cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dụng cụ chơi cờ vây
Kích thước
Độ dày quân cờ rất đa dạng, từ nhỏ vào khoảng 4 mm cho tới dày nhất là 12.8 mm, với hầu hết các dạng quân cờ rơi vào khoảng từ 7.0 - 10.1 mm cho quân cờ hai mặt lồi và 5–7 mm cho quân cờ một mặt lồi. Các quân cờ làm từ đá bảng đặc và vỏ loài nhuyễn thể có thể tồn tại qua nhiều thế hệ, chậm rãi trở nên mỏng hơn do việc cầm nắm, và dần dần có một lớp bóng giống như ngà voi. Đường kính của các quân cờ được chuẩn hóa trong khoảng 22 mm ±1 mm, có thể phù hợp với hầu hết các bàn cờ vây. Quân cờ đen thường có đường kính lớn hơn một chút, để khắc phục cho việc mắt người chịu ảo giác quang học, theo đó các quân cờ trắng trông sẽ hơi lớn hơn khi đặt cạnh quân cờ đen có cùng đường kính. Điều này chủ yếu được áp dụng cho các quân cờ kiểu Hàn Quốc và Nhật Bản – quân cờ kiểu Trung Quốc đôi khi sẽ lớn hơn về đường kính, nhưng chúng có các bộ tiêu chuẩn kích thước khác nhau. Kích thước "lớn" kiểu Trung Quốc có đường kính vào khoảng 23 mm, trong khi kích thước "trung bình" vào khoảng 22 mm. Kích thước bàn cờ kiểu Trung Quốc vì vậy cũng lớn hơn để phù hợp với kích thước của quân cờ. Xem thêm một số phép đo so sánh của các bộ quân cờ khác nhau.
Với loại quân cờ làm từ vỏ sò và đá phiến / đá bảng đắt tiền nhất, độ dày của quân cờ được kiểm soát cẩn thận và xếp hạng theo kích cỡ. Quân cờ thông thường nằm vào khoảng cỡ 25 (dày 7.0 mm) tới cỡ 37 (10.4 mm), và có cả các loại quân cờ dày hơn với mức giá tương ứng cao hơn nhiều lần. Loại quân cờ từ vỏ sò và đá phiến sử dụng phổ biến có cỡ 32 (8.8 mm) và 33 (9.2 mm) đối với hầu hết người chơi và cỡ 36 (10.1 mm) với kì thủ chuyên nghiệp. Quân cờ có độ dày lớn hơn 10.1 mm khó dùng để chơi trên bàn, trong khi nhiều người chơi cờ vây ưa thích loại quân cờ dày trong khoảng từ 8.8 tới 9.2 mm vì độ dày tối ưu cho lý do thẩm mỹ và tính thực tiễn.
Quân cờ bằng nhựa
Loại quân cờ này nói chung là loại rẻ nhất trong tất cả các loại quân cờ. Chúng bao gồm từ loại cờ có hình dạng phẳng, đối nghịch nhau cho tới loại cờ đối xứng như thấu kính điển hình, với mức giá vào khoảng $5–$30.
Một loại quân cờ đặc biệt là loại quân cờ Ứng (Ing stones), được sản xuất bởi Tổ chức Khuyến học Cờ vây Ứng Xương Kì (Ing Chang-ki Wei-chi Education Foundation). Đây là loại cờ chính thức của Ing Foundation và có thêm trọng lượng nhờ việc đặt một miếng kim loại bên trong quân cờ. Loại cờ này dày 10 mm, và đôi khi được chứa trong bát Ứng (Ing Bowl), được thiết kế đặc biệt để đếm chúng (luật cờ vây do ông Ứng Xương Kì đề xuất yêu cầu mỗi kì hủ sẽ có chính xác 180 quân cờ khi bắt đầu ván cờ).
Quân cờ cũng có thể được làm từ nhựa melamine. Đây là một hợp chất có độ bền cao, được sử dụng trong việc sản xuất bàn và đồ dùng nhà bếp khác và được coi là an toàn.
Quân cờ bằng thủy tinh
Đây là vật liệu được sử dụng rộng rãi và mang tính kinh tế nhất, chúng có dạng từ các kiểu quân cờ phẳng ở đáy với độ dày nhỏ hơn, tới các dạng hình thấu kính đối xứng. Quân cờ bằng thủy tinh có trọng lượng chính xác và có thể dễ dàng cầm nắm. Quân cờ trắng được đánh bóng và quân cờ đen được phủ một lớp sơn mờ, tạo cảm giác giống như quân cờ bằng đá phiến và vỏ sò. Chúng có giá tiền dao động trong khoảng $15 tới $80 cho quân cờ bằng thủy tinh với bát đựng. Những 'viên' thủy tinh ở các cửa hiệu thủ công mỹ nghệ có thể là một lựa chọn thay thế ít tốn kém.
Quân cờ bằng đá phiến và vỏ sò
Loại quân cờ này thường là loại đắt nhất mà một người có thể mua, vì cả hai loại quân cờ này đều được làm thủ công bằng cách sử dụng thiết bị mài và đánh bóng cơ học. Quân cờ đen được làm từ đá phiến, trong khi quân cờ trắng được làm từ vỏ loài nhuyễn thể (nghêu, sò). Việc sản xuất loại quân trắng khá tốn kém, do việc một bộ vỏ sò chỉ có thể làm được một số lượng quân cờ nhất định (khoảng ba quân). Loại vỏ sò được dùng để làm quân trắng thường được khai thác từ Nhật Bản, nhưng do nguồn cung ngày càng giảm, hầu hết vỏ sò được thu hoạch từ Baja California ở Mexico. Những quân cờ này có ba loại, tuỳ thuộc vào kiểu hoạ tiết sọc hoặc độ mịn trên quân cờ trắng. Tắt cả các loại đều dùng chung một loại quân cờ đen đồng nhất làm từ đá phiến. Quân cờ làm từ vỏ loài nhuyễn thể cũng rất hiếm khi được làm từ vỏ của loài sò tai tượng (shako trong tiếng Nhật), cũng như loại vỏ sò có màu tím nhẹ. Quân cờ làm từ vỏ sò được cắt theo hình trụ với mũi khoan bằng kim cương, sau đó được gõ xuống đất, mài với cát, tạo khối và đánh bóng một cách chuyên nghiệp để tạo nên thành phẩm cuối cùng. Quân cờ bằng vỏ sò và đá phiến là những sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên đặt nền tảng cho thẩm mỹ về quân cờ trong cờ vây, và thậm chí loại quân cờ thấp nhất cũng đắt hơn rất nhiều so với loại quân cờ bằng nhựa, thủy tinh hay gốm sứ phổ thông. Giá của một bộ quân cờ bằng vỏ sò và đá phiến rơi vào khoảng $200 tới trên $5.000 đô la Mỹ tuỳ theo loại quân cờ, loại quân cờ dày hơn có giá lớn hơn tăng dần trong mỗi loại, đặc biệt là trong loại Yuki.
Quân cờ Vân tử
Vân Tử (yunzi) là một loại quân cờ được sản xuất lần đầu vào thời nhà Đường bằng việc thiêu kết một hỗn hợp bí mật thương mại của khoáng vật bao gồm mã não (cho màu hơi ngả xanh lá mạ của quân cờ vân tử truyền thống). Thuật ngữ "Vân tử" theo truyền thống được dùng cho loại quân cờ làm từ vật liệu cùng tên, nhưng có thể sử dụng cho bất kì loại quân cờ một mặt lồi nào với các kích cỡ trung bình của Trung Quốc (hơi lớn hơn quân cờ của Nhật Bản). Quá trình tạo ra Vân tử từng bị thất lạc vào thập niên 1920, khi cuộc nội chiến trong lòng Trung Quốc lan đến tỉnh Vân Nam, nhưng vào cuối thập niên 1960 nó được tái phát hiện bởi công ty Vân Tử - một công ty hiện do nhà nước quản lý. Công ty này tuyên bố quân cờ của họ có lợi thế tạo ra âm thanh thú vị khi đặt lên bàn cờ. Vân Tử được hoàn thiện tinh xảo với vẻ bóng bẩy như ngọc bích nhưng không giòn hoặc trơn. Mỗi loại quân cờ đen và trắng đều có những phẩm chất đặc biệt. Quân cờ trắng có màu đục với ánh vàng hoặc xanh lá. Quân cờ đen màu tối, và toả ánh xanh lá cây mờ khi đưa ra ánh sáng. Với kĩ thuật mới, quân cờ Vân Tử hiện có thể được làm ra màu trắng tinh khiết mà không có bất kỳ sự chuyển màu nào.
