cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quận Will, Illinois
Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2000, quận đã có dân số 502.266 người, 167.542 hộ gia đình, và 131.017 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 600 người trên một dặm Anh vuông (232/km ²). Có 175.524 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 210 trên một dặm Anh vuông (81/km ²). Cơ cấu chủng tộc của dân cư sinh sống trong quận bao gồm 81,83% người da trắng, 10,45% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,21% người Mỹ bản xứ, 2,21% châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 3,63% từ các chủng tộc khác, và 1,63% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 8,71% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào. 18,1% là người gốc Đức, Ailen 12,8%, 10,1% và 9,8% người Ba Lan gốc Ý theo điều tra dân số năm 2000.
Tháp tuổi dân cư sinh sống trong quận với tỷ lệ như sau: 30,00% dưới độ tuổi 18, 8,10% 18-24, 32,90% 25-44, 20,60% từ 45 đến 64, và 8,30% từ 65 tuổi trở lên người. Độ tuổi trung bình là 33 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 99,80 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 97,40 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã đạt mức USD 62.238, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 69,608 (các con số này đã tăng lên 73.159 USD và 82.082 USD tương ứng là của một ước tính năm 2007 ). Phái nam có thu nhập trung bình USD 50.152 so với 31.345 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người đạt mức 24.613 USD. Có 3,40% gia đình và 4,90% dân số sống dưới mức nghèo khổ, trong đó có 5,60% những người dưới 18 tuổi và 5,50% của những người 65 tuổi hoặc hơn.
Crocothemis
Crocothemis là một chi chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae, phân họ Sympetrinae. Nhiều loài trong chi này được tìm thấy ở Nam Âu, châu Phi, châu Á, Úc và tây nam Thái Bình Dương. Chúng là các loài chuồn chuồn ngô có kích thước nhỏ đến trung bình.
Các loài
Chi này gồm các loài:
Tham khảo
Thể loại:Libellulidae
Maple Grove, Quận Manitowoc, Wisconsin
Maple Grove là một thị trấn thuộc quận Manitowoc, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 808 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Manitowoc, Wisconsin
Nantillé
Nantillé là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 55 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Charente-Maritime
Tsunokakushi
phải|nhỏ|167x167px|Cô dâu Nhật đội mũ tsunokakushi Tsunokakushi (角隠し) là một loại mũ truyền thống được cô dâu đội trong lễ cưới theo nghi thức Thần đạo truyền thống ở Nhật Bản.
Theo quan niệm truyền thống, tsunokakushi được đội lên đầu cô dâu để che đậy sự ghen tuông, bản ngã và  sự ích kỷ; nó cũng là tượng trưng cho hình tượng về một người vợ dịu dàng và ngoan ngoãn trong gia đình truyền thống Nhật Bản.
Tham khảo
Thể loại:Trang phục Nhật Bản
Đánh bắt cá quá mức
Đánh bắt cá quá mức có thể xảy ra ở các vùng nước ở mọi quy mô, chẳng hạn như ao, sông, hồ hoặc đại dương, và có thể dẫn đến cạn kiệt tài nguyên, giảm tốc độ tăng trưởng sinh học và mức sinh khối thấp. Việc đánh bắt cá quá mức và liên tục có thể dẫn đến sự phụ thuộc nghiêm trọng, nơi quần thể cá không còn khả năng tự duy trì nòi giống. Có một số hình thức đánh bắt cá quá mức, chẳng hạn như đánh bắt quá mức cá mập, điều đó đã dẫn đến sự đảo lộn của toàn bộ hệ sinh thái biển.
Khả năng phục hồi của loài cá sau đánh bắt quá mức phụ thuộc vào điều kiện của hệ sinh thái có phù hợp để phục hồi hay không. Những thay đổi mạnh mẽ về thành phần loài có thể dẫn đến sự thay đổi hệ sinh thái, trong đó, các dòng năng lượng cân bằng liên quan đến các thành phần loài đối địch khiến những thành phần đã có trước khi nguồn cá ban đầu cạn kiệt. Ví dụ, một khi cá hồi bị đánh bắt quá mức, cá chép có thể tiếp quản theo cách khiến cá hồi không thể thiết lập lại quần thể sinh sản.
Quy mô toàn cầu
nhỏ|300x300px| Điểm đánh cá quá mức từ 1-7; 7 = mức đánh bắt quá mức cao nhất Đánh bắt cá quá mức đã tước đi nguồn dự trữ của nhiều ngư dân trên thế giới. Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc ước tính trong một báo cáo rằng năm 2018, 33,1% trữ lượng cá thế giới sẽ bị đánh bắt quá mức. Việc đánh bắt cá quá mức một cách trầm trọng đã được quan sát thấy trong thời kỳ tiền công nghiệp. Đặc biệt, việc đánh bắt cá quá mức ở tây Đại Tây Dương từ những ngày đầu tiên thuộc địa hóa châu Mỹ của người châu Âu đã được ghi nhận rõ ràng.
Tỷ lệ trữ lượng cá nằm trong mức bền vững về mặt sinh học có xu hướng giảm dần theo từng năm, từ năm 1974 đến năm 2015, 90% đã giảm xuống còn 66,9%. Ngược lại, tỷ lệ đàn được đánh bắt ở mức độ không bền vững về mặt sinh học tăng từ năm 1974 đến năm 2015, tăng từ 10% lên 33,1%, với mức tăng lớn nhất vào cuối những năm 1970 và 1980.
Trong năm 2015, trữ lượng khai thác tối đa bền vững (trước đây gọi là trữ lượng đánh bắt hoàn toàn) chiếm 59,9% và trữ lượng đánh giá thấp hơn chiếm 7% tổng số trữ lượng được đánh giá. Trong khi tỷ trọng trữ lượng đánh bắt kém liên tục giảm từ năm 1974 đến năm 2015, thì trữ lượng đánh bắt bền vững tối đa giảm từ năm 1974 đến năm 1989, và sau đó tăng lên 59,9% vào năm 2015.
Năm 2015, trong số 16 khu vực thống kê chính, Địa Trung Hải và Biển Đen có tỷ lệ tồn kho không bền vững cao nhất (62,2%), theo sát là Đông Nam Thái Bình Dương 61,5% và Tây Nam Đại Tây Dương với tỉ lệ là 58,8%. Ngược lại, Đông Trung Thái Bình Dương, Đông Bắc Thái Bình Dương (Khu vực 67), Tây Bắc Thái Bình Dương (Khu vực 61), Tây Trung Thái Bình Dương và Tây Nam Thái Bình Dương có tỷ trọng thấp nhất (13 đến 17%) trữ lượng cá ở mức độ không bền vững về mặt sinh học.
Daniel Pauly, một nhà khoa học thủy sản nổi tiếng với công trình tiên phong về tác động của con người đối với nghề cá toàn cầu, đã nhận xét:
Chúng ta như là đang sử dụng quân đội của mình để chiến đấu với các loài động vật trong đại dương. Chúng ta đang từng bước chiến thắng trong cuộc chiến này và tiêu diệt chúng. Và khi chứng kiến ​​sự hủy diệt này xảy ra, thực sự không có gì - không vì lý do gì - điều đó khiến bạn hơi bực bội. Thật kỳ lạ, những tác động này đều có thể đảo ngược, tất cả những động vật đã biến mất sẽ xuất hiện trở lại, tất cả những động vật nhỏ sẽ lớn lên, tất cả các mối quan hệ mà bạn không thể nhìn thấy nữa sẽ tự thiết lập lại, và hệ thống sẽ tái lập hiện ra.
Trong quản lý
Một số quốc gia hiện đang quản lý hiệu quả nghề cá của họ. Ví dụ bao gồm Iceland và New Zealand. Hoa Kỳ đã biến nhiều ngành đánh bắt của mình từ tình trạng cạn kiệt.
