chùm tia.
Lịch sử phát triển, ưu điểm và hạn chế
Toàn ảnh điện tử được phát triển từ nguyên lý toàn ký của Dennis Garbor bởi nhóm nghiên cứu của Gottfried Möllenstedt, Heiner Düker, và Herbert Wahl ở Trường Đại học Tübingen, Đức vào giữa những thập niên 1950 và tiếp tục được phát triển mạnh kể từ thập niên 1970 với sự ra đời của súng phát xạ điện tử phát xạ trường.
Ngày nay, toàn ảnh điện tử đã trở thành một kỹ thuật được phát triển mạnh, cho phép nghiên cứu cấu trúc từ của các màng mỏng (giống như các kỹ thuật khác của TEM như hiển vi Lorentz...). Điểm mạnh của toàn ảnh điện tử là có khả năng cho độ phân giải không gian rất cao (có thể đạt tới cấp độ dưới 1 nm) và rất nhạy với sự thay đổi của trường điện từ trong mẫu vật do vậy có khả năng tạo độ phân giải thời gian rất tốt.
Điểm kém là quá trình cài đặt phức tạp và đòi hỏi chùm điện tử có tính kết hợp cao, có nghĩa là nó đòi hỏi những nguồn phát điện tử phát xạ trường với chất lượng rất cao (điều này ảnh hưởng nhiều đến giá thành và tính chất hoạt động).
Xem thêm
Thể loại:Vật lý chất rắn Thể loại:Từ học Thể loại:Kính hiển vi Thể loại:Kính hiển vi điện tử Thể loại:Chụp ảnh từ Thể loại:Kính hiển vi điện tử truyền qua
Hoàng Đức Chính (Hòa Bình)
Hoàng Đức Chính (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1981, người Mường) là Đại biểu Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông hiện là Tỉnh ủy viên, Bí thư huyện ủy Lạc Sơn, Đại biểu Quốc hội khóa XV từ Hòa Bình. Ông từng là Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Kinh tế – Ngân sách của Hội đồng nhân dân tỉnh Hòa Bình.
Hoàng Đức Chính là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, học vị Cử nhân Tài chính – Ngân hàng, Thạc sĩ Kinh tế nông nghiệp, Cao cấp lý luận chính trị. Ông có sự nghiệp đều công tác ở quê nhà Hòa Bình.
Xuất thân và giáo dục
Hoàng Đức Chính sinh ngày 16 tháng 5 năm 1981 tại xã Tân Vinh, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Ông là người dân tộc Mường, lớn lên và tốt nghiệp phổ thông ở Lương Sơn, theo học đại học ở Hà Nội và tốt nghiệp Cử nhân Tài chính – Ngân hàng tiếp tục học cao học và nhận bằng Thạc sĩ Kinh tế nông nghiệp. Ông được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 14 tháng 7 năm 2006, trở thành đảng viên chính thức sau đó 1 năm, từng theo học các khóa chính trị ở Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và tốt nghiệp Cao cấp lý luận chính trị. Hiện ông thường trú ở phường Phương Lâm, thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình.
Sự nghiệp
Tháng 9 năm 2003, sau khi tốt nghiệp đại học, Hoàng Đức Chính trở về Hòa Bình, được Điện lực tỉnh Hòa Bình nhận vào làm Chuyên viên Phòng Tài chính – Kế toán. Ông công tác thời gian ngắn ở cơ quan này, sang tháng 7 năm 2004, ông được tuyển công chức vào Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình, bổ nhiệm làm Chuyên viên Phòng Tài chính – Đầu tư, Sở Tài chính tỉnh Hòa Bình. Tháng 1 năm 2007, ông được điều sang Văn phòng Tỉnh ủy Hòa Bình, nhậm chức Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Tài chính Đảng, đồng thời là Bí thư Chi đoàn cơ quan Văn phòng Tỉnh ủy Hòa Bình, rồi được phân công phụ trách phòng, là Đảng ủy viên cơ quan này từ tháng 7 năm 2010. Tháng 9 năm 2010, ông chuyển vị trí làm Phó Trưởng phòng Tổng hợp, một phòng khác của Văn phòng Tỉnh ủy, sau nửa năm thì chuyển tới Văn phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân tỉnh làm Bí thư Chi bộ, Trưởng phòng Công tác Hội đồng nhân dân. Tháng 7 năm 2011, ông giữ chức Phó Trưởng ban chuyên trách Ban Kinh tế – Ngân sách của Hội đồng nhân dân tỉnh Hòa Bình khóa XV nhiệm kỳ 2011–2016, tiếp tục giữ cương vị này ở khóa XVI nhiệm kỳ 2016–2021, và cũng là Đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh. Tháng 12 năm 2018, ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Hòa Bình.