Các lễ nghi với quân cờ
Khi không đi quân, mỗi người chơi nên để quân cờ của mình nằm trong bát đựng cờ. Khi đến lượt của đối thủ, sẽ là thô lỗ khi người chơi đảo các quân cờ trong bát làm phát ra tiếng động ồn ào. Cũng như vậy, việc cầm một số quân cờ trong tay khi chơi cờ bị coi là không thích hợp. Thủ tục "chính xác" là quyết định nước đi, sau đó lấy một quân cờ trong bát và đặt lên bàn cờ. Điều này giúp hạn chế đến mức tối thiểu sự phân tâm của đối thủ đối với người chơi.
Khi nhặt quân cờ ra khỏi bát để đi quân, đặt một bàn tay dứt khoát lên cạnh bát, với các ngón tay nhẹ nhàng đưa vào lòng bát. Lấy một quân cờ theo kiểu đôi đũa với ngón trỏ và ngón giữa, giữ quân cờ nằm giữa phần móng tay của ngón trỏ và đầu ngón tay giữa. Các ngón tay mở rộng gần như thẳng, và ngón trỏ không cụp vào.
Khi đặt quân cờ, hãy chắc chắn rằng tay áo dài được kéo lên để tránh đụng vào các quân cờ đã đi trước đó. Để đặt quân cờ lên bàn cờ, ngay khi ngón tay của ngón trỏ chạm tới bề mặt của bàn cờ, để quân cờ trượt xuống cạnh, cho phép ngón giữa điều hướng quân cờ xuống bề mặt và tiếp xúc nó (các ngón tay còn lại và ngón cái hướng tự nhiên ra ngoài). Với một chút luyện tập, một quân cờ có thể được đặt một cách duyên dáng và mạnh mẽ và với một cú nhấn mạnh. Những điểm mấu chốt của một cú nhấn tạo tiếng động lớn là lực của ngón giữa và việc nhả quân cờ muộn. Một khi quân cờ được đặt xuống, ngón giữa và bàn tay nhấc một cách chậm rãi khỏi quân cờ (cố gắng tránh việc xô đầy quân cờ) và nhẹ nhàng rút về phía người chơi.
Mặc dù có thể đặt quân cờ xuống với một tiêng động lớn và dứt khoát vào bất cứ lúc nào, người chơi luôn làm vậy với mọi nước đi sẽ bị coi là lỗ mãng hoặc thô tục. Ví dụ, khi tiếp nhận một mối đe doạ của đối thủ, một sự đặt quân yên lặng sẽ phù hợp với hoàn cảnh hơn; thăm dò nước đi hoặc đáp trả một cách thông minh cỏ thể giúp chiếm lấy vị trí một cách ranh mãnh. Khả năng thể hiện mình trong cách đi quân giải thích lý do cho một trong những tên gọi của trò chơi là "thủ ngữ" (nghĩa là "nói chuyện bằng bàn tay", "shudan" trong tiếng Nhật, "shoutan" trong tiếng Trung).
Chăm sóc quân cờ
Những quân cờ mới (thuộc bất kỳ loại nào khác trừ đá phiến và vỏ sò) nên được rửa trong nước ấm (với xà phòng) để loại bỏ dầu hoặc bột phấn là sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất hoặc bảo quản sản phẩm, và làm khô thật kỹ. Không được sử dụng xà phòng khi làm sạch quân cờ bằng vỏ sò; quân cờ mới bằng vỏ sò không nên rửa. Quân cờ mới bằng đá phiến nên được rửa sạch dầu khoáng chất còn thừa với một miếng vải bông. Khi sử dụng quân cờ, người chơi không nên đập chúng xuống bàn quá mạnh. Khi kết thúc, chúng nên được giữ trong bát hoặc bao bì gốc và cất ở nơi không có ánh sáng hay nhiệt độ cao. Đặt một miếng vải mềm dưới đáy bát sẽ giúp hạn chế sự sứt mẻ quân cờ.
Bát đựng cờ
thumb|Bát đựng quân cờ vây trên bàn cờ đặt dưới sàn theo phong cách Nhật Bản Bát đựng quân cờ vây, hay go-ke là vật dùng để chứa các quân cờ. Mặc dù không hoàn toàn cần cho việc chơi cờ vây, bát đựng cờ vẫn đóng một vai trò quan trọng trong việc lưu trữ quân cờ, và những quân cờ bị bắt có thể được đặt trên nắp của bát. Các bát trong một bộ sẽ giống hệt nhau, với một người cầm quân trắng và người còn lại cầm quân đen.
Nắp của bát thường khá lỏng lẻo và không hoàn toàn vừa khít. Một người chơi theo truyền thống đặt nắp lộn ngược lại bên cạnh bát đã mở và giữa các quân cờ bắt được của đối phương ở đó. Nắp được đặt sao cho đối thủ có thể dễ dàng nhìn thấy, do đó mỗi người chơi có thể biết được số lượng tù nhân mà đối thủ bắt được bị loại khỏi bàn cờ.
Bát đựng cờ có thể được làm từ những vật liệu khác nhau.
Không phải tất cả các loại bát đều có thể chứa một bộ đầy đủ quân cờ. Hầu hết chỉ có thể chứa quân cờ có độ dày lớn nhất tới 10 mm. Các loại bát lớn hơn và đắt tiền hơn chứa các quân cờ có độ dày lớn tới 12 mm khi một người muốn mua loại quân cờ dày hơn và đắt tiền hơn cho đồng bộ với chất lượng của bát đựng cờ.
Những loại bát có chất lượng và giá trị cao nhất theo truyền thống chỉ sử dụng cho loại cờ làm từ đá phiến và vỏ sò tốt nhất, với chất lượng thuộc loại Yuki ('tuyết'). Các loại bát có chất lượng thấp hơn cũng được sử dụng cho loại quân cờ từ vỏ sò và đá phiến thuộc loại Jitsuyo (tiêu chuẩn) và Tsuki ('mặt trăng'), và loại quân cờ bằng thủy tinh theo truyền thống được đựng trong loại bát bằng gỗ có giá tiền thấp nhất hoặc trong bát bằng nhựa. Một danh sách loại gỗ sử dụng làm bát đựng cờ vây với ảnh có sẵn.
Liên kết ngoài
Thể loại:Cờ vây Thể loại:Dụng cụ chơi trò chơi
Rugiland
Vương quốc Rugii hay Rugiland do người Rugii thuộc chủng German thành lập ở khu vực nước Áo ngày nay vào thế kỷ thứ 5.
Bối cảnh
Rugii là một bộ tộc Đông German có khả năng di chuyển từ phía tây nam Na Uy tới vùng Pomerania vào thế kỷ thứ 1. Vào đầu thế kỷ thứ 4, người Rugii di chuyển xuống phía Nam và định cư tại vùng Thượng Tisza ở miền Pannonia cổ xưa, mà bây giờ là nước Hungary ngày nay. Lúc đầu họ đã bị người Hung tấn công và rồi thì lại chiến đấu bên cạnh Atilla trong trận đồng bằng Catalaunian năm 451. Năm 453, họ đã nổi dậy thành công chống lại người Hung cùng với các bộ tộc German khác trong trận Nedao, sau đó họ định cư ở một khu vực hiện nay là một phần Hạ Áo (Noricum cổ đại), phía bắc sông Danube.