Kết quả
phải|nhỏ|300x300px| [[Cá tuyết Đại Tây Dương|Các kho dự trữ cá tuyết Đại Tây Dương bị đánh bắt quá mức trong những năm 1970 và 1980, dẫn đến sự sụp đổ đột ngột vào năm 1992 ]] Theo một báo cáo trong năm 2008 của Liên Hợp Quốc, các đội tàu đánh cá trên thế giới đang thiệt hại 50 tỷ USD mỗi năm do nguồn dự trữ cạn kiệt và quản lý nghề cá kém. Báo cáo do Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) phối hợp thực hiện khẳng định rằng một nửa đội tàu đánh cá trên thế giới có thể bị loại bỏ mà không thay đổi sản lượng khai thác. Ngoài ra, sinh khối của trữ lượng cá toàn cầu đã được đạt mức cạn kiệt đến mức không thể đánh bắt được nữa. Tỷ lệ mắc bệnh sán máng ở châu Phi gia tăng có liên quan đến sự suy giảm các loài cá ăn ốc sên mang ký sinh trùng gây bệnh. Sự phát triển ồ ạt của các quần thể sứa đe dọa nguồn cá, vì chúng cạnh tranh thức ăn với cá, ăn trứng cá và đầu độc hoặc bầy đàn cá, và có thể tồn tại trong môi trường thiếu oxy mà cá không thể; sứa đã tàn phá lớn đối với nghề cá thương mại. Đánh bắt cá quá mức là loại bỏ một đối thủ cạnh tranh và động vật ăn thịt chính của sứa, làm trầm trọng thêm sự bùng nổ dân số sứa. Không những vậy, cả biến đổi khí hậu và tái cấu trúc hệ sinh thái đều còn là những nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng số lượng sứa ở biển Ireland những năm 1990.
Theo Báo cáo Đánh giá Toàn cầu về Đa dạng Sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái năm 2019 được xuất bản bởi Nền tảng Chính sách-Khoa học Liên Chính phủ về Đa dạng Sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái, đánh bắt cá quá mức là nguyên nhân chính dẫn đến sự tuyệt chủng hàng loạt của các loài ở các đại dương trên thế giới.
Các loại
Có ba loại đánh bắt cá quá mức mà sinh học được công nhận: đánh bắt cá quá mức tăng trưởng, đánh bắt cá quá mức tuyển dụng và đánh bắt cá quá mức hệ sinh thái.
Đánh bắt cá quá mức tăng trưởng
nhỏ| Đánh bắt cá quá mức có thể làm cạn kiệt các loài [[rạn san hô chính và phá hủy môi trường sống của san hô. Cá rạn san hô là nguồn thực phẩm quan trọng cho hơn một tỷ người trên toàn thế giới. ]] Đánh bắt cá quá mức tăng trưởng xảy ra khi cá được thu hoạch ở kích thước trung bình nhỏ hơn kích thước sẽ tạo ra năng suất tối đa trên mỗi lần tuyển. Người tuyển dụng là một cá nhân đạt đến độ tuổi trưởng thành hoặc đạt đến giới hạn quy định của nghề cá, thường là ngoại hoặc độ tuổi. Điều này làm cho tổng sản lượng thấp hơn nếu cá được phép phát triển đến kích thước thích hợp. Nó có thể được chống lại bằng cách giảm tỷ lệ tử vong do đánh bắt cá xuống mức thấp hơn và tăng kích thước trung bình của cá thu hoạch đến kích thước cho phép năng suất tối đa trên mỗi lần tuyển.
Tuyển dụng đánh bắt quá mức
Đánh bắt quá mức xảy ra khi quần thể trưởng thành đã trưởng thành (sinh khối sinh sản) bị cạn kiệt đến mức không còn khả năng sinh sản để tự duy trì nòi giống — không có đủ con trưởng thành để tạo ra con cái. Tăng sinh khối đàn cá đẻ đến mức mục tiêu là biện pháp được các nhà quản lý thực hiện để khôi phục quần thể bị đánh bắt quá mức về mức bền vững. Điều này thường được thực hiện bằng cách đặt các đơn nguyên, hạn ngạch và giới hạn kích thước tối thiểu trên một quần thể cá.
Đánh bắt quá mức hệ sinh thái
Đánh bắt quá mức hệ sinh thái xảy ra khi sự cân bằng của hệ sinh thái bị thay đổi do đánh bắt cá quá mức. Với sự suy giảm về mặt phong phú của các loài săn mồi lớn, sự phong phú của các loại thức ăn thô xanh gia tăng gây ra sự thay đổi cân bằng của hệ sinh thái đối với các loài cá nhỏ hơn.
Mức chấp nhận được
phải|nhỏ|300x300px| Công ước về màu Đèn giao thông, thể hiện khái niệm về Quy tắc Kiểm soát Thu hoạch (HCR), chỉ rõ khi nào thì bắt buộc phải có kế hoạch xây dựng lại về các điểm tham chiếu phòng ngừa và giới hạn đối với sinh [[Sinh khối|khối sinh sản và tỷ lệ tử vong do đánh bắt. ]]
Quy tắc kiểm soát thu hoạch
Một mô hình được đề xuất vào năm 2010 để dự đoán mức độ đánh bắt có thể chấp nhận được là Quy tắc Kiểm soát Thu hoạch (HCR), là một tập hợp các công cụ và giao thức mà ban quản lý có một số quyền kiểm soát trực tiếp tỷ lệ thu hoạch và chiến lược liên quan đến dự đoán tình trạng trữ lượng, và lợi tức bền vững tối đa trong dài hạn. Đánh bắt liên tục và tỷ lệ chết do đánh bắt liên tục là hai loại quy tắc kiểm soát thu hoạch đơn giản.
Định hướng đầu vào và đầu ra
Năng lực đánh bắt cũng có thể được xác định bằng cách sử dụng định hướng đầu vào hoặc đầu ra.
Hiệu quả kỹ thuật của mỗi tàu của đội tàu được cho là cần thiết để đạt được sản lượng đánh bắt tối đa này. Mức độ sử dụng công suất là kết quả của việc so sánh giữa mức sản lượng thực tế (đầu vào) và sản lượng công suất (đầu vào) của một tàu hoặc một đội tàu.
Giảm nhẹ
Để giải quyết các vấn đề của việc đánh bắt quá mức, một cách tiếp cận phòng ngừa và các nguyên tắc quản lý Quy tắc Kiểm soát Thu hoạch (HCR) đã được đưa ra trong các ngành thủy sản chính trên thế giới. Quy ước về màu Đèn giao thông giới thiệu các bộ quy tắc dựa trên các giá trị quan trọng được xác định trước, có thể được điều chỉnh khi có thêm thông tin.
Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển hiệp ước đề cập đến các khía cạnh của việc đánh bắt quá mức tại các điều 61, 62 và 65.
Theo một số nhà quan sát, việc đánh bắt quá mức có thể được xem như một ví dụ về bi kịch của những người bình thường; do đó, các giải pháp thích hợp sẽ thúc đẩy quyền tài sản thông qua, ví dụ, tư nhân hóa và nuôi cá. Daniel K. Benjamin, trong cuốn Thủy sản là ví dụ kinh điển về 'Bi kịch của Commons', trích dẫn nghiên cứu của Grafton, Squires và Fox để ủng hộ ý tưởng rằng tư nhân hóa có thể giải quyết vấn đề đánh bắt quá mức: Theo nghiên cứu gần đây về nghề đánh bắt cá bơn ở British Columbia, trong đó các khu chung cư đã được tư nhân hóa ít nhất một phần, các lợi ích kinh tế và sinh thái đáng kể đã mang lại. Có ít thiệt hại hơn đối với nguồn cá, đánh bắt an toàn hơn và cần ít tài nguyên hơn để đạt được một vụ thu hoạch nhất định. "
Để tối đa hóa nguồn lực, một số quốc gia, ví dụ như Bangladesh và Thái Lan, đã cải thiện sự sẵn có của các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình. Kết quả là các quần thể nhỏ hơn có ảnh hưởng đến môi trường giảm và nhu cầu lương thực giảm.