Tháng 9 năm 2020, Hoàng Đức Chính được bầu làm Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Kinh tế – Ngân sách của Hội đồng nhân dân tỉnh Hòa Bình, sang tháng 10 tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020–2025, thì được bầu vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh. Năm 2021, với sự giới thiệu của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, ông tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội từ Hòa Bình, thuộc đơn vị bầu cử số 1 gồm thành phố Hòa Bình, huyện Đà Bắc, Lương Sơn, Mai Châu, Tân Lạc, rồi trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XV với tỷ lệ 85,74%. Ngày 23 tháng 7 năm 2021, ông được phê chuẩn làm Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Hòa Bình.
Liên kết ngoài
Thể loại:Nhân vật còn sống Thể loại:Sinh năm 1981 Thể loại:Người Hòa Bình Thể loại:Người Mường Thể loại:Cựu sinh viên Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Thể loại:Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV Thể loại:Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Giáo hoàng Victor III
Victor III là người kế nhiệm Giáo hoàng Gregory VII và là vị giáo hoàng thứ 158 của Giáo hội Công giáo.
Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1086 và ở ngôi Giáo hoàng trong 1 năm 3 tháng vài ngày. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng vào ngày 24 tháng 5 năm 1086 và qua đời ngày 6 tháng 9 năm 1087.
Ông đã tiếp tục công việc cải cách của Gregory VII. Trong suốt triều Giáo hoàng của ông, ông được nữ bá tước Mathilde Canossa giúp đỡ và được Robert Guiscard bảo vệ. Victor III được chọn bởi Gregory, song ông cảm thấy không phải khi thế chỗ vào địa vị đó. Cho nên chỉ sau một thời gian ngắn ông từ chức và về hưu ở Montecassino.
Ông đã qua đời ở Montecassino, nơi mà ông đã từng là đan viện phụ. Victor II ra vạ tuyệt thông Giáo hoàng Clêmentê III và từng trú ngụ trên đảo Tiber. Victor II đã được giáo hội suy tôn lên hàng chân phước.
Tham khảo
Thể loại:Giáo hoàng Thể loại:Chân phước Thể loại:Mất năm 1087 Thể loại:Giáo hoàng người Ý
Nhà thờ chính tòa Siena
Nhà thờ chính tòa Siena (Duomo di Siena) là một nhà thờ có từ thời trung cổ ở Siena, Ý, hiến đâng từ những ngày đầu như là một nhà thờ Công giáo La Mã Maria, và bây giờ cống hiến cho Lễ Đức Mẹ Lên Trời.
Trước đây là trụ sở giám mục của Giáo phận Siena, từ thế kỷ 15 của Tổng Giáo phận Siena, nó bây giờ của Tổng Giáo phận Siena-Colle di Val d'Elsa-Montalcino.
Nhà thờ chính tòa này ban đầu được thiết kế và hoàn thành giữa năm 1215 và 1263 tại chỗ của một kiến trúc có trước đó. Nó có hình dạng của một cây thánh giá Latinh với một cánh Ngang trong nhà thờ hơi nhô ra, một mái vòm và một tháp chuông. Mái vòm vương lên từ một nền móng có dạng lục giác với các cột hỗ trợ. Các đèn lồng trên đỉnh mái vòm được Gian Lorenzo Bernini thêm vào. Gian giữa của giáo đường được tách ra khỏi hai lối đi bởi vòm hình bán nguyệt. Ngoại thất và nội thất được xây dựng bằng đá cẩm thạch trắng và xanh lá-đen thành những sọc xen kẽ nhau, với việc bổ sung các bằng đá cẩm thạch màu đỏ trên mặt tiền. Đen và trắng là những màu sắc mang tính biểu tượng của Siena, liên quan đến những con ngựa màu đen và màu trắng của 2 nhà sáng lập theo huyền thoại của thành phố, Senius và Aschius.
Lịch sử
Nguồn gốc của cấu trúc đầu tiên thì mơ hồ và đầy huyền thoại. Trong thế kỷ thứ 9 có một nhà thờ với cung điện của giám mục tại vị trí hiện tại. Trong tháng 12 năm 1058 một công nghị mà tổ chức tại nhà thờ này dẫn đến việc bầu Giáo hoàng Nicôla II và sự phế truất Giáo hoàng đối lập Biển Đức X.