Vương quốc
Năm 467, người Rugii cai trị một vương quốc đóng tại vùng Hạ Áo dưới quyền vua của họ là Flaccitheus. Sau khi ông qua đời vào năm 475, con của Flaccitheus là Feletheus kế vị ngôi vua, rồi kết hôn với công chúa Gisa người Goth để kết tình hòa hiếu giữa hai dân tộc Rugii-Goth. Năm 476, Felethus ra sức hỗ trợ đám lính đánh thuê người Herulii và Scirii của Odoacer, viên tướng này đã thừa cơ lật đổ Hoàng đế Tây La Mã Romulus Augustus và tự lập làm Vua nước Ý. Sau khi Hoàng đế Đông La Mã Zeno cố gắng tạo ra xung đột giữa người Rugii với Odoacer, Felethus bèn ra tay giết chết người anh Ferderuchus vì đã ủng hộ Odoacer. Odoacer hay tin có biến bèn mang quân xâm chiếm vương quốc Rugii, tại đây ông đã đánh bại toàn quân Rugii và bắt sống Felethus và vợ ông, rồi xử tử cả hai tại Ravenna vào năm 487. Lãnh thổ của họ về sau được người Lombard tới định cư. Vì không chịu thần phục Odoacer, nên hai năm sau người Rugii mới gia nhập vào đạo quân của người Ostrogoth dưới trướng vua Theodoric Đại đế, nhà vua Ostrogoth với ý đồ mở mang bờ cõi lập tức tiến quân xâm lược nước Ý và đánh bại Odoacer vào năm 493, rồi sáp nhập luôn xứ này vào vương quốc của mình.
Thứ yếu
Thể loại:Vương quốc German cổ đại Thể loại:Áo thời Trung Cổ Thể loại:Cựu quốc gia châu Âu
Thuyết domino
nhỏ|450px|Chuỗi sự kiện Domino được Mỹ giả định tại châu Á Thuyết domino là một học thuyết chính trị – đối ngoại của chính phủ Hoa Kỳ trong cao trào của Chiến tranh Lạnh (1947-1991) và chủ nghĩa chống Cộng. Mục tiêu của nó là ngăn chặn sự phát triển của chủ nghĩa cộng sản tại châu Á. Tuy nhiên những người phản đối thì cho rằng đây chỉ là chiêu bài của chủ nghĩa thực dân mới, mục đích thực sự là kiếm lợi cho các tập đoàn Tư bản Mỹ.
Thuật ngữ "thuyết domino" (domino theory) lần đầu tiên xuất hiện dưới thời của Tổng thống Dwight D. Eisenhower để chỉ về nguy cơ phát triển của chủ nghĩa cộng sản tại Đông Dương mà trọng tâm là tại Miền Nam Việt Nam, theo đó: nếu Hoa Kỳ không can thiệp để những người cộng sản "chiếm cứ" Nam Việt Nam thì đó sẽ là quân bài domino chìa khóa làm cho Lào, Campuchia, Thái Lan, Miến Điện "sụp đổ vào tay cộng sản" và sẽ tạo lợi thế lớn cho các phong trào cộng sản tại châu Á đe dọa các khu vực sống còn còn lại của "thế giới tự do" (chỉ những nước Tây Âu, Hoa Kỳ và những nước nằm trong sự ảnh hưởng của Hoa Kỳ ) như Philippines, Malaysia, Nhật Bản, Úc, New Zealand... Thuyết được đặt tên theo hiệu ứng domino với hình ảnh quân domino đầu tiên đổ khiến các quân domino kế tiếp nó đổ theo và phá hủy toàn bộ trạng thái ban đầu của hệ quân domino.
Do đó, theo hệ quả của thuyết domino, Hoa Kỳ tự thấy cần phải giúp đỡ các đồng minh chặn đứng chủ nghĩa cộng sản tại Miền Nam Việt Nam và Đông Dương. Đó là tiền đề để giải thích cho sự can thiệp ngày càng sâu của Hoa Kỳ vào Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam và sau này dẫn đến sự tham chiến trực tiếp của Quân đội Hoa Kỳ tại chiến trường Đông Dương.
Sau này Tổng thống Ronald Reagan cũng áp dụng thuyết domino này để giải thích cho các can thiệp của Hoa Kỳ giúp đỡ các lực lượng Contras chống lại phong trào của mặt trận Sandinista (do Cuba chống lưng) tại Trung Mỹ.
Bối cảnh
Thuyết domino xuất hiện là hệ quả tất nhiên của tình hình thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai khi hai hệ tư tưởng cộng sản và tư bản đều rất bị kích động trong cuộc đấu tranh với nhau, ra sức đối chọi với nhau bằng mọi hình thức đấu tranh xuất khẩu cách mạng và chống lại việc xuất khẩu cách mạng. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, những người cộng sản đang trên đà phát triển rầm rộ. Các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu hình thành, Đảng cộng sản tại Trung Quốc thắng lợi và ngay sau đó Bắc Triều Tiên phát động Chiến tranh Triều Tiên với sự ủng hộ của Liên Xô và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa.
Cuộc đấu tranh giữa 2 khối Xã hội chủ nghĩa và Tư bản chủ nghĩa đã mang tính toàn cầu, thế giới phân hẳn ra hai trận tuyến với sự căm thù tư tưởng cao độ. Mặc dù chính sách đối ngoại tổng thể của Hoa Kỳ sau thế chiến là phi thực dân hoá, nhưng tại Đông Dương, việc Mặt trận Việt Minh, tổ chức lãnh đạo cuộc chiến giành độc lập cho Việt Nam có liên hệ với Liên Xô và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa khiến Hoa Kỳ quyết định hỗ trợ Pháp để dập tắt phong trào này, dù lãnh tụ Hồ Chí Minh từng viết thư kêu gọi Hoa Kỳ can thiệp để giúp đỡ nền độc lập non trẻ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Điều này lại đẩy Việt Minh phải tìm kiếm sự ủng hộ của Liên Xô và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa để chống Pháp, và khiến phong trào này càng cộng sản hoá sâu sắc hơn nữa.
Về phía mình, Hoa Kỳ đã giúp đỡ cho Pháp và các lực lượng bản xứ (Quốc gia Việt Nam) chống lại Việt Minh. Đến cuối chiến tranh 80% chiến phí của Pháp là do Hoa Kỳ viện trợ, nhưng cuối cùng Pháp vẫn thất bại. Thắng lợi của Việt Minh trong Chiến tranh Đông Dương dẫn đến Hiệp định Genève, theo đó Việt Nam bị chia cắt tạm thời trong 2 năm trước khi tổ chức tổng tuyển cử thống nhất đất nước.
Miền Nam Việt Nam đã trở thành mũi nhọn đấu tranh của Hoa Kỳ trong chiến lược toàn cầu chống cộng sản mà thể hiện chính trị của nó là học thuyết domino. Nhà sử học Mortimer T. Cohen trích dẫn báo cáo của CIA rằng 80% dân số Việt Nam sẽ bầu cho Hồ Chí Minh và không một ai có thể thắng ông nếu nếu tổng tuyển cử thống nhất diễn ra, Hoa Kỳ quyết tâm ngăn chặn điều này. Người Pháp đã ra đi, nên Hoa Kỳ quay sang viện trợ cho chính phủ Quốc gia Việt Nam, sau này trở thành Việt Nam Cộng hòa để giúp nó có khả năng tiếp tục đứng chân tại miền Nam Việt Nam, qua đó muốn chia cắt lâu dài Việt Nam, biến miền Nam thành một tiền đồn chống Cộng thân Mỹ, lập phòng tuyến ngăn chặn Chủ nghĩa xã hội lan xuống Đông Nam Á. (xem tại Quá trình can thiệp của Mỹ vào chiến tranh Việt Nam).
