cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bod'ug
Leviganduz
Erik libub koumes territorijaspäi: pohjoižhe Evropan 66°-parallelišpäi tobjimalaz, Päivlaskmaine Azii i Kavkaz, Afrikan lodehen Atlas-mägiden pautked. Invazivine erik Sibirin suves i Keskuzazijas, Sahalin-sarel, Pohjoižamerikas, Afrikan päpalas i Avstralijas.
Malärii
Läžund kaimdase säruläžundal, särgutesil, pärman (splenomegalii) i maksan (gepatomegalii) suruden ližadusil, anemijal. Voib lähtta 10..15 päivest tartutandaspäi simptomiden olendhasai. Harakterizuiše hronižil toštmižil (recidivoil), voib mända severz'-se vozid londuseližen immunitetan tulendhasai.
Mozambik
Mozambik (Moçambique), oficialižikš — Mozambikan Tazovaldkund (República de Moçambique [ʁɛˈpublikɐ di musɐ̃ˈbiki]), om valdkund Päivnouzmpol'žes Afrikas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Maputu.
Stallone Sil'vestr
Irdkosketused
Kategorii:AÜV:oiden akt'orad Kategorii:Akt'orad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Nju Jorkha
Mozambik
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mozambikan topografine kart. Mozambik om mavaldkundröunoiš Zimbabvenke päivlaskmas (röunan piduz — 1402 km), Zambijanke (439 km) i Malavinke (1498 km) lodehes, Tanzanijanke pohjoižes (840 km), Esvatininke (108 km) i Suviafrikan Tazovaldkundanke (496 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 4783 km. Valdkundan päivnouzmaižed randad lainištab Indine valdmeri. Randanpird om 2470 kilometrad. Madagaskar sijadase Mozambikan kanalan toižel randal.
Londuseližed pävarad oma kivihil', titan, tantal, boksitad, raudkivend, londuseline gaz da gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Röunantagaižiden azjoiden ministrusen sauvuz, [[Maputu]] Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente da República de Moçambique). Kaik rahvaz valičeb händast. Prezidentan valdatusiden strok om viž vot, om oiktusenke valičemhas tošti. Prezident paneb päministrad (port. Primeiro-ministro) radnikusele.
Namibii
Namibii (Namibia [nəˈmɪbiə], [næˈmɪbiə]), oficialižikš Namibijan Tazovaldkund (Republic of Namibia), om valdkund Suviafrikas. Edel 1968 vot Suvipäivlaskmaine Afrik oli Namibijan sijas. Valdkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Vindhuk.
Eläjad
Namibijas elädas namibijalaižed. Kümne sijališt regionališt kel't i koume indoevropišt kel't. Vn 2011 Namibijan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 113 077 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Litkarino
Geografijan andmused
Vspäi 1947 raudte om saudud lidnas, se om vaiše jüguiden täht. Turaevo-jüguport Moskvanjogen randal. Lidn ühtenzoitase ehtatimel vodes läbi (laivad il'mpölusel) Moskvan oiktanke randanke.
Reutov
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,8%, armenijalaižed — 2,0%, ukrainalaižed — 1,7%, toižed rahvahad — 4,5%.
Čehov (Moskvan agj)
Istorii
Čehov šingotase mašinansauvomižen kahtel tegimel (ventilätorad, gidromehanižed libutimed), sauvondmaterialiden pästandal (metalližed konstrukcijad, polikarbonatine kerteh, apakut, torvveimarmatur), järedoil varažomil, poligrafižel kombinatal, sömtegimištol («Danon»-maidtegim, konditerine fabrik), mugažo plastiktegesiden edheotandad ratas lidnas.
Golicino
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 93,0%, ukrainalaižed — 2,6%, toižed rahvahad — 4,4%.
Limerik
Transport
Rahvahidenkeskeine civiline Šannon-lendimport (SNN / EINN, 1,7 mln passažiroid vl 2019) sijadase 20 km päivlaskmha lidnaspäi Kler-grafkundas. Tehtas reisid Suren Britanijan i Pol'šanman järedoihe lidnoihe, Nju Jorkha i Filadel'fijha, Ispanijan lebutahoiže.