Kiểm soát hành vi và nhu cầu của người tiêu dùng là rất quan trọng trong hành động giảm thiểu. Trên toàn thế giới, một số sáng kiến đã xuất hiện để cung cấp cho người tiêu dùng thông tin về tình trạng bảo tồn của các loại hải sản sẵn có cho họ. "Hướng dẫn Hướng dẫn về Cá Tốt" liệt kê một số trong số này.
Quy định của chính phủ
Nhiều biện pháp quản lý có sẵn để kiểm soát việc đánh bắt quá mức. Các biện pháp này bao gồm hạn ngạch đánh bắt, giới hạn túi, cấp phép, mùa đóng cửa, giới hạn kích thước và tạo ra các khu bảo tồn biển và các khu bảo tồn biển khác.
Một mô hình về sự tương tác giữa cá và ngư dân cho thấy rằng khi một khu vực bị đóng cửa đối với ngư dân, nhưng không có các quy định đánh bắt như hạn ngạch có thể chuyển nhượng cá thể, sản lượng cá tạm thời tăng lên nhưng tổng lượng cá lại giảm, dẫn đến kết quả ngược lại một mong muốn cho nghề cá. Do đó, việc dịch chuyển đội tàu từ địa phương này sang địa phương khác nói chung sẽ ít ảnh hưởng nếu áp dụng cùng một hạn ngạch. Do đó, các biện pháp quản lý như tạm thời đóng cửa hoặc thành lập khu bảo tồn biển của các khu vực đánh bắt không hiệu quả khi không kết hợp với hạn ngạch đánh bắt riêng lẻ. Một vấn đề cố hữu với hạn ngạch là quần thể cá thay đổi theo từng năm. Một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng quần thể cá tăng lên đáng kể sau những năm mưa bão do có nhiều chất dinh dưỡng lên bề mặt hơn và do đó sản lượng sơ cấp lớn hơn. Để đánh bắt cá bền vững, hạn ngạch cần được thay đổi hàng năm để tính đến số lượng cá.
Hạn ngạch có thể chuyển nhượng cá nhân (ITQs) là công cụ hợp lý hóa nghề cá được xác định theo Đạo luật Quản lý và Bảo tồn Thủy sản Magnuson-Stevens như là giấy phép tiếp cận hạn chế để khai thác số lượng cá. Các nhà khoa học thủy sản quyết định số lượng cá tối ưu (tổng sản lượng đánh bắt cho phép) được khai thác trong một nghề cá nhất định. Quyết định xem xét khả năng mang theo, tỷ lệ tái sinh và giá trị tương lai. Theo ITQs, các thành viên của một ngư trường được cấp quyền đối với một tỷ lệ phần trăm của tổng sản lượng được phép đánh bắt có thể được khai thác mỗi năm. Các hạn ngạch này có thể được đánh bắt, mua, bán hoặc cho thuê để sử dụng các loại tàu có chi phí thấp nhất. ITQ được sử dụng ở New Zealand, Úc, Iceland, Canada và Hoa Kỳ.
Trung Quốc cấm đánh bắt cá ở Biển Đông trong một khoảng thời gian mỗi năm.
Xóa bỏ trợ cấp
Một số nhà khoa học đã kêu gọi chấm dứt trợ cấp cho nghề cá ở biển sâu. Tại các vùng biển quốc tế ngoài vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của các quốc gia ven biển, nhiều nghề đánh cá không được kiểm soát, và các đội tàu đánh cá cướp bóc ở độ sâu với công nghệ hiện đại. Trong vài giờ, những tấm lưới khổng lồ nặng tới 15 tấn, được kéo dọc theo đáy bằng tàu đánh cá nước sâu, có thể phá hủy san hô biển sâu và các lớp bọt biển đã mất hàng thế kỷ hoặc hàng thiên niên kỷ để phát triển. Những kẻ đánh cá có thể nhắm mục tiêu da cam xù xì, những người bắn lựu đạn hoặc cá mập. Những loài cá này thường sống lâu và trưởng thành muộn, và quần thể của chúng phải mất hàng thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ để phục hồi.
Nhà khoa học thủy sản Daniel Pauly và nhà kinh tế học Ussif Rashid Sumaila đã xem xét các khoản trợ cấp trả cho các đội lưới kéo đáy trên khắp thế giới. Họ phát hiện ra rằng 152 triệu đô la Mỹ mỗi năm được trả cho nghề cá biển sâu. Nếu không có những khoản trợ cấp này, nghề cá biển sâu toàn cầu sẽ thua lỗ 50 triệu đô la Mỹ một năm. Phần lớn các khoản trợ cấp trả cho những người đánh lưới ở biển sâu là trợ cấp cho lượng lớn nhiên liệu cần thiết để đi vượt quá giới hạn 200 dặm và kéo lưới có trọng lượng. "Chắc chắn có một cách tốt hơn để các chính phủ chi tiền hơn là trả trợ cấp cho một đội tàu đốt 1,1 tỷ lít nhiên liệu hàng năm để duy trì sản lượng đánh bắt ít ỏi cá già từ những đàn cá rất dễ bị tổn thương, đồng thời phá hủy môi trường sống của chúng trong quá trình này" - Pauly.
"Việc loại bỏ các khoản trợ cấp toàn cầu sẽ khiến các đội tàu này trở nên không khả thi về mặt kinh tế và sẽ giảm bớt áp lực to lớn đối với việc đánh bắt quá mức và các hệ sinh thái biển sâu dễ bị tổn thương" - Sumaila.
Giảm thiểu tác động đánh bắt cá
Các kỹ thuật đánh bắt có thể được thay đổi để giảm thiểu đánh bắt cá và giảm tác động đến sinh cảnh biển. Các kỹ thuật này bao gồm sử dụng các loại thiết bị khác nhau tùy thuộc vào loài mục tiêu và loại môi trường sống. Ví dụ, một lưới có lỗ lớn hơn sẽ cho phép những con cá có kích thước nhỏ hơn tránh bị bắt. Thiết bị loại trừ rùa (TED) cho phép rùa biển và các loài động vật lớn khác thoát khỏi lưới kéo tôm. Tránh đánh bắt cá ở các bãi đẻ có thể tạo điều kiện cho đàn cá xây dựng lại bằng cách tạo cơ hội cho cá trưởng thành sinh sản.
Nuôi trồng thủy sản
tiếng=en|nhỏ| Theo báo cáo của FAO, thu hoạch toàn cầu của các sinh vật thủy sinh hàng triệu tấn, 1950–2010. Nuôi trồng thủy sản liên quan đến việc nuôi cá trong điều kiện nuôi nhốt. Cách tiếp cận này có hiệu quả tư nhân hóa nguồn cá và tạo ra động lực cho người nông dân bảo tồn đàn cá của họ. Nó cũng làm giảm tác động đến môi trường. Tuy nhiên, nuôi cá ăn thịt, chẳng hạn như cá hồi, không phải lúc nào cũng làm giảm áp lực đối với thủy sản hoang dã, vì cá nuôi ăn thịt thường được cho ăn bột cá và dầu cá chiết xuất từ thức ăn tự nhiên.
Nuôi trồng thủy sản đóng một vai trò nhỏ trong việc khai thác các sinh vật biển cho đến những năm 1970. Tăng trưởng trong nuôi trồng thủy sản tăng nhanh trong những năm 1990 khi tỷ lệ đánh bắt tự nhiên ở mức cao. Nuôi trồng thủy sản hiện cung cấp khoảng một nửa tổng số sinh vật thủy sinh được thu hoạch. Tỷ lệ sản xuất nuôi trồng thủy sản tiếp tục tăng trong khi thu hoạch tự nhiên vẫn ổn định.