Trong năm 1196 phường hội thợ xây nhà thờ, Opera di Santa Maria, được cho phụ trách việc xây dựng một nhà thờ mới. Công trình được bắt đầu với cánh Ngang phía bắc - nam, và hoạch định phần chính rộng hơn sẽ được thêm vào sau đó, nhưng sự mở rộng này không bao giờ được hoàn tất.
Vào năm 1215 những buổi lễ hàng ngày đã được thực hiện trong nhà thờ mới. Có ghi chú từ năm 1226 trở đi việc chuyên chở đá cẩm thạch màu đen và trắng, có lẽ cho việc xây dựng các mặt tiền và tháp chuông. Các hầm và Gian Ngang được xây dựng vào năm 1259-1260. Năm 1259 Manuello di Ranieri và con trai ông Parri khắc một số quầy dàn hợp xướng bằng gỗ, được thay thế khoảng 100 năm sau đó và bây giờ đã biến mất. Trong năm 1264, Rosso Padellaio được trả tiền cho khối cầu bằng đồng trên đỉnh của mái vòm.
Một sự bổ sung lớn thứ hai của phần chính nhà thờ được hoạch đinh vào năm 1339. Nếu hoàn tất nó sẽ tăng gấp đôi kích thước của cấu trúc bằng một gian giữa nhà thờ hoàn toàn mới và hai lối đi vuông góc với gian giữa nhà thờ hiện tại và trung tâm trên bàn thờ cao. Việc xây dựng được bắt đầu dưới sự chỉ đạo của Giovanni di Agostino, được biết đến nhiều hơn như là một nhà điêu khắc. Việc xây dựng đã bị ngưng bởi bệnh dịch hạch, được gọi là cái chết đen vào năm 1348. Những sai lầm cơ bản trong xây dựng trở nên rõ ràng vào lúc đó, tuy nhiên công việc không bao giờ được nối tiếp. Các bức tường bên ngoài, phần còn lại của phần mở rộng này, bây giờ có thể được nhìn thấy ở phía nam của Duomo. Nền nhà của gian giữa chưa hoàn thành bây giờ đóng vai trò như một bãi đậu xe và bảo tàng, và mặc dù chưa hoàn thành, phần còn lại là minh chứng cho quyền lực, tham vọng và thành tựu nghệ thuật của người Siena.
Bên dưới dàn hợp xướng của Duomo (nhà thờ), phòng dẫn vào bên trong nhà thờ có một bức tranh tường quan trọng vào cuối thế kỷ 13 (khoảng năm 1280) được tìm thấy và khai quật vào năm 1999-2003. Những bức tranh tường hoạ tiết những cảnh từ Cựu Ước và cuộc đời của Chúa Kitô. Đây là một phần của lối vào của một nhà thờ trước đó. Nhưng khi nhà báp-têm được xây dựng, nhà thờ dưới mặt đất này chứa đầy những mảnh vụn. Phòng này bây giờ được mở cửa cho công chúng.
Tháp chuông có sáu cái chuông, cái lâu đời nhất được làm vào năm 1149.
Chú thích
Thể loại:Nhà thờ chính tòa tại Ý
Chuyển động học
Chuyển động học là một nhánh của cơ học cổ điển, có mục đích mô tả chuyển động của các điểm, vật thể và hệ vật trong khi bỏ qua nguyên nhân dẫn đến các chuyển động đó. Chuyển động học là một lĩnh vực nghiên cứu, thường được gọi là "hình học của chuyển động" và đôi khi được xem là một nhánh của toán học. Vấn đề về chuyển động học được phát sinh bằng việc mô tả lại hình dạng của hệ và khai báo các điều kiện ban đầu của bất kỳ giá trị đã biết nào về vị trí, vận tốc và/hoặc gia tốc các điểm trong hệ. Sau đó, sử dụng các lập luận từ hình học, vị trí, vecto và gia tốc của phần chưa biết trong hệ để xác định nó. Nghiên cứu về cách lực tác dụng lên các cơ quan nằm trong động học, chứ không phải chuyển động học. Để biết thêm thông tin, xem động học.
Chuyển động học được sử dụng trong vật lý thiên văn để mô tả sự chuyển động của các thiên thể và hệ thiên thể, trong kỹ thuật cơ khí, robot học và cơ sinh học để mô tả chuyển động của những hệ thống gồm nhiều bộ phận (hệ thống đa liên kết) chẳng hạn như một động cơ, một cánh tay robot hoặc bộ xương của cơ thể con người.