Sau đó thuyết domino được chính quyền của Tổng thống John F. Kennedy phát triển với cam kết mạnh mẽ hơn nữa: "Hoa Kỳ sẽ gánh vác mọi gánh nặng, liên kết với mọi đồng minh, chống lại mọi kẻ thù để bảo vệ thế giới tự do của chúng ta" và can thiệp ngày càng sâu hơn vào cuộc chiến tại Việt Nam. Phía Hoa Kỳ lo lắng đảng cộng sản Pathet Lào ở bên Lào sẽ cung cấp cho quân đội Việt Nam những căn cứ hoạt động, và cuối cùng họ sẽ chiếm cứ cả Lào. Chính sách của Kennedy tiếp đến được Tổng thống Lyndon B. Johnson đưa lên đỉnh cao bằng cách đưa quân viễn chinh Mỹ tham chiến, tiến hành chiến tranh cục bộ và ném bom toàn diện tại Việt Nam.
Đánh giá
Sau Chiến tranh Việt Nam, nhất là sau khi Trung Quốc và Việt Nam từ bỏ các luận điểm đối kháng, cải cách, đổi mới và bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ và thế giới tư bản chủ nghĩa, trong chính giới Hoa Kỳ có hai luồng đánh giá trái ngược nhau về thuyết domino:
Phía chỉ trích:
Phía ủng hộ:
Tham khảo
Thể loại:Chiến tranh Việt Nam Thể loại:Chiến tranh Lạnh Thể loại:Chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ Thể loại:Học thuyết chính trị
Podolia
Khu vực có lịch sử phong phú, có niên đại từ thời đồ đá mới, với nhiều bộ lạc và nền văn minh khác nhau từng chiếm lĩnh. Khu vực từng trở thành bộ phận của Vương quốc Galicia–Volhynia, Vương quốc Ba Lan, Đế quốc Ottoman, quân chủ Habsburg Áo, và Đế quốc Nga. Trong thế kỷ 20, Podolia trải qua nhiều biến động chính trị, Ba Lan và Liên Xô từng kiểm soát một bộ phận khu vực trong các thời điểm khác nhau.
Từ nguyên
Tên gọi khu vực bắt nguồn từ tiếng Slav cổ po, nghĩa là "bên cạnh" và dol, "thung lũng".
Địa lý
Khu vực này là một phần của Đồng bằng Đông Âu rộng lớn, được giới hạn bởi sông Dniester và vòng cung Karpat ở phía tây nam. Khu vực có diện tích khoảng 40.000 km², kéo dài 320 km từ tây bắc đến đông nam trên tả ngạn sông Dniester. Theo cùng một hướng là hai dãy đồi tương đối thấp, ngăn cách bởi sông Nam Bug. Vùng đất cao Podolia là một cao nguyên kéo dài, cao 144 m và trải dài từ sông Tây Bug và Nam Bug đến sông Dniester, và bao gồm các vùng núi với các thung lũng sông giống như hẻm núi.
Hai con sông lớn chảy qua khu vực với nhiều phụ lưu: Dniester, tạo thành biên giới với Moldova và tàu có thể đi lại suốt chiều dài của nó, và Nam Bug chảy gần như song song với Dniester ở một thung lũng cao hơn, đôi khi có đầm lầy, bị các ghềnh làm gián đoạn ở một số nơi. Dniester tạo thành một kênh giao thương quan trọng trong các khu vực Mohyliv-Podilskyi, Zhvanets và các cảng sông Podolia khác.
Ở Podolia, loại 'đất đen' (chernozem) chiếm ưu thế, khiến nơi đây trở thành một khu vực nông nghiệp rất màu mỡ. Đầm lầy chỉ xuất hiện bên cạnh sông Nam Bug. Khí hậu ôn hòa chiếm ưu thế, với nhiệt độ trung bình tại Kamianets-Podilskyi là 9 °C (−4 °C vào tháng 1, 20 °C vào tháng 7).
Podolia do Nga cai trị vào năm 1906 có dân số ước tính là 3.543.700, bao gồm chủ yếu là người Ukraina. Các nhóm thiểu số đáng kể bao gồm người Ba Lan và người Do Thái, cũng như 50.000 người Romania, một số người Đức và một số người Armenia.
Các khu định cư chính bao gồm thủ phủ truyền thống Kamianets-Podilskyi, Vinnytsia, Khmelnytskyi, Rîbnița, Mohyliv-Podilskyi, Haisyn, Balta, Bar, Camenca, Yampil, Bratslav và Letychiv.
Podolia nổi danh với các loại rau quả như anh đào, dâu tằm, dưa, bí và dưa chuột.
Lịch sử
Vùng đất này có loài người ít nhất là từ đầu thời đại đồ đá mới. Herodotus đề cập đến nơi đây như là trung tâm của người Alazones Hy Lạp-Scythia và có thể cả người Neuri Scythia. Sau đó, người Dacia và người Getae đến. Người La Mã để lại dấu vết về quyền cai trị của mình qua bức tường Trajan, trải dài qua các khu hiện tại là Kamianets-Podilskyi, Nova Ushytsia và Khmelnytskyi.
Trong Giai đoạn Di cư lớn, nhiều dân tộc đi qua lãnh thổ này hoặc định cư tại đây một thời gian, để lại nhiều dấu vết trong các di tích khảo cổ học. Nestor trong Biên niên sử sơ cấp có đề cập đến bốn bộ tộc rõ ràng là người Slav: người Buzhan và Dulebe dọc theo sông Nam Bug, và người Tivertsi và Ulich dọc theo sông Dniester. Người Avar xâm chiếm khu vực vào thế kỷ thứ 7. Sau đó, người Bolokhoveni chiếm cùng một lãnh thổ vào thế kỷ 13.
Vương quốc Ruthenia và Ba Lan
Thân vương Oleg xứ Novgorod mở rộng quyền cai trị của mình trên lãnh thổ này, gọi là Ponizie, hay "vùng đất thấp". Những vùng đất thấp này sau đó trở thành một phần của các thân vương quốc Volhynia, Kyiv và Galicia của Rus Kyiv. Vào thế kỷ 13, Bakota đóng vai trò là trung tâm chính trị và hành chính. Trong thời gian đó, quân Mông Cổ đã cướp bóc Ponizie; Hoàng tử Algirdas (Olgierd) của Đại công quốc Litva giải phóng khu vực khỏi sự cai trị của người Mông Cổ sau chiến thắng trước Kim Trướng hãn quốc trong Trận chiến Nước Xanh năm 1362, sáp nhập nó vào lãnh thổ của mình dưới tên Podolia, có nghĩa tương tự như Ponizie. Ba Lan thuộc địa hóa bắt đầu vào thế kỷ 14. left|thumb|Podolia (Podolie) màu vàng trong một bản đồ của nhà lập bản đồ người Pháp Henri Chatelain vào năm 1712. [[Ruthenia Trắng màu trắng, Ruthenia Đen màu đen, và Volhynia màu đỏ.]] Sau cái chết của Hoàng tử Litva Vytautas (Vitovt) vào năm 1430, Podolia được hợp nhất thành tỉnh Podolia của Vương quốc Ba Lan, ngoại trừ phần phía đông của nó là tỉnh Bratslav, vẫn thuộc về Litva cho đến khi hợp nhất với Ba Lan trong Liên minh Lublin năm 1569. Từ năm 1672, Podolia trở thành một phần của Đế quốc Ottoman, khi đó nó được gọi là tỉnh (eyalet) Podolia. Trong thời gian này, khu vực là một tỉnh, với trung tâm là Kamaniçe, và được chia thành các sanjak (khu) Kamaniçe, Bar, Mejibuji và Yazlovets (Yazlofça). Khu vực trở lại quyền thống trị của Ba Lan vào năm 1699 theo Hiệp ước Karlowitz. Người Ba Lan giữ lại Podolia cho đến khi đất nước của họ bị phân chia vào năm 1772 và 1793, khi chế độ quân chủ Habsburg của Áo và Đế quốc Nga lần lượt sáp nhập các phần phía tây và phía đông.
Đế quốc Áo và Nga
thumb|240px|Người Podolia, trước 1878 Từ năm 1793 đến năm 1917, một phần của khu vực là tỉnh Podolia (tiếng Nga: Подольская губерния [Podol'skaja gubernija]; tiếng Ukraina: Подільська губернія [Podil's'ka hubernija]) ở tây nam Nga giáp với Áo qua sông Zbruch và với Bessarabia qua sông Dniester. Diện tích của nó là 36.910 km².