Murašk
Ümbrikirjutand
Änikod oma vauktad, ühtensuguižed. Pölükäkahad da petkloižkahad änikod išttas erazvuiččil kazmusil, mužiksuguižed änikod oma järedambad vähäižel. Mall'anvuiččid lehtesid da äniklehtesižid om vizin; pölükäd da petkloižed oma äiluguižed. Kezakul-heinkul kazmuz änikoičeb, i plodud ehttäs sen jäl'ghe 40..45 päiviš.
Elektromagnitsädegoičend
Homaičendad
Kategorii:Fizižed effektad da nägused Kategorii:Optik Kategorii:Radiobiologii Kategorii:Energii
Ind
Ümbrikirjutand
Jogen vago om vähän korktemb ümbriolijad letetazangištod todud sagedmaiden suren lugumäran tagut. Jogen randad oma ratud maspäi znamasižel pidusel kaičemha lähižid territorijoid sur'vezišpäi. Vozil 1947, 1958 da 2010 sur'veded toiba lujid vigoid Pakistanan eläjile. Erasti jogi vajehtab vagod lujan sur'veden tagut.
Kävutand
Maižanduz om olmas kastelendan abul. Jogen alajoksmuses om 120 000 km² kasteltud mad, se om Pakistanan Pendžab-štatas da jogen del'tas, vedhuden penemba pol't sase jogensuhusai. Irrigacižkanaliden ühthine piduz om 65 tuh. km, ühthemänho kasteltas 170 000 km² mad.
Nikaragua
Istorii
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1826. Jäl'gmäine 14nz' lugul Konstitucii om väges vs 1987 vilukun 9. päiväspäi äiluguižidenke vajehtusidenke, vn 2014 versii om nügüdläine.
Macumoto Leidži
Biografii
Akira oli sündnu Kurume-lidnha.
Sokrat
Homaičendad
Kategorii:Amuižen Grekanman filosofad Kategorii:Amuižen Grekanman tedomehed Kategorii:Filosofad kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Afinihe Kategorii:Kolnuded Afiniš
Koltuši
Geografijan andmused
Kaik om 21 irdad lidnas.
Eläjad
Professionaližen opendusen aluzkundad ratas lähižes Piteriš.
Šrilank
Geografijan andmused
Päiči mägid, Šrilankan kaikel territorijal om räk da upar'. Sadegoičeb 800..1900 mm vodes. Klimat om subekvatorialine mussonine.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Šrilankan administrativiž-territorialine jagand.
Odincovo
Istorii
Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 1470, no sen aluz om pandud aigemba. Žilo sai nimitust Andrei Odinec-bajarin mödhe, hän eli 14. voz'sadan kahtendes poles. Odincovad-heim valdoiči žilol, no Odinecan Fedosii-vunuk pahidoiči Vasilii II-ruhtinast (1415−1462) i pageni Litvanmaha.
Odincovo šingotase sauvondmaterialiden pästandal (sauvondmujud, lämoinvastaižed tegesed, metalližed konstrukcijad, pumaterialad), metropolitenan sauvondan kompanijal, mašinansauvomižen i kosmetikan edheotandoil, avtokohenduztegim radab. Äjad eläjad ajeltas radonnoks Moskvha.
Eläjad
Rahvahad (2010): venälaižed — 91,7%, ukrainalaižed — 2,5%, armenijalaižed — 1,4%, toižed rahvahad — 4,4%.
Kosmine Harlok-merirazbainik (fil'm)
Irdkosketused
Kategorii:Japonijan mul'tfil'mad Kategorii:Mul'tfil'mad kirjamišton mödhe Kategorii:Tedoliž-fantastižed fil'mad Kategorii:Kosmine Harlok-merirazbainik Kategorii:Vn 2013 fil'mad Kategorii:Fil'mad japonan kelel
Čelentano Adriano
Biografii
Vl 1962 pajatai sai vägestust «Kantadžiro»-konkursal, ezini Stai lontana da me-pajod. Sen jäl'ghe hän tegi gastrolid Francijadme da Ispanijadme, sädi TV-programiden ičeze serijad.