Nguồn gốc thuật ngữ
Thuật ngữ "kinematic" là từ tiếng Anh của cinématique của A.M. Ampère, đã được ông đặt ra từ tiếng Hy Lạp cổ đại κίνημα kinema ("độ dời, quỹ đạo"), bản thân nó đã bắt nguồn từ κινεῖν kinein ("chuyển động").
"Kinematic" và "cinématique" có liên quan đến từ cinéma trong tiếng Pháp, nhưng không từ nào bắt nguồn trực tiếp từ nó. Tuy nhiên, người ta đã lan truyền một từ gốc chung, như cinéma xuất phát từ dạng rút gọn của cinématographe, "máy chiếu hình ảnh chuyển động và máy ảnh," từ này cũng được chuyển thể từ tiếng Hy Lạp và cũng là từ viết bằng tiếng Hy Lạp.
Chuyển động học của quỹ đạo một chất điểm trong một trục tham chiếu không xoay
thumb|300px|Đại lượng chuyển động học của một chất điểm cổ điển: khối lượng m, vị trí r, vecto v, gia tốc a.
Chuyển động học của chất điểm là nghiên cứu quỹ đạo của một chất điểm. Vị trí của một chất điểm được định nghĩa là vectơ tọa độ từ gốc của một trục tọa độ đến chất điểm đó. Ví dụ, xét một toà tháp cao 50 m ở phía Nam căn nhà của bạn và đặt gốc toạ độ là nhà bạn đang sống, sao cho phía Đông là trục x, và phía Bắc chỉ trục y, thì vecto toạ độ của đáy toà tháp là r = (0, −50, 0). Nếu toà tháp cao 50 m, thì vecto toạ độ của đỉnh tháp là r = (0, −50, 50)'''.
Ở trường hợp tổng quát nhất, một hệ tọa độ ba chiều được sử dụng để xác định vị trí của một chất điểm. Tuy nhiên, nếu chất điểm được cố định chỉ di chuyển trong một mặt phẳng thì chỉ cần sử dụng hệ trục toạ độ hai chiều. Tất cả các quan sát trong vật lý đều chưa hoàn chỉnh nếu những quan sát được mô tả không được gắn vào trục tham chiếu.
Quỹ đạo của chất điểm là một hàm vecto theo thời gian,, xác định đường cong được vẽ ra bởi một chất điểm chuyển động, được cho bởi với toạ độ xP, yP và zP là các hàm phụ thuộc thời gian.
thumb|300px|right|Quãng đường di chuyển luôn luôn lớn hơn hoặc bằng độ dời.
Vận tốc và tốc độ
Vận tốc của chất điểm là đại lượng vecto mô tả hướng và độ lớn chuyển động của chất điểm. Về mặt toán học, tốc độ thay đổi của vectơ vị trí của một chất điểm, liên quan đến thời gian là vận tốc của chất điểm đó. Xét tỉ số được hình thành bằng cách chia khoảng cách hai vị trí của một chất điểm cho khoảng thời gian. Tỉ số này được gọi là vận tốc trung bình trong khoảng thời gian đó và được định nghĩa dạng Vận tốc=độ dời/thời gian thực hiện với ΔP là hiệu của vecto vị trí trong khoảng thời gian Δt.
Giới hạn khoảng thời gian Δt trở nên càng nhỏ, vận tốc trung bình trở thành đạo hàm theo thời gian của vector vị trí, Do đó, vận tốc là thương của sự thay đổi vị trí của một chất điểm với thời gian thực hiện thay đổi, và dấu chấm biểu thị đạo hàm của các hàm x, y và z theo thời gian. Ngoài ra, vận tốc còn là tiếp tuyến với quỹ đạo của chất điểm ở mọi vị trí của chất điểm dọc theo đường đi của nó. Lưu ý rằng trong hệ quy chiếu không xoay, đạo hàm của các trục toạ độ không được xem là hướng của nó và độ lớn không thay đổi.
Tốc độ của một vật là độ lớn |V| của vận tốc. Nó là một đại lượng vô hướng: với s là chiều dài cung được đo dọc theo quỹ đạo của chất điểm. Chiều dài cung này là sự di chuyển của một chất điểm theo thời gian là một lượng không giảm. Do đó, ds/dt không âm, qua đó thể hiện rằng vận tốc cũng không âm.