Nuôi cá có thể bao gồm toàn bộ chu kỳ sinh sản của cá, với cá được nuôi trong điều kiện nuôi nhốt. Một số loài cá tỏ ra khó sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt và có thể bị bắt trong tự nhiên khi còn nhỏ và mang về nuôi nhốt để tăng trọng lượng của chúng. Với tiến bộ khoa học, ngày càng có nhiều loài được sinh sản trong điều kiện nuôi nhốt. Đây là trường hợp của cá ngừ vây xanh phương nam, lần đầu tiên được nuôi trong điều kiện nuôi nhốt vào năm 2009.
Nhận thức của người tiêu dùng
Khi công dân toàn cầu nhận thức rõ hơn về việc đánh bắt quá mức và sự tàn phá sinh thái của các đại dương, các phong trào đã nổi lên để khuyến khích kiêng —không ăn bất kỳ loại hải sản nào — hoặc chỉ ăn "hải sản bền vững".
Thủy sản bền vững là một phong trào đã có động lực khi ngày càng có nhiều người nhận thức được các phương pháp đánh bắt quá mức và hủy hoại môi trường. Hải sản bền vững là hải sản từ các nguồn đánh bắt hoặc nuôi trồng có thể duy trì hoặc tăng sản lượng trong tương lai mà không gây nguy hiểm cho các hệ sinh thái mà từ đó nó được thu nhận. Nhìn chung, những loài cá chậm lớn sinh sản muộn, chẳng hạn như cá nhám da cam, rất dễ bị đánh bắt quá mức. Các loài hải sản lớn nhanh và sinh sản non, chẳng hạn như cá cơm và cá mòi, có khả năng chống đánh bắt quá mức tốt hơn nhiều. Một số tổ chức, bao gồm Hội đồng Quản lý Hàng hải (MSC) và Bạn của Biển, chứng nhận nghề đánh bắt hải sản là bền vững. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2012)">cần dẫn nguồn  ] Hội đồng Quản lý Hàng hải đã phát triển một tiêu chuẩn môi trường cho nghề cá bền vững và được quản lý tốt. Thực hành và quản lý thủy sản có trách nhiệm với môi trường được khen thưởng bằng việc sử dụng nhãn điện tử sản phẩm màu xanh lam của nó. Người tiêu dùng lo ngại về việc đánh bắt quá mức và hậu quả của nó ngày càng có khả năng lựa chọn các sản phẩm thủy sản đã được đánh giá độc lập theo tiêu chuẩn môi trường của MSC. Điều này cho phép người tiêu dùng đóng góp một phần trong việc đảo ngược sự suy giảm của trữ lượng cá. Tính đến tháng 2 năm 2012, hơn 100 nghề cá trên khắp thế giới đã được đánh giá độc lập và được chứng nhận là đáp ứng tiêu chuẩn MSC. Trang nơi mua của họ liệt kê các loại hải sản được chứng nhận hiện có. Tính đến tháng 2 năm 2012, hơn 13.000 sản phẩm dán nhãn MSC đã có mặt tại 74 quốc gia trên thế giới. Fish & Kids là một dự án MSC để dạy học sinh về các vấn đề môi trường biển, bao gồm cả việc đánh bắt quá mức.
Chương trình Theo dõi Hải sản của Thủy cung Vịnh Monterey, mặc dù không phải là cơ quan chứng nhận chính thức như MSC, nhưng cũng cung cấp hướng dẫn về tính bền vững của một số loài cá nhất định. Một số nhà hàng hải sản đã bắt đầu cung cấp các lựa chọn hải sản bền vững hơn. Liên minh Lựa chọn Hải sản là một tổ chức có các thành viên bao gồm các đầu bếp phục vụ hải sản bền vững tại cơ sở của họ. Tại Hoa Kỳ, Đạo luật Thủy sản Bền vững xác định các thực hành bền vững thông qua các tiêu chuẩn quốc gia. Mặc dù không có cơ quan chứng nhận chính thức như MSC, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia đã tạo ra FishWatch để giúp hướng dẫn người tiêu dùng liên quan đến các lựa chọn thủy sản bền vững.
Vào tháng 9 năm 2016, sự hợp tác của Google với Oceana và Skytruth đã giới thiệu Global Fishing Watch, một trang web được thiết kế để hỗ trợ công dân trên toàn cầu giám sát các hoạt động đánh bắt cá.
Rào cản đối với quản lý hiệu quả
Ngành đánh bắt cá có động cơ tài chính mạnh mẽ để phản đối một số biện pháp nhằm cải thiện tính bền vững của nguồn cá. Người câu cá giải trí cũng quan tâm đến việc duy trì khả năng tiếp cận nguồn cá. Điều này dẫn đến việc vận động hành lang rộng rãi cản trở hoặc làm giảm các chính sách của chính phủ với ngăn chặn việc đánh bắt quá mức.
Ngoài vùng đặc quyền kinh tế của các quốc gia thì việc đánh bắt cá rất khó để kiểm soát. Bởi vì, các tàu đánh cá lớn trên đại dương được tự do khai thác nguồn cá theo ý muốn. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2014)">cần dẫn nguồn  ] Tại các vùng biển là đối tượng của sự tranh chấp lãnh thổ của các quốc gia thì họ còn đặc biệt tích cực khuyến khích đánh bắt quá mức. Một ví dụ đáng chú ý là các cuộc chiến tranh cá tuyết nơi Anh sử dụng hải quân để bảo vệ các tàu đánh cá của họ đánh bắt cá trong vùng đặc quyền kinh tế của Iceland. Cá có tính nhất thời cao. Nhiều loài sẽ tự do di chuyển qua các khu vực pháp lý khác nhau. Bởi vậy, những nỗ lực bảo tồn của một quốc gia sau đó có thể được khai thác bởi quốc gia khác.
Trong khi, các chính phủ tạo ra các quy định để kiểm soát hành vi của người dân nhưng điều này vẫn có thể bị phá hoại bởi hoạt động đánh bắt bất hợp pháp. Các ước tính về quy mô của vụ đánh bắt bất hợp pháp nằm trong khoảng từ 11 đến 26 triệu tấn, chiếm 14-33% sản lượng khai thác được báo cáo của thế giới. Đánh bắt bất hợp pháp được thể hiện ở nhiều hình thức. Ở một số nước đang phát triển, một số lượng lớn người nghèo phụ thuộc vào nghề đánh bắt cá. Nó có thể gây khó khăn trong việc điều chỉnh loại hình đánh bắt quá mức này, đặc biệt là nếu các chính phủ yếu kém. Ngay cả trong môi trường được quản lý, đánh bắt cá bất hợp pháp cũng có thể xảy ra bình thường. Trong khi đánh bắt công nghiệp thường được kiểm soát hiệu quả, các ngư dân quy mô nhỏ hơn và các hoạt động giải trí thường có thể vi phạm các quy định như giới hạn túi và đóng cửa theo mùa. Ngư dân cũng có thể dễ dàng đánh bắt một cách bất hợp pháp bằng cách làm những việc như khai báo ít hơn số lượng cá họ đánh bắt được thực tế hoặc báo cáo sai loại cá họ đánh bắt được. Có một vấn đề lớn với việc giám sát hoạt động đánh bắt bất hợp pháp. Năm 2001, Tổ chức Nông lương LHQ (FAO), đã thông qua Kế hoạch Hành động Quốc tế nhằm Ngăn chặn, Xác định và Loại bỏ Đánh bắt Bất hợp pháp, Không Báo cáo và Không được Kiểm soát (IPOA-IUU). Đây là một thỏa thuận với ý định ngăn chặn các quốc gia có cảng cho phép tàu thuyền cập cảng tham gia đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo hoặc không theo quy định. Nó cũng cung cấp thông tin chi tiết cho các quốc gia cảng về các biện pháp hiệu quả trong việc kiểm tra và báo cáo việc đánh bắt bất hợp pháp. Một số hoạt động đánh bắt bất hợp pháp diễn ra trên quy mô công nghiệp với các hoạt động thương mại được tài trợ. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2014)">cần dẫn nguồn  ] Vấn đề năng lực đánh bắt không chỉ liên quan đến việc bảo tồn nguồn cá mà còn liên quan đến tính bền vững của hoạt động đánh bắt. Nguyên nhân của vấn đề đánh bắt được tìm thấy trong chế độ quyền tài sản của các nguồn đánh bắt. Khai thác quá mức và tiêu tốn tiền thuê của ngư dân phát sinh trong nghề cá mở cửa như được trình bày trong Gordon.