Lobn'
Istorii
Eländpunktan aluz om pandud vl 1902 kuti žilo udenno Lobn'-raudtestancijanno, nimitihe penen jogen mödhe. Sätihe Lobn'-radnikžilod vl 1947 lähižiden kezaküliden i amuižiden eländpunktoiden ühtištusel. Radnikžilo sai lidnan statusad vn 1961 18. päiväl tal'vkud. Alištub agjan tobmudele oikti vspäi 1975, lidnümbrik vspäi 2004.
Tolstih Mihail
Mihail Sergejevič Tolstih (Михаил Сергеевич Толстых; sünd. 19. heinku 1980, Ilovaisk, Doneckan agj, Ukrainan NST — kol. 8. uhoku 2017, Makejevk, Doneckan agj, Ukrain), mugažo tetab kut Givi (ven. Гиви) oli Voinkonfliktan Ukrainan päivnouzmpoles ühtnii, «Somali»-alajagusen käsknik.
Brunei
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Brunein administrativiž-territorialine jagand. thumb|right|250px|Brunein ümbrikoiden kart. Administrativiž-territorialižikš Brunei jagase 4 ümbrikoks (daera), ned alajagasoiš 38 rajonaks (mukim).
Saba Isak
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Saamalaižed Kategorii:Norvegijan politikanmehed Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Norvegijha Kategorii:Kolnuded Vardös
Mindai kuctas Han
«Mindai kuctas Han» (माय नेम इज़ ख़ान māy nem iz khān, My Name Is Khan) om vn 2010 indine dramfil'm. Ezmäine ozutez Indijas oli vn 2010 uhokun 12. päiväl, Venämas — seičemes kus sen jäl'ghe (2. sügüz'ku 2010).
Jordanii
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Jordanijan topografine kart. Jordanii om röunoiš Izrailinke (röunan piduz — 307 km) da Palestinanke (148 km) päivlaskmas (Jordan-jogi röunaks), Sirijanke pohjoižes (379 km), Irakanke pohjoižpäivnouzmas (179 km), Saudan Arabijanke päivnouzmas da suvipäivnouzmas (731 km). Ühthine röunoiden piduz — 1744 km. Jordanijan randad lainištab Rusttan meren Akab-laht agjahižes suvipäivlaskmas. Merirandan piduz om vaiše 26 km.
Vil'jandi
Istorii
Endevanh eländtaho oli sigä jo 5. voz'sadal edel meiden aiglugendad. Estižele lidnale om pandud augud ei möhemba vikingoiden aigad. Visitestonia.com-lehtpolen melen mödhe, ezmäine mainitez neciš tahos om kirjutadud vodel 1154, konz arabialaine Al' Idrisi-mantedai pani toponiman kartale. Nece sana mainiti Vil'jandi-nimed. 12. voz'sadal ezmäine kaikenaigaine eländtaho tegihe ümbri lidnas.
13. voz'sadan augotišes nene tahod oliba anastadud Mekanpidajiden Ordenal. 1224. vodel zavottihe tehta Ordenan lidnust puižiden sauvusiden sijas. Ičeze aigan se oli kaikid vägekahamban Baltjan meren randoil. Sid' 200 voziden aigan saudihe da udistadihe lidnusen äi kerdoid.
Kül'bet'
Kül'betin südäin
Kül'betin südäimes oma olmas:
Ekvador
Etimologii
Valdkundan nimi znamoičeb «ekvator» ispanijaks. Valdkundan Kito-pälidn sijadase vaiše 25 km suvhe ekvatoran pirdaspäi.