Gia tốc
Vecto vận tốc có thể thay đổi hướng hay độ lớn hay cả hai cùng lúc. Do đó, gia tốc là tốc độ thay đổi độ lớn của vector vận tốc cộng với tốc độ thay đổi hướng của vector vận tốc đó. Giống với việc dựa vào vị trí của chất điểm để xác định vận tốc của nó, ta cũng có thể dựa vào vecto vận tốc để xác định vecto gia tốc. Gia tốc của một chất điểm là vector được xác định bởi tốc độ thay đổi của vector vận tốc. Gia tốc trung bình của một chất điểm được định nghĩa bởi công thức. với ΔV là hiệu vecto vận tốc và Δt là khoảng thời gian.
Gia tốc của chất điểm là giới hạn của gia tốc trung bình khi khoảng thời gian tiến tới 0, là một phép đạo hàm theo thời gian, hay
Do đó, gia tốc là đạo hàm bậc nhất của vecto vận tốc và là đạo hàm bậc hai của vecto vị trí của chất điểm. Lưu ý rằng trong hệ quy chiếu không xoay, đạo hàm của các trục toạ độ không được xem là hướng của nó và độ lớn không thay đổi.
Độ lớn của gia tốc của một vật là độ lớn |A| của vecto gia tốc của nó. Nó là một đại lượng vô hướng:
Vecto vị trí tương đối
Một vecto vị trí tương đối là một vectơ xác định vị trí của một điểm tương ứng với một điểm khác. Đó là sự khác biệt về vị trí của hai điểm. Vị trí tương đối của một điểm A tương đối so với điểm B khác hiểu đơn giản là sự chênh lệch giữa các vị trí của chúng
đó là sự chênh lệch giữa các vectơ thành phần vị trí của chúng.
Nếu điểm A có các vị trí thành phần
Nếu điểm B có các vị trí thành phần
thì vị trí của điểm A so với điểm B là sự chênh lệch giữa các thành phần của chúng:
Vận tốc tương đối
300px|thumb|Vận tốc tương đối giữa hai chất điểm trong cơ học cổ điển.
Vận tốc của một chất điểm tương đối so với chất điểm khác hiểu đơn giản là sự chênh lệch giữa vận tốc của chúng
và là hiệu của các thành phần của vecto vận tốc.
Nếu điểm A có các thành phần vecto vận tốc
và điểm B có các thành phần vecto vận tốc
Ngoài ra, kết quả tương tự này có thể thu được bằng cách tính toán đạo hàm thời gian của vector vị trí tương đối RB/A.
Trong trường hợp vận tốc gần bằng vận tốc ánh sáng c (thường trong khoảng 95%), một dạng khác của vận tốc tương đối được gọi là tốc độ nhanh, phụ thuộc vào tỷ lệ giữa V và c, được sử dụng trong thuyết tương đối hẹp.
Gia tốc tương đối
Gia tốc tương đối của điểm C với điểm B khác hiệu đơn giản là sự chênh lệch gia tốc giữa chúng
và là sự chênh lệch của các vecto gia tốc thành phần.
Nếu điểm C có các gia tốc thành phần
và điểm B có các gia tốc thành phần
thì gia tốc tương đối của điểm C so với điểm B là hiệu giữa các gia tốc thành phần:
Ngoài ra, kết quả tương tự này có thể thu được bằng cách tính toán đạo hàm bậc hai của vectơ vị trí tương đối PB/A.
Quỹ đạo các chất điểm dưới gia tốc không đổi
Nếu gia tốc là một hằng số, phương trình vi phân Eq 1) có thể được tích phân trở thành vector gia tốc "A" của điểm "P" với hướng và độ lớn là hằng số. Một điểm như vậy được cho là chuyển động biến đổi đều. Trong trường hợp này, vận tốc V(t) và sau đó quỹ đạo P (t) của chất điểm có thể thu được bằng cách tích phân phương trình gia tốc A theo thời gian.
Giả sử rằng các điều kiện ban đầu của vị trí,, và vận tốc tại thời điểm t=0 đã được cho trước, tích phân cấp một cho ra vận tốc của chất điểm dưới dạng một hàm theo thời gian.
Tích phân cấp hai cho ra đường đi của nó (quỹ đạo),
Ngoài ra, mối quan hệ giữa độ dời, vận tốc, gia tốc và thời gian có thể được lập ra. Vì gia tốc là hằng số nên,
Mối quan hệ giữa vận tốc, vị trí và gia tốc không phụ thuộc thời gian có thể được lập ra bằng cách chuyển gia tốc trung bình theo thời gian và thay thế và đơn giản hóa