Vào năm 1772, khi diễn ra phân chia Ba Lan lần một, Nhà Habsburg của Áo đã nắm quyền kiểm soát một phần nhỏ của Podolia ở phía tây sông Zbruch (đôi khi còn được gọi là "Nam Podolia") xung quanh Borschiv, thuộc tỉnh Ternopil ngày nay. Vào thời điểm này, Hoàng đế Joseph II từng đi tham quan khu vực này, rất ấn tượng trước sự màu mỡ của đất đai và rất lạc quan về triển vọng tương lai của nó. Ba Lan biến mất với tư cách là một quốc gia trong phân chia lần thứ ba vào năm 1795 nhưng giới quý tộc Ba Lan vẫn tiếp tục duy trì quyền kiểm soát địa phương ở cả phía đông và phía tây Podolia đối với một bộ phận nông dân chủ yếu là người Ukraina, những người có nét tương đồng với những người Đông Slav khác đã chịu sự cai trị của chế độ quân chủ Habsburg. Điều này xuất hiện trong một cuốn sách năm 1772 của Adam F. Kollár và được sử dụng như một lập luận ủng hộ việc Nhà Habsburg thôn tính.
Vùng Ternopil (Tarnopol) ở phía tây Podolia bị Nga chiếm một thời gian ngắn vào năm 1809 nhưng được trả lại cho Áo cai trị vào năm 1815. Trong Đế quốc Áo, phía tây Podolia là một phần của Vương quốc Galicia và Lodomeria. Đến năm 1867 với sự hình thành của Áo-Hung, thể chế này trở thành một đơn vị tự trị do dân tộc Ba Lan quản lý dưới quyền quân chủ của Áo. Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Podolia của Áo đã chứng kiến ​​một cuộc di cư quy mô lớn của cư dân nông dân đến miền tây Canada.
thumb|left|250px|[[pháo đài Letychiv|Pháo đài trung cổ tại Letychiv.]] Đối với cộng đồng Do Thái ở Podolia, Haskalah hoặc Sự khai sáng của người Do Thái đã tiếp cận đến vào thế kỷ 19, do người Do Thái từ Tây Âu giới thiệu. I A. Bar-Levy (Weissman), tác giả của " Sách Yizkor" nói về Podolia: "Nó chấm dứt sự tách biệt về văn hóa của người Do Thái với thế giới xung quanh. Người Do Thái bắt đầu học khoa học và ngôn ngữ hiện đại, đọc văn học thế giới và tham gia vào đời sống văn hóa của các quốc gia mà họ sống." Cũng giống như trường hợp ở các khu vực khác của Ba Lan cũ, người Do Thái bắt đầu học ngôn ngữ của đất nước họ sinh sống và viết về các chủ đề thế tục. Các tác giả của Haskalah ở Podolia bao gồm: nhà tiên phong Isaac Satanow (1733–1805), Menachim Mendel Lapin, tác giả và dịch giả, Ben-Ami (Mordecai Rabinowitz), người viết bằng tiếng Nga, và nhiều người khác.
Giữa Ba Lan và Liên Xô
Với sự sụp đổ của Áo-Hung sau Chiến tranh thế giới thứ nhất vào tháng 11 năm 1918, miền tây Podolia được đưa vào Cộng hòa Nhân dân Tây Ukraina, nhưng nằm dưới sự kiểm soát của Ba Lan vào năm 1919, điều này đã được xác nhận trong thỏa thuận Ba Lan-CHND Ukraina vào tháng 4 năm 1920. Podolia do Liên Xô chiếm đóng một thời gian ngắn vào năm 1920 trong quá trình Chiến tranh Ba Lan-Liên Xô. Trong cùng một cuộc chiến, Ba Lan chiếm đóng một thời gian ngắn phía đông Podolia vào năm 1919 và một lần nữa vào năm 1920. Sau Hòa ước Riga, quyền kiểm soát của Ba Lan đối với phía tây Podolia được Liên Xô công nhận. Liên Xô giữ lại phía đông Podalia. Có những cuộc tàn sát trong thời kỳ này.
Tại Ba Lan từ năm 1921 đến năm 1939, phía tây Podolia là một phần của tỉnh Tarnopol. Đông Podolia thuộc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina, và từ năm 1922 đến 1940 phần phía tây nam thành lập Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Moldavia.
Năm 1927, có một cuộc nổi dậy lớn của nông dân và công nhân nhà máy ở Mohyliv-Podilskyi, Kamianets-Podilskyi, Tiraspol và các thành phố khác của miền nam Ukraina chống lại chính quyền Xô Viết. Quân đội từ Moskva được gửi đến khu vực và đàn áp tình trạng bất ổn, khiến khoảng 4.000 người thiệt mạng, theo các phóng viên Hoa Kỳ được cử đến để đưa tin về cuộc nổi dậy, nhưng vào thời điểm đó đã bị báo chí chính thức của Điện Kremlin phủ nhận hoàn toàn.
Năm 1939, sau khi ký kết Hiệp ước Molotov–Ribbentrop giữa Đức Quốc xã và Liên Xô và cuộc xâm lược Ba Lan của Liên Xô vào ngày 17 tháng 9 năm 1939, khu vực này trở thành một phần của Ukraina thuộc Liên Xô. Nhiều cư dân địa phương đã bị trục xuất đến các trại lao động. Sau cuộc xâm lược của Đức vào Liên Xô năm 1941, phần lớn Podolia bị Đức Quốc xã chiếm đóng và sáp nhập vào Reichskommissariat Ukraina. Khu vực Podolia giữa sông Nam Bug bên dưới Vinnytsia và sông Dniester bị Romania chiếm đóng như một phần của Transnistria.
Năm 1944, Liên Xô giành lại Podolia và vào năm 1945, khi biên giới phía đông của Ba Lan chính thức được phân định lại dọc theo đường Curzon, toàn bộ Podolia vẫn thuộc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Ukraina. Hầu hết người Ba Lan và người Do Thái còn lại chạy trốn hoặc bị trục xuất sang Cộng hòa Nhân dân Ba Lan.
Văn hóa
Truyền thống vẽ biểu tượng dân gian của Podillia nổi tiếng ở Ukraina. Biểu hiện của nó là những tường biểu tượng ngôi nhà dài được vẽ trên vải bạt vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Màu đỏ, xanh lá cây và vàng chiếm ưu thế, khuôn mặt của các vị thánh dài hơn một chút, đôi mắt giống như quả hạnh nhân. Trên những họa tường biểu tượng này, những vị thánh gia đình đáng tôn kính nhất được vẽ. Các bộ sưu tập biểu tượng dân gian của Podillya thuộc sở hữu của Bảo tàng Nghệ thuật Vinnytsya và Bảo tàng Biểu tượng Gia đình Ukraina trong Lâu đài Radomysl.
Liên kết ngoài
Thể loại:Vùng lịch sử Ukraina Thể loại:Tỉnh Khmelnytskyi Thể loại:Tỉnh Vinnytsia Thể loại:Vùng lịch sử
Thế Pliocen
Thế Pliocen hay thế Pleiocen hoặc thế Thượng Tân là một thế địa chất, theo truyền thống kéo dài từ khoảng 5,332 tới 1,806 triệu năm trước (Ma). Tuy nhiên, trong phiên bản 2009 về thang niên đại địa chất của ICS thì ranh giới trên của nó đã được điều chỉnh lại thành 2,588 Ma
Thế Pliocen là thế thứ hai của kỷ Neogen trong đại Tân Sinh. Thế Pliocen diễn ra sau thế Miocen và ngay sau nó là thế Pleistocen.
Thế Pliocen là do Charles Lyell đặt tên theo các từ trong tiếng Hy Lạp πλεῖον (pleion, "nhiều hơn") và καινός (kainos, "mới") và có nghĩa gần đúng là "sự mở rộng của gần đây", để chỉ các quần động vật thân mềm đại dương về bản chất là hiện đại.