Tobmuz
thumb|right|250px|Ekvadoran prezidentan pert'kulu (Palacio de Carondelet) [[Kitos]] Ekvador om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente de la República del Ecuador), hän-žo om ohjastusen pämeheks. Rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Ekvadoran ministrišt nimitase oficialižikš Rahvahanikoiden sodan ministrištoks (Gabinete de la Revolución Ciudadana). Prezident paneb ministrid radsijha. Vspäi 2021 Ekvadoran prezident om Giljermo Lasso. Vs 2017 semendkun 24. päiväspäi Lenin Moreno radoi prezidentan, edel sidä oli varaprezidentan. Rafael' Korrea om edeline prezident (2007−2017).
Peru
Istorii
Valdkundan ezmäine Konstitucii oli olmas vspäi 1812. Nügüdläine 18nz' lugul Konstitucii om vahvištadud vn 1993 31. päiväl tal'vkud, se om väges äiluguižidenke vajehtusidenke, jäl'gmäine om vn 2018 versii.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Perun topografine kart Peru om mavaldkundröunoiš Ekvadoranke (röunan piduz — 1528 km) lodehes, Kolumbijanke pohjoižes (1506 km), Brazilijanke päivnouzmas (2822 km), Bolivijan (1047 km) da Čilinke (169 km) suvipäivnouzmas. Ühthine röun kuivmadme — 7072 km.
Londuseližed pävarad oma vas'k, hobed, kuld, mecad, kivivoi, londuseline gaz, kivihil', raudkivend, fosfatad, potaš, gidroenergii.
Bolivii
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kivivoi, tin, cink; toižed varad oma vol'fram, antimonii, hahktin, litii, raudkivend, kuld, hobed, mec, gidroenergii.
Tobmuz
thumb|right|250px|Bolivijan parlamentan pert' Murillo-torgul [[La Pas (Bolivii)|La Pasan keskuses]] Bolivii om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (Presidente del Estado Plurinacional de Bolivia), hän-žo om ohjastusen pämeheks. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, enamba kaht strokud ei sa. Prezident paneb ministrid radnikusile.
Parlament om kaks'kodine Äirahvahaline Nacionaline Suim (Asamblea Legislativa Plurinacional). Senat-üläkodi (isp. Cámara de Senadores) kogoneb 36 ühtnijaspäi, sidä kesken nell' ristitud kaikuččes departamentaspäi. Alakodi om Ezitajiden (Deputatoiden) Kodi (isp. Cámara de Diputados), se mülütab 130 ezitajad-ühtnijad. Kaik rahvaz änestab parlamentan ühtnijoid videks vodeks.
Canada
Istorii
Grupp kogoneb amuižiš sebranikoišpäi. Voden 2006 debütine «This Cursed House»-al'bom kändihe ühteks kaikižiš populärižiš al'bomoišpäi «CMJ»-muziksaitan versijan mödhe. Grupp poleni aktivižut vn 2008 änetamižen jäl'ghe, vaiše severz'-se toštmižühtnendoid oli koncertoihe näht.
Koivisto Mauno
Homaičendad
Kategorii:Valdkundmehed Kategorii:Suomenman prezidentad Kategorii:Politikanmehed kirjamišton mödhe Kategorii:Personalijad kirjamišton mödhe Kategorii:Sündnuded Turkuhu Kategorii:Kolnuded Hel'sinkiš
Beliz
Geografijan andmused
Belizan päivnouzmaižed randad lainištab Atlantižen valdmeren Kariban meri. Randanpird om 386 km (sarita da rifita).
Londuseližed pävarad oma kivivoi da mecad.
Kolumbii
Geografijan andmused
Kolumbijan San Andres da Providensii-departamentan sared sijadasoiš päivnouzmha Nikaraguaspäi suviamerikaižen kontinentaližen palan ližaks, ka mugažo Kolumbii röunatab meridme nenidenke valdkundoidenke: Kostarik, Nikaragua, Gonduras, Jamaik, Dominikanine Tazovaldkund i Haiti.