Trong các nguồn tài nguyên tiếp cận mở như nguồn cá, trong trường hợp không có một hệ thống như hạn ngạch có thể chuyển nhượng cá nhân, việc không thể loại trừ những người khác sẽ kích thích những ngư dân muốn tăng sản lượng khai thác để làm điều đó một cách hiệu quả bằng cách lấy phần của người khác, tăng cường cạnh tranh. Bi kịch này của các nhà chung kích thích quá trình vốn hóa khiến họ phải tăng chi phí cho đến khi bằng với doanh thu của mình, tiêu tan hoàn toàn tiền thuê. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2012)">cần dẫn nguồn  ]
Sự phản kháng của ngư dân
"Luôn có sự bất đồng giữa ngư dân và các nhà khoa học của chính phủ... Hãy tưởng tượng một khu vực biển được đánh giá cao trong hình dạng của một sân khúc côn cầu với lưới ở hai đầu. Một số ít cá còn lại trong đó sẽ tập trung xung quanh các mục tiêu vì cá thích môi trường sống có cấu trúc. Các nhà khoa học sẽ khảo sát toàn bộ cánh đồng, thực hiện nhiều cuộc mua bán không thành công và kết luận rằng nó chứa ít cá. Các ngư dân sẽ đi đến các mục tiêu, bắt những con cá xung quanh họ, và nói rằng các nhà khoa học không biết họ đang nói về cái gì. Ấn tượng chủ quan của ngư dân là luôn có nhiều cá - bởi vì họ chỉ đến những nơi vẫn còn cá... các nhà khoa học thủy sản khảo sát và so sánh toàn bộ khu vực, không chỉ các điểm đánh bắt năng suất. - Nhà khoa học thủy sản Daniel Pauly"
Liên kết ngoài
Thể loại:Nghề nghiệp trái phép Thể loại:Luật ngư nghiệp Thể loại:Tranh cãi môi trường Thể loại:Phá hủy môi trường Thể loại:Sự ảnh hưởng tới môi trường Thể loại:Mất cân bằng hệ sinh thái
Telebasis pareci
Telebasis pareci là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.
Telebasis pareci được miêu tả khoa học năm 2010 bởi Machado.
Tham khảo
Thể loại:Telebasis
Mầm
Từ mầm có thể nói đến các nội dung sau đây
Borovichi
Tham khảo
Thể loại:Thành phố của Nga Thể loại:Novgorod Oblast Thể loại:Borovichi
Chaussan
Chaussan là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 540 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Rhône
Telebasis pataxo
Telebasis pataxo là một loài chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.
Telebasis pataxo được miêu tả khoa học năm 2010 bởi Machado.
Tham khảo
Thể loại:Telebasis
Hamadruas insulana
Hamadruas insulana là một loài nhện trong họ Oxyopidae.
Loài này thuộc chi Hamadruas. Hamadruas insulana được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1891.
Tham khảo
Thể loại:Hamadruas
Chazay-d'Azergues
Chazay-d'Azergues là một xã thuộc tỉnh Rhône trong vùng Auvergne-Rhône-Alpes phía đông nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 210 mét trên mực nước biển.
Tham khảo
Thể loại:Xã của Rhône
Hán Cô
Hán Cô (chữ Hán giản thể: 汉沽区, âm Hán Việt: Hán Cô khu) là một quận thuộc thành phố] Thiên Tân, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hán Cô nằm ở ven biển phía đông của Thiên Tân. Về mặt hành chính, quận Hán Cô được chia thành các đơn vị hành chính gồm 5 nhai đạo: Hán Cô, Trại Thượng, Hà Tây, Thiên Hóa, Diêm Trường; 4 trấn: Trà Điến, Đại Điền, Dinh Thành, Dương Gia Bạc.300480
Liên kết ngoài
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Thiên Tân
Quận Winnebago, Illinois
Quận Winnebago là một quận thuộc tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số người. Quận lỵ đóng ở.
Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Paeonia officinalis
Paeonia officinalis là một loài thực vật trong chi Mẫu đơn, họ Mẫu đơn. Loài này là mẫu đơn thông dụng được trồng ở châu Âu trong 500 năm. Nó ban đầu được sử dụng cho mục đích y học, sau đó phát triển thành một cây cảnh. Nhiều loại được lựa chọn làm cây trồng trong vườn, mặc dù các loài điển hình không phổ biến. "Paeonia officinalis" được tìm thấy trong hoang dã ở châu Âu.
Quận Winnebago, Illinois
Tham khảo
Thể loại:Quận của Illinois  Thể loại:Vùng đô thị Rockford Thể loại:Illinois 1836 Thể loại:Khu dân cư thành lập năm 1836
Paeonia officinalis
Tham khảo
O Thể loại:Thực vật châu Âu Thể loại:Thực vật vườn Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1753
Hồn Ma Ở Wem Town Hall
= Diễn biến sự việc và sự ra đời của bức ảnh "ma" = Vào ngày 19, tháng 11, năm 1995, tòa nhà chính của thị trấn Wem (có địa chỉ tại số 28-32 High St), nằm tại hạt Shropshire, nước Anh bốc cháy dữ dội. Chính quyền địa phương đã huy động hàng chục lính cứu hỏa đến để dập tắt đám cháy.
Vụ việc này gây thiệt hại rất nhiều về tài sản nhưng không được dư luận hay các phương tiện truyền thông chú ý cho đến khi Tony O'Rahilly, một nông dân địa phương kiêm một nhiếp ảnh gia nghiệp dư đi ngang qua và có ý định chụp một vài tấm ảnh ở hiện trường vụ cháy nhưng lính cứu hỏa và cảnh sát đã ngăn cản không cho anh tiếp cận hiện trường vụ cháy vì nó quá nguy hiểm để anh đến gần, nên anh đã quyết định đứng từ phía bên kia đường để chụp ảnh vụ cháy. Nhưng khi về nhà rửa hình thì anh mới tả hỏa phát hiện hình ảnh của một bé gái xuất hiện bên trong đám cháy mặc dù trước khi bấm máy, anh không hề nhìn thấy ai xuất hiện trong đám cháy cả.
Lính cứu hỏa sau đó đã được huy động đáo bới đống đổ nát để tìm kiếm thi thể cô bé nhưng không phát hiện được.
Lời đồn thổi
Theo lời đồn của người dân địa phương, bé gái quá cố trong hình có tên là Jane Churn, chính cô bé này là nguyên nhân gây ra một đám cháy lớn khác và qua đời cũng chính tại thị trấn này năm 1677 vì đánh rơi một ngọn nến. Kể từ đó, bóng ma của bé gái này được cho là thường xuyên lai vãng ở thị trấn này.
Gây tranh cãi
Blake Smith, một phóng viên đến từ tạp chí Skeptical Inquirer của Mỹ cho biết: Một phân tích sau đó từ các nhân viên nhiếp ảnh của Bảo tàng Khoa học và Truyền thông Quốc gia (National Science and Media Museum) kết luận rằng bức ảnh đã được chỉnh sửa. Một âm bản được tạo ra từ bức ảnh (không phải âm bản gốc) cho thấy các đường quét ngang phù hợp với các hình ảnh trên tivi qua hình ảnh của cô gái. Các cảnh sát kết luận rằng hình ảnh của cô gái có khả năng được dán vào bức ảnh".Vì Tony đã qua đời vào năm 2005 nên không thể xác thực được việc liệu bức ảnh này có được chỉnh sửa hay không.