Giống như các thế địa chất khác, các địa tầng xác định điểm bắt đầu và kết thúc được xác định khá rõ nhưng niên đại chính xác của chúng là chưa chắc chắn lắm. Các ranh giới xác định sự bắt đầu của thế Pliocen không được thiết lập bằng sự kiện dễ dàng nhận dạng ở quy mô toàn thế giới mà bằng các ranh giới khu vực giữa thế Miocen ấm áp hơn và thế Pliocen tương đối lạnh hơn. Ranh giới trên đã từng được thiết lập có chủ ý vào đầu thời kỳ băng hà của thế Pleistocen nhưng hiện nay được xác định muộn hơn. Nhiều nhà địa chất nhận thấy các phân chia rộng hơn của các kỷ Paleogen và Neogen là có ích hơn.
Nhà thiên văn Narciso Benítez của Đại học Johns Hopkins và nhóm của ông gợi ý rằng một siêu tân tinh là ứng cử viên có vẻ hợp lý nhưng chưa được kiểm chứng cho nguyên nhân gây ra sự kiện tuyệt chủng trong lòng đại dương đặc trưng cho ranh giới Pliocen-Pleistocen, do gây ra sự phá hủy đáng kể tầng ôzôn.
Phân chia
Hai tầng đầu tiên (nay chỉ còn tầng Piacenza) tạo thành Hậu Pliocen, trong khi tầng Zancla là tầng duy nhất của Tiền Pliocen. Tầng Piacenza có thể gọi một cách không chính thức là "Trung Pliocen".
Các hệ thống phân loại khác được sử dụng cho California, Australia, Nhật Bản và New Zealand.
Khí hậu
Khí hậu trở nên lạnh và khô hơn, mang tính chất mùa, tương tự như khí hậu ngày nay. Các dải băng châu Nam Cực đã phát triển trong thế Pliocen. Châu lục này bị đóng băng và bị che phủ toàn bộ bởi các sông băng vĩnh cửu vào đầu thế Pliocen. Sự hình thành chỏm băng Bắc cực diễn ra vào khoảng 3 Ma được ghi nhận bằng sự dịch chuyển đột ngột trong tỷ lệ các đồng vị của oxy và cuội kết trong băng ở các tầng trầm tích Bắc Đại Tây Dương và Bắc Thái Bình Dương. Sự đóng băng ở các vĩ độ trung bình có lẽ đã diễn ra trước khi kết thúc thế địa chất này.
Cổ địa lý học
Các lục địa vẫn tiếp tục trôi dạt về phía vị trí của chúng hiện nay, có lẽ dịch chuyển từ các vị trí xa tới 250 km từ vị trí hiện tại tới các vị trí chỉ cách khoảng 70 km so với vị trí hiện nay của chúng. Nam Mỹ kết nối với Bắc Mỹ thông qua eo đất Panama trong thế Pliocen, tạo ra sự kết thúc gần như trọn vẹn của quần động vật thú có túi (Marsupialia) khác biệt tại Nam Mỹ. Sự hình thành của eo đất có hậu quả lớn đối với nhiệt độ toàn cầu, do các dòng hải lưu ấm xích đạo bị chia cắt và chu kỳ lạnh của Đại Tây Dương đã bắt đầu, với các luồng nước lạnh từ Bắc cực và Nam cực làm hạ nhiệt độ của Đại Tây Dương khi này đã bị cô lập.
Va chạm của châu Phi với châu Âu tạo ra Địa Trung Hải, chấm dứt các dấu tích của đại dương Tethys.
Các thay đổi của mực nước biển đã làm lộ thiên cầu đất liền giữa Alaska và châu Á.
Các loại đất đá trong lòng đại dương cũng bị lộ thiên rõ nét tại Địa Trung Hải, Ấn Độ, Trung Quốc. Ở những nơi khác chúng chỉ lộ thiên chủ yếu là ven bờ biển.
Quần thực vật
Sự thay đổi thành khí hậu có tính chất mùa, lạnh và khô hơn có ảnh hưởng đáng kể tới thảm thực vật của thế Pliocen, làm giảm các loài nhiệt đới trên toàn thế giới. Các cánh rừng lá sớm rụng phát triển hơn, các rừng cây lá kim và tundra che phủ phần lớn ở phía bắc, còn đồng cỏ trải rộng trên mọi châu lục (ngoại trừ châu Nam Cực). Các rừng nhiệt đới bị hạn chế trong một dải hẹp xung quanh xích đạo, và bổ sung thêm cho các xavan khô là các sa mạc ở châu Á và châu Phi.
Quần động vật
nhỏ|200px|Spondylus
Các quần động vật đại dương và đất liền về bản chất là hiện đại, mặc dù quần động vật lục địa là nguyên thủy hơn một chút so với ngày nay. Những sinh vật dạng người của tông Hominini, nhóm Australopithecine, đã xuất hiện trong thế Pliocen.
Các va chạm của các lục địa nghĩa là có sự di cư lớn và trộn lẫn của các loài trước đó là cô lập, chẳng hạn như trong Đại trao đổi châu Mỹ. Các động vật ăn cỏ trở nên to lớn hơn, giống như các động vật săn mồi chuyên biệt hóa.
Động vật có vú
Tại đại lục Á-Âu động vật gặm nhấm cũng phát triển, trong khi sự phân bố của linh trưởng bị thu hẹp. Voi, voi răng hõm và voi răng mái (Stegodon spp.) thành công tại châu Á, còn các loài đa man từ châu Phi di cư lên phía bắc. Sự đa dạng của các loài ngựa bị suy giảm, trong khi heo vòi và tê giác lại phát triển tương đối tốt. Trâu bò và linh dương cũng thành công, và một số loài lạc đà từ Bắc Mỹ vượt sang châu Á. Linh cẩu và mèo răng kiếm tiền sử xuất hiện, gia nhập nhóm động vật săn mồi cùng với chó, gấu và chồn.
Tại châu Phi, nhóm thống lĩnh là động vật móng guốc, còn linh trưởng vẫn tiếp tục quá trình tiến hóa của mình, với Australopithecine (một số trong những động vật dạng người đầu tiên) xuất hiện vào cuối thế Pliocen. Động vật gặm nhấm cũng thành công, còn quần thể voi thì gia tăng số lượng. Trâu, bò và linh dương tiếp tục đa dạng hóa và vượt qua lợn về số lượng loài. Những loài hươu cao cổ đầu tiên xuất hiện, còn lạc đà di cư từ Bắc Mỹ qua châu Á sang đây. Các dạng ngựa và tê giác hiện đại xuất hiện. Gấu, chó và chồn (nguồn gốc Bắc Mỹ) gia nhập cùng hổ, báo, mèo, linh cẩu và cầy hương để trở thành những kẻ săn mồi ở châu Phi, đã buộc linh cẩu phải thích nghi như là những kẻ chuyên ăn xác chết.
Nam Mỹ bị xâm chiếm lần đầu tiên bởi các loài từ Bắc Mỹ kể từ kỷ Phấn Trắng, với các dạng động vật gặm nhấm và linh trưởng trộn lẫn với các dạng phương nam. Litopterna và Notoungulata, các nhóm động vật móng guốc bản địa Nam Mỹ, cũng phát triển tốt. Các động vật ăn thịt nhỏ, giống như chồn của họ cầy (Mustelidae) và coati (Nasua) di cư từ phía bắc tới. Các loài thú răng khắc ăn cỏ (Glyptodont), lười khổng lồ và tatu nhỏ hơn phát triển tốt.
Thú có túi (Marsupialia) vẫn là nhóm thống lĩnh trong quần thú của Australia, với các dạng ăn cỏ như gấu túi (Vombatidae), kangaroo và Diprotodont (thú răng hai cửa) to lớn. Các loài thú có túi và ăn thịt vẫn tiếp tục sinh tồn trong thế Pliocen, bao gồm nhóm Dasyuromorphia, sói Tasmania (họ Thylacinidae, tương tự như chó) và sư tử túi (chi Thylacoleo, tương tự như mèo). Những loài gặm nhấm đầu tiên cũng đến đây trong thời gian này, trong khi dơi cùng các loài cá voi phát triển tốt. Thú mỏ vịt hiện đại, một nhóm động vật đơn huyệt, cũng xuất hiện.