Ižanduz
Kolumbijan päeksport om kivivoin ümbriradmižen produktad, kofe (kahtenz' tegii mail'mas), kivihil', sobad (sijaližes puvillaspäi), nikel', izumrudad (mail'man sal'hen 90%), bananad, sahar da änikod.
Kekkonen Urho
Biografii
Tuleban aigan politikanmez' ühtni oiktaha Karjalan akademižhe sebrha, kudamban met oli Päivnouzmaižen Karjalan ühtištuz Suomenmanke, läksi sebraspäi vn 1932 uhokun valdkundankumaidusen jäl'ghe. Vspäi 1933 Urho Kekkonen oli Agrarine ühtištuz-partijan ühtnijan (Keskusen partii vspäi 1965), vhesai 1956 — sen lideroiden keskes. Vll 1936−1956 mez' oli sen partijan ezitajan valdkundan parlamentas.
Jamaik
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Jamaikan administrativiž-territorialine jagand.
Zimbabve
Zimbabve, täuz' oficialine form — Zimbabven Tazovaldkund (Republic of Zimbabwe [zɪmˈbɑːbweɪ]), om mererandatoi valdkund Afrikan suvipalas, Viktorii-vezilanktendan, Zambezi- da Limpopo-jogiden keskes. Edel 1980 vot Zimbabven nimi oli Suvirodezii. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Harare.
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma platin da hrom (3nz' sija mail'mas), kuld, raudkivend, vas'k, nikel', boksitad, diamantad, rubinad, izumrudad.
Eläjad
Zimbabves elädas zimbabvelaižed. Vl 2012 valdkundan ristitišt oli 12 973 808 eläjad. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Zimbabven administrativiž-territorialine jagand.
Senegal
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, kuld, raudkivend, vas'kkivend, fosfatad, kala.
Eläjad
Toižed sured lidnad (enamba 150 tuh. ristituid vl 2010, surembaspäi penembha): Tub, Ties, Mbur, Kaolak, Sen Lui, Ziginšor. Vl 2010 kaik oli 13 lidnad enamba 50 tuh. eläjidenke.
Fidži
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Fidžin topografine kart Fidži sijadase ühtennimižel sarištol, valdkundan 87% ristituid elädas sen kahtel järedal sarel, Viti Levu i Vanua Levu. Sarišt om 595 km pitte da 454 km levette. Sihe mülüdas 332 sarid da 522 penid sarid (vulkanižed i koralližed).
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Tomanivi-mägi, 1324 m valdmeren pindan päl. Järedad joged oma Rev (145 km pitte), Navua da Singatok.
Ižanduz
Fidžin päeksport om sahar, kala, tekstil'tegesed, kuld; toine eksport — putegesed, paštatesed, sido-sarakon varmituz (TV, aeronavigacii).
Mavritanii
Tobmuz
Parlament (arab. Barlamane) om üks'kodine Nacionaline Suim (الجمعية الوطنية‎ Al' Džamija al'-Vatanija), rahvaz änestab sen 157 (edel 2014 vot heid oli 95) deputatad videks vodeks. Edel vn 2017 elokud Senat oli olmas üläkodikš (arab.: Mažlis al'-Šujuh) 56 ühtnijanke, tühjitihe sidä konstitucižen referenduman satusiden mödhe.
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Mavritanijan topografine kart Mavritanii om mavaldkundröunoiš Päivlaskmaiženke Saharanke (röunan piduz — 1561 km) pohjoižes, Alžiranke pohjoižpäivnouzmas (463 km), Malinke päivnouzmas da suves (2237 km) da Senegalanke suves (813 km). Ühthine röun kuivmadme om 5074 km. Mavritanijan päivlaskmaižed randad lainištab Atlantine valdmeri 753 km randanpirdanke.
Istorii
Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vn 1991 12. päiväl heinkud.
Tobmuz
Mavritanii om islamine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (رئيس الجمهورية الإسلامية الموريتانية Rajijs al'-Džumhurijat al'-Iislāmijat al'-Muritanija), rahvaz valičeb händast videks vodeks, strok voib olda kahtenden.