Năm 2010, năm năm sau cái chết của Tony, một cư dân địa phương 77 tuổi tuyên bố giải quyết thành công bí ẩn, trích dẫn sự tương đồng giữa cô gái trong bức ảnh và hình ảnh một cô gái được in trên bưu thiếp xuất hiện trên tờ báo địa phương Shropshire Star. Bưu thiếp trong câu hỏi được chụp vào năm 1922 và cho thấy một cô gái trẻ giống với cái gọi là "Wem Ghost".
Hiếu Ý Vương hậu
Hiếu Ý vương hậu (chữ Hán: 孝懿王后, Hangul: 효의왕후, 5 tháng 1 năm 1754 - 10 tháng 4 năm 1821) là Vương hậu duy nhất của Triều Tiên Chính Tổ trong lịch sử Triều Tiên.
Bà không sinh cho Chính Tổ người con nào, nhưng đã nhận nuôi dưỡng con của các hậu cung tần ngự như con đẻ. Con trai của Tuy tần Phác thị là Lý Công được bà nuôi dưỡng hết mực, về sau trở thành vị quốc vương kế nhiệm, chính là Triều Tiên Thuần Tổ.
Tiểu sử
Hiếu Ý vương hậu được sinh ra vào ngày 5 tháng 1 tại phường Gia Hội (嘉會坊), năm 1754. Bà xuất thân từ Thanh Phong Kim thị (清風金氏), bà và cao tổ mẫu của Chính Tổ đại vương, Minh Thánh Vương hậu đều xuất thân từ gia tộc này. Cha bà là Thanh Nguyên phủ viện quân Kim Thời Mặc (清原府院君金時默金时默), mẹ là Đường Thành phủ phu nhân họ Hồng ở Nam Dương (唐城府夫人南陽洪氏).
Năm 1762, năm thứ 36 triều đại của Triều Tiên Anh Tổ, Kim thị thành hôn với Vương tôn Lý Toán, tức Triều Tiên Chính Tổ. Sau khi chồng được làm Vương Thế tôn, bà được gọi Vương Thế tôn tần. Năm 1776, Chính Tổ đại vương kế vị, Kim thị trở thành Vương phi, danh xưng khi còn sống của các Vương hậu Nhà Triều Tiên.
Bà là người vô cùng nhân hậu và rộng lượng, rất được mọi người trong vương cung nể trọng, được gọi là "Hiền phi" (賢妃). Vương phi không sinh được người con nào cho Chính Tổ, nhưng bà nhận nuôi con trai của hai vợ lẽ của chồng, Nghi tần Thành thị và Tuy tần Phác thị làm con mình. Con trai của Nghi tần chết trẻ, còn con trai của Tuy tần là Lý Công (李玜) còn sống. Do thương mến Vương phi không con, Chính Tổ đưa Lý Công thành con chính thức của Vương phi, và gọi là "Nguyên tử" (元子).
Năm 1800, Chính Tổ đại vương thăng hà, Nguyên tử trở thành người kế vị, tức Triều Tiên Thuần Tổ. Theo thể chế, nhà vua tôn Vương phi làm Vương đại phi (王大妃), còn mẹ đẻ là Tuy tần Phác thị được tôn phong hiệu là Gia Thuận Cung (嘉順宮); để tỏ rõ đích thứ khác biệt trong quy chế xưa.
Năm 1821, ngày 10 tháng 4, 21 năm sau khi chồng bà qua đời, Vương đại phi Kim thị quy tiên Từ Khánh điện (慈慶殿), Xương Khánh cung, hưởng thọ 69 tuổi. Thụy hiệu của bà đầy đủ là Duệ Kính Từ Túy Hiếu Ý Vương Hậu (睿敬慈粹孝懿王后; 예경자수효의왕후). An táng ở Kiện lăng (健陵) ở Thủy Nguyên, cùng với Chính Tổ đại vương.
Thời Đại Hàn Đế quốc, bà được Triều Tiên Cao Tông tặng hiệu là Trang Huy Duệ Kính Từ Túy Hiếu Ý Tuyên hoàng hậu (莊徽睿敬慈粹孝懿宣皇后).
Trong văn hoá đại chúng
Được diễn bởi Park Eun-hye trong phim truyền hình Lee San, Triều đại Chosun (MBC 2007).
Tham khảo
Thể loại:Sinh năm 1753 Thể loại:Mất năm 1821 Thể loại:Thế tử tần Triều Tiên
Đông Lệ
Tham khảo
Thể loại:Đơn vị cấp huyện Thiên Tân
Telebasis racenisi
Loài này được xếp vào nhóm Loài ít quan tâm trong sách Đỏ của IUCN năm 2007.
Telebasis racenisi được miêu tả khoa học năm 1995 bởi Bick & Bick.
Tham khảo
Thể loại:Telebasis
Thanh Liệt
Thanh Liệt là một xã thuộc huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Lịch sử
Thanh Liệt là một làng cổ, chạy dọc sông Tô Lịch trên chiều dài chừng hơn 1 km, bên sông này có chiếc cầu Quang Bình bắc qua, nối làng với làng Bằng Liệt; lại có Cầu Tó bắc song song trên đường 70 Văn Điển - Hà Đông, không chỉ thuận tiện cho đi lại mà còn tạo ra cảnh quan đẹp. Theo bia "Quang Bình kiều bi ký" thì vào năm Long Đức thứ ba (1734), cầu bị hỏng, mẹ chúa Trịnh Doanh đã bỏ ra 200 quan tiền để sửa cầu; em chúa Trịnh Doanh cũng góp 5 quan. Đầu thế kỷ 19, làng Thanh Liệt là một xã có tên là Quang Liệt, thuộc tổng Quang Liệt, huyện Thanh Trì, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng (từ năm Minh Mạng thứ 12 - 1831 là tỉnh Hà Nội, năm 1902 là tỉnh Cầu Đơ, năm 1904 đổi thành tỉnh Hà Đông). Năm Thiệu Trị thứ tư (1844), tên làng và tên tổng lại đổi là "Thanh Liệt".
Ngày 20/4/1961, kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá II thông qua Nghị quyết phê chuẩn mở rộng thành phố Hà Nội. Trong đó xã Thanh Liệt thuộc huyện Thanh Trì cùng với một số xã khác được chuyển từ tỉnh Hà Đông về thành phố Hà Nội.
Phía đông và cũng là mặt chính của làng nhìn ra sông Tô Lịch với những vườn nhãn, vải cổ thụ kéo dài hai bên bờ. Phía tây là mặt sau của làng có Đầm Tròn khá lớn. Đầm Tròn có lối thông ra sông Nhuệ qua cống Cầu Gạo và ngòi Cầu Bươu. Bên bờ đầm có chùa cổ Quang Ân, đình thờ danh tướng Phạm Tu, phong cảnh thật hữu tình.
Cư dân sống bằng nông nghiệp, làm vườn, trồng nhiều loại cây mang tính đặc sản như vải và nhãn lồng. Vải của Thanh Liệt được Nguyễn Trãi nhắc đến trong sách Dư địa chí; còn nhãn lồng được ví ngang ổi làng Định Công ("ổi Định Công, nhãn lồng Kẻ Quang").
Charnay, Rhône
Tham khảo
Thể loại:Xã của Rhône
Thanh Liệt
Lịch sử
Làng có chợ Quang họp đầu cầu Quang Bình (nối với làng Bằng) khá sầm uất. Chợ Quang họp ngay dưới gốc cây gạo cổ thụ đầu cầu. Cây gạo này cùng với hai cây phi lao trong trại ấp của nhà ông Phán Thành (hiện nay là trường tiểu học Thanh Liệt, nằm giữa địa giới hai xóm Tràng và Mụ) từ xa xưa là cái mốc để người Thanh Liệt đi xa về nhận biết làng xóm mình. Cho đến thập niên 60 của thế kỷ XX, từ cách xa gần chục cây số, người đi trên đường Nguyễn Trãi, Hà Đông, ngã tư Vọng, Giáp Bát, Pháp Vân... vẫn nhìn thấy rõ các cây này vươn lên trời cao.