Chim
Nhóm chim săn mồi họ Phorusrhacidae (chim khủng bố) đã hiếm trong thời gian này; trong số các loài cuối cùng chỉ còn chi Titanis, một chi chim săn mồi cạnh tranh cùng động vật có vú trong vai trò của động vật săn mồi hàng đầu. Đặc trưng phân biệt của chúng là móng vuốt, đã tiến hóa để túm lấy con mồi, chẳng hạn như Hipparion (dạng ngựa cổ đại). Các nhóm chim khác có lẽ đã tiến hóa vào thời gian này, một số trở thành chim hiện đại còn một số bị tuyệt chủng.
Bò sát
Các dạng cá sấu bị tuyệt chủng ở châu Âu do khí hậu lạnh lẽo. Các nhóm rắn độc tiếp tục gia tăng do có nhiều nhóm chim và động vật gặm nhấm đã tiến hóa.
Đại dương
Các đại dương vẫn còn tương đối ấm trong thế Pliocen, mặc dù chúng vẫn tiếp tục lạnh đi. Chỏm băng Bắc cực đã hình thành, tiếp tục làm khí hậu khô hơn và làm tăng quá trình lạnh đi của các dòng hải lưu nông ở Bắc Đại Tây Dương. Các hải lưu lạnh sâu phía dưới chảy ra từ Nam cực.
Sự hình thành của eo đất Panama khoảng 3,5 triệu năm trước chia cắt dấu tích cuối cùng của cái đã từng là hải lưu vòng xích đạo tồn tại từ kỷ Phấn Trắng và đầu đại Tân Sinh. Điều này có thể đã góp phần vào quá trình lạnh đi của các đại dương trên toàn cầu.
Trong lòng biển của thế Pliocen sinh sống các loài lợn biển, hải cẩu và sư tử biển.
Siêu tân tinh
Năm 2002, các nhà thiên văn phát hiện ra rằng khoảng 2 triệu năm trước, vào khoảng cuối thế Pliocen, một nhóm sao O và B sáng chói gọi là liên hợp OB Thiên Hạt-Bán Nhân Mã đã vượt qua Trái Đất trong phạm vi 150 năm ánh sáng và một hay nhiều siêu tân tinh có thể đã xảy ra trong nhóm này vào thời gian đó. Sự bùng nổ gần như vậy có thể gây ra tổn thất cho tầng ôzôn của Trái Đất và gây ra sự tuyệt chủng của một số dạng sự sống trong lòng đại dương (lưu ý rằng ở đỉnh điểm của nó, siêu tân tinh với kích thước như vậy có thể có độ sáng biểu kiến tuyệt đối như là một thiên hà với 200 tỷ ngôi sao).
Gynaephila xanthopis
Gynaephila xanthopis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Liên kết ngoài
Thể loại:Gynaephila
Lasioglossum alexandrinum
Lasioglossum alexandrinum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Ebmer mô tả khoa học năm 1995.
Tham khảo
Thể loại:Lasioglossum Thể loại:Động vật được mô tả năm 1995
Dent, Minnesota
Dent là một thành phố thuộc quận Otter Tail, tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 192 người.
Tham khảo
Thể loại:Quận Otter Tail, Minnesota Thể loại:Thành phố của Minnesota
Nunavut
Nunavut (từ tiếng Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ ; ) là lãnh thổ mới nhất, lớn nhất, và xa nhất về phía bắc của Canada. Nó chính thức được tách khỏi Các lãnh thổ Tây Bắc vào ngày 1 tháng 4 năm 1999, qua Đạo luật Nunavut và hiệp định quản lý đất đai Nunavut, dù đường biên giới đã được giải quyết xong từ năm 1993. Sự hình thành của Nunavut tạo nên thay đổi lớn đầu tiên trong bản đồ chính trị Canada từ khi Newfoundland và Labrador được thành lập vào năm 1949.
Lãnh thổ Nunavut chiếm một phần lớn Bắc Canada, và Quần đảo Bắc Cực thuộc Canada. Thủ phủ Iqaluit (trước "Frobisher Bay"), nằm trên đảo Baffin ở miền đông, được chọn từ cuộc bỏ phiếu 1995. Những điểm dân như đáng kể khác gồm Rankin Inlet và Cambridge Bay. Nunavut cũng gồm đảo Ellesmere ở viễn bắc, cũng như phần phía đông và nam đảo Victoria và đảo Akimiski trong vịnh James xa về phía đông nam. Đây là vùng địa-chính trị duy nhất của Canada không được kết nối với phần còn lại của đất nước bằng đường lộ.
Nunavut là khu vực có diện tích lớn nhất, là nơi có dân số ít nhất ở các tỉnh và lãnh thổ của Canada. Một trong những khu vực xa xôi nhất, thưa thớt, có dân số 35.944  chủ yếu là người Inuit, trải rộng trên diện tích hơn 1.750.000 km 2 (680.000 dặm vuông),xấp xỉ kích thước của Tây Âu.Một trạm khí tượng cách xa Ellesmere Island, Eureka, có nhiệt độ trung bình năm thấp nhất của bất kỳ trạm thời tiết nào của Canada.
Từ nguyên
Nunavut có nghĩa là "đất của chúng ta" trong tiếng Inuktitut
Địa lý
Nunavut bao gồm 1.877.787 km 2 (725.018 sq mi)  của đất và 160.935 km 2 (62.137 sq mi)  của nước ở miền Bắc Canada. Lãnh thổ bao gồm một phần của lục địa, hầu hết Quần đảo Bắc cực, và tất cả các hòn đảo trong Vịnh Hudson, vịnh James và Vịnh Ungava, bao gồm Quần đảo Belcher, thuộc vùng Tây Bắc. Điều này làm cho nó trở thành cơ quan địa phương lớn thứ năm (hoặc bộ phận hành chính) trên thế giới. Nếu Nunavut là một quốc gia, nó sẽ đứng thứ 15 trong khu vực.
Nunavut có biên giới đất liền với các vùng lãnh thổ Tây Bắc trên một số hòn đảo cũng như đại lục, Manitoba ở phía nam của lục địa Nunavut, Saskatchewan về phía tây nam (ở một điểm bốn góc) và một đường biên giới đất liền với Newfoundland và Labrador Đảo Killiniq và với Ontario ở hai vị trí nhỏ ở vịnh James: vị trí lớn hơn ở phía tây đảo Akimiski, và nhỏ hơn quanh sông Albany gần đảo Fafard. Nó cũng chia sẻ biên giới biển với Greenland và các tỉnh Quebec, Ontario, và Manitoba.
Điểm cao nhất Nunavut là Barbeau Đỉnh (2.616 m (8.583 ft)) trên đảo Ellesmere. Mật độ dân số là 0,019 người / km 2 (0,05 người / dặm vuông), một trong những nơi có mật độ thấp nhất trên thế giới. Để so sánh, Greenland có diện tích tương đương và gần gấp đôi dân số.
Khí hậu
Nunavut trải qua một khí hậu vùng cực ở hầu hết các khu vực, do vĩ độ cao và ảnh hưởng mùa hè lục thấp hơn so với khu vực phía tây. Tại các khu vực lục địa phía nam hơn rất lạnh khí hậu cận Bắc Cực có thể được tìm thấy, do đến tháng Bảy là hơi nhẹ hơn so với yêu cầu 10 °C (50 °F).
Kinh tế
Nền kinh tế của Nunavut là Inuit và Chính phủ lãnh thổ, khai thác, thăm dò dầu khoáng khí, hàng thủ công nghệ thuật, săn bắn, câu cá, săn cá voi, du lịch, giao thông, giáo dục - Nunavut Bắc Cực Cao đẳng, nhà ở, quân sự và nghiên cứu - Canada CHARS Trạm nghiên cứu cao Arctic mới trong Lập kế hoạch cho vịnh Cambridge và trạm cảnh báo phía bắc cao. Iqaluit tổ chức Hội nghị Nunavut Mining Symposium hàng năm vào tháng 4, đây là một buổi trình diễn giới thiệu nhiều hoạt động kinh tế khi đi đến Nunavut.