Kamerun
Geografijan andmused
Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om aktivine Kamerun-vulkan (4095 m).
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Kamerunan administrativiž-territorialine jagand.
Geografijan andmused
Londuseližed pävarad oma kivivoi, raudkivend, boksitad; toižed varad oma mec da gidroenergii.
Istorii
Vl 1960 vilukun 1. päiväl Kamerun tedištoiti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.
Geografijan andmused
thumb|left|200px|Kamerunan topografine kart. Kamerun om mavaldkundröunoiš Nigerijanke lodehes (röunan piduz — 1975 km), Čadanke (1116 km) pohjoižes da pohjoižpäivnouzmas, Keskafrikan Tazovaldkundanke (901 km) päivnouzmas, Kongon Tazovaldkundanke (494 km), Gabonanke (349 km) da Ekvatorialižen Gvinejanke (183 km) suves. Ühthine röunoiden piduz — 5018 km. Atlantižen valdmeren Gvinejan lahten (Bonni, Biafr) randišton pird om 402 km, sijadase suvipäivlaskmas. Valdkundan pind om 475 440 km².
Madagaskar
Madagaskaran Tazovaldkund (malagasikš: Repoblikan'i Madagasikara [republiˈkʲan madaɡasˈkʲarə̥], francijaks: République de Madagascar), om sar'hihe valdkund läz Afrikan päivnouzmašt randištod, Indižes valdmeres. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Antananarivu.
Gajan
Tobmuz
Gajanan läz järgenduseližed pävaličendad, sidä kesken valdkundan parlamentha, oliba vn 2020 2. päiväl keväz'kud. Nügüdläine prezident om Irfaan Ali vs 2020 elokun 2. päiväspäi, se om hänen ühtenz' strok. Vs 2020 elokun 2. päiväspäi Mark Fillips om päministraks.
Käskusenandajan tobmuden pä om parlament, üks'kodine Nacionaline Suim (National Assembly) 65 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Parlamentale sab heitta radmaspäi prezidentad vaiše hänen läžundan tagut vai Konstitucijan lujiden murendusiden taguiči.
Ugand
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Ugandan topografine kart Ugand om valdkundröunoiš Kenijanke päivnouzmas (röunan piduz — 814 km), Tanzanijanke (391 km) da Ruandanke (172 km) suves, Kongon Demokratiženke Tazovaldkundanke päivlaskmas (877 km), Suvisudananke pohjoižes (475 km). Ühthine röunoiden piduz om 2729 km. Valdkundan pind om 241 038 km², sidä kesken saum vezid om 18% (43 938 km²). Ugand om mererandatoi valdkund.
Benin
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Beninan administrativiž-territorialine jagand.
Kenii
Geografijan andmused
thumb|left|250px|Kenijan topografine kart. Kenii om mavaldkundröunoiš Efiopijanke pohjoižes (röunan piduz — 861 km), Somalinke päivnouzmas (682 km), Tanzanijanke suvipäivlaskmas (769 km), Ugandanke päivlaskmas (933 km) da Suvisudananke lodehes (232 km). Ühthine röun kuivmadme — 3477 km. Kenijan suvipäivnouzmaižed randad lainištab Indine valdmeri 536 km randanpirdanke.
Ižanduz
Kenijan päeksport om čai, änikod, kivivoi, kofe; toine eksport — muil da peroksikarbonatad, sobad, reaktivižed lendimed. Eksportan kaks' videndest tegese nenihe maihe (6..10%, 2017): Ugand, Pakistan, AÜV, Alamad, Sur' Britanii. Importan pätorguindpartnörad oma Kitai (videndez vl 2017), Indii (kümnendez), AÜE (8,7%).
Burkina Faso
Burkina Faso, se om täuz' oficialine nimituz (francijaks-ki, virktas [buʁkiˈna faˈso]), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Uagadugu. Edel 1984 vot nimitihe Burkina Fasod Ülävol'tan Tazovaldkundaks.