Trước đây xã Thanh Liệt có 10 xóm: Thượng, Chùa Nhĩ, Bơ, Nội, Cầu, Giữa, Tràng, Mụ, Vực, Văn; nay gồm các thôn: thôn Thượng, thôn Nội, thôn Tràng, thôn Vực, thôn Văn. Các thôn Thượng, Nội, Tràng, Vực liền nhau thành một dải; thôn Văn nằm riêng biệt bên kia sông Tô Lịch. Cho đến tận giữa những năm 60 của thế kỷ XX, thôn Văn vẫn khá bị biệt lập với các thôn khác của xã Thanh Liệt vì cầu qua sông Tô Lịch ở khu vực này chưa có; người và xe cộ ngay trong xã muốn vào thôn Văn đều phải ra tận đường 70 rồi mới có đường vào thôn. Khoảng giữa những năm 60 dân làng mới bắc chiếc cầu tre nhỏ (không hơn các cầu "khỉ" ở đồng bằng sông Cửu Long là bao) chỉ đủ để người đi bộ và gồng gánh. Đó chính là tiền thân của chiếc cầu nối giữa thôn Vực và thôn Văn ở khu vực Nhà máy sơn tổng hợp hiện nay.
Danh nhân và khoa cử
Thế kỷ thứ VI, làng Thanh Liệt sản sinh một người con trở thành vị tướng tài là Phạm Tu (476 - 545).Ông có công lớn giúp Lý Bí (Lý Nam Đế) đánh đuổi giặc Lương, lập ra nước Vạn Xuân độc lập (năm 544), sau lại đánh đuổi giặc Chiêm Thành giữ yên bờ cõi đất nước. Về sau ông hy sinh trong khi đánh nhau với tướng giặc là Trần Bá Tiên ở cửa sông Tô Lịch. Dân làng lập đền thờ ông ở cánh đồng thôn Trung, gọi là Đình Ngoài. Ngoài ra còn có Miếu thờ ông tại thôn Vực (dân làng quen gọi là miếu Vực) nằm ngay mặt đường nhìn ra ngã ba của hai nhánh sông Tô Lịch. Làng Thanh Liệt nổi tiếng về truyền thống học hành thành đạt. Đây là quê hương của Chu Văn An (1292 - 1370) - vị Nho thần nổi tiếng cương trực, đào tạo được nhiều học trò giỏi cho đất nước vào cuối thời Trần, trở thành vị "Thánh sư" cho nền giáo dục Nho học Việt Nam. Dân làng đã tôn ông làm Thành hoàng, thờ ông tại ngôi đình nằm trên trục đường chính ngay bên bờ sông Tô và hồ Thủy đình, gọi là Đình Trong. Rất tiếc hồ Thủy đình đã bị lấp và Nhà Thủy tạ rất đẹp nằm giữa hồ đã bị phá vào khoảng sau năm 2000 khi làm đường qua đây. nhỏ|Nhà Thủy tạ trước đình thờ Danh nhân Chu Văn An ở xã Thanh Liệt (Đầu những năm 2000, trước khi bị phá) Cháu bốn đời của Chu Văn An là Chu Đình Báo đỗ Tiến sĩ khoa Giáp Thìn niên hiệu Hồng Đức đời Vua Lê Thánh Tông (1484). Theo bia "Hoàng triều Ất Sửu" do Tiến sĩ Hoàng Đình Chuyên (1812 - ?) - người làng Linh Đàm (nay thuộc quận Hoàng Mai soạn thì làng còn có một vị Tiến sĩ nữa là Trần Thản, song các sách Đăng khoa lục không chép vị Tiến sĩ này . Ghi tạc công lao của Chu Văn An và để khích lệ tinh thần học tập của người làng, dân làng đã dựng Văn chỉ tại thôn Trung vào năm Cảnh Hưng thứ 26 (1765). Lúc đầu Văn chỉ ở cánh đồng xứ Đầm Tròn. Đến năm Giáp Tý đời Tự Đức (1864), Tú tài Vũ Huy Diệu cho chuyển lên khu đất cao. Văn chỉ gồm 3 gian chính cung lợp ngói, có Tả vu, Hữu vu.
Khu tưởng niệm Chu Văn An hiện đang được quy hoạch để xây dựng với diện tích gần 50 ha. (Khu tưởng niệm sẽ nằm trên cánh đồng Thanh Liệt trước đây từ khu sân bóng bộ công an tới khu chùa Quang Ân).
Với truyền thống học hành như thế nên Trường tiểu học Thanh Liệt cũng là một ngôi trường có rất sớm ở trong vùng, nó được xây dựng từ những năm đầu của thế kỷ XX.
Đầu thế kỷ XX, làng Thanh Liệt có ông Vũ Hoành (1873 - 1946) tham gia phong trào Đông Kinh nghĩa thục và vụ Hà Thành đầu độc, bị đày ra Côn Đảo. Về sau, bị đưa về an trí tại Sa Đéc, ông thể hiện tính khẳng khái: không nhận trợ cấp của Pháp mà tự sống bằng nghề làm thuốc chữa bệnh cho nhân dân và dạy học cho con em trong vùng. Khi giặc Pháp trở lại gây hấn, ông vào Bưng biền tham gia chiến đấu và hy sinh ngày 29 - 11 - 1946.
Di tích lịch sử, văn hóa, lễ hội
nhỏ|Đình thờ danh nhân Chu Văn An tại xã Thanh Liệt bên bờ sông Tô Lịch
Tham khảo
Thể loại:Làng Hà Nội
Nachamps
Nachamps là một xã trong tỉnh Charente-Maritime department trong vùng Nouvelle-Aquitaine tây nam nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao 25 trung bình mét trên mực nước biển.
Liên kết ngoài
Thể loại:Xã của Charente-Maritime
Maple Grove, Quận Shawano, Wisconsin
Maple Grove là một thị trấn thuộc quận Shawano, tiểu bang Wisconsin, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 963 người.
Tham khảo
Thể loại:Thị trấn của Wisconsin Thể loại:Quận Shawano, Wisconsin
Mã Hy Sùng
Mã Hy Sùng (馬希崇) là quân chủ thứ sáu và cuối cùng của nước Sở thời Ngũ Đại Thập Quốc. Ông cầm quyền sau khi anh cùng mẹ là Mã Hy Ngạc bị phế truất. Sau đó, lo sợ trước các lực lượng đối lập, ông quy hàng Nam Đường, kết thúc thời kỳ họ Mã cai trị Hồ Nam.
Thân thế
Theo Thập Quốc Xuân Thu, dẫn lại Thanh tương tạp ký (青箱雜記), Mã Hy Sùng sinh năm 912. Cha ông là Mã Ân-người sáng lập nước Sở, ông là em cùng mẹ với Mã Hy Ngạc-con trai thứ 30 của Mã Ân. Con trai thứ 35 của Mã Ân là Mã Hy Quảng cũng lớn tuổi hơn ông.
Khi quân chủ thứ ba của Sở là Mã Hy Phạm mất vào năm 947, Vũ Bình tiết độ sứ- tri Vĩnh châu sự Mã Hy Ngạc lúc này người lớn tuổi nhất trong số các huynh đệ khi đó. Do Mã Ân khi qua đời từng di mệnh rằng các con phải truyền lại ngôi vị cho huynh đệ Tuy nhiên, phần lớn thuộc hạ của Mã Hy Phạm như Lưu Ngạn Thao lại ủng hộ Vũ An tiết độ phó sứ Mã Hy Quảng kế vị. Thiên Sách tả ty Mã Hy Sùng bí mật viết thư cho Mã Hy Ngạc nói rằng đám Lưu Ngạn Thao làm trái di mệnh tiên vương, phế trưởng lập thiếu, nhằm kích động Mã Hy Ngạc.