Khai thác mỏ và thăm dò
Hiện tại có ba mỏ lớn đang hoạt động tại Nunavut.
Năng lượng tái tạo
Người dân Nunavut chủ yếu dựa vào nhiên liệu diesel  để chạy các máy phát điện và sưởi ấm, với các chuyến hàng nhiên liệu hóa thạch từ miền Nam Canada bằng máy bay hoặc thuyền vì có rất ít đường không hoặc đường sắt nối với khu vực. Có một nỗ lực của chính phủ để sử dụng nhiều nguồn năng lượng tái tạo,  mà thường được cộng đồng ủng hộ.
Sự hỗ trợ này đến từ Nunavut cảm nhận được ảnh hưởng của sự nóng lên toàn cầu. Cựu Thủ tướng Nunavut, bà Eva Aariak, cho biết trong năm 2011, " Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng rất nhiều đến chúng ta. Nó ảnh hưởng đến thợ săn, động vật, sự mỏng đi của băng là một mối quan tâm lớn, cũng như sự xói mòn từ băng tan tan. "  Vùng này đang nóng lên nhanh gấp hai lần so với mức trung bình toàn cầu, theo Ủy ban Liên chính phủ của LHQ về biến đổi khí hậu.
Chính phủ và chính trị
nhỏ|Tòa nhà lập pháp của Nunavut Nunavut có một Ủy viên được Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Phía Bắc của Bộ Ngoại giao bổ nhiệm. Cũng như các lãnh thổ khác, vai trò của ủy viên là biểu tượng và tương tự như của một Trung úy Thống đốc. Mặc dù Ủy viên không chính thức là đại diện của người đứng đầu nhà nước Canada, một vai trò tương tự như đại diện của Vương quyền đã nảy sinh với chức vụ này.
Nunavut chọn một thành viên duy nhất của Hạ viện Canada. Điều này khiến Nunavut trở thành khu vực bầu cử lớn nhất trên thế giới theo khu vực.
Các thành viên của Hội đồng Lập pháp đơn nhất của Nunavut được bầu riêng; có không bên và cơ quan lập pháp là dựa trên đồng thuận. Người đứng đầu chính phủ, thủ tướng của Nunavut, được bầu bởi, và từ các thành viên của hội đồng lập pháp. Kể từ ngày 21 tháng 1 năm 2014, Premier là Peter Taptuna. nhỏ|Iqaluit-thủ phủ của Nunavut nhỏ| Phân chia hành chính Nunavut Đối mặt bởi những lời chỉ trích các chính sách của mình, [ cần dẫn nguồn ] cựu Thủ tướng Paul Okalik thành lập Hội đồng tư vấn của mười trưởng lão, có chức năng đó là để giúp kết hợp " Inuit Qaujimajatuqangit " (Inuit văn hóa và kiến thức truyền thống, thường được gọi trong tiếng Anh là "chỉ số IQ ") Vào các quyết định chính trị và chính phủ của lãnh thổ.
Do quy mô rộng lớn của Nunavut, mục tiêu đã tuyên bố của chính phủ lãnh thổ là phân cấp quản lý vượt ra khỏi thủ đô của khu vực. Ba vùng - Kitikmeot, Kivalliq và Qikiqtaaluk / Baffin - là cơ sở để quản lý bản địa hoá, mặc dù họ thiếu các chính phủ tự trị của riêng họ. [ Cần dẫn nguồn ]
Lãnh thổ có ngân sách hàng năm là 700 triệu đô la Canada, được cung cấp gần như hoàn toàn bởi chính phủ liên bang. Cựu Thủ tướng Paul Martin đã chỉ định hỗ trợ cho Bắc Canada là một trong những ưu tiên của ông trong năm 2004, với thêm 500 triệu USD để được chia ra trong ba vùng lãnh thổ. [ Cần dẫn nguồn ]
Năm 2001, chính phủ New Brunswick [ cần dẫn nguồn ] cộng tác với chính phủ liên bang và các công ty công nghệ SSI Micro để khởi động Qiniq, một mạng lưới duy nhất sử dụng vệ tinh cung cấp để cung cấp truy cập Internet băng thông rộng đến 24 cộng đồng ở Nunavut. Kết quả là Lãnh thổ được đặt tên là "Smart 25 Communities" của thế giới vào năm 2006 bởi Diễn đàn Cộng đồng Thông minh, một tổ chức trên toàn thế giới tôn vinh sự đổi mới trong công nghệ băng thông rộng. Các Nunavut Thư viện công cộng dịch vụ, hệ thống thư viện công cộng phục vụ lãnh thổ, cũng cung cấp dịch vụ thông tin khác nhau để lãnh thổ.
Tham khảo
Thể loại:Lãnh thổ Inuit Thể loại:Bắc Băng Dương Thể loại:Tỉnh bang và lãnh thổ tự trị của Canada
Ficus subcaudata
Ficus subcaudata là một loài thực vật có hoa trong họ Moraceae. Loài này được C.C.Berg mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Liên kết ngoài
S Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2003
Ảo thuật gia
nhỏ|300px|Ví dụ về một ảo thuật gia Ảo thuật gia (幻術家) hay nhà ảo thuật (家幻述), đôi khi còn gọi là pháp sư sân khấu (法師嗔扣), là một nhân vật giải trí chuyên biểu diễn những trò ảo diệu và đánh lừa thị giác người xem sau khi học được những mánh khóe về tâm trí và sử dụng chúng cho mục đích của mình. Các ảo thuật gia đôi khi sẽ phải dùng đến đạo cụ, ví dụ như một bộ thẻ bài.
Những ảo thuật gia nổi tiếng nhất thế giới phải kể đến:
Harry Potter cũng được coi là một nhà ảo thuật giả tưởng chuyên sử dụng các câu thần chú để tạo ra phép thuật.
Tham khảo
Thể loại:Nghề nghiệp trong ngành giải trí
Aster limosus
Aster limosus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Hemsl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Liên kết ngoài
Thể loại:Aster Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1888
Molophilus setosistylus
Molophilus setosistylus là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Tham khảo
Thể loại:Molophilus Thể loại:Limoniidae ở vùng Neotropic
Mochi
thế=|nhỏ|300x300px|Bánh Mochi thumb|Kirimochi (Kakumochi) - bánh dày chữ nhật khô dùng để nướng
Mochi (餅) là một loại bánh giầy nhân ngọt truyền thống của Nhật Bản làm từ bột gạo nếp hay gạo nếp giã nhuyễn không những được dùng để ăn trong cuộc sống hàng ngày mà còn là vật phẩm dâng lên thần linh và có ý nghĩa mang lại may mắn. Bánh Mochi là vật cúng không thể thiếu trong các gia đình Nhật Bản nhân dịp năm mới. Họ bày trí Mochi ở hốc tường Toko-noma trang trọng trong phòng khách hoặc trong nhà bếp. Những chiếc bánh này được gọi là Kagami-mochi, tức bánh Mochi dâng lên thần linh. Ngày Tết, Tết Trung Thu, người Nhật cúng bánh Mochi để cầu nguyện cho sự trường thọ. Vào những ngày truyền thống, người Nhật buộc bánh Mochi trên thanh tre dài rồi nướng trong đống lửa. Họ tin rằng khi ăn bánh Mochi nướng tại lễ Dondo-yaki sẽ mang lại sức khỏe cho suốt cả năm. Bánh Mochi cũng có mặt trong lễ dựng nhà mới Choto-shiki của người Nhật.
Điển tích Thỏ ngọc giã bánh giầy trên cung trăng
Nếu như người Việt Nam tưởng tượng trên cung trăng có cây đa và chú Cuội, thì người Nhật tin rằng có một chú thỏ đang sinh sống trên vương quốc của thần Mặt trăng bất tử và đến đêm Otsukimi lại giã bột để làm bánh giầy mochi. Ngoài ra, liên tưởng về một chú thỏ đang ngồi ăn bánh dango cũng xuất hiện ở nhiều địa phương trên nước Nhật.