Tobmuz
Burkina Fason parlamentan ühtnijoiden edelstrokuižed valičendad oliba vl 2015 kül'mkun 29. päiväl. Valitihe prezidentad järgenduseližen kerdan sil-žo päiväl, Rok Mark Kristian Kabore sai 53,49% da radab vs 2015 tal'vkun 29. päiväspäi (radoi valdkundan päministran vll 1994−1996 i parlamentan pämehen vll 2002−2012). Kristof Žozef Mari Dabire om edeližen päministran (24. viluku 2019 — 9. tal'vku 2021).
Eläjad
Burkina Fason toižed sured lidnad (enamba 90 tuh. ristituid vl 2012 ): Bobo Diulaso, Banfor, Kudugu.
Burundi
Administrativiž-territorialine jagand
Kacu kirjutuz: Burundin administrativiž-territorialine jagand.
Ižanduz
Burundin päeksport om kofe, kuld, čai; toine eksport — puvill, nahkad.
Gan
Gan (Ghana [ˈɡɑːnə]), täuz' oficialine nimituz — Ganan Tazovaldkund (Republic of Ghana), om äirahvahaline valdkund Päivlaskmaižes Afrikas. Edel 1957 vot nimitihe sidä Britanijan Kuldrand:aks. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Akkr.
Tobmuz
Parlament (Parliament of Ghana) om üks'kodine. Kaik rahvaz valičeb sen 275 ühtnijad mugažo nelläks vodeks.
Kartohk
Zelläks
Rahvahanmedicin kävutab törkitud veresid kartohkoid nahkan vigastusen aigan (oz., egzem). Hulad keittud törkitud mugulad kävutadas hengaiduzteid da tävun läžundoid vaste, tarbiž henktä vaiše keittud hulan kartohkan puruil.
Kazvatuz da biologižed eriližused
Muguloiden urbiden idändan maha process zavodiše +5..+8 C° lämudel, sen ühtes lämuden optimum om +15..+20 Cel'sijan gradusan röunoiš. Miše fotosintez oliži i kazmusen seikhed, lehtesed kazvaižiba da änikoičižiba, pidab +16..+22 gradusad lämäd. Mugulad sätas tobman palan öl +10..+13 C° il'mtemperaturan aigan. Korged lämuz (öl — läz +20 C° da sen enamba) kucub lämuzdegeneracijad (järgpol'vel linneb lujas pen' produktivižuz). Halad −2 C° surtte vigastadas orahaižid da norid kazmusid.
Levigandusen istorii
Vl 1551 Sjesa de Leon satoi kartohkad ezmäižen kerdan Evropha (Ispanijha), Peruspäi pörduden. Kartohkan kävutand sömhä Evropas todestadas ezmäižen kerdan mugažo Ispanijas: vl 1573 sidä znamoitihe osttud Iisusan Veren-läžundkodin täht (Seviljas) keitmižiden keskes. Edesižel aigal maižanduzkul'turan leviganzihe Evropan madme. Ezmäi evropalaižed ottihe kartohkad morijaks dekorativižeks kazmuseks.
Ümbrikirjutand
Seikh om but'kesine da tahkosine. Seikhen manalaine pala pästab pit'kid vezoid — stolonid 15..20 sm pitte, erasil sortuil 40..50 sm pitte.
Himine mülünd
Kartohkan 300 grammiden kävutand sömhä tob ristitun elimile, päiveznormha rindataden: enamba 10% energijad, läz täuzin C-vitaminad, kalijan normad — läz pol't, 10% fosforad, 15% raudad da 3% kal'cijad.
Sömhä
Muguloid mugažo vaumitas hilil, hauttas, räkištadas fritüral (frikartohk) da necita (räkištadud kartohk).
Ottas kävutamižhe kartohkoid slokostmähä kebnoid da koverikahid blüdid: kartohksalat, kartohktučkuižed, kartohkmunarič, keitosed, surustused čipsoiden karččeks, paštatesed (kartohkplotuškad, kartohkleib, avol'jaižed pirgad).