Thời Mã Hy Quảng
Sau khi chịu tang, Mã Hy Ngạc được Mã Hy Quảng cho về Lãng châu. Tuy nhiên, Mã Hy Sùng tiếp tục dò xét Mã Hy Quảng cho Mã Hy Ngạc, buông lời kích động, nguyện làm nội ứng.
Thời Mã Hy Ngạc
Mã Hy Ngạc cho Mã Hy Sùng làm tiết độ phó sứ, phán quan phủ sự. Mã Hy Ngạc chém giết vô độ, ngày đêm say rượu hoang dâm, đem mọi sự vụ quân phủ uỷ thác cho Mã Hy Sùng. Mã Hy Sùng cai quản dựa theo cảm tính, khiến hệ thống pháp luật vấn loạn. Mã Hy Ngạc sủng ái Tiểu môn sứ Tạ Ngạn Ngung (謝彥顒), người này do vậy cậy thế hống hách, còn dám vỗ vai Mã Hy Sùng, khiến Mã Hy Sùng và các tướng sĩ tức giận.
Trong khi đó, Vương Quỳ (王逵) và Phó sứ Chu Hành Phùng (周行逢) làm phản và chiếm cứ Lãng châu, sau đó lập Lưu Ngôn (劉言) làm lưu hậu. Mã Hy Ngạc cho Từ Uy (徐威), Trần Kính Thiên (陳敬遷), Lỗ Công Quán (魯公館), và Lục Mạnh Tuấn (陸孟俊) đem quân lập trại ở phía tây bắc nhằm đề phòng bị quân Lãng châu tấn công. Tuy nhiên, các tướng lĩnh và sĩ tốt thấy Mã Hy Ngạc không thăm hỏi phủ dụ thì oán giận, mưu làm phản. Ngày Mậu Dần (19) tháng 9, tức 22 tháng 10, Mã Hy Ngạc tổ chức yến tiệc đãi tướng lại, đám Từ Uy không dự, Mã Hy Sùng biết âm mưu nên cáo bệnh không đến. Đám Từ Uy dẫn quân làm phản, Mã Hy Ngạc bị bắt. Các tướng sĩ lập Mã Hy Sùng làm Vũ An lưu hậu, cho binh sĩ cướp bóc Trường Sa giam cầm Mã Hy Ngạc tại Hành Sơn. Bành Sư Cảo (彭師暠) khi xưa bị Mã Hy Ngạc đánh và biếm làm dân, Mã Hy Sùng cho rằng Bành Sư Cảo tất sẽ oán Mã Hy Ngạc nên sai người này đưa Mã Hy Ngạc đến Hành Sơn, muốn để Bành Sư Cảo giết Mã Hy Ngạc. Tuy nhiên, Bành Sư Cảo nói "Muốn khiến ta thành người giết vua sao!", và phụng sự cẩn trọng, đưa Mã Hy Ngạc đến nơi. Sau chính biến, Lục Mạnh Tuấn diệt gia tộc của Thư châu thứ sử Dương Chiêu Uẩn (楊昭惲) và cướp đoạt tài sản của họ; họ Dương có một người con gái đẹp, Lục Mạnh Tuấn dâng cô cho Mã Hy Sùng.
Cầm quyền
Lưu Ngôn hay tin Mã Hy Sùng được lập, khiển binh đến Đàm châu với danh nghĩa là trừng trị tội soán đoạt của Mã Hy Sùng. Mã Hy Sùng lo sợ, đến ngày Quý Mùi (24) cùng tháng, tức 27 tháng 10, Mã Hy Sùng cho hai nghìn quân chống lại, đồng thời khiển sứ giả đến Lãng châu cầu hoà, thỉnh làm lân phiên. Chưởng thư ký Lý Quan Tượng (李觀象) đề xuất với Lưu Ngôn rằng trước hết yêu cầu Mã Hy Ngạc lấy đầu của các tướng tá để làm suy yếu nhuệ khí, sau đó thừa cơ chiếm lấy Vũ An. Lưu Ngôn chấp thuận, Mã Hy Sùng lo sợ liền cho lấy đầu của hơn mười thuộc hạ như Đô quân phán quan Dương Trọng Mẫn (楊仲敏), Chương thư ký Lưu Quang Phụ (劉光輔), Nha nội chỉ huy sứ Nguỵ Sư Tiến (魏師進), Đô áp nha Hoàng Kính (黃勍), cho Lý Dực (李翊) đem đến Lãng châu. Tuy nhiên, lúc đến nơi thì các thủ cấp đã phân huỷ, Lưu Ngôn và Vương Quỳ đều cho rằng đó không phải là thủ cấp của đáng Trọng Mẫn, Lý Dực sợ hãi nên tự sát.
Khi Mã Hy Ngạc đến Hành Sơn, Hành Sơn chỉ huy sứ Liệu Yển (廖偃) huy động nhân dân làm binh, cùng với Bành Sư Cảo tuyên Mã Hy Ngạc là Hành Sơn vương. Trong vài ngày họ tập hợp được đến hơn vạn người, được nhiều châu huyện hưởng ứng. Liệu Yển còn phái Lưu Hư Kỷ (劉虛己) sang Nam Đường cầu viện. Mã Hy Sùng sau khi tập vị cũng say rượu hoang dâm, trị lý chính sự bất công, nói năng ngạo mạn, quốc nhân không phục. Từ Uy thấy hành vi của Mã Hy Sùng biết là sẽ không thành, và lo sợ uy hiếp từ Lưu Ngôn tại Lãng châu và Mã Hy Ngạc tại Hành Sơn, sợ một ngày sẽ sụp đổ và gặp hoạ, nên muốn giết Mã Hy Sùng để giải quyết. Mã Hy Sùng cảm nhận được, rất lo sợ nên bí mật khiển Khách tướng Phạm Thủ Mục (范守牧) dâng biểu cho Nam Đường xin binh, Hoàng đế Nam Đường là Lý Cảnh cho Biên Hạo (邊鎬) từ Viễn châu đem vạn binh sĩ hướng đến Trường Sa.
Biên Hạo dẫn quân đế Lễ Lăng gần Trường Sa, ngày Quý Tị (5) tháng 10, tức 6 tháng 11, Mã Hy Sùng khiển sứ giả đến khao quân. Đến ngày Nhâm Dần (14) cùng tháng, tức 15 tháng 11, khiển Thiên sách phủ học sĩ Thác Bạt Hằng (拓拔恆) đến xin hàng Biên Hạo, Thác Bạt Hằng tán rằng "Ta sống lâu chưa chết, lại vì một đứa trẻ đi đưa thư hàng!" Đến ngày Quý Mão, tức 16 tháng 11, Mã Hy Sùng đem đệ chất nghênh đón Biên Hạo, thấy bụi từ đoàn quân Nam Đường thì bái, Biên Hạo xuống ngựa ban chiếu an ủi. Ngày Giáp Thìn hôm sau, Hy Sùng theo Biên Hạo vào thành, Biên Hạo lên lầu cổng Lưu Dương (瀏陽門), tướng lại Hồ Nam đều chúc mừng.
Sau khi Sở sụp đổ
Lý Cảnh cho Biên Hạo làm Vũ An tiết độ sứ, Biên Hạo lệnh cho Mã Hy Sùng đem gia tộc họ Mã đến kinh thành Kim Lăng của Nam Đường. Mã tộc họp tộc đều khóc lóc, muốn hối lộ nhiều cho Biên Hạo, xin được ở lại Trường Sa. Tuy nhiên Biên Hạo nói: "Quốc gia [Nam Đường] và Công gia [Sở] truyền thế là kẻ thù đã 60 năm, song chưa từng dám có ý dòm ngó nước của Công. Nay huynh đệ Công đấu đá lẫn nhau, khốn cùng mà tự quy thuộc. Nếu các vị khôi phục được hai ba phần, sợ rằng có mối lo bất trắc.